Ауызша корпус

Сұхбат беруші	Сөздің бейнежазбасы	Сөйлеуші орфоэпиясы	Сөздің орфоэпиялық нормасы	Сөздің орфографиясы
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ жақ̊сылық үшкемпіров → мың тоғыз жүз ^йелүу бірінші жылы тұуғанмын ↓ /// ↑ спортты ^уөте жақ̊сы көрдім → // бала кезімде ↓ /// ↑ бірақ соның шыңына шыққаныма // мен → // әрійне → // құуанамын ↓ /// ым : м ↑ әлемнің // олимпиада // чемпійоны болдым ↓ /// ↑ әлем кубогінің ійегері болды:м → // ^уосы күрестен // қазақ̊ыстанның ^йеңбек ^йері атанды:м ↓/// ↑ ^уосының бәрі → // бәрлығы жастарға // үлгі болады деп ^уойлайм ↓ /// ↑ ^йенді / менің артымнан / жастар да / ^уосы менің атағыма → // даңқыма → // соған қосыла ^уотырып → // менен де // асса ^йекен деп тілеймін ↓ ///	- ↑ жақ̊сылығ үшкөмпүров →// бір мың тоғұжжүз ^йелүу ͡б̊ірінші жылы тұуғаммын ↓ /// ↑ спорттұ ^уөтө жақ̊сы ͡гөрдүм → // бала ͡гезімде ↓ /// ↑ бірақ̊ сонұң шың^ына шыққаныма / мен → // әрійне → // құуанамұн ↓ /// ↑ әлемнің // олұймпұйаданың // чемпійонұ ͡б̊олдұм ↓ /// ↑ әлем ͡гұуб̊огінің ійегері ͡б̊олдұм ↓ /// ↑ ^ұуосұ ͡гүрөстөн // қазақ̊ыстанның ^йеңбек ^йер'атандым ↓ /// ↑ ^ұосұнұң бәрі // барлығы жастарға / үлгү ͡б̊олады͡ деп͡ ^уойлаймын ↓ /// ↑ ^йенді // менің артымнан // жастар͡ да / ^уосұ менің атағыма →// даңқыма → // соғаң ғосұла͡ ^уотұрұп → // менен͡ де → // асса͡ ^йекен͡ деп͡ тілеймін ↓ ///	Жақсылық Үшкемпіров 1951 жылы туғанмын. Спортты өте жақсы көрдім, бала кезімде. Бірақ соның шыңына шыққаныма мен, әрине, қуанамын. Әлемнің Олимпиада чемпионы болдым. Әлем кубогінің иегері болдым, осы күрестен, Қазақстанның Еңбек ері атандым. Осының бәрі, барлығы жастарға үлгі болады деп ойлаймын. Енді менің артымнан жастар да осы менің атағыма, даңқыма, соған қосыла отырып, менен де асса екен деп тілеймін.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ сәлеметс̆іздер ↑ /// ↑ бүгін мен → // бір жағдай болды ↓ /// ↑ әпкем қайтыс боп кетті ↓/// ↑ таразда ^йеді // қазыр ғана ^йестідім ↓ ///	↑ сәлеметč̆іздер ↑ /// ↑ бүгүн менде // бір жағдай болдұ ↓ /// ↑ әпкем қайтыс ͡полұп͡ кетті // таразда ^йеді // қазыр͡ ғана ^йестідім ↓ ///	Сәлеметсіздер! Бүгін мен, бір жағдай болды. Әпкем қайтыс болып кетті. Таразда еді, қазір ғана естідім.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ қай жылы соқтым // басым істемей қалды үуже ↓/// ↑ тух ↑/// ↑ алматы ^уоблысының // мыңбаев ауылдық ^уокругінің // ортасында тұрмыз ↓ /// ↑ ^уосы → // спорт кешені // ашылғалы ^уон жылдан аса // ^ыуақыт болды ↓ /// ↑ қазыр ^йекі жүзден аса бала // ^уосында // спортпен айналысып атыр ↓ /// ↑ бүкіл ауылдың балаларының бәрі ↓ /// ↑ сондықтан да мен құуаныштымын → // ^уосы жасаған тірлігіме → // ^уосы ұрпақ үшін → // ^уөзім сійақты → // ^уосы ауылдан әлемнің алимпиада чемпійоны шық̊са деп // тілеймін алладан ↓ /// ↑ бәріміз аман болайық // ^йеліміз аман → // жұртымыз тыныш болсын ↓ /// ↑ ал ^йенді // кірейік ішке → // көрсөтейік → // жүрүңүздер ↓ ///	↑ қай жылы соқтұм → // басым істемей͡ қалды ұуже ↓ /// ↑ тұух ↓ /// ↑ алматы ^уоблұсұнұң / мыңбаев ауұлдұқ ^уокрүугүнүң // ^уортасында тұрмұз ↓ /// ↑ ^уосұ→ // спорт кешені / ашылғалы ^уон жылдан аса / ^ұуақыт болдұ ↓ /// ↑ қазыр екіжүзден аса бала / ^уосұнда / спортпен айналысып ͡ жатыр ↓ /// ↑ бүкүл ауұлдұң балаларының бәрі ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да мен құуанұштұмұн // ^уосұ жасаған тірлігіме // ^уосұ ұрпақ үшүн ↓ /// ↑ ^уөзүм сыйақты // ^уосұ ауұлдан әлемнің алимпиада чемпионы шық̊са͡ деп // тілеймін алладан ↓ /// ↑ бәріміз аман болайық ↑ /// ↑ ^йеліміз аман → // жұртұмұз тыныш болсұн ↓ /// ↑ ал енді // кірейік ішке → // көрсөтейік → // жүрүңүздер ↓ ///	Қай жылы соқтым, басым істемей қалды уже. Тух! Алматы облысының Мыңбаев ауылдық округінің ортасында тұрмыз. Осы спорт кешені ашылғалы он жылдан аса уақыт болды. Қазір екі жүзден аса бала осында спортпен айналысып жатыр. Бүкіл ауылдың балаларының бәрі. Сондықтан да мен қуаныштымын, осы жасаған тірлігіме, осы ұрпақ үшін. Өзім сияқты осы ауылдан әлемнің олимпиада чемпионы шықса деп тілеймін Алладан. Бәріміз аман болайық! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын. Ал енді кірейік ішке, көрсетейік, жүріңіздер.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ әлем кубогы дейді ↓ /// ↑ венгрйа / сексен ^йекінші жылы // мынау менің / бапкерлерім // мынау / дәулет / тұрлыханов // менен кейін шыққан // азамат // ізбасарым менің ↓ /// ↑ мынау менің // мінекій / әжем / қолында ^уөскем // әжемнің қолында ↓ /// ↑ әкем - шешем → // марқұмдар → // мінекій мында → // барлық жеңгелерім тұр ↓ /// ↑ мынау менің жаңағы әпкем → // ааа:а ійманды болғыр↓ /// ↑ міне → // қарындасым бар → // мынау мен / жас кезіміздегі ↓ /// ↑ менің немерелерім // мінекій → // мына жерде ^йенді → // ^уолимпиададан соң кездесүулер↓/// ↑ мінекій / барлығы мынау ^йенді менің спорттық ^уөмірбайанымғой ↓ ///	↑ әлем ͡гұуб̊огұ дейді ↓ /// ↑ веңгрйа / сек̊сен ^йекінші жылы // мынау менің → // бапкерлерім → // мынау / дәулөт / тұрлұханов ↓ /// ↑ менең͡ гейін шыққан // азамат // ізб̊асарым менің ↓ /// ↑ мынау менің → // мінекій → // әжем ↓ /// ↑ қолұнда ^уөскөм → // әжемнің ͡ғолұнда ↓ /// ↑ әкем-шешем → // марқұмдар // мінекій → // мұнда // барлығ жеңгелерім тұр ↓ /// ↑ мынау менің жаңағ'әпкем → // ааа:а ыйманды ͡б̊олғұр ↓ /// ↑ міне → // қарындасым бар → // мынау мен // жас кез^іміздегі ↓ /// ↑ менің немерелерім / мінекій → // мына жерде ^йенді → // олұймпұйададан ͡ соң ͡гездесүулөр мінекій // барлығы ↓ /// ↑ мынау ^йенді менің спорттұқ ^уөмүрб̊айанымғой ↓ ///	Әлем кубогі дейді. Белгілі 82-ші жылы мынау менің, бапкерлерім, мынау Дәулет Тұрлыханов. Менен кейін шыққан азамат ізбасарым менің. Мынау менің, мінеки, әжем. Қолында өскем, әжемнің қолында. Әкем- шешем, мінеки, мында барлық жеңгелерім тұр. Мынау менің жаңағы әпкем, аааа иманды болғыр. Міне, қарындасым бар, мынау мен жас кезіміздегі. Менің немерелерім мінеки, мына жерде енді, олимпиададан соң кездесулер. Мінеки, барлығы мынау енді менің спорттық өмірбаяным ғой.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ мына алпыс сегізінші жылдан бастап күреспен шұғылданғанмын ↓ /// ↑ксро-ның ^уеңбек сіңірген спорт шебері → // сексенінші жылы алғаммын ↓ /// ↑ ал спротшылар арасындағы ксро-ның тоғыз дүркін чемпійоны боппын ↓ /// ↑ міне → // институттардың арасындағы // ^уекі мәрте топ жарыппы:н ↓ /// ↑ алты дүркін жүлдегері болыппы:н ↓ /// ↑ ксро чемпионатының → // сөйтіп ^уосындай кете беред ↓ /// ↑ поддубный міне → // бәрінен де ірі // қалған жарыстардың ^уотыз жеті дүркін чемпійоны болұппын ↓ /// ↑ ^уоның бәрін айтұу ^уоңай болғанымен → // ^йенді үлкен ^йеңбек керек қой ↓ ///	↑ мын'алпыс сег^ізінші жылдам бастап күрөспөн шұғұлдаңғаммын ↓ /// ↑ ксро-нұң ^йеңбек̊ сіңірген спорт ш̆еб̊ері → // сек̊сенінші жыл'алғаммын ↓ /// ↑ ал сыпортш̆ұлар арасындағы ͡гсро-нұң тоғұз дүркүн чемпійонұ ͡б̊олұппұн ↓ /// ↑ міне → // іинститұуттардың арасындағы ^йекі мәрте тоб̊ жарыппын ↓ /// ↑ алты дүркүн жүлдөгөрү ͡б̊олұппұн↓ /// ↑ ксро чемпійонатының → // сөйтүп ^уосұндай гете ͡б̊ереді ↓ /// ↑ поддұубный міне → // бәр^інен͡ д'ірі / қалған жарыстардың ^уотұжжеті дүркүн чемпійонұ ͡б̊олұппұн ↓ /// ↑ бұнұң бәрін айтұу ^уоңай болғанымен → // ^йенд'үлкөн ^йеңбек͡ керек͡ қой ↓ ///	Мына 68-ші жылдан бастап күреспен шұғылданғанмын. КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері, 80-ші жылы алғанмын. Ал спортшылар арасындағы КСРО-ның тоғыз дүркін чемпионы боппын. Міне, институттардың арасындағы екі мәрте топ жарыппын. Алты дүркін жүлдегері болыппын. КСРО чемпионатының, сөйтіп осындай кете береді. Поддубный міне, бәрінен де ірі қалған жарыстардың отыз жеті дүркін чемпионы болыппын. Бұның бәрін айту оңай болғанымен, енді үлкен еңбек керек қой.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ құрама // ^уон жылдай болдым ғой → // құрама командада ↓ /// ↑ сол менің // жаңағы → // шыдамдылығым ғой ↓ /// ↑ сондықтан да / жаңағы терпелійвый жақ̊сылық деп // айтатыны сол // жак деп айтады ғой / морыстар ↓ /// ↑ ^уосы үшін талай // сөз де ^йестідік → // қаншама // мын жерде бәрі қаншама қоқыс жатқан → // қаншама камаз // жаңағы // қоқыстарды шығардық қой // ^уош жерден ↓ ///	↑ құрама // ^уон жылдай болдұм ͡ ғой // құрама ͡гомандада ↓ /// ↑ сол менің // жаңағы // шыдамдылығымғой ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да // жаңағы терпелійвый жақ̊сылығ ͡деб̊ ͡айтатыны сол ↓ /// ↑ жак деб̊ ͡айтады ͡ ғой // ^уорұстар ↓ /// ↑ ^уос'үшүн талай // сөз͡ де ^йестідік // қаншама // мыңжерде ͡б̊әрі ͡ғаншама ͡ғоқұш шатқан // қаншама ͡гамаз // жаңағы / қоқұстардұ шығардық͡ ғой // ^уосұ жерден ↓ ///	Құрама он жылдай болдым ғой, құрама командада. Сол менің жаңағы, шыдамдылығым ғой. Сондықтан да жаңағы «терпеливый Жақсылық» деп айтатыны сол. «Жак» деп айтады ғой орыстар. Осы үшін талай сөз де естідік, қаншама мына жердің бәрі қаншама қоқыс жатқан, қаншама камаз жаңағы қоқыстарды шығардық қой осы жерден.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ со ͡ кезде мынаның алдын мына / қаншама еңбек / мынаның бәрі істелінген ↓/// ↑ ^уосы жасаған кезде → // біраз анау ійнституттың // азаматтары келіп → // ақ̊сақалдары ^уой // мынаны бүлдірдің сен // анау -мынау деп ↓ /// ↑ мен айттым → // мен ұрпақ үшін істеп жатқан нәрсем ғой деп ↓ /// ↑ бірақ қазыр солар // әрқайсысы немерелерін әкеліп → // ^уосында уотырады ↓ /// ↑ байағыда маған сенбеп ^йедіңіздер → // қазыр қандай әнекій → // сол ұрпақ үшін істелген тірлік қой ^йенді ↓ ///	↑ сол͡ гезде мынаның алдын мына / қаншама ^йеңбек / мынаның бәр'істеліңген ↓ /// ↑ ^уосұ жасағаң ͡ гезде → // біраз ана инститұуттұң \\ азаматтары͡ геліп → // ақ̊сақалдары ^ұуой / мынаны ͡б̊үлдүрдүң сен / анау / мынау деп ↓ /// ↑ мен айттым → // мен ұрпағ үшүн істеп͡ жатқан нәрсем ͡ ғой деп ↓ /// ↑ бірақ қазыр солар / әрғайсысы немерелерін әкеліп → // ^уосұнда ^уотұрады ↓ /// ↑ байағыда маған сембеп ^йед^іңіздер → // қазыр ғандай әнекій → // сол ұрпағ үшүн істелген тірлік ͡ қой ^йенді ↓ ///	Сол кезде мынаның алдын мына қаншама еңбек мынаның бәрі істелінген. Осы жасаған кезде, біраз анау институттың азаматтары келіп, ақсақалдары «ой мынаны бүлдірдің сен анау-мынау» деп. Мен айттым, мен ұрпақ үшін істеп жатқан нәрсем ғой» деп. Бірақ қазір солар әрқайсысы немерелерін әкеліп, осында отырады. «Баяғыда маған сенбеп едіңіздер, қазір қандай әнеки», сол ұрпақ үшін істелген тірлік қой енді.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ бері келіңдер ↓ /// ↑ ^уойнаңдар → // бірге жүріңдер → // күресіңдер ↓ /// ↑ мен күреспен айналысқам ↓ /// ↑ міне қазір ^уөздерің жыйналып → // не ғып жатс̆ыңдар ↓ /// ↑ қандай тамаша // міне біздің ауылдың // баллары ↓ /// ↑ ай // маладес // қалай жақ̊сы ма → // бәрі ↑ /// ↑ мінеки қазыр ^уосында // біздің // балларымыз // ^уосы жерде дайындалады ↓ /// ↑ бір ұлымыз → // жаңағы // азійа // біріншілігінде // чемпійон болды ↓ /// ↑ міне → // ^уон жылдың ішінде // шыққан түлектер↓ /// ↑ сондықтан да // мен құуаныштымын ↓ /// ↑ ^уосылай шыға береді → // ^йекі жүзден аса // баллар әртүрлі немен айналысады ғой ^йенді → // күреспен → // бок̊ыспен ↓ /// ↑ күрестің // төрт түрі бар бұл жерде ↓ /// ↑ барлығы да бар ↓ ///	↑ бері ͡геліңдер ↑/// ↑ ^уойнаңдар → // бірге жүрүңдөр → // күрөсүңдөр ↓ /// ↑ мең гүрөспөн айналысқам ↓ /// ↑ міне қазыр ^уөздөрүң жыйналып → // не ғыб̊ жатč̆ыңдар ↓ /// ↑ қандай тамаша → // міне ͡б̊іздің ауұлдұң балалары ↓ /// ↑ әй // маладес // қалай // жақ̊сы ͡ ма → // бәрі ↑ /// ↑ мінекій ғазыр ^уосұнда // біздің // балларымыз // ^уосұ ͡ жерде дайындалады ↓ /// ↑ бір ұлұмұз // жаңағы / аз^ійа ͡б̊іріншілігінде / чемпійом болдұ ↓ /// ↑ міне → // ^уон жылдың ішінде шыққан түлөктөр ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да / мең ͡ ғұуаныштымын ↓ /// ↑ ^уосұлай шыға ͡б̊ереді → // ^йекіжүздөн͡ аса / баллар әртүрлү немен айналысады ͡ ғой ^йенді → // күрөспөн → // бок̊ыспен ↓ /// ↑ күрөстүң / төрт түрү ͡б̊ар ͡б̊ұл жерде // барлығы͡ да ͡б̊ар ↓ ///	Бері келіңдер. Ойнаңдар, бірге жүріңдер, күресіңдер. Мен күреспен айналысқам. Міне қазір өздерің жиналып, неағып жатсыңдар. Қандай тамаша, міне біздің ауылдың баллары. Ай маладес қалай жақсы ма, бәрі? Мінеки қазір осында біздің балларымыз осы жерде дайындалады. Бір ұлымыз, жаңағы Азия біріншілігінде чемпион болды. Міне, он жылдың ішінде шыққан түлектер. Сондықтан да мен қуаныштымын. Осылай шыға береді, екі жүзден аса баллар әртүрлі немен айналысады ғой енді, күреспен, бокспен. Күрестің төрт түрі бар бұл жерде. Барлығы да бар.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ мен // ^уоліймдиада чемпійоны болғалы // қырық жыл болыпты ↓ /// ↑ йенді қырық жылдан бері // әлі бір қазақтың // баласы барлық күрестің түрінен болмай атыр да // соған кейде мен уойнап айтам → // әй → // жігіттер → // сендерге не болған ↓ /// ↑ йегеменді йел / тәуелсіз мемлекетпіз → // байағыда біз / савет одағы құрама командасына кіріудің уөзі қыйын болған ↓ /// ↑ уоның үстіне уодан жеңүу → // уодан да қыйын болған ↓ /// ↑ соның // өзінде де // бардық қой // біз // уосы мен жыйырма тоғыз жасымда бардым // уоліймпиада чемпійоны болды:м // уотыз жасымда / әлем чемпійоны болды:м //	↑ мен // ^уолұймпұйада чемпійонұ ͡б̊олғалы // қырығ жыл болұптұ ↓ /// ↑ ^йенді // қырығ жылдам бері // әлі // бір ғазақтың баласы // барлық күрөстүң түрүнөн // болмай ͡ атыр͡ да ↓ /// ↑ соған͡ кейде мен // ^уойнап ͡ айтам → // әй → // жігіттер // сендерге не ͡б̊олған ↓ /// ↑ ^йегеменді ^йел // тәуөлсүз мем^ілекетпіз → // байағыда ͡б̊із // совет ^уодағы құрама // командасына ͡гірүудүң ^уөзү // қыйым болған ↓ /// ↑ ^уонұң үстүнө // ^уодан жеңүу → // ^уодан͡ да ͡ғыйым болған ↓ /// ↑ сонұң ^уөзүндө͡ де // бардыққой біз ↓ /// ↑ ^уосұ мен жыйырма тоғұж жасымда ͡б̊ардым ↓ /// ↑ ^уолұймпұйада чемпійонұ ͡б̊олдұм ↓ /// ↑ ^уотұж жасымда // әлем чемпійонұ ͡б̊олдұм ↓ ///	Мен олимдиада чемпионы болғалы қырық жыл болыпты. Енді қырық жылдан бері әлі бір қазақтың баласы барлық күрестің түрінен болмай жатыр да. Соған кейде мен ойнап айтам, «Әй, жігіттер, сендерге не болған. Егеменді ел тәуелсіз мемлекетпіз, баяғыда біз совет одағы құрама командасына кірудің өзі қиын болған. Оның үстіне одан жеңу, одан да қиын болған. Соның өзінде де бардық қой біз. Осы мен жиырма тоғыз жасымда бардым. Олимпиада чемпионы болдым. Отыз жасымда әлем чемпионы болдым.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ ^уотыз бір жасымда // әлем кубогінің ійегері болды:м ↓ /// ↑ намыс та керек → // бәрі де керек қой ^йенді ↓ /// ↑ бап та керек → // бақ та керек ↓ /// ↑ соның бәрі бірдей келсе әлі → // мен үміт үзбеймін ↓ /// ↑ үміт күтемін мен // жастардан → // әлі талай әлемнің ^уоліймпійада чемпійондары шығады деп ^уойлайм ↓/// ↑ бұрынғы // кезең мен қазіргі кезеңді салыстырұуға болмайдығой ↓ /// ↑ ауылда ^йешнәрсе болған жоққой → // мәденійет үйі болған // кішкентай → // соның ішінде // қазақ̊ша күреспен күрестік → // кілем жоқ → // ^уосы көкалда күрестік → // ауылда // қазыр енді // құдайға шүкір // ^йегеменді ^йел // тәуелсіз мемлекет болдық ↓ ///	↑ ^уотұз ͡б̊ір жасымда // әлем ͡гұуб̊огүнүң ійегері ͡б̊олдұм ↓ /// ↑ намыс͡ та͡ керек → // бәрі͡ де͡ герекқой // ^йенді ↓ /// ↑ бап͡ та͡ герек // бақ͡ та͡ герек → // сонұң бәрі ͡б̊ірдей // келс'әлі → // мен үмүт үзб̊өймүн // үмүт күтөмүн мен // жастардан → // әлі талай әлемнің ^уолимпұйада чемпійондары // шығады деп ^уойлайм ↓ /// ↑ бұрұңғұ͡ кезең мен // қазыргі͡ кезеңді салыстырұуға // болмайды͡ ғой ↓ /// ↑ ауұлда ^йешнәрсе ͡б̊олған͡ жоқ қой → // мәденійет үйү ͡б̊олған // кішкентай // сонұң ішінде // қазақ̊ша ͡гүрөспөң гүрөстүк → // кілем жоқ → // ^уосұ ͡гөгалда ͡гүрөстүк → // ауұлда ↓ /// ↑ қазыр ^йенді // құдайға шүкүр // ^йегеменді ^йел // тәуөлсүз мемлекет полдұқ ↓ ///	Отыз бір жасымда әлем кубогінің иегері болдым. Намыс та керек, бәрі де керек қой енді. Бап та керек, бақ та керек. Соның бәрі бірдей келсе әлі, мен үміт үзбеймін. Үміт күтемін мен жастардан, әлі талай әлемнің олимпиада чемпиондары шығады деп ойлаймын. Бұрынғы кезең мен қазіргі кезеңді салыстыруға болмайды ғой. Ауылда ешнәрсе болған жоқ қой, мәдениет үйі болған кішкентай, соның ішінде қазақша күреспен күрестік, кілем жоқ, осы көкалда күрестік, ауылда. Қазір енді Құдайға шүкір егеменді ел тәуелсіз мемлекет болдық.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ қазыр міне // жастарға қаншама // жағдай жасалынып атыр ↓ /// ↑ бабаларымыздың арманы // ұрпағым ^йертең жақ̊сы болып // ^йегеменді ^йел болса ^йекен // тәуелсіз мемлекет болса ^йекен деп → // міне // сол арманға жетті ↓ /// ↑ ^уөзіміздің ұлтымызды сүйе білүуіміз керек → // тілімізді → // дінімізді → // сол бабаларымыздың істеген ісін // істеуіміз керек қой ↓ /// ↑ ^уолар да // қыйын замандарда ^уосұ // өзінің тілі мен // дінін сақтадығой ↓ /// ↑ сол сійақты // біз де // сақтай білүуіміз керек // қазақый болұуымыз керек ↓ ///	↑ қазыр міне // жастарға ͡ғаншама // жағдай жасалынып͡ жатыр ↓ /// ↑ баб̊аларымыздың арманы // ұрпағұм ^йертең // жақ̊сы ͡б̊олұп → // ^йегеменді ^йел // болса ^йекен ↓ /// ↑ тәуөлсүз мемлекет // болса ^йекен деп → // міне → // сол армаңға жеттік ↓ /// ↑ ^уөзүмүздүң ұлтұмұздұ // сүйө ͡б̊ілүуүмүз͡ керек → // тіл^імізді → // дін^імізді → // сол баб̊аларымыздың істеген ісін // істеуүмүз герек ͡ қой ↓ /// ↑ ^уолар͡ да ͡ғыйын замандарда // ^уосұ ^уөзүнүң тілі мен // дінін сақтады͡ ғой↓ /// ↑ сол сыйақты // біз͡ де // сақтай білүуүмүз͡ керек ↓ /// ↑ қазақій болұуұмұз͡ керек ↓ ///	Қазір міне жастарға қаншама жағдай жасалынып жатыр. Бабаларымыздың арманы «ұрпағым ертең жақсы болып, Егеменді ел болса екен. Тәуелсіз мемлекет болса екен» деп, міне, сол арманға жеттік. Өзіміздің ұлтымызды сүйе білуіміз керек, тілімізді, дінімізді, сол бабаларымыздың істеген ісін істеуіміз керек қой. Олар да қиын замандарда осы өзінің тілі мен дінін сақтады ғой. Сол сияқты біз де сақтай білуіміз керек. Қазақи болуымыз керек.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ тоқ̊сан бірінші жылы жарійаладығой тәуелсіздігімізді ↓ /// ↑ сол ͡ кезде құуанғанын көрсеңіз → // ^йелдің құуанғанын көрсеңіз → // біз бақытты болдық қой ↓ /// ↑ сол ͡ кезде нан да жоқ → // тамақ ͡ та жоқ алып бара жатқан → // тоқсан бірінші жылы → // сол қыйыншылықтан ͡ да ^уөттікқой ↓ /// ↑ сондықтан ͡ да қазыргі біздің жоқ дегеніміз ұйат ͡ ақ нәрсе ↓ ///	↑ тоқ̊сам бірінші жылы жәр^ійалады ғой тәуөлсүздүгүмүздү ↓ /// ↑ сол͡ кезде құуаңғаның͡ көрсөңүз → // ^йелдің ͡ғұуаңғаның͡ көрсөңүз → // біз ͡б̊ақытты ͡б̊олдұқ͡ қой ↓ /// ↑ сол͡ кезде нан͡ да жоқ → // тамақ͡ та жоқ → // алып пара жатқан // тоқ̊сам бірінші жылы // сол ғыйыншылықтан͡ да ^уөттүк͡ қой ↓ /// ↑ сондұқтан да ͡ғазыргі ͡б̊іздің жоғ ͡дегеніміз ұйат ақ нәрсе ↓ ///	Осыдан бірнеше жыл бұрын жариялады ғой тәуелсіздігімізді. Сол кезде қуанғанын көрсеңіз, елдің қуанғанын көрсеңіз, біз бақытты болдық қой. Сол кезде нан да жоқ, тамақ та жоқ, алып бара жатқан 91-ші жылы сол қиыншылықтан да өттік қой. Сондықтан да қазіргі біздің «жоқ» дегеніміз ұят-ақ нәрсе.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ содан бері қанша жыл өтті → // бірақ // жаман болған жоқпыз → //барлық мемлекеттермен тереземіз тең болды ↓/// ↑ ^уоған құуанұуымыз керек ↓ /// ↑ ^уой адамда арман ^уөмірі таусылмайдығой ^йенді // жақ̊сылық болса → // жақ̊сы бола берсе дейді↓ /// ↑ міндетс̆ініп тұрған жоқпын // істеген істерімді ↓/// ↑ ^уон жетінші жылы // қазақ̊стан ^йеңбек ^йерін алар кезде ↑ ^йелбасына // менің бір арманым бар ^йеді → // айтайыншы деп айтқаным бар ^йеді ↓ ///	↑ содам бері // қанша жыл ^уөттү → // бірақ // жамам болған жоқпұз → // барлығ мем^ілекеттермен // тереземіз тең болдұ ↓ /// ↑ ^уоғаң ғұуанұуұмұз͡ керек ↓ /// ↑ ^уой адамда //арман ^уөмүрү // таусұлмайды͡ ғой ^йенді // жақ̊сылық ͡полса // жақ̊сы ͡б̊ола ͡б̊ерсе дейді ↓ /// ↑ міндетč̆ініп͡ тұрғам ͡ жоқпұн // істеген істерімді ↓ /// ↑ ^уонжетінші жылы // қазақ̊стан ^йеңбек ^йерін алар͡ кезде // ^йелб̊асына → // менің бір арманым бар ^йеді → // айтайұншұ деб̊ ͡айтқаным бар ^йеді↓ ///	Содан бері қанша жыл өтті, бірақ жаман болған жоқпыз, барлық мемлекеттермен тереземіз тең болды. Оған қуануымыз керек қой. Адамда арман өмірі таусылмайды ғой енді. Жақсылық болса, жақсы бола берсе дейді. Міндетсініп тұрған жоқпын істеген істерімді. Он жетінші жылы Қазақстан Еңбек ерін алар кезде, Елбасына «менің бір арманым бар еді, айтайыншы» деп айтқаным бар еді.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ сонд'айттым ͡ да // нұрсұлтан аға // уосы мен бір ауылды // мінеки // жасадымғой йенді балабақ̊шасын → // қолжетімді пәтерін → // мынау / спорт кешенін → // мынау несін // мешітке ͡ гөмектестім → // уодан кейін газын жүргізүуге көмектестім ↓ ///	↑ сонд'айттым ͡ да → // нұрсұлтан аға → // ^ұуосұ мен / бір ауұлдұ / мінекій жасадым ͡ ғой → // ^йенді ͡б̊алаб̊ақ̊шасын → // қолжетімді пәтерін → // мынау спорт кешенін → // мынау несін // мешітке ͡гөмөктөстүм → // ^уодаң͡ гейін газын жүргүзүугө көмөктөстүм ↓ ///	Сонда айттым да «Нұрсұлтан аға, осы мен бір ауылды мінеки жасадым ғой енді балабақшасын, қолжетімді пәтерін, мынау спорт кешенін, мынау несін мешітке көмектестім, одан кейін газын жүргізуге көмектестім.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ соның бәрін жасадық қой ͡ енді ↓ /// ↑ йенді // бір арманымды айтайыншы // сізге // архив // менің бір арманым бар // аға → // уосы // көп болса бір уосы бес мыңнан аса ауыл бар шығар → // сонда бір бес мың қазақтың жігіті / сол ауылымызды көтеріп жіберсек → // уодан басқа қандай бақыт ͡ герек ↓ /// ↑ міне мен соны уойлаймын // аға ↓/// ↑ бірігіп → // әлі талай таудан тауға жетеміз // біз ↓ /// ↑ шыңға жетеміз // аға ↑ ///	↑ сонұң бәрін жасадық͡ қой ^йенді ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊ір арманымд'айтайыншы сізге // (архыйв) менің бір арманым бар // аға → // ^уосұ ͡гөп ͡ болса // бір ^уосұ ͡б̊ес мыңнан ас'ауұл бар шығар // сонда // бір ͡б̊есмың // қазақтың жігіті // сол ауұлұмұздұ ͡гөтөрүб̊ жіб̊ерсек // ^уодам басқа ͡ғандай бақыт͡ керек ↓ /// ↑ міне мен сонұ ^уойлаймын // аға↓ /// ↑ бірігіп // әлі талай таудан тауға жетеміз // біз ↓/// ↑ шыңға жетеміз // аға ↑ ///	Соның бәрін жасадық қой енді. Енді бір арманымды айтайыншы сізге» (архив) «менің бір арманым бар аға, осы көп болса бір осы бес мыңнан аса ауыл бар шығар, сонда бір бес мың қазақтың жігіті сол ауылымызды көтеріп жіберсек, одан басқа қандай бақыт керек. Міне мен соны ойлаймын аға. Бірігіп, әлі талай таудан тауға жетеміз біз. Шыңға жетеміз аға!
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ сонда қолыңд'әкеші ͡ деп // ^йекеуіміз күресіп былай // ^уойнап → // сондай бір кезең болған↓ /// ↑ сөйтіп → // алтын жұлдызды маған таққан ↓ /// ↑ қолыңнан келсе → // жақ̊сылық істеу ͡ герек ↓ /// ↑ салындығой бәрі ͡ де → // қазыр бәрі ͡ де істеліп жатыр → // бәрінде балар ͡ бар → // ^уотбасылар ͡ бар ↓ /// ↑ соған құуанам ^йенді ↓ ///	↑ сонда →// қолұңд'әкеші деп // ^йекеуүмүз гүрөсүп пылай // ^уойнап →// сондай бір͡ кезең болған ↓ /// ↑ сөйтүп →// алтын жұлдұздұ маған таққан ↓ /// ↑ қолұңнаң͡ гелсе // жақ̊сылығ істеу͡ керек ↓ /// ↑ салынды͡ ғой бәрі͡ де →// қазыр // бәрі͡ д'істеліп ͡ жатыр →// бәрінде ͡б̊алар ͡б̊ар →// ^уотпасылар ͡б̊ар ↓ /// ↑ соғаң ғұуанам ^йенді ↓ ///	Сонда «қолыңды әкеші» деп екеуіміз күресіп былай ойнап, сондай бір кезең болған. Сөйтіп, «Алтын жұлдызды» маған таққан. Қолыңнан келсе, жақсылық істеу керек. Салынды ғой бәрі де, қазір бәрі де істеліп жатыр, бәрінде балалар бар, отбасылар бар. Соған қуанам енді.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ әрійне / ^уоңай ^йемес // дүнійе жыйнау да ^уоңай емес \\ ^уөте қыйынмен келедіғой бәрі де ↓/// ↑ күнү түнү шапқылаудың арқасында // ^йеңбектің арқасында келетін нәрсе ↓ /// ↑ сондықтан да // жыйнақы болған дұрыс қой ↓/// ↑ ^йелдің алдында бір кішкене болса да // істеген жақ̊сылығым шығар ^йенді ↓ /// ↑ соны ^уөнеге тұтқан →// халыққа мың да бір ^ырахмет ↓ ///↑ ^уөзіміз ^йегеменді ^йел болып // тәуелсіз мемлекет болғаннан кейін → аа: аа: ↓ /// жаңағы үлкен спортпен қоштастым ↓ ///	↑ әрійне // ^уоңай ^йемес // дүнүйө жыйнау͡ да ^уоңай ^йемес // ^уөтө қыйыммең геледі͡ ғой бәрі͡ де ↓ /// ↑ күнү түнү шапқылаудұң арқасында // ^йеңбектің арқасында // келетін нәрсе ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да // жыйнақы ͡б̊олған дұрұсқой ↓ /// ↑ ^йелдің алдында // бір ͡гішкене ͡б̊олса͡ д'істеген жақ̊сылығым шығар ^йенді ↓ /// ↑ сонұ // ^уөнөгө тұтқан халыққа мың͡ да ͡б̊ір ^ырахмет ↓ /// ↑ ^уөзүмүз ^йегеменді ^йел болұп // тәуөлсүз мем^ілекет полғаннаң͡ кейін // жаңағ'үлкөн сыпортпең ғоштастұм ↓ ///	Әрине, оңай емес, дүние жинау да оңай емес, өте қиынмен келеді ғой бәрі де. Күні-түні шапқылаудың арқасында, еңбектің арқасында келетін нәрсе. Сондықтан да жинақы болған дұрыс қой. Елдің алдында бір кішкене болса да істеген жақсылығым шығар енді. Соны өнеге тұтқан халыққа мың да бір рахмет. Өзіміз егеменді ел болып, тәуелсіз мемлекет болғаннан кейін, жаңағы үлкен спортпен қоштастым.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ ^уон жылдай // спорт мектебін басқардым ↓/// ↑ республикалық // ^уосы күрестің →// ^уодан кейін жаңағы тоқсан бірінші жылы ^йегеменді мемлекет болғаннан кейін // малмен айналыссам →// қалай болад деп → // ата-бабамыздың кәсібіғой ^йенді → // соны жалғастырушымынғой ^йенді ↓ /// ↑ жүрегім ауырып →// содан ^йешке →// бір жүз ^йелу ^йешке алдым да →// жаңағы соның сүтін іштім →// жаңағы // дәрігерлер айтқаннан кейін ↓///	↑ ^уон жылдай сыпорт мектеб̊ім басқардым ↓ /// ↑ ^іреспұублұйкалық // ^уосұ ͡гүрөстүң →// ^уодаң͡ гейін жаңағы тоқ̊сам бірінші жылы ^йегеменді мем^ілекет полғаннаң͡ кейін // малмен айналыссам →// қалай болад деп →// ата-͡б̊аб̊амыздың ͡гәсіб̊і ͡ ғой ^йенді →// сонұ жалғастұрұушұмұн ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ жүрөгүм ауұрұп →// содан ^йешкі →// бір жүз ^йелүу ^йешк'алдым ͡ да →// сонұң сүтүн іштім →// жаңағы дәрігерлер айтқаннаң͡ кейін ↓ ///	Он жылдай спорт мектебін басқардым. Республикалық осы күрестің, одан кейін жаңағы 91-ші жылы егеменді мемлекет болғаннан кейін «малмен айналыссам, қалай болады» деп, ата-бабамыздың кәсібі ғой енді, соны жалғастырушымын ғой енді. Жүрегім ауырып, содан ешкі, бір жүз елу ешкі алдым да, соның сүтін іштім, жаңағы дәрігерлер айтқаннан кейін.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ содан жақ̊сы болғаннан кейін → // жаңағы ^йекі жылдан кейін бес жүз ^йешкі болды ↓ /// ↑ содан ары қарай басталып кеттіғой ^йенді ↓ /// ↑ мен ^уоны // ^уосылай болады деп ^уойлаған жоқпын ↓/// ↑ ^йенді құуанамын → // әрійне → // ^уоның бәрі ^йеңбекпен келген нәрсе ^йекен → // ары қарай сол // ата-баба кәсібін жалғастырып кеттімғой // сонан → // біраз ірі қараны // көбейттім // ^уодан кейін // жылқыны көбейттім ↓ ///	↑ содан жақ̊сы ͡б̊олғаннаң͡ кейін → // жаңағы ^йекі жылдаң͡ кейім беш шүз ^йешкі ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ содан // ары͡ ғарай басталып кетті ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ мен ^уонұ \ ^уосұлай болады деп ^уойлағам жоқпұн ↓ /// ↑ ^йенді ͡ғұуанамұн → // әрійне → // ^уонұң бәрі ^йеңбекпең гелген нәрсе ^йекен → // ары қарай сол // ата-͡б̊аб̊а ͡гәсіб̊ін // жалғастырып кеттім ͡ ғой ↓ /// ↑ сонам біраз // іріғараны ͡гөб̊өйттүм ↓ /// ↑ ^уодаң͡ гейін // жылқыны ͡гөб̊̊^уөйттүм↓ ///	Содан жақсы болғаннан кейін, жаңағы екі жылдан кейін бес жүз ешкі болды. Содан ары қарай басталып кетті ғой енді. Мен оны осылай болады деп ойлаған жоқпын. Енді қуанамын, әрине, оның бәрі еңбекпен келген нәрсе екен, ары қарай сол ата-баба кәсібін жалғастырып кеттім ғой. Сонан біраз ірі қараны көбейттім. Одан кейін жылқыны көбейттім.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ бәріне де ^йеңбек керекқой ↓/// ↑ қай салада болса да // ^уоңай ^йемес ↓ /// ↑ қазыргі // менің мынау мал // шарұуашылығындағы // істеп жатқан тірлігім // ^уол аліймпійададан // ары қыйын болмаса → // бері ^йемес ↓ /// ↑ бірақ соған // күш салып → // жанымдағы азаматтар көмектесіп атыр ↓/// ↑ ^йенді // ^уөзіміздің мемлекетіміз көмектесіп атыр ↓ /// ↑ сондықтан да // шетелдерге // мынау → // ^йет ^уөнімдерін шығарып атырмыз // ^йек̊спортқа ↓ /// ↑ оның барлығы да // ^уоңай шаруа ^йемес қой ↓/// ↑ кемеңгер ^йемеспін → // сөзге шебер ^йемеспін ↓ ///	↑ бәр^іне͡ де ^йеңбек ͡ керек ͡ қой ↓ /// ↑ қай салада ͡б̊олса͡ да // ^уоңай йемес ↓ /// ↑ қазыргі менің // анау мал шарұуашұлұғұндағұ // істеб̊ жатқан тірлігім ↓ /// ↑ ^уол ^уоліймпійададан ары қыйым болмаса → // бері ^йемес ↓ /// ↑ бірақ̊ соған // күш салұп → // жанымдағ'азаматтар көмөктөсүп͡ жатыр ↓ /// ↑ ^йенді / ^үуөзүмүздүң мем^ілекетіміз гөмөктөсүп͡ жатыр ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да шетелдерге → // мынау // ^йет ^уөнүмдөрүн шығарыб̊ жатырмыз // ^йек̊ыспортқа ↓ /// ↑ ^уонұң барлығы͡ да ^уоңай шарұуа ^йемес қой ↓ /// ↑ кемеңгер ^йемеспін → // сөзгө шеб̊ер ^йемеспін↓ ///	Бәріне де еңбек керек қой. Қай салада болса да оңай емес. Қазіргі менің анау мал шаруашылығындағы істеп жатқан тірлігім. Ол олимпиададан ары қиын болмаса, бері емес. Бірақ соған күш салып, жанымдағы азаматтар көмектесіп жатыр. Енді өзіміздің мемлекетіміз көмектесіп жатыр. Сондықтан да шетелдерге мынау, ет өнімдерін шығарып жатырмыз экспортқа. Оның барлығы да оңай шаруа емес қой. Кемеңгер емеспін, сөзге шебер емеспін.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ сол // қолдан келген нәрсені істеп → // мал бағып → // ^йелдің ортасында → // ^уөзімнің зоовед ійнстійтутта істеген / сол мамандығыммен істеп атырмынғой ^йенді ↓ /// ↑ мен →// ійнстійтутта ^уоқып жүргенде // семейде → // сол кезде // бір / бапкерлер // украійнаның // содан айтты да // давай // жақ̊сылық → // сен біздің украинаға кел ↓ /// ↑ кійевке↓/// ↑біз сені академійаға // түсірейік ↓ ///	↑ сол // қолдаң ͡ гелген нәрсен'істеп → // мал бағып → // ^үелдің ^ұуортасұнда // ^үуөзүмнүң зооведійнстійтұутт'істеген // мамандығыммен істеб̊ жатырмын ͡ ғой // ^йенді ↓ /// ↑ мен // инститұутта ^уоқұб̊ жүргөндө // семейде // сол͡ гезде // бір ͡б̊апкерлер // ^ұукраинаның // содан айтты͡ да // давай // жақ̊сылық // сем біздің ^ұукраинаға ͡гел ↓ /// ↑ кійевке // біс сені //академійаға түсүрөйүк ↓ ///	Сол қолдан келген нәрсені істеп, мал бағып, елдің ортасында өзімнің зооветинститутта істеген мамандығыммен істеп жатырмын ғой енді. Мен институтта оқып жүргенде Семейде, сол кезде бір бапкерлер Украинаның содан айтты да «давай Жақсылық, сен біздің Украинаға кел. Киевке біз сені академияға түсірейік.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ селхоз академійаға // ауысып кел // деді →// неден // семейден →// сені әлем оліймпиада // ^уойындарына жібереміз дед ↓ /// ↑ біздің ықпалымыз күшті дед ↓ /// ↑ содан мен // ^уойланып // жарайды // ^уойланайын // көрейін дедім ↓ /// ↑ сөйттім да // семейге барғаннан кейін →// аа:аа: // қабыш ^уомаровійш деген соғысқа барып келген кісі ↓ /// ↑ содан мен айттым →// ^уосылай // ^уосылай // мені шақырып жатыр ↓ ///	↑ селғоз академійаға →// ауұсұп кел деді →// неден // семейден // сен'әлем аліймпійада ^уойұндарына жіб̊ереміз // деді ↓ /// ↑ біздің ықпалымыз гүштү // деді ↓ /// ↑ содан мен ^уойланып →// жарайды →// ^уойланайың гөрөйүн // дедім ↓ /// ↑ сөйттүм͡ да // семейге ͡б̊арғаннаң͡ гейін →// қаб̊ыш ^уомаровійч деген //соғұсқа ͡б̊арұп келгең͡ гісі ↓ /// ↑ содан // мен айттым →// ^уосұлай →// ^уосұлай →// мені шақ^ырыб̊ жатыр ↓ ///	Селхоз академияға ауысып кел» деді, неден Семейден «сені әлем олимпиада ойындарына жібереміз» деді. «Біздің ықпалымыз күшті» деді. Содан мен ойланып, «жарайды, ойланайын көрейін» дедім. Сөйттім да Семейге барғаннан кейін, Қабыш Омарович деген соғысқа барып келген кісі. Содан мен айттым, «осылай осылай мені шақырып жатыр.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ мен // мына жақтан // бар'алатын // түрім жоқ // қазақ̊станнан ↓ /// ↑ ^уол жаққа барсам → // қалай болады ^уөзі // соны сізбен // ақылдасайын деп келдім // дедім де ↓ /// ↑ содан кейін // маған айтады → // айнаға қарашы // ^уөзің дейд ↓ /// ↑ сен // кім ^йекеніңді білесің бе ↑// дейд ↓ /// ↑ айнаға қарадым да // қазақпын →// дедім ↓ /// ↑ атаңның // басы бар ма // ^уонда /деді ↓ ///	↑ мен // мына жақтам бар'алатын // түрүм жоқ // қазақ̊станнан ↓ /// ↑ ^уол жаққа ͡б̊арсам → // қалай боладұ ^уөзү → // сонұ сізб̊ен ақылдасайын деп келдім дедім͡ де ↓ /// ↑ содаң͡ кейін маған айтады // айнаға ͡ғарашы // ^уөзүң дейді ↓ /// ↑ сен // кім ^йекеніңді // білесің͡ бе ↑// дейді ↓ /// ↑ айнаға ͡ғарадым͡ да // қазақпын дедім ↓ /// ↑ атаңның басы ͡б̊ар͡ ма // ^уонда деді↓ ///	Мен мына жақтан бара алатын түрім жоқ Қазақстаннан. Ол жаққа барсам, қалай болады өзі, соны сізбен ақылдасайын деп келдім» дедім де. Содан кейін маған айтады «айнаға қарашы өзің» дейді. «Сен кім екеніңді білесің бе?» дейді. Айнаға қарадым да «Қазақпын» дедім. «Атаңның басы бар ма онда» деді.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ нең бар ^уол жақта → // баратын бала // былай да барады дед ↓ /// ↑ сен былай да күштісің ↓ /// ↑ ^уөзіңнің ^йеңбегіңмен барасың деді ↓ /// ↑ ^уөз ұлтың → // ^уөзің үшін керекқой ↓ /// ↑ ұлтымызды→// қайсымыз болсақ та // сүйе білүуіміз керек ↓ /// ↑ сонда ғана біз →// басқа ұлттың алды боламыз ↓ /// ↑ жастар ^уөсіп келе жатырғой ↓ /// ↑ ұлттық сезімі бар жастар көп ↓ /// ↑ ал ^йенді немерелерім → // әрійне → // ^уолар // ата-ата // деп ^уолар // қазыр көзі ашыққой // бәрінің де ↓///	↑ нең бар ол жақта \\\ баратын бала былай͡ да барады» деді ↓ /// ↑ сен былай͡ да күштүсүң ↓ /// ↑ өзүңнүң еңбегіңмен барасың деді ↓ /// ↑ өз ұлтұң өзүң үшүң͡ керек͡ қой ↓ /// ↑ ұлтұмұздұ қайсымыз болсақ͡ та сүйө білүуүмүз͡ керек ↓ /// ↑ сонда ғана біз басқа ұлттұң алды боламұз↓ /// ↑ жастар өсүп͡ келе жатыр͡ ғой ↓ /// ↑ ұлттұқ сезімі бар жастар көп ↓ /// ↑ ал енді немерелерім // әрійне ол ата // ата деп олар \\ қазыр көзү ашық қой бәрінің͡ де ↓ ///	«Нең бар ол жақта, баратын бала былай да барады» деді. «Сен былай да күштісің. Өзіңнің еңбегіңмен барасың» деді. Өз ұлтың өзің үшін керек қой. Ұлтымызды қайсымыз болсақ та сүйе білуіміз керек. Сонда ғана біз басқа ұлттың алды боламыз. Жастар өсіп келе жатыр ғой. Ұлттық сезімі бар жастар көп. Ал енді немерелерім, әрине, ол «ата-ата» деп олар қазір көзі ашық қой бәрінің де.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ бәрі де // мен айтам ^уоқұуларыңды жақ̊сы ^уоқыңдар → // азамат болыңдар ↑ /// ↑ тек қана чемпійон болұу ғана ^йемес // мәселе ↓ /// ↑ ^уол // мыңнан біреу ғана тұуылуы мүмкін → // миллионнан біреу тұуылуы мүмкін ↓/// ↑ ^уол // қанша // күшті болсаң да // бабың жанса // бағың жанбай қалұуы мүмкін ↓ /// ↑ сондықтан да // азамат болұуғой // халқының азаматы болұу ↓ /// ↑ ^уосылай → // ^йелдің ^уортасында болғанға не жетс̆ін ↓ ///	↑ бәрі͡ де // мен айтам ^уоқұуларұңдұ жақ̊сы ^уоқұңдар → // азамат полұңдар ↑ /// ↑ тек͡ ғана чемпійом болұу͡ ғана ^йемес // мәселе ↓ /// ↑ ^уол мыңнам біреу͡ ғана // тұуұлұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ мұйллұйоннам біреу // тұуұлұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ ^уол ғанша ͡гүштү ͡б̊олсаң͡ да // баб̊ың жанса // бағың жамбай ғалұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ сондұқтан͡ да / азамат полұу ғой // халқының азаматы ͡б̊олұу↓ /// ↑ ^уосұлай // ^йелдің ^уортасында ͡б̊олғаңға // не жетč̆ін ↓ ///	Бәрі де мен айтам «оқуларыңды жақсы оқыңдар, азамат болыңдар! Тек қана чемпион болу ғана емес мәселе. Ол мыңнан біреу ғана туылуы мүмкін, миллионнан біреу туылуы мүмкін. Ол қанша күшті болсаң да, бабың жанса бағың жанбай қалуы мүмкін. Сондықтан да азамат болу ғой халқының азаматы болу. Осылай елдің ортасында болғанға не жетсін.
Жақсылық Үшкемпір	▶	↑ ^йешкімнен аспай // ^йешкімнен кем қылмай ↓/// ↑ аа:аа: қолдан келгенше / ақылымызды айтып → // істеген тірлігімізді айтып ^уотс̆ақ → // содан артық ақ̊сақалдық жоқ қой ^йенді ↓ /// ↑ қажымұқанның басына бардым ↓ /// ↑ ^йенді балуан шолақтың / ауылында болады ылғи → // бабаларымыздың / басына барып → // құран ^уоқытқам ↓ /// ↑ ы:ы: ^уол ^йенді ырымғой / сондай ↓/// ↑ ұрпақтар да сөйтіп айтып ^уотырады ^йертең бәріміз ͡ де ^уөмірден ^уөтеміз → // кетеміз ↓ ///	↑ ^йешкімнен аспай // ^йешкімнең гем͡ қылмай ↓ /// ↑ қолдаң͡ гелгенш'ақ^ылымызды айтып→ // істеген тірлігімізд'айтұп ^уотұрсақ → // содан артығ ақ̊сақалдығ жоқ қой ^йенді ↓/// ↑ қаж^ымұқанның бас^ына ͡б̊ардым ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊алұуан шолақтың ауұлұнда ͡б̊оламын ылғый → // баб̊аларымыздың бас^ына ͡б̊арып → // құран ^уоқұтқам ↓ /// ↑ ^уол ^йенд'ырым ғой // сондай // ұрпақтар͡ да сөйтүб̊ ͡айтып ^уот^ұрад / ^йертең // бәр^іміз де ^уөмүрдөн ыы:ы ^уөтөмүз → // кетеміз ↓ ///	Ешкімнен аспай ешкімнен кем қылмай. Қолдан келгенше ақылымызды айтып, істеген тірлігімізді айтып отырсақ, содан артық ақсақалдық жоқ қой енді. Қажымұқанның басына бардым. Енді Балуан Шолақтың ауылында боламын ылғи, Бабаларымыздың басына барып, құран оқытқам. Ол енді ырым ғой сондай. Ұрпақтар да сөйтіп айтып отырады ертең бәріміз де өмірден өтеміз, кетеміз.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑ мен айыпты ͡б̊олұб̊ ͡ атырмын ↓/// ↑ і: мен ^уосұндай ͡ бір шығарманы ͡б̊астап ^йем // ^ұроман жазам деп↓/// ↑неге ͡гіріп ͡ кеттім жаңағыдай// көрдүңүз ͡ ͡ б̊а↑/// ↑и'айыб ^йетпеңішші менідеп →// кеш^ірім сұрайдығой↓/// ↑білесіз ͡ б̊а↑/// ↑ ^йенді сіздің ͡гітаптарыңызды// жазғаныңызды// жыйнап→// кітап қыламыздид↓///↑ия// шыйнақтап̊ шығарұуға ͡ғолғ'алайын ͡ деп ^уотұрм ͡ деп̊ сүй ͡ дійді↓/// ↑сонұ// қолғ'алды ͡ ма↑/// ↑ал'алмады ͡ ғой↓/// ↑ал'алмады ғой↓/// ↑жыйырма ͡ тоғұзда нетіб̊жіб̊ерді ͡ ғой↓/// ↑сотта// ай// ^йең бірінші толқұңғ'іліккен →// сол жүсөкөң↓///↑ия// ия сол ͡ гісі↓/// ↑неге со ͡ гісі ͡б̊ірінші ͡ түскөн↑///	↑ мен айыпты ͡ б̊олұб̊ ͡ атырмын ↓/// ↑ і: мен ^уосұндай ͡ бір шығарманы ͡ б̊астап ^йем →// ^ұроман жазам деп ↓/// ↑ неге ͡ гіріп ͡ кеттім жаңағыдай →// көрдүңүз ͡ б̊а ↑/// ↑ ій'айыб ^йетпеңішші мені →// деп // кеш^ірім сұрайды ͡ ғой ↓/// ↑ білесіз ͡ б̊а ↑/// ↑ ^йенді сіздің ͡ гітаптарыңызды →// жазғаныңызды →// жыйнап // кітап қыламыздид ↓/// ↑ ійә →// шыйнақтап̊ шығарұуға ͡ ғолғ'алайын ͡ деп ^уотұрм ͡ деп̊ сүй ͡ дійд ↓/// ↑ сонұ →// қолғ'алды ͡ ма ↑/// ↑ ал'алмады ͡ ғой ↓/// ↑ ал'алмады ͡ ғой ↓/// ↑ жыйырматоғұзда нетіб̊жіб̊ерді ͡ ғой ↓/// ↑ сотта ... ай ... ^йең бірінші толқұңғ'іліккен // сол жүсөкөң ↓/// ↑ ійә →// ійә сол ͡ гісі ↓/// ↑ неге // со ͡ гісі ͡б̊ірінші ͡ түскөн ↑/// ↑ ^йенді / ^уол ͡ гісі // көзгө ͡ б̊ірінші ͡ гөр^үнүптұр ͡ ғой ↓///	Мен айыпты болып атырмын. І... мен осындай бір шығарманы бастап ем, роман жазам деп. Неге кіріп кеттім жаңағыдай, көрдіңіз ба? "Иә, айып етпеңізші мені", деп кешірім сұрайды ғой. Білесіз ба? - Енді сіздің кітаптарыңызды, жазғаныңызды, жинап кітап қыламыз дид. - Иә, жинақтап шығаруға қолға алайын деп отырм деп сүй дейд. - Соны, қолға алды ма? – Ала алмады ғой. – Ала алмады ғой. - Жиырма тоғызда нетіп жіберді ғой. Сотта... ай... ең бірінші толқынға іліккен сол Жүсекең. - Иә, иә сол кісі. Неге со кісі бірінші түскен? - Енді ол кісі көзге бірінші көрініп тұр ғой.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑^уөтө дарынды ͡ ғой ↓/// ↑^уолар→// мына дарынд'адамдарды →// қаймақтарымызды→// сыл: нете ͡б̊астадығо// құрта ͡б̊астады ғ'әдейіліп// сонда →//мықтыларды құрта ͡б̊астадығо↓/// ↑сон: бірінші жүсө: жүсөкөңнем ͡ бастаған// көрдүңүз ͡ б̊е↑/// ↑калғандары/ сосұн ͡ әлгі→// ^уотұжжеті/ солай/ гей^інірек// біртіндеп піртіндеп→// пастадығой→// ^йенді сол↓/// ↑бірінші толқұнұна→// сол жүсөкөң түсөдүғой↓/// ↑айтадығой// жүсүпбөк пең ғартқожаның ͡ дейд// ^уос^ұлай ͡ дид →// амансау жүргөнүне →// қайран ͡ асыр таң ͡ ғалам ↓/// ↑бұларды ͡б̊айағы ͡ мынау→// заманның ^йесім ͡ біліп тұрғой↓/// ↑көрдүңба ↑ /// ай// амам ͡ болсұн→// ^йегердедеб̊ жаңағ'атамды →// не ^йетедіғой↓/// ↑бірақ көрдүңүзб̊е// андай халығ ͡ жауұ ͡ ғылып↓/// ↑бұлай біздің ͡ғазағым// не ͡ гөрмөгөң ͡ ғазағ ия↑/// ↑аа// я↓///	^уөтө дарынды ͡ ғой ↓/// ↑ ^уолар // мына дарынд'адамдарды // қаймақтарымызды // сыл: нете ͡ б̊астадығо →// құрта ͡ б̊астадығ'әдейіліп →// сонда // мықтыларды құрта ͡б̊астадығо ↓/// ↑ сон... бірінші жүсө... жүсөкөңнем ͡ бастаған →// көрдүңүз ͡ б̊е ↑/// ↑ калғандары // сосұн ͡ әлгі // ^уотұжжеті / солай / гей^інірек →// біртіндеп ͡ піртіндеп // пастады ͡ ғой →// ^йенді сол ↓/// ↑ бірінші толқұнұна →// сол жүсөкөң түсөдү ͡ ғой ↓/// ↑ айтады ͡ ғой →// жүсүпбөк пең ғартқожаның ͡ дейд →// ^уос^ұлай ͡ дид // амансау жүргөнүне →// қайран ͡ асыр таң ͡ ғалам ↓/// ↑ бұларды ͡ б̊айағы ͡ мынау // заманның ^йесім ͡ біліп тұр ͡ ғой ↓/// ↑ көрдүң ͡ ба ↑/// ↑ ай →// амам ͡ болсұн →// ^йегердедеб̊ жаңағ'атамды →// не ^йетеді ͡ ғой ↓/// ↑ бірақ көрдүңүз ͡ б̊е →// андай халығ ͡ жауұ ͡ ғылып ↓/// ↑ бұлай біздің ͡ ғазағым →// не ͡ гөрмөгөң ͡ ғазағ ійә ↑/// ↑ а: →// ійә↓///	Өте дарынды ғой. Олар мына дарынды адамдарды қаймақтарымызды сыл... нете бастады ғо, құрта бастады ғо әдейіліп, сонда мықтыларды құрта бастады ғо. Сон... бірінші Жүсе... Жүсекеңнен бастаған, көрдіңіз бе? Калғандары сосын әлгі отыз жеті солай кейінірек, біртіндеп біртіндеп бастады ғой енді сол. Бірінші толқынына сол Жүсекең түседі ғой. Айтады ғой, Жүсіпбек пен Қарт қожаның дейд, осылай дид аман сау жүргеніне қайран асыр таң қалам. Бұларды баяғы мынау заманның есін біліп тұр ғой. Көрдің ба? Ай, аман болсын егерде деп жаңағы атамды не етеді ғой. Бірақ көрдіңіз бе, андай халық жауы қылып. Бұлай біздің қазақғым, не көрмеген қазақ иә? – Аа, иә.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑тұмарын алып →// пас^ына тағып пергенғой↓/// ↑содан жаңағ'әлгі →// жаңағы мәшхұр жүсүб̊ ͡атаңған сол↓/// ↑батасым ͡ берет čол↓/// ↑бұл баланы ^уөзүм қолғ'аламын↓/// ↑ ^уоқұуұн әрмең ͡ ғарай ^уоқұтұуұна→// б̊әр^іне ͡ деп↓/// ↑содан ͡ әлг'әрмен ͡ ғарай →// і// сәтпаев ауұлұндағ'әлгі →// қазіргі мектепке қайтадан →// әрмең ͡ ғарай ^уоқұтұп// содан ^уомбеш ͡ шас^ына дейін→// соларды ͡б̊іт^іріп// ақ^ыры →// сосұн↓/// ↑кім айтадығой→// ғамараддыйн хаз^ірет↓/// ↑әй // құзғұнұм депті// құзғұн дійді ^йекем ͡ байағы↓/// ↑әй// құзғұнұм →// саған^йенді ͡б̊із ͡б̊еретім →// бүкүл байанауұл төң^үрөгіндегі мұғалімдердің →// беретім ͡ білімім ͡ беріп ͡ полдұқ↓/// ↑^йенді сем ͡ бізден асып кеттің↓///	↑ тұмарын алып →// пас^ына тағып перген ͡ ғой ↓/// ↑ содан жаңағ'әлгі // жаңағы мәшхұр жүсүб̊ ͡атаңған сол ↓/// ↑ батасым ͡ берет čол ↓/// ↑ бұл баланы ^уөзүм қолғ'аламын ↓/// ↑ ^уоқұуұн әрмең ͡ ғарай ^уоқұтұуұна // б̊әр^іне ͡ деп ↓/// ↑ содан ͡ әлг'әрмен ͡ ғарай // і: // сәтпаев ауұлұндағ'әлгі // қәзіргі мектепке қайтадан →// әрмең ͡ ғарай ^уоқұтұп →// содан ^уомбеш ͡ шас^ына дейін // соларды ͡б̊іт^іріп →// ақ^ыры // сосұн ↓/// ↑ кім айтады ͡ ғой // ғамараддыйн хаз^ірет ↓/// ↑ әй →// құзғұнұм депті →// құзғұн дійді ^йекем ͡ байағы ↓/// ↑ әй →// құзғұнұм // саған^йенді ͡ б̊із ͡ б̊еретім →// бүкүл байанауұл төң^үрөгүндегі мұғалімдердің →// беретім ͡ білімім ͡ беріп ͡ полдұқ ↓/// ↑ ^йенді сем ͡ бізден асып кеттің ↓///	Тұмарын алып басына тағып берген ғой. Содан жаңағы әлгі жаңағы Мәшһұр Жүсіп атанған сол. Батасын берет сол. Бұл баланы өзім қолға аламын. Оқуын әрмен қарай оқытуына бәріне деп. Содан әлгі әрмен қарай і... Сәтбаев ауылындағы әлгі қазіргі мектепке қайтадан әрмен қарай оқытып, содан он бес жасына дейін соларды бітіріп, ақыры сосын. Кім айтады ғой Қамараддин хазірет. Әй, құзғыным депті, құзғын диді екен баяғы. Әй, құзғыным саған енді біз беретін бүкіл Баянауыл төңірегіндегі мұғалімдердің беретін білімін беріп болдық. Енді сен бізден асып кеттің.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑^йенді ͡ ͡ б̊із →// әрмаң ͡ ғарай сен'ұстай алмаймыз↓/// ↑әрмаң ͡ғарай→// ^уөзүң// ^уөзүң дамытарсың біліміңді деп̊ →// содам ͡ батасым ͡ беріп// содан атамыз ^уоналты жасында→// ^уөзү мұғалім боладығой↓/// ↑сонд'ана →// сол ͡ гезд'әкімбек дегем ͡ бай болған ^йекен↓/// ↑^уөз^үнүң жылқысының ͡гөптүгү сондай// жылқысын санамайды ^йекен↓/// ↑мына ^йекіб̊астұздұң ͡ғасынд'әлі ͡ гүңгө дейін аталады// әкімбег жарас ͡ теген→// жыра ͡ б̊ар↓/// ↑сол жыраға ͡ ғамайды ^йекен/// ↑жылқысы толса// мынау жыра// жылқы: жылқым түгөл ͡ дейді ^йекен↓/// ↑сол болмай→// ͡гөпөй атамыздам ͡ бала: балаңды мағам ͡ берш// менің баламды ^уоқұтұп ͡ персіндеп→// көк̊шөтау жақтағы жайлауұн'алып кетед↓///	↑ ^йенді ͡ б̊із // әрмаң ͡ ғарай сен'ұстай алмаймыз ↓/// ↑ әрмаң ͡ ғарай // ^уөзүң →// ^уөзүң дамытарсың біліміңді деп̊ // содам ͡ батасым ͡ беріп →// содан атамыз ^уоналты жасында →// ^уөзү мұғалім болады ͡ ғой ↓/// ↑ сонд'ана // сол ͡ гезд'әкімбек дегем ͡ бай болған ^йекен ↓/// ↑ ^уөз^үнүң жылқысының ͡ гөптүгү сондай →// жылқысын санамайды ^йекен ↓/// ↑ мына ^йекіб̊астұздұң ͡ ғасынд'әлі ͡ гүңгө дейін аталады →// әкімбег жарас ͡ теген →// жыра ͡ б̊ар ↓/// ↑ сол жыраға ͡ ғамайды ^йекен ↓/// ↑ жылқысы толса →// мынау жыра →// жылқы: жылқым түгөл ͡ дейді ^йекен ↓/// ↑ сол болмай // ͡ гөпөй атамыздам ͡ бала: балаңды мағам ͡ берш →// менің баламды ^уоқұтұп ͡ персіндеп // көк̊шөтау жақтағы жайлауұн'алып кетед ↓///	Енді біз әрмаң қарай сені ұстай алмаймыз. Әрмаң қарай өзің, өзің дамытарсың біліміңді деп содан батасын беріп, содан атамыз он алты жасында өзі мұғалім болады ғой. Сонда ана сол кезде Әкімбек деген бай болған екен. Өзінің жылқысының көптігі сондай, жылқысын санамайды екен. Мына Екібастұздың қасында әлі күнге дейін аталады, Әкімбек жарас деген жыра бар. Сол жыраға қамайды екен. Жылқысы толса, мынау жыра, жылқы... жылқым түгел дейді екен. Сол болмай Көпей атамыздан бала... балаңды маған берш, менің баламды оқытып берсін деп Көкшетау жақтағы жайлауына алып кетед.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑ сонд'атам →// ана'әкімбектің баласын ^уоқұтқан ↓/// ↑былай деп ^йеск'алад ↓/// ↑әкімбек ^уоналтымд'алып кетті ↓/// ↑баласы қаб̊ылб̊екк'ұстаз ^йетті ↓/// ↑жаж ͡ жайла'ақ̊шакөлдө ^уотұрғанд'әкемді ^уон жылқымем ͡ бір жөнөлттү ͡ дид↓/// ↑ не дегең ͡ гөп̊ сұуұр а↑ мынау сұуұрма↑ ↑сұуұр ͡ // әне // әне↓/// ↑не дегең ͡ гөп →// мыналар ͡б̊арғой ↓/// ↑жаңа // кішкентай ^йеді ↓/// ^йенді вообшш'ірі боп ͡ парады ͡б̊арғансайын ↓/// ↑я // сұуұр ͡б̊әр'әне ↓/// ↑бұл: бұлар ^йенді вообшше ͡гөб̊өйүуү мүмкүмба↑ ↑ия // көр ән'әне→// әне ↓/// – ↑ ↑ійе↑ ↑міне →// міне жолдұң ͡ бойұнда ↓///	↑ сонд'атам →// ана'әкімбектің баласын ^уоқұтқан ↓/// ↑ былай деп ^йеск'алад ↓/// ↑ әкімбек ^уоналтымд'алып кетті ↓/// ↑ баласы қаб̊ылб̊екк'ұстаз ^йетті ↓/// ↑ жаж ͡ жайлау ақ̊шакөлдө ^уотұрғанд'әкемді ^уон жылқымем ͡ бір жөнөлттү ͡ дид ↓/// ↑ не дегең ͡ гөп̊ сұуұр а: ↑/// ↑ мынау сұуұр ͡ ма ↑/// ↑ сұуұр →// әне →// әне ↓/// ↑ не дегең ͡ гөп →// мыналар ͡б̊ар ͡ ғой ↓/// ↑ жаңа →// кішкентай ^йеді ↓/// ^йенді вабш'ірі боп ͡ парады ͡ б̊арғансайын ↓/// ↑ ійа →// сұуұр ͡б̊әр'әне ↓/// ↑ бұл: бұлар ^йенді вабше ͡гөб̊өйүуү мүмкүм ͡ ба ↑ ↑ ійа →// көр ән'әне // әне ↓/// ↑ ійә ↑/// ↑міне // міне жолдұң ͡ бойұнда ↓///	– Сонда атам анау Әкімбектің баласын оқытқан. былай деп еске алад. Әкімбек он алтымда алып кетті. Баласы Қабылбекке ұстаз етті. Жаз жайлау Ақшакөлде отырғанда әкемді он жылқымен бір жөнелтті дид. – Не деген көп суыр а? Мынау суыр ма? – Суыр, әне, әне. – Не деген көп мыналар бар ғой. Жаңа, кішкентай еді. Енді вообще ірі боп барады барған сайын. – Иә, суыр бәрі әне. – Бұл… бұлар енді вообще көбеюі мүмкін ба? – Ия, көр әне әне әне. – Ие! – Міне міне жолдың бойында.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑апай ͡ ғараңыз ↓/// ↑ әне // ін^іне ͡ гіріп кетті ↓/// ↑ ^уөстүб̊ ͡ жатады ^йекен ↓/// ↑анадай ͡ боп // банадам ͡ бері ^уөстүб̊ ͡ жүр ↓/// ↑ мәә →// сіздің мын ͡ жақта ͡ гөп ^йекенғой ↓/// ↑ ійә↑ жүгүргөні ͡ ғызық ^йекен ↓/// ↑ мең ͡ ғойан ^йекен жүрм ↓/// ↑ ійе →// қойандесе →// қойан жүрма менде ↓/// ↑ сұуұр аулайсыздарма↑ ↑ жоқ // атам аулауға ͡б̊олмайд // атаматам запрет ͡ шасаған ↓/// ↑ ааа // неге ^йекен↑	↑ апай ͡ ғараңыз ↓/// ↑ әне →// ін^іне ͡ гіріп кетті ↓/// ↑ ^уөстүб̊ ͡ жатады ^йекен ↓/// ↑ анадай ͡ боп →// банадам ͡ бері ^уөстүб̊ ͡ жүр ↓/// ↑ мә:: // сіздің мын ͡ жақта ͡ гөп ^йекен ͡ ғой ↓/// ↑ ійә ↑/// ↑ жүгүргөні ͡ ғызық ^йекен ↓/// ↑ мең ͡ ғойан ^йекен жүрм ↓/// ↑ ійе →// қойандесе →// қойан жүрма менде ↓/// ↑ сұуұр аулайсыздар ͡ ма↑ ↑ жоқ →// атам аулауға ͡ б̊олмайд // атаматам запрет ͡ шасаған ↓/// ↑ а::: →// неге ^йекен ↑/// ↑ ^уол →// бұл азыңған адам дейд ↓/// ↑ сұуұрдұ ͡ ма ↑/// ↑ мына'азыңған // азғындаған ↓/// ↑ азын.. аз^ынып кеткен адам ↓/// ^уон'атам бір несін... несінде жазад ↓///	– Апай қараңыз. – Әне, ініне кіріп кетті. – Өстіп жатады екен. Анадай боп, банадан бері өстіп жүр. – Мәә сіздің мын жақта көп екен ғой. – Иә! Жүгіргені қызық екен. – Мен қоян екен жүрм... – Ие қоян десе қоян жүр ма мен де ... – Суыр аулайсыздар ма? – Жоқ, атам аулаға болмайд, атам атам запрет жасаған. – Ааа, неге екен? – Ол, бұл азынған адам дейд. – Суырды ма? – Мынау азынған азғындаған. – Азын.. азынып кеткен адам. Оны атам бір несін... несінде жазад.
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑ содам ͡ бір →// мықтөн дегең ͡ ғозған аулаб̊ ͡ атамның сұуұрұн // содан атамның →// сұуұр жегең ͡ ғозған деген ^уөлөң шығарып // содаң ͡ ғозғаңдары ͡ гәзір ͡б̊әрі →// сұуұр жеген деп кеттіғой ↓/// ↑ аа // ана ͡ ғара →// тұра жолмен ары ͡гетіп парама ͡→// б̊ері ͡гетіп: // ааа →// ͡б̊ері ͡геле жатыр ^йекем ͡ бұл // мәә ↓/// ↑әне →// түс^үрүб̊ ͡алыңыз ↓/// ↑мұнау жынды ^йекен ↓/// ↑мынау ^йенді →// н'істерін білмейтұр →// ал // ^йенді ↓/// ↑ әне // мәәә →// жүрүсү ͡ гүштүғой // ^уойб̊ай // ^уойб̊ай ^уойб̊ай ↓/// ↑мәәә ↓/// ↑ия↓/// ↑ ^йе: ↑күштү ͡б̊олдұғой // сұуұр:	↑ содам ͡ бір →// мықтөн дегең ͡ ғозған аулаб̊ ͡ атамның сұуұрұн →// содан атамның // сұуұр жегең ͡ ғозған деген ^уөлөң шығарып →// содаң ͡ ғозғаңдары ͡ гәзір ͡б̊әрі // сұуұр жеген деп кетті ͡ ғой ↓/// ↑ а: // ана ͡ ғара →// тұра жолмен ары ͡ гетіп пара ͡ ма →// б̊ері ͡ гетіп ...→// а:: →// ͡ б̊ері ͡ геле жатыр ^йекем ͡ бұл →// мә: ↓/// ↑ әне →// түс^үрүб̊ ͡алыңыз ↓/// ↑ мұнау жынды ^йекен ↓/// ↑ мынау ^йенді // н'істерін білмейтұр // ал →// ^йенді ↓/// ↑ әне →// мә:: // жүрүсү ͡ гүштү ͡ ғой →// ^уойб̊ай →// ^уойб̊ай ^уойб̊ай ↓/// ↑ мә:: ↓/// ↑ ійә ↓/// ↑ ^йе: ↑ күштү ͡б̊олдұ ͡ ғой →// сұуұр...	– Содан бір Мықтөн деген Қозған аулап атамның суырын, содан атамның суыр жеген Қозған деген өлең шығарып, содан Қозғаңдардары кәзір бәрі суыр жеген деп кетті ғой. – Аа, ана қара тұра жолмен ары кетіп бара ма бері кетіп..., ааа бері келе жатыр екен бұл, мәә. – Әне түсіріп алыңыз. – Мұнау жынды екен. – Мынау енді не істерін білмей тұр ал, енді. – Әне, мәәә жүрісі күшті ғой, ойбай, ойбай ойбай. Мәәә. - Иә. - Е.... - Күшті болды ғой, суыр...
Абай Төлеубайұлы Шарапиев	▶	↑қытай беред ͡ деп̊ сенед // балағой сол ↓/// ↑сонан шұб̊ар деп // шұб̊артаудұ↓/// ↑мамасы шұб̊артаудұкү ↓/// ↑сонұ шұуар деп →// і: // содан шұуар атанып кетті ↓/// сонан // сонам ͡ бәрін →// шұуарларым дейміз ͡б̊ылай ↓/// ↑ ^уөздөрү күлөдү ^уоған ↓/// ↑ана →// нағашысының баласы деб̊ ͡ айтып кеткенсіздерме →// сонда↑ ↑ ^йеее // сонұ ↓/// ↑шұб̊артаудұ // мамасы шұб̊артаудұкүғой // сонан ↓/// ↑шұб̊ар деп ^уойнап̊ →// сонұ шұб̊ар дейміз // ^уөздөрү шұб̊ар десе →// ә дид ↓///	↑ қытай беред ͡ деп̊ сенед →// бала ͡ ғой сол ↓/// ↑ сонан шұб̊ар деп →// шұб̊артаудұ ↓/// ↑ мамасы шұб̊артаудұкү ↓/// ↑ сонұ шұуар деп // і: →// содан шұуар атанып кетті ↓/// ↑ сонан →// сонам ͡ бәрін // шұуарларым дейміз ͡ б̊ылай ↓/// ↑ ^уөздөрү күлөдү ^уоған ↓/// ↑ ана // нағашысының баласы деб̊ ͡ айтып кеткенсіздер ͡ ме // сонда ↑ ↑ ^йе:: →// сонұ ↓/// ↑ шұб̊артаудұ →// мамасы шұб̊артаудұкү ͡ ғой →// сонан ↓/// ↑ шұб̊ар деп ^уойнап̊ // сонұ шұб̊ар дейміз →// ^уөздөрү шұб̊ар десе // ә: дид ↓///	- Қытай беред деп сенед, бала ғой сол. Сонан шұбар деп , Шұбартауды. Мамасы Шұбартаудыкі. Соны шуар деп і…, содан шұар атанып кетті. Сонан, сонан бәрін шуарларым дейміз былай. Өздері күледі оған. - Ана нағашысының баласы деп айтып кеткенсіздер ме сонда? - Еее, соны. Шұбартауды, мамасы Шұбартаудыкі ғой, сонан. Шұбар деп ойнап соны Шұбар дейміз, өздері Шұбар десе ә дид..
Абзал Құспан	▶	↑ ардақты 'ағайын → // құрметті көрөрмендер ↑ /// ↑ ^уосы мүмкүндүкті пайдалана ^уотырып → // мен бүгүн ^йел алдында ы-ы : → // қоғам алдында / белгілі қоғам қайраткері арман шораев ағамыздан кешірім сұрағым келеді ↓ /// ↑ ы-ы : ^й /егер ^йестеріңізде болса → ^йекі мың ^уон тоғыз жылдың қазан айында мен белгілі журналист → // қоғам белсендісі ^уосы сәуле әбділдақанқызына ы-ы : / интервью беру барысында ^уөзүмнің қорғауымдағы // серік түкеев пен // ислам әбішовке қатысты // қылмыстық іс бойынша // тапсырушылардың қатарында ^уос' арман шораев та бар // деген / сипатта мәлімет таратқан болатұнмын ↓ ///	↑ ардақт'ағайын → // құрметті ͡гөрөрмөндер↑^уосұ мүмкүндүкті пайдалана ^уотұрұп → // мем бүгүн ^йел алдында → қоғам алдында ͡б̊елгілі ͡ғоғам қайраткер'арман шораев ағамыздаң гешірім сұрағым ͡геледі ↓ /// ↑ ^йегер ^йестеріңізде ͡б̊олса → // ^йекі мың он тоғұж жылдың ͡ғазан айында мем белгілі жұурналыйст → // қоғам белсендіс'осұ сәул'әб̊ділдақаңқызына ійнтервійүу ͡б̊ерүу ͡б̊арысында ^уөзүмнүң қорғауұмдағы серік түкөөв пен ыйслам әб̊ішовке қатысты қылмыстығ іс ͡пойұнша тап̊сырұушұлардың ͡ғатарында ^уосұ арман шораев та ͡б̊ар деген сыйпатта мәлімет таратқам болатыммын ↓ ///	Ардақты ағайын, құрметті көрермендер! Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, мен бүгін ел алдында, қоғам алдында ы-ы белгілі қоғам қайраткері Арман Шораев ағамыздан кешірім сұрағым келеді. Ы-ы егер естеріңізде болса, 2019 жылдың қазан айында мен белгілі журналист, қоғам белсендісі, осы Сәуле Әбділдақанқызына ы-ы интервью беру барысында, өзімнің қорғауымдағы Серік Түкеев пен Ислам Әбішовке қатысты қылмыстық іс бойынша тапсырушылардың қатарында осы Арман Шораев та бар деген ы-ы сипатта мәлімет таратқан болатынмын.
Абзал Құспан	▶	↑ ^уосыған байланысты // маған қатысты талап-арыз беріліп → // азаматтық іс ^уөндүрісі басталған болатын алматы қалалық алмалы ' аудандық сотында ↓ /// ↑ сол сот процесі күні бүгүнге дейін жалғасып келе жатыр → // ↑^уосы айтқан сөздерім үшін → // арман шораевтан кешірім сұрауыма бір ^йемес → // бірнеше жағдай қатарынан себеп болып ^уотыр ↓ /// ↑ біріншіден ^уосы жерде → мән-жағдайларды түсіндіре кетейін ↓ /// ↑ ^уосы сәул' әбділдақанқызына интервью беру барысында → // мен арман шораевты тапсырысшы деп атауыма→^уөзүмнің қорғауымдағы сотталушы азаматтардың // айтқан сөзі себеп болған болатын ↓ /// ↑ ^уол туралы сол интервьюда → // солай ашық айтылды⁀да ↓ ///	↑ ^уосұғам байланысты мағаң ғатысты талаб̊-͡арыз ͡б̊еріліп → // азаматтығ іс өндүрүсі ͡б̊асталғам болатын алматы қалалығ алмалы 'аудандық сотұнда ↓ /// ↑ сол сот процесі ͡гүнү ͡б̊үгүңгө дейін жалғасып келе жатыр → // ↑ ^уос'айтқан сөздөрүм үшүн → // арман шораевтаң гешірім сұрауұма ͡б̊ір емес → // бірнеше жағдай ғатарынан себ̊еп полұб̊ ͡отұр ↓ /// ↑ біріншіден ^уосұ жерде // → мән-жағдайларды түсүндүре ͡гетейін ↓ /// ↑ ^уосұ сәуле 'әб̊ділдақаңқызына ійнтервійүу ͡б̊ерүу ͡б̊арысында → // мен арман шораевты тап̊сырышшы деб̊ ͡атауұма → // ^уөзүмнүң ͡ғорғауұмдағы сотталұуш'азаматтардың айтқан сөзү себ̊еп полғам болатын ↓ /// ↑ ^уол тұуралы сол ійнтервійүуда → // солай ашығ айтылды⁀да ↓ ///	Осыған байланысты ы-ы-ы, маған қатысты талап-арыз беріліп, азаматтық іс өндірісі басталған болатын, Алматы қалалық Алмалы аудандық сотында. Сол сот процесі күні бүгінге дейін жалғасып келе жатыр. Осы айтқан сөздерім үшін Арман Шораевтан кешірім сұрауыма бір емес, бірнеше жағдай қатарынан себеп болып отыр. Біріншіден, осы жерде мән-жағдайларды түсіндіре кетейін. Осы Сәуле Әбділдаханқызына интервью беру барысында, мен, Арман Шораевты тапсырысшы деп атауыма - өзімнің қорғауымдағы сотталушы азаматтардың айтқан сөзі себеп болған болатын. Ол туралы сол интервьюда солай ашық айтылды да.
Абзал Құспан	▶	↑ алайд'арман шораев // бір тапсырысшы болатындай біздің қолымызда → // соның ішінде менің қолымда // бір материалдық сипаттағы → // құжат түріндегі → // қандай да бір болмасын дәлелдер жоқ болатын ал және ^уол кезде⁀де болған жоқ ↓ /// ↑ мен және ^уондай материалдық құжаттар бар деп → // дәлелдемелер бар деп мәлімет айтқан жоқ болатынмын → біріншіден ↓/// ↑ ^йекіншіден ^уосы ^йекі мың ^уон тоғыз жылдың желтоқсан айында мен → // алматы қаласының /^уонкалогиясында → // сол кезд' ауырып жатқан досым бейсен құрамбек бауырымыздың қал-жағдайын біліп барған болатынмын ↓ /// ↑ мен жалғыз барған жоқпын → ^уол кезде қасымызда сәул' әбділдақанқызы болды → ^уортақ достарымыз ғабит абдулазизұлы ^уөзүнің келіншегі ғазизамен бірге болды ↓ /// ↑ барған гезімізде ^уосы палатада бейсекеңнің жан-жары гүлмира⁀да болған болатын ↓ ///	↑ алайд'арман шораев бір тап̊сырышшы ͡б̊олатындай біздің ͡ғолұмұзда → // сонұң ішінде менің ͡ғолұмда ͡б̊ір матерійалдық̊ сыйпаттағы → // құжат түрүндөгі → // қандай да ͡б̊ір ͡б̊олмасын дәлелдер жоқ ͡полатын ал және ^уол кезде⁀де ͡б̊олған жоқ ↓ /// ↑ мен және ^уондай матерійалдық құжаттар ͡б̊ар деп → дәлелдемелер ͡б̊ар деп мәлімет айтқан жоқ ͡полатыммын → // біріншіден ↓ /// ↑ ^йекіншіден ^уос'екі мың ^уон тоғұж жылдың желтоқ̊сан айында мен → // алматы қаласының ^уоңкалогыйасында → // сол гезд'ауұрұп жатқан досұм – бейсең⁀ғұрамбек бауұрұмұздың ͡ғал-жағдайым біліп парғам болатыммын ↓ /// ↑ мен жалғыз ͡б̊арған жоқпұн → // ^уол⁀гезде қасымызда сәул'әб̊ділдақаңқызы болдұ → // ^уортағ ͡достарымыз ғаб̊ыйт аб̊дұулазыйзұлы ^уөзүнүң келіншегі ғазыйзамем бірге ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ барғаң гезімізде 'осұ палатада ͡б̊ейсекеңнің жан-жары гүлмүйра⁀да ͡б̊олғам болатын ↓ ///	Алайда Арман Шораев бір тапсырысшы болатындай біздің қолымызда, соның ішінде менің қолымда бір материалдық сипаттағы, құжат түріндегі, қандай да бір болмасын дәлелдер жоқ болатын ал және ол кезде де болған жоқ. Мен және ондай материалдық құжаттар бар деп, дәлелдемелер бар деп мәлімет айтқан жоқ болатынмын, біріншіден. Екіншіден, осы 2019 жылдың желтоқсан айында мен Алматы қаласының ы-ы онкологиясында сол кезде ауырып жатқан досым – Бейсен Құранбек бауырымыздың қал-жағдайын біліп барған болатынмын. Мен жалғыз барған жоқпын, ол кезде қасымызда Сәуле Әбділдаханқызы болды, ортақ достарымыз Ғабит Абдулазизұлы өзінің келіншегі Ғазизамен бірге болды. Барған кезімізде, осы палатада Бейсекеңнің жан-жары Гүлмира да болған болатын.
Абзал Құспан	▶	↑ осылардың көзүнше → // сол кезде бейсекең⁀де бұл жайға ^уөзінің алаңдаушылығын білдіріп → ай ↑ // абзал → // сендер⁀де ^йелдің азаматтарысыңдар ↓ /// ↑ бірің' айтсам → // ^йекіншісін' айтпай қалсам → // ыңғайсыз болар ↓ /// ↑ бірақ сен келіп ^уотыр ^уекенсің → // саған айтайын → // ^уосы істі сен тоқтатсайшы ↓ /// ↑ азаматсыңдар → // ы-ы : бір-бірлеріңіздің әкелеріңізді sup>уөлтірген ^йештеңелеріңіз жоқ → // алып бара жатқан → деп → осы істі тоқтатуға бір себепкер болсайшы → деп ^уөзүнің ^уөтінішін айтқан болатын ↓ /// ↑ артынан бірақ айтқан болатын → ↑ мен ^йенді ос' айағымнан тұрайын → жазылайын → сосын ^йекеуіңді ^уөзім тоқтатам → әйтпесе қазір саған айтып → ы-ы-ы: арманғ'айт'лмай қалсам ы-ы-ы : → ^уонда дұрыс болмайды → ^йекеуіңе бірдей ^уекі жақтан айтып → мен ^усы істі тоқтатам → деген бағытт' айтқан болатын ↓ ///	↑ ^уосұлардың ͡гөзүншө → сол⁀ гезде ͡б̊ейсекең де ͡б̊ұл жайға ^уөзүнүң алаңдаушұлұғұм білдіріп → ай → аб̊зал → сендер⁀де ^йелдің азаматтарысыңдар ↓ /// ↑ бірің'айтčам → // ^йекіншісін' айтпай қалсам → // ыңғайсыз ͡б̊олар ↓ /// ↑ бірақ̊ сең ͡геліб̊ ^у͡отұр ^йекенсің → // саған айтайын → // ^уосы істі сен тоқтатčайшы ↓ /// ↑ азаматčыңдар → // ы-ы : бір-͡б̊ірлеріңіздің әкелеріңіздің ^уөлтүргөн ^йештеңелеріңіж жоқ → // алып⁀пара жатқан → // деп → // ^уос' істі тоқтатұуға ͡б̊ір себ̊епкер ͡б̊олсайшы → // деб̊ ͡өзүнүң ^уөтүнүшін айтқам болатын ↓ /// ↑ артынам бірағ айтқам болатын → // ↑ мен ^йенді ^уосұ айағымнан тұрайын → // жазылайын → // сосұн ^уекеуүңде ^уөзүм тоқтатам → әйтпесе қазір саған айтып ы-ы-ы : → // армаңғ'айт'алмай⁀ғалсам ы-ы-ы : → // ^уонда дұрұс ͡полмайды → // ^йекеуүңө ͡б̊ірдей ^йекі жақтан айтып → мен ^уос'істі тоқтатам → дегем бағытт'айтқан болатын ↓ ///	Осылардың көзінше, сол кезде Бейсекең де бұл жайға өзінің алаңдаушылығын білдіріп: «- Ай, Абзал, сендер де елдің азаматтарысыңдар. Біріңе айтсам, екіншісіне айтпай қалсам, ыңғайсыз болар. Бірақ сен келіп отыр екенсің, саған айтайын: осы істі сен тоқтатсайшы. Азаматсыңдар, ы-ы бір-бірлеріңіздің әкелеріңізді өлтірген ештеңелеріңіз жоқ, алып бара жатқан», - деп, - «Осы істі тоқтатуға бір себепкер болсайшы», - деп өзінің өтінішін айтқан болатын. Артынан бірақ айтқан болатын: «- Мен, енді, осы аяғымнан тұрайын, жазылайын, сосын екеуіңді өзім тоқтатам, әйтпесе қазір саған айтып, ы-ы-ы Арманға айта алмай қалсам, ы-ы-ы онда дұрыс болмайды, екеуіңе бірдей екі жақтан айтып, мен осы істі тоқтатам», - деген бағытта айтқан болатын.
Аден Марғұлан	▶	↑тұуыстар қалайсыңда:р ↑ /// ↑ кележатқан жаңа жылдарыңме: н ↑ /// ↑ мына біздің марго → // жыл соңұна ͡ дейін → // келін ͡ ап келем деб ͡ ед ↓ /// ↑ сопыйып әлі жүр → // джыл бітті → // келін ͡ де ͡ жоқ → // түк ͡ те ͡ жоқ ↓ /// ↑ мынау / немене джіберілмей ͡ ғалды ↓ /// ↑ марго ↑ / кел ↓ /// ↑ мен сені / грұуппаға салыб жіберійін → // сүуретке түс^іріп ↓ /// ↑ кән / көрійнш ↑ /// ↑ ^уой / мам / неге менің ^уосы ^уоншаме:с фотомды → // грұуппаға жібересіз ↑ /// ↑ кеше анау сүмірейіп → // көзім жанып тұрған фотомды → // статұусқа сапсапсыз ↓ /// ↑ ^уөй ^йенді / телефоннан шығар ↑ ///	↑тұуұстар ͡ ғалайсыңдар ↑ /// ↑ кележатқан жаңа ͡ жылдарыңмен ↑/// ↑ мына б̊іздің марго → // жыл соңұна дейін → // келін алып ͡ гелем деп ^йеді ↓ /// ↑ сопұйұб̊ ͡ әлі жүр → // жыл бітті → // келін͡ де жоқ → // түк͡ те жоқ ↓ /// ↑ мынау / немене жіб̊ерілмей͡ ғалды ↓ /// ↑ марго ↑ / кел↓ /// ↑ мен сені / грұуппаға салыб͡ ̊ жіб̊ерейін → // сүурөткө түсүрүп ↓ /// ↑ кәне / көрөйүншү ↑ /// ↑ ^уой мам / неге менің ^уос'онша sup>йемес фотомдұ → // грұуппаға жіб̊ересіз ↓ /// ↑ кеш'анау сүмүрөйүп → // көзүм жанып тұрған фотомдұ → // статұусқа салып тастап̊сыз ↓ /// ↑ ^уөй ^йенді / телефоннан шығар ↓ ///	- Туыстар қалайсыңдааар? Келе жатқан жаңа жылдарыңмен! Мына біздің Марго жыл соңына дейін келін алып келем деп ед. Сопиып әлі жүр, жыл бітті, келін де жоқ, түк те жоқ. Мынау немене жіберілмей қалды. Марго, кел. Мен сені салып жіберейін суретке түсіріп. - Кән көринш. Ой мам, неге осы менің оншамееес фотомды группаға жібересіз? Кеше анау сүмірейіп, көзім жанып тұрған фотомды статусқа саптастапсыз. - Өй, енді, телефоннан шығар.
Аден Марғұлан	▶	↑вот соны ^уойлап мам → // мен сізге жаңа жылға ↑ /// ↑ ^уотырыңыз каз → // ^уотырыңыз / ^уотырыңыз ↓ /// ↑ айфон ^уон үш сыйлайм ↓ /// ↑ бұл телефонның бір плйұусы → // кійноэффект режимі бар ↓ /// ↑ ^йенді анау ұуатсаптағы → // жаңағы / статұус бар ^йемес ͡ па ↑ // соны кійноэффект режіймімен → // түс^іретін боласыз ↓ /// ↑ ал ^йенді мен → // війдеоға түсіріп жіберейін ↓ /// ↑ тұуыстар / жаңажыл мейрамы → // құтты болсын ↑ /// ↑ ^уойбой / мынаның камерасы → // шынымен күшті ^йекең ͡ ғой / иә ↓ /// ↑ жаңа ^уоскыр дедің ͡ ба ↑ // не ͡ дедің ↑ // соныңа / қалай үміткер болам мен ↑ ///	↑ вот čон'ойлап мам → // мен сізге жаңажылға ↑ /// ↑ ^уотұрұңұз͡ ғәзір → // ^уотұрұңұз / ^уотұрұңұз ↓ /// ↑ айфон ^уонүш сыйлаймын ↓ /// ↑ бұл телефоннұң бір плійұусұ → // кійноэфект ^ірежіймі͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^йенд'анау ұуатčаптағы → // жаңағы / статұус ͡ пар ^йемес͡ па ↑ // сонұ͡ гійноэфект ^ірежіймімен → // түсүрөтүм ͡ боласыз ↓ /// ↑ ал ^йенді мен → // війдеоға түсүрүб̊͡ жіб̊ерейін ↓ /// ↑ тұуұстар / жаңажыл мейрамы → / құттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ ^уойб̊ой / мынаның ͡ гамерасы шынымен → // күшт'^йекең ͡ ғой / ійә ↓ /// ↑ жаңа / оскар дедің ͡ ба ↑ // не ͡ дедің ↑ // соғаң͡ ғалай / үмүткөр ͡ б̊олам ͡ мен ↑ ///	- Вот соны ойлап мам, мен сізге жаңа жылға. Отырыңыз каз, отырыңыз, отырыңыз. Айфон 13 сыйлайм. Бұл телефонның бір плюсы киноэффект режимі бар. Енді анау WhatsApp-тағы жаңағы статус бар емес па, соны киноэффект режимімен түсіретін боласыз. - Ал, енді мен видеоға түсіріп жіберейін. - Туыстар, жаңа жыл мейрамы құтты болсын! - Ой, мынаның камерасы шынымен күшті екен ғой, иә. Жаңа оскар дедің ба, не дедің, соныңа қалай үміткер болам мен?
Айдар Асқарбек	▶	↑кинодан үзінді / сакура: дұухын ^уорнында ͡ ма ↑ /// ↑ қорқпай-ақ қой бауырым ↓ /// ↑ қалай ↑ /// ↑ - ↑ маңқа: бірде-бір сенімнен шыққан ^йемес ↓ /// ↑ сізге айттымғо ↓ /// - ↑ сакұура: жәрайд / әзірше сенің қасында жүре тұрсын ↓ /// ↑ көреміз аржағын ↓ /// ↑ - ↑ маңқа: болды братан / көріскенше ^уонда ↓ ///	↑кинодан үзүндү /сакұура: дұухұн ^уорнұнда ͡ ма ↑ /// ↑ қорқпайақ ͡ қой бауұрұм ↓ /// ↑ қалай ↑ /// ↑ -↑маңқа: бірде ͡ б̊ір сенімнен шыққан ^йемес ↓ /// ↑ сізг'айттым ͡ ғой ↑ /// -↑сакура: жарайды →// әзірше сенің ͡ғасында жүрө ͡ тұрсұн ↓ /// ↑ көрөмүз аржағын ↓ /// ↑ -↑маңқа: болдұ братан →// көрүскөнше ^уонда ↓ ///	Кинодан үзінді: «- Сакура: Духың орнында ма? Қорықпай-ақ қой бауырым. Қалай? - Маңқа: Бірде бір сенімнен шыққан емес. Сізге айттым ғой. - Сакура: Жарайд, әзірше сенің қасыңда жүре тұрсын. Көреміз ар жағын. - Маңқа: Болды братан, көріскенше онда».
Айдар Асқарбек	▶	↑әрійне / кастингтен ^уөттім ↓ /// ↑ ы: сол шақтар мен // мвд жұмыснан кеткен болатынмын ↓ /// ↑ солкезде қонаққа балым мақсатывнанын үйіне // қонаққа шәйға келдім ↓ /// ↑ сол сәттерде ы: / меруерт дүйсеновна деген →// кастинг директоры келді ↓ /// ↑ сонда / әңгімелесіп ^уотырып →// сен не жұмыстан кетіп қалдың ͡ ба ↓ /// ↑ сен актерствада көргің келмей ͡ ма ^уөзіңді →// дегенде ійә →// дедім ↓ /// ↑ сөңгійн жарайд / бір кейіпкер бар →// біз соған көрейік деп ^йедік сені →// деп ұсынды ↓///	↑әрійне / кастійңгтен ^уөттүм ↓ /// ↑ ы: сол шақтар мен →// мвд жұмұсұнаң ͡ геткем ͡ болатынмын ↓ /// ↑ солгезде қонаққа ͡ б̊алым мақ̊сатовнаның үйүнө / қонаққа шәйға ͡ гелдім ↓ /// ↑ сол сәттерде / ы: мерүуерт дүйсөновна дегем ͡ біздің ͡ гастійңг дійректорұ ͡гелді ↓ /// ↑ сонда / әңгімелесіп ^уотұрұп / сен не жұмұстаң ͡ гетіп қалдың ͡ ба ↑ /// ↑ сен актерствада / көргүң ͡ гелмей ͡ ма ^уөзүңдү ↑ / дегенде / ійә дедім ↓ /// ↑ сонаң ͡ гейін жарайды →// бір ͡ гейіпкер ͡б̊ар →// біс ͡ соғаң ͡ гөрөйүк деп ^йедік ͡ сені → // деб̊ ͡ұсұндұ ↓ ///	Әрине, кастингтен өттім. Ыы.. сол шақтар мен МВД жұмысынан кеткен болатынмын. Сол кезде қонаққа, Балым Мақсатовнаның үйіне қонаққа шәйға келдім. Сол сәттерде ыы.. Меруерт Дүйсеновна, біздің кастинг директоры келді. Сонда әңгімелесіп отырып: «Сен не жұмыстан кетіп қалдың ба? Сен актерствада көргің келмей ма өзіңді?» -дегенде, «Иә!» -дедім. Сөңгин: - «Жарайд, бір кейіпкер бар, біз соған көрейік деп едік сені» -деп ұсынды.
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^уолкезде кейіпкер кеша болатын↓/// ↑мені қарағанда ↓/// ↑ сонда / дәл сол сәтте →// байан мақсатовна кріп келд қонаққа →// балым мақсатовнаға↓/// ↑меруерт дүйсеновна айтқанда →// ^уосы айдарды көрейін деп ^уотырм →// кешаға дегенде →// маған біраз қарап тұрт ͡ та →// бір / ^йекі / бес мійнұуттай / біраз ^уойланып қарап тұрт ͡ та →// жоқ / сакұура қылып көрейк деді ↓ /// ↑ мен ^уолкезде білмейм →// сценарій ^йештеңені ↓ /// ↑сакұура деген кім десем ↑ // сөнен кейін ақырындап түсіндіре бастады ↓/// ↑сүйтіп / бірталай видеопробаларды көрдік ↓/// ↑басқа актерлармен камерада қалай жұмыс істейтінімізді →// біраз жұмыстар болды ↓/// ↑сүйтіп ресмій кастингтен ^уөттік ↓ ///	↑^уолгезде ͡гейіпкер ͡геша ͡б̊олатын ↓ /// мені ͡ғарағанда ↓ /// ↑ сонда / дәл сол сәтте ͡ б̊айан мақ̊сатовна ͡ гіріп келді / қонаққа ͡ б̊алым мақ̊сатовнаға↓/// ↑мерүуөрт дүйсөновн'айтқанда: ^уос'айдарды көрөйүн деп ^уотұрм ͡гешаға дегенде →// мағам ͡ біраз ͡ ғарап тұртды ͡ да →// бір-^йекі / бес мійнұуттай / біраз ^уойланып қарап тұрды ͡ да →// жоқ / сакұура ͡ғылып көрөйүк деді ↓ /// ↑ мен ^уолгезде ͡б̊ілмеймін →// сценарий ^йештеңені ↓ /// ↑ сакұура дегең ͡ гім десем ↑// содаң ͡ гейін ақырындап түсүндүре ͡б̊астады ↓ /// ↑ сөйтүп ͡ пірталай війдеопроб̊аларды ͡гөрдүк ↓/// ↑басқ'актерлармен камерада ͡ғалай жұмұс істейтінімізді →// біраж ͡ жұмұстар ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ сөйтүп ^іресмій / кастійңгтен ^уөттүк ↓ ///	Ол кезде кейіпкер Кеша болатын. Мені қарағанда. Сонда, дәл сол сәтте Баян Мақсатовна кіріп келді, қонаққа Балым Мақсатовнаға. Меруерт Дүйсеновна айтқанда: - Осы Айдарды көрейін деп отырмын Кешаға, - дегенде, маған біраз қарап тұрды да, 1-2 ми.. 5 минуттай, біраз ойланып қарап тұрды да: «жоқ, Сакура қылып көрейік», - деді. Мен ол кезде білмейм сценарий ештеңені. - Сакура деген кім? - десем, содан кейін ғана барып түсіндіре бастады. Сөйтіп бірталай видеопробаларды көрдік. Басқа актерлармен камерада қалай жұмыс істейтінімізді, біраз жұмыстар болды. Сөйтіп ресми кастингтен өттік.
Айдар Асқарбек	▶	↑кійнодан үзінді ↓ /// алмат / ал құрметті әріптестер ↑ // мен сендерд шақырған себебім →// келес'аптаның басынан бастап →// жаңа бағдарламамен гастрөлдік сапарға шығамыз → // мысалы алмат сағатов ағамызбен қарағанда / ы: →/ ^йенді ^уөмірде абыройлы кісі →// үлкен кісі →// байағыдан бері танитын ↓ /// ↑ сомен / кішкене мен қысылдым →// үйткені / сценарій бойынша / ^уонымен қарым қатынасым →// кішкене ^уоған сыйластық жоқ ^йетін ↓/// ↑ы: →/ сол маған кішкене қыйынға соқты ↓/// ↑ солкезде мерүуерт дүйсеновнаның талабы болғаны →// жоще с ним разгаваривай →// деп айтты ↓ /// ↑ дәл → // сол сөзін айтып ^уотырм ↓ /// ↑ сол кішкене қыйынға соқты →// буд' жоще дегені ↓ /// ↑ ійә / бұл менің алғашқы жобам →// бірінші маусым →// менің алғашқы жобам ↓ /// ↑ ^уөзімді сынап көрдім →// ұнады ^уөзіме →// ы: іштегі / бір ынтам бар ^йекенін сезіндім ↓/// ↑ сол дәл жұмыстеп →// ^уотырмыз сол ^йенді ↓///	↑кинодан үзінді / алмат: ал ͡ ғұрмөтт'әріптестер ↑ // мен сендерді шақырған себ̊еб̊ім →// келесі / аптаның басынам ͡ бастап → // жаңа ͡б̊ағдарламамен гастрөлдүк сапарға шығамыз → // мысалы / алмат ͡ čағатов ағамызб̊ең ͡ ғарағанда / ы: →/ ^йенді ^уөмүрд'аб̊ыройлұ ͡ гісі →// үлкөң ͡ гісі / байағыдам ͡ бері таныйтын ↓ /// ↑ сомең ͡ гішкене мең ͡ ғысылдым →// ^уөйткөнү / сценарій ͡ бойұнша ^уонұмең ͡ ғарым қатынасым ͡ гішкене ^уоған сыйластығ ͡ жоқ ^йеді ↓ /// ↑ ы: сол мағаң ͡ гішкене қыйыңға соқтұ ↓ /// ↑солгезде мерүуөрт дүйсөновнаның талаб̊ы ͡б̊олғаны →// жоще с ним разговаривай / деб̊ ͡ айтты ↓ /// ↑ дәл сол сөзүн айтып ^уотұрмұн ↓/// ↑ сол ͡ гішкене қыйыңға соқтұ →// буд' жоще дегені ↓ /// ↑ ійә / бұл менің алғашқ̊ы жоб̊ам →// бірінші маусұм / менің алғашқ̊ы жоб̊ам ↓ /// ↑ ^уөзүмдү сынап көрдүм / ұнады ^уөзүмө →// ы: іштегі ͡ б̊ір ынтам ͡ бар ^йекенін сезіндім ↓/// ↑сол дәл жұмұс істеп ^уотұрмыз / сол ^йенді ↓ ///	Кинодан үзінді. «- Алмат: Ал құрметті әріптестер мен сендерді шақырған себебім, келесі аптаның басынан бастап, жаңа бағдарламамен гәстрөлдік сапарға шығамыз!» Мысалы, Алмат Сағатов ағамызбен қарағанда, ыы.. енді өмірде абыройлы кісі, үлкен кісі, баяғыдан бері танитын. Сомен кішкене мен қысылдым, өйткені, сценарий бойынша онымен қарым қатынасым кішкене оған сыйластық жоқ етін. Ыы.. сол маған кішкене қиынға соқты. Сол кезде Меруерт Дүйсеновнаның талабы болғаны, «Жоще с ним разговаривай»- деп айтты. Дәл сол сөзін айтып отырмын. Сол кішкене қиынға соқты:- «Будь жоще», - дегені. Иа, бұл менің алғашқы жобам бірінші маусым, менің алғашқы жобам. Өзімді сынап көрдім, ұнады өзіме, ыы.. іштегі бір ынтам бар екенін сезіндім. Сол дәл жұмыс істеп отырмыз сол енді..
Айдар Асқарбек	▶	кинодан үзінді / сакұура: жоха маған айтты →// сенің нестегеніңді ↓ /// ↑ сен не ^уолармен жалғыз →// төбелесіп жүрсің ͡ ба ↑ /// кеша: ↑ ійә ↑ /// сакура: ↑ хә: ↓ /// ↑ базар жоқ ↑ /// ↑ бірақ / бұның ақымақтық болдығо ↑/// кеша: ↑ ^йенді ^уол жерден бізге ↑ ақша түсіп тұратын болад ↓/// сакура: ↑ сендердің ^уосы ақшадан басқа ^уойлайтын заттарың бар ͡ ма ↑ /// ↑ не ͡ гөрінді сонша ↑ ///	кинодан үзінді / сакұура: жоха маған айтты →// сенің не'стегеніңді ↓ /// ↑ сен не ^уолармен жалғыз төб̊өлөсіб̊ ͡ жүрсүң ͡ ба ↑ /// кеша: ↑ ійә ↓ /// сакура: ↑ хә ↑ /// ↑ базар жоқ ↑ /// ↑ бірақ / бұнұң ақымақтық ͡ полдұ ͡ ғо ↑ /// ↑ кеша: ↑ ^йенді ^уол жердем ͡ бізге / ақ̊ша түсүп тұратым ͡ болады ↓ /// сакура: ↑ сендердін ^уосұ / ақ̊шадан басқа ^уойлайтын заттарың бар ͡ ма ↑ /// ↑не ͡ гөрүндү сонша ↑ ///	Киондан үзінді: « - Сакура: Жоха маған айтты сенің не істегеніңді. Сен не олармен жалғыз төбелесіп жүрсің ба? - Кеша: Иә! - Сакура: Хә.. (күлкі) Базар жоқ! Бірақ, бұның ақымақтық болды ғой! - Кеша: Енді ол жерден бізге ақша түсіп тұратын болады. - Сакура: Сендердің осы ақшадан басқа ойлайтын заттарың бар ма? Не көрінді сонша?»
Айдар Асқарбек	▶	↑бала ͡ гезден / деп айтсам ^уөтірік болар →/ бірақ / стүуденттік кезде пайда болд ↓/// ↑ стүуденттік кезде / ы: бір ұсыныс түсті ↓/// ↑ менің ^йесімде жоқ қалай болғаны / бірақ →// mg продакшнның →// обратная сторона / деген полуметр киносы бар →// соған мені көрген →// басты рөлге ↓ /// ↑ ^уо жерде ͡ де →/ біраз пробалар болып →// кастингтен біраз ^уөтіп →// ы: →/ главный рөлге ^уөттім ↓ /// ↑ бірақ / ^уолкезде / басты ^ірөлге қарындасым →// аша матайды көрді →// ^йенді продійұусердің ^уөзінің көрүуі бойынша →// ^йенді қарындас пен аға бірге ^уойнай алмадығой →// солкезде маған → // кешір біз ашаны таңдадық →// ^уөйткені ^уолкезде қазақыстанға әйгілі болды →// бізге ͡ де сол керек деген сыйақты ↓ ///	↑бала ͡ гезден деб̊ ͡айтčам →// ^уөтүрүк болар →// бірақ / стүудөнттүк ͡ кезде пайда ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ стүудөнттүк кезде / ы: бір ұсұнұс түстү ↓ /// ↑ менің ^уесімде жоғ ͡ ғалай болғаны ͡ б̊ірақ →// мg продак̊шнның ^уоб̊ратная сторона →// деген полұуметір ͡ гұйносұ ͡ б̊ар →// соған мені ͡гөргөн →// басты ^үрөлгө↓ /// ↑^уо жерде ͡ де ͡б̊іраз проб̊алар ͡б̊олұп →// кастійңгтем ͡ біраз ^уөтүп / ы: главный ^үрөлгө ^уөттүм ↓ /// ↑бірақ / ^уол ͡ гезде ͡б̊асты ^үрөлгө қарындасым аша матайды ͡гөрдү →// ^йенді продійұуссөрдүң ^уөзүнүң ͡ гөрүуү ͡б̊ойұнша →// ^йенді ͡ ғарындаспен аға ͡ б̊ірге ^уойнай алмадығой →// солгезде маған →// кешір ͡б̊із ашаны таңдадық →// ^уөйткөнү ^уолгезде қазағыстаңға / әйгілі болдұ →// бізге ͡ де сол ͡ герек деген сыйақты ↓ ///	Бала кезден деп айтсам өтірік болар, бірақ, студенттік кезде пайда болды. Студенттік кезде бір ұсыныс түсті. Менің есімде жоқ қалай болғаны бірақ, МG продакшнның «Обратная сторона» деген полуметр киносы бар, соған мені көрген, басты рөлге. Ол жерде де біраз пробалар болып кастингтен біраз өтіп, главный рөлге өттім. Бірақ, ол кезде басты рөлге қарындасым Аша Матайды көрді, енді продюссердің өзінің көруі бойынша қарындас пен аға бірге ойнай алмайды ғой, сол кезде маған: "Кешір біз Ашаны таңдадық», өйткені ол кезде Қазақстанға әйгілі болды, бізге де сол керек, - деген сияқты..
Айдар Асқарбек	▶	кинодан үзінді/ абзал: ↑ давай ха: ↑/// - ↑жарайсың / братан ↑/// - сакура: еркекше ͡ ма ↑ /// ↑ мұухаға айтып барыңдар →// щеноктарын ^уөзінде ұстасын → // ійе болсын ↑ /// ↑ ұнады →//кейіпкердің ^уөзі →// образы ↓ /// ↑ ы: →/ басында кішкене →// ы: →// сценарій бойынша ^уөзгешелеу ^йеді →// ы: ішкі дүнійесі / әңгімесі кішкене көптеу болатын ↓ /// ↑ сосын режійссер / самал ханыммен кішкене ақылдасып →// бір түйінге келдік ↓ /// ↑ сакұура ^йенді / үлкен бір еркектер қауымының →// көшбашшысы десед ↓ /// ↑ сондықтан ^уоның →// көп сөзі болмауы керек ↓ /// ↑ менің ^уойымша / менің тәжерійбемде →// ^уондай адамдар көргем →// жұмыс барысымен →// білем таныйм ↓ /// ↑ сондықтан / ^уолар көпсөзді болмау керек →// нахты қысқа ͡ да / нұсқа сойлеу керек ↓ /// ↑ сондайғана ^уөзгерістер →// жасадым кішкене →// самал ханыммен ақылдасып ↓ ///	↑кинодан үзінді / абзал: давай ха: - ↑жарайсың / братан ↑/// - сакура: ^йеркек̊ше ͡ ма ↑ /// ↑ мұухаға / айтып ͡ парыңдар →// щеноктарын ^уөзүнд'ұстасын →// ійе ͡б̊олсұн ↑/// ↑ ұнады / кейіпкердің ^уөзү / ^уоб̊разы ↓ /// ↑ ы: басында ͡гішкене / ы: сценарій ͡б̊ойұнша ^уөзгөшөлеу ^йетін →// ы: ішкі дүн^үйөсү / әңгімесі ͡ гішкене ͡ гөптөу ͡б̊олатын ↓ /// ↑ сосұн ^ірежійссер самал ханыммең ͡ гішкен'ақылдасып →// бір түйүңгө ͡ гелдік ↓ /// ↑ сакұура ^йенді / үлкөм ͡ бір ^уеркектер ͡ ғауұмұнұң ͡гөш ͡ пашшысы деседі ↓ /// ↑сондұқтан / ^уонұң ͡гөп сөзү ͡б̊олмауұ ͡герек↓/// ↑менің ^уойұмша / менің тәжерійб̊емде ^уондай адамдар ͡гөргөм →// жұмұс ͡парысымен →// білем таныймын ↓ /// ↑ сондұқтан ^уолар ͡ гөп ͡ сөздү ͡б̊олмау ͡герек →// нақты қысқа ͡ да нұсқа сөйлөу ͡герек ↓ /// ↑ сондай ͡ ғана ^уөзгөрүстер жасадым →// кішкене самал ханыммен ақылдасып ↓ ///	Кинодан үзінді: «- Абзал: Давай хахаа (күлкі) - Жарайсың, братан! - Сакура: Еркекше ма? Мухаға айтып барыңдар Щеноктарын өзінде ұстасын, ие болсын!" Ұнады, кейіпкердің өзі, образы. Ыы.. басында кішкене сценарий бойынша өзгешелеу еді, ішкі дүниесі әңгімесі кішкене көптеу болатын. Сосын режиссер Самал ханыммен кішкене ақылдасып, бір түйінге келдік. Сакура енді, үлкен бір еркектер қауымының көшбасшысы деседі. Сондықтан оның көп сөзі болмауы керек. Менің ойымша, менің тәжерибемде ондай адамдар көргем, жұмыс барысымен, білем таним. Сондықтан олар көп сөзді болмауы керек, нақты қысқа да нұсқа сөйлеуі керек. Сондай ғана өзгерістер жасадым кішкене Самал ханыммен ақылдасып.
Айдар Асқарбек	▶	↑сонанкейн ^йенді ^уөзімнің көзқарасыммен →// былай характерімді шығардым ↓/// ↑ ы: ұнады ↓ /// ↑ несімен ұнады → // әділеттілігімен / әрійне ↓ /// ↑ ^йең бастысы →// сол әділеттілік шығар →// маған ұнағаны ↓ /// ↑ әрійне ^йенді / ^уөз ^уөзіңе деген →// ы: ^уөзімді қатты сынайм →// ^уөз ^уөзіме қатты критикпін ͡ деп айтсам болад ↓ /// ↑ сондықтан / бірінші жоба болғаннан ͡ кейн →// ^йенді шығаралмадым деп ^уойлайм →// біржүз пайызға ↓ /// ↑ бірінші маусымда ↓ /// ↑ ы: ^йенді / толықтай шығаралмадым ͡ деп айтсам ↓ ///	↑сөнаңгейін ^йенді ^уөзүмнүң ͡ гөзғарасыммен → // былай характерімді шығардым ↓/// ↑ ы: ұнады ↓ /// ↑ несімен ұнады ↑ // әділеттілігімен / әрійне↓ /// ↑^йең бастысы → // сол әділеттілік ͡ шығар → // маған ұнағаны ↓ /// ↑ әрійне ^йенді / ^уөз ^уөзүңө деген → // ы: ^уөзүмдү ͡ ғатты сынаймын → // ^уөз ^уөзүмө / қатты ͡грійтійкпін деб̊ ͡айтčам ͡ болады ↓ /// ↑ сондұқтам ͡ бірінші жоб̊а ͡б̊олғаннаң ͡ гейн → // ^йенді шығар'алмадым деп ^уойлаймын → // бір жүз пайызға ↓ /// ↑ бірінші маусұмда ↓ /// ↑ ы: ^йенді/ толұқтай шығар'алмадым деб̊ ͡айтčам ↑ ///	Сонан кейін енді өзімнің көзқарасыммен былай характерімді шығардым. Ыы.. ұнады. Несімен ұнады? Әділеттегімен, әрине. Ең бастысы сол әділеттілік шығар, маған ұнағаны. Әрине, енді өз-өзіңе деген.. өзімді қатты сынайм, өз-өзіме қатты критикпін деп айтсам болады. Сондықтан бірінші жоба болғаннан кейін енді шығара алмадым деп ойлаймын бір 100 пайызға. Бірінші маусымда. Толықтай шығара алмадым деп айтсам..
Айдар Асқарбек	▶	кинодан үзінді / сакура: ↑ брат / аш көзіңді ↑ /// ↑ брат ↑ /// ↑ аш ↑ /// ↑аш көзіңді →// аш ↑ /// ↑ брат ↓ /// ↑ жоқ ↑/// ы: қыйындықтар жаңағы →// түсірілім барысында ͡ да жаңағы →// алмат аға / алмат ағамен кішкене қыйындықтар болды ↓ /// ↑ ұялғанымнан / кішкене қысылғанымнан →// ^уонан ͡ кейін ^уол кісінің мысы күшті болад →// негізі ^уойнағанда ↓ /// ↑ жақсы актерскій бергенімен →// актерлерде сондай бар ↓ /// ↑ партнер қалай беред →// сен солай ^уойнайсың деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уөте / актерскій беру →// ^уөте мықты ^уол кісінің / бірақ / екінші жағы мысымен басып тұрад →// ^уол ͡ кісі ↓ ///	↑кинодан үзүндү / сакура: ↑ брат / аш көзүңдү ↑ /// ↑ брат ↑ /// ↑ аш ↑ /// ↑ аш көзүңдү / аш ↑ /// ↑брат ↑/// ↑ жоқ↑ /// ↑ қыйындықтар жанағы / түсүрүлім барысында ͡ да жанағы / алмат аға ↓/// ↑ алмат ағамең ͡ гішкене қыйындықтар ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ұйалғанымнан / кішкене ͡ ғысылғанымнан → // ^уодаң ͡ гейін ^уол͡ гісінің мысы ͡гүштү ͡ б̊олады → // негізі ^уойнағанда ↓ /// ↑ жақ̊с'актерскій ͡ б̊ергенімен → // актерлерде сондай ͡ б̊ар ↓ /// ↑ партнер ͡ ғалай береді → // сен солай ^уойнайсың деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уөт'актерскій ͡ б̊ерүу ^уөтө ͡ мықты ^уол ͡ гісінің → // бірақ / ^йекінші ͡ жағы мысымем ͡ басып тұрады ^уол ͡ гісі ↓ ///	Кинодан үзінді: «- Сакура: - Брат, аш көзіңді! Брат! Аш! Аш көзіңді, аш! Брат! Жоқ! (жылап..)» Қиындықтар жаңағы түсірілім барысында да жаңағы Алмат аға.. Алмат ағамен кішкене қиындықтар болды. Ұялғанымнан, кішкене қысылғанымнан, одан кейін ол кісінің мысы күшті болады, негізі ойнағанда. Жақсы актерский бергенімен актерлерде сондай бар. Партнер қалай береді, сен солай ойнайсың деген сияқты. Өте, актерский беруі өте мықты ол кісінің, бірақ, екінші жағы мысымен басып тұрады ол кісі.
Айдар Асқарбек	▶	↑үлкен кісі тәжерійбесі мол бұл салада →// сондықтан / сондай қыйыншылықтар болды кішкене →// сол кісімен ^уойнағанда →// текстын ұмытып деген сыйақты ↓/// ↑ бірақ / ^уонан ͡ кейн ^уөз-^уөзімді жыйнап →// ^уол кісімен ͡ де сөйлесп келсіп →// бәрін жасадық ↓ /// ↑ сол сахна / ^уодан кейін досымды ^уөлтіретін сахна →// кішкене қыйынға соқты →// ^уөйткені / ^уөте драматійкалық қыйындау сахна →// жаңағы эмоцыйаны шығарұу керек →// бір дүубл'ден болмады бірден ↓ /// ↑ бірақ менде ^уөз ^уөмірімде →// құдай сақтасын сондай болмаса ͡ да →// соған ұқсас сійтұуацыйа болды →// соны кішкене ^йесіме түсіріп →// сонда шығардым кішкене →// десем болад ↓ ///	↑үлкөң ͡ гісі тәжірійб̊есі мол / бұл салада →// сондұқтан / сондай ͡ ғыйыншылықтар ͡б̊олдұ ͡гішкене →// сол ͡ гісімен ^уойнағанда →// тек̊стін ұмұтұп деген сыйақты↓/// ↑бірақ/ ^уонаң ͡ гейн ^уөз ^уөзүмдү жыйнап →// ^уол ͡ гісімен ͡ де сөйлөсүп / келісіп →// бәрін жасадық ↓ /// ↑ сол сахна / ^уодаң ͡ гейін досұмдұ ^уөлтүрөтін сахна →// кішкене ͡ ғыйыңға соқтұ →// ^уөйткөнү / ^уөтө драматыйкалық қыйындау сахна →// жаңағы / эмоцыйаны шығарұу ͡герек →// бір дүубл'дем ͡ болмады ͡б̊ірден ↓/// ↑ бірақ / менде ^уөз ^уөмүрүмде →// құдай сақтасын сондай болмаса ͡ да →// соған ұқ̊сас сійтұуацыйа ͡б̊олдұ →// сонұ ͡гішкене ^йесіме түсүрүп →// сонда шығардым ͡гішкене →// десем ͡ болады↓///	Үлкен кісі тәжірибесі мол бұл салада, сондықтан, сондай қиыншылықтар болды кішкене сол кісімен ойанағанда текстын ұмытып деген сияқты. Бірақ, одан икейін өз өзімді жинап, ол кісімен де сөйлесіп келісіп, бәрін жасадық. Сол сахна, одан кейін досымды өлтіретін сахна, кішкене қиынға соқты, өйткені, өте драматикалық қиындау сахна, жаңағы эмоцияны шығару керек, бір дубльден болмады бірден. Бірақ менде өз өмірімде, құдай сақтасын сондай болмаса да, соған ұқсас ситуация болды, соны кішкене есіме түсіріп сонда шығардым кішкене, десем болады.
Айдар Асқарбек	▶	↑ кинодан үзінді / сакұура: ↑ джоха ↑ // джоха↑ // ↑ брат ↑ /// ↑ көзінді жұмба ↑ /// ↑ браат ↓ /// ↑ аш көзінді ↑ /// ↑ аш ↑ /// ↑ брат джоха ↑ /// ^уой / ^уол дайындық ^уөте мыхты болды ↓ /// ↑ ^йекі айдай мен ольга александровна ^ыландыйна деген → // кісі бар → // ^уөте мықты тәжерійбесі → // мол мастерым менің ↓ /// ↑ ^уөте қатты сыйлайм ↓ /// ↑ сол кісі мені → // әбден барлық қыр сырына үйретті → // әкелді ↓ /// ↑ сол кісмен дайындалдық ↓ /// ↑ дәл ^уосы образға дайындалдық ↓ /// ↑ кәдімгідей текстпен / жұмыс істеп / ^уол кісі ↓ /// ↑ ^уол кіснің ^уөзінің бір ^йерекшелігі сабаққа → // как сабақ ретінде ^йемес → // бір психалагическій жұмыс деп жұмыс істейд ↓ ///	↑кинодан үзінді / сакура: ↑ джоха ↑//↑ джоха ↑ /// ↑брат ↑ /// ↑ көзүндү жұмба ↑ /// ↑ бра:т ↑ /// ↑аш көзүндү↑ /// ↑ аш ↑ /// ↑ брат ↑ /// ↑ джоха /// ↑ ^уой / ^уол дайындық ^уөтө мықты ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ мен ^йек'айдай ^уол'га / алек̊сандровна ^ыландыйна дегең ͡ гісі ͡б̊ар/ ^уөтө мықты →// тәжірійб̊есі мол мастерым менің ↓/// ↑^уөтө ͡ ғатты сыйлаймын ↓/// ↑сол ͡ гісі мен'әб̊ден барлық қыр сырын'үйрөттү / әкелді↓/// ↑сол ͡ гісмен дайындалдық↓/// ↑дәл ^уосұ ^уоб̊разға дайындалдық↓/// ↑кәдімгідей тек̊стпен жұмұс істеп →// ^уол ͡ гісі ↓ /// ↑ ^уол ͡ гіснің ^уөзүнүң бір ^йерек̊шелігі →// саб̊аққа / как / саб̊ақ ^уретінде ^уемес →// бір псійхологійческій жұмұс ͡ теб / жұмұс ͡ істейді ↓ ///	Кинодан үзінді: «- Сакура: Джоха! Джоха! Брат! Көзіңді жұмба! Браат! Аш көзіңді! Аш! Брат! Джоха!». Ой, ол дайындық өте мықты болды. Мен 2 айдай Ольга Александровна Ландина деген кісі бар, өте мықты тәжерибесі мол, мастерім менің. Өте қатты сыйлаймын. Сол кісі мені әбден барлық қыр-сырына үйретті, әкелді. Сол кісімен дайындалдық. Дәл осы образға дайындалдық. Кәдімгідей текстпен жұмыс істеп, ол кісі.. ол кісінің өзінің бір ерекшелігі сабаққа как сабақ ретінде емес бір психологический жұмыс деп жұмыс істейді.
Айдар Асқарбек	▶	↑сен / ^уөз ^уөміріңе мысалы → // бір сахна болса → // со жерде бірден сұрах қояд → // неге ^уос жерде ослай істеды ↑ /// ↑ сокезде сен → // ^уөзің ^уойланып → // ^уөзіне ^уөмірдегі бір сійтұуацыйалард шығарып → // психалогійалық келуің керек ↓ /// ↑ сонда сенің эмоцыйаң шығад деген → // бір ^уөзінің жұмысы бар → // сондай үлкен мол ↓ /// ↑ сол кісмен біраз жұмыстедік → // ^уол кісіге үлкен рахмет → // әбден мен'үйретті → // қыр сырына → // бірақ әлгүнге дейін мен ^уол кісімен араласып → // әлгүнге дейін сабақ алып жүрм ↓ /// кинодан үзінді / тергеуші: ↓ кешаға халықаралық деңгейде іздеу жарыйаладық ↓ /// ↑ ^йерте ͡ ме / кеш ͡ пе ұсталад ↓ /// ↑ сакұура / ыстаған кезде менімен кездестір ↓ ///	↑сен / ^уөз ^уөмүрүңе мысалы / бір сахна ͡б̊олса ↑ // сол жерде ͡б̊ірден сұрақ қойады ↓/// ↑ неге ^уол ^уосұ жерде ^уосұлай істеді ↑ /// ↑ солгезде сен ^уөзүң ^уойланып →// ^уөзүнө ^уөмүрдөгі ͡б̊ір сійтұуацыйаларды шығарып →// псійхологійалық келүуүң ͡герек ↓/// ↑ сонда сенің эмоцыйаң шығады деген →// бір ^уөзүнүң жұмұсұ ͡б̊ар / сондай / үлкөн мол ↓ /// ↑сол ͡ гісімем ͡ біраж ͡ жұмұс ітедік →// ^уол ͡ гісіге / үлкөн ^ырахмет →// әб̊ден мені / үйрөттү ͡ ғыр-сырына ͡б̊ірақ / әлігүңгө ͡ дейін мен ^уол ͡ гісімен араласып →// әлігүңгө дейін саб̊ағ ͡ алып жүрмүн ↓ /// ↑ кійнодан үзүндү / тергеушү / кешаға халықаралығ ͡деңгейде / іздеу жарыйаладық ↓ /// ↑ ^йерте ͡ ме / кеш ͡ пе / ұсталады ↓/// ↑сакұура / ұстағаң ͡ гезде менімең ͡ гездестір↓///	Сен, өз өміріңе мысалы, бір сахна болса, сол жерде бірден сұрақ қояды. Неге ол осы жерде солай істеді? Сол кезде сен өзің ойланып, өзіне өмірдегі бір ситуацияларды шығарып, психологиялық келуің керек. Сонда сенің эмоцияң шығады деген бір өзінің жұмысы бар сондай үлкен, мол. Сол кісімен біраз жұмыс істедік, ол кісіге үлкен рақмет.. әбден мені үйретті қыр-сырына бірақ, әлі күнге дейін мен ол кісімен араласып, әлі күнге дейін сабақ алып жүрм. Кинодан үзінді: « - Тергеуші: Кешаға халықаралық деңгейде іздеу жарияладық. Ерте ме кеш пе ұсталады. - Сакура: ұстаған кезде менімен кездестір.»
Айдар Асқарбек	▶	↑енді әркімнің ^уөз / мысалы / басқа актер болғанда → // мүмкін / сакұураның мінезі басқалай болатынба ͡ еді ↓ /// ↑ әр актердың ^уөзінің → // бір көзғарасы бар деген сыйақты ↓/// ↑ әрійне / мен бұ жерде →// көп сахналарда ^уөзімді қалай көрем → // солай шығардым → // десем болад ↓ /// ↑сол / мысалы / үндемеушілік ↓ /// ↑ ^уол мен шығарған бір ^уойым → // самал ханыммен келісіп ↓ /// ↑ ^уол негізі / бір жағынан ^уөзімнің ͡ де → // характерыма сай затта → // көп сөйлеп сөйлемеу ↓ /// ↑ соны кейбір адамдар ^йенді → // сен образдан шығалмай қалдың → // деген сыйақты күлед / әрійне → // бірақ / ^уол ^уолай ^йемес ↓ /// ↑ мен ^уөзімді қалай көрем → // ^уөмірлік ұстанымым қандай → // соны берүуге тырыстым камерамен ↓ /// ↑ мүмкін бір ^уөзімде → // тұла бойымда жатқан → // бір тұнып жатқан → // бір сезімдерді мен алдыға шығардым → // сакұурамен ↓ /// ↑ әлеуметтік желіде көбнесе → // жетпіс сексен пайыз → // жақсы қабылдады қалық → // бірақ әрійне / крійтійкасыз ͡ да болмайд → // крійтійка ͡ да болды → // ^уойнай алмайсың → // шығармадың деген сыйақты ↓ ///	↑^йенд'әргімнің ^уөз / мысалы / басқ'актер болғанда → // мүмкүн / сакұураның мінезі ͡б̊асқалай болатым ͡ ба ^йеді ↑ /// ↑ әр актердың ^уөзүнүң бір ͡гөзғарасы ͡б̊ар деген сыйақты ↓ /// ↑ әрійне / мем ͡ бұл ͡ жерде → // көп ͡ сахналарда ^уөзүм қалай ͡ гөрөм → // солай шығардым / десем ͡ болады ↓ /// ↑ сол / мысалы / үндөмөушүлүк ↓ /// ↑ ^уол мен шығарғам ͡ бір ^уойұм → // самал ханыммең ͡ гелісіп ↓ /// ↑ ^уол негізі / бір жағынан ^уөзүмнүң ͡ де ͡ характерыма сай затта → // көп ͡ сөйлөп / сөйлөмөу ↓ /// ↑ сонұ ͡гейб̊ір адамдар / ^уенді сен ^уоб̊раздан шығалмай ͡ ғалдың → // деген сыйақты ͡ гүлөдү → // әрійне / бірақ ^уол ^уолай ^уемес ↓ /// ↑ мен ^уөзүмдү ͡ ғалай ͡ гөрөм → // ^уөмүрлүг ͡ ұстанымым ͡ ғандай ↑ // сонұ ͡б̊ерүугө тырыстым ͡гамерамен ↓ /// ↑ мүмкүм ͡ бір ^уөзүмдө → // тұла ͡б̊ойұмда жатқан / бір тұнұб̊ жатқан → // бір сезімдерді мен алдыға шығардым сакұурамен ↓ /// ↑ әлеумөттүг желіде ͡гөбүнөсе жетпіссексен пайыз жақ̊сы қаб̊ылдады ͡ ғалық → // бірағ ͡ әрійне / крійтійкасыз ͡ да ͡б̊олмайды → // крійтійка ͡ да ͡б̊олдұ → // ^уойнай алмайсың / шығармадың / деген сыйақты↓///	Енді әркімнің өз.. мысалы, басқа актер болғанда, мүмкін, сакураның мінезі басқалай болатын ба еді. Әр актердың өзінің бір көзқарасы бар деген сияқты. Әрине, мен бұ жерде.. коп сахналарда өзімді қалай көрем, солай шығардым, десем болады. Сол мысалы, үндемеушілік. Ол мен шығарған бір ойым Самал ханыммен келісіп.. Ол негізі, бір жағынан өзімнің де характерыма сай зат та, көп сөйлеп сөйлемеу. Соны кейбір адамдар енді «сен образдан шыға алмай қалдың», деген сияқты күледі, әрине, бірақ ол олай емес. Мен өзімді қалай көрем өмірлік ұстанымым қандай соны беруге тырыстым камерамен. Мүмкін бір өзімде тұла бойымда жатқан, тұнып жатқан бір сезімдерді мен алдыға шығардым Сакурамен. Әлеуметтік желіде көбінесе 70-80 пайыз жақсы қабылдады халық, бірақ әрине, критикасыз да болмайды, критика да болды «Ойнай алмайсың, шығармадың» деген сияқты..
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^йенді мен ^уоған дайын болдым → // әрійне / ^уөз / ^уөзімнің минустарымд білем → // расыменде кейбір каментарыйлар → // ы: шындыққа сай → // ^уоны мен ^уөзім қабылдайм ↓ /// ↑ крійтійканы негізі мен → // ^уөзім жақсы қабылдайм ↓ /// ↑ кинодан үзінді / сакура: ↑ сен мұнда не'степ жүрсің ↑ /// - рауза: ↑ бір сағат бұрын келдім ↓/// ↑ сен не мені көргеніңе / құуанышты ^йемессің ͡ бе ↑ /// - сакура / құуаныштымын ↓/// ↑ бірақ неге айтқанды / тыңдамайсың сен ↓ /// ↑ мен саған айттымғой → // қауіпті деп ↓ /// ↑ - рауза / қауіпті ^йекенін блем → // саған қастандық жасағанын → // не'шін айтпадың ↑ /// ↑ ^йекінші маусым болад деген → // шын айтсам → // үміт ͡ те болған жоқ → // басында / ^уол ^уойламаған жерден → // деген сияқты ↓ ///	↑^йенді мен ^уоған дайым ͡ болдұм / әрійне / ^уөз-^уөзүмнүң мійнұустарымды білем →// ^ырасымен ͡ де ͡гейб̊ір ͡гомментарійлар → // ы: шындыққа сай / ^уонұ мен ^уөзүм ͡ ғаб̊ылдаймын ↓ /// ↑крійтійканы негізі мен ^уөзүм жақ̊сы ͡ ғаб̊ылдаймын ↓/// ↑ кійнодан үзүндү / ↑ сакұура / сен мұнда не'істеп жүрсүң ↑/// ↑ ^ырауза / бірсағат ͡ пұрұн ұшұп ͡ келдім ↓/// ↑сен ͡ не мені ͡ гөргөнүңе ͡ ғұуанышты ^уемессің ͡ бе ↑ /// сакұура / құуаныштымын ↓/// ↑ бірақ неге / айтқанды тыңдамайсың ͡ сен ↑ /// ↑ мен саған айттым ͡ ғой →//қауүптү деп ↓ /// ↑^ырауза / қауүптү ^йекенім ͡ білем → // сағаң ͡ ғастандығ ͡ жасағанын →// н'үшүн айтпадың ↑ /// ^йекінші маусұм ͡ болады деген →// шын айтčам / үмүт ͡ тө ͡б̊олған ͡ жоқ ↓ /// ↑ басында / ^уол ^уойламаған жерден → // деген сыйақты ↓ ///	Енді мен оған дайын болдым, әрине, өз-өзімнің минустарымды білем, расымен де кейбір комментарийлар шындыққа сай, оны мен өзім қабылдаймын. Критиканы негізі мен өзім жақсы қабылдаймын. Кинодан үзінді: «- Сакура: Сен мұнда не істеп жүрсің? - Рауза: Бір сағат бұрын келдім. Сен не мені көргеніңе қуанышты емессің бе? - Сакура: Қуаныштымын! Бірақ неге айтқанды тыңдамайсың сен? Мен саған айттымғой, қауіпті деп. - Рауза: Қауіпті екенін білем, саған қастандық жасағанын не үшін айтпадың?» Екінші маусым болад деген, шын айтсам, үміт те болған жоқ басында, ол ойламаған жерден, деген сияқты.
Айдар Асқарбек	▶	↑быйыл байан мақсатовна келіп айқанда → // ^йекінші маусым болад дегенде → // құуандым әрійне ↓/// ↑ бірақ ^уондай жоспарда болмағаннан кейін → // ^уөзім ͡ де күткен жоқпын ^уоны ↓ /// ↑ бірінші маусымда → // ^йенді әрійне / ^ырауза ^йең басты кейіпкер болғандықтан → // әрійне / акцент сол кісіге болды ↓ /// ↑ сакұураны мен ^уөзім шығарып алдым → // үндемей / көп сөйлемейтін кішкене → // ым: ↓ /// ↑ былай айтсақ → // серый кардійнал дейдіғой → // үндемейтін ійнстійнг деген сияқты ↓ ///	↑быйыл / байан мақ̊сатовна ͡геліб̊ ͡ айқанда → // ^йекінші маусым болады дегенде → // құуандым / әрійне↓/// ↑ бірақ ^уондай / жоспарда ͡ б̊олмағаннаң ͡ гейін → // ^уөзүмдө ͡ гүткөн жоқпұн ^уонұ ↓ /// ↑ бірінші маусұмда / ^йенд'әрійне / ^ырауза ^уең басты ͡гейіпкер ͡б̊олғандықтан → // әрійне / акцент ͡ сол ͡ гісіге ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ сакұураны мен ^уөзүм шығарыб̊ ͡ алдым → // үндөмөй / көп̊ сөйлөмөйтің ͡ гішкене / ым: ↓ /// ↑ былай айтčақ / серый кордійнал дейді ͡ ғой → // үндөмөйтін ійнстійңг деген сыйақты ↓ ///	Биыл Баян Мақсатовна келіп айқанда, «екінші маусым болады» дегенде, қуандым әрине..Бірақ ондай жоспарда болмағаннан кейін, өзім де күткен жоқпын оны. Бірінші маусымда, енді әрине, Рауза ең басты кейіпкер болғандықтан, әрине, акцент сол кісіге болды. Сакураны мен өзім шығарып алдым, үндемей, көп сөйлемейтін кішкене, ымм.. Былай айтсақ "серый кординал" дейді ғой инстинг деген сияқты.
Айдар Асқарбек	▶	↑көлеңкеден бәрін қарап / аңдып ^уотыратын → // сондықтан көп эмоцыйасы жоқ → // бірінші маусымда → // ы: бір лійнійамен → // бір характермен жүретін адам деп → // қойдым ^уөзімд ↓ /// ↑ бірақ ^уосы ^йекінші маусымда → // акцент осы сакұураға болғандықтан → // мен әртүрлі қыр сырларын көрсетүуге тырыстым → // андай эмоцыйамен → // ^уосындай эмоцыйамен ↓ /// ↑ жақсы көрүу сезімі → // ызаланұу сезімі → // әртүрлі эмоцыйалармен көресіз деп → // үміттенем ^йенді ↓/// кинодан үзінді / сакұураның анасы: ↑алағо ↓ /// әкесі: ↑ ^йерте келдіңғо → // бүгін не'стедің ↑ /// сакура: ↑ ^йештеңе / қыдырдым ↓ /// әкесі: ↑ ^йемтиханға дайындалұуың керек ↓/// ↑милициа болұу ^уоңай ^йемес ↓/// сакура: ↑ дайындалып жатырм ↓ /// әкесі: көріп жүрм дайындығыңды ↓ ///	↑көлөңкөдем ͡ бәрің ͡ ғараб̊ ͡ аңдып ^уотұратын →// сондұқтаң ͡ гөб̊ ͡эмоцыйасы жоқ →// бірінші маусымда →// ы: бір ^ілійнійамен →// бір характермен жүрөтүн адам деп →// қойдұм ^уөзүм ↓/// ↑ бірақ ^уосұ ^уекінші маусұмда →// акцент ^уосұ сакұураға ͡ б̊олғандықтан →// мен әртүрлү / қыр-сырларың ͡ гөрсөтүугө тырыстым ↓/// ↑ андай эмоцыйамен →// ^уосұндай эмоцыйамен ↓ /// ↑ жақ̊сы ͡гөрүу сезімі →// ызаланұу сезімі →// әртүрлү эмоцыйамен көрөсүз деб̊ ͡ үмүттөнем ^йенді ↓ /// кинодан үзінді / сакураның анасы: ↑ ала ͡ ғой ↓ /// әкесі: ↑ ^йерте ͡гелдің ͡ ғой →// бүгүн не'стедің ↑/// сакұура: ↑ ^йештеңе / қыдырдым ↓/// әкесі: ^уемтійхаңға дайындалұуұң ͡герек ↓ /// ↑ мійлійційа ͡б̊олұу ^уоңай ^йемес↓/// сакура: ↑ дайындалыб̊ ͡ жатырмын ↓/// әкесі: көрүб̊ ͡ жүрмүн дайындығыңды ↓ ///	Көлеңкеден бәрін қарап аңдып отыратын, сондықтан көп эмоциясы жоқ, бірінші маусымда.. бір линиямен, бір характермен жүретін адам деп қойдым өзімді. Бірақ осы екінші маусымда акцент осы Сакураға болғандықтан, мен әртүрлі қыр-сырларын көрсетуге тырыстым. Андай эмоциямен, осындай эмоциямен. Жақсы көру сезімі, ызалану сезімі, әр түрлі эмоциямен көресіз деп үміттенем енді. Кинодан үзінді: «Сакураның анасы: - Ала ғой. Әкесі: - Ерте келдің ғой.. бүгін не істедің? Сакура: Ештеңе, қыдырдым. Әкесі: - Емтиханға дайындалуың керек. Милиция болу оңай емес. Сакура: - Дайындалып жатырмын. Әкесі: - Көріп жүрмін дайындығыңды.
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^йекінші маусым → // түсірілім барысы қыйындау болды → // расыменде ↓/// ↑ ^уөйткені → // басты кейіпкер болғандықтан → // таңертеңнен түнге дейін түсіретінбіз ↓/// ↑ дубл' / дубл' / дубл'→/ сахна / сахна ↓/// ↑тек / киім ауыстыруға ғана үлгердік ↓/// ↑ сосын →/ сол актерлық құрам десек қателесеміз↓/// ↑ бұл ^йекінші маусымда / ^уөте лійнійалар / көп актерлар / көп кейіпкерлер көп ↓/// ↑ негізі мүлдем басқа форматта болғаннан кейін →// кішкене ^уөзінің қыйыншылықтары болды →// әрійне↓/// ↑жаңа актерлық құрам деген сыйахты →// жаңа тәжрійбе ↓ /// ↑ кішкене бірден айтсам қателеспейм →// көрермендерге бұл ^ырауза →// бірінші маусымынан кішкене ^уөзгешелеу формат↓///	↑^йекінші маусым →// түсүрүлім ͡ барысы ͡ ғыйындау ͡б̊олдұ →// ^ырасымен ͡ де ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ͡б̊асты ͡гейіпкер ͡ б̊олғандықтан →// таңертеңнен түңгө ͡ дейін түсүрөтімбіз ↓ /// ↑ дұубл' /дұубл' / дұубл' ↓ /// ↑ сахна / сахна ↓ /// ↑ тек / кійім ауұстұруға ͡ ғана / үлгөрдүк ↓/// ↑сосұн / сол актерлық құрам десек →// қателесеміз ↓/// ↑ бұл ^йекінші маусымда / ^уөтө ^ілійнійалар ͡гөп / актерлар ͡гөп / кейіпкерлер ͡гөп ↓/// ↑ негізі мүлдөм ͡ басқа форматта ͡б̊олғаннаң ͡ гейін →// кішкене ^уөзүнүң ͡ғыйыншылықтары ͡б̊олдұ / әрійне ↓/// ↑жаңа / актерлық құрам деген сыйақты→// жаңа тәжрійб̊е ↓/// ↑ кішене ͡б̊ірден айтčам / қателеспеймің ͡ гөрөрмөндерге →// бұл ^ырауза ͡ б̊ірінші маусұмұнаң ͡ гішкене ^уөзгөшөлеу формат ↓ ///	Екінші маусым түсірілім барысы қиындау болды, расымен де. Өйткені басты кейіпкер болғандықтан, таңертеңнен түнге дейін түсіретінбіз. Дубль, дубль, дубль.. сахна, сахна. Тек киім ауыстыруға ғана үлгердік. Сосын, сол актерлық құрам десек қателесеміз. Бұл екінші маусымда, өте линиялар көп, актерлар көп, кейіпкерлер көп. Негізі мүлдем басқа форматта болғаннан кейін, кішкене өзінің қиыншықтары болды, әрине. Жаңа актерлық құрам деген сияқты, жаңа тәжірибе. Кішкене бірден айтсам қателеспейм көрермендерге, бұл Рауза бірінші маусымынан кішкене өзгешелеу формат.
Айдар Асқарбек	▶	↑маған негізі / ^уөте қызық бұл жоба →// несімен ↓/// ↑себебі мен жаңа айтып ^уотырмынғой →// ольга александровнамен жұмыс істегенде →// ^уол кісі / сен ^уөз бұрынғы ^уөміріңді →// сакураның ^уөмірін →// ^уөзің құрастырып →// шығарывал деп айтқан болатын ↓/// ↑ неге ^уол осыған әкеліп соғылды →// ^уосындай ^уөмір неге болды →// ^уосындай сахна неге болватр →// деген сыйақты↓/// ↑ со кезде мен / бүкіл сакұураның ^уөмірін →// ^уөз-^уөзіме қалыптастырывалдым↓/// ↑неге ^уол жас кезде ^уослай↓/// ↑неге ^уол әкеліп соқты →// ^уосындай сійтуацыйаларға →// деген сыйақты ↓/// ↑ ^йең қызығы →// мөлшері мен →// жастық шақ фешбек ↓ ///	↑маған негізі / ^уөтө ͡ ғызық ͡ пұл жоб̊а →// несімен / себ̊еб̊і мен жаң'айтып ^уотұрмұң ͡ ғой → // ол'га александровнамен жұмұс істегенде ^уол ͡ гісі / сен ^уөз ͡б̊ұрұңғұ ^уөмүрүңді →// сакұураның ^уөмүрүн / ^уөзүң ͡ғұрастырып шығарып ͡ ал →// деб̊ ͡айтқам ͡ болатын ↓ /// ↑ неге / ^уол ^уосұған әкеліп соғұлдұ →// ^уосұндай ^уөмүр неге ͡б̊олдұ ↑ // ^уосұндай сахна неге ͡ б̊олұп жатыр деген сыйақты ↓ /// ↑ солгезде мен / бүкүл сакұураның ^уөмүрүн ^уөз-^уөзүмө ͡ ғалыптастырып алдым ↓/// ↑ неге / ^уол жас кезде / ^уосұлай ↓ /// ↑ неге ^уол / әкеліп соқтұ ^уосұндай сійтуацыйаларға / деген сыйақты ↓/// ↑ ^йең ͡ ғызығы / мөлшөрү мен / жастық̊шақ фешбек ↓ ///	Маған негізі өте қызық бұл жоба, несімен. Себебі, мен жана айтып отырмын ғой Ольга Александровнамен жұмыс істегенде ол кісі: - Сен өз бұрыңғы өміріңді, Сакураның өмірін өзің құрастырып шығарып ал, - деп айтқан болатын. Неге ол осыған әкеліп соғылды, осындай өмір неге болды, осындай сахна неге болыпватр деген сияқты. Сол кезде мен бүкіл Сакураның өмірін өз-өзіме қалыптастырып алдым. «Неге ол жас кезде осындай? Неге ол әкеліп соқты осындай ситуацияларға?» деген сияқты. Ең қызығы мөлшері мен жастық шақ фешбек.
Айдар Асқарбек	▶	↑мөлшерімен сол кеп тұр ↓/// ↑сценарійст ^йекеуміздін ^уойымыз →// шақ кеп тұр ͡ да →// неге ^уослай болды ↑ // қалай болды ↑ // сондықтан маған / сол жастық шақты →// ^уөз-^уөзіме қызық болды ^уойнау ↓/// ↑ мен ^уоны ^уөзім ^уойлап шығарып алдымғой →// деген сыйақты ↓/// ↑құдай солай бұйырды ͡ ма →// білмейм ↓/// ↑тағдыр солай болып тұр ^йенді ↓/// ↑мен ^уойлагандағыдай / жаңағы сенарійст ͡ те жазып тұр ͡ да →// мөлшерімен↓/// ↑әрійне/ бір ^йерекшеліктермен↓/// ↑ бірақ / көп сійтұуацыйалар / менің ^уөміріме / ^уөзіме құсайт жастық шақ↓/// ↑мысалы / әкемен деген бір қарым-қатынас →// ^уодан кейн анаммен деген қарым қатынас↓///	↑мөлшөрүмен сол ͡ геп ͡ тұр ↓ /// ↑ сценарійст ^йекеуміздің ^уойұмұз / шақ кеп тұр ͡ да → // неге / ^уосұлай ͡ б̊олдұ / қалай ͡ б̊олдұ ↑ // сонұқтан маған сол жастық̊шақты → // ^уөз-^уөзүммөң ͡ ғызық ͡полдұ ^уойлау ↓ /// ↑ мен ^уонұ ^уөзүм ^уойлап → // шығарыб̊ ͡ алдымғой деген сыйақты ↓ /// ↑ құдай солай бұйұрдұ ͡ ма ͡б̊ілмеймін ↓ /// ↑ тағдыр солай ͡ б̊олұп тұр ^йенді ↓ /// ↑ мен ^уойлағандағыдай жаңағы сценарійст ͡ те жазып тұр ͡ да мөлшөрүмен ↓ /// ↑ әрійне / бір ^йерек̊шеліктермен ↓/// ↑ бірақ / көп / сійтұуацыйалар / менің ^уөмүрүме ^уөзүмө ұқсайды / жастық̊шақ ↓ /// ↑ мысалы / әкеммен дегем ͡ бір ͡ ғарым-ғат^ынас →// ^уодаң ͡ гейн анаммен дегем ͡ ғарым-ғат^ынас↓///	Мөлшерімен сол келіп тұр. Сценарист екеуміздің ойымыз шақ кеп тұр да, неге осылай болды, қалай болды.. сондықтан маған сол жастық шақты өз-өзіме қызық болды ойнау. Мен оны өзім ойлап шығарып алдым ғой деген сияқты. Құдай солай бұйырды ма білмейм. Тағдыр солай болып тұр енді. Мен ойлағандағыдай жаңағы сценарист те жазып тұр да мөлшерімен. Әрине, бір ерекшеліктермен. Бірақ, көп ситуация бар, менің өміріме өзіме ұқсайды жастық шақ. Мысалы әкеммен деген бір қарым-қатынас, одан кейін анаммен деген қарым-қатынас.
Айдар Асқарбек	▶	↑мектепте спорт кезінде →// ^уосындай / ^уосындай мәселелер болды↓/// ↑ ^уөзіме ͡ де ұқсас моменттер ^уөте көп↓/// ↑ ^уөмірдегі ұстанымдарым құсайт→// ійә↓/// ↑ ^уөзімде соны шығарұуға тырыстым→// неге ^уослай / неге ^уослай ↑ /// ↑ ^уөйткені ^уөз ^уойымда →// соған сәйкес келед →// ы: көп жағдайларда / бірақ толықтай ^йемес ^йенді →// әрійне ↓/// ↑сондықтан / ал ^йенді қазіргі ^ұуақытты келсек →// ^уол қыйынға соққан жоқ →// үйткені / ы: бірінші маусым жалғасы →// мен уже характерімді блем →// қалай нестійт сакұураның →// қалай/ ^уосындай сійтұуацыйаларда не істеу керек ^йекенін →// мен блем уже↓/// ↑тәжрійбе бар деген сыйақты ↓/// ↑түсірілім деген алдын ала / жоспар бойынша жүреді↓/// ↑ ^уосындай күні / ^уосындай сахналар түсірілед →// үйткені ^уосындай / ^уосындай лакацыйа болу керек↓///	↑мектепте спорт кезінде ^уосұндай / ^уосұндай мәселелер ͡б̊олдұ ↓/// ↑ ^уөзүмө̊ ͡ дө / ұқ̊сас моменттер ^уөтө̊ ͡ гөп ↓ /// ↑ ^уөмүрдөгү / ұстанымдарым ұқсайды / ійә ↓ /// ↑^уөзүмдө сонұ шығарұуға тырыстым →// неге / ^уосұлай / неге ^уосұлай ↑ /// ↑^уөйткөнү ^уөз ^уойұмда соған сәйкес келеді →// ы: көб̊ ͡ жағдайларда / бірақ толұқтай ^йемес ^йенді / әрійне ↓ /// ↑сондұқтан / ал ^йенді ͡ ғазіргі ^ұуақытты ͡гелсек / ^уол ͡ ғыйыңға соққан жоқ →// ^уөйткөнү / ы: бірінші маусым жалғасы →// мен уже характерім ͡ білем →// қалай не'стейді ↑ // сакұураның ͡ ғалай ↑ // ^уосұндай сійтұуацыйаларда не'стеу ͡ герек ^йекенін мем ͡ білем уже ↓ /// ↑ тәж^ірійб̊е ͡б̊ар деген сыйақты ↓/// ↑ түсүрүлім деген алдын ͡ ала жоспар ͡б̊ойұнша жүрөдү ↓/// ↑ ^уосұндай ͡ гүнү / ^уосұндай сахналар түсүрүледі →// ^уөйткөнү ^уосұндай /^уосұндай ^ылакацыйа ͡б̊олұу ͡герек ↓ ///	Мектепте спорт кезінде осындай-осындай мәселелер болды.. өзіме де ұқсас моменттер өте көп. Өмірдегі ұстанымдарым ұқсайды, иә. Өзім де соны шығаруға тырыстым, неге осылай, неге осылай. Өйткені өз ойым да соған сәйкес келеді көп жағдайларда, бірақ толықтай емес енді, әрине. Сондықтан, ал енді қазіргі уақытты келсек, ол қиынға соққан жоқ, өйткені бірінші маусымның жалғасы, мен уже характерімді білем, қалай не істит, Сакураның қалай осындай ситуацияларда не істеу керек екенін мен білемін уже. Тәжерибе бар деген сияқты. Түсірілім деген алдын ала жоспар бойынша жүреді. Осындай күні осындай сахналар түсіріледі, өйткені осындай-осындай лакация болы керек..
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^йең қызық болғаны →// мен үшін / және түсрілім грұуппасы үшін →// ы: сакұураның тұуған күні сахнасын →// менін ^уөз ^уөмірдегі тұуған күніме →// сәйкес келт ͡ та / расменде сол сакұуранын тұуған күні →// менің тұуған күнімде тойладық ↓/// ↑ сол сахналард түсірдік ↓/// ↑сол ^йенді / ^уөмірегідей шықты ͡ да →// расыменде / органично / үйткені ^уөзімнің тұуған күнім болватыр →// құуантай тост айтып атыр →// деген сыйақты расыменде →// тост айтып ^уотыр ͡ да ↓ /// ↑ шынайы болды ↓ /// ↑ сондай бір қызық ^уоқыйға болатын ↓ /// режиссердың ^уөзі таңғалды ↓ /// ↑ таңертең тортпен кеп тұрсам →// не'шін әкеп тұрсың ↓/// ↑бүгін туған күнім →// е: бүгін сахнаны түсіремізғо →// тұуған күн деп ^уөздері таңғалды↓/// ↑сондай бір қызықты сәттер болды↓///	↑^йең ͡ ғызық ͡полғаны мен үшүн →// және түсүрүлім грұуппас'үшүн сакұураның тұуғаң ͡ гүнү сахнасын →// менің ^уөз ^уөмүрдөгі тұуғаң ͡ гүнүмө сәйкес келді ͡ да →// ^ырасымен ͡ де / сол сакұуранын тұуғаң ͡ гүнүн / менің тұуғаң ͡ гүнүмдө тойладық ↓ /// ↑ сол сахналарды түсүрдүк ↓/// ↑ сол ^йенді / ^уөмүрдөгідей шықты ͡ да → // ^ырасымен ͡ де →// органично / ^уөйткөнү ^уөзүмнүң тұуғаң ͡ гүнүм болұп жатыр → // құуантай тост айтып ͡ отұр деген сыйақты →// ^ырасымен ͡ де тост айтып ͡ отыр ͡ да ↑ /// ↑ шынайы ͡б̊олдұ ↓ /// ↑сондай бір ͡ ғызық ^уоқұйға ͡б̊олатын ↓/// ↑^ірежійссердың ^уөзү таңғалды ↓/// ↑ таңертең тортпең ͡ геп тұрсам ↑не'шүн әкеп тұрсұң ↓ /// ↑ бүгүн тұуғаң ͡ гүнүм десем →// ^йе: бүгүн сахнаны түсүрөміз ͡ ғой / тұуғаң ͡ гүн ↑ // деп ^уөздөрү таңғалды ↓/// ↑ сондай ͡ б̊ір ͡ ғызықты сәттер ͡ б̊олдұ ↓ ///	Ең қызық болғаны мен үшін және түсірілім группасы үшін Сакураның туған күні сахнасын, менің өз өмірдегі туған күніме сәйкес келді да, расымен де сол Сакураның туған күнін менің туған күнімде тойладық. Сол сахналарды түсірдік. Сол енді өмірдегідей шықты да, расымен да органично, өйткені өзімнің туған күнім болып ватыр, Қуантай тост айтып атыр деген сияқты, расымен де тост айтып отыр да. Шынайы болды. Сондай бір қызық оқиға болатын. Режиссердың өзі таң қалды. Таңертең тортпен кеп тұрсам: - «не үшін әкеп тұрсың?», - дейді. Бүгін туған күнім десем: - «Ее бүгін сахнаны түсіреміз ғой туған күн», - деп өздері таң қалды. Сондай бір қызықты сәттер болды
Айдар Асқарбек	▶	↑мен айтқандағдай ^ырауза →// мүмкін басқа актриса болғанда →// басқа ^ырауза шығатынбеді ↓ /// ↑жарқынай ͡ да ^уөзін →// табыйғатына байланысты ^ыраузаны шығарды↓/// ↑көрерменге ұнағандағыдай↓/// ↑сондықтан/ көп характердегі →// тұла бойындағы / табиғатындағы бар заттар ^ыраузаға сәйкес келед→// әрійне / жүс пайыз ^йемес →// әрійне/ бірақ келед →// көп заттар↓/// ↑ ^уөмірдегі бір мен айтқандағыдай →// ^уо кісініңде ^уөмірде бір сәйкес →// сійтұуацыйалары болды →// ^ыраузаға құсас↓/// ↑сондықтан / ұқсайд деп айталам↓///	↑мен айтқандағыдай / ^ырауза мүмкүм ͡ басқ'актрыйса ͡ б̊олғанда →// басқа ^ырауза шығатым ͡ бе'ді ↑ /// ↑ жарқынай ͡ да ^йөзүн таб̊ыйғатына ͡б̊айланысты ^ыраузаны шығарды ↓ /// ↑ көрөрмөңге / ұнағандағыдай ↓/// ↑сондұқтан / көп характердегі →// тұла ͡б̊ойұндағы →// таб̊ыйғатындағы ͡б̊ар заттар ^ыраузаға сәйкес келеді → // әрійне / жүс ͡ пайыз ^йемес әрійне → // бірақ келеді / көб̊ ͡ заттар ↓ /// ↑ ^уөмүрдөгі ͡б̊ір мен айтқандағыдай / ^уол ͡ гісінің ͡ де ^уөмүрдө ͡б̊ір сәйкес сійтұуацыйалары ͡б̊олдұ ^ыраузағ'ұқсас ↓ /// ↑ сондұқтан / ұқ̊сайды деб̊ ͡айт'алам ↓///	Мен айтқандағыдай Рауза мүмкін басқа актриса болғанда, басқа Рауза шығатын ба еді... Жарқынай да өзінің табиғатына байланысты Раузаны шығарды. Көрерменге ұнағандағыдай. Сондықтан, көп характердегі, тұла бойындағы, табиғатындағы бар заттар Раузаға сәйкес келеді, әрине 100 пайыз емес әрине, бірақ келеді көп заттар. Өмірдегі бір мен айтқандағыдай ол кісінің де өмірде бір сәйкес ситуациялары болды Раузаға ұқсас. Сондықтан, ұқсайды деп айта аламын.
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^уөзінің ^йерекшеліктері бар →// бөлек формат →// көрерменге айтарым →// дәл бірінші маусым жалғасын күтпесін →// кішкене ^йерекшелеу ↓/// ↑ бұл деген / басқа фарматта →// басқа характермен →// көп басқа лійнійалармен / актерлік ↓ /// ↑ бірінші маусым бізде →// меладрама / драма болды десек→// бұл маусым бізде баевик ↓/// ↑көбінесе / ійә / ійә / сондай жаңағы тоқсаныншы жылдарға сәйкес →// көп сійтұуацыйалар жаңағы / көбнесе ^йеркектер қауымы жайында →// деген сыйахты↓/// ↑әрійне / махаббатта бар →// лійрійка ͡ да бар→// барлығы бар↓///	↑^уөзүнүң ^йерек̊шеліктері ͡ б̊ар бөлөк формат → // көрөрмөңг'айтарым → // дәл ͡ б̊ірінші маусымның жалғасың ͡ гүтпөсүн → // кішкене ^йерек̊шелеу ↓ /// ↑ бұл деген / басқа форматта / басқа характермен / көп ͡ пасқа ^ілійнійалармен / актерлік ↓ /// ↑ бірінші маусым бізде → // мелодрама / драма ͡б̊олдұ десек → // бұл маусым бізде ͡б̊оевійк ↓ /// ↑ көб̊үнөсе / ійә / ійә / сондай / жаңағы тоқ̊саныншы жылдарға сәйкес көп̊ ͡ сійтұуацыйалар жаңағы / көбүнөсе ^йеркектер ͡ ғауұмұ жәйында деген сыйақты ↓ /// ↑ әрійне / махаббат ͡ та ͡б̊ар → // ^ылійрійка ͡ да ͡б̊ар → // барлығы ͡б̊ар ↓ ///	Өзінің ерекшеліктері бар бөлек формат, көрерменге айтарым, дәл бірінші маусымның жалғасын күтпесін, кішкене ерекшелеу. Бұл деген, басқа форматта, басқа характермен, көп басқа линиялармен, актерлік... Бірінші маусым бізде мелодрама, драма болды десек, бұл маусым бізде боевик. Көбінесе, иә, иә, сондай, жаңағы 90-жылдарға сәйкес көп ситуациялар жаңағы, көбінесе еркектер қауымы жайында деген сияқты. Әрине, махаббатта бар, лирика да бар, барлығы бар.
Айдар Асқарбек	▶	↑шақыртұулар түсіп жатыр →// ійә / құдайға шүкр →// кәзір талқыланып жатырмз →// келісүу барысында↓/// ↑әртүрлі кейіптер бар→// мысал кәзір үш ұсыныс бар→// соны кәзір келісім сөз жүргізіп жатырмз →// дійректрмен ↓ /// ↑ халық / бір қатып қалған бір кейіпте көргенде→// дұрыс ^йемес болар→// актерлік тұрғыда жүргеннен кейін→// әртүрлі кейіпте көрінүуге тырысұу керек ↓ /// ↑ халық көретіндей↓/// ↑ ^йенді / бір образда қатып қалғанда →// дұрыс ^йемес негізі↓/// ↑мысалы/ кәзір мен бандитты ^уойнасам→// болашақта / керісінше ^уорганда істеп жатқан адамды →// ^уойнауға тырысам↓/// ↑ ^уонан кейн / ы: тарыйхый киноларда түскім келіп жүр↓/// ↑кейіпкерлерді/ батыр болсын→// бій болсын жанағы→// хандар болсын→// сондай бір кейіптерді ^уойнағым кеп жүр→// ^уөзім↓ /// ↑басқа қырлардан көрсетуге↓///	↑шақыртұулар түсүб̊ ͡ жатыр →// ійә / құдайға шүкүр →// қәзір талқыланыб̊ ͡ жатырмыз → // келісүу ͡б̊арысында ↓ /// ↑ әртүрлү ͡ гейіптер ͡ б̊ар / мысал ͡ гәзір үш ұсұнұс ͡ пар →// сонұ ͡ гәзір ͡гелісім сөж ͡ жүргүзүб̊ ͡ жатырмыз дійректормен ↓ /// ↑ халық / бір ͡ ғатып қалғам ͡ бір ͡гейіпте ͡гөргөн ͡ дө → // дұрұс ^йемес ͡полар → // актерлік тұрғұда жүргөннөң ͡ гейін → // әртүрлү ͡ гейіпте ͡гөрүнүугө тырысұу ͡герек ↓ /// ↑халық көрөтүндей ↓ /// ↑ ^йенді / бір ^уоб̊разда ͡ғатып қалғанда дұрұс ^йемес негізі ↓ /// ↑ мысалы / қәзір мем ͡ бандійтты ^уойнасам → // болашақта ͡герісінше ^уорганд'істеп жатқан адамды^уойнауға тырысам ↓ /// ↑ ^уонаң ͡ гейн тарійхій ͡ гійноларда түскүм ͡геліб̊ ͡ жүр ↓ /// ↑ кейіпкерлерді / батыр ͡б̊олсұн → // бій болсұн → // жаңағы / хандар ͡б̊олсұн → // сондай бір ͡гейіптерді ^уойнағым ͡ геліп ͡ жүр ^уөзүм ↓/// ↑ басқа ͡ғырлардаң ͡ гөрсөтүугө ↓ ///	Шақыртулар түсіп жатыр, иә, құдайға шүкір, кәзір талқыланып жатырмыз, келісу барысында. Әртүрлі кейіптер бар, мысал кәзір 3 ұсыныс бар, соны кәзір келісім сөз жүргізіп жатырмыз директормен. Халық бір қатып қалған бір кейіпте көрген де дұрыс емес болар, актерлік тұрғыда жүргеннен кейін, әр түрлі кейіпте көрінуге тырысу керек. Халық көретіндей. Енді, бір образда қатып қалған да дұрыс емес негізі. Мысалы, кәзір мен бандитты ойнасам, болашақта керісінше органда істеп жатқан адамды ойнауға тырысам. Онан кейін тарихи киноларда түскім келіп жүр. Кейіпкерлерді, батыр болсын, би болсын, жаңағы хандар болсын, сондай бір кейіптерді ойнағым келіп жүр өзім. Басқа қырлардан көрсетуге.
Айдар Асқарбек	▶	↑ ^йенді/ менің директырым айтып жатыр →// мүмкін сол тұрғыдада көресін→// ^уөз ^уөзіңді сынап көрерсің деп→// бірақ ^йенді ^уөзімнің вакалдық данныйларым мықты болмағаннан кейн→// ^уөзімді қатты бір көріп тұрған жоқпын→// ^уөзімді↓/// ↑ ^йенд ^уөз әйеліммен ұсынғаннан кейін →// айтайық деп / ^уосындай әдемі ән бар дегеннен кейн→// әйелімнің көңіліне қарап айттық бірге →// ^уенді ↓/// ↑бірақ / ^уо жерде ұялатындай →// бір ^уөзімнің сезімдерім бар↓///	↑^йенді / менің дійректорым айтыб̊ ͡ жатыр →// мүмкүн сол тұрғұда ͡ да ͡ гөрөсүң →// ^уөз - ^уөзүңдү сынап көрерсүң деп →//бірақ ^йенді ^уөзүмнүң вокалдығ ͡ данныйларым мықты ͡ б̊олмағаннаң ͡ гейін →// ^уөзүмдү ͡ ғатты ͡б̊ір ͡гөрүп тұрған жоқпұн →//^уөзүмдү ↓ /// ↑ ^йенді ^уөз әйеліммен ұсұңғаннаң ͡ гейін айтайығ ͡ деп →// ^уосұндай әдем'әм ͡ бар дегеннең ͡ гейн →// әйелімнің ͡гөңүлүне қараб̊ ͡айттық ͡пірге ^йенді ↓ /// ↑ бірақ / ^уол жерд'ұйалатындай бір ^уөзүмнүң сезімдерім ͡ бар↓///	Енді, менің директорым айтып жатыр, мүмкін сол тұрғыда да көрерсің, өз-өзіңді сынап көрерсің деп, бірақ енді өзімнің вокалдық данныйларым мықты болмағаннан кейін, өзімді қатты бір көріп тұрған жоқпын, өзімді. Енді өз әйеліммен ұсынғаннан кейін айтайық деп, осындай әдемі ән бар дегеннен кейін әйелімнің көңіліне қарап айттық бірге енді. Бірақ, ол жерде ұялатындай бір өзімнің сезімдерім бар.
Айдар Асқарбек	▶	↑сіздерге/ көрерменге ұнайд →// деген үміттеміз тек ↓ /// ↑барынша тырыстық→// актерлар болсын→// сійомочнайа грұуппа болсын→// режиссер / прадюссер барынша жақсы жасауға тырыстық↓/// ↑ал ^йенді / көрермен / ы: ^уөз бағасын айтар↓/// ↑бұйырса күтеміз →// жақсы жаңалықтарды→// жақсы эмоцыйаларды / көрерменнен жақсы бағаларды↓///	↑сіздерге / көрөрмөңг'ұнайды деген үмүттөміз тек ↓ /// ↑ барынша тырыстық →// актерлар ͡б̊олсұн →// сьемочная грұуппа ͡б̊олсұн →// ^ірежійссер / продйұуссер ͡ да ͡ б̊арынша жақ̊сы жасауға тырыстық ↓ /// ↑ ал ^йенді / көрөрмөн ^уөз ͡ б̊ағасын айтар ↓ /// ↑ бұйұрса / күтөмүж ͡ жақ̊сы жаңалықтарды →// жақ̊сы эмоцыйаларды ͡ гөрөрмөннен →//жақ̊сы ͡ б̊ағаларды ↓ ///	Сіздерге, көрерменге ұнайды деген үміттеміз тек. Барынша тырыстық, актерлар болсын, сьемочная группа болсын, режиссер, продюссер да барынша жақсы жасауға тырыстық. Ал енді, көрермен өз бағасын айтар. Бұйырса күтеміз жақсы жаңалықтарды, жақсы эмоцияларды көрерменнен, жақсы бағаларды.
Айдос Сарым	▶	↑ассалаумағалейкүум/ құрметті көрермен/ ардақт'ағайын ↓/// ↑нартай аралб̊айұлы каналында сұқбат↓/// ↑бүгін біз ы ы қазақ̊станның ^уөзге ^йелдермен сыртқы сайасаты тұурал'айтамыз // және соңғ'апталарда ^йелімізге ͡б̊ілесіздер// бірқатар мемлекеттің басшылары келді// әлемдік алпауыт мемлекеттердің басшылары келді↓/// ↑^уолардың ^уойлап келген ^уой жоспары// хәм мүдделері ^іресмій бақт'айтылғандай ма// жоқ па деген көптеген сауал бар↓/// ↑^йелдің арасында және тарап жатқан д'алұуан түрл'ақпарат бар↓/// ↑солардың анық қанығын айтайық деп ^уотырмыз↓/// ↑^йелг'анық ақпаратты жеткізейін деп ^уотырмыз↓/// ↑бүгін бейсенбінің кеші ы ы↓/// ↑бүгін біздің спійкеріміз// стұудійамызд'айдос сарым мырза/ қош келдіңіз↓/// ↑армысыз↓/// ↑жағдайыңыз қалай↓/// ↑құдай деп↓/// ↑^йенді сіздер сыртқы сайасатты ͡б̊ілесіз↓/// ↑бұрыннан бері/ ^йенді сұқбаттасып жүрміз↓/// ↑жалпы қарапайым ^йелдің қазір көкейіндегі/ ^уойындағы сауалдан бастайық↓///	↑ассалаумағалейкүум/ құрметті ͡гөрөрмөн/ ардақт'ағайын ↓/// ↑нартай аралб̊айұлұ ͡ганалында сұқбат↓/// ↑бүгүм біз ы ы қазақ̊станның ^уөзгө ^йелдермен сыртқы сайасаты тұурал'айтамыз // және соңғ'апталарда ^йелімізге ͡б̊ілесіздер// бірқатар мемлекеттің башшылары ͡гелді// әлемдіг алпауұт мемлекеттердің башшылары ͡гелді↓/// ↑^уолардың ^уойлап келген ^уой жоспары// хәм мүддөлөрі ^іресмій бақт'айтылғандай ма// жоқ па дегең ͡ гөптөгөн сауал бар↓/// ↑^йелдің арасында және тараб̊ жатқан д'алұуан түрл'ақпарат бар↓/// ↑солардың анық қанығын айтайығ ͡деп ^уотұрмұз↓/// ↑^йелг'анық ақпаратты жеткізейін деп ^уотұрмұз↓/// ↑бүгүм бейсембінің ͡геші ы ы↓/// ↑бүгүм біздің спійкеріміз// стұудыйамызд'айдос сарым мырза/ қош келдіңіз↓/// ↑армысыз↓/// ↑жағдайыңыз ͡ғалай↓/// ↑құдай деп↓/// ↑^йенді сіздер сыртқы сайасатты ͡б̊ілесіз↓/// ↑бұрұннам бері/ ^йенді сұқбаттасыб̊ жүрмүз↓/// ↑жалпы қарапайым ^йелдің ͡ғазір ͡гөкөйүндегі/ ^уойұндағы сауалдам бастайық↓///	- Ассалаумағалейкум, құрметті көрермен, ардақты ағайын! Нартай Аралбайұлы каналында сұқбат. Бүгін біз ы-ы Қазақстанның өзге елдермен сыртқы саясаты туралы айтамыз және соңғы апталарда елімізге, білесіздер, бірқатар мемлекеттің басшылары келді, әлемдік алпауыт мемлекеттердің басшылары келді. Олардың ойлап келген ой-жоспары һәм мүдделері ресми БАҚ-та айтылғандай ма, жоқ па деген көптеген сауал бар. Елдің арасында және тарап жатқан да алуан түрлі ақпарат бар. Солардың анық-қанығын айтайық деп отырмыз. Елге анық ақпаратты жеткізейін деп отырмыз. Бүгін бейсенбінің кеші ы-ы. Бүгін біздің спикеріміз - студиямызда Айдос Сарым мырза, қош келдіңіз! - Армысыз! - Жағдайыңыз қалай, - Құдай деп. - Енді сіздер сыртқы саясатты білесіз. Бұрыннан бері, енді, сұқбаттасып жүрміз. Жалпы қарапайым елдің қазір көкейіндегі, ойындағы сауалдан бастайық.
Айдос Сарым	▶	↑нег'әлемдік державалардың ^уөкілдері/ басшылары/ презійденттері/ басқа да мемлекеттің басшылары қазақ̊станға келгіштеп кетті↓/// ↑соңғы кезд'әлемде болып жатқан текетірес// әс^іресе мынау қытай мен батыстың арасындағы// ^іресей мем батыстың арасындағы текетірес// ^іресейдің айналасындағы мемлекеттердің/ ^уоның ішінде қазб̊а ͡б̊айлығы көп// әс^іресе ͡б̊із сыйақты ^уөте сійрек кездесетін металдары ͡б̊ар↓/// ↑лійтій деген сыйақты// басқа деген сыйақты// қазіргі мына чійп дейміз ғой// ұйалы телефонға/ көлікке/ басқасына қажетті чійптердің ішінде ^уөте сійрек кездесетін металдардың қосындысы ͡б̊ар↓/// ↑сол сондай жаңағы шійкізаты ͡б̊ар ^йелдердің қадір қасійетін ^йеселеп арттырып жіб̊ерд// және ^уоның ^йешбір ^йелге жеке дара тәуелді ͡б̊олмау'үшін күрес басталып кетті↓/// ↑негізгі себ̊еб̊і ^уосы↓/// ↑^йенді шындап келетін болса/ шамамен ^уосындай↓///	↑нег'әлемдік державалардың ^уөкүлдөрі/ башшылары/ презійденттері/ басқа да мемлекеттің башшылары қазақ̊стаңға ͡гелгіштеп кетті↓/// ↑соңғұ ͡гезд'әлемде болұб̊ жатқан текетірес// әс^іресе мынау ͡ғытай мем батыстың арасындағы// ^іресей мем батыстың арасындағы текетірес// ^іресейдің айналасындағы мемлекеттердің/ ^уонұң ішінде қазб̊а ͡б̊айлығы ͡гөп// әс^іресе ͡б̊іс сыйақты ^уөтө сійрек кездесетін металдары ͡б̊ар↓/// ↑лійтій деген сыйақты// басқа деген сыйақты// қазіргі мына чійп дейміз ғой// ұйалы телефоңға/ көлүккө/ басқасына ͡ғажетті чійптердің ішінде ^уөтө сійрек кездесетін металдардың ͡ғосұндұсы ͡б̊ар↓/// ↑сол сондай жаңағы шійкізаты ͡б̊ар ^йелдердің ͡ғадір ͡ ғасыйетін ^йеселеб̊ ͡арттырыб̊ жіб̊ерд// және ^уонұң ^йешбір ^йелге жеке дара тәуөлдү ͡б̊олмау'үшүн күрөс ͡пасталып кетті↓/// ↑негізгі себ̊еб̊і ^уосұ↓/// ↑^йенді шындап келетім болса/ шамамен ^уосұндай↓///	- Неге әлемдік державалардың өкілдері, басшылары, президенттері, басқа да мемлекеттің басшылары Қазақстанға келгіштеп кетті? - Соңғы кезде әлемде болып атқан текетірес, әсіресе, мынау Қытай мен батыстың арасындағы, Ресей мен батыстың арасындағы текетірес Ресейдің айналасындағы мемлекеттердің, оның ішінде қазба байлығы көп, әсіресе, біз сияқты, өте сирек кездесетін металдары бар. Литий деген сияқты, басқа деген сияқты, қазіргі мына чип дейміз ғой, ұялы телефонға, көлікке, басқасына қажетті чиптердің ішінде өте сирек кездесетін металдардың қосындысы бар. Сол сондай, жаңағы шикізаты бар елдердің қадір-қасиетін еселеп арттырып жіберд және оның ешбір елге жеке-дара тәуелді болмауы үшін күрес басталып кетті. - Негізгі себебі - осы. - Енді шындап келетін болса, шамамен осындай.
Айдос Сарым	▶	↑қараңызшы ^йенді франсійа презійденті келіп кеткенде де// кеше мына түрік мемлекеттер ұйымының ^уөкілдер'айтылғанда да// бүгін мінекей ^іресей федерасійасы презійденті владіймійр пұутійн келгенде де жасалған келісімдерді қарасақ// барлығ'эканомійкалық сыйпатқ'ійе / ійә↓/// ↑^ұуағдаластық жаңағы/ біздің ^йелге салған ійнвестійсійа// біздің салған қаражатымыз// тауар айналымы ^уөсіп жатқаны ^уөзге де ^уөзге↓/// ↑бірақ тек эканомійкалық астармен ^уөлшенбейді ғой↓/// ↑сондықтан әр жаңағы/ сапарын жеке жеке талдасақ деген менд'ұс^ұныс бар↓/// ↑бірінш'іі біз ͡б̊үгін ақорданың телеграм каналынан көрген// ақорданың ^іресмій сайтынан көрген ақпараттардан бөлек// әс^ірес'эканомійкалық бастамалардан бөлек// пұутійн қазақ̊стаңға н'үшін келді↓/// ↑ пұутійн қазақ̊станға і і аймақаралық форұумды ^уөткүзүу үшін келді↓/// ↑жоқ/ бұл ^йенді ^іресмій жағы↓/// ↑жоқ/ ^йенді↓/// ↑ бейресмій↓/// ↑^йенді ͡б̊ілесіз ғой/ франсійа презійденті ͡б̊асқалары келіп кетті кешегіде↓///	↑қараңышшы ^йенді франсыйа презійденті ͡геліп кеткенде де// кеше мына түрүг мемлекеттер ұйұмұның ^уөкүлдөр'айтылғанда да// бүгүн мінекей ^іресей федерасыйасы презійденті владыймыйр пұутійң ͡ гелгенде де жасалғаң ͡ гелісімдерді ͡ғарасақ// барлығ'эканомұйкалық сыйпатқ'ійе / ійә↓/// ↑^ұуағдаластығ жаңағы/ біздің ^йелге салған ійнвестійсійә// біздің салғаң ͡ ғаражатымыз// тауар айналымы ^уөсүб̊ жатқаны ^уөзгө де ^уөзгө↓/// ↑бірақ тег эканомұйкалығ астармен ^уөлшөмбөйді ғой↓/// ↑сондұқтан әр жаңағы/ сапарын жеке жеке талдасағ ͡деген менд'ұс^ұнұс бар↓/// ↑бірінш'іі біз ͡б̊үгүн ақорданың телеграмм ͡ ганалынаң ͡ гөргөн// ақорданың ^іресмій сайтынаң ͡ гөргөн ақпараттардам бөлөк// әс^ірес'эканомұйкалық бастамалардам бөлөк// пұутійң ͡ ғазақ̊стаңға н'үшүн келді↓/// ↑пұутійң ͡ ғазақ̊стаңға і і аймақаралық форұумдұ ^уөткүзүу үшүн келді↓/// ↑жоқ/ бұл ^йенді ^іресмій жағы↓/// ↑жоқ/ ^йенді↓/// ↑бейресмій↓/// ↑^йенді ͡б̊ілесіз ғой/ франсыйа презійденті ͡б̊асқалары ͡геліп кетті ͡гешегіде↓///	- Қараңызшы, енді Франция президенті келіп кеткенде де, кеше мына Түрік мемлекеттер ұйымының өкілдері айтылғанда да, бүгін мінекей, Ресей Федерациясы президенті Владимир Путин келгенде де жасалған келісімдерді қарасақ, барлығы экономикалық сипатқа ие, иә. Уағдаластық, жаңағы, біздің елге салған инвестиция, біздің салған қаражатымыз, тауар айналымы өсіп жатқаны өзге де өзге. Бірақ тек экономикалық астармен өлшенбейді ғой. Сондықтан әр жаңағы, сапарын жеке-жеке талдасақ деген менде ұсыныс бар. Бірінші, і-і біз бүгін Ақорданың телеграмм каналынан көрген, Ақорданың ресми сайтынан көрген ақпараттардан бөлек, әсіресе, экономикалық бастамалардан бөлек, Путин Қазақстанға не үшін келді? - Путин Қазақстанға і-і аймақаралық форумды өткізу үшін келді. - Жоқ, бұл енді ресми жағы. - Жоқ, енді... - Бейресми. Енді білесіз ғой, Франция президенті, басқалары келіп кетті кешегіде.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ ^йенді/ біріншідем пұутійн ^уосұ жылдың ішінде тоқаевпен аз гездескен жоқ↓/// ↑ мәселе кездескен кездеспегенде ^йемес↓/// ↑мәселе шынымен де/ бұл сапардың біріншіден/ ұзақ мерзім бойы жоспарлаңған'анық // ұзақ мерзім бойы дайындалған'анық ↓/// ↑^уол жаңағыдай/ ^уой кеше пұутійн/ а а макрон келіпті ғой↓/// ↑мен де ^йертең артынан барып// бара салайыншы↓/// ↑^ұуысымнан шығып кетпесін деген майда шүйд'әңгіме ^йемес↓/// ↑бұл жерде тағы да қайталап айтамын// бұл кем дегенде төрт ай дайындалған шара↓/// ↑ал ^йегер ^уоның ішінд'айтатын болсақ// ^уоның жылдың бас^ынан бері мемлекет басшысы мем пұутійн і і үш ^ірет пе/ төрт ^ірет әртүрлі форұумдарда/ басқаларда кезікті↓/// ↑жетінші қазанда кездесті// мінекей ^уон үшінші қазанда кездескен↓///	↑жоқ ^йенді/ біріншідем пұутійн ^уосұ жылдың ішінде тоқаевпен аз ͡гездескен жоқ↓/// ↑ мәселе ͡гездескең ͡ гездеспегенде ^йемес↓/// ↑мәселе шынымен де/ бұл сапардың біріншіден/ ұзағ мерзім бойұ жоспарлаңған'анық // ұзағ мерзім бойұ дайындалған'анық ↓/// ↑^уол жаңағыдай/ ^уой ͡геше пұутійн/ а а макроң ͡ геліпті ғой↓/// ↑мен де ^йертең артынам барып// бара салайыншы↓/// ↑^ұуұсұмнан шығып кетпесін деген майда шүйд'әңгіме ^йемес↓/// ↑бұл жерде тағы да ͡ғайталаб̊ ͡айтамын// бұл ͡гем дегенде төрт ай дайындалған шара↓/// ↑ал ^йегер ^уонұң ішінд'айтатын болсақ// ^уонұң жылдың бас^ынам бері мемлекет ͡пашшысы мем пұутійн і і үш ^ірет пе/ төрт ^ірет әртүрлү форұумдарда/ басқаларда ͡гезікті↓/// ↑ жетінші ͡ғазанда ͡гездесті// мінекей ^уон үшүншү қазанда ͡гездескен↓///	- Жоқ, енді, біріншіден, Путин осы жылдың ішінде Тоқаевпен аз кездескен жоқ. Мәселе кездескен-кездеспегенде емес. Мәселе, шынымен де, бұл сапардың, біріншіден, ұзақ мерзім бойы жоспарланғаны анық, ұзақ мерзім бойы дайындалғаны анық. Ол, жаңағыдай, «ой, кеше Путин... а-а Макрон келіпті ғой. Мен де ертең артынан барып, бара салайыншы. Уысымнан шығып кетпесін» деген майда-шүйде әңгіме емес. Бұл жерде, тағы да қайталап айтамын, бұл кем дегенде, төрт ай дайындалған шара. Ал егер оның ішінде айтатын болсақ, оның жылдың басынан бері мемлекет басшысы мен Путин і-і 3 рет пе, 4 рет әртүрлі форумдарда, басқаларда кезікті. - 7 қазанда кездесті, мінекей, 13 қазанда кездескен.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ/ әртүрл'үлкен форұумдар ͡б̊олды ғой↓/// ↑қытайда форұум болды// ^уөзб̊ек̊станда форұум болды// басқасы ͡б̊олдұы дегендей↓/// ↑йағній мәселе кездесүулердің санында ^йемес// мәселе сапасында↓/// ↑^йегер ͡б̊ұрынғы/ алдындағы сапарлармен салыстыратын болсақ// бүгінгінің жөні б̊өлек↓/// ↑бүгінгінің тікелей біздің қазақ̊станның эканомійкасына// әрб̊ір қазақ азаматының қалтасына қатысты мүддесіб̊ар↓/// ↑сайасый тұрғыда ше↓/// ↑сайасый тұрғыда мен бұдан бір қауіп қатер көріп жатқан жоқпын↓/// ↑а а ^йендеше ͡б̊ылай неге ͡б̊іздің аудійторійа// қазақ̊стандық аудійторійа пүутійннің сапарын/ жалпы ^іресей бійлік ^уөкілдерінің сапарын// неге ͡б̊ылай айтұуға ^йенді ^іреті келе ме// жоқ па дей тұрғанмен жанымызға жақын қаб̊ылдаймыз↓/// ↑^йенді ͡б̊іріншіден ы ы ұукраинадағы соғыс↓/// ↑қандай да ͡б̊ір үреймен және↓/// ↑үрей бар↓/// ↑ ійә/ үрей жоқ ^йемес// ^уол байағыдан бар↓///	↑жоқ/ әртүрл'үлкөн форұумдар ͡б̊олдұ ғой↓/// ↑қытайда форұум болдұ// ^уөзб̊өк̊станда форұум болдұ// басқасы ͡б̊олдұ дегендей↓/// ↑йағный мәселе ͡гездесүулөрдүң санында ^йемес// мәселе сапасында↓/// ↑^йегер ͡б̊ұрұңғұ/ алдындағы сапарлармен салыстыратым болсақ// бүгүңгүнің жөнү ͡б̊өлөк↓/// ↑бүгүңгүнің тікелей біздің ͡ғазақ̊станның эканомұйкасына// әрб̊ір ͡ғазағ азаматының ͡ғалтасына ͡ғатысты мүддөсү ͡б̊ар↓/// ↑сайасый тұрғұда ше↓/// ↑сайасый тұрғұда мем бұдам бір ͡ғауүп қатер ͡гөрүб̊ жатқан жоқпұн↓/// ↑а а ^йендеше ͡б̊ылай неге ͡б̊іздің аудыйторұйа// қазақ̊стандығ аудыйторұйа пүутійннің сапарын/ жалпы ^іресей бійлік ^уөкүлдөрінің сапарын// неге ͡б̊ылай айтұуға ^йенді ^іреті ͡геле ме// жоқ па дей тұрғаммен жанымызға жақың ͡ ғаб̊ылдаймыз↓/// ↑^йенді ͡б̊іріншіден ы ы ұукраинадағы соғұс↓/// ↑қандай да ͡б̊ір үрөймөн және↓/// ↑үрөй бар↓/// ↑ ійә/ үрөй жоқ ^йемес// ^уол байағыдам бар↓///	- Жоқ, әртүрлі үлкен форумдар болды ғой. Қытайда форум болды, Өзбекстанда форум болды, басқасы болды дегендей. Яғни мәселе кездесулердің санында емес, мәселе сапасында. Егер бұрынғы, алдындағы сапарлармен салыстыратын болсақ, бүгінгінің жөні бөлек. Бүгінгінің тікелей, біздің Қазақстанның экономикасына, әрбір қазақ азаматының қалтасына қатысты мүддесі бар. - Саяси тұрғыда ше? - Саяси тұрғыда мен бұдан бір қауіп-қатер көріп жатқан жоқпын. - А-а ендеше, былай, неге біздің аудитория, қазақстандық аудитория Путиннің сапарын, жалпы Ресей билік өкілдерінің сапарын, неге былай айтуға енді реті келе ме, жоқ па, дей тұрғанмен жанымызға жақын қабылдаймыз? - Енді, біріншіден, ы-ы Украинадағы соғыс. - Қандай да бір үреймен және. -Үрей бар. Иә, үрей жоқ емес, ол баяғыдан бар.
Айдос Сарым	▶	↑^йекі қазақтың бір^інің айтатын мақалы ͡б̊ар// ^уорыспенен дос болсаң// қасың'алып жататын құрал сайман бар дегендей↓/// ↑^уоның барлығы ͡б̊ар↓/// ↑ұукраійнадағы жағдай/ басқа жағдай бізге тійіп кетпей ме деген үрей бар↓/// ↑^уоны жоққа шығар'алмаймыз // ^уол бар↓/// ↑бірақ мен тағы да қайталап айтар ^йедім// бізд'ійнтернетте тек ^уөз^үнің ған'аудійторійасымен // ійнфармасійонный пұузырь дейді ғой// тек ^уөзін ғана қолдайтын/ ^уөз^үне ған'ақпарат алмасатын аудійторійамен араласатын адамдардың саны көп↓/// ↑^уолар ͡б̊асқ'ақпаратты / басқа дүнійені/ басқ'әлемді байқап жатқан жоқ↓/// ↑^уолардың түс^үнігінде қазір үлкен бір ұукраійна ͡б̊ар// ^уоны қорғап жатқан батыс бар↓/// ↑қалғанының бәрі ͡б̊ір зұлымдық күштері деп ^йесептейді де↓/// ↑бұл қателік// біздің тұрғымыздан келетім болсақ↓/// ↑^уон'эмосійоналды түрд'әртүрлі де ͡б̊ағалауға ͡б̊олады↓///	↑^йекі ͡ғазақтың бір^інің айтатын мақалы ͡б̊ар// ^уорұспенен дос ͡полсаң// қасың'алып жататың ͡ ғұрал саймам бар дегендей↓/// ↑^уонұң барлығы ͡б̊ар↓/// ↑ұукраійнадағы жағдай/ басқа жағдай бізге тійіп кетпей ме деген үрөй бар↓/// ↑^уонұ жоққа шығар'алмаймыз // ^уол бар↓/// ↑бірағ мен тағы да ͡ғайталаб̊ ͡айтар ^йедім// бізд'ійнтернетте тек ^уөз^үнүң ған'аудыйторұйасымен // ійнформасыйоннұй пұузұрь дейді ғой// тек ^уөзүн ғана ͡ғолдайтын/ ^уөз^үнө ған'ақпарат алмасатын аудыйторұйамен араласатын адамдардың саны ͡гөп↓/// ↑^уолар ͡б̊асқ'ақпаратты / басқа дүнүйөнү/ басқ'әлемді байқаб̊ жатқан жоқ↓/// ↑^уолардың түс^үнүгінде қазір үлкөм бір ұукраійна ͡б̊ар// ^уонұ қорғаб̊ жатқам батыс ͡пар↓/// ↑қалғанының бәрі ͡б̊ір зұлұмдұқ күштөрү деп ^йесептейді де↓/// ↑бұл ͡ғателік// біздің тұрғұмұздаң ͡ гелетім болсақ↓/// ↑^уон'эмасыйоналды түрд'әртүрлү де ͡б̊ағалауға ͡б̊олады↓///	- Екі қазақтың бірінің айтатын мақалы бар: «Орыспенен дос болсаң, қасыңа алып жататын құрал-сайман бар» дегендей. Оның барлығы бар. Украинадағы жағдай, басқа жағдай бізге тиіп кетпей ме деген үрей бар. Оны жоққа шығара алмаймыз, ол бар. Бірақ мен тағы да қайталап айтар едім, бізде интернетте тек өзінің ғана аудиториясымен, информационный пузырь дейді ғой, тек өзін ғана қолдайтын, өзіне ғана ақпарат алмасатын аудиториямен араласатын адамдардың саны көп. Олар басқа ақпаратты, басқа дүниені, басқа әлемді байқап жатқан жоқ. Олардың түсінігінде қазір үлкен бір Украина бар, оны қорғап жатқан батыс бар. Қалғанының бәрі бір зұлымдық күштері деп есептейді де. Бұл – қателік, біздің тұрғымыздан келетін болсақ. Оны эмоционалды түрде әртүрлі де бағалауға болады.
Айдос Сарым	▶	↑менің д'адам ^іретіндег'эмосыйам бар↓/// ↑ мен мысал үшін/ дәл қазір алдыңызға келіп// жанымдағы жүрегімдег'әңгімені бұрынғыдай ашып айтып// ақтара сал'алмайм ↓/// ↑себ̊еб̊і мен белгілі ͡б̊ір мемлекеттік міндеттерд'атқарып жатырмын↓/// ↑менің алып жатқан ақпараттарым бар↓/// ↑менің қолға ͡б̊еріп// мын'ақпаратты айтұуға ͡б̊олмайд деген ақпараттарым бар↓/// ↑^уос^ұның бәрін ^йескеретін болсақ// мен айтар ^йедім// басқаша ͡б̊ылай деп айтар ^йедім// біз ͡б̊үгін қалай десек те// біреуг'ұнасын ұнамасын// sup>йең алдымем бүкіл әңгімені географійадан бастауымыз керек̊ сыйақты↓/// ↑бір/ ^йекінші мәсел'ақпараттан бастауымыз керек↓/// ↑^йекінші географійадан бастауымыз керек дегеніміз// ы ы анда санд'адамдар айнаға көб̊^үрек қарайтын сыйақты да// айнаға ^уөз^үнің телекамерасына// ^уөз^үнің ұйалы телефонына көб̊^үрек қарайд та// басқа дүнійенің бар ^йекенін ұмытып кететін сыйақты↓///	↑менің д'адам ^іретіндег'эмосұйам бар↓/// ↑мен мысал үшүн/ дәл ͡ғазір алдыңызға ͡геліп// жанымдағы жүрөгүмдег'әңгімені бұрұңғұдай ашыб̊ ͡айтып// ақтара сал'алмаймын↓/// ↑себ̊еб̊і мем белгілі ͡б̊ір мемлекеттіг міндеттерд'атқарып жатырмын↓/// ↑менің алыб̊ жатқан ақпараттарым бар↓/// ↑менің ͡ғолға ͡б̊еріп// мын'ақпаратты айтұуға ͡б̊олмайды деген ақпараттарым бар↓/// ↑^уос^ұнұң бәрін ^йескеретім болсақ// мен айтар ^йедім// басқаша ͡б̊ылай деб̊ ͡айтар ^йедім// біз ͡б̊үгүң ͡ ғалай десек те// біреуг'ұнасын ұнамасын// ^йең алдымем бүкүл әңгімені географыйадам бастауұмұз ͡герек̊ сыйақты↓/// ↑бір/ ^йекінші мәсел'ақпараттан бастауұмұз ͡герек↓/// ↑^йекінші географыйадам бастауұмұз ͡герек дегеніміз// ы ы анда санд'адамдар айнаға ͡гөб̊^үрөк қарайтын сыйақты да// айнаға ^уөз^үнүң телекамерасына// ^уөз^үнүң ұйалы телефонұна ͡гөб̊^үрөк қарайды да// басқа дүнүйөнүң бар ^йекенін ұмұтұп кететін сыйақты↓///	- Менің де адам ретіндегі эмоциям бар. Мен, мысал үшін, дәл қазір алдыңызға келіп, жанымдағы, жүрегімдегі әңгімені бұрынғыдай ашып айтып, ақтара сала алмайм. Себебі мен белгілі бір мемлекеттік міндеттерді атқарып жатырмын. Менің алып жатқан ақпараттарым бар. Менің қолға беріп, «мына ақпаратты айтуға болмайд» деген ақпараттарым бар. Осының бәрін ескеретін болсақ, мен айтар едім, басқаша былай деп айтар едім, біз бүгін қалай десек те, біреуге ұнасын-ұнамасын, ең алдымен, бүкіл әңгімені географиядан бастауымыз керек сияқты. Бір, екінші мәселе ақпараттан бастауымыз керек. Екінші, географиядан бастауымыз керек дегеніміз – ы-ы анда-санда адамдар айнаға көбірек қарайтын сияқты да, айнаға, өзінің телекамерасына, өзінің ұялы телефонына көбірек қарайд да, басқа дүниенің бар екенін ұмытып кететін сияқты.
Айдос Сарым	▶	↑шындап келетін болсақ// үлкен глоб̊ұусқа/ йа картаға қарайтын болсақ// біздің үстімізд'алпауыт ^іресей бар// шығысымызд'алпауыт қытай бар// ^уоңтүстігімізде ^уөсіп келе жатқан// амбійсійас'артып келе жатқан ійслам әлемі ͡б̊ар↓/// ↑^уос'үш күштің бар ^йекенін ^йешқ̊ашан ^йестен шығарұуға ͡б̊олмайд↓/// ↑және жеріңді көтеріп кет'алмайсың ^йешқ̊айда↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай ма/ бақытымызға ^уорай ма/ әлемдегі тоғызыншы терійторійа қолғ'алып жүретін шаб̊адан ^йемес↓/// ↑апарып ^йеуроодақтың ^уортасына қойа салатын// ^уөздерін'ұнайтын немесе жаңағы гавай аралдарының// жаңағы клійматы жұмсақ/ жаңағы қасында жайлы жер// жылы теңізі ͡б̊ар ^йелдің арасын'апарып // бара салатын// ^уол ^уондай шаб̊адан ^йемес↓/// ↑біз ^уөзімізге құдай берген кеңістікті дұрыс ійгерүуіміз керек// және сол кеңістіктің айналасындағы ^йелдермен дұрыс қарым қатынас жасауымыз керек↓///	↑шындап келетім болсақ// үлкөн глоб̊ұусқа/ йа картаға ͡ғарайтым болсақ// біздің үстүмүзд'алпауұт ^іресей бар// шығысымызд'алпауұт қытай бар// ^уоңтүстүгүмізде ^уөсүп келе жатқан// амбыйсыйас'артып келе жатқан ыйслам әлемі ͡б̊ар↓/// ↑^уос'үш күштүң бар ^йекенін ^йешқ̊ашан ^йестен шығарұуға ͡б̊олмайды↓/// ↑және жеріңді ͡гөтөрүп кет'алмайсың ^йешқ̊айда↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай ма/ бақытымызға ^уорай ма/ әлемдегі тоғұзұншы терійторұйа ͡ғолғ'алып жүрөтүн шаб̊адан ^йемес↓/// ↑апарып ^йеуроодақтың ^уортасына ͡ғойа салатын// ^уөздөрүн'ұнайтын немесе жаңағы гавай аралдарының// жаңағы ͡глыйматы жұмсақ/ жаңағы қасында жайлы жер// жылы теңізі ͡б̊ар ^йелдің арасын'апарып // бара салатын// ^уол ^уондай шаб̊адан ^йемес↓/// ↑біз ^уөзүмүзге құдай бергең ͡ геңістікті дұрұс ійгерүуүмүз ͡герек// және сол ͡геңістіктің айналасындағы ^йелдермен дұрұс қарым ͡ғатынаш ͡ шасауұмұз ͡герек↓///	- Шындап келетін болсақ, үлкен глобусқа, я картаға қарайтын болсақ, біздің үстімізде алпауыт Ресей бар, шығысымызда алпауыт Қытай бар, оңтүстігімізде өсіп келе жатқан, амбициясы артып келе жатқан ислам әлемі бар. Осы үш күштің бар екенін ешқашан естен шығаруға болмайд. - Және жеріңді көтеріп кете алмайсың ешқайда? - Өкінішке орай ма, бақытымызға орай ма, әлемдегі тоғызыншы территория қолға алып жүретін шабадан емес. Апарып Еуроодақтың ортасына қоя салатын, өздеріне ұнайтын немесе жаңағы, Гавай аралдарының, жаңағы, климаты жұмсақ, жаңағы, қасында жайлы жер, жылы теңізі бар елдің арасына апарып, бара салатын, ол ондай шабадан емес. Біз өзімізге құдай берген кеңістікті дұрыс игеруіміз керек және сол кеңістіктің айналасындағы елдермен дұрыс қарым-қатынас жасауымыз керек.
Айдос Сарым	▶	↑мен сізге шынымд'айтайын // ^йешбір ͡б̊ізге келген мемлекет макрон болсын// шарль мійшел болсын// ұурсұула фон дер ^ілйайен болсын// тіпті зеленскійдің ^уөзі қазақ̊станға келіп// бізг'әңгіме айт'алмайд ↓/// ↑қазақтар сіздердікі дұрыс ^йемес↓/// ↑сіздер мынау ^уорысты тастап// бізге қашық болыңдар// біздің айтқанымызб̊ен жүріңіздер деп// ақ̊ш та/ басқа да/ ^йешкім де ^йешқ̊ашан әңгім'айтып көрген ^йемес↓/// ↑айтпайды да/ себ̊еб̊і ^уолар шын сайасатпен айналысад// шын тарыйхты ͡б̊ілед// және шын географійамен жұмыс істейд/ жағрафійамен↓/// ↑^уолар түс^үніп ^уотыр қазақ̊станның жағдайын↓/// ↑бізге келген ^йенді ^уөзім қатысқан талай көптеген келіссөздер ͡б̊олд↓/// ↑соның барлығында ͡б̊іздің әс^іресе/ батыстық әріптестеріміз айтад// қазақтар ͡б̊із сіздерді түс^үнеміз// жағдайларың ^йенді ^уоңай ^йемес↓/// ↑мынандай ^йекі көрішінің арасында ^уотырұу↓/// ↑біздер сіздерге ͡б̊ір ғана ^уөт^үніш айтамыз дейд↓///	↑мен сізге шынымд'айтайын // ^йешбір ͡б̊ізге ͡гелген мемлекет макром болсұн// шарль мійшель болсұн// ұурсұула фон дер ^ілйәйем болсұн// тіпті зеленскійдің ^уөзү қазақ̊стаңға ͡геліп// бізг'әңгіме айт'алмайды↓/// ↑қазақтар сіздердікі дұрұс ^йемес↓/// ↑сіздер мынау ^уорұстұ тастап// бізге ғашық ͡полұңдар// біздің айтқанымызб̊ен жүрүңүздер деп// ақ̊ш та/ басқа да/ ^йешкім де ^йешқ̊ашан әңгім'айтып көргөн ^йемес↓/// ↑айтпайды да/ себ̊еб̊і ^уолар шын сайасатпен айналысады// шын тарыйхты ͡б̊іледі// және шын географыйамен жұмұс істейді/ жағрафыйамен↓/// ↑^уолар түс^үнүп ^уотұр ͡ғазақ̊станның жағдайын↓/// ↑бізге ͡гелген ^йенді ^уөзүм қатысқан талай ͡гөптөгөң геліссөздөр ͡б̊олдұ↓/// ↑сонұң барлығында ͡б̊іздің әс^іресе/ батыстығ әріптестеріміз айтады// қазақтар ͡б̊іс сіздерді түс^үнөміз// жағдайларың ^йенді ^уоңай ^йемес↓/// ↑мынандай ^йекі ͡гөрүшүнің арасында ^уотұрұу↓/// ↑біздер сіздерге ͡б̊ір ғана ^уөт^үнүш айтамыз дейді↓///	- Мен сізге шынымды айтайын, ешбір бізге келген мемлекет, Макрон болсын, Шарль Мишель болсын, Урсула фон дер Ляйен болсын, тіпті Зеленскийдің өзі Қазақстанға келіп, бізге әңгіме айта алмайд. «Қазақтар сіздердікі дұрыс емес. Сіздер мынау орысты тастап, бізге ғашық болыңдар, біздің айтқанымызбен жүріңіздер» деп, Ақш та, басқа да, ешкім де ешқашан әңгіме айтып көрген емес. Айтпайды да. Себебі олар шын саясатпен айналысад, шын тарихты білед және шын географиямен жұмыс істейд, жағрафиямен. Олар түсініп отыр Қазақстанның жағдайын. Бізге келген, енді өзім қатысқан талай көптеген келіссөздер болд. Соның барлығында біздің, әсіресе, батыстық әріптестеріміз айтад: «Қазақтар, біз сіздерді түсінеміз, жағдайларың, енді, оңай емес. Мынандай екі көрішінің арасында отыру. Біздер сіздерге бір ғана өтініш айтамыз» дейд.
Айдос Сарым	▶	↑сіздер мынау ^іресейдің қарұу жарағын қамтамасыз ^йететін дүнійелерді сатпасаңыздар// соларды транзійт жасамасаңыздар ͡б̊олды деген әңгімеден басқа ^йештеңе деген жоқ↓/// ↑қалғанын ^уөздеріңіз ͡б̊ілесіздер↓/// ↑қалай қорғанасыздар↓/// ↑қалай жүресіздер↓/// ↑пүутійнмен ай^ына ^йекі ^ірет кездесесіз ͡б̊е↓/// ↑үш айда ͡б̊ір ^ірет кездесесіз ͡б̊е↓/// ↑бұл сіздің шарұуаларыңыз дейд↓/// ↑біз қазір сол ^ірежіймді қамтамасыз ^йетіп ^уотырмыз↓/// ↑^іресеймен сауда саттығымыз ^уөсіп келе жатыр↓/// ↑^уол тікелей біздің бйүуджетк'әсер ^йетіп жатыр// эканомійкалық ^уөсімг'әсер ^йетіп жатыр↓/// ↑пүутійммен/ йағній ^іресеймен сауда ^уол біздің саудамыздың төрттен бірі↓/// ↑^іресей үшінші ме/ төртінші халықаралық ійнвестор// біреуг'ұнасын / ұнамасын↓/// ↑^йегер ͡б̊іреу қазақ̊стандағы сыншы// мен мійлійондаған халықты ^уөзім ас^ырайм// бүгінгі тауып жатқан нәпақасын тауып берем↓///	↑сіздер мынау ^іресейдің ͡ғарұу жарағың ͡ ғамтамасыз ^йететін дүнүйөлөрді сатпасаңыздар// соларды транзыйт ͡шасамасаңыздар ͡б̊олдұ деген әңгімедем басқа ^йештеңе деген жоқ↓/// ↑қалғанын ^уөздөрүңіз ͡б̊ілесіздер↓/// ↑қалай ͡ғорғанасыздар↓/// ↑қалай жүрөсүздер↓/// ↑пүутійммен ай^ына ^йекі ^ірет кездесесіз ͡б̊е↓/// ↑үш айда ͡б̊ір ^ірет кездесесіз ͡б̊е↓/// ↑бұл сіздің шарұуаларыңыз дейді↓/// ↑біз ͡ғазір сол ^ірежіймді ͡ғамтамасыз ^йетіп ^уотұрмұз↓/// ↑^іресеймен сауда саттығымыз ^уөсүп келе жатыр↓/// ↑^уол тікелей біздің бйүуджөтк'әсер ^йетіб̊ жатыр// эканомұйкалық ^уөсүмг'әсер ^йетіб̊ жатыр↓/// ↑пүутійммен/ йағный ^іресеймен сауда ^уол біздің саудамыздың төрттөм бірі↓/// ↑^іресей үшүншү ме/ төртүншү халықаралығ ійнвестор// біреуг'ұнасын / ұнамасын↓/// ↑^йегер ͡б̊іреу ͡ғазақ̊стандағы сыншы// мен мійлійондаған халықты ^уөзүм ас^ырайм// бүгүңгү тауұб̊ жатқан нәпақасын тауұп ͡перемін↓///	- «Сіздер мынау Ресейдің қару-жарағын қамтамасыз ететін дүниелерді сатпасаңыздар, соларды транзит жасамасаңыздар болды» деген әңгімеден басқа ештеңе деген жоқ. «Қалғанын өздеріңіз білесіздер. Қалай қорғанасыздар? Қалай жүресіздер? Путинмен айына екі рет кездесесіз бе? Үш айда бір рет кездесесіз бе? Бұл сіздің шаруаларыңыз» дейд. Біз қазір сол режимді қамтамасыз етіп отырмыз. Ресеймен сауда-саттығымыз өсіп келе жатыр. Ол тікелей біздің бюджетке әсер етіп жатыр, экономикалық өсімге әсер етіп жатыр. Путинмен, яғни Ресеймен сауда - ол біздің саудамыздың төрттен бірі. Ресей 3-ші ме, 4-ші халықаралық инвестор, біреуге ұнасын, ұнамасын. Егер біреу, Қазақстандағы сыншы: “Мен миллиондаған халықты өзім асырайм, бүгінгі тауып жатқан нәпақасын тауып берем.
Айдос Сарым	▶	↑жолды ^уөзім салам// пенсійасын ^уөзім төлейм// жалақысын ^уөзім төлейм↓/// ↑кем дегенде бйүуджеттің төртөн бірін деп айтčыншы// ^уонда ^іресеймен шекараны жауып тастайық↓/// ↑ал ^йегер ^уосы топтың ішінде тоқтамыс атамыз сыйақты// үш айдың ішінде ͡б̊арып// мәскеуді шауып/ ^уөртеп кетем дейтін адам болса// ^уонда залұужныйға ^уорынбасар ͡б̊олып барсын// зеленскійдің ^уорынбасары ͡б̊олып барсын// війсе презійденті ͡б̊олып↓/// ↑жақ̊сы/ түс^үнікті↓/// ↑^йекінші жағы ͡б̊ар// ақпарат деген әңгіме ͡б̊ар↓/// ↑бізде жаңағы↓/// ↑бірінші жағын ы ы түйіндеп кетейік↓/// ↑демек/ қазақ̊стандықтарға қазір пүутійннің бұл сапарынан үрейленетін ^йешқ̊андай негіз жоқ↓/// ↑^йенді франсұуз келді// франсұуз ͡б̊олып кеткен жоқпыз// қытай келді// қытай болып кеткен жоқпыз// ^уорыс келді// ^уорыс болып кетпейміз↓/// ↑бұл бірінш'әңгіме ↓///	↑жолдұ ^уөзүм саламын// пенсійәсын ^уөзүм төлөймүн// жалақысын ^уөзүм төлөймүн↓/// ↑кем дегенде бйүуджөттүң төртөм бірін деб̊ ͡айтčыншы// ^уонда ^іресеймен шекараны жауұп тастайық↓/// ↑ал ^йегер ^уосұ топтұң ішінде тоқтамыс атамыс сыйақты// үш айдың ішінде ͡б̊арып// мәскеудү шауұп/ ^уөртөп кетемін дейтін адам болса// ^уонда залұужнұйға ^уорұмбасар ͡б̊олұп ͡парсын// зеленскійдің ^уорұмбасары ͡б̊олұп ͡парсын// війсе презійденті ͡б̊олұп↓/// ↑жақ̊сы/ түс^үнүкті↓/// ↑^йекінші жағы ͡б̊ар// ақпарат деген әңгіме ͡б̊ар↓/// ↑бізде жаңағы↓/// ↑бірінші жағын ы ы түйүндөп кетейік↓/// ↑демек/ қазақ̊стандықтарға ͡ғазір пүутійннің бұл сапарынан үрөйлөнетін ^йешқ̊андай негіж жоқ↓/// ↑^йенді франсұуз ͡гелді// франсұуз ͡б̊олұп кеткен жоқпұз// қытай ͡гелді// қытай болұп кеткен жоқпұз// ^уорұс келді// ^уорұс ͡полұп кетпейміз↓/// ↑бұл бірінш'әңгіме ↓///	- Жолды өзім салам, пенсиясын өзім төлейм, жалақысын өзім төлейм. Кем дегенде бюджеттің төртен бірін» деп айтсыншы, онда Ресеймен шекараны жауып тастайық. Ал егер осы топтың ішінде Тоқтамыс атамыз сияқты “үш айдың ішінде барып, Мәскеуді шауып, өртеп кетем” дейтін адам болса, онда Залужныйға орынбасар болып барсын, Зеленскийдің орынбасары болып барсын, вице-президенті болып. - Жақсы, түсінікті. - Екінші жағы бар, ақпарат деген әңгіме бар. Бізде, жаңағы... - Бірінші жағын, ы-ы түйіндеп кетейік. Демек, қазақстандықтарға қазір Путиннің бұл сапарынан үрейленетін ешқандай негіз жоқ. - Енді француз келді, француз болып кеткен жоқпыз, қытай келді, қытай болып кеткен жоқпыз, орыс келді, орыс болып кетпейміз. Бұл - бірінші әңгіме.
Айдос Сарым	▶	↑^йекіншіден жаңағы/ жағ^ырапыйа деген әңгімен'айақтайық ↓/// ↑біздер айналамыздағы ͡б̊ар ^йелмен дұрыс қарым қат^ынас ^уорнатұуға міндеттіміз↓/// ↑тіпті кешегі/ әлі күнге дейін әлем терарійстік ұйым деп танып жүрген талійб̊анмен д'ым^ыраға келіп жатырмыз/ керек десе↓/// ↑^уөйткен'ауғанстан біздің неміс сатып алады↓/// ↑бійдайымызд'алады ↓/// ↑бійдайымыз ͡б̊ен ұнымызд'алады // және ^уоның талыйб̊анмен біздің қазіргі қарым қат^ынастарымыз эканомійкалық// кейб̊ір венгрійа сыйақты ^йелдермем пара пар↓/// ↑кеше келіп/ ^уорден алып кетті↓/// ↑йағній ͡б̊іздің басты жұмыс// қалай болғанда да қазақтың мүддесін іск'асырұу // сон'алдыға / ^уөрге домалатұу// қалай болғанда д'әр тығ^ырықты мәселеден қыйсынды қыйыннан қыйыстырып// жол тауып ^уөтүу↓/// ↑ бұл географійаға ͡б̊айланысты↓///	↑^йекіншіден жаңағы/ жағ^ырапыйа деген әңгімен'айақтайық ↓/// ↑біздер айналамыздағы ͡б̊ар ^йелмен дұрұс қарым қат^ынас ^уорнатұуға міндеттіміз↓/// ↑тіпті ͡гешегі/ әлі ͡гүңгө дейін әлем терорұйстіг ұйұм деп таныб̊ жүргөн талыйб̊аммен д'ым^ыраға келіб̊ жатырмыз/ керек десе↓/// ↑^уөйткөн'ауғанстан біздің неміс сатыб̊ ͡алады↓/// ↑быйдайымызд'алады ↓/// ↑быйдайымыз ͡б̊ен ұнұмұзд'алады // және ^уонұң талыйб̊аммем біздің ͡ғазіргі ͡ғарым ͡ғат^ынастарымыз эканомұйкалық// кейб̊ір веңгрійә сыйақты ^йелдермем пара пар↓/// ↑кеше ͡геліп/ ^уорден алып кетті↓/// ↑йағный ͡б̊іздің басты жұмұс// қалай болғанда да ͡ғазақтың мүддөсүн іск'асырұу // сон'алдыға / ^уөргө домалатұу// қалай болғанда д'әр тығ^ырықты мәселедең ͡ ғыйсынды қыйыннаң ͡ ғыйыстырып// жол тауұп ^уөтүу↓/// ↑ бұл географыйаға ͡б̊айланысты↓///	- Екіншіден, жаңағы, жағырапия деген әңгімені аяқтайық. Біздер айналамыздағы бар елмен дұрыс қарым-қатынас орнатуға міндеттіміз. Тіпті, кешегі, әлі күнге дейін әлем террористік ұйым деп танып жүрген талибанмен де ымыраға келіп жатырмыз, керек десе. Өйткені Ауғанстан біздің неміз сатып алады? - Бидайымызды алады. - Бидайымыз бен ұнымызды алады және оның талибанмен біздің қазіргі қарым-қатынастарымыз - экономикалық, кейбір Венгрия сияқты елдермен пара-пар. Кеше келіп, орден алып кетті. Яғни біздің басты жұмыс - қалай болғанда да қазақтың мүддесін іске асыру, соны алдыға, өрге домалату, қалай болғанда да әр тығырықты мәселеден қисынды қиыннан қиыстырып, жол тауып өту. Бұл географияға байланысты.
Айдос Сарым	▶	↑мінекей қараңыз// ^уосы кезге дейін бізге сын айтылды// мінекей/ неге ^уосы жолдардың бәрі ^іресей арқылы ^уөтті// басқа деп↓/// ↑бұл мәселе қазаққа немесе ͡б̊ійлікке қойатын тақ^ырып ^йемес↓/// ↑бұл бійзнеске қойатын тақ^ырып↓/// ↑^уөйткені ^уосы кезге дейін// жыйырма төртінш'ақпанға дейін// дәл^ірек айтčақ/ тауардың мінекей/ біз жейтін банан/ і і ^ылатын амерійкасынан келетін немесе ͡б̊із жейтін мандарійн афрійкадан келетін// соның жетпіс пайызы петерб̊үург арқылы келетін↓/// ↑^уөйткені ^уол ыңғайлы ͡б̊олатын↓/// ↑бір ғана шекарадан ^уөтесің// бір ғана жерге пара ͡б̊ересің// ы ы деген сыйақты↓/// ↑пара ͡б̊ересің↓/// ↑ жоқ/ ^йенді ^іресей арқылы ^уөтčең де// басқ'арқылы ^уөтčең де пара ͡б̊еретінің анық қой↓/// ↑дальноб̊ойшшійктерден сұрап көріңіз// айтып беред// қанша ^ірет пара ͡б̊еретінін↓///	↑мінекей ͡ғараңыз// ^уосұ ͡гезге дейім бізге сын айтылды// мінекей/ неге ^уосұ жолдардың бәрі ^іресей арқылы ^уөттү// басқа деп↓/// ↑бұл мәселе қазаққа немесе ͡б̊ійлікке қойатын тақ^ырып ^йемес↓/// ↑бұл бійзнеске қойатын тақ^ырып↓/// ↑^уөйткөнү ^уосұ ͡гезге дейін// жыйырма төртүнш'ақпаңға дейін// дәл^ірег айтčақ/ тауардың мінекей/ біж жейтім банан/ і і ^ылатын амерійкасынаң ͡ гелетін немесе ͡б̊іж жейтін мандарыйн афрыйкадаң ͡ гелетін// сонұң жетпіс пайызы петерб̊үург арқылы ͡гелетін↓/// ↑^уөйткөнү ^уол ыңғайлы ͡б̊олатын↓/// ↑бір ғана шекарадан ^уөтөсүң// бір ғана жерге пара ͡б̊ересің// ы ы деген сыйақты↓/// ↑пара ͡б̊ересің↓/// ↑жоқ/ ^йенді ^іресей арқылы ^уөтčөң де// басқ'арқылы ^уөтčөң де пара ͡б̊еретінің анық қой↓/// ↑далноб̊ойшшұйктерден сұрап көрүңүз// айтып ͡перед// қанша ^ірет пара ͡б̊еретінін↓///	- Мінекей қараңыз, осы кезге дейін бізге сын айтылды: «Мінекей, неге осы жолдардың бәрі Ресей арқылы өтті, басқа?» деп. Бұл мәселе қазаққа немесе билікке қоятын тақырып емес. Бұл - бизнеске қоятын тақырып. Өйткені осы кезге дейін, 24 ақпанға дейін, дәлірек айтсақ, тауардың, мінекей, біз жейтін банан, і-і Латын Америкасынан келетін немесе біз жейтін мандарин Африкадан келетін, соның 70% Петербург арқылы келетін. Өйткені ол ыңғайлы болатын. Бір ғана шекарадан өтесің, бір ғана жерге пара бересің, ы-ы деген сияқты. - Пара бересің? - Жоқ, енді Ресей арқылы өтсең де, басқа арқылы өтсең де пара беретінің анық қой. Дальнобойщиктерден сұрап көріңіз, айтып беред, қанша рет пара беретінін.
Айдос Сарым	▶	↑бір шекарадан ^уөткен тійімді ме↓/// ↑төрт ш̆екарадан ^уөткен тійімді ме↓/// ↑соған қарамастан/ біздер қазір соның бәрін ^уорнына келтіріп жатырмыз// және келтірдік деп айтұуға ͡б̊олад↓/// ↑қазір ^йенді каспій кайрағын/ каспійдің үстінен ^уөтетін маршрұуттарды// басқан'іске асырұу деген бар↓/// ↑йағній ͡б̊із жаңағыдай/ дұрыс сайасаттың/ дұрыс дійпломатійаның арқасында// ^уоның ішінде ^іресеймен дұрыс қарым қат^ынас ^уорнатұудың арқасында// ^йешбір қазақты ͡б̊анансыз қалдырған жоқпыз// ^йешбір қазақты сүтčіз қалдырған жоқпыз// шетелден келетін тауарсыз қалдырған жоқпыз↓/// ↑^уөндірісіміз келетін шійкізат келіп жатыр↓/// ↑кейб̊ірі қымбаттады// кейб̊ірі ͡б̊асқа ͡б̊олды↓/// ↑^ырас/ бұл соғыс біздег'ійнфлйасійаға тікелей әсер ^йетті↓/// ↑біздің теңгенің құлдырауы ͡б̊олды// ^уөскені ͡б̊олд// басқалары ͡б̊олд↓/// ↑^уоның бәр'әсер ^йететін'анық ↓///	↑бір шекарадан ^уөткөн тійімді ме↓/// ↑төрт ш̆екарадан ^уөткөн тійімді ме↓/// ↑соғаң ͡ ғарамастан/ біздер ͡ғазір сонұң бәрін ^уорнұна ͡гелтіріб̊ жатырмыз// және ͡гелтірдік деб̊ ͡айтұуға ͡б̊олады↓/// ↑қазір ^йенді ͡гаспый ͡ғайрағын/ каспыйдің үстүнөн ^уөтөтүн маршрұуттарды// басқан'іске асырұу дегем бар↓/// ↑йағный ͡б̊іж жаңағыдай/ дұрұс сайасаттың/ дұрұс дыйпломатыйаның арқасында// ^уонұң ішінде ^іресеймен дұрұс қарым ͡ғат^ынас ^уорнатұудұң арқасында// ^йешбір ͡ғазақты ͡б̊анансыз ͡ғалдырған жоқпұз// ^йешбір ͡ғазақты сүтčүз ͡ғалдырған жоқпұз// шетелдең ͡ гелетін тауарсыз ͡ғалдырған жоқпұз↓/// ↑^уөндүрүсімізге ͡гелетін шійкізат келіб̊ жатыр↓/// ↑кейб̊ірі ͡ғымбаттады// кейб̊ірі ͡б̊асқа ͡б̊олдұ↓/// ↑^ырас/ бұл соғұс ͡піздег'ыйнфлйасыйаға тікелей әсер ^йетті↓/// ↑біздің теңгенің ͡ғұлдұрауұ ͡б̊олдұ// ^уөскөнү ͡б̊олдұ// басқалары ͡б̊олдұ↓/// ↑^уонұң бәр'әсер ^йететін'анық ↓///	- Бір шекарадан өткен тиімді ме? Төрт шекарадан өткен тиімді ме? Соған қарамастан, біздер қазір соның бәрін орнына келтіріп жатырмыз және келтірдік деп айтуға болад. Қазір енді Каспий қайрағын, Каспийдің үстінен өтетін маршруттарды, басқаны іске асыру деген бар. Яғни біз, жаңағыдай, дұрыс саясаттың, дұрыс дипломатияның арқасында, оның ішінде Ресеймен дұрыс қарым-қатынас орнатудың арқасында ешбір қазақты банансыз қалдырған жоқпыз, ешбір қазақты сүтсіз қалдырған жоқпыз, шетелден келетін тауарсыз қалдырған жоқпыз. Өндірісімізге келетін шикізат келіп жатыр. Кейбірі қымбаттады, кейбірі басқа болды. Рас, бұл соғыс біздегі инфляцияға тікелей әсер етті. Біздің теңгенің құлдырауы болды, өскені болд, басқалары болд. Оның бәрі әсер ететіні анық.
Айдос Сарым	▶	↑бірақ ^іресеймен қарым қат^ынаст'үзүу арқылы// біздер ійнфлйасійаны төмендет'алмаймыз ↓/// ↑біз ^уон'ұушықтырып аламыз↓/// ↑біз мійлійондаған халықты ^уөзіміздің бійлікке// ^уөзіміздің қазаққа қарсы қойып аламыз↓/// ↑^уоның ішінде ^уорыс та ͡б̊ар// қазағы да ͡б̊ар↓/// ↑^уонда і і ^йеуразыйалық эканомійкалық ^уодақтан шығұу керек// ^іресеймен арада ͡б̊айланысты тоқтатұу керек деген әлеуметтік желідегі жазб̊алар неге көп ^ылайкк'ійе болад↓/// ↑^уол былшыл↓/// ↑ көп ^ірепостқ'ійе болад↓/// ↑бұл сайасый былшыл деп айтұуға ͡б̊олад// сайасый былапыт әңгіме↓/// ↑і і қазір қасым жомарт тоқаевтың ^уорнында төле ͡б̊ій ^уотырсын// әлійхан бөкейханов ^уотырсын// ахмет байтұрсынов ^уотырсын↓/// ↑тағы кімді құрметтейсіз↓/// ↑кенесары қасымов ^уотырсын// басқа ^уотырсын// бізді ^йеуразыйалық ^уодақтың мүшесі ͡б̊олып ^уот^ұратын ^йедік↓/// ↑бұл бір↓///	↑бірақ ^іресеймең ͡ ғарым ͡ ғат^ынаст'үзүу арқылы// біздер ыйнфлйасыййаны төмөндөт'алмаймыз ↓/// ↑біз ^уон'ұушұқтұрұп аламыз↓/// ↑біз мыйлыйондаған халықты ^уөзүмүздің бійлікке// ^уөзүмүздің ͡ғазаққа ͡ғарсы қойұб̊ ͡аламыз↓/// ↑^уонұң ішінде ^уорұс та ͡б̊ар// қазағы да ͡б̊ар↓/// ↑^уонда і і ^йеуразыйалығ эканомұйкалық ^уодақтан шығұу ͡герек// ^іресеймен арада ͡б̊айланысты тоқтатұу ͡герек деген әлеумөттүг желідегі жазб̊алар неге ͡гөп ^ылайкк'ійе болады↓/// ↑^уол былшыл↓/// ↑көп ^ірепостқ'ійе болады↓/// ↑бұл сайасый былшыл деб̊ ͡айтұуға ͡б̊олады// сайасый былапыт әңгіме↓/// ↑і і қазір ͡ғасым жомарт тоқаевтың ^уорнұнда төлө ͡б̊ій ^уотұрсұн// әлійхам бөкөйханов ^уотұрсұн// ахмет ͡пайтұрсұнов ^уотұрсұн↓/// ↑тағы ͡гімді ͡ғұрметтейсіз↓/// ↑кенесары қасымов ^уотұрсұн// басқа ^уотұрсұн// бізді ^йеуразыйалық ^уодақтың мүшөсү ͡б̊олұп ^уот^ұратын ^йедік↓/// ↑бұл бір↓///	- Бірақ Ресеймен қарым-қатынасты үзу арқылы біздер инфляцияны төмендете алмаймыз. Біз оны ушықтырып аламыз. Біз миллиондаған халықты өзіміздің билікке, өзіміздің қазаққа қарсы қойып аламыз. Оның ішінде орыс та бар, қазағы да бар. - Онда і-і Еуразиялық экономикалық одақтан шығу керек, Ресеймен арада байланысты тоқтату керек деген әлеуметтік желідегі жазбалар неге көп лайкке ие болад? - Ол былшыл. - Көп репостқа ие болад? - Бұл саяси былшыл деп айтуға болад, саяси былапыт әңгіме. І-і қазір Қасым-Жомарт Тоқаевтың орнында Төле би отырсын, Әлихан Бөкейханов отырсын, Ахмет Байтұрсынов отырсын... Тағы кімді құрметтейсіз? Кенесары Қасымов отырсын, басқа отырсын, бізді Еуразиялық одақтың мүшесі болып отыратын едік. Бұл - бір.
Айдос Сарым	▶	↑^йекіншіден/ біздің ^уодақтас болұуымыз// ^уол тек қана жаңағы/ бодандық/ басқа деген әңгіме ^йемес// ^уоның тійімді де тұстары ͡б̊ар↓/// ↑мінекей/ бүгін шекаралық аймақтардың форұумы ͡б̊олд↓/// ↑біздің жет'аймағымыз ^іресеймен↓/// ↑ жеті ме/ алты ма↓/// ↑жет'аймағымыз ^іресеймен/ ^іресейдің ^йесінде ͡б̊олса// жыйырма шақт'аймағымен көрші↓/// ↑бұл тоғыз мійлійард доллар// біздің ішкі ^уөнімге келіп ^уотырған ақ̊ша деп ^йесептейік// біздің эканомійкаға салық ^іретінде/ басқа ^іретінде↓/// ↑йағній ͡б̊іздің қазақ̊станда қырық ^йекі/ қырық үш мыңдай біріккен кәсіпорын бар↓/// ↑^уолардың ^уон тоғыз мыңы қазақ/^іресей кәсіпорындары// ^уоның ішінде жартысы қазақтікі↓/// ↑және де мен сізге тағы ͡б̊асқасын айтайын↓/// ↑бұдан тыс басқа да контраб̊анда ͡б̊ар↓/// ↑күнде машыйнасына мініп// павышенной бензоб̊ак қойып// ^іресейге ^йекі ^ірет барып̊ шауып// бензійн тасып жүрген қазақтар ͡б̊ар↓///	↑^йекіншіден/ біздің ^уодақтас ͡полұуұмұз// ^уол тек ғана жаңағы/ бодандық/ басқа деген әңгіме ^йемес// ^уонұң тійімді де тұстары ͡б̊ар↓/// ↑мінекей/ бүгүн шекаралығ аймақтардың форұумұ ͡б̊олдұ↓/// ↑біздің жет'аймағымыз ^іресеймен↓/// ↑жеті ме/ алты ма↓/// ↑жет'аймағымыз ^іресеймен/ ^іресейдің ^йесінде ͡б̊олса// жыйырма шақт'аймағымен көршү↓/// ↑бұл тоғұз мыйлыйард доллар// біздің ішкі ^уөнүмгө келіп ^уотұрған ақ̊ша деп ^йесептейік// біздің эканомұйкаға салық ^іретінде/ басқа ^іретінде↓/// ↑йағный ͡б̊іздің ͡ғазақ̊станда ͡ғырық ^йекі/ қырығ үш мыңдай біріккең ͡ гәсіпорұм бар↓/// ↑^уолардың ^уон тоғұз мыңы қазақ/^іресей ͡гәсіпорұндары// ^уонұң ішінде жартысы қазақтікі↓/// ↑және де мен сізге тағы ͡б̊асқасын айтайын↓/// ↑бұдан тыс ͡пасқа да ͡гонтраб̊анда ͡б̊ар↓/// ↑ күндө машыйнасына мініп// павышенной бензоб̊ак қойұп// ^іресейге ^йекі ^ірет ͡парып̊ шауұп// бензійн тасыб̊ жүргөң ͡ ғазақтар ͡б̊ар↓///	- Екіншіден, біздің одақтас болуымыз, ол тек ғана, жаңағы, бодандық, басқа деген әңгіме емес, оның тиімді де тұстары бар. Мінекей, бүгін шекаралық аймақтардың форумы болд. Біздің 7 аймағымыз Ресеймен... 7 ме, 6 ма? 7 аймағымыз Ресеймен, Ресейдің есінде болса, 20 шақты аймағымен көрші. Бұл 9 миллиард доллар - біздің ішкі өнімге келіп отырған ақша деп есептейік, біздің экономикаға салық ретінде, басқа ретінде. Яғни, біздің Қазақстанда 42-43 мыңдай біріккен кәсіпорын бар. Олардың 19 мыңы қазақ-ресей кәсіпорындары, оның ішінде жартысы қазақтікі. Және де мен сізге тағы басқасын айтайын. Бұдан тыс басқа да контрабанда бар. Күнде машинасына мініп, повышенной бензобак қойып, Ресейге екі рет барып шауып, бензин тасып жүрген қазақтар бар.
Айдос Сарым	▶	↑соның кейб̊іреуі ͡б̊әлкім/ ійнтернетте ^уот^ұрып// ^іресеймен ^уосы жақындасып кеткен жоқ па деп̊ шұулап жатқандар ͡б̊ар шығар↓/// ↑^уол да мүмкін↓/// ↑бірақ̊ шынын айтұу керек// мына ^іресеймен қарым қат^ынас// қазақ̊станның кем дегенде жартысының тікелей мүддесі// қарнының әңгімесі// құлқының әңгімесі↓/// ↑^йегер соның бәрін басқа ͡б̊іреу ас^ыраймын // ^уос^ұның барлығына ͡б̊ұрынғыдай/ ^йенді ^йең болмағанда ͡б̊үгінгідей тамағын тауып берем// ас^ыраймын деп қазақты шын мүсіркейтін// жан'ашыйтын адам болса// шық̊сыншы көрейік↓/// ↑түр^үне қарайық// пошымына қарайық// тендер ^уөткізейік↓/// ↑ы ы дейтұрғанмен/ дәл ^уосы тақ^ырыпты сайасый талқылаудың алаңын'айналдырұу кімге керек ^уонда↓/// ↑жоқ/ ^йенді қараңыз↓/// ↑^уөйткені сайасый мінберден дәмесі ͡б̊ар азаматтар көб̊^үне ͡б̊астайды ғой ^уос^ұны/ ійә↓///	↑сонұң ͡ гейб̊іреуү ͡б̊әлкім/ ійнтернетте ^уот^ұрұп// ^іресеймен ^уосұ жақындасып кеткен жоқ па деп̊ шұулаб̊ жатқандар ͡б̊ар шығар↓/// ↑^уол да мүмкүн↓/// ↑бірақ̊ шынын айтұу ͡герек// мына ^іресеймең ͡ ғарым ͡ ғат^ынас// қазақ̊станның ͡гем дегенде жартысының тікелей мүддөсү// қарнының әңгімесі// құлқұнұң әңгімесі↓/// ↑^йегер сонұң бәрім басқа ͡б̊іреу ас^ыраймын // ^уос^ұнұң барлығына ͡б̊ұрұңғұдай/ ^йенді ^йең болмағанда ͡б̊үгүңгүдей тамағын тауұп ͡перемін// ас^ыраймын деп қазақты шын мүсүркөйтін// жан'ашыйтын адам болса// шық̊сыншы ͡гөрөйүк↓/// ↑түр^үнө қарайық// пошұмұна ͡ғарайық// тендер ^уөткүзөйік↓/// ↑ы ы дейтұрғаммен/ дәл ^уосұ тақ^ырыпты сайасый талқылаудұң алаңын'айналдырұу кімге ͡герек ^уонда↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡ғараңыз↓/// ↑^уөйткөнү сайасый мімберден дәмесі ͡б̊ар азаматтар ͡гөб̊^үнө ͡б̊астайды ғой ^уос^ұнұ/ ійә↓///	- Соның кейбіреуі бәлкім, интернетте отырып, “Ресеймен осы жақындасып кеткен жоқ па?” деп шулап жатқандар бар шығар. Ол да мүмкін. Бірақ шынын айту керек, мына Ресеймен қарым-қатынас - Қазақстанның кем дегенде жартысының тікелей мүддесі, қарнының әңгімесі, құлқының әңгімесі. Егер соның бәрін басқа біреу асыраймын, осының барлығына бұрынғыдай, енді ең болмағанда бүгінгідей тамағын тауып берем, асыраймын деп қазақты шын мүсіркейтін, жаны ашитын адам болса, шықсыншы көрейік. Түріне қарайық, пошымына қарайық, тендер өткізейік. - Ы-ы дейтұрғанмен, дәл осы тақырыпты саяси талқылаудың алаңына айналдыру кімге керек онда? - Жоқ, енді қараңыз. - Өйткені саяси мінберден дәмесі бар азаматтар көбіне бастайды ғой, осыны, иә.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ/ ^йенді ͡б̊із ^уөк^үнішке ^уорай// әлеуметтік жел^ілер ͡б̊іздің халықты ы ы ыд^ыратып жүреді// бүлдіріп жүреді// бөліп жүреді↓/// ↑жаңағ'ақпараттық / ійнформасійонній пұузыр деген әңгіме ͡б̊ар/ ійә↓/// ↑әлеуметтік жел^інің вообшш'ішкі алгорійтмі// ^уол мысал үшін/ ^йегер ^йекеуіміз ͡б̊ір ͡б̊ірімізді сыйласақ араласамыз↓/// ↑сыйласпасақ/ мені сіз йұутұубтан таб̊'алмайсыз // арнайылап іздемесеңіз↓/// ↑ійә/ сіз қандай тақ^ырыпты көресіз// сон'әкеле беред саған алгорійтм↓/// ↑сон'әкеле береді// ^уол алгарійтм↓/// ↑сол сыйақты ͡б̊елгілі ͡б̊ір адамдар ^уөзі/ тек қана менікі ғана дұрыс// менен басқ'адам жоқ// менен басқ'адамның пік^ірі дұрыс ^йемес деген сыйақты көзқарасқ'әб̊ден сеніп алған↓/// ↑^уол бір топ дейік̊ші↓/// ↑ал қазақ̊станда қанш'әлемнің / ^йел^інің мүддесі ͡б̊ар↓/// ↑^іресейдікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓///	↑жоқ/ ^йенді ͡б̊із ^уөк^үнүшке ^уорай// әлеумөттүг жел^ілер ͡б̊іздің халықты ы ы ыд^ыратыб̊ жүрөдү// бүлдүрүб̊ жүрөдү// бөлүб̊ жүрөдү↓/// ↑жаңағ'ақпараттық / ыйнформасыйоннұй пұузұр деген әңгіме ͡б̊ар/ ійә↓/// ↑әлеумөттүг жел^інің вообшш'ішкі алгарұйтмі// ^уол мысал үшүн/ ^йегер ^йекеуүмүз ͡б̊ір ͡б̊ірімізді сыйласағ араласамыз↓/// ↑сыйласпасақ/ мені сіз йұутұубтан таб̊'алмайсыз // арнайылаб̊ ͡іздемесеңіз↓/// ↑ійә/ сіз ͡ғандай тақ^ырыпты ͡гөрөсүз// сон'әкеле береді саған алгорұйтм↓/// ↑сон'әкеле береді// ^уол алгорұйтм↓/// ↑сол сыйақты ͡б̊елгілі ͡б̊ір адамдар ^уөзү/ тек қана менікі ғана дұрұс// менем басқ'адам жоқ// менем басқ'адамның пік^ірі дұрұс ^йемес ͡теген сыйақты ͡гөзқарасқ'әб̊ден сеніб̊ ͡алған↓/// ↑^уол бір топ дейік̊ші↓/// ↑ал ͡ғазақ̊станда ͡ғанш'әлемнің / ^йел^інің мүддөсү ͡б̊ар↓/// ↑^іресейдікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓///	- Жоқ, енді біз, өкінішке орай, әлеуметтік желілер біздің халықты ы-ы ыдыратып жүреді, бүлдіріп жүреді, бөліп жүреді. Жаңағы, ақпараттық, информационный пузырь деген әңгіме бар, иә. Әлеуметтік желінің вообще ішкі алгоритмі – ол, мысал үшін, егер екеуіміз бір-бірімізді сыйласақ, араласамыз. Сыйласпасақ, мені сіз ютубтан таба алмайсыз, арнайылап іздемесеңіз. - Иә, сіз қандай тақырыпты көресіз, соны әкеле беред саған алгоритм. - Соны әкеле береді, ол - алгоритм. Сол сияқты, белгілі бір адамдар өзі, тек қана менікі ғана дұрыс, менен басқа адам жоқ, менен басқа адамның пікірі дұрыс емес деген сияқты көзқарасқа әбден сеніп алған. Ол бір топ дейікші. Ал Қазақстанда қанша әлемнің, елінің мүддесі бар? Ресейдікі бар ма? - Бар.
Айдос Сарым	▶	↑бар↓/// ↑амерійканыкі ͡б̊ар ма↓/// ↑ бар↓/// ↑^йеуроодақтікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓/// ↑қытайдікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓/// ↑^уосыдан бір ^уон/ ^уон бес жыл бұрын ме құуанатынмын// қазақты шетелдік ықпалдан құтқаратын қазақ тіл деп// қазір ^уонымыз да ^уөт^үрікк'айналды ↓/// ↑қазақ тілді қазақтар көптеген ^йелдің гранттарын алып жатыр// көптеген ^йелдердің мүддесін соғып жүр↓/// ↑^йертең бәрі шығад↓/// ↑бұл қарап қалмайд// ^йенді ͡б̊іздің де құр^ұлымдар қарап қалмас// ^уолардың д'адамдары үндемей қалмас↓/// ↑дер кезінде ͡б̊ұл ақпараттар шығып жатад↓/// ↑ сол кезде талай адамға/ біреуіне күлеміз// біреуіне түң^үлеміз↓/// ↑^йе мынау ^уөмір ͡б̊ақый ^іресейдің ақ̊шасын алып жүріпті ғой// мынау ^уөмір ͡б̊ақый ағылшынның ақ̊шасын алып жүріпті ғой// мынау тікелей қытайдың тыңшысы ^йекен ғой деп↓/// ↑жағдайлар ͡б̊олады/ әлі↓///	↑бар↓/// ↑амерійканыкі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓/// ↑^йеуроодақтікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓/// ↑қытайдікі ͡б̊ар ма↓/// ↑бар↓/// ↑^уосұдам бір ^уон/ ^уом беш ͡ шыл бұрұн мең ͡ ғұуанатыммын// қазақты шетелдіг ықпалдаң ͡ ғұтқаратың ͡ ғазақ тіл деп// қазір ^уонұмұз да ^уөт^үрүкк'айналды ↓/// ↑қазақ тілді ͡ғазақтар ͡гөптөгөн ^йелдің гранттарын алыб̊ жатыр// көптөгөн ^йелдердің мүддөсүн соғұб̊ жүр↓/// ↑^йертең бәрі шығады↓/// ↑бұл ͡ғарап қалмайды// ^йенді ͡б̊іздің де құр^ұлұмдар ͡ғарап қалмас// ^уолардың д'адамдары үндөмөй ͡ғалмас↓/// ↑дер ͡гезінде ͡б̊ұл ақпараттар шығыб̊ жатады↓/// ↑сол ͡гезде талай адамға/ біреуүнө күлөмүз// біреуүнө түң^үлөміз↓/// ↑^йе мынау ^уөмүр ͡б̊ақый ^іресейдің ақ̊шасын алыб̊ жүрүптү ғой// мынау ^уөмүр ͡б̊ақый ағылшынның ақ̊шасын алыб̊ жүрүптү ғой// мынау тікелей ͡ғытайдың тыңшысы ^йекен ғой деп↓/// ↑жағдайлар ͡б̊олады/ әлі↓///	- Бар. Американыкі бар ма? Бар. Еуроодақтікі бар ма? Бар. Қытайдікі бар ма? Бар. Осыдан бір 10-15 жыл бұрын мен қуанатынмын, “қазақты шетелдік ықпалдан құтқаратын - қазақ тіл” деп, қазір онымыз да өтірікке айналды. Қазақ тілді қазақтар көптеген елдің гранттарын алып жатыр, көптеген елдердің мүддесін соғып жүр. Ертең бәрі шығад. Бұл қарап қалмайд, енді біздің де құрылымдар қарап қалмас, олардың да адамдары үндемей қалмас. Дер кезінде бұл ақпараттар шығып жатад. Сол кезде талай адамға, біреуіне күлеміз, біреуіне түңілеміз. “Е, мынау өмір бақи Ресейдің ақшасын алып жүріпті ғой, мынау өмір бақи ағылшынның ақшасын алып жүріпті ғой, мынау тікелей Қытайдың тыңшысы екен ғой” деп. Жағдайлар болады, әлі.
Айдос Сарым	▶	↑сондықтан бұған таңданұудың қажеті жоқ↓/// ↑біз әлемдік ^йелдердің/ әс^ірес'алпауыт ^йелдердің мүдделерінің тоғысқан/ кескілесіп̊ соғысқан// әзірге құдайға шүкүр/ бейб̊іт кескілескен// бейб̊іт čоғысқан аймағының дәл ^уортасында/ дәл нысанасы ͡б̊олып тұрмыз↓/// ↑әлемдег'алпауыт мемлекеттердің// жаңағы ^йенді қалай айтčақ болад↓/// ↑мүдделері тоғысқан жері дедік қой↓/// ↑әлемдік алпауыттардың мүдделерінің сенің мемлекетіңде тоғысұуы// сенің көнүуге мәжб̊үр ^йекеніңді// және сенің әлемдік алпауыт ^йемес ^йекеніңнің айғағы ма↓/// ↑алпауыттарда да көптеген мемлекеттің мүддесі түйседі ме↓/// ↑жоқ/ ^йенд'алпауыттардың бізден ^йерек̊шелігі// байағыда стэнлій кұуб̊рійк деген жыйырмасыншы ғасырдың ұлы ^ірежійсйоры ͡б̊ар// соның ^йенді қазаққ'ұнамауы мүмкін// бірақ̊ шын сөзі мынадай ^йекен// ^уөк^үнішке ^уорай/ әлемдік тәртіб̊ жоқ↓/// ↑біріккен ұлттар ұйымы деген бос сөз↓///	↑сондұқтам бұған таңданұудұң ͡ғажеті жоқ↓/// ↑біз әлемдік ^йелдердің/ әс^ірес'алпауұт ^йелдердің мүддөлөрінің тоғұсқан/ кескілесіп̊ соғұсқан// әзірге құдайға шүкүр/ бейб̊іт кескілескен// бейб̊іт čоғұсқан аймағының дәл ^уортасында/ дәл нысанасы ͡б̊олұп тұрмұз↓/// ↑әлемдег'алпауұт мемлекеттердің// жаңағы ^йенді ͡ғалай айтčақ ͡полады↓/// ↑мүддөлөрі тоғұсқан жері дедік қой↓/// ↑әлемдіг алпауұттардың мүддөлөрінің сенің мемлекетіңде тоғұсұуұ// сенің ͡гөнүугө мәжб̊үр ^йекеніңді// және сенің әлемдіг алпауұт ^йемес ^йекеніңнің айғағы ма↓/// ↑алпауұттарда да ͡гөптөгөн мемлекеттің мүддөсү түйсөдү ме↓/// ↑жоқ/ ^йенд'алпауұттардың бізден ^йерек̊шелігі// байағыда стэнлій кұуб̊рійк деген жыйырмасыншы ғасырдың ұлұ ^ірежійсйоры ͡б̊ар// сонұң ^йенді ͡ғазаққ'ұнамауұ мүмкүн// бірақ̊ шын сөзү мынадай ^йекен// ^уөк^үнүшке ^уорай/ әлемдік тәртіб̊ жоқ↓/// ↑біріккен ұлттар ұйұмұ дегем бос сөз↓///	- Сондықтан бұған таңданудың қажеті жоқ. Біз әлемдік елдердің, әсіресе, алпауыт елдердің мүдделерінің тоғысқан, кескілесіп соғысқан, әзірге құдайға шүкір, бейбіт кескілескен, бейбіт соғысқан аймағының дәл ортасында, дәл нысанасы болып тұрмыз. - Әлемдегі алпауыт мемлекеттердің, жаңағы, енді қалай айтсақ болад? Мүдделері тоғысқан жері дедік қой. Әлемдік алпауыттардың мүдделерінің сенің мемлекетіңде тоғысуы - сенің көнуге мәжбүр екеніңді және сенің әлемдік алпауыт емес екеніңнің айғағы ма? Алпауыттарда да көптеген мемлекеттің мүддесі түйседі ме? - Жоқ, енді алпауыттардың бізден ерекшелігі - баяғыда Стэнли Кубрик деген ХХ ғасырдың ұлы режиссері бар, соның енді қазаққа ұнамауы мүмкін, бірақ шын сөзі мынадай екен: “Өкінішке орай, әлемдік тәртіп жоқ. Біріккен Ұлттар Ұйымы деген бос сөз.
Айдос Сарым	▶	↑үлкен державалар ^уөзім бандійт ^іретінде жүргізед// кішкентай державалар ^уөзін салдақы ^іретінде жүргізед деген сыйақты жаман сөзі ͡б̊ар↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ бұл ^йенд'ашшы шындық↓/// ↑біз ^йенді і і бәлкім↓/// ↑біз ^йекіншісі ͡б̊олғымыз келмейді және ^уол↓/// ↑^йекіншісі ͡б̊олғымыз келмейді// бірақ алпауыт ^йел бол'алмайтынымыз д'анық ↓/// ↑йағній әлем ^йелдері ͡б̊ізге назар аудармаған кезде// әлемді ͡б̊асқарып қаламыз деген сыйақты// бұрынғыдай әлемнің қақ ^уортасымыз// әлемг'ықпалымызды ^уөткізіп жатырмыз деген сөздер ͡б̊ос сөз↓/// ↑біз әлі күнге дейім бензоколонкамыз// біз әлі күнгі дейін шійкізаттың ійесіміз// бірақ біздің салмағымыз ^уөсіп келед↓/// ↑қарапайым деректер ͡б̊ар// мысал'үшін әлеуметтік желідегі қазақ̊стан/ ^уорт'азыйа деген сыйақты жазб̊алардың сан'артып келе жатыр↓///	↑үлкөн державалар ^уөзүм бандыйт ^іретінде жүргүзөдү// кішкентай державалар ^уөзүн салдақы ^іретінде жүргүзөдү деген сыйақты жаман сөзү ͡б̊ар↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ бұл ^йенд'ашшы шындық↓/// ↑біз ^йенді і і бәлкім↓/// ↑біз ^йекіншісі ͡б̊олғұмұз ͡гелмейді және ^уол↓/// ↑^йекіншісі ͡б̊олғұмұз ͡гелмейді// бірағ алпауұт ^йел бол'алмайтынымыз д'анық ↓/// ↑йағный әлем ^йелдері ͡б̊ізге назар аудармағаң ͡ гезде// әлемді ͡б̊асқарып қаламыз деген сыйақты// бұрұңғұдай әлемнің ͡ғақ ^уортасымыз// әлемг'ықпалымызды ^уөткүзүб̊ жатырмыз деген сөздөр ͡б̊ос сөз↓/// ↑біз әлі ͡гүңгө дейім бензоколоңкамыз// біз әлі ͡гүңгө дейін шійкізаттың ійесіміз// бірақ ͡піздің салмағымыз ^уөсүп келеді↓/// ↑қарапайым деректер ͡б̊ар// мысал'үшүн әлеумөттүг желідегі ͡ғазақ̊стан/ ^уорт'азыйа деген сыйақты жазб̊алардың сан'артып келе жатыр↓///	- Үлкен державалар өзін бандит ретінде жүргізед, кішкентай державалар өзін салдақы ретінде жүргізед” деген сияқты жаман сөзі бар. Өкінішке орай, бұл енді - ащы шындық. Біз енді, і-і бәлкім... - Біз екіншісі болғымыз келмейді және ол... - Екіншісі болғымыз келмейді, бірақ алпауыт ел бола алмайтынымыз да анық. Яғни “әлем елдері бізге назар аудармаған кезде әлемді басқарып қаламыз” деген сияқты, бұрынғыдай “әлемнің қақ ортасымыз, әлемге ықпалымызды өткізіп жатырмыз” деген сөздер - бос сөз. Біз әлі күнге дейін бензоколонкамыз, біз әлі күнге дейін шикізаттың иесіміз, бірақ біздің салмағымыз өсіп келед. Қарапайым деректер бар, мысалы үшін, әлеуметтік желідегі Қазақстан, Орта Азия деген сияқты жазбалардың саны артып келе жатыр.
Айдос Сарым	▶	↑әлемдік ^йең ^йенді жұрт ^уоқыйтын// әлем жұрты ^уоқыйтын баспасөз ͡б̊ен телеарналарда// ^уорт'азыйаға деген қызығұушылық артып келе жатыр↓/// ↑бұл да ͡б̊әлкім/ бүгінгі ^уоның ішінде тоқаевтың жүргізіп жатқан сайасатының арқасы↓/// ↑қазір мынандай/ ^уорт'азыйа мемлекеттері плйүус деген формат пайда ͡б̊олд↓/// ↑с плйүус бес деген// с бес плйүус бір↓/// ↑мысал'үшін / қазір әлемнің презійденттері ͡б̊ес ^йелдің презійдентімен қатар кездескісі келед↓/// ↑әлемнің парламенттері ͡б̊ес ^йелдің басшыларымен/ спійкерлермен кездескісі келед↓/// ↑бұл нені көрсетед↓/// ↑әлем қанша дегенмен/ ^уосы кезге дейін ^уорыс тілді ͡б̊іраз азаматтар күлетін// ^уорт'азыйаның бірігүуі мүмкін ^йемес// түркі мемлекеттерінің бірігүуі мүмкін ^йемес↓/// ↑бұл қыйал/ ұутопійа деген сыйақт'әңгімені айтатын↓/// ↑біз ^уон'іске ас^ырып жатырмыз ͡б̊үгін↓///	↑әлемдік ^йең ^йенді жұрт ^уоқұйтұн// әлем жұртұ ^уоқұйтұм баспасөз ͡б̊ен телеарналарда// ^уорт'азыйаға дегең ͡ ғызығұушұлұғ артып келе жатыр↓/// ↑бұл да ͡б̊әлкім/ бүгүңгү ^уонұң ішінде тоқаевтың жүргүзүб̊ жатқан сайасатының арқасы↓/// ↑қазір мынандай/ ^уорт'азыйа мемлекеттері пйүус ͡теген формат пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑с плйүус ͡пес ͡теген// с бес плйүус ͡пір↓/// ↑мысал'үшүн / қазір әлемнің презійденттері ͡б̊ес ^йелдің презійдентімең ͡ ғатар ͡гездескісі ͡геледі↓/// ↑әлемнің парламенттері ͡б̊ес ^йелдің башшыларымен/ спійкерлермең ͡ гездескісі ͡геледі↓/// ↑бұл нені ͡гөрсөтөдү↓/// ↑әлем қанша дегеммен/ ^уосұ ͡гезге дейін ^уорұс тілді ͡б̊іраз азаматтар ͡гүлөтүн// ^уорт'азыйаның бірігүуү мүмкүн ^йемес// түркү мемлекеттерінің бірігүуү мүмкүн ^йемес↓/// ↑бұл ͡ғыйал/ ұутопұйа деген сыйқт'әңгімені айтатын↓/// ↑біз ^уон'іске ас^ырыб̊ жатырмыз ͡б̊үгүн↓///	- Әлемдік ең, енді жұрт оқитын, әлем жұрты оқитын баспасөз бен телеарналарда Орта Азияға деген қызығушылық артып келе жатыр. Бұл да бәлкім, бүгінгі, оның ішінде Тоқаевтың жүргізіп жатқан саясатының арқасы. Қазір, мынандай, “Орта Азия мемлекеттері плюс” деген формат пайда болд. “С плюс бес” деген... “С бес плюс бір”. Мысалы үшін, қазір әлемнің президенттері бес елдің президентімен қатар кездескісі келед. Әлемнің парламенттері бес елдің басшыларымен, спикерлермен кездескісі келед. Бұл нені көрсетед? Әлем қанша дегенмен, осы кезге дейін орыс тілді біраз азаматтар күлетін: “Орта Азияның бірігуі мүмкін емес, түркі мемлекеттерінің бірігуі мүмкін емес. Бұл - қиял, утопия” деген сияқты әңгімені айтатын. Біз оны іске асырып жатырмыз бүгін.
Айдос Сарым	▶	↑және ͡б̊ұлардың ішіндег'ішкі ^йенді/ біз ͡б̊әрі ^уосы ^йелдердің парламент депүутаттарымен араласамыз ғой↓/// ↑бүгін ^уөзіңіз де күуәсіз↓/// ↑мысал'үшін / бұрынғ'әңгімелер қандай ^йед↓/// ↑бұрынғы көзқарасы қалай ^йед↓/// ↑бүгінг'аа кешегісі қалай ^йед// бүгінгісі қалай↓/// ↑^йекеуі ^йекі түрл'әңгіме ↓/// ↑біз кеше ғана ^уөзб̊ек̊станнан келдік↓/// ↑^уоның алдында/ ^уоңтүстік корейада ^уорт'азыйаның бес спійкері мен корейаның спійкерлерінің кездесүуі ͡б̊олд↓/// ↑бүкіл мемлекеттің басшылары қаб̊ылдад↓/// ↑сіздер ͡б̊ірге ͡б̊олыңыздар// сіз мәселелеріңізді ͡б̊ірге шешіңіздер↓/// ↑біз технологійалық тұрғыдан көмектесейік// сұу мәселесіне көмектесейік// ^уорман мәселесіне көмектесейік деген сыйақты пікір айтып жатыр↓/// ↑жапонійамен де/ германійамен де/ басқамен де сондай сапарлар// сондай кездесүулер көб̊ейіп жатыр↓/// ↑^уол нені ͡б̊ілдіред↓///	↑және ͡б̊ұлардың ішіндег'ішкі ^йенді/ біз ͡б̊әрі ^уосұ ^йелдердің парламент депүутаттарымен араласамыз ғой↓/// ↑бүгүн ^уөзүңүз де ͡гүуәсіз↓/// ↑мысал'үшүн / бұрұңғ'әңгімелер қандай ^йеді↓/// ↑бұрұңғұ ͡гөзқарасы қалай ^йеді↓/// ↑бүгүңг'аа кешегісі ͡ғалай ^йед// бүгүңгүсі ͡ғалай↓/// ↑^йекеуү ^йекі түрл'әңгіме ↓/// ↑біз ͡геше ғана ^уөзб̊өк̊станнаң ͡гелдік↓/// ↑^уонұң алдында/ ^уоңтүстүк корейәда ^уорт'азыйаның бес спійкері мең ͡ горейәның спійкерлерінің ͡гездесүуү ͡б̊олдұ↓/// ↑бүкүл мемлекеттің башшылары қаб̊ылдады↓/// ↑сіздер ͡б̊ірге ͡б̊олұңұздар// сіз мәселелеріңізді ͡б̊ірге шешіңіздер↓/// ↑біз технологұйалық тұрғұдаң ͡ гөмөктөсейік// сұу мәселесіне ͡гөмөктөсейік// ^уорман мәселесіне ͡гөмөктөсейік деген сыйақты пікір айтыб̊ жатыр↓/// ↑жапонұйамен де/ германыйамен де/ басқамен де сондай сапарлар// сондай ͡гездесүулөр ͡гөб̊өйүб̊ жатыр↓/// ↑^уол нені ͡б̊ілдіреді↓///	- Және бұлардың ішіндегі ішкі, енді біз бәрі осы елдердің Парламент депутаттарымен араласамыз ғой. Бүгін өзіңіз де куәсіз. Мысалы үшін, бұрынғы әңгімелер қандай ед? Бұрынғы көзқарасы қалай ед? Бүгінгі а-а кешегісі қалай ед, бүгінгісі қалай? Екеуі - екі түрлі әңгіме. Біз кеше ғана Өзбекстаннан келдік. Оның алдында Оңтүстік Кореяда Орта Азияның бес спикері мен Кореяның спикерлерінің кездесуі болд. Бүкіл мемлекеттің басшылары қабылдад. “Сіздер бірге болыңыздар, сіз мәселелеріңізді бірге шешіңіздер. Біз технологиялық тұрғыдан көмектесейік, су мәселесіне көмектесейік, орман мәселесіне көмектесейік” деген сияқты пікір айтып жатыр. Жапониямен де, Германиямен де, басқамен де сондай сапарлар, сондай кездесулер көбейіп жатыр. Ол нені білдіред?
Айдос Сарым	▶	↑жалпы шындап келетін болсақ// ^уосы ^уорт'азыйаның бес мемлекеті ͡б̊ір ағза↓/// ↑біз ^йешбір мәселені қазақ ^уөзб̊ек̊сіз/ ^уөзб̊ек қазақ̊сыз шеш'алмайд ↓/// ↑қырғыз да ͡б̊ізсіз ^йешбір мәселесін шеш'алмайд ↓/// ↑тәжік те солай/ түркімен де солай↓/// ↑^йенді ͡б̊ұның арасында түркійә қос^ұлып жатčа// әзірб̊айжаң қос^ұлып жатčа// бұл түркі мемлекеттерінің бірлігі↓/// ↑йағній ͡б̊іздер ^уосындай әртүрлі дәрежедегі/ бізд'әйтеуір қорғап ^уот^ұратын// бізді қамтып ^уот^ұратын ^уосындай үлкенді кіш^іл'ұйымдардың барлығына мүше ͡б̊олұуымыз керек↓/// ↑^уоның сыртында/ біздер айтпақ̊шы/ ійслам бірлігі ^йел^інің мүшесіміз↓/// ↑құдайға шүкүр/ ^йенді мен біздің ^йелімізде палестійнді қолдайтын жүз мыңдық мійтійнг көрген жоқпын// бірен саран адам болмаса↓/// ↑жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой// қазақ̊стан қырғызстансыз ͡б̊арлық мәселесін шеш'алмайд // немесе қырғызстан қазақ̊стансыз// жалпы ^уорт'азыйа мемлекеттеріне қатысты↓///	↑жалпы шындап келетім болсақ// ^уосұ ^уорт'азыйаның бес мемлекеті ͡б̊ір ағза↓/// ↑біз ^йешбір мәселені ͡ғазақ ^уөзб̊өк̊сүз/ ^уөзб̊өк қазақ̊сыш шеш'алмайды ↓/// ↑қырғыз да ͡б̊іссіз ^йешбір мәселесін шеш'алмайды ↓/// ↑тәжік те солай/ түркүмөн де солай↓/// ↑^йенді ͡б̊ұнұң арасында түркүйә қос^ұлұб̊ жатčа// әзірб̊айжаң ͡ ғос^ұлұб̊ жатčа// бұл түркү мемлекеттерінің бірлігі↓/// ↑йағній ͡б̊іздер ^уосұндай әртүрлү дәрежедегі/ бізд'әйтеуүр қорғап ^уот^ұратын// бізді ͡ғамтып ^уот^ұратын ^уосұндай үлкөндү кіш^іл'ұйұмдардың барлығына мүшө ͡б̊олұуұмұз ͡герек↓/// ↑^уонұң сыртында/ біздер айтпақ̊шы/ ыйслам бірлігі ^йел^інің мүшөсүміз↓/// ↑құдайға шүкүр/ ^йенді мем біздің ^йелімізде палестійнді ͡ғолдайтын жүз мыңдығ мійтійңг көргөн жоқпұн// бірен саран адам болмаса↓/// ↑жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой// қазақ̊стаң ͡ ғырғысстансыз ͡б̊арлығ мәселесін шеш'алмайды // немесе қырғысстаң ͡ ғазақ̊стансыз// жалпы ^уорт'азыйа мемлекеттеріне қатысты↓///	- Жалпы, шындап келетін болсақ, осы Орта Азияның бес мемлекеті - бір ағза. Біз ешбір мәселені қазақ өзбексіз, өзбек қазақсыз шеше алмайд. Қырғыз да бізсіз ешбір мәселесін шеше алмайд. Тәжік те солай, түркімен де солай. Енді бұның арасында Түркия қосылып жатса, Әзірбайжан қосылып жатса, бұл - түркі мемлекеттерінің бірлігі. Яғни, біздер, осындай әртүрлі дәрежедегі бізді, әйтеуір, қорғап отыратын, бізді қамтып отыратын осындай үлкенді-кішілі ұйымдардың барлығына мүше болуымыз керек. Оның сыртында, біздер айтпақшы, Ислам бірлігі елінің мүшесіміз. Құдайға шүкір, енді мен біздің елімізде Палестинді қолдайтын 100 мыңдық митинг көрген жоқпын, бірен-саран адам болмаса. -Жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой, Қазақстан Қырғызстансыз барлық мәселесін шеше алмайд немесе Қырғызстан Қазақстансыз, жалпы Орта Азия мемлекеттеріне қатысты.
Айдос Сарым	▶	↑бұл сөзіңізді ^йертең/ кей азаматтар тәуелсіз мемлекеттердің тәуелсіздігіне күмән келтірүу деп қарамайды ма↓/// ↑жоқ/ ^йенді қараңызшы/ і і бүгінгі күні ^йеуропа ^йелдерінің бәрі тәуелсіз мемлекеттер деп айтайық̊шы↓/// ↑чехійа ͡б̊ар үлкен/ а кішкентай/ үлкен германійа ͡б̊ар// үлкен полша ͡б̊ар// кішкентай словенійа ͡б̊ар// құп құттақандай ватійкан бар// монако ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑бірақ бәрі ͡б̊ір ͡б̊ірімен хаб̊арлас// және ͡б̊ір ͡б̊ір^іне тәуелді↓/// ↑тіпті қазір ^йеуроодақта вета прійнсійпі ͡б̊ар↓/// ↑кішкентай ғана/ мысал'үшін ^ілйүук̊сембүург үлкен ійдейаны тоқтатып тастайтын мүмкіндігі ͡б̊ар↓/// ↑біздің мысал'үшін / біздің ^йеуроодақпен қарым қат^ынас ^уорнатұуымыздың қыйындығы да сонда↓/// ↑біз тек қана ^йеуроодақтың басшыларымен ғана ^йемес// сонда кіріп жатқан жыйырма жеті ^йелмен де дұрыс қарым қат^ынаста ͡б̊олұуымыз керек↓///	↑бұл сөзүңүзді ^йертең/ кей азаматтар тәуөлсүз мемлекеттердің тәуөлсүздүгіне ͡гүмәң ͡ гелтірүу деп қарамайды ма↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡ғараңышшы/ і і бүгүңгү күнү ^йеуропа ^йелдерінің бәрі тәуөлсүз мемлекеттер деб̊ ͡айтайық̊шы↓/// ↑чехійә ͡б̊ар үлкөн/ а кішкентай/ үлкөн германыйа ͡б̊ар// үлкөм полша ͡б̊ар// кішкентай словенійә ͡б̊ар// құп құттақандай ватыйкам бар// монако ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑бірақ ͡пәрі ͡б̊ір ͡б̊ірімен хаб̊арлас// және ͡б̊ір ͡б̊ір^іне тәуөлдү↓/// ↑тіпті ͡ғазір ^йеуроодақта вета прійнсійпі ͡б̊ар↓/// ↑кішкентай ғана/ мысал'үшүн ^ілйүук̊сөмбүург үлкөн ійдейәны тоқтатып тастайтын мүмкүндүгі ͡б̊ар↓/// ↑біздің мысал'үшүн / біздің ^йеуроодақпең ͡ ғарым қат^ынас ^уорнатұуұмұздұң ͡ғыйындығы да сонда↓/// ↑біз тек қана ^йеуроодақтың башшыларымен ғана ^йемес// сонда ͡гіріб̊ жатқан жыйырма жеті ^йелмен де дұрұс қарым қат^ынаста ͡б̊олұуұмұз ͡герек↓///	- Бұл сөзіңізді ертең кей азаматтар тәуелсіз мемлекеттердің тәуелсіздігіне күмән келтіру деп қарамайды ма? -Жоқ, енді қараңызшы, і-і бүгінгі күні Еуропа елдерінің бәрі тәуелсіз мемлекеттер деп айтайықшы. Чехия бар үлкен, а кішкентай, үлкен Германия бар, үлкен Польша бар, кішкентай Словения бар, құп-құттақандай Ватикан бар, Монако бар, басқасы бар. Бірақ бәрі бір-бірімен хабарлас және бір-біріне тәуелді. Тіпті қазір Еуроодақта Вета принципі бар. Кішкентай ғана, мысалы үшін, Люксембург үлкен идеяны тоқтатып тастайтын мүмкіндігі бар. Біздің, мысалы үшін, біздің Еуроодақпен қарым-қатынас орнатуымыздың қиындығы да сонда. Біз тек қана Еуроодақтың басшыларымен ғана емес, сонда кіріп жатқан 27 елмен де дұрыс қарым-қатынаста болуымыз керек.
Айдос Сарым	▶	↑мүмкіндігінше жаңағы/ ^уолардың басшыларын шақырұуымыз керек↓/// ↑^уолардың басшыларымен үлкен болсын// кіші ͡б̊олсын// тіпті саудаларымыз жыйырма мійлійон доллар ͡б̊олса да кездесіп↓/// ↑^уондай ^йелдер де ͡б̊ар↓/// ↑^ұуағдаласұу керек↓/// ↑ ^ұуағдаласұу керек// сөйлесүу керек// қолын ұстау керек// сіз мықтысыз/ кереметčіз деп әңгім'айтұу керек↓/// ↑бұл ^уоның канференсійасында ͡б̊олсын// ^уобсенің канференсійасында ͡б̊олсын бәріб̊ір↓/// ↑ үлкен кіші деген жоқ↓/// ↑бәріміз де тәуелдіміз// абсолйұутті тәуелді ^йел жоқ↓/// ↑тәуелсіз↓/// ↑тәуелсіз↓/// ↑ ақ̊ш мек̊сійкаға тәуелді ме↓/// ↑ашық айтпайд↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡б̊ылай қарасақ↓/// ↑бүкүл әлем ақ̊шты тәуелсіз көред↓/// ↑ былай қарасақ/ ақ̊ш/ жоқ/ ақ̊ш кез келген ^йелді ͡б̊омбалап тастайтын мүмкіндігі ͡б̊ар↓/// ↑бірақ ұл'амерійкан қорғанын жасап жатыр↓/// ↑і і мек̊сійканың наркокартерлерімен күресіп жатыр// мек̊сійк'арқылы ^уөтетін бүкүл мійгранттардың бәрімен күресіп жатыр↓///	↑мүмкүндүгінше жаңағы/ ^уолардың башшыларын шақырұуұмұз ͡герек↓/// ↑^уолардың башшыларымен үлкөм болсұн// кіші ͡б̊олсұн// тіпті саудаларымыж жыйырма мыйлыйон доллар ͡б̊олса да ͡гездесіп↓/// ↑^уондай ^йелдер де ͡б̊ар↓/// ↑^ұуағдаласұу ͡герек↓/// ↑^ұуағдаласұу ͡герек// сөйлөсүу ͡герек// қолұн ұстау ͡герек// сіз мықтысыз/ кереметčіз деб̊ ͡әңгім'айтұу керек↓/// ↑бұл ^уоның ͡гонференсійәсында ͡б̊олсұн// ^уобсенің ͡гонференсійәсында ͡б̊олсұм бәріб̊ір↓/// ↑ үлкөң ͡ гіші деген жоқ↓/// ↑бәріміз де тәуөлдүмүз// абсолйұуттү тәуөлдү ^йел жоқ↓/// ↑тәуөлсүз↓/// ↑тәуөлсүз↓/// ↑ ақ̊ш мек̊сійкаға тәуөлдү ме↓/// ↑ашығ айтпайды↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡б̊ылай ͡ғарасақ↓/// ↑бүкүл әлем ақ̊шты тәуөлсүз ͡гөрөдү↓/// ↑ былай ͡ғарасақ/ ақ̊ш/ жоқ/ ақ̊ш кез ͡гелген ^йелді ͡б̊омбалап тастайтын мүмкүндүгі ͡б̊ар↓/// ↑бірағ ұл'амерійкан қорғанын жасаб̊ жатыр↓/// ↑і і мек̊сійканың наркокартерлерімең ͡ гүрөсүб̊ жатыр// мек̊сійк'арқылы ^уөтөтүм бүкүл мыйгранттардың бәрімең ͡ гүрөсүб̊ жатыр↓///	- Мүмкіндігінше, жаңағы, олардың басшыларын шақыруымыз керек. Олардың басшыларымен үлкен болсын, кіші болсын, тіпті саудаларымыз 20 миллион доллар болса да кездесіп. Ондай елдер де бар. - Уағдаласу керек. - Уағдаласу керек, сөйлесу керек, қолын ұстау керек, «Сіз мықтысыз, кереметсіз» деп әңгіме айту керек. Бұл ОНН конференциясында болсын, ОБСЕ-нің конференциясында болсын, бәрібір. Үлкен-кіші деген жоқ. Бәріміз де тәуелдіміз, абсолютті тәуелді ел жоқ. - Тәуелсіз. - Тәуелсіз. АҚШ Мексикаға тәуелді ме? - Ашық айтпайд. - Жоқ, енді былай қарасақ... - Бүкіл әлем АҚШ-ты тәуелсіз көред. - Былай қарасақ, АҚШ, жоқ, АҚШ кез келген елді бомбалап тастайтын мүмкіндігі бар. Бірақ Ұлы Американ қорғанын жасап жатыр. І-і Мексиканың наркокартерлерімен күресіп жатыр, Мексика арқылы өтетін бүкіл мигранттардың бәрімен күресіп жатыр.
Айдос Сарым	▶	↑күні түні сұрайтыны мек̊сійкадан// сендерге жұмыс ^уорнын жасап берейік// зауыт čоғып берейік// сендер анау мійгранттарды ͡б̊ірдеңе қылыңдаршы дейтін әңгіме↓/// ↑^уол тәуелділік пе/ тәуелсіздік пе↓/// ↑бұл ^уөт'алпауыт мемлекеттің жанындағы/ сіз айтып ^уөткендей кішкентай мемлекетке нұсқау ^йемес пе↓/// ↑жоқ/ бір жағ^ынан нұсқау↓/// ↑ал бірақ ^йекінші жағ^ынан/ ^уол да тәуелділік қой↓/// ↑қарап ^уот^ұрыңызшы/ мінекей кеше ғана мысал'үшін // мен білсем// ^йеуро ^уодақтың ^уөзінде кешег'ійзраійлдегі жағдайдан кейін сайасатын/ әс^іресе мійграсійалық̊ сайасатын күрт ^уөзгертейін деп жатыр↓/// ↑кеше германій'үкіметі айтты// ^йенд'азаматтық берүу дегенді қыйындатамыз↓/// ↑кімді ͡б̊олса/ соны шақырмаймыз// кейб̊ір ^йелдердің азаматтарын мүлдем қаб̊ылдамаймыз дегенге дейін әңгім'айтып қалд↓/// ↑бұны және германійада парламентте ^уотырған партыйалар арасындағы жалпы келісім деп айтұу керек↓///	↑күнү түнү сұрайтыны мек̊сійкадан// сендерге жұмұс ^уорнұн жасап ͡перейік// зауұт čоғұп ͡перейік// сендер анау мыйгранттарды ͡б̊ірдеңе қылыңдаршы дейтін әңгіме↓/// ↑^уол тәуөлдүлүк пе/ тәуөлсүздүк пе↓/// ↑бұл ^уөт'алпауұт мемлекеттің жанындағы/ сіз айтып ^уөткөндөй ͡гішкентай мемлекетке нұсқау ^йемес пе↓/// ↑жоқ/ бір жағ^ынан нұсқау↓/// ↑ал бірақ ^йекінші жағ^ынан/ ^уол да тәуөлдүлүк қой↓/// ↑қарап ^уот^ұрұңышшы/ мінекей ͡геше ғана мысал'үшүн // мем білсем// ^йеуро ^уодақтың ^уөзүндө кешег'ыйзраыйлдегі жағдайдаң ͡ гейін сайасатын/ әс^іресе мыйграсыйалық̊ сайасатың ͡ гүрт ^уөзгөртөйін деб̊ жатыр↓/// ↑кеше германый'үкүмөті айтты// ^йенд'азаматтық берүу дегенді ͡ғыйындатамыз↓/// ↑кімді ͡б̊олса/ сонұ шақырмаймыз// кейб̊ір ^йелдердің азаматтарын мүлдөм қаб̊ылдамаймыз дегеңге дейін әңгім'айтып қалды↓/// ↑бұнұ және германыйада парламентте ^уотұрғам партыйалар арасындағы жалпы ͡гелісім деб̊ ͡айтұу ͡герек↓///	- Күні-түні сұрайтыны Мексикадан: «Сендерге жұмыс орнын жасап берейік, зауыт соғып берейік, сендер анау мигранттарды бірдеңе қылыңдаршы» дейтін әңгіме. Ол тәуелділік пе, тәуелсіздік пе? - Бұл өте алпауыт мемлекеттің жанындағы, сіз айтып өткендей, кішкентай мемлекетке нұсқау емес пе? - Жоқ, бір жағынан - нұсқау. Ал бірақ, екінші жағынан, ол да тәуелділік қой. Қарап отырыңызшы, мінекей, кеше ғана, мысалы үшін, мен білсем, Еуро одақтың өзінде кешегі Израильдегі жағдайдан кейін саясатын, әсіресе миграциялық саясатын күрт өзгертейін деп жатыр. Кеше Германия үкіметі айтты: «Енді азаматтық беру дегенді қиындатамыз. Кімді болса, соны шақырмаймыз, кейбір елдердің азаматтарын мүлдем қабылдамаймыз» дегенге дейін әңгіме айтып қалд. Бұны және Германияда парламентте отырған партиялар арасындағы жалпы келісім деп айту керек.
Айдос Сарым	▶	↑германыйаның ^уоңшылдар'айтад // бұл аз нақты ^йелдерінің атын атап// афрійкадан/ азійадан вообшше ^йешқ̊ашан ^йешқ̊андай мійгрант қаб̊ылдамаймыз// тіпті тұурійст кіргізб̊ейміз дегенге дейін әңгім'айтып жатыр ^уоңшыл күштері↓/// ↑бірақ бұл соңғы ͡б̊ір айдың ішінде ͡б̊олған әңгіме↓/// ↑^йең бейб̊іт/ ^йекінші дүнійежүзілік̊ соғысты ͡б̊ас^ынан ^уөткерген германійаның қорғаныс мійнійстр'айтып жатыр// германійа жақын арада соғысқа дайын болұу керек деп ^уотыр// ^уоның ішінде терорійстік̊ соғысқа↓/// ↑кеше көрдік// қар^ұуланған мың ійдійот ійзраійлдің быт ш̆ытын шығард↓/// ↑быт ш̆ытын шығард↓/// ↑қолдарынд'автомат / гранатомйот/ басқа ^йешқ̊андай ұшақ ^йештеңесі/ верталйоті ^йештеңесі жоқ↓/// ↑германійада да ^уондай жағдай болұуы мүмкін// франсійада да ^уондай жағдай болұуы мүмкін↓///	↑германыйаның ^уоңшұлдар'айтады // бұл аз нақты ^йелдерінің атын атап// афрыйкадан/ азыйадан вообшше ^йешқ̊ашан ^йешқ̊андай мыйгрант қаб̊ылдамаймыз// тіпті тұурійст кіргізб̊ейміз дегеңге дейін әңгім'айтып жатыр ^уоңшұл ͡гүштөрү↓/// ↑бірақ ͡пұл соңғұ ͡б̊ір айдың ішінде ͡б̊олған әңгіме↓/// ↑^йең бейб̊іт/ ^йекінші дүнүйөжүзүлүк̊ соғұстұ ͡б̊ас^ынан ^уөткөргөн германыйаның ͡ғорғаныс мійнійстр'айтып жатыр// германыйа жақын арада соғұсқа дайым болұу ͡герек деп ^уотұр// ^уонұң ішінде терорұйстік̊ соғұсқа↓/// ↑кеше ͡гөрдүк// қар^ұулаңған мың ійдійот ійзраійлдің быт ш̆ытын шығарды↓/// ↑быт ш̆ытын шығарды↓/// ↑қолдарынд'автомат / гранатомйот/ басқа ^йешқ̊андай ұшақ ^йештеңесі/ верталйоті ^йештеңесі жоқ↓/// ↑германыйада да ^уондай жағдай болұуұ мүмкүн// франсыйада да ^уондай жағдай болұуұ мүмкүн↓///	- Германияның оңшылдары айтад: «Бұл аз, нақты елдерінің атын атап, Африкадан, Азиядан вообще ешқашан ешқандай мигрант қабылдамаймыз, тіпті турист кіргізбейміз» дегенге дейін әңгіме айтып жатыр оңшыл күштері. Бірақ бұл соңғы бір айдың ішінде болған әңгіме. Ең бейбіт, екінші дүниежүзілік соғысты басынан өткерген Германияның қорғаныс министрі айтып жатыр: «Германия жақын арада соғысқа дайын болу керек» деп отыр, оның ішінде террористік соғысқа. Кеше көрдік, қаруланған 1000 идиот Израильдің быт-шытын шығард. Быт-шытын шығард. Қолдарында автомат, гранатомёт, басқа ешқандай ұшақ ештеңесі, вертолеті ештеңесі жоқ. Германияда да ондай жағдай болуы мүмкін, Францияда да ондай жағдай болуы мүмкін.
Айдос Сарым	▶	↑бағана сіз айтып қалдыңыз ғой// қазір жалп'әлемде ^йешқ̊андай жаңағы/ сійтата келтірдіңіз// тәртіп жоқ дегендей// ^йереже жоқ дегендей↓/// ↑бірақ ^уос'әлде соңғы кезд'әлемдегі сайасый ахұуалдар ұушығып кетті ме↓/// ↑бір ковійдке дейін бір/ қандай да ͡б̊ір ^йереже ͡б̊ар секілді ^йеді ғой әлемде↓/// ↑жоқ↓/// ↑біріншіден/ ковійдтің қазір ^йенді мен ^уоқып жүрген халықаралық жұурналдар ͡б̊ар// дійпломатійалық жұурналдар/ фійлософійалық жұурналдар/ і і ^іресейдікі ͡б̊олсын// ^йевропаныкі ͡б̊олсын// ақ̊штікі ͡б̊олсын// ^ылатын амерійкасының да кейб̊ір сарап̊шылары↓/// ↑біздің айналамыз тыныш ^йед↓/// ↑азыйаның несін қарап қойам↓/// ↑жалпы ковійдтің адам ағзасына/ денсаулығына/ денсаулық жүйесіне тійгізген кеселінен/ кес^ірінен бетер ͡б̊ір фійлософійалық және псійхологійалық бір үлкен залалы ͡б̊олд деп айтып жатыр↓/// ↑^ірестарт болд'адамзатқа деп↓///	↑бағана сіз айтып қалдыңыз ғой// қазір жалп'әлемде ^йешқ̊андай жаңағы/ сыйтата ͡гелтірдіңіз// тәртіб̊ жоғ ͡дегендей// ^йереже жоғ ͡дегендей↓/// ↑ бірақ ^уос'әлде соңғұ ͡гезд'әлемдегі сайасый ахұуалдар ұушұғұп кетті ме↓/// ↑бір ͡говұйдке дейім бір/ қандай да ͡б̊ір ^йереже ͡б̊ар секілді ^йеді ғой әлемде↓/// ↑жоқ↓/// ↑біріншіден/ ковұйдтің ͡ғазір ^йенді мен ^уоқұб̊ жүргөн халықаралығ жұурналдар ͡б̊ар// дійпломатыйалығ жұурналдар/ фыйлософұйалығ жұурналдар/ і і ^іресейдікі ͡б̊олсұн// ^йевропаныкі ͡б̊олсұн// ақ̊штікі ͡б̊олсұн// ^ылатын амерійкасының да ͡гейб̊ір сарап̊шылары↓/// ↑біздің айналамыз тыныш ^йеді↓/// ↑азыйаның несің ͡ ғарап қойамын↓/// ↑жалпы ͡говұйдтің адам ағзасына/ денсаулұғұна/ денсаулұғ жүйөсүне тійгізгең ͡ геселінен/ кес^ірінем бетер ͡б̊ір фыйлософұйалығ және псыйхологұйалық ͡пір үлкөн залалы ͡б̊олдұ деб̊ ͡айтыб̊ жатыр↓/// ↑^ірестарт ͡полд'адамзатқа деп↓///	- Бағана сіз айтып қалдыңыз ғой, қазір жалпы әлемде ешқандай, жаңағы, цитата келтірдіңіз: «тәртіп жоқ» дегендей, «ереже жоқ» дегендей. Бірақ осы, әлде соңғы кезде әлемдегі саяси ахуалдар ушығып кетті ме? Бір ковидке дейін бір, қандай да бір ереже бар секілді еді ғой, әлемде? - Жоқ. Біріншіден, ковидтің, қазір енді мен оқып жүрген халықаралық журналдар бар, дипломатиялық журналдар, философиялық журналдар, і-і Ресейдікі болсын, Европаныкі болсын, АҚШ-тыкі болсын, Латын Америкасының да кейбір сарапшылары... - Біздің айналамыз тыныш ед. - Азияның несін қарап қоям. Жалпы, ковидтің адам ағзасына, денсаулығына, денсаулық жүйесіне тигізген кеселінен, кесірінен бетер бір философиялық және психологиялық бір үлкен залалы болд деп айтып жатыр. - Рестарт болды адамзатқа деп.
Айдос Сарым	▶	↑бір жағ^ынан ^ірестарт болды// ^йекінші жағ^ынан адам ^уөм^үрінің құны күрт төмендеп кетті↓/// ↑біз ͡б̊әріміз де ^йегер ^йертең құдай сақтасын// басымызға ͡б̊ір астероійд түссінші// біз ͡б̊ілмеген// біздің астрономдар ͡б̊айқамай қалған↓/// ↑біздің ^уөм^үріміздің/ армандап жүрген шарұуаларымыздың/ гүлдеген планетамыздың/ аспаннан/ космостан қараған кезде// әп әдем'айналып жүрген планетамыздың быт ш̆ыты шығад↓/// ↑ішінде мысық та қалмайд// тарақан да қалмайд// адам ^йенді ^уөзімен ^уөзі қалмайд↓/// ↑мына пүутійндердің/ басқалардың айтқан сөздері ͡б̊ар ғой// түб̊і ͡б̊әріміз ^уөлеміз ғой// ^уорыс болмаса// ^уонд'әлемнің не керегі ͡б̊ар↓/// ↑бомбаны жарып жіб̊ереміз деп қорқытып жүргені де↓/// ↑мысал'үшін мен бала кезімде// нартай ^йенді сең көрген жоқ̊ шығарсың// мен бала кезімде мектепте ^уоқыдым↓/// ↑мектепте ͡б̊ізді калашнійков автоматын жіййүуд'үйрететін // пратійвогаз кіййүуд'үйрететін ↓///	↑бір жағ^ынан ^ірестарт ͡полдұ// ^йекінші жағ^ынан адам ^уөм^үрүнің ͡ғұнұ ͡гүрт төмөндөп кетті↓/// ↑біз ͡б̊әріміз де ^йегер ^йертең ͡ғұдай сақтасын// басымызға ͡б̊ір астероійд түссүншү// біз ͡б̊ілмеген// біздің астрономдар ͡б̊айқамай ͡ғалған↓/// ↑біздің ^уөм^үрүміздің/ армандаб̊ жүргөн шарұуаларымыздың/ гүлдөгөм планетамыздың/ аспаннан/ космостаң ͡ ғарағаң ͡ гезде// әб̊ ͡әдем'айналып жүргөм планетамыздың быт ш̆ыты шығады↓/// ↑ішінде мысық та ͡ғалмайды// тарақан да ͡ғалмайды// адам ^йенді ^уөзүмөн ^уөзү қалмайды↓/// ↑мына пүутійндердің/ басқалардың айтқан сөздөрү ͡б̊ар ғой// түб̊ү ͡б̊әріміз ^уөлөмүз ғой// ^уорұс ͡полмаса// ^уонд'әлемнің не ͡герегі ͡б̊ар↓/// ↑бомбаны жарыб̊ жіб̊ереміз деп қорқұтұб̊ жүргөнү де↓/// ↑мысал'үшүн мем бала ͡гезімде// нартай ^йенді сең гөргөн жоқ̊ шығарсың// мем бала ͡гезімде мектепте ^уоқұдұм↓/// ↑мектепте ͡б̊ізді ͡галашныйков автоматын жіййүуд'үйрөтөтін // пратыйвогаз ͡гіййүуд'үйрөтөтін ↓///	- Бір жағынан, рестарт болды, екінші жағынан, адам өмірінің құны күрт төмендеп кетті. Біз бәріміз де егер ертең, құдай сақтасын, басымызға бір астероид түссінші, біз білмеген, біздің астрономдар байқамай қалған. Біздің өміріміздің, армандап жүрген шаруаларымыздың, гүлдеген планетамыздың, аспаннан, космостан қараған кезде әп-әдемі айналып жүрген планетамыздың быт-шыты шығад. Ішінде мысық та қалмайд, тарақан да қалмайд, адам енді өзімен-өзі қалмайд. Мына Путиндердің, басқалардың айтқан сөздері бар ғой: “Түбі бәріміз өлеміз ғой, орыс болмаса, онда әлемнің не керегі бар? Бомбаны жарып жібереміз” деп қорқытып жүргені де. Мысалы үшін, мен бала кезімде, Нартай енді сен көрген жоқ шығарсың, мен бала кезімде мектепте оқыдым. Мектепте бізді Калашников автоматын жиюді үйрететін, противогаз киюді үйрететін.
Айдос Сарым	▶	↑біздің алматыдағы нөмір ^уон ^йекінші мектептің бір сыртындағы// үлкен бір алаң фұутбол алаңы↓/// ↑бір фұутбол алаңы↓/// ↑сол фұутбол алаңынан үлкенірек// ^уокоптар қазылған алаң болатын↓/// ↑сол жерде ͡б̊ізді мынадай бір кійлограмдық граната ^ылақтырұуд'үйрететін // ы ы атом бомбасы түссе// қайда тығылұу керек деген сыйақты нәрсен'үйрететін ↓/// ↑біз соған қайтадан келіп жатқан сыйақтымыз↓/// ↑қорқынышты↓/// ↑мен бала кезімізде ^уосымызб̊ен ^уөстік↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑байағыда ы ы ^уол әнді қазір жастар ͡б̊ілмейтін шығар// ы ы жаңағы ͡б̊еу қарлығаш/ қарлығаш↓/// ↑атом бомбасын жаңағы/ теңіздің ар жағ^ын'алып қаш деген сыйақт'әндердің хормен айтатынбыз↓/// ↑демек ы ы сіздің сөзіңізше// әлемдік̊ сайасатта қазір ^йереже жоқ↓/// ↑ бітті↓/// ↑^уос^ұны түс^үніңіздер↓/// ↑бұрынғы ^йережелерді қайта қарауға деген талпыныс бар↓/// ↑жақ̊сы↓///	↑біздің алматыдағы нөмүр ^уон ^йекінші мектептің бір сыртындағы// үлкөм бір алаң фұутпол алаңы↓/// ↑бір фұутпол алаңы↓/// ↑сол фұутпол алаңынан үлкөнүрек// ^уокоптар ͡ғазылған алаң болатын↓/// ↑сол жерде ͡б̊ізді мынадай бір ͡гыйлограмдық граната ^ылақтырұуд'үйрөтөтін // ы ы атом бомбасы түссө// қайда тығылұу ͡герек деген сыйақты нәрсен'үйрөтөтін ↓/// ↑біс соғаң ͡ ғайтадаң ͡ геліб̊ жатқан сыйақтымыз↓/// ↑қорқұнұшты↓/// ↑мем бала ͡гезімізде ^уосұмұзб̊ен ^уөстүк↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑байағыда ы ы ^уол әнді ͡ғазір жастар ͡б̊ілмейтін шығар// ы ы жаңағы ͡б̊еу ͡ғарлығаш/ қарлығаш↓/// ↑атом бомбасын жаңағы/ теңіздің ар жағ^ын'алып қаш деген сыйақт'әндердің хормен айтатымбыз↓/// ↑демек ы ы сіздің сөзүңүшше// әлемдік̊ сайасатта ͡ғазір ^йереже жоқ↓/// ↑бітті↓/// ↑^уос^ұнұ түс^үнүңіздер↓/// ↑бұрұңғұ ^йережелерді ͡ғайта ͡ғарауға деген талпыныс ͡пар↓/// ↑жақ̊сы↓///	- Біздің Алматыдағы №12 мектептің бір сыртындағы үлкен бір алаң -футбол алаңы. Бір футбол алаңы. Сол футбол алаңынан үлкенірек окоптар қазылған алаң болатын. Сол жерде бізді мынадай бір килограммдық граната лақтыруды үйрететін, ы-ы атом бомбасы түссе, қайда тығылу керек деген сияқты нәрсені үйрететін. Біз соған қайтадан келіп жатқан сияқтымыз. - Қорқынышты. - Мен бала кезімізде осымызбен өстік. - Жақсы. - Баяғыда, ы-ы ол әнді қазір жастар білмейтін шығар, ы-ы жаңағы, “Беу қарлығаш, қарлығаш! Атом бомбасын, жаңағы, теңіздің ар жағына алып қаш!” деген сияқты әндердің хормен айтатынбыз. - Демек, ы-ы сіздің сөзіңізше, әлемдік саясатта қазір ереже жоқ. Бітті. Осыны түсініңіздер. - Бұрынғы ережелерді қайта қарауға деген талпыныс бар. - Жақсы
Айдос Сарым	▶	↑бірінші↓/// ↑^йекіншіден ^йенді мын'әлемнің ішінде/ ^йенд'әлемнің ішінде/ демек біздің әс^ірес'әлеуметтік желіде/ ұукраійн тарапын қолдайтын жел^ілерде// пұутійн таз'ақымақ ^йекен// ^іресей элійтасы таз'ақымақ ^йекен деген дақпырт бар↓/// ↑мен білсем// ^йенді ^уорыстың↓/// ↑^уотандық телеграм барлығында солай деп жазады ғой↓/// ↑^йенді ^уол ^йенді ^йесауысқан дейді// басқа дейді↓/// ↑менің ^уойымша/ ^уол ^уолай ^йемес↓/// ↑^уоның артында ^йенді ^уорыстың да/ ^йеврейдің де мықты ғалымдары ͡б̊ар↓/// ↑шетелд'ағылшын тілінде шығып жатқан мықты кітаптар ͡б̊ар↓/// ↑сергей медведев деген бар// алек̊сандр ^іреткійн деген бар↓/// ↑бұрынғы ^іресей азаматтары/ қазір шетелдің ^йең мықты гарвард немесе ^йевропаның берлійн үунійверсійтеттерінде саб̊ақ беріп жүрген// азаматтарының кітаптары шығып жатыр көптеп↓///	↑бірінші↓/// ↑^йекіншіден ^йенді мын'әлемнің ішінде/ ^йенд'әлемнің ішінде/ демек біздің әс^ірес'әлеумөттүк желіде/ ұукраійн тарапың ͡ ғолдайтын жел^ілерде// пұутійн таз'ақымақ ^йекен// ^іресей элыйтасы таз'ақымақ ^йекен деген дақпырт ͡пар↓/// ↑мем білсем// ^йенді ^уорұстұң↓/// ↑^уотандық телеграм барлығында солай деб̊ жазады ғой↓/// ↑^йенді ^уол ^йенді ^йесауұсқан дейді// басқа дейді↓/// ↑менің ^уойұмша/ ^уол ^уолай ^йемес↓/// ↑^уонұң артында ^йенді ^уорұстұң да/ ^йеврейдің де мықты ғалымдары ͡б̊ар↓/// ↑шетелд'ағылшын тілінде шығыб̊ жатқан мықты ͡гітаптар ͡б̊ар↓/// ↑сергей медведев дегем бар// алек̊сандр ^іреткійн дегем бар↓/// ↑бұрұңғұ ^іресей азаматтары/ қазір шетелдің ^йең мықты гарвард немесе ^йевропаның берлійн үунійверсійтеттерінде саб̊ақ ͡періб̊ жүргөн// азаматтарының ͡гітаптары шығыб̊ жатыр ͡гөптөп↓///	- Бірінші. Екіншіден, енді мына әлемнің ішінде, енді әлемнің ішінде, демек, біздің, әсіресе, әлеуметтік желіде, украин тарапын қолдайтын желілерде “Путин таза ақымақ екен, Ресей элитасы таза ақымақ екен” деген дақпырт бар. Мен білсем, енді орыстың... - Отандық телеграмм, барлығында солай деп жазады ғой. - Енді, ол енді есауысқан дейді, басқа дейді. Менің ойымша, ол олай емес. Оның артында, енді орыстың да, еврейдің де мықты ғалымдары бар. Шетелде ағылшын тілінде шығып жатқан мықты кітаптар бар. Сергей Медведев деген бар, Александр Реткин деген бар. Бұрынғы Ресей азаматтары, қазір шетелдің ең мықты Гарвард немесе Европаның Берлин университеттерінде сабақ беріп жүрген азаматтарының кітаптары шығып жатыр көптеп.
Айдос Сарым	▶	↑бұны ^уөк^үнішке ^уорай/ біздің ійнтернетш̆ілер ^уоқымайд↓/// ↑бірақ ^уоқысаңыз ^уолар айтад// бәрі ͡б̊із айтқандай ^уоңай шарұуа ^йемес ^йекен↓/// ↑бүгінг'ұукраійна соғысының бір себ̊еб̊інің бірі// пұутійн соңғы ^уон жылда/ ^уон бес жылда ^уөзгерген// батыс басқа ^йелдерге танып берүуге тырысқан сайасатты қайта қарауға деген ұмтылыс деп ^йесептейд↓/// ↑мысал'үшін клійматійческій әңгіме// мына парійж келісімі ͡б̊олды↓/// ↑мысал'үшін пұутійн/ ^уосы кезге ^йесіңізде ͡б̊олса// ^уон бес/ жыйырма жыл бұрын айтатын// алдағы ^ұуақытта газпром әлемдегі ^йең үлкен кампанійағ'айналад ↓/// ↑^уоның жаңағы құны ͡б̊ір трійлійон доллардан асад↓/// ↑біз ^уөмір ͡б̊ақый әлемді мұнаймен және газб̊ен қамтамасыз ^йетіп ^уот^ұрамыз↓/// ↑сол арқылы ^іресей де/ біз де ͡б̊айып ^уот^ұрамыз↓/// ↑бұл мәңгі ͡б̊ақый ^уөзгермейтін әңгіме дед↓///	↑бұнұ ^уөк^үнүшке ^уорай/ біздің ійнтернетш̆ілер ^уоқұмайды↓/// ↑бірақ ^уоқұсаңыз ^уолар айтады// бәрі ͡б̊із айтқандай ^уоңай шарұуа ^йемес ^йекен↓/// ↑бүгүңг'ұукраійна соғұсұның бір себ̊еб̊інің бірі// пұутійн соңғұ ^уон жылда/ ^уом беш ͡ шылда ^уөзгөргөн// батыс ͡пасқа ^йелдерге таңып ͡перүугө тырысқан сайасатты қайта ͡ғарауға деген ұмтұлұс ͡теп ^йесептейді↓/// ↑мысал'үшүн клыйматыйческій әңгіме// мына парыйж келісімі ͡б̊олдұ↓/// ↑мысал'үшүн пұутійн/ ^уосұ ͡гезге ^йесіңізде ͡б̊олса// ^уом бес/ жыйырма жыл бұрұн айтатын// алдағы ^ұуақытта газпром әлемдегі ^йең үлкөң ͡гампаныйағ'айналады↓/// ↑^уонұң жаңағы құнұ ͡б̊ір трыйлыйон доллардан асады↓/// ↑біз ^уөмүр ͡б̊ақый әлемді мұнаймен және газб̊ең ͡ ғамтамасыз ^йетіп ^уот^ұрамыз↓/// ↑сол арқылы ^іресей де/ біз де ͡б̊айып ^уот^ұрамыз↓/// ↑бұл мәңгі ͡б̊ақый ^уөзгөрмөйтін әңгіме деді↓///	- Бұны, өкінішке орай, біздің интернетшілер оқымайд. Бірақ оқысаңыз, олар айтад: “Бәрі біз айтқандай оңай шаруа емес екен. Бүгінгі Украина соғысының бір себебінің бірі - Путин соңғы он жылда, он бес жылда өзгерген, Батыс басқа елдерге таңып беруге тырысқан саясатты қайта қарауға деген ұмтылыс деп есептейд. Мысалы үшін, климатический әңгіме - мына Париж келісімі болды. Мысалы үшін, Путин, осы кезге есіңізде болса, 15-жиырма жыл бұрын айтатын: «Алдағы уақытта «Газпром» әлемдегі ең үлкен компанияға айналад. Оның, жаңағы, құны бір триллион доллардан асад. Біз өмір бақи әлемді мұнаймен және газбен қамтамасыз етіп отырамыз. Сол арқылы Ресей де, біз де байып отырамыз. Бұл мәңгі бақи өзгермейтін әңгіме» дед.
Айдос Сарым	▶	↑^іресейдің газы ͡б̊олмаса// ^йеуроодақ қараң қалад// қатып ^уөлед// жылы сұуға жұуын'алмай жаңағы шіріп/ бійттеп/ жаңағы ^уөлед деген сыйақт'әңгімелерді көп айтатын↓/// ↑^йенді соғыс болды// ^йекі жылдың ішінде ^йеуродақтың газ сатып жатқан мемлекеттерінің санын қараңыз// ^іресейдің санын қараңыз// газпромның бағасын қараңыз↓/// ↑йағній ͡б̊атыс пен мына ͡б̊үгінгі ^іресейдің арасындағы қақтығыс// ^уол тек ұукраійн'үшін ғана жүріп жатқан дүнійе ^йемес// бұл дүнійетанымдық̊ соғыс↓/// ↑бұл болашақ әлемнің эканомійкалық моделі қандай болады↓/// ↑^уондағы шійкізаттың ^үрөлі қандай↓/// ↑жалпы дамып кеткен ^йелдер ^йекінші сатыдағы ^іресей сыйақты// біздер сыйақты ͡б̊ізг'ұқ̊сайтын сыйақты шійкізат ^йелдермен қарым қат^ынастарынң қай тұрғыда жүзег'ас^ырады ↓/// ↑біздер ^уосы жүйенің ішінде ͡б̊өлек ^уөзімізге мүмкіндік ал'аламыз ба/ жоқ па↓///	↑^іресейдің газы ͡б̊олмаса// ^йеуроодақ қараң ͡ ғалады// қатып ^уөлөдү// жылы сұуға жұуұн'алмай жаңағы шіріп/ бійттеп/ жаңағы ^уөлөдү деген сыйақт'әңгімелерді көб̊ ͡айтатын↓/// ↑^йенді соғұс ͡полдұ// ^йекі жылдың ішінде ^йеуродақтың гас сатыб̊ жатқан мемлекеттерінің саның ͡ ғараңыз// ^іресейдің саның ͡ ғараңыз// газпромнұң бағасың ͡ ғараңыз↓/// ↑йағній ͡б̊атыс пен мына ͡б̊үгүңгү ^іресейдің арасындағы қақтығыс// ^уол тег ұукраійн'үшүн ғана жүрүб̊ жатқан дүнүйө ^йемес// бұл дүнүйөтанымдық̊ соғұс↓/// ↑бұл болашағ әлемнің эканомұйкалығ моделі ͡ғандай болады↓/// ↑^уондағы шійкізаттың ^үрөлү қандай↓/// ↑жалпы дамып кеткен ^йелдер ^йекінші сатыдағы ^іресей сыйақты// біздер сыйақты ͡б̊ізг'ұқ̊сайтын сыйақты шійкізат ^йелдермең ͡ ғарым қат^ынастарың ͡ ғай тұрғұда жүзөг'ас^ырады ↓/// ↑біздер ^уосұ жүйөнүң ішінде ͡б̊өлөк ^уөзүмүзге мүмкүндүг ал'аламыз ба/ жоқ па↓///	- Ресейдің газы болмаса, Еуроодақ қараң қалад, қатып өлед, жылы суға жуына алмай, жаңағы, шіріп, биттеп, жаңағы, өлед деген сияқты әңгімелерді көп айтатын. Енді соғыс болды, екі жылдың ішінде Еуродақтың газ сатып жатқан мемлекеттерінің санын қараңыз, Ресейдің санын қараңыз, «Газпромның» бағасын қараңыз. Яғни, батыс пен мына бүгінгі Ресейдің арасындағы қақтығыс - ол тек Украина үшін ғана жүріп жатқан дүние емес, бұл дүниетанымдық соғыс. Бұл болашақ әлемнің экономикалық моделі қандай болады? Ондағы шикізаттың рөлі қандай? Жалпы, дамып кеткен елдер екінші сатыдағы Ресей сияқты, біздер сияқты, бізге ұқсайтын сияқты шикізат елдермен қарым-қатынастарын қай тұрғыда жүзеге асырады? Біздер осы жүйенің ішінде бөлек өзімізге мүмкіндік ала аламыз ба, жоқ па?
Айдос Сарым	▶	↑әлде ͡б̊ізді ͡б̊асымызды сүм^үрейтіп// ^уос'үлкен клұубтың іш^іне кіріп// жұрттың ^йеденін жұуып// полын сып^ырып жүрміз ͡б̊а деген сыйақт'әңгімелер үшін болып жатқан текетірес дейд↓/// ↑айдос мырза/ бірақ ы ы бұған дейіңг'ақпарат құралдарының бәрінде/ жалпы сіздің қазір мынау/ ы ы ұукраійна/ ^іресей арасындағы соғысқа сіз айтқаныңыз үлкен фійлософійағ'айналып кетті↓/// ↑неге↓/// ↑жоқ/ ^йенді негізгі нәрсенің барлығы// үлкен фійлософійа/ қалғанының бәр'ійнтерпретасійа ↓/// ↑^уөйткені ͡б̊ұған дейіңгі соғыстың барлығында ͡б̊үкіл жерд'ақпарат қысқа ғана ғой↓/// ↑^іресей натоның үлкейүуінен қорқып// ұукраійна келүуінен сол үшін шаб̊ұуыл жасад↓/// ↑бітті↓/// ↑^уосымен ақпарат нүкте қой^ұлып келді ғой↓/// ↑^йекі мың төртінші жылы пұутійн натоға ^уөзі сұранған// бізде мүше ͡б̊олайық̊шы деп↓///	↑әлде ͡б̊ізді ͡б̊асымызды сүм^үрөйтіп// ^уос'үлкөн клұубтұң іш^іне ͡гіріп// жұрттұң ^йеденін жұуұп// полұн сып^ырыб̊ жүрмүз ͡б̊а деген сыйақт'әңгімелер үшүм болұб̊ жатқан текетірес ͡тейді↓/// ↑айдос мырза/ бірақ ы ы бұған дейіңг'ақпарат құралдарының бәрінде/ жалпы сіздің ͡ғазір мынау/ ы ы ұукраійна/ ^іресей арасындағы соғұсқа сіз айтқаныңыз үлкөн фыйлософұйағ'айналып кетті↓/// ↑неге↓/// ↑жоқ/ ^йенді негізгі нәрсенің барлығы// үлкөн фыйлософұйа/ қалғанының бәр'ійнтерпретасыйа ↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊ұған дейіңгі соғұстұң барлығында ͡б̊үкүл жерд'ақпарат қысқа ғана ғой↓/// ↑^іресей натонұң үлкөйүуүнөң ͡ ғорқұп// ұукраійна ͡гелүуүнөн сол үшүн шаб̊ұуұл жасады↓/// ↑бітті↓/// ↑^уосұмен ақпарат нүктө қой^ұлұп келді ғой↓/// ↑^йекі мың төртүншү жылы пұутійн натоға ^уөзү сұраңған// бізде мүшө ͡б̊олайық̊шы деп↓///	- Әлде бізді басымызды сүмірейтіп, осы үлкен клубтың ішіне кіріп, жұрттың еденін жуып, полын сыпырып жүрміз ба деген сияқты әңгімелер үшін болып жатқан текетірес дейд. - Айдос мырза, бірақ ы-ы бұған дейінгі ақпарат құралдарының бәрінде, жалпы, сіздің қазір, мынау, ы-ы Украина, Ресей арасындағы соғысқа сіз айтқаныңыз үлкен философияға айналып кетті. Неге? - Жоқ, енді негізгі нәрсенің барлығы - үлкен философия, қалғанының бәрі интерпретация. - Өйткені бұған дейінгі соғыстың барлығында бүкіл жерде ақпарат қысқа ғана ғой. Ресей НАТО-ның үлкеюінен қорқып, Украина келуінен сол үшін шабуыл жасад. Бітті. Осымен ақпарат нүкте қойылып келді ғой. - 2004 жылы Путин НАТО-ға өзі сұранған: “Бізде мүше болайықшы” деп.
Айдос Сарым	▶	↑^йекі мың бес/ ^йекі мың алтыға дейін шамамен нато ͡б̊ізд'алдады // басқа деген сыйақт'ійнтенсійалар / әңгімелер мүлдем болмайтын↓/// ↑^уорыст'алдап соқты// басқа деген ійдеалогійалық̊ штамптар// ^уол соңғы ^уон бес жылдың әңгімесі↓/// ↑бүгінгі ^іресейдің халық тұт^ұнып ^уотырған көптеген ійдеологійалық әңгімелер// соңғы жылдары сіз ͡б̊ен біз сыйақт'ійдеологтар қолдан жасап̊ шыққан канстрұуксійалар↓/// ↑^уоның астарында шынайы тарыйх жоқ↓/// ↑бұл сайасат// бұл үлкен және сайасат↓/// ↑пүутійннің ^уойы// мен әлемдік ^уосы кезге дейін менсіз келіскен// маған ұнамайтын ^уойын ^йережесін ^уөзім'ыңғайлы жағдайға түс^үрем дейд↓/// ↑дәл сол сыйақт'ійранның да көзқарасы ͡б̊ар↓/// ↑дәл сол сыйақты қытайдың да көзқарасы ͡б̊ар↓/// ↑бұл дүнійетанымды керек десеңіз// фійлософійалық текетірес↓///	↑^йекі мың бес/ ^йекі мың алтыға дейін шамамен нато ͡б̊ізд'алдады // басқа деген сыйақт'ійнтенсійәлар / әңгімелер мүлдөм болмайтын↓/// ↑^уорұст'алдап соқтұ// басқа деген ійдеалогұйалық̊ штамптар// ^уол соңғұ ^уом беш ͡ шылдың әңгімесі↓/// ↑бүгүңгү ^іресейдің халық тұт^ұнұп ^уотұрғаң ͡ гөптөгөн ійдеалогұйалығ әңгімелер// соңғұ жылдары сіз ͡б̊ем біс сыйақт'ійдеологтар қолдан жасап̊ шыққаң ͡ ганстрұуксыйалар↓/// ↑^уонұң астарында шынайы тарыйх жоқ↓/// ↑бұл сайасат// бұл үлкөн және сайасат↓/// ↑пүутійннің ^уойұ// мен әлемдік ^уосұ ͡гезге дейін менсіз ͡геліскен// маған ұнамайтын ^уойұн ^йережесін ^уөзүм'ыңғайлы жағдайға түс^үрөм дейді↓/// ↑дәл сол сыйақт'ыйранның да ͡гөзқарасы ͡б̊ар↓/// ↑ дәл сол сыйақты қытайдың да ͡гөзқарасы ͡б̊ар↓/// ↑бұл дүнүйөтанымды ͡герек десеңіз// фыйлософұйалық текетірес↓///	- 2005-2006-ға дейін шамамен НАТО бізді алдады, басқа деген сияқты интенциялар, әңгімелер мүлдем болмайтын. Орысты алдап соқты, басқа деген идеологиялық штамптар - ол соңғы 15 жылдың әңгімесі. Бүгінгі Ресейдің халық тұтынып отырған көптеген идеологиялық әңгімелер, соңғы жылдары сіз бен біз сияқты идеологтар қолдан жасап шыққан конструкциялар. Оның астарында шынайы тарих жоқ. Бұл - саясат, бұл үлкен және саясат. Путиннің ойы: “Мен әлемдік, осы кезге дейін менсіз келіскен, маған ұнамайтын ойын ережесін өзіме ыңғайлы жағдайға түсірем” дейд. Дәл сол сияқты Иранның да көзқарасы бар. Дәл сол сияқты Қытайдың да көзқарасы бар. Бұл дүниетанымды, керек десеңіз, философиялық текетірес.
Айдос Сарым	▶	↑^уонда нақты сауал// дәл ^уосындай/ менсіз жасалған келісімдердің бәрін ^уорнына қойамын// ^уөзімнің ^уорнымды көрсетемін деген бүгінге дейін қандай мемлекет және мемлекет басшылары ͡б̊олды↓/// ↑тарыйхта және ^уолар дегеніне жет'алды ма↓/// ↑^йенді шындап келетін болсақ// әлемдік үрдістерг'ұзақ мерзімді тұрғыдан төтеп берген сайасаткер жоқ↓/// ↑айналып келген кезде ͡б̊әрі ͡б̊ір шама/ ^уортамен бір шама/ бір шамалы ͡б̊ір ^уорта/ бір келісімдерге келед↓/// ↑бәлкім ^уосы соғыстың нәтійжесі// ^уол тек қан'ұукраійнаның жер^інің тұтастығына тірелмейд↓/// ↑мысал'үшін парійжде жасалған клійматтық келісімшарттарды// мысал'үшін жыйырма жылғ'ұзартұу // ^уотыз жылғ'ұзартұу // ^йекі мың бір жылға дейін қалдырұу дегенге де тірелүуі мүмкін біршамасы↓///	↑^уонда нақты сауал// дәл ^уосұндай/ менсіж жасалғаң ͡ гелісімдердің бәрін ^уорнұна ͡ғойамын// ^уөзүмнүң ^уорнұмдұ ͡гөрсөтөмін дегем бүгүңгө дейің ͡ ғандай мемлекет ͡шәне мемлекет ͡пашшылары ͡б̊олдұ↓/// ↑тарыйхта және ^уолар дегеніне жет'алды ма↓/// ↑^йенді шындап келетім болсақ// әлемдіг үрдүстөрг'ұзақ мерзімді тұрғұдан төтөп ͡перген сайасаткер жоқ↓/// ↑ айналып келгең ͡ гезде ͡б̊әрі ͡б̊ір шама/ ^уортамем бір шама/ бір шамалы ͡б̊ір ^уорта/ бір ͡гелісімдерге ͡геледі↓/// ↑бәлкім ^уосұ соғұстұң нәтійжесі// ^уол тек қан'ұукраійнаның жер^інің тұтастығына тірелмейді↓/// ↑мысал'үшүн парыйжде жасалғаң ͡ глыйматтық келісімшарттарды// мысал'үшүн жыйырма жылғ'ұзартұу // ^уотұж жылғ'ұзартұу // ^йекі мың бір жылға дейің ͡ ғалдырұу дегеңге де тірелүуү мүмкүм біршамасы↓///	- Онда нақты сауал: “Дәл осындай, менсіз жасалған келісімдердің бәрін орнына қоямын, өзімнің орнымды көрсетемін” деген бүгінге дейін қандай мемлекет және мемлекет басшылары болды? Тарихта және олар дегеніне жете алды ма? - Енді, шындап келетін болсақ, әлемдік үрдістерге ұзақ мерзімді тұрғыдан төтеп берген саясаткер жоқ. Айналып келген кезде бәрі бір шама, ортамен бір шама, бір шамалы бір орта, бір келісімдерге келед. Бәлкім, осы соғыстың нәтижесі - ол тек қана Украинаның жерінің тұтастығына тірелмейд. Мысалы үшін, Парижде жасалған климаттық келісімшарттарды, мысалы үшін, 20 жылға ұзарту, 30 жылға ұзарту, 2100 жылға дейін қалдыру дегенге де тірелуі мүмкін, біршамасы.
Айдос Сарым	▶	↑^йекінш'әңгімесі мысал'үшін // ^йенді ^уол д'әңгіме бар↓/// ↑^йенді мысал'үшін // ^іресейдің кейб̊ір сайасаткерлері ^уоны жасырмай айтады ғой↓/// ↑^уоның ішінде ͡б̊іздің дұумадағы калегаларымыз// ^уолар д'айтады ғой↓/// ↑мысал'үшін / біз ͡б̊айағы савет заманындағыдай амерійканың зонасы ͡б̊олұу керек// саветтің зонасы ͡б̊олұу керек// сөйтіп әлемді ^йекіге/ үшке ͡б̊өлүуіміз керек↓/// ↑сол бөлген ^йелдерімізге ^йешкім араласпау керек деген сыйақты сайасат жүргүзгісі келетіндер де ͡б̊ар↓/// ↑әрійне/ ^уондай сайасаттың заманы ^уөтті// бірақ ^уон'істеймін деуге мүдделі топтар ͡б̊ар↓/// ↑^уолардың артында мійлійардтаған доллар ͡б̊ар// және ^уоны қолдап ^уотырған ^йең жаманы қоғамдық пікірлер жоқ ^йемес↓///	↑^йекінш'әңгімесі мысал'үшүн // ^йенді ^уол д'әңгіме бар↓/// ↑^йенді мысал'үшүн // ^іресейдің ͡гейб̊ір сайасаткерлері ^уонұ жасырмай айтады ғой↓/// ↑^уонұң ішінде ͡б̊іздің дұумадағы ͡галегаларымыз// ^уолар д'айтады ғой↓/// ↑мысал'үшүн / біз ͡б̊айағы савет заманындағыдай амерійканың зонасы ͡б̊олұу ͡герек// саветтің зонасы ͡б̊олұу ͡герек// сөйтүб̊ ͡әлемді ^йекіге/ үшкө ͡б̊өлүуүмүз ͡герек↓/// ↑сол бөлгөн ^йелдерімізге ^йешкім араласпау ͡герек деген сыйақты сайасат ͡шүргүзгүсі ͡гелетіндер де ͡б̊ар↓/// ↑әрійне/ ^уондай сайасаттың заманы ^уөттү// бірақ ^уон'істеймін деугө мүддөлү топтар ͡б̊ар↓/// ↑^уолардың артында мыйлыйардтаған доллар ͡б̊ар// және ^уонұ қолдап ^уотұрған ^йең жаманы қоғамдық пікірлер жоқ ^йемес↓///	- Екінші әңгімесі, мысалы үшін, енді ол да әңгіме бар. Енді, мысалы үшін, Ресейдің кейбір саясаткерлері оны жасырмай айтады ғой. Оның ішінде, біздің Думадағы коллегаларымыз, олар да айтады ғой. Мысалы үшін, біз баяғы Совет заманындағыдай Американың зонасы болу керек, Советтің зонасы болу керек, сөйтіп, әлемді 2-ге, 3-ке бөлуіміз керек. Сол бөлген елдерімізге ешкім араласпау керек деген сияқты саясат жүргізгісі келетіндер де бар. Әрине, ондай саясаттың заманы өтті, бірақ оны істеймін деуге мүдделі топтар бар. Олардың артында миллиардтаған доллар бар және оны қолдап отырған ең жаманы қоғамдық пікірлер жоқ емес.
Айдос Сарым	▶	↑ійрандағы сайасатты жүргүзіп жатқан// тек айатолла ғана ^йемес// ^іресейдегі сайасатты жүргізіп ^уотырған тек қана пұутійн ^йемес// ^уоңтүстік а солтүстік корейаның сайасатын жүргізіп жатқан кійм чен ын ^йемес// ^уолар ^уөз^үнің халқының кем дегенд'алпыс / жетпіс пайызының қолдауын'ійе болып ^уотыр↓/// ↑және ͡б̊олашаққа ^йескеріңіз// кез келген автократ бійлік ^йешкім ^іренжімесін// және ͡б̊ұны сайасый деп қаб̊ылдамаңыз// бұл фійлософійалық/ палійтологійалық әңгіме деп ^йесептеңіз↓/// ↑^йең бірінші попұплійст болып таб̊^ылад↓/// ↑^уол ^йең алдымен/ халқын жақ̊сы зерттеген// халқына не керек// соны кез келген мезетте тауып бер'алад // сон'іске ас^ыр'алад // сон'іске асырұуға тырысад↓/// ↑війртұуалды тұрғыда ͡б̊олсын// немесе ^уосындай соғыс тұрғысында ͡б̊олсын↓///	↑ыйрандағы сайасатты жүргүзүб̊ жатқан// тег айатолла ғана ^йемес// ^іресейдегі сайасатты жүргүзүп ^уотұрған тек қана пұутійн ^йемес// ^уоңтүстүк а солтүстүк корейәның сайасатын жүргүзүб̊ жатқаң ͡ гійм чен ын ^йемес// ^уолар ^уөз^үнүң халқының ͡гем дегенд'алпыс / жетпіс пайызының ͡ғолдауұн'ійе болұп ^уотұр↓/// ↑және ͡б̊олашаққа ^йескеріңіз// кез ͡гелген автократ ͡пійлік ^йешкім ^іренжімесін// және ͡б̊ұнұ сайасый деп қаб̊ылдамаңыз// бұл фыйлософұйалық/ палыйтологұйалығ әңгіме деп ^йесептеңіз↓/// ↑^йең бірінші попұулұйс ͡полұп таб̊^ылады↓/// ↑^уол ^йең алдымен/ халқын жақ̊сы зерттеген// халқына не ͡герек// сонұ ͡гез ͡гелген мезетте тауұп ͡пер'алады // сон'іске ас^ыр'алады // сон'іске асырұуға тырысады↓/// ↑выйртұуалды тұрғұда ͡б̊олсұн// немесе ^уосұндай соғұс тұрғұсұнда ͡б̊олсұн↓///	- Ирандағы саясатты жүргізіп жатқан тек Аятолла ғана емес, Ресейдегі саясатты жүргізіп отырған тек қана Путин емес, Оңтүстік а Солтүстік Кореяның саясатын жүргізіп жатқан Ким Чен Ын емес, олар өзінің халқының кем дегенде 60-70 пайызының қолдауына ие болып отыр. Және болашаққа ескеріңіз, кезкелген автократ билік, ешкім ренжімесін, және бұны саяси деп қабылдамаңыз, бұл философиялық, политологиялық әңгіме деп есептеңіз. Ең бірінші популист болып табылад. Ол, ең алдымен, халқын жақсы зерттеген, халқына не керек, соны кез келген мезетте тауып бере алад, соны іске асыра алад, соны іске асыруға тырысад. Виртуалды тұрғыда болсын немесе осындай соғыс тұрғысында болсын.
Айдос Сарым	▶	↑мына ͡б̊үгінгі күні/ мен ^йенді ^іресейдің баспасөзін ^уөте жақ̊сы ^уоқыймын// және ^іресейдің әр қыйырлы фыйлософыйасында/ баспасөзінде/ кәдімгі парламентте ^йең көп газет čатып алатын// жұурнал сатып алатын қазақ менмін// білетін шығарсыз/ ійә↓/// ↑мен ^уоның ішінде/ ^іресейдің завтра деген/ кезіндегі ^йең аты шыққан// аты шұулы ^уоңшыл праханов бастайтын газеті ͡б̊ар// лійт газеті ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар// ^ілійб̊ералдық̊ сайттарына дейін бәрін қарап ^уот^ұрамын↓/// ↑сонд'айтад // мысал'үшін пұутійн келгеннен кейін// бірнеше кійнолар шықты дейд// фантастыйкалық әңгімелер шықты дейд↓/// ↑бұның барлығы да ͡б̊үгінгі ^іресейдің ішкі сайасатын қамтамасыз ^йетті дейд↓/// ↑балаб̊анов дейтін марқұм ^ірежійсйоры ͡б̊ар↓/// ↑брат бір/ брат ^йекі/ грұуз ^йекі жүз деген сыйақты фійльмдер түсірген↓///	↑мына ͡б̊үгүңгү күнү/ мен ^йенді ^іресейдің баспасөзүн ^уөтө жақ̊сы ^уоқұймұн// және ^іресейдің әр ғыйырлы фыйлософұйасында/ баспасөзүндө/ кәдімгі парламентте ^йең ͡гөп газет čатыб̊ ͡алатын// жұурнал сатыб̊ ͡алатың ͡ ғазағ меммін// білетін шығарсыз/ ійә↓/// ↑мен ^уонұң ішінде/ ^іресейдің завтра деген/ кезіндегі ^йең аты шыққан// аты шұулұ ^уоңшұл праханов бастайтын газеті ͡б̊ар// лійт газеті ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар// ^ілійб̊ералдық̊ сайттарына дейім бәрің ͡ ғарап ^уот^ұрамын↓/// ↑сонд'айтады // мысал'үшүн пұутійң ͡ гелгеннең ͡ гейін// бірнеше ͡гійнолар шықты дейді// фантастыйкалығ әңгімелер шықты дейді↓/// ↑бұнұң барлығы да ͡б̊үгүңгү ^іресейдің ішкі сайасатың ͡ ғамтамасыз ^йетті дейді↓/// ↑балаб̊анов дейтін марқұм ^ірежійсйоры ͡б̊ар↓/// ↑брат ͡пір/ брат ^йекі/ грұуз ^йекі жүз деген сыйақты фійлмдер түсүргөн↓///	- Мына бүгінгі күні мен енді Ресейдің баспасөзін өте жақсы оқимын және Ресейдің әр қиырлы философиясында, баспасөзінде, кәдімгі парламентте ең көп газет сатып алатын, журнал сатып алатын қазақ менмін, білетін шығарсыз, иә? Мен, оның ішінде, Ресейдің “Завтра” деген, кезіндегі ең аты шыққан, аты шулы оңшыл Праханов бастайтын газеті бар, “Лит” газеті бар, басқасы бар, либералдық сайттарына дейін бәрін қарап отырамын. Сонда айтад, мысалы үшін, Путин келгеннен кейін бірнеше кинолар шықты дейд, фантастикалық әңгімелер шықты дейд. Бұның барлығы да бүгінгі Ресейдің ішкі саясатын қамтамасыз етті дейд. Балабанов дейтін марқұм режиссеры бар. «Брат-1», «Брат-2», «Груз 200» деген сияқты фильмдер түсірген.
Айдос Сарым	▶	↑сол дейді/ ^йенді ^уол бәлкім ^уоны түсінбеген де шығар дейді// бірақ̊ сол ^іресейдің сол бағытта дамыйтынын// ^йерте ме/ кеш пе ͡б̊ізге соғыс керек ау деген сыйақт'ійнтенсійаларды бірінш'айта бастаған// сол және ^іресейдің әс^іресе жұрттың ішінде көп қаралған фійльмдердің ішінде ͡б̊ір геройлар пайда ͡б̊олд да// соғыс болсыншы// атасына нәлет// бәрі құрып кетčінші деп↓/// ↑мына брежневтердің/ горб̊ачевтардың/ хрұушшевтардың басқалардан айырмашылығы мынада ͡б̊олды да// ^уолар соғысыұ көрген адамдар// соғыстың қыйындығын көрген адамдар↓/// ↑громыко деген савет ^уодағының сыртқы сайасатын ^уотыз жыл басқарған адам айтады ^йекен// бір күн соғыс болғанша// ^уон жыл келіссөз жүрсінші депті↓///	↑сол дейді/ ^йенді ^уол бәлкім ^уонұ түсүмбөген де шығар дейді// бірақ̊ сол ^іресейдің сол бағытта дамыйтынын// ^йерте ме/ кеш пе ͡б̊ізге соғұс керег ау деген сыйақт'ійнтенсійәларды бірінш'айта бастаған// сол және ^іресейдің әс^іресе жұрттұң ішінде ͡гөп қаралған фійлмдердің ішінде ͡б̊ір геройлар пайда ͡б̊олды да// соғұс ͡полсұншұ// атасына нәлет// бәрі ͡ғұрұп кетčінші деп↓/// ↑мына брежневтердің/ горб̊ачевтардың/ хрұушшевтардың басқалардан айырмашылығы мынада ͡б̊олдұ да// ^уолар соғұстұ ͡гөргөн адамдар// соғұстұң ͡ғыйындығың ͡гөргөн адамдар↓/// ↑громұко деген савет ^уодағының сыртқы сайасатын ^уотұж жыл басқарған адам айтады ^йекен// бір ͡гүн соғұс ͡полғанша// ^уон жыл ͡геліссөж жүрсүншү депті↓///	- Сол дейді, енді ол бәлкім, оны түсінбеген де шығар дейді, бірақ сол Ресейдің сол бағытта дамитынын, ерте ме, кеш пе бізге соғыс керек ау деген сияқты интенцияларды бірінші айта бастаған сол және Ресейдің, әсіресе жұрттың ішінде көп қаралған фильмдердің ішінде бір геройлар пайда болд да «соғыс болсыншы, атасына нәлет, бәрі құрып кетсінші» деп. Мына Брежневтердің, Горбачёвтардың, Хрущёвтардың басқалардан айырмашылығы мынада болды да - олар соғысты көрген адамдар, соғыстың қиындығын көрген адамдар. Громыко деген Совет Одағының сыртқы саясатын 30 жыл басқарған адам айтады екен: «Бір күн соғыс болғанша, 10 жыл келіссөз жүрсінші» депті.
Айдос Сарым	▶	↑соғысты көрген адам// ^йекінші дүнійежүзілік̊ соғысты көрген адам ғой↓/// ↑сондықтан ^уолардың түс^үнігінде// және ^уорыстың да мыйына/ қазақтың да мыйына сіңген бір қағыйдат бар// лійшь бы не ͡б̊ыло войны деген// бәрі құрып кетčінші// соғыс болмасыншы↓/// ↑мінекей сол брежневтер/ сталійннен кейінг'ұрпақтың бәрі шегелеп/ қадағалап/ қадап кеткен қағыйдатты мына пұутійн келгелі// ^іресейдің баспасөзі/ ^іресейдің ійдеалогійасы/ басқасы ^уоны күрт ^уөзгертіп// соғыс бола ͡б̊ерсінші/ бүйтіп жүргенше дегеңге дейін аударат↓///	↑соғұстұ ͡гөргөн адам// ^йекінші дүнүйөжүзүлүк̊ соғұстұ ͡гөргөн адам ғой↓/// ↑сондұқтан ^уолардың түс^үнүгінде// және ^уорұстұң да мыйына/ қазақтың да мыйына сіңгем бір ͡ғағыйдат ͡пар// лійш бы не ͡б̊ыло войнұ деген// бәрі ͡ғұрұп кетčінші// соғұс ͡полмасыншы↓/// ↑мінекей сол брежневтер/ сталыйннең ͡ гейіңг'ұрпақтың бәрі шегелеп/ қадағалап/ қадап кеткең ͡ ғағыйдатты мына пұутійң ͡ гелгелі// ^іресейдің баспасөзү/ ^іресейдің ійдеаылогұйасы/ басқасы ^уонұ ͡гүрт ^уөзгөртүп// соғұс ͡пола ͡б̊ерсінші/ бүйтүб̊ жүргөншө дегеңге дейін аударады↓///	- Соғысты көрген адам, екінші дүниежүзілік соғысты көрген адам ғой. Сондықтан олардың түсінігінде және орыстың да миына, қазақтың да миына сіңген бір қағидат бар: «Лишь бы не было войны» деген, «бәрі құрып кетсінші, соғыс болмасыншы». Мінекей, сол Брежневтер, Сталиннен кейінгі ұрпақтың бәрі шегелеп, қадағалап, қадап кеткен қағидатты мына Путин келгелі Ресейдің баспасөзі, Ресейдің идеологиясы, басқасы оны күрт өзгертіп, «соғыс бола берсінші, бүйтіп жүргенше» дегенге дейін аударат.
Айдос Сарым	▶	↑қазір ^йенд'ійдеалогійалық жұмыстарын/ ақпараттық̊ соғыстарын көріп жатырмыз ғой↓/// ↑^йенді мына сауал// бүгін ы ы пүутійнмен кездесүуде қазақ̊стан презійденті қасым жомарт тоқаев былай дед// сындарлы сайасат және ^уөзара тійімді нәтійжег'ұмтылыс // қазақ̊стан мен ^іресей дійалогының негізгі ^йерек̊шелігі↓/// ↑біз әрдайым ^іресейлік̊ серіктестеріміздің ұстанымына назар аударұуға тырысамыз// ^уолар да ͡б̊іздің пік^ірімізді ^йескереді деді↓/// ↑нег'әлем ^уос^ұлай ұстанбайд↓/// ↑әлем ^уос^ұлай ұстанад↓/// ↑ жоқ/ қарұусыз неге сөйлесүуге ͡б̊олмасқа↓/// ↑мәселен/ айдос мырза↓/// ↑жоқ/ ^йенді пұутійн таңкімен келген жоқ қой↓/// ↑сіз ͡б̊ылай айдос мырза/ ійә/ біз үстелдің басында ^уотырмыз↓/// ↑сіз көп жерд'алып ^уотырсыз↓/// ↑менің құқығым тапталып жатыр↓/// ↑сіз әр^ірек жылжысаңыз↓/// ↑біз келіссөз жасайық↓/// ↑неге ͡б̊ұлай болмайд↓/// ↑неге ͡б̊ірден шүріппе ͡б̊асұуғ'асығад адамдар↓///	↑қазір ^йенд'ійдеалогұйалық жұмұстарын/ ақпараттық̊ соғұстарың ͡ гөрүб̊ жатырмыз ғой↓/// ↑^йенді мына сауал// бүгүн ы ы пүутійммең ͡ гездесүудө қазақ̊стам презійденті ͡ғасым жомарт тоқаев былай деді// сындарлы сайасат ͡шәне ^уөзара тійімді нәтійжег'ұмтұлұс // қазақ̊стан мен ^іресей дыйалогұнұң негізгі ^йерек̊шелігі↓/// ↑біз әрдайым ^іресейлік̊ серіктестеріміздің ұстанымына назар аударұуға тырысамыз// ^уолар да ͡б̊іздің пік^ірімізді ^йескереді деді↓/// ↑нег'әлем ^уос^ұлай ұстамбайды↓/// ↑әлем ^уос^ұлай ұстанады↓/// ↑жоқ/ қарұусұз неге сөйлөсүугө ͡б̊олмасқа↓/// ↑мәселен/ айдос мырза↓/// ↑жоқ/ ^йенді пұутійн таңкімең ͡ гелген жоқ қой↓/// ↑сіз ͡б̊ылай айдос мырза/ ійә/ біз үстөлдүң басында ^уотұрмұз↓/// ↑сіз ͡гөб̊ жерд'алып ^уотұрсұз↓/// ↑менің ͡ғұқұғұм тапталыб̊ жатыр↓/// ↑сіз әр^ірег жылжысаңыз↓/// ↑біз ͡геліссөж жасайық↓/// ↑неге ͡б̊ұлай болмайды↓/// ↑неге ͡б̊ірден шүрүппө ͡б̊асұуғ'асығады адамдар↓///	- Қазір енді, идеологиялық жұмыстарын, ақпараттық соғыстарын көріп жатырмыз ғой. Енді мына сауал: Бүгін ы-ы Путинмен кездесуде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев былай дед: «Сындарлы саясат және өзара тиімді нәтижеге ұмтылыс - Қазақстан мен Ресей диалогының негізгі ерекшелігі. Біз әрдайым ресейлік серіктестеріміздің ұстанымына назар аударуға тырысамыз, олар да біздің пікірімізді ескереді» деді. Неге әлем осылай ұстанбайд? - Әлем осылай ұстанад. - Жоқ, қарусыз неге сөйлесуге болмасқа? Мәселен, Айдос мырза... - Жоқ, енді Путин танкімен келген жоқ қой. - Сіз, былай, Айдос мырза, иә, біз үстелдің басында отырмыз. Сіз көп жерді алып отырсыз. Менің құқығым тапталып жатыр. Сіз әрірек жылжысаңыз. Біз келіссөз жасайық. Неге бұлай болмайд? Неге бірден шүріппе басуға асығад адамдар?
Айдос Сарым	▶	↑қараңыз ^йенді пұутійн біріншіден/ бізге соғыс ашып жатқан жоқ↓/// ↑жоқ/ бізге ^йемес// жалп'әлемдегі державалард'айтып ^уотырмын мен↓/// ↑жоқ/ ^йенд'әртүрлі жағдай бар↓/// ↑^йең ^йегер ͡б̊ійологійаның заң^ына// дарвійн атаның ^уөсійетіне назар аударсаңыз// ^уонд'айтылған ^йең кескілескен соғыс бірдей арганійзмдердің арасында жүред дейд↓/// ↑ағайынның арасындағы соғыс қыйын болад дейд де// внұутрійвійдовайа ͡б̊арьба дейді↓/// ↑^йенді пүутійннің ^йегер соғыст'ашқ̊ан кездегі сөздеріне назар аударсаңыз// ұукраійна стал'антій ^ұросійи дейд↓/// ↑^уөйткені мысал'үшін / қарапайым ^уорыс үшін ұукраійнаның керемет дамып// басқа фыйлософыйағ'ауысып кетүуі// шын айтұу керек тійімсіз ͡б̊олатын ^йед↓///	↑қараңыз ^йенді пұутійм біріншіден/ бізге соғұс ашыб̊ жатқан жоқ↓/// ↑жоқ/ бізге ^йемес// жалп'әлемдегі державалард'айтып ^уотұрмұн мен↓/// ↑жоқ/ ^йенд'әртүрлү жағдай бар↓/// ↑^йең ^йегер ͡б̊ыйологұйаның заң^ына// дарвыйн атаның ^уөсүйөтүне назар аударсаңыз// ^уонд'айтылған ^йең ͡гескілескен соғұс ͡пірдей арганыйзмдердің арасында жүрөдү дейді↓/// ↑ағайынның арасындағы соғұс қыйым болады дейді де// внұутрұйвұйдовайа ͡б̊арба дейді↓/// ↑^йенді пүутійннің ^йегер соғұст'ашқ̊ан кездегі сөздөрүне назар аударсаңыз// ұукраійна стал'антый ^ұросұй дейді↓/// ↑^уөйткөнү мысал'үшүн / қарапайым ^уорұс үшүн ұукраійнаның ͡геремет дамып// басқа фыйлософұйағ'ауұсұп кетүуү// шын айтұу ͡герек тійімсіз ͡б̊олатын ^йеді↓///	- Қараңыз, енді Путин, біріншіден, бізге соғыс ашып жатқан жоқ. - Жоқ, бізге емес, жалпы, әлемдегі державаларды айтып отырмын мен. - Жоқ, енді әртүрлі жағдай бар. Ең егер биологияның заңына, Дарвин атаның өсиетіне назар аударсаңыз, онда айтылған, «ең кескілескен соғыс бірдей организмдердің арасында жүред» дейд. «Ағайынның арасындағы соғыс қиын болад» дейд де, «внутривидовая борьба» дейді. Енді Путиннің егер соғысты ашқан кездегі сөздеріне назар аударсаңыз, “Украина стала анти России» дейд. Өйткені, мысалы үшін, қарапайым орыс үшін Украинаның керемет дамып, басқа философияға ауысып кетуі, шын айту керек, тиімсіз болатын ед.
Айдос Сарым	▶	↑қазір ұукраійна франсійа сыйақты// нұу франсійа демей ақ қойайық̊шы ^йешқ̊андай// ^йемін ^йеркін жаңағы керемет/ бүкіл әлемд'аралап жүрген// ы ы сыртқы сайасаты керемет// эканомійкасы ^уөркендеп жатқан ^йелг'айналып // ы ы ^іресейді мүлдем ұмытып кететін ^йелг'айналып кететін болса// ^уонд'ішіндегі ^іресейліктер үшін бұл қыйын болар ^йед↓/// ↑біз қатарлы шыққан ^йел// неге ^уолар ͡б̊үйтіп ^уөмір сүріп жатыр// біз ͡б̊ұлай ^йетіп ^уөмір сүріп жатырмыз деп↓/// ↑мінекей мен↓/// ↑бұл қызғаныш па↓/// ↑мұн'әртүрлі айтұуға ͡б̊олады ^йенді↓/// ↑ғылымый тілмен айтčақ// нійсше ^уойлап тапқан ^іресентіймент деген сөз ͡б̊ар↓/// ↑қарап алыңыз↓/// ↑ал бірақ кезінде высоскій марійна владій деген франсұуздың актрійсасына/ ^уорыстан шыққан ғашық болып// соған үйленген ғой↓///	↑қазір ұукраійна франсыйа сыйақты// нұу франсыйа демей ақ қойайық̊шы ^йешқ̊андай// ^йемін ^йеркін жаңағы ͡геремет/ бүкүл әлемд'аралап жүргөн// ы ы сыртқы сайасаты ͡геремет// эканомұйкасы ^уөркөндөб̊ жатқан ^йелг'айналып // ы ы ^іресейді мүлдөм ұмұтұп кететін ^йелг'айналып кететім болса// ^уонд'ішіндегі ^іресейліктер үшүм бұл ͡ғыйым болар ^йеді↓/// ↑біз ͡ғатарлы шыққан ^йел// неге ^уолар ͡б̊үйтүп ^уөмүр сүрүб̊ жатыр// біз ͡б̊ұлай ^йетіп ^уөмүр сүрүб̊ жатырмыз деп↓/// ↑мінекей мен↓/// ↑бұл ͡ғызғаныш па↓/// ↑мұн'әртүрлү айтұуға ͡б̊олады ^йенді↓/// ↑ғылымый тілмен айтčақ// нійсше ^уойлап тапқан ^іресентіймент деген сөз ͡б̊ар↓/// ↑қараб̊ ͡алыңыз↓/// ↑ал бірақ кезінде высоскұй марыйна владый деген франсұуздұң актрыйсасына/ ^уорұстан шыққан ғашық ͡полұп// соған үйлөңгөн ғой↓///	- Қазір Украина Франция сияқты, ну, Франция демей-ақ қояйықшы ешқандай, емін-еркін, жаңағы керемет, бүкіл әлемді аралап жүрген, ы-ы сыртқы саясаты керемет, экономикасы өркендеп жатқан елге айналып, ы-ы Ресейді мүлдем ұмытып кететін елге айналып кететін болса, онда ішіндегі ресейліктер үшін бұл қиын болар ед. «Біз қатарлы шыққан ел, неге олар бүйтіп өмір сүріп жатыр, біз бұлай етіп өмір сүріп жатырмыз” деп? Мінекей, мен... - Бұл қызғаныш па? - Мұны әртүрлі айтуға болады, енді. Ғылыми тілмен айтсақ, Ницше ойлап тапқан ресентимент деген сөз бар. Қарап алыңыз. Ал бірақ кезінде Высоцкий Марина Влади деген француздың актрисасына орыстан шыққан ғашық болып, соған үйленген ғой.
Айдос Сарым	▶	↑сол мен тұуған жылдары жетпіс төрт па// жетпіс бесінші жылдары тұңғыш ^ірет ш̆етелге шығыпты да// сонда марыйна владый масквадан машійнасына міңгізіп// германій'арқылы франсійағ'апарған ғой↓/// ↑сол немістердің ^уөмір сүріп жатқан салтын көріп жылапты ғой анау ͡б̊айғұс// марійна неге ͡б̊ұлай болд↓/// ↑соғыста жеңген ^уолар ^йемес// біз ^йедік қой депті ғой↓/// ↑сонда қарасаңыз/ ^йең көз'ашық азаматының әңгімесі↓/// ↑^уосыдан кейін ^уойлай беріңіз/ қалай болатынын↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑а а тәуелсіз мемлекет бола ^уот^ұрып// қарым қат^ынас жасаған кезде// әс^іресе ^уосы ^іресей мен жаңағы қазақ̊стан арасында қарым қат^ынаст'айтып ^уотырмын↓/// ↑біз тарыйхый кітаптарды ^уоқып// қарапайым мектептің тарыйхын ^уоқып д'аш^ынатын нәрсеміз ͡б̊ар↓/// ↑^уол мына'ашаршылық жылдары// ы ы ^уол мынау жетпіс жыл жаңағы ы ы көрген бодандығымыз ͡б̊асқасын↓///	↑сол мен тұуған жылдары жетпіс төрт па// жетпіс ͡песінші жылдары тұңғұш ^ірет ш̆етелге шығыпты да// сонда марыйна владый москвадан машыйнасына міңгізіп// германый'арқылы франсыйағ'апарған ғой↓/// ↑сол немістердің ^уөмүр сүрүб̊ жатқан салтың ͡ гөрүб̊ жылапты ғой анау ͡б̊айғұс// марыйна неге ͡б̊ұлай болдұ↓/// ↑соғұста жеңген ^уолар ^йемес// біз ^йедік қой депті ғой↓/// ↑сонда ͡ғарасаңыз/ ^йең ͡гөз'ашық азаматының әңгімесі↓/// ↑^уосұдаң ͡ гейін ^уойлай беріңіз/ қалай болатынын↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑а а тәуөлсүз мемлекет ͡пола ^уот^ұрұп// қарым қат^ынаш ͡ шасағаң ͡ гезде// әс^іресе ^уосұ ^іресей мен жаңағы қазақ̊стан арасында ͡ғарым қат^ынаст'айтып ^уотұрмұн↓/// ↑біз тарыйхый ͡гітаптарды ^уоқұп// қарапайым мектептің тарыйхын ^уоқұп д'аш^ынатын нәрсеміз ͡б̊ар↓/// ↑^уол мына'ашаршылық жылдары// ы ы ^уол мынау жетпіш ͡ шыл жаңағы ы ы көргөм бодандығымыз ͡б̊асқасын↓///	- Сол мен туған жылдары 74 па, 75-ші жылдары тұңғыш рет шетелге шығыпты да, сонда Марина Влади Москвадан машинасына мінгізіп, Германия арқылы Францияға апарған ғой. Сол немістердің өмір сүріп жатқан салтын көріп жылапты ғой, анау байғұс: «Марина неге бұлай болд? Соғыста жеңген олар емес, біз едік қой» депті ғой. Сонда қарасаңыз, ең көзі ашық азаматының әңгімесі. Осыдан кейін ойлай беріңіз, қалай болатынын. - Жақсы. А-а тәуелсіз мемлекет бола отырып, қарым-қатынас жасаған кезде, әсіресе, осы Ресей мен жаңағы Қазақстан арасында қарым-қатынасты айтып отырмын. Біз тарихи кітаптарды оқып, қарапайым мектептің тарихын оқып да ашынатын нәрсеміз бар. Ол мынау ашаршылық жылдары, ы-ы ол мынау 70 жыл, жаңағы, ы-ы көрген бодандығымыз, басқасын.
Айдос Сарым	▶	↑сол кездег'ата баб̊амның кеткен кегін қазір құуұуым дұрыс па↓/// ↑әр кезең үшін ^уөз^үне тійісті/ қажетті кантек̊ст болад// йағній жағдайаттар↓/// ↑мысал үшін бүгін жаңағы мәселенің бәрін даурығып айтқанмен// қазақтың мәселесінің барлығы шеш^іліп кетеді ме деген қарапайым сұрақ тұуындайд↓/// ↑ұукраійндағы жағдай қазақ̊станның бас^ына келетін болса// біз ^уоны көтер'аламыз ба/ жоқ па↓/// ↑біздің бес күнге шыдайтын армійамыз ͡б̊ар ма// жоқ па↓/// ↑біздің кез келген соғысқа ͡б̊ес жыл бойы тіресіп// текетіресіп̊ шекарадан ^уөткізб̊ей тұр'алатын әскерій жағдайымыз ͡б̊ар ма// жоқ па деген сыйақты мійлійондаған сұрақ бар↓/// ↑^уосы сұрақтың барлығын'ійә деп жауап берсеңіз// мен ^уонда қазірден бастап әңгімемд'айтайын // және немесе кезінд'айтқан әңгімемді жалғастырайын↓///	↑сол ͡гездег'ата баб̊амның ͡геткең ͡ гегің ͡ ғазір ͡ғұуұуұм дұрұс па↓/// ↑әр ͡гезең үшүн ^уөз^үнө тійісті/ қажетті ͡гантек̊ст ͡полады// йағный жағдайаттар↓/// ↑мысал үшүм бүгүн жаңағы мәселенің бәрін даурұғұб̊ ͡айтқаммен// қазақтың мәселесінің барлығы шеш^іліп кетеді ме дегең ͡ ғарапайым сұрақ тұуұндайды↓/// ↑ұукраійндағы жағдай ͡ғазақ̊станның бас^ына ͡гелетім болса// біз ^уонұ ͡гөтөр'аламыз ба/ жоқ па↓/// ↑біздің бес күңгө шыдайтын армыйамыз ͡б̊ар ма// жоқ па↓/// ↑біздің ͡гез ͡гелген соғұсқа ͡б̊еш ͡ шыл бойұ тіресіп// текетіресіп̊ шекарадан ^уөткүзб̊өй тұр'алатын әскерій жағдайымыз ͡б̊ар ма// жоқ па деген сыйақты мыйлыйондаған сұрақ ͡пар↓/// ↑^уосұ сұрақтың барлығын'ійә деб̊ жауап ͡персеңіз// мен ^уонда ͡ғазірдем бастаб̊ ͡әңгімемд'айтайын // және немесе ͡гезінд'айтқан әңгімемді жалғастырайын↓///	- Сол кездегі ата-бабамның кеткен кегін қазір қууым дұрыс па? - Әр кезең үшін өзіне тиісті, қажетті контекст болад, яғни жағдаяттар. Мысал үшін, бүгін жаңағы мәселенің бәрін даурығып айтқанмен, қазақтың мәселесінің барлығы шешіліп кетеді ме деген қарапайым сұрақ туындайд. Украиндағы жағдай Қазақстанның басына келетін болса, біз оны көтере аламыз ба, жоқ па? Біздің бес күнге шыдайтын армиямыз бар ма, жоқ па? Біздің кез келген соғысқа бес жыл бойы тіресіп, текетіресіп, шекарадан өткізбей тұра алатын әскери жағдайымыз бар ма, жоқ па деген сияқты миллиондаған сұрақ бар. Осы сұрақтың барлығына «иә» деп жауап берсеңіз, мен онда қазірден бастап әңгімемді айтайын және немесе кезінде айтқан әңгімемді жалғастырайын.
Айдос Сарым	▶	↑бірақ менің ^уойымша/ қазір ͡б̊іздер мәселені сыртқа ^йемес// ішке жіб̊ерүуіміз керек↓/// ↑мен үшін ійдеал ^йел// ^уол фійнлйандійа↓/// ↑фійнлйандійа ^уорыстың бодан ^йелі ͡б̊олд↓/// ↑^уон жетінші жылы құдай беріп// сыт^ылып̊ шықты↓/// ↑мен сізге қызық айтайын// ^уон жетінші жылы февраль мен нойаб̊рьдің арасында пұутійн// а пұутійн деппін ғой// ^іленійн фійнлйандійада тығ^ылып жүрген↓/// ↑^уоны тыққан адам// сол кездегі фійнлйандійаның полійсійасын басқаратын адам ^йекен↓/// ↑мынау адам ^іресейді түб̊і құртад// сондықтан мен ^уөзімнің үйімде тыға тұрайын депті↓/// ↑^іленійн в шалаше дейді ғой↓/// ↑сондай әңгіме ͡б̊олған↓/// ↑бірақ ^йесесіне і і ^іревалйұусійадан кейін і і маннаргейм деген презійденттері ͡б̊олды↓/// ↑бұл бұрынғы ^уорыстың генералы↓/// ↑ ^уорысқа соғыс ашты// ^уорыспен соғысты↓/// ↑^йенд'әрійне / бастаған сталійн↓/// ↑бірақ̊ соғыста жеңілді↓///	↑бірағ менің ^уойұмша/ қазір ͡б̊іздер мәселені сыртқа ^йемес// ішке жіб̊ерүуүмүз ͡герек↓/// ↑мен үшүн ійдеал ^йел// ^уол фыйнлйандыйа↓/// ↑фыйнлйандыйа ^уорұстұң бодан ^йелі ͡б̊олдұ↓/// ↑^уон жетінші жылы құдай беріп// сыт^ылып̊ шықты↓/// ↑мен сізге қызығ айтайын// ^уон жетінші жылы феврал мен нойаб̊рьдің арасында пұутійн// а пұутійн деппін ғой// ^іленійн фыйнлйандыйада тығ^ылыб̊ жүргөн↓/// ↑^уонұ тыққан адам// сол ͡гездегі фыйнлйандыйаның ͡полұйсұйасым басқаратын адам ^йекен↓/// ↑мынау адам ^іресейді түб̊ү құртады// сондұқтан мен ^уөзүмнүң үйүмдө тыға тұрайын депті↓/// ↑^іленійн в шалаше дейді ғой↓/// ↑сондай әңгіме ͡б̊олған↓/// ↑бірақ ^йесесіне і і ^іревалйұусыйадаң ͡ гейін і і маннаргейм дегем презійденттері ͡б̊олдұ↓/// ↑бұл бұрұңғұ ^уорұстұң генералы↓/// ↑ ^уорұсқа соғұс ашты// ^уорұспен соғұстұ↓/// ↑^йенд'әрійне / бастаған сталыйн↓/// ↑бірақ̊ соғұста жеңілді↓///	- Бірақ, менің ойымша, қазір біздер мәселені сыртқа емес, ішке жіберуіміз керек. Мен үшін идеал ел - ол Финляндия. Финляндия орыстың бодан елі болд. 17-ші жылы, құдай беріп, сытылып шықты. Мен сізге қызық айтайын, 17-ші жылы февраль мен ноябрьдің арасында Путин, а Путин деппін ғой, Ленин Финляндияда тығылып жүрген. Оны тыққан адам, сол кездегі Финляндияның полициясын басқаратын адам екен. “Мынау адам Ресейді түбі құртад, сондықтан мен өзімнің үйімде тыға тұрайын” депті. “Ленин в шалаше» дейді ғой. Сондай әңгіме болған. Бірақ есесіне, і-і революциядан кейін і-і Маннаргейм деген президенттері болды. Бұл бұрынғы орыстың генералы. Орысқа соғыс ашты, орыспен соғысты. Енді, әрине, бастаған Сталин. Бірақ соғыста жеңілді.
Айдос Сарым	▶	↑кішкентай ^йел мен үлкен ^йел соғыс'алмайд ↓/// ↑^йерте ме/ кеш пе ^іресүурсы ͡б̊ітед↓/// ↑дәл сондай жағдай болды↓/// ↑әрійне қан жос'ақты // ^йекі жүздей/ үш жүз мыңдай адам әскерін қырды// бірақ түб̊і келіссөзге келүуге мәжб̊үр ͡б̊олд↓/// ↑жер^інің ^уотыз пайызынан ай^ырылып қалды↓/// ↑соған қарамастан маннаргеймнан кейіңгі ^йек'үлкен презійденттері ͡б̊олды// койвійсто және кекконен деген↓/// ↑койвійсто тоғыз жылдай басқарды// кекконен жиырма жеті жыл басқарды↓/// ↑ кәдімгі демократ презійдент// қайта қайта сайлана ͡б̊ерген ғой↓/// ↑бірақ масквамен ^уөте жақ̊сы қарым қат^ынас ^уорнатты// және маскваға мынандай формұул'ұсынған// біз натоға да мүше ͡б̊олмайық// сіздердің жаңағы савет ^уодағының камұунійстік блог^ұна да мүше ͡б̊олмайық↓/// ↑сіздермен жақ̊сы қарым қат^ынастамыз// сіздермен жақ̊сы қарым қат^ынастамыз↓/// ↑біздің мүмкіндікті сіз пайдаланыңыз// сіздің мүмкіндікті ͡б̊із пайдаланайық деп// ^йек'арада сайасат жүргізді↓/// ↑бұн'әлемдік палійтологійада↓///	↑кішкентай ^йел мен үлкөн ^йел соғұс'алмайды ↓/// ↑^йерте ме/ кеш пе ^іресүурсұ ͡б̊ітеді↓/// ↑дәл сондай жағдай болдұ↓/// ↑әрійне қан жос'ақты // ^йекі жүздөй/ үш ͡шүз мыңдай адам әскерің ͡ ғырды// бірақ түб̊ү келіссөзгө келүугө мәжб̊үр ͡б̊олдұ↓/// ↑жер^інің ^уотұз пайызынан ай^ырылып қалды↓/// ↑соғаң ͡ ғарамастан/ маннаргеймнаң ͡ гейіңгі ^йек'үлкөн презійденттері ͡б̊олдұ// койвұйсто және ͡гекконен деген↓/// ↑койвұйсто тоғұз жылдай басқарды// кекконен жыйырма жеті жыл басқарды↓/// ↑кәдімгі демакрат презійдент// қайта ғайта сайлана ͡б̊ерген ғой↓/// ↑бірағ масквамен ^уөтө жақ̊сы қарым қат^ынас ^уорнатты// және москваға мынандай формұул'ұсұңған// біз натоға да мүшө ͡б̊олмайық// сіздердің жаңағы савет ^уодағының ͡гамұунұйстік блог^ұна да мүшө ͡б̊олмайық↓/// ↑сіздермен жақ̊сы қарым қат^ынастамыз// сіздермен жақ̊сы қарым қат^ынастамыз↓/// ↑біздің мүмкүндүкті сіз пайдаланыңыз// сіздің мүмкүндүкті ͡б̊із пайдаланайық деп// ^йек'арада сайасат ͡шүргүздү↓/// ↑бұн'әлемдік полұйтологұйада↓///	- Кішкентай ел мен үлкен ел соғыса алмайд. Ерте ме, кеш пе ресурсы бітед. Дәл сондай жағдай болды. Әрине, қан жоса ақты, 200-дей, 300 мыңдай адам, әскерін қырды, бірақ түбі келіссөзге келуге мәжбүр болд. Жерінің 30 пайызынан айырылып қалды. Соған қарамастан, Маннаргеймнан кейінгі екі үлкен президенттері болды, Койвисто және Кекконен деген. Койвисто 9 жылдай басқарды, Кекконен 27 жыл басқарды. Кәдімгі демократ президент, қайта-қайта сайлана берген ғой. Бірақ Москвамен өте жақсы қарым-қатынас орнатты және Москваға мынандай формула ұсынған: «Біз НАТО-ға да мүше болмайық, сіздердің, жаңағы, Совет Одағының коммунистік блогына да мүше болмайық. Сіздермен жақсы қарым-қатынастамыз, сіздермен жақсы қарым-қатынастамыз. Біздің мүмкіндікті сіз пайдаланыңыз, сіздің мүмкіндікті біз пайдаланайық” деп екі арада саясат жүргізді. Бұны әлемдік политологияда...
Айдос Сарым	▶	↑тарыйхын'үңілсеңіз / ^уотыз пайыз жер^інен ай^ырылып қалды↓/// ↑^уотыз пайыз жер^інен ай^ырылып қалды↓/// ↑^уөлген адам бар// бомбыланған қаласы ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑кезінде тіпті/ гійтлерді қолдап̊ шыққан маннаргейм// бірақ қырық төртінші жылы соғыстан шығып үлгерді↓/// ↑йағній нйүурмбергке ͡б̊асқағ'іліккен жоқ↓/// ↑бірақ қайтыс болғаннан кейін/ жаңа келген ^йекі презійдентінің қырық жыл бойғы сайасаты↓/// ↑бірақ ^уолар айтқан// біздер ^уорыстың қытығына тійе ͡б̊ермейік/ жігіттер↓/// ↑^йекі ^йелдің қазір ͡б̊із тәуелсіз/ бейтарап ^йелміз↓/// ↑^йешкімнің жағ^ына шықпаймыз// натоны да қолдамаймыз// савет ^уодағын да қолдамаймыз↓/// ↑керек болса ͡б̊ерлійн шақырса// берлійнге ͡б̊арып жақ̊с'әңгіме айтамыз↓/// ↑брежнев шақырса// брежневпен ахотаға ͡б̊арамыз// бірг'арақ ішеміз↓/// ↑франсійа шақырса// франсійамен келісімге келісеміз деп↓///	↑тарыйхын'үңүлсөңіз / ^уотұз пайыж жер^інен ай^ырылып қалды↓/// ↑^уотұз пайыж жер^інен ай^ырылып қалды↓/// ↑^уөлгөн адам бар// бомбұлаңғаң ͡ ғаласы ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑кезінде тіпті/ гійтлерді ͡ғолдап̊ шыққан маннаргейм// бірақ қырық төртүншү жылы соғұстан шығыб̊ ͡үлгөрдү↓/// ↑йағный нйүурмбөргкө ͡б̊асқағ'іліккен жоқ↓/// ↑бірақ қайтыс ͡полғаннаң ͡ гейін/ жаңа ͡гелген ^йекі презійдентінің ͡ғырығ жыл бойғұ сайасаты↓/// ↑бірақ ^уолар айтқан// біздер ^уорұстұң ͡ғытығына тійе ͡б̊ермейік/ жігіттер↓/// ↑^йекі ^йелдің ͡ғазір ͡б̊із тәуөлсүз/ бейтарап ^йелміз↓/// ↑^йешкімнің жағ^ына шықпаймыз// натонұ да ͡ғолдамаймыз// савет ^уодағын да ͡ғолдамаймыз↓/// ↑керек болса ͡б̊ерлійн шақырса// берлійңге ͡б̊арыб̊ жақ̊с'әңгіме айтамыз↓/// ↑брежнев шақырса// брежневпен ахотаға ͡б̊арамыз// бірг'арақ ішеміз↓/// ↑франсыйа шақырса// франсыйамең ͡гелісімге ͡гелісеміз деп↓///	- Тарихына үңілсеңіз, 30 пайыз жерінен айырылып қалды. - 30 пайыз жерінен айырылып қалды. Өлген адам бар, бомбыланған қаласы бар, басқасы бар. Кезінде, тіпті, Гитлерді қолдап шыққан Маннаргейм, бірақ 44-ші жылы соғыстан шығып үлгерді. Яғни Нюрнбергке, басқаға іліккен жоқ. Бірақ қайтыс болғаннан кейін жаңа келген екі президентінің 40 жыл бойғы саясаты. Бірақ олар айтқан: “Біздер, орыстың қытығына тие бермейік, жігіттер! Екі елдің қазір біз тәуелсіз, бейтарап елміз. Ешкімнің жағына шықпаймыз, НАТО-ны да қолдамаймыз, Совет Одағын да қолдамаймыз. Керек болса, Берлин шақырса, Берлинге барып, жақсы әңгіме айтамыз. Брежнев шақырса, Брежневпен охотаға барамыз, бірге арақ ішеміз. Франция шақырса, Франциямен келісімге келісеміз” деп.
Айдос Сарым	▶	↑^уосы ^йек'үлкен алпауыт блоктың арасында текетіресті пайдаланып// қазір ауқаттылық жөн^үнен/ білім жөн^үнен/ денсаулық жөн^үнен/ ійнновасійа жөн^үнен/ басқа жөн^үнен әлемнің ^уондығына кіретін бірінші/ ^йекінші/ үшінші/ төртінші/ бесінші ^уорында тұратын ^йелг'айналды ↓/// ↑бұны ^йенді мен сізг'айтайын // мен ^йенді фійнлйандійаның тарыйхын бір адамдай зерттеген адаммын↓/// ↑фійнлйандійад'ұлтш̆ыл болмад дейсіз ͡б̊е↓/// ↑бұған дейін де сөйлестік қой// бұл тақ^ырыпта↓/// ↑сол айтып тұрмын ғой↓/// ↑баб̊асының кегін құуған бір фійні шықпады ма↓/// ↑жоқ/ шықты↓/// ↑мына ^йекеуінің д'айтпаған әңгімелерін айтты↓/// ↑айтпаған әңгімен'айтқан // сендер сатқынсыңдар деген/ басқа деген↓/// ↑^уолар газеттерді жапқан// ^уолар ^уол кезде сайт болған жоқ// жұурналдарды жапқан↓/// ↑сендер ^уорысқа тійе ͡б̊ересіңдер қайта қайта↓/// ↑сендер мемлекеттің мүддесін↓///	↑^уосұ ^йек'үлкөн алпауұт ͡плоктұң арасында текетіресті пайдаланып// қазір ауқаттылығ жөн^үнөн/ білім жөн^үнөн/ денсаулұғ жөн^үнөн/ ійнновасыйа жөн^үнөн/ басқа жөн^үнөн әлемнің ^уондұғұна ͡гіретім бірінші/ ^йекінші/ үшүншү/ төртүншү/ бесінші ^уорұнда тұратын ^йелг'айналды ↓/// ↑бұнұ ^йенді мен сізг'айтайын // мен ^йенді фыйнлйандыйаның тарыйхым бір адамдай зерттеген адаммын↓/// ↑фыйнлйандыйад'ұлтш̆ұл болмады дейсіз ͡б̊е↓/// ↑бұған дейін де сөйлөстүк қой// бұл тақ^ырыпта↓/// ↑сол айтып тұрмұн ғой↓/// ↑баб̊асының ͡гегің ͡ғұуғам бір фійні шықпады ма↓/// ↑жоқ/ шықты↓/// ↑мына ^йекеуүнүң д'айтпаған әңгімелерін айтты↓/// ↑айтпаған әңгімен'айтқан // сендер сатқынсыңдар деген/ басқа деген↓/// ↑^уолар газеттерді жапқан// ^уолар ^уол ͡гезде сайт ͡полған жоқ// жұурналдарды жапқан↓/// ↑сендер ^уорұсқа тійе ͡б̊ересіңдер ͡ғайта ͡ғайта↓/// ↑сендер мемлекеттің мүддөсүн↓///	- Осы екі үлкен алпауыт блоктың арасында текетіресті пайдаланып, қазір ауқаттылық жөнінен, білім жөнінен, денсаулық жөнінен, инновация жөнінен, басқа жөнінен әлемнің ондығына кіретін 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші, 5-ші орында тұратын елге айналды. Бұны енді мен сізге айтайын, мен енді Финляндияның тарихын бір адамдай зерттеген адаммын. Финляндияда ұлтшыл болмад дейсіз бе? -Бұған дейін де сөйлестік қой, бұл тақырыпта. Сол айтып тұрмын ғой. Бабасының кегін қуған бір фині шықпады ма? -Жоқ, шықты. Мына екеуінің де айтпаған әңгімелерін айтты. Айтпаған әңгімені айтқан, сендер сатқынсыңдар деген, басқа деген. Олар газеттерді жапқан, олар ол кезде сайт болған жоқ, журналдарды жапқан. “Сендер орысқа тие бересіңдер, қайта-қайта. Сендер мемлекеттің мүддесін...”
Айдос Сарым	▶	↑сөз ͡б̊остандығын шектеген↓/// ↑шектеген↓/// ↑ ^уол тұуралы талай сыналған↓/// ↑хйұуман ^ырайтč вотч деген ұйымдар ͡б̊олды// басқа дегендер ͡б̊олды↓/// ↑фійнлйандйіа савет ^уодағының ықпалымен жұурналыйстерді құудалап жатыр ^йекен// ы ы газеттерді жауып жатыр ^йекен// басқа деген сыйақты нәрселер жазад↓/// ↑кәдімгі ^уолардың презійдент әкімшілігі тап̊сырма ͡б̊ереді ^йекен↓/// ↑кейб̊ір жұурнал шақ^ырып алып айтады ^йекен// жігіттер/ ^уөл'алмай жүрсіңдер ме↓/// ↑жазатын тақ^ырып жоқ па сендерге↓/// ↑^уорысқа тійе ͡б̊ермеңдерші// құдай үшін↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгінгі дейсіз↓/// ↑бірақ↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгінгі↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгін фійнлйандійа натоның мүшесі↓/// ↑а жаңағы ^йекі презійдентке қазір фійн халқ'алғыс айтады ма/ жоқ па↓/// ↑алғыс айтад/ мойындайд↓///	↑сөз ͡б̊остандығын шектеген↓/// ↑шектеген↓/// ↑^уол тұуралы талай сыналған↓/// ↑хйұуман ^ырайтč вотч деген ұйұмдар ͡б̊олдұ// басқа дегендер ͡б̊олдұ↓/// ↑фійнлйандійа савет ^уодағының ықпалымен жұурналыйстерді ͡ғұудалаб̊ жатыр ^йекен// ы ы газеттерді жауұб̊ жатыр ^йекен// басқа деген сыйақты нәрселер жазады↓/// ↑кәдімгі ^уолардың презійдент әкімшілігі тап̊сырма ͡б̊ереді ^йекен↓/// ↑кейб̊ір жұурнал шақ^ырыб̊ ͡алыб̊ ͡айтады ^йекен// жігіттер/ ^уөл'алмай жүрсүңдөр ме↓/// ↑жазатын тақ^ырыб̊ жоқ па сендерге↓/// ↑^уорұсқа тійе ͡б̊ермеңдерші// құдай үшүн↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгүңгү дейсіз↓/// ↑бірақ↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгүңгү↓/// ↑нәтійжесі ͡б̊үгүн фійнлйандійа натонұң мүшөсү↓/// ↑а жаңағы ^йекі презійдентке қазір фійн халқ'алғыс айтады ма/ жоқ па↓/// ↑алғыс айтады/ мойұндайды↓///	- Сөз бостандығын шектеген. - Шектеген. Ол туралы талай сыналған. “Хьюман Райтс Вотч” деген ұйымдар болды, басқа дегендер болды. “Финляндия Совет Одағының ықпалымен журналистерді қудалап жатыр екен, ы-ы газеттерді жауып жатыр екен, басқа” деген сияқты нәрселер жазад. Кәдімгі олардың президент әкімшілігі тапсырма береді екен. Кейбір журнал шақырып алып, айтады екен: “Жігіттер, өле алмай жүрсіңдер ме? Жазатын тақырып жоқ па, сендерге? Орысқа тие бермеңдерші, құдай үшін. - Нәтижесі бүгінгі дейсіз. Бірақ... - Нәтижесі бүгінгі. Нәтижесі - бүгін Финляндия НАТО-ның мүшесі. - А жаңағы екі президентке қазір фин халқы алғыс айтады ма, жоқ па? - Алғыс айтад, мойындайд.
Айдос Сарым	▶	↑жаңа сіз маған бірқатар сұрақтарды қойдыңыз↓/// ↑маған ^йемес көрермендеріме/ ійә↓/// ↑ жаң'әскерің бар ма// басқа ͡б̊асқа дегендей↓/// ↑халықтың тарапынан бірақ мынадай сауал болұуы мүмкін// айдос сарым нартай аралб̊ай ^йекеуің ^уотырсыңдар↓/// ↑неге ͡б̊ұл сұрақты халыққа қойасыңдар↓/// ↑армійаны жасақтау/ қарұуды қойұу ͡б̊ійліктің міндеті ^йемес пе деп↓/// ↑^уоны жасап ^уотырмыз ͡б̊іздер қазір↓/// ↑біздер жаттығұуға ͡б̊арамыз↓/// ↑^уосы ͡б̊ір қызығы/ қазақ армійасын ^йең көп̊ сынайтын// біздің демакратčымақтар↓/// ↑біздің әскерій жаттығұу ͡б̊олса// соған қарсы қапаланып// ^уойб̊ай/ қазақтар немене ͡б̊іреумен соғысайын деп жатыр ма↓/// ↑бізге неге повестка келед деп̊ шұулайд↓/// ↑сен патрійот болсаң// ^уөзің военкоматқа ͡б̊арсайшы// маған автомат беріп// үйретіңдерші ^уоқ атұуды деп↓/// ↑мен талай адамды көрдім сондай↓///	↑жаңа сіз мағам бірқатар сұрақтарды ↑жаңа сіз мағам бірқатар сұрақтарды қойдұңұз↓/// ↑маған ^йемес көрөрмөндеріме/ ійә↓/// ↑жаң'әскерің бар ма// басқа ͡б̊асқа дегендей↓/// ↑халықтың тарапынам бірағ мынадай сауал болұуұ мүмкүн// айдос сарым нартай аралб̊ай ^йекеуүң ^уотұрсұңдар↓/// ↑неге ͡б̊ұл сұрақты халыққа ͡ғойасыңдар↓/// ↑армыйаны жасақтау/ қарұудұ қойұу ͡б̊ійліктің міндеті ^йемес пе деп↓/// ↑^уонұ жасап ^уотұрмұз ͡б̊іздер ͡ғазір↓/// ↑біздер жаттығұуға ͡б̊арамыз↓/// ↑^уосұ ͡б̊ір ͡ғызығы/ қазағ армыйасын ^йең ͡гөп̊ сынайтын// біздің демакратčымақтар↓/// ↑біздің әскерій жаттығұу ͡б̊олса// соғаң ͡ ғарсы қапаланып// ^уойб̊ай/ қазақтар немене ͡б̊іреумөн соғұсайын деб̊ жатыр ма↓/// ↑бізге неге повестка ͡гелед деп̊ шұулайды↓/// ↑сем патрыйот ͡полсаң// ^уөзүң воеңкоматқа ͡б̊арсайшы// маған автомат ͡періп// үйрөтүңдерші ^уоғ атұудұ деп↓/// ↑мен талай адамды ͡гөрдүм сондай↓///	- Жаңа сіз маған бірқатар сұрақтарды қойдыңыз. Маған емес, көрермендеріме, иә. Жаңа әскерің бар ма, басқа-басқа дегендей. Халықтың тарапынан бірақ мынадай сауал болуы мүмкін: “Айдос Сарым Нартай Аралбай екеуің отырсыңдар. Неге бұл сұрақты халыққа қоясыңдар? Армияны жасақтау, қаруды қою биліктің міндеті емес пе?” деп. - Оны жасап отырмыз, біздер қазір. Біздер жаттығуға барамыз. Осы бір қызығы, қазақ армиясын ең көп сынайтын - біздің демократсымақтар. Біздің әскери жаттығу болса, соған қарсы қапаланып: “Ойбай, қазақтар, немене, біреумен соғысайын деп жатыр ма? Бізге неге повестка келед?” деп шулайд. Сен патриот болсаң, өзің военкоматқа барсайшы: “Маған автомат беріп, үйретіңдерші оқ атуды” деп. Мен талай адамды көрдім сондай.
Айдос Сарым	▶	↑қазақ кіммен соғысайын деп жатыр↓/// ↑бұл не деген жаңағы мійлійтарійзм деп жазған келіншектерді көрдім↓/// ↑қазақтың мүддесін қорғап ^уотыр// ^уорыспен соғыс деп ^уотыр↓/// ↑соның ^уөзінде жаңағындай әңгімен'айтад ↓/// ↑шын жан'ашыған адам// шын жан'ашыған адам бүгін ^йел^іне повестка келетін болса// балаңд'армійаға жіб̊ер↓/// ↑армійаны түгелдеп жатырмыз↓/// ↑армійа тұуралы қазір төрт заң қаб̊ылдадық↓/// ↑алдағы ^уосы жылдың айағы/ алдағы жылы неше түрлі заңдарды қаб̊ылдаймыз↓/// ↑қылмыстық кодек̊сті күшейтеміз// басқасын күшейтеміз↓/// ↑құдайға шүкүр/ біз презійденттің тап̊сырмасы ͡б̊ар↓/// ↑біз ^йешкіммен соғыспай ақ қойайық// соғыстан аулақ қылсын// бірақ біздің армійамыз кез келген мәселеге// кез келген қауіп қатерге дайын болұу керек деген әңгім'айтып ^уотырмыз↓///	↑қазақ кіммен соғұсайын деб̊ жатыр↓/// ↑бұл не деген жаңағы мыйлыйтарыйзм деб̊ жазғаң ͡ геліншектерді ͡гөрдүм↓/// ↑қазақтың мүддөсүң ͡ ғорғап ^уотұр// ^уорұспен соғұс ͡теп ^уотұр↓/// ↑сонұң ^уөзүндө жаңағындай әңгімен'айтады ↓/// ↑шын жан'ашыған адам// шын жан'ашыған адам бүгүн ^йел^іне повестка ͡гелетім болса// балаңд'армыйаға жіб̊ер↓/// ↑армыйаны түгөлдөб̊ жатырмыз↓/// ↑армыйа тұуралы қазір төрт заң ͡ғаб̊ылдадық↓/// ↑алдағы ^уосұ жылдың айағы/ алдағы жылы неше түрлү заңдарды қаб̊ылдаймыз↓/// ↑қылмыстық кодек̊сті ͡гүшөйтөміз// басқасың ͡ гүшөйтөміз↓/// ↑құдайға шүкүр/ біз презійденттің тап̊сырмасы ͡б̊ар↓/// ↑біз ^йешкіммен соғұспай ақ қойайық// соғұстан аулақ қылсын// бірақ ͡піздің армыйамыз ͡гез ͡гелген мәселеге// кез ͡гелгең ͡ ғауүп қатерге дайым болұу ͡герек деген әңгім'айтып ^уотұрмұз↓///	- «Қазақ кіммен соғысайын деп жатыр? Бұл не деген, жаңағы, милитаризм?” деп жазған келіншектерді көрдім. Қазақтың мүддесін қорғап отыр, орыспен соғыс деп отыр. Соның өзінде, жаңағындай әңгімені айтад. Шын жаны ашыған адам, шын жаны ашыған адам бүгін еліне повестка келетін болса, балаңды армияға жібер. Армияны түгелдеп жатырмыз. Армия туралы қазір 4 заң қабылдадық. Алдағы осы жылдың аяғы, алдағы жылы неше түрлі заңдарды қабылдаймыз. Қылмыстық кодексті күшейтеміз, басқасын күшейтеміз. Құдайға шүкір, біз Президенттің тапсырмасы бар. Біз ешкіммен соғыспай-ақ қояйық, соғыстан аулақ қылсын, бірақ біздің армиямыз кез келген мәселеге, кез келген қауіп-қатерге дайын болу керек деген әңгіме айтып отырмыз.
Айдос Сарым	▶	↑быйыл мысал'үшін / армійаның қадір қасыйетін арттырұу үшін ^йелүу жоғарғы ^уоқұу ^уорнымен келісіп// мың жарым армійаны ͡б̊ітірген балаларға тегін ^уоқұуға түсүуіне мүмкіндік беріп ^уотырмыз↓/// ↑армійа ͡б̊ұрынғы савет заманындағыдай ^ілійфтіг'айналұуы керек↓/// ↑армійа ^йер жігіттің ^йесейетін// ^йер жігіт болатын// азамат болатын ^уорнын'айналдырұу үшін ұлттық патрійоттық тәрб̊ійе/ әскерій тәрб̊ійе деген заң қаб̊ылдап жатырмыз↓/// ↑йағній ^уотыз жылд'істелінбеген ↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ тоқ̊сан төртінші жылы ͡б̊іздер атом бомбасынан бас тартқан кезде// бұудапешт келісімі деген дүнійе ͡б̊олған↓/// ↑^уон'ұукраійна да қол қойды// белорұусійа да қол қойды// біз де қол қойдық↓/// ↑^йенді ͡б̊іздің басқа шарамыз ͡б̊олған жоқ↓/// ↑ана ^йекі мемлекеттің де шарасы ͡б̊олған жоқ↓/// ↑бірақ̊ соған сеніп қалдық↓///	↑быйыл мысал'үшүн / армыйаның ͡ғадір ͡ғасыйетін арттырұу үшүн ^йелүу жоғарғы ^уоқұу ^уорнұмең ͡ гелісіп// мың жарым армыйаны ͡б̊ітіргем балаларға тегін ^уоқұуға түсүуүнө мүмкүндүк беріп ^уотұрмұз↓/// ↑армыйа ͡б̊ұрұңғұ савет заманындағыдай ^ілійфтіг'айналұуұ керек↓/// ↑армыйа ^йер жігіттің ^йесейетін// ^йер жігіт ͡полатын// азамат ͡полатын ^уорнұн'айналдырұу үшүн ұлттұқ патрыйоттұқ тәрб̊ійе/ әскерій тәрб̊ійе деген заң ͡ғаб̊ылдаб̊ жатырмыз↓/// ↑йағній ^уотұж жылд'істелімбеген↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ тоқ̊сан төртүншү жылы ͡б̊іздер атом бомбасынам бас тартқаң ͡ гезде// бұудапешт келісімі деген дүнүйө ͡б̊олған↓/// ↑^уон'ұукраійна да ͡ғол ͡ғойдұ// белорұусыйа да ͡ғол ͡ғойдұ// біз де қол ͡ғойдұқ↓/// ↑^йенді ͡б̊іздің басқа шарамыз ͡б̊олған жоқ↓/// ↑ана ^йекі мемлекеттің де шарасы ͡б̊олған жоқ↓/// ↑бірақ̊ соған сеніп қалдық↓///	- Биыл, мысалы үшін, армияның қадір-қасиетін арттыру үшін 50 жоғарғы оқу орнымен келісіп, 1000 жарым армияны бітірген балаларға тегін оқуға түсуіне мүмкіндік беріп отырмыз. Армия бұрынғы Совет заманындағыдай лифтіге айналуы керек. Армия ер жігіттің есейетін, ер жігіт болатын, азамат болатын орнына айналдыру үшін ұлттық патриоттық тәрбие, әскери тәрбие деген заң қабылдап жатырмыз. Яғни, 30 жылда істелінбеген. Өкінішке орай, 94-ші жылы біздер атом бомбасынан бас тартқан кезде, Будапешт келісімі деген дүние болған. Оны Украина да қол қойды, Белорусия да қол қойды, біз де қол қойдық. Енді біздің басқа шарамыз болған жоқ. Ана екі мемлекеттің де шарасы болған жоқ. Бірақ соған сеніп қалдық.
Айдос Сарым	▶	↑^уөйткені ͡б̊ес йадролық держава ͡б̊ізге кепіл берді// сендерге ͡б̊ірдеңе ͡б̊ола қалса// біздер әскерій өмекке дейін береміз деген↓/// ↑^уосы парақтан бетіндег'әріптен аз келісімшарт// астында ͡б̊ес қол бар↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ соған сеніп қалдық бір жағ^ынан↓/// ↑^йекінші жағ^ынан тым ы ы ^йенді ͡б̊ізге кім тійісед↓/// ↑қытаймен де жақ̊сымыз/ басқамен де жақ̊сымыз↓/// ↑сеніп қалғанда// ^йенд'әлі тынышпыз ғой шүкүр↓/// ↑жоқ/ ^йенді құдай сақтасын соғыстан// басқадан құдай сақтасын↓/// ↑бірақ ішкі дайындық/ ішкі серт↓/// ↑жоқ/ ^йенді қарапайым мысал// жаңа мен ійзраійлге тійіскен хамастың мысалын айтттым ғой↓/// ↑^йесіңізде м'алматыда бір жаңағы/ ^йесүуас қол^ұна мылтық алып// алматыны жарты күн шұуылдатқаны// немес'ақтөб̊еде ^уон жет'адам ба/ жыйырма жет'адам бір күнде шұуылдатқаны↓/// ↑^уол соғыс ^йемес↓///	↑^уөйткөнү ͡б̊ес йадролұғ ͡держава ͡б̊ізге ͡гепіл берді// сендерге ͡б̊ірдеңе ͡б̊ола ͡ғалса// біздер әскерій ͡гөмөккө дейім береміз деген↓/// ↑^уосұ парақтам бетіндег'әріптен аз ͡гелісімшарт// астында ͡б̊ес қол бар↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ соған сеніп қалдық ͡пір жағ^ынан↓/// ↑^йекінші жағ^ынан тым ы ы ^йенді ͡б̊ізге ͡гім тійіседі↓/// ↑қытаймен де жақ̊сымыз/ басқамен де жақ̊сымыз↓/// ↑сеніп қалғанда// ^йенд'әлі тынышпыз ғой шүкүр↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡ғұдай сақтасын соғұстан// басқадаң ͡ ғұдай сақтасын↓/// ↑бірағ ішкі дайындық/ ішкі серт↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡ғарапайым мысал// жаңа мен ійзраійлге тійіскен хамастың мысалын айтттым ғой↓/// ↑^йесіңізде м'алматыда бір жаңағы/ ^йесүуас қол^ұна мылтығ алып// алматыны жарты ͡гүн шұуұлдатқаны// немес'ақтөб̊өдө ^уон жет'адам ба/ жыйырма жет'адам бір ͡гүндө шұуұлдатқаны↓/// ↑^уол соғұс ^йемес↓///	- Өйткені, 5 ядролық держава бізге кепіл берді: “Сендерге бірдеңе бола қалса, біздер әскери көмекке дейін береміз” деген. Осы парақтан бетіндегі әріптен аз келісім-шарт, астында 5 қол бар. Өкінішке орай, соған сеніп қалдық, бір жағынан. Екінші жағынан, тым ы-ы енді бізге кім тиісед? Қытаймен де жақсымыз, басқамен де жақсымыз. - Сеніп қалғанда, енді, әлі тынышпыз ғой, шүкір. - Жоқ, енді құдай сақтасын, соғыстан, басқадан құдай сақтасын. Бірақ ішкі дайындық, ішкі серт. Жоқ, енді қарапайым мысал, жаңа мен Израильге тиіскен Хамастың мысалын айтттым ғой. Есіңізде ме, Алматыда бір, жаңағы, есуас қолына мылтық алып, Алматыны жарты күн шуылдатқаны немесе Ақтөбеде 17 адам ба, 27 адам бір күнде шуылдатқаны? Ол - соғыс емес.
Айдос Сарым	▶	↑әскерій бөлімге ͡б̊асып кіретін/ ійә↓/// ↑ійә/ ^уол соғыс болған жоқ құдайға шүкүр↓/// ↑бірақ ^йенді құдай сақтасын// сондайға ͡б̊арып қалсақ// біздің құр^ұлымдардың қазір мүмкіндігін арттырып жатырмыз↓/// ↑ал ^йесесіне қараңыз// бүгінгі презійдентті сынап жүрген// бүгінгі ͡б̊ійлікті сынап жүрген кейб̊ір азаматтар кійевте ^уот^ұрып алып// парійжде ^уот^ұрып алып↓/// ↑мінекей/ ^уосы жылдың ішінде қазақ армійасы жыйырма ͡б̊ес тұтқыйылдан әскерій үученійе жасад↓/// ↑батыл тойтарыс деген жеті ^уокрұугтің әскерін біріктірген// үлкен всеармейскій дейді ғой// жалп'армійаны жаттығұу жұмыстарын ^уөткіздік↓/// ↑^уол үшін әрійне/ жолды ͡б̊ұзб̊ау үшін / үкімет қыйындықпен салынған асфальтты ͡б̊ұзб̊ау үшін // танкілерді/ бронетранспортйорды пойызб̊ен жіб̊ересің↓/// ↑ ^уоны жұрт көреді ғой// көрмейді ^йемес қой теміржолдың бойында↓/// ↑бейнежазб̊аларын білеміз/ ійә↓///	↑әскерій бөлүмгө ͡б̊асып кіретін/ ійә↓/// ↑ійә/ ^уол соғұс ͡полған жоқ құдайға шүкүр↓/// ↑бірақ ^йенді ͡ғұдай сақтасын// сондайға ͡б̊арып қалсақ// біздің ͡ғұр^ұлұмдардың ͡ғазір мүмкүндүгін арттырыб̊ жатырмыз↓/// ↑ал ^йесесіне қараңыз// бүгүңгү презійдентті сынаб̊ жүргөн// бүгүңгү ͡б̊ійлікті сынаб̊ жүргөң ͡ гейб̊ір азаматтар ͡гійевте ^уот^ұрұб̊ ͡алып// парыйжде ^уот^ұрұб̊ ͡алып↓/// ↑мінекей/ ^уосұ жылдың ішінде қазағ армыйасы жыйырма ͡б̊ес тұтқұйұлдан әскерій үучөнійе жасады↓/// ↑батыл тойтарыс ͡теген жеті ^уокрұугтүң әскерім біріктірген// үлкөн всеармейскійй дейді ғой// жалп'армыйаны жаттығұу жұмұстарын ^уөткүздүк↓/// ↑^уол үшүн әрійне/ жолдұ ͡б̊ұзб̊ау үшүн / үкүмөт қыйындықпен салыңған асфальтты ͡б̊ұзб̊ау үшүн // таңкілерді/ бронетранспортйорды пойұзб̊ен жіб̊ересің↓/// ↑^уонұ жұрт көрөдү ғой// көрмөйдү ^йемес қой теміржолдұң бойұнда↓/// ↑бейнежазб̊аларым білеміз/ ійә↓///	- Әскери бөлімге басып кіретін, иә. - Иә, ол соғыс болған жоқ, құдайға шүкір. Бірақ енді құдай сақтасын, сондайға барып қалсақ, біздің құрылымдардың қазір мүмкіндігін арттырып жатырмыз. Ал есесіне қараңыз, бүгінгі Президентті сынап жүрген, бүгінгі билікті сынап жүрген кейбір азаматтар Киевте отырып алып, Парижде отырып алып. Мінекей, осы жылдың ішінде қазақ армиясы 25 тұтқиылдан әскери учение жасад. «Батыл тойтарыс» деген 7 округтің әскерін біріктірген, үлкен «Всеармейский» дейді ғой, жалпы армияны жаттығу жұмыстарын өткіздік. Ол үшін, әрине, жолды бұзбау үшін, үкімет қиындықпен салынған асфальтты бұзбау үшін танкілерді, бронетранспортерды пойызбен жібересің. Оны жұрт көреді ғой, көрмейді емес қой, теміржолдың бойында. - Бейнежазбаларын білеміз, иә.
Айдос Сарым	▶	↑ійә соны ͡б̊ейнені жазып алып// ійнтернетке салып// қазақтар ^іресейге көмектесіп жатыр// танкілер ͡б̊еріп жатыр деп// жалған ақпарат таратып жатыр↓/// ↑аблйазов болсын// анау ͡гійевте ^уотырған садықовтар ͡б̊олсын// бұл таза дақпырт/ таза жалған әңгіме↓/// ↑^уосы кезге дейін бірде ͡б̊ір қазақ кампанійасы/ бірде ͡б̊ір қазақ азаматы ͡б̊атыстың санксійасын'іліккен ^йемес↓/// ↑батыстың санксійаны қадағалайтын ^уофійсерлері мен// ^йенді ^уофійсерді ^уолар шенеуніктерін айтад// ^уофійсер дейд және солардың эмійсарлары ͡б̊ір айда ͡б̊ір ^ірет келіп кетед↓/// ↑үндемей келетіні ͡б̊ар// айғайлап келетіні ͡б̊ар↓/// ↑^йегер ͡б̊із ͡б̊ір жерде жаңағыдай/ көмек көрсететін болсақ// бізді ͡б̊айағыда дарғ'асатын ^йед↓/// ↑құдайға шүкүр ͡б̊іздің ^йенді// бүкіл мұнайымыздың/ басқамыздың жартысын ^йевропа мен амерійк'алып ^уотыр↓///	↑ійә сонұ ͡б̊ейнені жазыб̊ ͡алып// ійнтернетке салып// қазақтар ^іресейге ͡гөмөктөсіб̊ жатыр// таңкілер ͡б̊еріб̊ жатыр деп// жалған ақпарат таратыб̊ жатыр↓/// ↑аблйазов болсұн// анау ͡гійевте ^уотұрған садықовтар ͡б̊олсұн// бұл таза дақпырт/ таза жалған әңгіме↓/// ↑^уосұ ͡гезге дейім бірде ͡б̊ір ͡ғазақ кампаныйасы/ бірде ͡б̊ір ͡ғазағ азаматы ͡б̊атыстың саңксыйасын'іліккен ^йемес↓/// ↑батыстың саңксыйаны қадағалайтын ^уофұйсерлері мен// ^йенді ^уофұйсерді ^уолар шенеунүктөрүн айтады// ^уофұйсер дейді және солардың эмыйсарлары ͡б̊ір айда ͡б̊ір ^ірет келіп кетеді↓/// ↑үндөмөй ͡гелетіні ͡б̊ар// айғайлап келетіні ͡б̊ар↓/// ↑^йегер ͡б̊із ͡б̊ір жерде жаңағыдай/ көмөк көрсөтөтім болсақ// бізді ͡б̊айағыда дарғ'асатын ^йеді↓/// ↑құдайға шүкүр ͡б̊іздің ^йенді// бүкүл мұнайымыздың/ басқамыздың жартысын ^йевропа мен амерійк'алып ^уотұр↓///	- Иә, соны, бейнені жазып алып, интернетке салып: «Қазақтар Ресейге көмектесіп жатыр, танкілер беріп жатыр» деп, жалған ақпарат таратып жатыр. Аблязов болсын, анау Киевте отырған Садықовтар болсын, бұл - таза дақпырт, таза жалған әңгіме. Осы кезге дейін бірде-бір қазақ компаниясы, бірде-бір қазақ азаматы батыстың санкциясына іліккен емес. Батыстың санкцияны қадағалайтын офицерлері мен, енді, офицерді олар шенеуніктерін айтад, офицер дейд және солардың эмиссарлары бір айда бір рет келіп кетед. Үндемей келетіні бар, айғайлап келетіні бар. Егер біз бір жерде, жаңағыдай, көмек көрсететін болсақ, бізді баяғыда дарға асатын ед. Құдайға шүкір, біздің, енді, бүкіл мұнайымыздың, басқамыздың жартысын Европа мен Америка алып отыр.
Айдос Сарым	▶	↑соның арқасы ͡б̊олсын/ ұуранның арқасы ͡б̊олсын/ басқаның арқасында ͡б̊олсын/ сыртқы сайасатымыздың мықтылығы ͡б̊олсын// соның арқасында ͡б̊іздер ^уондайға жол беріп жатқан жоқпыз↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑бірақ ^йең бастысы/ біздер ͡б̊атыс ^іресейге танған санксійаларға ^уөзіміз кіріп кеткен жоқпыз// және ^уөзіміз де кіргізб̊ей ^уотырмыз↓/// ↑түс^үнікті↓/// ↑^йенді ^уосы ͡б̊іздің ^йел тәуелсіздік алғалы ͡б̊ері// ы ы үнемі талқыға түскен бір формұула ͡б̊ар ғой↓/// ↑біресе ͡б̊ірінші сайасат// сосын эканомійка дедік↓/// ↑^уодан кейін бірінш'эканомійка / ^уодан кейін сайасат дедік↓/// ↑қысқа нұсқа↓/// ↑қазір қайсысы ͡б̊ірінші тұр↓/// ↑дәл қазір↓/// ↑^йешқ̊ашанда ^йешқ̊айсысын бірінші ^уорынға қойұуға ͡б̊олмайд↓/// ↑сайасат эканомійкадан тұуындайды// эканомійка сайасаттан тұуындайды↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^йенді қазір ы ы біздің ^йелімізде/ ^йелдің арасында қызұу талқыланған ^йекі тақ^ырыпқа сіздің пік^іріңізді ͡б̊ілгім келед↓///	↑сонұң арқасы ͡б̊олсұн/ ұуранның арқасы ͡б̊олсұн/ басқаның арқасында ͡б̊олсұн/ сыртқы сайасатымыздың мықтылығы ͡б̊олсұн// сонұң арқасында ͡б̊іздер ^уондайға жол беріб̊ жатқан жоқпұз↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑бірақ ^йең бастысы/ біздер ͡б̊атыс ^іресейге таңған саңксыйаларға ^уөзүмүз ͡гіріп кеткен жоқпұз// және ^уөзүмүз де ͡гіргізб̊ей ^уотұрмұз↓/// ↑түс^үнүкті↓/// ↑^йенді ^уосұ ͡б̊іздің ^йел тәуөлсүздүг алғалы ͡б̊ері// ы ы үнөмү талқыға түскөм бір формұула ͡б̊ар ғой↓/// ↑біресе ͡б̊ірінші сайасат// сосұн эканомұйка дедік↓/// ↑^уодаң ͡ гейім бірінш'эканомұйка / ^уодаң ͡ гейін сайасат дедік↓/// ↑қысқа нұсқа↓/// ↑қазір ͡ғайсысы ͡б̊ірінші тұр↓/// ↑дәл ͡ғазір↓/// ↑^йешқ̊ашанда ^йешқ̊айсысым бірінші ^уорұңға ͡ғойұуға ͡б̊олмайды↓/// ↑сайасат эканомұйкадан тұуұндайды// эканомұйка сайасаттан тұуұндайды↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^йенді ͡ғазір ы ы біздің ^йелімізде/ ^йелдің арасында ͡ғызұу талқылаңған ^йекі тақ^ырыпқа сіздің пік^іріңізді ͡б̊ілгім ͡геледі↓///	- Соның арқасы болсын, уранның арқасы болсын, басқаның арқасында болсын, сыртқы саясатымыздың мықтылығы болсын, соның арқасында біздер ондайға жол беріп жатқан жоқпыз. - Жақсы. - Бірақ, ең бастысы, біздер батыс Ресейге таңған санкцияларға өзіміз кіріп кеткен жоқпыз және өзіміз де кіргізбей отырмыз. - Түсінікті. Енді, осы біздің ел тәуелсіздік алғалы бері ы-ы үнемі талқыға түскен бір формула бар ғой. Біресе, бірінші саясат, сосын экономика дедік. Одан кейін, бірінші экономика, одан кейін саясат дедік. Қысқа нұсқа. Қазір қайсысы бірінші тұр? Дәл қазір. - Ешқашанда ешқайсысын 1-ші орынға қоюға болмайд. Саясат экономикадан туындайды, экономика саясаттан туындайды. - Жақсы. Енді қазір ы-ы біздің елімізде, елдің арасында қызу талқыланған екі тақырыпқа сіздің пікіріңізді білгім келед.
Айдос Сарым	▶	↑біріншісі і і ^іресей газын қазақ̊стан арқылы ^уөзб̊ек̊станға жеткізүу тұуралы↓/// ↑білесіз жаңағы газ құб̊ыр тартылды// презійденттер қатысты↓/// ↑бұны да қатаң сыңғ'алғандар бар сайасый тұрғыда↓/// ↑бұл тек қан'эканомійкалық келісім бе↓/// ↑а бұдан қандай ^йенді↓/// ↑^йегер ^уөзб̊ектер ͡б̊ізг'айтатын болса↓/// ↑біздер ^йенді қазір қазақтың газы қашан келед деп күтіп ^уотырмыз ғой астанада/ көк̊шетауда/ басқа жерде↓/// ↑әрійне↓/// ↑^уөзб̊ектер ^уөте прагматійкалық халық↓/// ↑^уоларда ͡б̊ілесіз/ қазір қайта қайта тоқ ^уөшіп жатыр↓/// ↑тәшкеннің біресе ͡б̊ір ауданын ^уөш^үред// біресе ^йекінш'ауданын ^уөш^үред// біресе самарқандтың жартысы ^уөшіп қалад↓/// ↑^уөткенде қыста б̊ұлар да қатып қала жаздад↓///	↑біріншісі і і ^іресей газың ͡ ғазақ̊стан арқылы ^уөзб̊өк̊стаңға жеткізүу тұуралы↓/// ↑білесіж жаңағы газ ͡ғұб̊ұр тартылды// презійденттер ͡ғатысты↓/// ↑бұнұ да ͡ғатаң сыңғ'алғандар бар сайасый тұрғұда↓/// ↑бұл тек қан'эканомұйкалық келісім бе↓/// ↑ а бұдаң ͡ ғандай ^йенді↓/// ↑^йегер ^уөзб̊өктөр ͡б̊ізг'айтатын болса↓/// ↑біздер ^йенді ͡ғазір ͡ғазақтың газы қашаң ͡ геледі деп күтүп ^уотұрмұз ғой астанада/ көк̊шөтауда/ басқа жерде↓/// ↑әрійне↓/// ↑^уөзб̊өктөр ^уөтө прагматыйкалық халық↓/// ↑^уоларда ͡б̊ілесіз/ қазір ͡ғайта ͡ғайта тоқ ^уөшүб̊ жатыр↓/// ↑тәшкеннің біресе ͡б̊ір ауданын ^уөш^үрөд// біресе ^йекінш'ауданын ^уөш^үрөд// біресе самарқандтың жартысы ^уөшүп қалады↓/// ↑^уөткөндө қыста ͡б̊ұлар да ͡ғатып қала жаздады↓///	- Біріншісі, і-і Ресей газын Қазақстан арқылы Өзбекстанға жеткізу туралы. Білесіз, жаңағы, газ құбыр тартылды, Президенттер қатысты. Бұны да қатаң сынға алғандар бар, саяси тұрғыда. Бұл тек қана экономикалық келісім бе? - А бұдан қандай, енді...? Егер өзбектер бізге айтатын болса. Біздер, енді қазір қазақтың газы қашан келед деп күтіп отырмыз ғой Астанада, Көкшетауда, басқа жерде. - Әрине. - Өзбектер - өте прагматикалық халық. Оларда білесіз, қазір қайта-қайта тоқ өшіп жатыр. Тәшкеннің біресе бір ауданын өшіред, біресе екінші ауданын өшіред, біресе Самарқандтың жартысы өшіп қалад. Өткенде қыста бұлар да қатып қала жаздад.
Айдос Сарым	▶	↑сондықтан ^уолар ^уөте прагматійкалық тұрғыдан әңгімені қозғап жатыр// так бізге қазақтың газы ^уөз^үне жетпей жатыр// ал'алмаймыз ↓/// ↑түркүменнің газы көб̊ісі шетелге кетіп жатыр// бізге жете ͡б̊ермейд↓/// ↑^уонда ^іресейден алайық дед↓/// ↑ болды/ келісті↓/// ↑^йенді ͡б̊іздің жерімізден ^уөтпегенде// қай жерден ^уөтед↓/// ↑космоспен апара ма↓/// ↑біздің қарым қат^ынасымыз жақ̊сы↓/// ↑^уөзб̊екке сенім мол↓/// ↑мінекей/ мен сізге ͡б̊асқа мысал айтайын↓/// ↑мінекей/ ұукраійна мен ^іресей соғысып жатыр↓/// ↑газ құб̊ырлары ^уөтіп жатыр↓/// ↑үстінен ^уоған йа ұукраійнның бомбасы түспейд// йа ^уорыстың бомбасы түспейд↓/// ↑сыйқыр ма↓/// ↑^йекі мемлекет те пайдалы ͡б̊олып ^уотыр↓/// ↑жоқ/ ^йенді ^йекеуі де соғысып жатқан ^йел ғой↓///	↑сондұқтан ^уолар ^уөтө прагматыйкалық тұрғұдан әңгімені ͡ғозғаб̊ жатыр// так бізге қазақтың газы ^уөз^үнө жетпей жатыр// ал'алмаймыз ↓/// ↑түркүмөннің газы ͡гөб̊үсү шетелге ͡гетіб̊ жатыр// бізге жете ͡б̊ермейді↓/// ↑^уонда ^іресейден алайығ ͡деді↓/// ↑болдұ/ келісті↓/// ↑^йенді ͡б̊іздің жерімізден ^уөтпөгөнде// қай жерден ^уөтөдү↓/// ↑космоспен апара ма↓/// ↑біздің ͡ғарым қат^ынасымыж жақ̊сы↓/// ↑^уөзб̊өккө сенім мол↓/// ↑мінекей/ мен сізге ͡б̊асқа мысал айтайын↓/// ↑мінекей/ ұукраійна мен ^іресей соғұсұб̊ жатыр↓/// ↑газ ͡ғұб̊ұрлары ^уөтүб̊ жатыр↓/// ↑үстүнөн ^уоған йа ұукраійнның бомбасы түспөйдү// йа ^уорұстұң бомбасы түспөйдү↓/// ↑сыйқыр ма↓/// ↑^йекі мемлекет те пайдалы ͡б̊олұп ^уотұр↓/// ↑жоқ/ ^йенді ^йекеуү де соғұсұб̊ жатқан ^йел ғой↓///	- Сондықтан олар өте прагматикалық тұрғыдан әңгімені қозғап жатыр: “Так, бізге, қазақтың газы өзіне жетпей жатыр, ала алмаймыз. Түркіменнің газы көбісі шетелге кетіп жатыр, бізге жете бермейд. Онда Ресейден алайық” дед. Болды, келісті. Енді біздің жерімізден өтпегенде, қай жерден өтед? Космоспен апара ма? Біздің қарым-қатынасымыз жақсы. Өзбекке сенім мол. Мінекей, мен сізге басқа мысал айтайын. Мінекей, Украина мен Ресей соғысып жатыр. Газ құбырлары өтіп жатыр. Үстінен оған я украинның бомбасы түспейд, я орыстың бомбасы түспейд. Сиқыр ма? - Екі мемлекет те пайдалы болып отыр. - Жоқ, енді екеуі де соғысып жатқан ел ғой.
Айдос Сарым	▶	↑мына кейб̊ір жаңағы/ ұукраійнаның сайасаткерлерінің ^іресейде кәсіпорындары жұмыс істеп жатыр// ^уорыстың кейб̊ір кәсіпорындар'ұукраійнада жұмыс істеп жатыр↓/// ↑газ ^уөтіп жатыр// мұнай ^уөтіп жатыр// аммійак дейд↓/// ↑^уөтіп жатыр ма↓/// ↑ ^уөтіп жатыр↓/// ↑қысқа сұрақ/ үлкен сайасат ^йекіжүзділік пе ^уонда↓/// ↑үлкен сайасатта/ ^йегер сійнійзмнің дәлме дәл аудармасы ^йекіжүзділік десеңіз/ ^йекіжүзділік↓/// ↑бірақ ^уоны мойындамайды ^йешкім↓/// ↑үлкен сайасатта дос жоқ// мүдде ғана ͡б̊ар↓/// ↑мүдде ғана ͡б̊ар↓/// ↑ал сенің мүддеңді ^уөзіңнің халқың жүз пайыз түсінүу үшін н'істеу керек↓/// ↑әлде тарыйхта ^уондай болмаған ба↓/// ↑тарыйхта ^уөз^үнің сайасаткерлерін түсінбеген жағдайаттар көб̊ірек↓/// ↑бірақ ^уол үшін де ͡б̊елгілі ͡б̊ір ^ұуақыт керек// ^йекіншіден ^йенді ^уөзіңіз де күуәсіз// мен де күуәмін↓/// ↑мен де мысал'үшін / ^уөткенде күуә ͡б̊олдыңыз ғой↓///	↑мына ͡гейб̊ір жаңағы/ ұукраійнаның сайасаткерлерінің ^іресейде ͡гәсіпорұндары жұмұс істеб̊ жатыр// ^уорұстұң ͡гейб̊ір ͡гәсіпорұндар'ұукраійнада жұмұс істеб̊ жатыр↓/// ↑газ ^уөтүб̊ жатыр// мұнай ^уөтүб̊ жатыр// аммыйак дейді↓/// ↑^уөтүб̊ жатыр ма↓/// ↑^уөтүб̊ жатыр↓/// ↑қысқа сұрақ/ үлкөн сайасат ^йекіжүздүлүк пе ^уонда↓/// ↑үлкөн сайасатта/ ^йегер сійнійзмнің дәлме дәл аудармасы ^йекіжүздүлүк десеңіз/ ^йекіжүздүлүк↓/// ↑бірақ ^уонұ мойұндамайды ^йешкім↓/// ↑үлкөн сайасатта дош ͡ шоқ// мүддө ғана ͡б̊ар↓/// ↑мүддө ғана ͡б̊ар↓/// ↑ал сенің мүддөңдү ^уөзүңнүң халқың жүз пайыз түсүнүу үшүн н'істеу керек↓/// ↑әлде тарыйхта ^уондай болмағам ба↓/// ↑тарыйхта ^уөз^үнүң сайасаткерлерін түсүмбөген жағдайаттар ͡гөб̊үрөк↓/// ↑бірақ ^уол үшүн де ͡б̊елгілі ͡б̊ір ^ұуақыт керек// ^йекіншіден ^йенді ^уөзүңүз де ͡гүуәсіз// мен де ͡гүуәмін↓/// ↑мен де мысал'үшүн / ^уөткөндө күуә ͡б̊олдұңұз ғой↓///	- Мына кейбір, жаңағы, украинаның саясаткерлерінің Ресейде кәсіпорындары жұмыс істеп жатыр, орыстың кейбір кәсіпорындары Украинада жұмыс істеп жатыр. Газ өтіп жатыр, мұнай өтіп жатыр, аммиак дейд. Өтіп жатыр ма? Өтіп жатыр. - Қысқа сұрақ: үлкен саясат екіжүзділік пе, онда? - Үлкен саясатта, егер цинизмнің дәлме-дәл аудармасы екіжүзділік десеңіз, екіжүзділік. Бірақ оны мойындамайды ешкім. - Үлкен саясатта дос жоқ, мүдде ғана бар. - Мүдде ғана бар. - Ал сенің мүддеңді өзіңнің халқың 100 пайыз түсіну үшін не істеу керек? Әлде тарихта ондай болмаған ба? - Тарихта өзінің саясаткерлерін түсінбеген жағдаяттар көбірек. Бірақ ол үшін де белгілі бір уақыт керек, екіншіден, енді өзіңіз де куәсіз, мен де куәмін. Мен де, мысалы үшін, өткенде куә болдыңыз ғой.
Айдос Сарым	▶	↑сыртқ'істер мійнійстрлігін шақ^ырып алып// ^уоның жаңағы ͡б̊аспасөзб̊ен жұмыс істейтін азаматтарын шақ^ырып алып// менің айтқан әңгімемнің бірі ͡б̊олд↓/// ↑мінекей/ нартай аралб̊айұлы ͡б̊ар// мақ̊сат толықбайұлы ͡б̊ар ійә↓/// ↑^уөздерүнің паблійктері ͡б̊ар// ^уөздерінің аккаунттары ͡б̊ар// йүутүубтегі мыңдаған көрермендері ͡б̊ар↓/// ↑^уолардан бетер тіпті/ ійнстаграмдағы қыздар ͡б̊ар// үш мійлійоннан ^уотырған↓/// ↑сіз тек қана ^уөзіңіздің мінбеге ^уот^ұрып алып// әңгім'айта бермесеңізші↓/// ↑соларға да ͡б̊арыңыздар айағыңызб̊ен// ^уөліп қалмайсыздар↓/// ↑біз ͡б̊арып жүрміз/ құдайға шүкүр↓/// ↑біздің төраға ͡б̊арып жүр йүутүуб̊ каналдарға↓/// ↑ал сіз неге ͡б̊армайсыз деген әңгімені мен д'айттым ↓///	↑сыртқ'істер мійнійстрлігін шақ^ырыб̊ ͡алып// ^уонұң жаңағы ͡б̊аспасөзб̊өн жұмұс істейтін азаматтарын шақ^ырыб̊ ͡алып// менің айтқан әңгімемнің бірі ͡б̊олдұ↓/// ↑мінекей/ нартай аралб̊айұлұ ͡б̊ар// мақ̊сат толұқбайұлұ ͡б̊ар ійә↓/// ↑^уөздөрүнің паблыйктері ͡б̊ар// ^уөздөрүнің аккаунттары ͡б̊ар// йүутүубтөгү мыңдағаң ͡ гөрөрмөндері ͡б̊ар↓/// ↑^уолардам бетер тіпті/ ійнстаграмдағы қыздар ͡б̊ар// үш мійлійоннан ^уотұрған↓/// ↑сіз тек қана ^уөзүңүздің мімбеге ^уот^ұрұб̊ ͡алып// әңгім'айта бермесеңішші↓/// ↑соларға да ͡б̊арыңыздар айағыңызб̊ен// ^уөлүп қалмайсыздар↓/// ↑біз ͡б̊арыб̊ жүрмүз/ құдайға шүкүр↓/// ↑біздің төраға ͡б̊арыб̊ жүр йүутүуб̊ каналдарға↓/// ↑ал сіз неге ͡б̊армайсыз деген әңгімені мен д'айттым ↓///	- Сыртқы істер министрлігін шақырып алып, оның, жаңағы, баспасөзбен жұмыс істейтін азаматтарын шақырып алып, менің айтқан әңгімемнің бірі болд. Мінекей, Нартай Аралбайұлы бар, Мақсат Толықбайұлы бар, иә. Өздерінің пабликтері бар, өздерінің аккаунттары бар, ютубтегі мыңдаған көрермендері бар. Олардан бетер, тіпті инстаграмдағы қыздар бар, 3 миллионнан отырған. Сіз тек қана өзіңіздің мінбеге отырып алып, әңгіме айта бермесеңізші. Соларға да барыңыздар аяғыңызбен, өліп қалмайсыздар. Біз барып жүрміз, құдайға шүкір. Біздің төраға барып жүр Ютуб каналдарға. Ал сіз неге бармайсыз деген әңгімені мен де айттым.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ/ ^уол бір күнде келмейд// бірақ күнде түсіндіре ͡б̊ерсең// нақты мысалдармен түсіндірсең// сенің мүддең/ сенің балаңның мүддесі/ сенің балаңның ^уосы ͡б̊үгін аурұуханаға ͡б̊арғаны// сенің балаңның мектепке тып тыныш барып жүргені// сенің алған көлігің// сенің бензійнің// сенің басқаң деп̊ санмен/ сійфрмен дәлелдеп бер'алсаң ↓/// ↑нұу/ қарапайым мысалы/ бізде ͡б̊әрі қытайға ^уөршеленіп алған↓/// ↑бірақ қытайға қазір ͡б̊ес жүз мың адам барад↓/// ↑қазақ азаматы↓/// ↑війзасыз ^ірежіймге қатысты қазір қоғамда талас↓/// ↑тіпті дүркүреп кеткен әңгіме дейік̊ші↓/// ↑бірақ̊ сол бес жүз мың адамның көб̊ісі шарұуамем барып жүрген адамдар↓/// ↑^йенді тұурійс те ͡б̊ар// стүуденті ͡б̊ар ^уоқып жүрген// ағайын іздеп барғаны ͡б̊ар↓/// ↑^йемделетіндер ͡б̊ар↓///	↑жоқ/ ^уол бір ͡гүндө келмейді// бірақ күндө түсүндүре ͡б̊ерсең// нақты мысалдармен түсүндүрсең// сенің мүддөң/ сенің балаңның мүддөсү/ сенің балаңның ^уосұ ͡б̊үгүн аурұуханаға ͡б̊арғаны// сенің балаңның мектепке тып тыныш барыб̊ жүргөнү// сенің алғаң ͡ гөлүгүң// сенің бензійнің// сенің басқаң деп̊ саммен/ сійфрмен дәлелдеп ͡пер'алсаң ↓/// ↑нұу/ қарапайым мысалы/ бізде ͡б̊әрі ͡ғытайға ^уөршөлөніб̊ ͡алған↓/// ↑бірақ қытайға ͡ғазір ͡б̊еш ͡ шүз мың адам барады↓/// ↑қазағ азаматы↓/// ↑выйзасыз ^ірежіймге қатысты қазір ͡ғоғамда талас↓/// ↑тіпті дүркүрөп кеткен әңгіме дейік̊ші↓/// ↑бірақ̊ сол беш ͡ шүз мың адамның ͡гөб̊үсү шарұуамем барыб̊ жүргөн адамдар↓/// ↑^йенді тұурійс те ͡б̊ар// стүудөнтү ͡б̊ар ^уоқұб̊ жүргөн// ағайын іздеп ͡парғаны ͡б̊ар↓/// ↑^йемделетіндер ͡б̊ар↓///	- Жоқ, ол бір күнде келмейд, бірақ күнде түсіндіре берсең, нақты мысалдармен түсіндірсең, сенің мүддең, сенің балаңның мүддесі, сенің балаңның осы бүгін ауруханаға барғаны, сенің балаңның мектепке тып-тыныш барып жүргені, сенің алған көлігің, сенің бензинің, сенің басқаң деп санмен, цифрмен дәлелдеп бере алсаң. Ну, қарапайым, мысалы, бізде бәрі Қытайға өршеленіп алған. Бірақ Қытайға қазір 5 жүз мың адам барад. Қазақ азаматы. - Визасыз режимге қатысты қазір қоғамда талас. - Тіпті дүркіреп кеткен әңгіме дейікші. Бірақ сол 5 жүз мың адамның көбісі шаруамен барып жүрген адамдар. Енді турист те бар, студенті бар оқып жүрген, ағайын іздеп барғаны бар. - Емделетіндер бар.
Айдос Сарым	▶	↑^йемделетін адамдар ͡б̊ар↓/// ↑бұлардың бәрі мүдде ғой↓/// ↑бірақ ^йенді шағын және ^уорта ͡б̊ійзнест'алыңызшы ↓/// ↑қазір харгос бар↓/// ↑харгосқ'адам сыймай кетті↓/// ↑қазір анау семей жақтан бақтын'ашайын деп жатырмыз// ^уөйткені жүк̊ сыймай кетті↓/// ↑сол сыйақт'үш бекет ашайын деп жатыр↓/// ↑ноб̊айы сол шамадағы/ сондай тауар кіретін↓/// ↑^уоның артында жүздеген мың адамның мүддесі тұр↓/// ↑біреу ^іремонтпен айналысад// біреу краск'алып келед// біреу ͡б̊асқ'алып келед// меб̊ель алып келед↓/// ↑^уос'астанадағы / алматыдағы ^іремонттың тоқ̊сан пайызы қытайдың тауары↓/// ↑^уөт^үрік деңізші↓/// ↑жоқ/ ^уөт^үрік деңізші↓/// ↑^ырас қой↓/// ↑жоқ/ ^ырас қой↓/// ↑соның бәрін жауып тастайық̊шы↓/// ↑нағыз үлкен көтеріліс// қаңтардың қаңтары сонда ͡б̊олад↓/// ↑бірақ анау посттарға жетпей қалады ^уосы мәліметтер↓///	↑^йемделетін адамдар ͡б̊ар↓/// ↑бұлардың бәрі мүддө ғой↓/// ↑бірақ ^йенді шағын және ^уорта ͡б̊ійзнест'алыңышшы ↓/// ↑қазір харгос ͡пар↓/// ↑харгосқ'адам сыймай ͡гетті↓/// ↑қазір анау семей жақтам бақтын'ашайын деб̊ жатырмыз// ^уөйткөнү жүк̊ сыймай ͡гетті↓/// ↑сол сыйақт'үш бекет ашайын деб̊ жатыр↓/// ↑ноб̊айы сол шамадағы/ сондай тауар ͡гіретін↓/// ↑^уонұң артында жүздөгөн мың адамның мүддөсү тұр↓/// ↑біреу ^іремонтпен айналысады// біреу ͡граск'алып келеді// біреу ͡б̊асқ'алып келеді// меб̊ел алып келеді↓/// ↑^уос'астанадағы / алматыдағы ^іремонттұң тоқ̊сам пайызы қытайдың тауары↓/// ↑^уөт^үрүк деңішші↓/// ↑жоқ/ ^уөт^үрүк деңішші↓/// ↑^ырас қой↓/// ↑жоқ/ ^ырас қой↓/// ↑сонұң бәрін жауұп тастайық̊шы↓/// ↑нағыз үлкөң ͡ гөтөрүліс// қаңтардың ͡ғаңтары сонда ͡б̊олады↓/// ↑бірағ анау посттарға жетпей ͡ғалады ^уосұ мәліметтер↓///	- Емделетін адамдар бар. Бұлардың бәрі мүдде ғой. Бірақ енді шағын және орта бизнесті алыңызшы. Қазір Харгос бар. Харгосқа адам сыймай кетті. Қазір анау Семей жақтан “Бақтыны” ашайын деп жатырмыз, өйткені жүк сыймай кетті. Сол сияқты үш бекет ашайын деп жатыр. Нобайы, сол шамадағы, сондай тауар кіретін. Оның артында жүздеген мың адамның мүддесі тұр. Біреу ремонтпен айналысад, біреу краска алып келед, біреу басқа алып келед, мебель алып келед. Осы Астанадағы, Алматыдағы ремонттың 90 пайызы Қытайдың тауары. Өтірік деңізші. Жоқ, өтірік деңізші. - Рас қой. - Жоқ, рас қой. Соның бәрін жауып тастайықшы. Нағыз үлкен көтеріліс, Қаңтардың қаңтары сонда болад. - Бірақ анау посттарға жетпей қалады осы мәліметтер.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ/ менің ^йенді ^йекінш'әңгімені айтамын// мен ^йенді кейде ͡б̊ійліктің азаматтарымен сөйлескен кезде ͡б̊ір нәрсен'айтамын // жігіттер/ сіздер қазір мысал'үшін / ^уөзіңіз қоғамдық бірлестікті тіркеу тұуралы// және ^уоны жеңілдетүу тұуралы қазір заң жүргізіп келе жатырсыз↓/// ↑жақ̊сы заң ^ырас қой↓/// ↑ бірінші ^уоқ^ұлымнан ^уөттік↓/// ↑қазір ͡б̊іздің ^йелімізде↓/// ↑құдай қаласа ^йекіншісін ^уөткіземіз↓/// ↑бірлестік құрам десең// ^уон ^йемес/ үш адам жетčе ͡б̊ітті↓/// ↑ құра ͡б̊ересің/ праблема жоқ↓/// ↑^йенд'айтам / жаңағы ͡б̊ес жүз мың адам мүдде ғой↓/// ↑мүдде↓/// ↑сол бес жүз адамды неге ͡б̊ір ұйым қылмайсыз дейм↓/// ↑атамекенге неге кіргізб̊ейсіз↓/// ↑қытаймен сауда жасап жүрген ұйымдардың асасійасійасы ͡б̊олсыншы↓/// ↑сон'азаматтар ашып̊ шығып айтčыншы↓/// ↑бізге керек бұл деген↓///	↑жоқ/ менің ^йенді ^йекінш'әңгімені айтамын// мен ^йенді ͡гейде ͡б̊ійліктің азаматтарымен сөйлөскөң ͡ гезде ͡б̊ір нәрсен'айтамын // жігіттер/ сіздер ͡ғазір мысал'үшүн / ^уөзүңүз ͡ғоғамдық ͡пірлестікті тіркеу тұуралы// және ^уонұ жеңілдетүу тұуралы қазір заң жүргүзүп келе жатырсыз↓/// ↑жақ̊сы заң ^ырас қой↓/// ↑ бірінші ^уоқ^ұлұмнан ^уөттүк↓/// ↑қазір ͡б̊іздің ^йелімізде↓/// ↑құдай ͡ғаласа ^йекіншісін ^уөткүзөміз↓/// ↑бірлестік құрам десең// ^уон ^йемес/ үш адам жетčе ͡б̊ітті↓/// ↑ құра ͡б̊ересің/ праблема жоқ↓/// ↑^йенд'айтам / жаңағы ͡б̊еш ͡ шүз мың адам мүддө ғой↓/// ↑мүддө↓/// ↑сол беш ͡ шүз адамды неге ͡б̊ір ұйұм қылмайсыз деймін↓/// ↑атамекеңге неге ͡гіргізб̊ейсіз↓/// ↑қытаймен сауда жасаб̊ жүргөн ұйұмдардың асасыйасыйасы ͡б̊олсұншұ↓/// ↑сон'азаматтар ашып̊ шығыб̊ ͡айтčыншы↓/// ↑бізге ͡герек бұл деген↓///	- Жоқ, менің енді екінші әңгімені айтамын, мен енді кейде биліктің азаматтарымен сөйлескен кезде бір нәрсені айтамын: “Жігіттер, сіздер қазір, мысалы үшін, өзіңіз қоғамдық бірлестікті тіркеу туралы және оны жеңілдету туралы қазір заң жүргізіп келе жатырсыз”. Жақсы заң, рас қой. - Бірінші оқылымнан өттік. Қазір біздің елімізде... - Құдай қаласа екіншісін өткіземіз. - Бірлестік құрам десең, 10 емес, 3 адам жетсе, бітті. Құра бересің, проблема жоқ. - Енді айтам, жаңағы 500 мың адам мүдде ғой. - Мүдде. - Сол 500 адамды неге бір ұйым қылмайсыз дейм. “Атамекенге” неге кіргізбейсіз? Қытаймен сауда жасап жүрген ұйымдардың ассоциациясы болсыншы. Соны азаматтар ашып шығып, айтсыншы. - Бізге керек бұл деген.
Айдос Сарым	▶	↑жоқ бізге тіпті депүутаттарға келіп айтčыншы// жігіттер/ біздің артымызда ͡б̊ес жүз мың адам↓/// ↑^уоның әрқайсысының ^уотбасы ͡б̊ар// ағайыны ͡б̊ар// тұумасы ͡б̊ар↓/// ↑ноб̊ай'үш мійлійон адам↓/// ↑бізге жұмыс тауып беріңдер// біздің ^уосы күнгі тауып жүрген ақ̊шамызды тауып беріңдер// бійзнесімізді ^уорнына қойыңыздар// содан кейін шекараны жаб̊ыңдар деп айтčыншы↓/// ↑сонда мен анау дійванда/ басқада жатып̊ сынағандар ͡б̊ар ма ^йекен// жоқ па ^йекен көрер ^йедім↓/// ↑^уоның ішінде жаңағ'азаматтар да жүр↓/// ↑ жоқ/ бұл ^йенді таза шійзофренійа деп ^йесептеймін де↓/// ↑ананыңқ ызығын көріп жүрсін// ^іресейде ^уоқып жүрсін// ^іресейге ͡б̊арып ағайыныңды ^йемдеп жүрсін// қытайға ͡б̊арып ағайыныңды ^йемдеп жүрсін// түурійзммен барып келесің↓///	↑жоқ ͡пізге тіпті депүутаттарға ͡геліб̊ ͡айтčыншы// жігіттер/ біздің артымызда ͡б̊еш ͡ шүз мың адам↓/// ↑^уонұң әрқайсысының ^уотпасы ͡б̊ар// ағайыны ͡б̊ар// тұумасы ͡б̊ар↓/// ↑ноб̊ай'үш мійлійон адам↓/// ↑бізге жұмұс тауұп ͡періңдер// біздің ^уосұ ͡гүңгү тауұб̊ жүргөн ақ̊шамызды тауұп ͡періңдер// бійзнесімізді ^уорнұна ͡ғойұңұздар// содаң ͡ гейін шекараны жаб̊ыңдар деб̊ ͡айтčыншы↓/// ↑сонда мен анау дыйванда/ басқада жатып̊ сынағандар ͡б̊ар ма ^йекен// жоқ па ^йекең ͡ гөрөр ^йедім↓/// ↑^уонұң ішінде жаңағ'азаматтар да жүр↓/// ↑жоқ/ бұл ^йенді таза шыйзофренійә деп ^йесептеймін де↓/// ↑ананың ͡ғызығың ͡ гөрүб̊ жүрсүң// ^іресейде ^уоқұб̊ жүрсүң// ^іресейге ͡б̊арыб̊ ͡ағайыныңды ^йемдеб̊ жүрсүң// қытайға ͡б̊арыб̊ ͡ағайыныңды ^йемдеб̊ жүрсүң// түурійзммем барып келесің↓///	- Жоқ, бізге, тіпті депутаттарға келіп айтсыншы: “Жігіттер, біздің артымызда 500 мың адам. Оның әрқайсысының отбасы бар, ағайыны бар, тумасы бар. Нобайы 3 миллион адам. Бізге жұмыс тауып беріңдер, біздің осы күнгі тауып жүрген ақшамызды тауып беріңдер, бизнесімізді орнына қойыңыздар, содан кейін шекараны жабыңдар” деп айтсыншы. Сонда мен анау диванда, басқада жатып сынағандар бар ма екен, жоқ па екен көрер едім. Оның ішінде, жаңағы, азаматтар да жүр. Жоқ, бұл енді таза шизофрения деп есептеймін де. Ананың қызығын көріп жүрсің, Ресейде оқып жүрсің, Ресейге барып, ағайыныңды емдеп жүрсің, Қытайға барып, ағайыныңды емдеп жүрсің, туризммен барып келесің.
Айдос Сарым	▶	↑фотоңд'ійнтернетке саласың да мына жерде ^уот^ұрып алып// ^уойб̊ай/ мынау не деген сатқындық деп ^уоттап ^уотырұу// кеш^іріңіз қаным қарайады ^уосындайда↓/// ↑бұл ^йенді ^йекіжүзділік ^йемес↓/// ↑мен ^йекіжүзді шығармын// бірақ мен шійзофренійк ^йемеспін↓/// ↑ал анау шійзофренійа таза↓/// ↑түс^үнікті↓/// ↑қоғамдағы ^йекінші мәселе талқыланып жатқан ^уол мынау↓/// ↑білесіз ы ы ^уон үшінші қазанда ͡б̊ішкекте ^уөткен// тмд мемлекеттері ͡б̊асшыларының кеңесінің ^уот^ұрысында// ^уорыс тіл^іне қатысты халықаралық ұйым құрұу тұуралы шартқа қол қойылды↓/// ↑жаңағы ^уоның мынау ы ы несі/ жарғысы құр^ұлымы тұуралы мәселеге ͡б̊астама көтерген қазақ̊стан тарапы↓/// ↑ ^йенді дәл ^уосыған қатысты ы ы мемлекет басшысы/ презійдент тоқаев былай дед↓///	↑фотоңд'ійнтернетке саласың да мына жерде ^уот^ұрұб̊ ͡алып// ^уойб̊ай/ мынау не деген сатқындығ ͡деп ^уоттап ^уотұрұу// кеш^іріңіз ͡ғаным қарайады ^уосұндайда↓/// ↑бұл ^йенді ^йекіжүздүлүк ^йемес↓/// ↑мен ^йекіжүздү шығармын// бірағ мен шыйзофренійк ^йемеспін↓/// ↑ал анау шыйзофренійә таза↓/// ↑түс^үнүкті↓/// ↑қоғамдағы ^йекінші мәселе талқыланыб̊ жатқан ^уол мынау↓/// ↑білесіз ы ы ^уон үшүншү қазанда ͡б̊ішкекте ^уөткөн// тмд мемлекеттері ͡б̊ашшыларының ͡геңесінің ^уот^ұрұсында// ^уорұс тіл^іне қатысты халықаралығ ұйұм құрұу тұуралы шартқа ͡ғол ͡ғойұлдұ↓/// ↑жаңағы ^уонұң мынау ы ы несі/ жарғысы құр^ұлұмы тұуралы мәселеге ͡б̊астама ͡гөтөргөң ͡ ғазақ̊стан тарапы↓/// ↑^йенді дәл ^уосұғаң ͡ ғатысты ы ы мемлекет ͡пашшысы/ презійдент тоқаев былай деді↓///	- Фотоңды интернетке саласың да мына жерде отырып алып, «ойбай, мынау не деген сатқындық» деп оттап отыру, кешіріңіз, қаным қараяды осындайда. Бұл енді екіжүзділік емес. Мен екіжүзді шығармын, бірақ мен шизофреник емеспін. Ал анау шизофрения таза. - Түсінікті. Қоғамдағы екінші мәселе талқыланып жатқан ол - мынау. Білесіз, ы-ы 13 қазанда Бішкекте өткен ТМД мемлекеттері басшыларының кеңесінің отырысында орыс тіліне қатысты халықаралық ұйым құру туралы шартқа қол қойылды. Жаңағы, оның мынау ы-ы несі, Жарғысы, құрылымы туралы мәселеге бастама көтерген Қазақстан тарапы. Енді дәл осыған қатысты ы-ы Мемлекет басшысы, президент Тоқаев былай дед.
Айдос Сарым	▶	↑толық ^уоқыйын сійтатаны// сосын сіздің жауаб̊ыңызды сұраймын// бүгінде ͡б̊іріккен ұлттар ұйымының ^іресмій тілдерінің бірі саналатын// әрі халықаралық тіл мәртеб̊есін'ійе ^уорыс тілі// мемлекеттерімізд'арасындағы достық қарым қат^ынасқа демеу ͡б̊олад↓/// ↑ұйымдастырұушы фактор/ сондай ақ ^уөңірлік каперасійаның ынтымақтастық пен ^уөзара сенімді нығайтатын пәрменді құрал ^үрөлін атқарып ^уотырғаны жас^ырын ^йемес↓/// ↑мұны ^йешкім жоққа шығар'алмайд деп ^уойлаймын↓/// ↑^уорыс тілі жөніндегі халықаралық ұйым құрұу тұуралы ͡б̊астама көтерген кезде// мен әлемдік тәж^ірійб̊ені де ͡б̊асшылыққ'алдым ↓/// ↑кезінде франсұуз/ неміс/ ійспан және ͡б̊асқа да тілдерді дамытұу үшін ^уосындай халықаралық ұйымдар құрылған↓/// ↑^уорыс тіл^іне қатысты халықаралық ұйым құрұу ійдейасы // тмд ^йелдерінің/ соның ішінде қазақ̊станның мемлекеттік тіл сайасатына ͡б̊алама жасау нійетінен тұуған жоқ↓///	↑толұқ ^уоқұйұн сыйтатаны// сосұн сіздің жауаб̊ыңызды сұраймын// бүгүндө ͡б̊іріккен ұлттар ұйұмұның ^іресмій тілдерінің бірі саналатын// әрі халықаралық тіл мәртеб̊есін'ійе ^уорұс тілі// мемлекеттерімізд'арасындағы достұқ қарым қат^ынасқа демеу ͡б̊олады↓/// ↑ұйұмдастырұушұ фактор/ сондай ақ ^уөңүрлүк каперасыйаның ынтымақтастық пен ^уөзара сенімді нығайтатым пәрменді ͡ғұрал ^үрөлүн атқарып ^уотұрғаны жас^ырын ^йемес↓/// ↑мұнұ ^йешкім жоққа шығар'алмайды деп ^уойлаймын↓/// ↑^уорұс тілі жөнүндөгі халықаралығ ұйұм құрұу тұуралы ͡б̊астама ͡гөтөргөң ͡ гезде// мен әлемдік тәж^ірійб̊ені де ͡б̊ашшылыққ'алдым ↓/// ↑кезінде франсұуз/ неміс/ ыйспан және ͡б̊асқа да тілдерді дамытұу үшүн ^уосұндай халықаралығ ұйұмдар ͡ғұрұлған↓/// ↑^уорұс тіл^іне қатысты халықаралығ ұйұм құрұу ы ійдейәсы // тмд ^йелдерінің/ сонұң ішінде қазақ̊станның мемлекеттік тіл сайасатына ͡б̊алама жасау нійетінен тұуған жоқ↓///	- Толық оқиын цитатаны, сосын сіздің жауабыңызды сұраймын: “Бүгінде Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдерінің бірі саналатын, әрі халықаралық тіл мәртебесіне ие орыс тілі - мемлекеттерімізді арасындағы достық қарым-қатынасқа демеу болад. Ұйымдастырушы фактор, сондай-ақ өңірлік кооперацияның ынтымақтастық пен өзара сенімді нығайтатын пәрменді құрал рөлін атқарып отырғаны жасырын емес. Мұны ешкім жоққа шығара алмайд деп ойлаймын. Орыс тілі жөніндегі халықаралық ұйым құру туралы бастама көтерген кезде мен әлемдік тәжірибені де басшылыққа алдым. Кезінде француз, неміс, испан және басқа да тілдерді дамыту үшін осындай халықаралық ұйымдар құрылған. Орыс тіліне қатысты халықаралық ұйым құру идеясы ТМД елдерінің, соның ішінде Қазақстанның мемлекеттік тіл саясатына балама жасау ниетінен туған жоқ.
Айдос Сарым	▶	↑ұйымның құқұқтық̊ сүубект ^іретінде танылұуы// және ^уоған тмдға мүше ^йемес ^уөзге мемлекеттердің қосылұуына// ашық болұуы маңызды деді↓/// ↑түсінді ме↓/// ↑нартай/ нартай↓/// ↑неге қатты қаб̊ылдады қоғам↓/// ↑нартай/ і і мен і і көп адамға сійтата жасап жүрмеймін// бірақ қоғамның ішінде ^уөзіңө сійтата жасап жүрген кезім бар↓/// ↑жақында ^уөзін мароккоға ͡б̊арып келдің↓/// ↑^ырас па↓/// ↑ійә/ ійә↓/// ↑соны маған келе салысымен// маған бір әңгімен'айттың ↓/// ↑марокко кезіндегі франсыйаның ^уотары↓/// ↑әлікүнге дейін қыж^ылы да/ ^уөкпесі де/ аталарының қаны да/ басқасы да ͡б̊ар деген әңгімен'айтып келдің↓/// ↑тарыйхын айтып↓/// ↑^йенді ^уоны/ тарыйхын ^уөзім де ^уоқыдым↓/// ↑бірақ қарапайым адамдармен сөйлессек// франсұузша сөйлейді ^йекен дедің↓/// ↑ійә/ көрерменг'айтайық ↓/// ↑^ырасымен де дайашылармен/ ^уөзгелермен сөйлестік↓/// ↑және↓///	↑ұйұмнұң ͡ғұқұқтұқ̊ сүубөкт ^іретінде танылұуұ// және ^уоған тмдға мүшө ^йемес ^уөзгө мемлекеттердің ͡ғосұлұуұна// ашық ͡полұуұ маңызды деді↓/// ↑түсүндү ме↓/// ↑нартай/ нартай↓/// ↑ неге қатты қаб̊ылдады қоғам↓/// ↑нартай/ і і мен і і көб̊ ͡адамға сыйтата жасаб̊ жүрмөймүн// бірақ қоғамның ішінде ^уөзүңө сыйтата жасаб̊ жүргөң ͡ гезім бар↓/// ↑жақында ^уөзүң мароккоға ͡б̊арып келдің↓/// ↑^ырас па↓/// ↑ійә/ ійә↓/// ↑сонұ мағаң ͡ геле салысымен// мағам бір әңгімен'айттың ↓/// ↑марокко кезіндегі франсыйаның ^уотары↓/// ↑әлі ͡гүңгө дейің ͡ ғыж^ылы да/ ^уөкпөсү де/ аталарының ͡ғаны да/ басқасы да ͡б̊ар деген әңгімен'айтып келдің↓/// ↑тарыйхын айтып↓/// ↑^йенді ^уонұ/ тарыйхын ^уөзүм де ^уоқұдұм↓/// ↑бірақ қарапайым адамдармен сөйлөссөк// франсұушша сөйлөйдү ^йекен дедің↓/// ↑ійә/ көрөрмөңг'айтайық ↓/// ↑^ырасымен де дайашылармен/ ^уөзгөлөрмен сөйлөстүк↓/// ↑және↓///	- Ұйымның құқықтық субъект ретінде танылуы және оған ТМД-ға мүше емес өзге мемлекеттердің қосылуына ашық болуы маңызды” деді. Түсінді ме? - Нартай, Нартай. - Неге қатты қабылдады қоғам? - Нартай, і-і мен і-і көп адамға цитата жасап жүрмеймін, бірақ қоғамның ішінде өзіңе цитата жасап жүрген кезім бар. Жақында өзің Мароккоға барып келдің. Рас па? - Иә, иә. - Соны маған келе салысымен, маған бір әңгімені айттың. Марокко кезіндегі Францияның отары. Әлі күнге дейін қыжылы да, өкпесі де, аталарының қаны да, басқасы да бар деген әңгімені айтып келдің. Тарихын айтып. Енді, оны, тарихын өзім де оқыдым. Бірақ қарапайым адамдармен сөйлессек, французша сөйлейді екен дедің. - Иә, көрерменге айтайық. Расымен де даяшылармен, өзгелермен сөйлестік. Және...
Айдос Сарым	▶	↑сен арабша ͡б̊ілмейсің/ ^уөк^үнішке ^уорай↓/// ↑ійә/ ателдерде сөйлестік↓/// ↑сол кезде франсұуз тілінде жаңағы/ қызмет көрсетіп жатыр ^йекен↓/// ↑содан кейін аудармаш'арқылы сұрадым// ^йенді сіз тарыйхтарыңызды қарасам// франсұуздардың боданы ͡б̊олдыңыздар/ басқа ͡б̊олдыңыздар↓/// ↑^йенді сіздер ^уөз тілдеріңізде сөйлемейсіздер ме↓/// ↑сіздерді ͡б̊одан қылған мемлекеттің тілінде неге сөйлейсіздер дегенде// ^уолар ͡б̊ір ақ нәрсен'айтты // біз ͡б̊ір нәрсені шатастырмаймыз деді// франсұуз тілі ͡б̊ізге түурійстер келген кезде// қарым қат^ынас жасайтын// йакій қаражат таб̊атын// түурійсттер шақ^ыратын// сондай мүмкіндік беретін тіл↓/// ↑бійзнестің тілі↓/// ↑ійә/ бійзнестің тілі↓/// ↑сондықтан т'ұлттық мүдде мен бійзнесті ͡б̊із шатастырмаймыз деді↓/// ↑мен ійә/ соны келіп айтқанда// кө падам таң қалды↓///	↑сен арабша ͡б̊ілмейсің/ ^уөк^үнүшке ^уорай↓/// ↑ійә/ ателдерде сөйлөстүк↓/// ↑сол ͡гезде франсұуз тілінде жаңағы/ қызмет көрсөтүб̊ жатыр ^йекен↓/// ↑содаң ͡ гейін аудармаш'арқылы сұрадым// ^йенді сіз тарыйхтарыңызды қарасам// франсұуздардың боданы ͡б̊олдұңұздар/ басқа ͡б̊олдұңұздар↓/// ↑^йенді сіздер ^уөз тілдеріңізде сөйлөмөйсіздер ме↓/// ↑сіздерді ͡б̊одаң ͡ ғылған мемлекеттің тілінде неге сөйлөйсүздер дегенде// ^уолар ͡б̊ір ақ нәрсен'айтты // біз ͡б̊ір нәрсені шатастырмаймыз деді// франсұуз тілі ͡б̊ізге түурійстер ͡гелгең ͡ гезде// қарым қат^ынаш шасайтын// йакій ͡ғаражат таб̊атын// түурійсттер шақ^ыратын// сондай мүмкүндүк беретін тіл↓/// ↑бійзнестің тілі↓/// ↑ійә/ бійзнестің тілі↓/// ↑сондұқтан т'ұлттұқ мүддө мем бійзнесті ͡б̊іш шатастырмаймыз деді↓/// ↑мен ійә/ сонұ ͡геліб̊ ͡айтқанда// көб̊ ͡адам таң ͡ғалды↓///	- Сен арабша білмейсің, өкінішке орай. - Иә, отельдерде сөйлестік. Сол кезде француз тілінде, жаңағы, қызмет көрсетіп жатыр екен. Содан кейін аудармашы арқылы сұрадым: “Енді сіз тарихтарыңызды қарасам, француздардың боданы болдыңыздар, басқа болдыңыздар. Енді сіздер өз тілдеріңізде сөйлемейсіздер ме? Сіздерді бодан қылған мемлекеттің тілінде неге сөйлейсіздер?” дегенде, олар бір-ақ нәрсені айтты: “Біз бір нәрсені шатастырмаймыз”, - деді, - “Француз тілі - бізге туристер келген кезде қарым-қатынас жасайтын яки қаражат табатын, туристтер шақыратын, сондай мүмкіндік беретін тіл”. - Бизнестің тілі. - Иә, бизнестің тілі. “Сондықтан та, ұлттық мүдде мен бизнесті біз шатастырмаймыз” деді. Мен, иә, соны келіп айтқанда, көп адам таң қалды.
Айдос Сарым	▶	↑мен ^йенді соны жаңа/ мен ^уоны қазір сійтата қылып жүрмін кейб̊ір ^уортада↓/// ↑^йенді мен қазір әлеуметтік желіде жоқпын// бірақ кейб̊ір үлкен кіс^ілермен/ басқамен келіскенде ^уөзіңе сійтата жасайм↓/// ↑^йенді ^уол сенің мықтылығыңның дәлелі шығар деп қойайық̊шы↓/// ↑көп̊шік тастап қойайын↓/// ↑^йенді ^йек'әңгіме айтайын↓/// ↑бір әңгіме/ мың тоғыз жүз қырық жетінші жыл'үндістан тәуелсіз мемлекет болды↓/// ↑^уодан кейін ^йел ^йекіге жарылды↓/// ↑мұсылмандар пәкістанға кетіп// пәкістан мемлекетін құрды↓/// ↑ійндійада джавахарлал нерүу презійдент болды↓/// ↑сол кезде канстійтұусійа қаб̊ылдаңған↓/// ↑канстійтұусійад'айтыпты // ^уон жылдың ішінд'ағылшын тіл^інен құт^ұламыз депті↓/// ↑әлі күнге дейін құтылған жоқ↓/// ↑мен ^йенді қазақтар мәңгі ͡б̊ақый ^уорыс тіл^іне жаб̊ысып қалды// немесе ^уодан құт^ұл'алмайды дегеннен аулақпын↓/// ↑бірақ кейде ^уөмірдің шындығы дегенді мойындау керек бір↓///	↑мен ^йенді сонұ жаңа/ мен ^уонұ қазір сыйтата ͡ғылыб̊ жүрмүң ͡ гейб̊ір ^уортада↓/// ↑^йенді мең ͡ ғазір әлеумөттүг желіде жоқпұн// бірақ кейб̊ір үлкөң ͡ гіс^ілермен/ басқамең ͡ геліскенде ^уөзүңө сыйтата жасаймын↓/// ↑^йенді ^уол сенің мықтылығыңның дәлелі шығар деп қойайық̊шы↓/// ↑көп̊шүк тастап қойайын↓/// ↑^йенді ^йек'әңгіме айтайын↓/// ↑бір әңгіме/ мың тоғұж жүз ͡ғырығ жетінші жыл'үндүстан тәуөлсүз мемлекет ͡полдұ↓/// ↑^уодаң ͡ гейін ^йел ^йекіге жарылды↓/// ↑мұсұлмандар пәкістаңға ͡гетіп// пәкістан мемлекетің ͡ ғұрдұ↓/// ↑ійндійада джавахарлал нерүу презійдент ͡полдұ↓/// ↑сол ͡гезде ͡ганстыйтұусыйа ͡ғаб̊ылдаңған↓/// ↑канстыйтұусыйад'айтыпты // ^уон жылдың ішінд'ағылшын тіл^інең ͡ ғұт^ұламыз депті↓/// ↑әлі ͡гүңгө дейің ͡ ғұтұлған жоқ↓/// ↑мен ^йенді ͡ғазақтар мәңгі ͡б̊ақый ^уорұс тіл^іне жаб̊ысып қалды// немесе ^уодаң ͡ ғұт^ұл'алмайды дегеннен аулақпын↓/// ↑бірақ кейде ^уөмүрдүң шындығы дегенді мойұндау ͡герек бір↓///	- Мен енді соны жаңа, мен оны қазір цитата қылып жүрмін кейбір ортада. Енді мен қазір әлеуметтік желіде жоқпын, бірақ кейбір үлкен кісілермен, басқамен келіскенде өзіңе цитата жасайм. Енді ол сенің мықтылығыңның дәлелі шығар деп қояйықшы. Көпшік тастап қояйын. Енді екі әңгіме айтайын. Бір әңгіме: 1947 жылы Үндістан тәуелсіз мемлекет болды. Одан кейін ел екіге жарылды. Мұсылмандар Пәкістанға кетіп, Пәкістан мемлекетін құрды. Индияда Джавахарлал Неру президент болды. Сол кезде Конституция қабылданған. Конституцияда айтыпты: «10 жылдың ішінде ағылшын тілінен құтыламыз» депті. Әлі күнге дейін құтылған жоқ. Мен енді қазақтар мәңгі-бақи орыс тіліне жабысып қалды немесе одан құтыла алмайды дегеннен аулақпын. Бірақ кейде өмірдің шындығы дегенді мойындау керек - бір.
Айдос Сарым	▶	↑сосын ^йекінш'әңгіме // ^уорыс тілі ^іресей мемлекетінің немесе ^уорыс халқының мүлкі ^йемес// авторлық құқығын басып алған авторлық тауар ^йемес// ^уол әлемдік құндылық↓/// ↑біздің қазақ тілінде/ қазақ̊станның ішінде қазақ әлемін бөлүуге ͡б̊ола ^уот^ұра// ^уорысша жазып жүрген ақындар ͡б̊ар// ^уорысша жазып жүрген сөйлесүушілер/ кәсіпкерлер ͡б̊ар↓/// ↑^уоның ^уорыс әлемі ме// қазақ әлемі ме↓/// ↑менің түс^үнігімде/ қазақ̊ша ͡б̊ілмесе де қазақтың ^уон патрійотын ^уорап алатын жігіттер мен қыздар ͡б̊ар↓/// ↑мен мысал үшін/ жақында ^уөзб̊ек̊стаңға ͡б̊ардық// ^уөк^үнішке ^уорай/ жыйналысты ^уорысша ^уөткіздік↓/// ↑тәжік̊станда ͡б̊олдық// ^уөк^үнішке ^уорай/ ^уорысша сөйлестік↓/// ↑^йевропа ^йелдерінің кейб̊ірінде ͡б̊олдық// ^уөк^үнішке ^уорай/ ^уорысша сөйлестік↓/// ↑аз маз ағылшыншам бар// бір сөйлесүуге жетед↓/// ↑бірақ ^йенді/ үлкен делегасійа ͡б̊асқалар ͡б̊олған кезде// жалпыға ͡б̊ірдей жағдай ^йемес қой↓///	↑сосұн ^йекінш'әңгіме // ^уорұс тілі ^іресей мемлекетінің немесе ^уорұс халқының мүлкү ^йемес// авторлұқ құқұғұм басыб̊ ͡алған авторлұқ тауар ^йемес// ^уол әлемдік құндұлұқ↓/// ↑біздің ͡ғазақ тілінде/ қазақ̊станның ішінде қазағ әлемім бөлүугө ͡б̊ола ^уот^ұра// ^уорұшша жазыб̊ жүргөн ақындар ͡б̊ар// ^уорұшша жазыб̊ жүргөн сөйлөсүушүлөр/ кәсіпкерлер ͡б̊ар↓/// ↑^уонұң ^уорұс әлемі ме// қазағ әлемі ме↓/// ↑менің түс^үнүгімде/ қазақ̊ша ͡б̊ілмесе де қазақтың ^уом патрыйотұн ^уораб̊ ͡алатын жігіттер мең ͡ ғыздар ͡б̊ар↓/// ↑мен мысал үшүн/ жақында ^уөзб̊өк̊стаңға ͡б̊ардық// ^уөк^үнүшке ^уорай/ жыйналысты ^уорұшша ^уөткүздүк↓/// ↑тәжік̊станда ͡б̊олдұқ// ^уөк^үнүшке ^уорай/ ^уорұшша сөйлөстүк↓/// ↑^йевропа ^йелдерінің ͡гейб̊ірінде ͡б̊олдұқ// ^уөк^үнүшке ^уорай/ ^уорұшша сөйлөстүк↓/// ↑аз маз ағылшыншам бар// бір сөйлөсүугө жетеді↓/// ↑бірақ ^йенді/ үлкөн делегасыйа ͡б̊асқалар ͡б̊олғаң ͡ гезде// жалпыға ͡б̊ірдей жағдай ^йемес қой↓///	- Сосын екінші әңгіме: орыс тілі - Ресей мемлекетінің немесе орыс халқының мүлкі емес, авторлық құқығын басып алған авторлық тауар емес, ол - әлемдік құндылық. Біздің қазақ тілінде, Қазақстанның ішінде қазақ әлемін бөлуге бола отыра, орысша жазып жүрген ақындар бар, орысша жазып жүрген сөйлесушілер, кәсіпкерлер бар. Оның орыс әлемі ме, қазақ әлемі ме? Менің түсінігімде, қазақша білмесе де, қазақтың 10 патриотын орап алатын жігіттер мен қыздар бар. Мен, мысал үшін, жақында Өзбекстанға бардық, өкінішке орай, жиналысты орысша өткіздік. Тәжікстанда болдық, өкінішке орай, орысша сөйлестік. Европа елдерінің кейбірінде болдық, өкінішке орай, орысша сөйлестік. Аз-маз ағылшыншам бар, бір сөйлесуге жетед. Бірақ, енді, үлкен делегация, басқалар болған кезде жалпыға бірдей жағдай емес қой.
Айдос Сарым	▶	↑тіпті қазақты/ қазақтың бійлігін сынап жүрген қазақ жастарының қанша пайыз'ағылшынша тілін біледі ^йекен↓/// ↑^йесеп қыйсаб̊ыңыз ͡б̊ар ма ^йекен↓/// ↑мен білсем// ^уос'ійнтернетте әс^іре ͡б̊елсенді ͡б̊олып жүрген азаматтардың бәрі// әрі кетč'үш / төрт пайызы ͡б̊ілетін шығар ағылшын тілін↓/// ↑йағній сауда жасау үшін тілді ͡б̊ілген жақ̊сы↓/// ↑^уөзб̊ектер/ қырғыздар ^уорыс тілін балаларына ^уоқытып жатыр// азаматтарын қорғау үшін ↓/// ↑біздің қазір азаматтарымыз ұлыб̊рыйтаныйаға ͡б̊арып жатыр// карейаға ͡б̊арып жатыр↓/// ↑мінекей/ біздер қазақтардың мысал'үшін // мүддесін қорғау үшін ^уөзіңіз запрос жасадыңыз ғой// ы ы карейадағы қазақтардың мүддесін қорғау үшін ↓/// ↑сол қазір ы ы ^йеңбек мійнійстрін күтіп ^уотырмыз↓/// ↑^уолардың талаб̊ы ͡б̊ар тіл тұуралы нақты↓///	↑тіпті ͡ғазақты/ қазақтың бійлігін сынаб̊ жүргөң ͡ ғазағ жастарының ͡ғанша пайыз'ағылшынша тілім біледі ^йекен↓/// ↑^йесеп қыйсаб̊ыңыз ͡б̊ар ма ^йекен↓/// ↑мем білсем// ^уос'ійнтернетте әс^іре ͡б̊елсенді ͡б̊олұб̊ жүргөн азаматтардың бәрі// әрі ͡гетč'үш / төрт пайызы ͡б̊ілетін шығар ағылшын тілін↓/// ↑йағній сауда жасау үшүн тілді ͡б̊ілген жақ̊сы↓/// ↑^уөзб̊өктөр/ қырғыздар ^уорұс тілім балаларына ^уоқұтұб̊ жатыр// азаматтарың ͡ ғорғау үшүн ↓/// ↑біздің ͡ғазір азаматтарымыз ұлұб̊рұйтаныйаға ͡б̊арыб̊ жатыр// карейәға ͡б̊арыб̊ жатыр↓/// ↑мінекей/ біздер ͡ғазақтардың мысал'үшүн // мүддөсүң ͡ ғорғау үшүн ^уөзүңүз запрош ͡ шасадыңыз ғой// ы ы карейәдағы қазақтардың мүддөсүң ͡ ғорғау үшүн ↓/// ↑сол ͡ғазір ы ы ^йеңбег мійнійстрің ͡ гүтүп ^уотұрмұз↓/// ↑^уолардың талаб̊ы ͡б̊ар тіл тұуралы нақты↓///	- Тіпті қазақты, қазақтың билігін сынап жүрген қазақ жастарының қанша пайызы ағылшынша тілін біледі екен? Есеп-қисабыңыз бар ма екен? Мен білсем, осы интернетте әсіре белсенді болып жүрген азаматтардың бәрі әрі кетсе 3-4 пайызы білетін шығар ағылшын тілін. Яғни, сауда жасау үшін тілді білген жақсы. Өзбектер, қырғыздар орыс тілін балаларына оқытып жатыр, азаматтарын қорғау үшін. Біздің қазір азаматтарымыз Ұлыбританияға барып жатыр, Кореяға барып жатыр. Мінекей, біздер қазақтардың, мысалы үшін, мүддесін қорғау үшін өзіңіз запрос жасадыңыз ғой, ы-ы Кореядағы қазақтардың мүддесін қорғау үшін. Сол қазір ы-ы Еңбек министрін күтіп отырмыз. - Олардың талабы бар тіл туралы, нақты.
Айдос Сарым	▶	↑сонд'айтып ^уотырмыз// ^уонда керек болатын болса// ^уондай балаларға мына жақтан кұурс ашып берейік↓/// ↑шын ақ̊шасы жақ̊сы ма// жалақысы жақ̊сы ма↓/// ↑самсұунг/ кыйа деген сыйақты зауыттарға жұмыс істейді ме↓/// ↑^уонда жағдай жасап берейік↓/// ↑бірақ̊ сіздер ^уолай құудаламаңыз↓/// ↑жақ̊сы/ війза ͡б̊еріңіз// ашық̊ салық төлеуге мүмкіндік беріңіз деп әңгім'айтып келдік↓/// ↑кәрістер түс^үніп ^уотыр↓/// ↑^йенді қазір қазақтар ұлыб̊рыйтаныйаға шығып бара жатыр деген әңгіме кетті↓/// ↑біраз адам↓/// ↑жалпы ^уөте талантт'ұлтпыз ғой↓/// ↑қай жерге ͡б̊арсақ та/ үйренеміз↓/// ↑жоқ/ үйренеміз ғой// жалпы деймін де↓/// ↑^йенді ͡б̊ұрын/ біз анау кезіндегі ͡б̊ір шійкі мійнійстрлер// тіпті ͡б̊ұрынғы презійдент мақтанатын ^йеді ғой //біз қырғыз/ ^уөзб̊ек̊ сыйақты ͡б̊асқа ^йелге ͡б̊арып// жұмыс істемейміз деп↓///	↑сонд'айтып ^уотұрмұз// ^уонда ͡герек болатым болса// ^уондай балаларға мына жақтаң ͡ гұурс ашып ͡перейік↓/// ↑шын ақ̊шасы жақ̊сы ма// жалақысы жақ̊сы ма↓/// ↑самсұуңг/ кыйа деген сыйақты зауұттарға жұмұс істейді ме↓/// ↑^уонда жағдай жасап ͡перейік↓/// ↑бірақ̊ сіздер ^уолай ͡ғұудаламаңыз↓/// ↑жақ̊сы/ выйза ͡б̊еріңіз// ашық̊ салық төлөугө мүмкүндүк беріңіз деб̊ ͡әңгім'айтып келдік↓/// ↑кәрістер түс^үнүп ^уотұр↓/// ↑^йенді ͡ғазір ͡ғазақтар ұлұб̊рұйтаныйаға шығып ͡пара жатыр деген әңгіме ͡гетті↓/// ↑біраз адам↓/// ↑жалпы ^уөтө талантт'ұлтпұз ғой↓/// ↑қай жерге ͡б̊арсақ та/ үйрөнөміз↓/// ↑жоқ/ үйрөнөміз ғой// жалпы деймін де↓/// ↑^йенді ͡б̊ұрұн/ біз анау ͡гезіндегі ͡б̊ір шійкі мійнійстрлер// тіпті ͡б̊ұрұңғұ презійдент мақтанатын ^йеді ғой //біз ͡ғырғыз/ ^уөзб̊өк̊ сыйақты ͡б̊асқа ^йелге ͡б̊арып// жұмұс істемейміз деп↓///	- Сонда айтып отырмыз, онда керек болатын болса, ондай балаларға мына жақтан курс ашып берейік. Шын ақшасы жақсы ма, жалақысы жақсы ма? Самсунг, Киа деген сияқты зауыттарға жұмыс істейді ме? Онда жағдай жасап берейік. Бірақ сіздер олай қудаламаңыз. Жақсы, виза беріңіз, ашық салық төлеуге мүмкіндік беріңіз деп әңгіме айтып келдік. Кәрістер түсініп отыр. Енді қазір қазақтар Ұлыбританияға шығып бара жатыр деген әңгіме кетті. Біраз адам. - Жалпы өте талантты ұлтпыз ғой. Қай жерге барсақ та, үйренеміз. - Жоқ, үйренеміз ғой, жалпы деймін де. Енді бұрын, біз анау кезіндегі бір шикі министрлер, тіпті бұрынғы президент мақтанатын еді ғой: “Біз қырғыз, өзбек сияқты басқа елге барып, жұмыс істемейміз” деп.
Айдос Сарым	▶	↑біздің ^уөк^үнішке ^уорай/ бүгінгі қазақ ^йеліндег'үлкен праблеманың бірі// біздегі мұнай дәуір'айақталды ↓/// ↑мұнай дәуірі↓/// ↑ійә/ сіз айтқан ^уөмірдің шындығы↓/// ↑^уол бір әңгіме дейік̊ші↓/// ↑^уосы кезге дейін неге шамамен ^уон бесінші/ ^уон алтыншы жылдардан бастап// қазақ̊стандағы наразылық ^йеселеп артып келе жатыр деген сұрақты қойып көрдіңіз ғой/ ^уөзіңізге талай↓/// ↑^уоның бір жауаб̊ы мына да // сол кезде шамамен халықтың саны ^уон төрт/ ^уон бес мійлійон болатын↓/// ↑сол дәрежедегі халықты сыйғызұу үшін // сол эканомійка/ сол мадел жарайтын↓/// ↑^уоның сыртында тағы да ͡б̊ес мійлійон адам// алты мійлійон адам дүнійеге келді↓/// ↑қазақ̊стан халқының алпыс пайызы// тәуелсіздік жылдарында дүнійеге келген азаматтар↓///	↑біздің ^уөк^үнүшке ^уорай/ бүгүңгү қазақ ^йеліндег'үлкөн праблеманың бірі// біздегі мұнай дәуүр'айақталды ↓/// ↑мұнай дәуүрү↓/// ↑ійә/ сіз айтқан ^уөмүрдүң шындығы↓/// ↑^уол бір әңгіме дейік̊ші↓/// ↑^уосұ ͡гезге дейін неге шамамен ^уом бесінші/ ^уон алтыншы жылдардам бастап// қазақ̊стандағы наразылық ^йеселеб̊ ͡артып келе жатыр деген сұрақты қойұп көрдүңүз ғой/ ^уөзүңүзге талай↓/// ↑^уонұң бір жауаб̊ы мына да // сол ͡гезде шамамен халықтың саны ^уон төрт/ ^уом бес мыйлыйом болатын↓/// ↑сол дәрежедегі халықты сыйғызұу үшүн // сол эканомұйка/ сол мадел жарайтын↓/// ↑^уонұң сыртында тағы да ͡б̊ес мыйлыйон адам// алты мыйлыйон адам дүнүйөгө келді↓/// ↑қазақ̊стан халқының алпыс пайызы// тәуөлсүздүг жылдарында дүнүйөгө келген азаматтар↓///	- Біздің өкінішке орай, бүгінгі қазақ еліндегі үлкен проблеманың бірі - біздегі мұнай дәуірі аяқталды. Мұнай дәуірі... - Иә, сіз айтқан өмірдің шындығы. - Ол бір әңгіме дейікші. Осы кезге дейін неге шамамен 15-ші, 16-шы жылдардан бастап, Қазақстандағы наразылық еселеп артып келе жатыр деген сұрақты қойып көрдіңіз ғой, өзіңізге талай. Оның бір жауабы мына да - сол кезде шамамен халықтың саны 14-15 миллион болатын. Сол дәрежедегі халықты сыйғызу үшін сол экономика, сол модель жарайтын. Оның сыртында тағы да 5 миллион адам, 6 миллион адам дүниеге келді. Қазақстан халқының 60 пайызы - тәуелсіздік жылдарында дүниеге келген азаматтар.
Айдос Сарым	▶	↑^уолар ͡б̊үкіл айналымнан/ бүкіл ұлттық ^уөнімнен// ұлттық байлықтан ада қалды↓/// ↑сондықтан наразылығ'артад ↓/// ↑жұмыс/ жұмыс жоқ ^уөз^үн'ұнайтын// басқа деген сыйақты↓/// ↑амбійсійамыз ͡б̊ар// бәріміз мұнайшы ͡б̊оламыз деген↓/// ↑мақтанамыз «^уойб̊ай/ көшпелі халықпыз// алтайдан ат^ырауға дейін деп↓/// ↑бірақ бір ^уоблыстан ^йекінші ^уоблысқа көшүуге ^йер^інеміз/ қорқамыз↓/// ↑ ^уөскеменде ^уот^ұрып// ат^ырауды көрмеген// ат^ырауда ^уот^ұрып// ^уөскеменді көрмеген жүздеген мың қазағымыз ͡б̊ар↓/// ↑^уөт^үрік деңізші↓/// ↑ал ^йенді ͡б̊ізг'ұлттық мығымдық керек↓/// ↑амерійкада ^уорта семйа ^уөм^үрінің ішінде// мысал'үшін жетпіс жыл ^уөмір сүред десе// ^уөм^үрінің ішінде ͡б̊ір қаладан ^йекінші қалаға// бір мекеннен ^йекінші мекеңге ^уон жеті ^ірет көшед ^йекен↓/// ↑мына жерде жаңа кәсіп бар ^йекен// мына жерде жағдай жақ̊сы ^йекен// мына жердің салықтары төмендеу ^йекен деп↓///	↑^уолар ͡б̊үкүл айналымнан/ бүкүл ұлттұқ ^уөнүмнөн// ұлттұқ ͡пайлықтан ада ͡ғалды↓/// ↑сондұқтан наразылығ'артады↓/// ↑жұмұс/ жұмұш ͡ шоқ ^уөз^үн'ұнайтын// басқа деген сыйақты↓/// ↑амбыйсыйамыз ͡б̊ар// бәріміз мұнайшы ͡б̊оламыз деген↓/// ↑мақтанамыз «^уойб̊ай/ көшпөлү халықпыз// алтайдан ат^ырауға дейін деп↓/// ↑бірақ ͡пір ^уоблұстан ^йекінші ^уоблұсқа ͡гөшүугө ^йер^інеміз// қорқамыз↓/// ↑ ^уөскөмөнде ^уот^ұрұп// ат^ыраудұ ͡гөрмөгөн// ат^ырауда ^уот^ұрұп// ^уөскөмөнді ͡гөрмөгөн жүздөгөн мың ͡ғазағымыз ͡б̊ар↓/// ↑^уөт^үрүк деңішші↓/// ↑ал ^йенді ͡б̊ізг'ұлттұқ мығымдық керек↓/// ↑амерійкада ^уорта семйә ^уөм^үрүнің ішінде// мысал'үшүн жетпіш ͡ шыл ^уөмүр сүрөдү десе// ^уөм^үрүнің ішінде ͡б̊ір ͡ғаладан ^йекінші ͡ғалаға// бір мекеннен ^йекінші мекеңге ^уон жеті ^ірет көшөдү ^йекен↓/// ↑мына жерде жаңа ͡гәсіп ͡пар ^йекен// мына жерде жағдай жақ̊сы ^йекен// мына жердің салықтары төмөндөу ^йекен деп↓///	- Олар бүкіл айналымнан, бүкіл ұлттық өнімнен, ұлттық байлықтан ада қалды. Сондықтан наразылығы артад. Жұмыс, жұмыс жоқ өзіне ұнайтын, басқа деген сияқты. Амбициямыз бар, бәріміз мұнайшы боламыз деген. Мақтанамыз: «Ойбай, көшпелі халықпыз, Алтайдан Атырауға дейін деп». Бірақ бір облыстан екінші облысқа көшуге ерінеміз, қорқамыз. Өскеменде отырып, Атырауды көрмеген, Атырауда отырып, Өскеменде көрмеген жүздеген мың қазағымыз бар. Өтірік деңізші. Ал, енді бізге ұлттық мығымдық керек. Америкада орта семья өмірінің ішінде, мысалы үшін, 75 жыл өмір сүред десе, өмірінің ішінде бір қаладан екінші қалаға, бір мекеннен екінші мекенге 17 рет көшед екен. «Мына жерде жаңа кәсіп бар екен, мына жерде жағдай жақсы екен, мына жердің салықтары төмендеу екен» деп.
Айдос Сарым	▶	↑^йенді ͡б̊ізд'ата баб̊аның тұуған жері↓/// ↑зыйрат басын тастап кетпейд↓/// ↑жоқ/ айналып келген кезде// кеш^іріңіз қазақтың бәр^інің жері солтүстік қазақ̊стандағы мамлйұутка ͡б̊олсын// ^уоңтүстіктегі ^уордаб̊асы ͡б̊олсын// батыстағы жаңағы ^уорда ͡б̊олсын// басқасы ͡б̊олсын// ы ы мынау не ͡б̊олсын// бородұулійх'ауданы болсын// бәрі де қазақтың жері↓/// ↑бәр'үшін айналып келген кезде// қазақтың қаны төгілді// тері төгілді↓/// ↑сен ^уөзің ғана/ шоқымдай ғана жеріңе ған'ійе боламын деп// үлкен жерден ай^ырылып қалұу деген қауіп жоқ па↓/// ↑бар ^уондай қауіп↓/// ↑бізде ^уоңтүстікт'адам саны көп болса// солтүстікте кіш^ірейіп жатыр// халық азайып жатыр↓/// ↑депопұулйасійа деген↓/// ↑біз ^йенді шын// қазір үкіметпен дауласып жүрген әңгімемізді көріп жүрсіз ғой↓///	↑^йенді ͡б̊ізд'ата баб̊аның тұуған жері↓/// ↑зыйрат ͡пасын тастап кетпейді↓/// ↑жоқ/ айналып келгең ͡ гезде// кеш^іріңіз ͡ғазақтың бәр^інің жері солтүстүк қазақ̊стандағы мамлйұутка ͡б̊олсұн// ^уоңтүстүктөгі ^уордаб̊асы ͡б̊олсұн// батыстағы жаңағы ^уорда ͡б̊олсұн// басқасы ͡б̊олсұн// ы ы мынау не ͡б̊олсұн// бородұулұйх'ауданы болсұн// бәрі де қазақтың жері↓/// ↑бәр'үшүн айналып келгең ͡ гезде// қазақтың ͡ғаны төгүлдү// тері төгүлдү↓/// ↑сен ^уөзүң ғана/ шоқұмдай ғана жеріңе ған'ійе боламын деп// үлкөн жерден ай^ырылып қалұу дегең ͡ ғауүб̊ жоқ па↓/// ↑бар ^уондай ͡ғауүп↓/// ↑бізде ^уоңтүстүкт'адам саны ͡гөп ͡полса// солтүстүктө кіш^ірейіб̊ жатыр// халығ азайыб̊ жатыр↓/// ↑депопұулйасыйа деген↓/// ↑біз ^йенді шын// қазір үкүмөтпен дауласыб̊ жүргөн әңгімемізді ͡гөрүб̊ жүрсүз ғой↓///	- Енді бізде ата-бабаның туған жері. Зират басын тастап кетпейд. Жоқ, айналып келген кезде, кешіріңіз, қазақтың бәрінің жері Солтүстік Қазақстандағы Мамлютка болсын, оңтүстіктегі Ордабасы болсын, батыстағы, жаңағыб Орда болсын, басқасы болсын, ы-ы мынау не болсын, Бородулиха ауданы болсын, бәрі де қазақтың жері. Бәрі үшін айналып келген кезде қазақтың қаны төгілді, тері төгілді. Сен өзің ғана, шоқымдай ғана жеріңе ғана ие боламын деп үлкен жерден айырылып қалу деген қауіп жоқ па? Бар ондай қауіп. Бізде оңтүстікте адам саны көп болса, солтүстікте кішірейіп жатыр, халық азайып жатыр. Депопуляция деген. Біз, енді шын, қазір үкіметпен дауласып жүрген әңгімемізді көріп жүрсіз ғой.
Айдос Сарым	▶	↑^уоңтүстікке ͡б̊алаб̊ақ̊ша керек// солтүстікке қарттар үйі керек деген әңгімені// қазір ашық айтып жүрміз↓/// ↑^уөйткені қартайып келе жатыр↓/// ↑қарт адам көп бала таб̊а ма↓/// ↑^уон жеті/ ^уон сегіздегі ͡б̊ала↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ шекаралық аймақтан да көшіп жатыр адамдар↓/// ↑ ^уол мәселе көтеріліп жатыр↓/// ↑ійә/ ^уоның бәрін ^йенді/ әріптестеріміз жақ̊сы көтеріп жүрген жағдайаттар ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар дегендей↓/// ↑^йенді жаңағы/ бір маңызды мәселе жаңағы/ тілге ͡б̊айланысты мәселе↓/// ↑сонда жалпы/ ана тіліңе қатысты патрійотійзм/ шек̊сіз махаббат қай жерден басталұу керек// және қай жерге келген кезде мемлекеттік мүдде ͡б̊асталұу керек↓/// ↑шекара ͡б̊ар ма↓/// ↑ жоқ/ ^йенді ͡б̊ылай деп басқаша сұрақ қойып көрейінші↓/// ↑ы ы сізге ^йегер таңдау қойса// мінекей бүгіннен бастап алматы/ астанадағы қазақтың бәр' жүз пайыз қазақ тілінде сөйлейд↓///	↑^уоңтүстүккө ͡б̊алаб̊ақ̊ша ͡герек// солтүстүккө қарттар үйү керек деген әңгімені// қазір ашығ айтыб̊ жүрмүз↓/// ↑^уөйткөнү қартайып келе жатыр↓/// ↑қарт адам ͡гөп ͡пала таб̊а ма↓/// ↑^уон жеті/ ^уон сегіздегі ͡б̊ала↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ шекаралығ аймақтан да ͡гөшүб̊ жатыр адамдар↓/// ↑ ^уол мәселе ͡гөтөрүліб̊ жатыр↓/// ↑ійә/ ^уонұң бәрін ^йенді/ әріптестеріміж жақ̊сы ͡гөтөрүб̊ жүргөн жағдайаттар ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар дегендей↓/// ↑^йенді жаңағы/ бір маңызды мәселе жаңағы/ тілге ͡б̊айланысты мәселе↓/// ↑сонда жалпы/ ана тіліңе қатысты патрыйотұйзм/ шек̊сіз махаббат қай жердем басталұу ͡герек// және қай жерге ͡гелгең ͡ гезде мемлекеттіг мүддө ͡б̊асталұу ͡герек↓/// ↑шекара ͡б̊ар ма↓/// ↑ жоқ/ ^йенді ͡б̊ылай деп ͡пасқаша сұрақ қойұп көрөйүнші↓/// ↑ы ы сізге ^йегер таңдау ͡ғойса// мінекей бүгүннөм бастаб̊ ͡алматы/ астанадағы қазақтың бәр' жүз пайыз ͡ғазақ тілінде сөйлөйдү↓///	- Оңтүстікке балабақша керек, солтүстікке қарттар үйі керек деген әңгімені қазір ашық айтып жүрміз. Өйткені қартайып келе жатыр. Қарт адам көп бала таба ма? 17-18-дегі бала... - Өкінішке орай, шекаралық аймақтан да көшіп жатыр адамдар. Ол мәселе көтеріліп жатыр. - Иә, оның бәрін, енді, әріптестеріміз жақсы көтеріп жүрген жағдаяттар бар, басқасы бар дегендей. - Енді, жаңағы, бір маңызды мәселе – жаңағы, тілге байланысты мәселе. Сонда, жалпы, ана тіліңе қатысты патриотизм, шексіз махаббат қай жерден басталу керек және қай жерге келген кезде мемлекеттік мүдде басталу керек? Шекара бар ма? - Жоқ, енді былай деп, басқаша сұрақ қойып көрейінші. Ы-ы сізге егер таңдау қойса, “мінекей, бүгіннен бастап Алматы, Астанадағы қазақтың бәрі 100 пайыз қазақ тілінде сөйлейд.
Айдос Сарым	▶	↑бірақ̊ соның кес^ірінен/ біз солтүстіктег'үш ^уоблыстан ай^ырылып қаламыз дейтін таңдау сізге ͡б̊ер^ілетін болса// сіз қай таңдауды жасар ^йедіңіз↓/// ↑үш ^уоблысты сақтап қалар ^йедім↓/// ↑меніңше/ жақ̊сы таңдау↓/// ↑^йелге қалай жеткіземіз ^уоны↓/// ↑^йелге ^уос^ұлай/ әр адаммен сөйлесүу// ^уосындай эфійр жасау↓/// ↑^йенді менің/ ^йенді ͡б̊ілесіз/ мен ^йенді/ мынау ͡б̊іздің ійдеалогійа саласындағ'азаматтардың біразымен// кейде сөзге де келіп қаламыз жыйналыстарда// ашығы ͡б̊ар// жаб̊ығы ͡б̊ар↓/// ↑сонд'айтамыз // бүгінгі күні құдайға шүкүр/ бійліктің/ бүгінгі ͡б̊ійліктің/ кешегі ͡б̊ійліктің/ жаңа қазақ̊станнан ^йескі қазақ̊станның бір айырмашылығын айтып берейінші↓/// ↑бүгін бійлікті құлататын ^йешбір шындық жоқ↓/// ↑бійлік қорқатын бірде ͡б̊ір шындық жоқ↓/// ↑бәрін айтып жүрміз↓/// ↑бәрі парламентт'айтылад // бәрі заңның ішінд'айтылад // бәр'үкіметтің қағаздарының ішінд'айтылад // бәрі шенеуніктердің ішінде талқыланад↓///	↑бірақ̊ сонұң ͡гес^ірінен/ біс солтүстүктөг'үш ^уоблұстан ай^ырылып қаламыз дейтін таңдау сізге ͡б̊ер^ілетім болса// сіз ͡ғай таңдаудұ жасар ^йедіңіз↓/// ↑үш ^уоблұстұ сақтап қалар ^йедім↓/// ↑меніңше/ жақ̊сы таңдау↓/// ↑^йелге қалай жеткіземіз ^уонұ↓/// ↑^йелге ^уос^ұлай/ әр адаммен сөйлөсүу// ^уосұндай эфійр жасау↓/// ↑^йенді менің/ ^йенді ͡б̊ілесіз/ мен ^йенді/ мынау ͡б̊іздің ійдеалогұйа саласындағ'азаматтардың біразымен// кейде сөзгө де ͡геліп қаламыж жыйналыстарда// ашығы ͡б̊ар// жаб̊ығы ͡б̊ар↓/// ↑сонд'айтамыз // бүгүңгү күнү құдайға шүкүр/ бійліктің/ бүгүңгү ͡б̊ійліктің/ кешегі ͡б̊ійліктің/ жаңа ͡ғазақ̊станнан ^йескі ͡ғазақ̊станның бір айырмашылығын айтып ͡перейінші↓/// ↑бүгүм бійлікті ͡ғұлататын ^йешбір шындығ жоқ↓/// ↑бійлік қорқатым бірде ͡б̊ір шындығ жоқ↓/// ↑бәрін айтыб̊ жүрмүз↓/// ↑бәрі парламентт'айтылады // бәрі заңның ішінд'айтылады // бәр'үкүмөттің қағаздарының ішінд'айтылады // бәрі шенеунүктөрдүң ішінде талқыланады↓///	- Бірақ соның кесірінен біз солтүстіктегі үш облыстан айырылып қаламыз” дейтін таңдау сізге берілетін болса, сіз қай таңдауды жасар едіңіз? - Үш облысты сақтап қалар едім. - Меніңше, жақсы таңдау. - Елге қалай жеткіземіз оны? - Елге осылай, әр адаммен сөйлесу, осындай эфир жасау. Енді менің, енді білесіз, мен енді, мынау, біздің идеология саласындағы азаматтардың біразымен кейде сөзге де келіп қаламыз жиналыстарда, ашығы бар, жабығы бар. Сонда айтамыз, бүгінгі күні, құдайға шүкір, биліктің, бүгінгі биліктің, кешегі биліктің, жаңа Қазақстаннан ескі Қазақстанның бір айырмашылығын айтып берейінші. Бүгін билікті құлататын ешбір шындық жоқ. Билік қорқатын бірде-бір шындық жоқ. Бәрін айтып жүрміз. Бәрі Парламентте айтылад, бәрі заңның ішінде айтылад, бәрі үкіметтің қағаздарының ішінде айтылад, бәрі шенеуніктердің ішінде талқыланад.
Айдос Сарым	▶	↑^йегер ^уондай шындықтың заманына келген болсақ// ^уонда халықтан нес^іне жас^ырамыз↓/// ↑нені жас^ырамыз↓/// ↑мемлекеттік құпыйаны жасырұу керек↓/// ↑^йелімізде қанш'автомат бар↓/// ↑болашақ̊ стратегійалық карталарымыз қандай↓/// ↑бұл заң бүкүл әлемде ͡б̊ар↓/// ↑ійә/ зым^ырандарымыз қай жерге тығұу керек↓/// ↑қоймаларымыз қай жерге жасырұу керек↓/// ↑^уоны ^йешкім айтпау↓/// ↑^уол құпыйа↓/// ↑біздің шетелдермен келісімшарттарымыз ͡б̊ар↓/// ↑^уоның кейб̊іреуін басқа ^йелг'айтпау керек̊ шығар↓/// ↑бірақ жаңағы/ тіл мәселесі ͡б̊олсын// мәденійет мәселесі ͡б̊олсын// ійдеалогійа мәселесі ͡б̊олсын// кімнен жас^ырамыз↓/// ↑меніңше/ бүгінгі күні ^йенді мен көптен бер'айтып жүрген бір ғана тезійсім бар// қазаққа ͡б̊үгін ұнайтын әңгімені ^йемес// ұнамайтын әңгімені көб̊^үрек айта ͡б̊ерүуіміз керек↓/// ↑біз ^уөзімізді ^уөзіміз алдап↓///	↑^йегер ^уондай шындықтың заманына ͡гелгем болсақ// ^уонда халықтан нес^іне жас^ырамыз↓/// ↑нені жас^ырамыз↓/// ↑мемлекеттік құпұйаны жасырұу ͡герек↓/// ↑^йелімізде қанш'автомат бар↓/// ↑болашақ̊ стратегійәлық карталарымыз ͡ғандай↓/// ↑бұл заң бүкүл әлемде ͡б̊ар↓/// ↑ійә/ зым^ырандарымыз ͡ғай жерге тығұу ͡герек↓/// ↑қоймаларымыз ͡ғай жерге жасырұу ͡герек↓/// ↑^уонұ ^йешкім айтпау↓/// ↑^уол ͡ғұпұйа↓/// ↑біздің шетелдермең ͡ гелісімшарттарымыз ͡б̊ар↓/// ↑^уонұң ͡гейб̊іреуүм басқа ^йелг'айтпау керек̊ шығар↓/// ↑бірағ жаңағы/ тіл мәселесі ͡б̊олсұн// мәденійет мәселесі ͡б̊олсұн// ійдеалогұйа мәселесі ͡б̊олсұн// кімнен жас^ырамыз↓/// ↑менімше/ бүгүңгү күнү ^йенді мең ͡ гөптөм бер'айтып жүргөм бір ғана тезійсым бар// қазаққа ͡б̊үгүн ұнайтын әңгімені ^йемес// ұнамайтын әңгімені ͡гөб̊^үрөг айта ͡б̊ерүуүмүз ͡герек↓/// ↑біз ^уөзүмүзді ^уөзүмүз алдап↓///	- Егер ондай шындықтың заманына келген болсақ, онда халықтан несіне жасырамыз? Нені жасырамыз? Мемлекеттік құпияны жасыру керек. Елімізде қанша автомат бар? Болашақ стратегиялық карталарымыз қандай? - Бұл заң бүкіл әлемде бар. - Иә, зымырандарымыз қай жерге тығу керек? Қоймаларымыз қай жерге жасыру керек? Оны ешкім айтпау. Ол – құпия. Біздің шетелдермен келісімшарттарымыз бар. Оның кейбіреуін басқа елге айтпау керек шығар. Бірақ, жаңағы, тіл мәселесі болсын, мәдениет мәселесі болсын, идеология мәселесі болсын, кімнен жасырамыз? Менімше, бүгінгі күні, енді мен көптен бері айтып жүрген бір ғана тезисім бар - қазаққа бүгін ұнайтын әңгімені емес, ұнамайтын әңгімені көбірек айта беруіміз керек. Біз өзімізді-өзіміз алдап...
Айдос Сарым	▶	↑ұнамайтын әңгіме ͡б̊олғанда// шындықты шынайы жағдайды↓/// ↑ійә/ жоқ мынау// жаң'айтып жатқандарымыздың ^йешқ̊айсысы ^уөт^үрік ^йемес қой↓/// ↑^уөт^үрік десе/ бізге кәдімгідей мынадай/ сіздің алдыңызда жатқан қағаз сыйақты// бір/ ^йекі/ үш/ төрт/ бес деп дәлелдеп берсін↓/// ↑мен келесі күні тағы да сізг'эфійрге шығып// ^уосы тезійстерін жоққа шығарып берейін↓/// ↑ал ы ы мемлекетш̆ілік тұрғысында// шынайы жағдайд'айтұуға дайын адамдар меніңш'аз ↓/// ↑неге↓/// ↑^йенді↓/// ↑бәріміз қарапайым тілде/ красавчійк болып көрінгіміз келеді ме↓/// ↑^йенді шынын айтұу керек// бәріміз красавчійк болғымыз келед// бәріміз жұртқ'ұнайтын әңгімен'айтқымыз келед↓/// ↑бәріміз ͡б̊үгінгі күні/ бір әлеуметтік желіде не деді ^йекен деген әңгімеден қорқып кететін// бұтымызға жіб̊еріп қойатын жағдайға жетіп қалдық↓/// ↑құдайға шүкүр/ ^уодан шығып келе жатырмыз↓///	↑ұнамайтын әңгіме ͡б̊олғанда// шындықты шынайы жағдайды↓/// ↑ійә/ жоғ мынау// жаң'айтып жатқандарымыздың ^йешқ̊айсысы ^уөт^үрік ^йемес қой↓/// ↑^уөт^үрік десе/ бізге ͡гәдімгідей мынадай/ сіздің алдыңызда жатқаң ͡ ғағас сыйақты// бір/ ^йекі/ үш/ төрт/ бес ͡теп дәлелдеп ͡персін↓/// ↑мең ͡ гелесі ͡гүнү тағы да сізг'эфійрге шығып// ^уосұ тезійстерін жоққа шығарып ͡перейін↓/// ↑ал ы ы мемлекетш̆ілік тұрғұсұнда// шынайы жағдайд'айтұуға дайын адамдар меніңш'аз ↓/// ↑неге↓/// ↑^йенді↓/// ↑бәріміз ͡ғарапайым тілде/ красавчыйк болұп көрүңгүміз ͡геледі ме↓/// ↑^йенді шынын айтұу ͡герек// бәріміз красавчыйк болғұмұз ͡геледі// бәріміж жұртқ'ұнайтын әңгімен'айтқымыз келеді↓/// ↑бәріміз ͡б̊үгүңгү күнү/ бір әлеумөттүг желіде не деді ^йекен деген әңгімедең ͡ ғорқұп кететін// бұтұмұзға жіб̊еріп қойатын жағдайға жетіп қалдық↓/// ↑құдайға шүкүр/ ^уодан шығып келе жатырмыз↓///	- Ұнамайтын әңгіме болғанда, шындықты, шынайы жағдайды. - Иә, жоқ, мынау, жаңа айтып жатқандарымыздың ешқайсысы өтірік емес қой. Өтірік десе, бізге, кәдімгідей, мынадай, сіздің алдыңызда жатқан қағаз сияқты, 1, 2, 3, 4, 5 деп дәлелдеп берсін. Мен келесі күні тағы да сізге эфирге шығып, осы тезистерін жоққа шығарып берейін. - Ал ы-ы мемлекетшілік тұрғысында шынайы жағдайды айтуға дайын адамдар, меніңше, аз. Неге? - Енді... - Бәріміз, қарапайым тілде, «красавчик» болып көрінгіміз келеді ме? - Енді шынын айту керек, бәріміз “красавчик” болғымыз келед, бәріміз жұртқа ұнайтын әңгімені айтқымыз келед. Бәріміз бүгінгі күні бір әлеуметтік желіде не деді екен деген әңгімеден қорқып кететін, бұтымызға жіберіп қоятын жағдайға жетіп қалдық. Құдайға шүкір, одан шығып келе жатырмыз.
Айдос Сарым	▶	↑^уол тағы да презійденттің арқасы↓/// ↑^йесіңізде ͡б̊ар ғой// төрт/ бес ^ірет айтты шенеуліктерге жігіттер/ фейсбүукті көрүу керек// ійнстаграммен санасұу керек↓/// ↑бірақ ^уол жақтағы шындықтың бәрі// ^уөмірдің шындығы ^йемес↓/// ↑қарапайым ^уөмір ͡б̊ар// қарапайым азаматтар ͡б̊ар↓/// ↑соның бәрін ^йескерейік̊ші↓/// ↑казправданың д'аудійторійасын / хаб̊ардың аудійторійасы ͡б̊ар// ійнстаграмның аудійторійасы ͡б̊ар// аблйазовтың аудійторійасы ͡б̊ар// мамайдың аудійторійасы ͡б̊ар↓/// ↑^уос^ұның барлығын қосқанда ғана қазақ̊станбыз↓/// ↑^уос^ұның барлығының ^уойын бір жерге ^йескергенде ғана қазақ̊станбыз↓/// ↑ал ^йенді мемлекет деген әңгіме тұурал'айтайын ↓/// ↑мемлекет деген мен мамайды түсінген кезде// мамай мені түсінген кезде ғана пайда ͡б̊олад↓///	↑^уол тағы да презійденттің арқасы↓/// ↑^йесіңізде ͡б̊ар ғой// төрт/ бес ^ірет айтты шенеулүктөргө жігіттер/ фейсбүуктұ ͡гөрүу ͡герек// ыйнстаграммен санасұу ͡герек↓/// ↑бірақ ^уол жақтағы шындықтың бәрі// ^уөмүрдүң шындығы ^йемес↓/// ↑қарапайым ^уөмүр ͡б̊ар// қарапайым азаматтар ͡б̊ар↓/// ↑сонұң бәрін ^йескерейік̊ші↓/// ↑казправданың д'аудыйторұйасын / хаб̊ардың аудыйторұйасы ͡б̊ар// ыйнстаграмның аудыйторұйасы ͡б̊ар// аблйазовтұң аудыйторұйасы ͡б̊ар// мамайдың аудыйторұйасы ͡б̊ар↓/// ↑^уос^ұнұң барлығың ͡ ғосқанда ғана ͡ғазақ̊стамбыз↓/// ↑^уос^ұнұң барлығының ^уойұм бір жерге ^йескергенде ғана ͡ғазақ̊стамбыз↓/// ↑ал ^йенді мемлекет деген әңгіме тұурал'айтайын ↓/// ↑мемлекет деген мен мамайды түсүңгөң ͡ гезде// мамай мені түсүңгөң ͡ гезде ғана пайда ͡б̊олады↓///	- Ол тағы да - Президенттің арқасы. Есіңізде бар ғой, 4-5 рет айтты шенеуліктерге: “Жігіттер, фейсбукты көру керек, инстаграммен санасу керек. Бірақ ол жақтағы шындықтың бәрі - өмірдің шындығы емес. Қарапайым өмір бар, қарапайым азаматтар бар. Соның бәрін ескерейікші. “Казправданың” да аудиториясын, “Хабардың” аудиториясы бар, инстаграмның аудиториясы бар, Аблязовтың аудиториясы бар, Мамайдың аудиториясы бар. Осының барлығын қосқанда ғана - Қазақстанбыз. Осының барлығының ойын бір жерге ескергенде ғана - Қазақстанбыз. Ал енді мемлекет деген әңгіме туралы айтайын. Мемлекет деген мен Мамайды түсінген кезде, Мамай мені түсінген кезде ғана пайда болад.
Айдос Сарым	▶	↑ал бірақ мамай айтčа// сенің бәр'ійтčіңдер↓/// ↑сендерді құртпай// ^йешқ̊ашан қазақтың ы-ы жолы ͡б̊олмайд// шөб̊і көгермейді дейтін әңгіме жүргізетін болсаң// ^уонд'әңгіме жүрмейд↓/// ↑сен мені мойындайсың// мен сені мойындаймын↓/// ↑мен сағам бір қадам жасаймын// сен мен бір қадам жасайсың↓/// ↑бұл мүмкүм бе↓/// ↑бұл түб̊і соған алып келе жатырмыз↓/// ↑байағыда давлатов деген ^уорыстың амерійкаға көшіп кеткен жазұушы/ жұурналійс болатын↓/// ↑мықты жазұушы/ ^йенді керемет жазұушы деп айт'алмайм ↓/// ↑бірақ ^уөмірдегі кішкентай бір/ мынандай скештермен/ сондаймен жақ̊сы жазғанда// мына қарапайым ^уөмірдегі ͡б̊олып жатқан нелерді тез тез қағып алатын↓/// ↑^уол ^йенді сійрек кездесетін талант↓/// ↑бірақ ^уөмірде ^уөте ͡б̊ір зерек адамдар ͡б̊олад↓/// ↑қойын дәптеріне ͡б̊әрін жаза ͡б̊ерген ғой↓///	↑ал бірағ мамай айтčа// сенің бәр'ійтčіңдер↓/// ↑сендерді ͡ғұртпай// ^йешқ̊ашаң ͡ ғазақтың ы ы жолұ ͡б̊олмайды// шөб̊ү көгөрмөйді дейтін әңгіме жүргүзөтім болсаң// ^уонд'әңгіме жүрмөйдү↓/// ↑сен мені мойұндайсың// мен сені мойұндаймын↓/// ↑мен сағам бір ͡ғадам жасаймын// сен мем бір ͡ғадам жасайсың↓/// ↑бұл мүмкүм бе↓/// ↑бұл түб̊ү соған алып келе жатырмыз↓/// ↑байағыда давлатов деген ^уорұстұң амерійкаға ͡гөшүп кеткен жазұушұ/ жұурналыйс ͡полатын↓/// ↑мықты жазұушұ/ ^йенді ͡геремет ͡шазұушұ деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑бірақ ^уөмүрдөгі ͡гішкентай бір/ мынандай скештермен/ сондаймен жақ̊сы жазғанда// мына ͡ғарапайым ^уөмүрдөгі ͡б̊олұб̊ жатқан нелерді тез тез ͡ғағыб̊ ͡алатын↓/// ↑^уол ^йенді сійрек кездесетін талант↓/// ↑бірақ ^уөмүрдө ^уөтө ͡б̊ір зерег адамдар ͡б̊олады↓/// ↑қойұн дәптеріне ͡б̊әрін жаза ͡б̊ерген ғой↓///	- Ал бірақ Мамай айтса, “Сенің бәрі итсіңдер. Сендерді құртпай, ешқашан қазақтың ы-ы жолы болмайд, шөбі көгермейді» дейтін әңгіме жүргізетін болсаң, онда әңгіме жүрмейд. Сен мені мойындайсың, мен сені мойындаймын. Мен саған бір қадам жасаймын, сен мен бір қадам жасайсың. - Бұл мүмкін бе? - Бұл түбі соған алып келе жатырмыз. Баяғыда Давлатов деген орыстың Америкаға көшіп кеткен жазушы, журналист болатын. Мықты жазушы, енді керемет жазушы деп айта алмайм. Бірақ өмірдегі кішкентай бір, мынандай скетчтермен, сондаймен жақсы жазғанда, мына қарапайым өмірдегі болып жатқан нелерді тез-тез қағып алатын. Ол енді сирек кездесетін талант. Бірақ өмірде өте бір зерек адамдар болад. Қойын дәптеріне бәрін жаза берген ғой.
Айдос Сарым	▶	↑сонда кампрамійс дейтін кішкентай әңгімесі ͡б̊ар// кампрамійс деп аталад↓/// ↑артынан сол кітаб̊ы да сөйтіп̊ шықты↓/// ↑сол кампрамійс дегенді ͡б̊ылай депті да// ^йенді ͡б̊ір ^йек'адам ұрысып қалады ғой// бір ^іредаксыйадағы ^йекі жұурналійс↓/// ↑сосын ^йенд'арасына адам түспей ме↓/// ↑айналайын/ ^уөзіміүз төрт/ бес адамбыз// савет ^уодағынан көшіп↓/// ↑татұуластырайын деп↓/// ↑^йеврейміз ͡б̊әріміз де татұулассайшы// кампрамійске келсеңдерші депті да↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑мен ^уөте зерек адаммын// мен ійнтелійгентный адаммын// батысша ͡б̊ілімім бар// демакратпын/ бірақ менің кампрамійсім былай болсын// анау дейд/ үй^үнен шығып// төрт айақтап/ ^йеңбектеп менің үйіме келсін↓/// ↑айағымды сүйіп үйімнің ішін жұуып// ійтімнің артын тазалап берсін↓///	↑сонда кампрамыйс ͡тейтің ͡ гішкентай әңгімесі ͡б̊ар// кампрамыйс ͡теб̊ ͡аталады↓/// ↑артынан сол ͡гітаб̊ы да сөйтүп̊ шықты↓/// ↑сол ͡гампрамыйс ͡тегенді ͡б̊ылай депті да// ^йенді ͡б̊ір ^йек'адам ұрұсұп қалады ғой// бір ^іредаксыйадағы ^йекі жұурналыйс↓/// ↑сосұн ^йенд'арасына адам түспөй ме↓/// ↑айналайын/ ^уөзүмүз төрт/ бес адамбыз// савет ^уодағынаң ͡ гөшүп↓/// ↑татұуластырайын деп↓/// ↑^йеврейміз ͡б̊әріміз де татұулассайшы// кампрамыйске ͡гелсеңдерші депті да↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑мен ^уөтө зерег адаммын// мен ійнтелійгентный адаммын// батышша ͡б̊ілімім бар// демакратпын/ бірағ менің ͡гампрамыйсым былай болсұн// анау дейді/ үй^үнөн шығып// төрт айақтап/ ^йеңбектеп менің үйүмө келсін↓/// ↑айағымды сүйүб̊ ͡үйүмнүң ішін жұуұп// ійтімнің артын тазалап ͡персін↓///	- Сонда “Компромисс” дейтін кішкентай әңгімесі бар, “Компромисс” деп аталад. Артынан сол кітабы да сөйтіп шықты. Сол компромисс дегенді былай депті да, енді бір екі адам ұрысып қалады ғой, бір редакциядағы, екі журналист. Сосын енді арасына адам түспей ме? “Айналайын, өзіміз 4-5 адамбыз, Совет Одағынан көшіп...” - Татуластырайын деп. - «Еврейміз бәріміз де, татулассайшы, компромиске келсеңдерші» депті да. “Жақсы. Мен өте зерек адаммын, мен интеллигентный адаммын, батысша білімім бар, демократпын, бірақ менің компромисым былай болсын: анау, - дейд, - үйінен шығып, 4 аяқтап, еңбектеп, менің үйіме келсін. Аяғымды сүйіп, үйімнің ішін жуып, итімнің артын тазалап берсін.
Айдос Сарым	▶	↑сосын барып анау/ мына көрші көшедө жақ̊сы кофе сататын дүкен бар↓/// ↑содан мағам бір коф'алып келсін↓/// ↑содан кейін бәлкім/ ^уоны кеш^іретін шығармын дейді де↓/// ↑^уол кампрамыйс ^йемес↓/// ↑әрійне↓/// ↑болды↓/// ↑^уондай кампрамыйске ͡б̊ійлік бармайд↓/// ↑бійлікті ^уондай кампрамыйск'апарұу үшін// сен күш болұуың керек↓/// ↑ал сен қазір күшті ^йемессің// ^йешкім де ^йемессің↓/// ↑сондықтан бійлікк'айып тағатындай мүмкіндігің бар шығар// бірақ бійлікк'әк^іреңдейтін немесе ͡б̊ійлікке талап қойатындай сенің артыңда күш болмаса// сен ^йешкім ^йемессің↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^йенді ͡б̊ағанағы мәселеге ^уоралайық↓/// ↑ы ы жаң'айттық қой// ^уорт'азыйа ^йелдерімен ақ̊ш кездесті↓/// ↑^уорт'азыйа ^йелдерімен германыйа кездесті↓/// ↑^уорт'азыйа ^йелдерімен қытай кездесті↓/// ↑жапонійа/ карейа↓///	↑сосұм барыб̊ ͡анау/ мына ͡гөршү көшөдө жақ̊сы ͡гофе сататын дүкөм бар↓/// ↑содан мағам бір ͡гоф'алып келсін↓/// ↑содаң ͡ гейім бәлкім/ ^уонұ ͡геш^іретін шығармын дейді де↓/// ↑^уол гампрамыйс ^йемес↓/// ↑әрійне↓/// ↑болдұ↓/// ↑^уондай гампрамыйске ͡б̊ійлік бармайды↓/// ↑бійлікті ^уондай гампрымыйск'апарұу үшүн// сең ͡ гүш болұуұң ͡ герек↓/// ↑ал сең ͡ ғазір ͡гүштү ^йемессің// ^йешкім де ^йемессің↓/// ↑сондұқтам бійлікк'айып тағатындай мүмкүндүгің бар шығар// бірақ ͡пійлікк'әк^іреңдейтін немесе ͡б̊ійлікке талап қойатындай сенің артыңда ͡гүш болмаса// сен ^йешкім ^йемессің↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^йенді ͡б̊ағанағы мәселеге ^уоралайық↓/// ↑ы ы жаң'айттық қой// ^уорт'азыйа ^йелдерімен ақ̊ш кездесті↓/// ↑^уорт'азыйа ^йелдерімен германыйа ͡гездесті↓/// ↑^уорт'азыйа ^йелдерімең ͡ ғытай ͡ гездесті↓/// ↑жапонұйа/ корейә↓///	- Сосын барып, анау, мына көрші көшеде жақсы кофе сататын дүкен бар. Содан маған бір кофе алып келсін. Содан кейін, бәлкім, оны кешіретін шығармын” дейді де. Ол компромисс емес. - Әрине. - Болды. Ондай компромиске билік бармайд. Билікті ондай компромиске апару үшін, сен күш болуың керек. Ал сен қазір күшті емессің, ешкім де емессің. Сондықтан билікке айып тағатындай мүмкіндігің бар шығар, бірақ билікке әкіреңдейтін немесе билікке талап қоятындай сенің артыңда күш болмаса, сен ешкім емессің. - Жақсы. Енді бағанағы мәселеге оралайық. Ы-ы жаңа айттық қой, Орта Азия елдерімен АҚШ кездесті. Орта Азия елдерімен Германия кездесті. Орта Азия елдерімен Қытай кездесті. - Жапония, Корея...
Айдос Сарым	▶	↑жапонійа/ карейа↓/// ↑^уөткенде мінекей/ франсыйа презійденті келіп кетті// сосын війктор ^уорб̊ан келіп кетті↓/// ↑^йердоған келді// басқа да презійденттер келді↓/// ↑^йендігі мәселе былай// бірінш'анау түркі мемлекеттер ұйымына қатысты мәселені ͡б̊астайыншы↓/// ↑бірінші мәселе ͡б̊ылай болсын// неге сердар келмеді дегеннен бастайық↓/// ↑жоқ/ сердардың ^уөзі келді ғой// ұлы келген жоқ↓/// ↑ійә/ ійә↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡б̊іріншіден/ ^уол жақтағы транзійт айақтап болды деп айтұу қыйын↓/// ↑менің ^уойымша/ ^йенді қанша дегенмен↓/// ↑жоқ↓/// ↑сердар келген жоқ// гұурб̊ангұулы ͡б̊ердымұуханбетов келді↓/// ↑сердар келген жоқ↓/// ↑ійә/ сон'айтып ^уотырмын ғой↓/// ↑ійә/ аркадак↓/// ↑ұлы келді↓/// ↑аркадак келді↓/// ↑ійә/ қанша дегенмен тәж^ірійб̊ел'адам ↓/// ↑ұлым ^йенді ғана келіп жатыр↓///	↑жапонұйа/ карейә↓/// ↑^уөткөндө мінекей/ франсыйа презійденті ͡геліп кетті// сосұн выйктор ^уорб̊аң ͡ геліп кетті↓/// ↑^йердоғаң ͡ гелді// басқа да презійденттер ͡гелді↓/// ↑^йендігі мәселе ͡б̊ылай// бірінш'анау түркү мемлекеттер ұйұмұна ͡ғатысты мәселені ͡б̊астайыншы↓/// ↑бірінші мәселе ͡б̊ылай болсұн// неге сердар ͡гелмеді дегеннем бастайық↓/// ↑жоқ/ сердардың ^уөзү келді ғой// ұлұ ͡гелген жоқ↓/// ↑ійә/ ійә↓/// ↑жоқ/ ^йенді ͡б̊іріншіден/ ^уол жақтағы транзыйт айақтап ͡полдұ деб̊ ͡айтұу ͡ғыйын↓/// ↑менің ^уойұмша/ ^йенді ͡ғанша дегеммен↓/// ↑жоқ↓/// ↑сердар ͡гелген жоқ// гұурб̊аңгұулұ ͡б̊ердымұухамбетов келді↓/// ↑сердар ͡гелген жоқ↓/// ↑ійә/ сон'айтып ^уотұрмұн ғой↓/// ↑ійә/ аркадак↓/// ↑ұлұ ͡гелді↓/// ↑аркадак келді↓/// ↑ійә/ қанша дегеммен тәж^ірійб̊ел'адам ↓/// ↑ұлұм ^йенді ғана ͡геліб̊ жатыр↓///	- Жапония, Корея. Өткенде, мінекей, Франция президенті келіп кетті, сосын Виктор Орбан келіп кетті. Ердоған келді, басқа да президенттер келді. Ендігі мәселе былай, бірінші, анау Түркі мемлекеттер ұйымына қатысты мәселені бастайыншы. Бірінші мәселе былай болсын: Неге Сердар келмеді дегеннен бастайық. - Жоқ, Сердардың өзі келді ғой, ұлы келген жоқ. - Иә, иә. - Жоқ, енді біріншіден, ол жақтағы транзит аяқтап болды деп айту қиын. Менің ойымша, енді қанша дегенмен... - Жоқ. Сердар келген жоқ, Гурбангулы Бердымухамбетов келді. Сердар келген жоқ. - Иә, соны айтып отырмын ғой. Иә, аркадак. - Ұлы келді. Аркадак келді. - Иә, қанша дегенмен тәжірибелі адам. Ұлым енді ғана келіп жатыр.
Айдос Сарым	▶	↑қалай ^йенді/ презійдент тәж^ірійб̊есі деген сөз ͡б̊олмайды ғой↓/// ↑ійә/ ^йенді ^уол жақтағы транзійттің// ^йенді мен/ ^йенді халықаралық істер камійтеті ͡б̊олғандықтан// қатт'айта алмайм↓/// ↑бірақ ^йенді менің ^уойымша// ұлы мәрттік жасаған шығар// әке/ ^йенді сіз мына кіс^ілердің бәрін жақ̊сы ͡б̊ілесіз↓/// ↑бәлкім/ мен барғанша/ ^йенді сіздің замандастарыңыз/ сіз ͡б̊арып̊ сөйлесіп келсеңіз// бәлкім ұтымды ͡б̊олатын шығар↓/// ↑мен білмейтін түйткілдер ͡б̊ар шығар// немесе сізді сағ^ынып қалған шығар деген шығар деп ^уойлаймын↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ ы ы сол жыйында көтерілген мәселелер// тағы да ы ы ^іресмій бақ көздерінен алсақ// жәрыйаланғаннан көрсек// ^уол жерде қысқа ғана заметкалар ғой ^йенді// жалп'айтылды ғой// ұйым тұурал'айтылды // басқа ͡б̊асқа ͡б̊олды↓///	↑қалай ^йенді/ презійдент тәж^ірійб̊есі деген сөз ͡б̊олмайды ғой↓/// ↑ійә/ ^йенді ^уол жақтағы транзыйттің// ^йенді мен/ ^йенді халықаралығ істер ͡гамыйтеті ͡б̊олғандықтан// қатт'айта алмаймын↓/// ↑бірақ ^йенді менің ^уойұмша// ұлұ мәрттіг жасаған шығар// әке/ ^йенді сіз мына ͡гіс^ілердің бәрін жақ̊сы ͡б̊ілесіз↓/// ↑бәлкім/ мем барғанша/ ^йенді сіздің замандастарыңыз/ сіз ͡б̊арып̊ сөйлөсүп келсеңіз// бәлкім ұтұмдұ ͡б̊олатын шығар↓/// ↑мем білмейтін түйткүлдөр ͡б̊ар шығар// немесе сізді сағ^ынып қалған шығар деген шығар деп ^уойлаймын↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ ы ы сол жыйында ͡гөтөрүлген мәселелер// тағы да ы ы ^іресмій бақ көздөрүнен алсақ// жарыйалаңғаннаң ͡ гөрсөк// ^уол жерде қысқа ғана заметкалар ғой ^йенді// жалп'айтылды ғой// ұйұм тұурал'айтылды // басқа ͡б̊асқа ͡б̊олдұ↓///	- Қалай енді, президент тәжірибесі деген сөз болмайды ғой. - Иә, енді ол жақтағы транзиттің, енді мен, енді Халықаралық істер комитеті болғандықтан, қатты айта алмайм. Бірақ енді, менің ойымша, ұлы мәрттік жасаған шығар: «Әке, енді, сіз мына кісілердің бәрін жақсы білесіз. Бәлкім, мен барғанша, енді, сіздің замандастарыңыз, сіз барып сөйлесіп келсеңіз, бәлкім ұтымды болатын шығар. Мен білмейтін түйткілдер бар шығар немесе сізді сағынып қалған шығар» деген шығар деп ойлаймын. - Жақсы. Ы-ы сол жиында көтерілген мәселелер - тағы да ы-ы ресми БАҚ көздерінен алсақ, жарияланғаннан көрсек, ол жерде қысқа ғана заметкалар ғой енді, жалпы айтылды ғой, ұйым туралы айтылды, басқа-басқа болды.
Айдос Сарым	▶	↑ы ы ^уоның астарында/ сіз қалай ^уойлайсыз// ы ы ійзраійл хамас арасындағы қақтығыс талқыланды ма/ жоқ па↓/// ↑талқыланды↓/// ↑ы ы түркүйә презійденті ^йердоған нақты позыйсыйа талап ^йетүуі мүмкін бе/ ^уол жерде↓/// ↑түркүйә презійденті ^уөте тәж^ірійб̊елі сайасаткер// және шынын айтұу керек// эмосыйасы қатты көрінгенмен↓/// ↑соның алдында ғана мійтійнг болды түркүйәда↓/// ↑^уоған қатысып келді↓/// ↑бір мійлійон адамды жыйнап// әңгім'айтты ↓/// ↑ құртам/ жойамын деп↓/// ↑бізге келді↓/// ↑бірақ̊ соның ^уөзінде де ^уөт'әккі және ^уөте қаны/ қаны мықты ғой ^йенді↓/// ↑бірақ ^йенді/ ^уол салқын қанды сайасаткер дейінші// керек кезінде ^уол да тоқтай алад↓/// ↑қарапайым мысал/ мінекей қараб̊ақтағы соғысты жеңген әзірб̊айжан/ пәкістан/ ійзраійл/ түркүйәның коалыйсыйасы/ шындап келетін болсаң↓///	↑ы ы ^уонұң астарында/ сіз ͡ғалай ^уойлайсыз// ы ы ыйзрайыл хамас арасындағы қақтығыс талқыланды ма/ жоқ па↓/// ↑талқыланды↓/// ↑ы ы түркүйә презійденті ^йердоған нақты пазыйсыйа талап ^йетүуү мүмкүм бе/ ^уол жерде↓/// ↑түркүйә презійденті ^уөтө тәж^ірійб̊елі сайасаткер// және шынын айтұу ͡герек// эмосұйасы қатты ͡гөрүңгөммен↓/// ↑сонұң алдында ғана мійтійңг болдұ түркүйәда↓/// ↑^уоғаң ͡ ғатысып келді↓/// ↑бір мыйлыйон адамды жыйнап// әңгім'айтты ↓/// ↑ құртам/ жойамын деп↓/// ↑бізге ͡гелді↓/// ↑бірақ̊ сонұң ^уөзүндө де ^уөт'әккі және ^уөтө қаны/ қаны мықты ғой ^йенді↓/// ↑бірақ ^йенді/ ^уол салқың ͡ ғанды сайасаткер дейінші// керек кезінде ^уол да тоқтай алады↓/// ↑қарапайым мысал/ мінекей ͡ғараб̊ақтағы соғұстұ жеңген әзірб̊айжан/ пәкістан/ ыйзрайл/ түркүйәның ͡гоалыйсыйасы/ шындап келетім болсаң↓///	- Ы-ы оның астарында, сіз қалай ойлайсыз, ы-ы Израиль Хамас арасындағы қақтығыс талқыланды ма, жоқ па? - Талқыланды. - Ы-ы Түркия президенті Ердоған нақты позиция талап етуі мүмкін бе, ол жерде? - Түркия президенті өте тәжірибелі саясаткер және шынын айту керек, эмоциясы қатты көрінгенмен... - Соның алдында ғана митинг болды Түркияда. Оған қатысып келді. - 1 миллион адамды жинап, әңгіме айтты. Құртам, жаямын деп. - Бізге келді. - Бірақ соның өзінде де өте әккі және өте қаны, қаны мықты ғой енді. Бірақ енді, ол салқын қанды саясаткер дейінші, керек кезінде ол да тоқтай алад. Қарапайым мысал, мінекей, Қарабақтағы соғысты жеңген Әзірбайжан, Пәкістан, Израиль, Түркияның коалициясы, шындап келетін болсаң.
Айдос Сарым	▶	↑қазір әзірб̊айжанның сайттарыңн қараңыз↓/// ↑^уол жерде хамасты қолдап жатқан адам аз↓/// ↑негізінен/ ійзраійлді қолдап жатыр↓/// ↑ал түркүйәның пік^ір'андай ↓/// ↑түркүйәның пік^ір'андай ↓/// ↑бірақ түрүктер де/ әзірб̊айжан д'айтад // біз ͡б̊ір ^йелміз// бір ұлтпыз// ^йекі мемлекетпіз деп әңгімен'айтад ↓/// ↑бірақ мысал'үшін / мен ^уосы кезге дейін ашық алаңда ^йердоған шығып// ай/ гейдардың баласы/ сенікі дұрыс ^йемес ау деген әңгіме ^йестіген жоқпын↓/// ↑тағы да қайталап айтамын// сайасат ^уөте күрделі шарұуа↓/// ↑геосайасат дегеніміз/ мүлдем күрделі шарұуа↓/// ↑бір нәрсені түс^үніңізші// і і мысал'үшін / әзірб̊айжан ійзраійлмен ^уөте ^йерек̊ше қарым қасійеті ͡б̊ар ^йел↓/// ↑ійзраійл бізге ^йешқ̊ашан бермейтін қарұуын әзірб̊айжанға ͡б̊еред↓/// ↑^уөйткені түпкілікті түрд'әзірб̊айжанды / бәлкім болашақт'ійранға қарсы шығ'алатын ^йел деп ^йесептейд↓///	↑қазір әзірб̊айжанның сайттарың ͡ ғараңыз↓/// ↑^уол жерде хамасты қолдаб̊ жатқан адам аз↓/// ↑негізінен/ ыйзраылды ͡ғолдаб̊ жатыр↓/// ↑ал түркүйәның пік^ір'андай ↓/// ↑түркүйәның пік^ір'андай ↓/// ↑бірақ түрүктөр де/ әзірб̊айжан д'айтады // біз ͡б̊ір ^йелміз// бір ұлтпұз// ^йекі мемлекетпіз деб̊ ͡әңгімен'айтады↓/// ↑бірағ мысал'үшүн / мен ^уосұ ͡гезге дейін ашығ алаңда ^йердоған шығып// ай/ гейдардың баласы/ сенікі дұрұс ^йемес ау деген әңгіме ^йестіген жоқпұн↓/// ↑тағы да ͡ғайталаб̊ ͡айтамын// сайасат ^уөтө күрдөлү шарұуа↓/// ↑геосайасат дегеніміз/ мүлдөм ͡гүрдөлү шарұуа↓/// ↑бір нәрсені түс^үнүңішші// і і мысал'үшүн / әзірб̊айжан ыйзраыйлмен ^уөтө ^йерек̊ше қарым қасыйеті ͡б̊ар ^йел↓/// ↑ыйзраыйл бізге ^йешқ̊ашам бермейтің ͡ ғарұуұн әзірб̊айжаңға ͡б̊ереді↓/// ↑^уөйткөнү түпкүлүкті түрд'әзірб̊айжанды / бәлкім болашақт'ыйраңға қарсы шығ'алатын ^йел деп ^йесептейді↓///	- Қазір Әзірбайжанның сайттарын қараңыз. Ол жерде Хамасты қолдап жатқан адам аз. Негізінен, Израильді қолдап жатыр. - Ал Түркияның пікірі андай. - Түркияның пікірі андай. Бірақ түріктер де, Әзірбайжан да айтад, «біз бір елміз, бір ұлтпыз, екі мемлекетпіз» деп әңгімені айтад. Бірақ, мысалы үшін, мен осы кезге дейін ашық алаңда Ердоған шығып: «Ай, Гейдардың баласы, сенікі дұрыс емес-ау» деген әңгіме естіген жоқпын. Тағы да қайталап айтамын, саясат - өте күрделі шаруа. Геосаясат дегеніміз - мүлдем күрделі шаруа. Бір нәрсені түсініңізші, і-і мысалы үшін, Әзірбайжан Израильмен өте ерекше қарым-қасиеті бар ел. Израиль бізге ешқашан бермейтін қаруын Әзірбайжанға беред. Өйткені түпкілікті түрде Әзірбайжанды, бәлкім, болашақта Иранға қарсы шыға алатын ел деп есептейд.
Айдос Сарым	▶	↑^уортақ̊ шекарасы ͡б̊ар// ішінде қырық пайыз әзірб̊айжаны ͡б̊ар деп// басқа деп ^йесептейді ↓/// ↑әрісін ^уойлап↓/// ↑әрісін ^уойлап↓/// ↑ бізге ͡б̊ермейтін қарұуын соларға сатады↓/// ↑тегін берүуг'әзір ↓/// ↑бұл сайасат↓/// ↑және шынын айтұу керек// ійзраійлдің бұрынғы мұнайын қамтамасыз ^йеткен ^йекі мемлекет болса// біреуі қазақ̊стан// біреу'әзірб̊айжан ↓/// ↑^йенді ͡б̊ізден басқа ^йелдер де ͡б̊ар↓/// ↑^уоның біразы түркій'арқылы ^уөтіп жатыр↓/// ↑дегенмен↓/// ↑дегенмен әр мемлекет ^уөз^үнің шарұуасын жасайд// ^уөз^үнің бармағын басад// ^уөз^үнің әңгімесін ^уөз арасында түсіндіріп айтад// жігіттер/ менің ^ұлогійкам мынадай// сіздер дұрыс түс^үніңдер↓/// ↑тіпті қарапайым/ қазақ'әңгімеге салайық̊шы↓/// ↑кейб̊ір кезде мынадай ағайынның арасынд'әңгімелер болып жатад↓/// ↑^йек'ағайын ұрысып қалды дейік̊ші↓///	↑^уортақ̊ шекарасы ͡б̊ар// ішінде қырық пайыз әзірб̊айжаны ͡б̊ар деп// басқа деп ^йесептейді↓/// ↑әрісін ^уойлап↓/// ↑әрісін ^уойлап↓/// ↑ бізге ͡б̊ермейтің ͡ ғарұуұн соларға сатады↓/// ↑тегім берүуг'әзір ↓/// ↑бұл сайасат↓/// ↑және шынын айтұу ͡герек// ыйзраыйлдің бұрұңғұ мұнайың ͡ ғамтамасыз ^йеткен ^йекі мемлекет ͡полса// біреуү қазақ̊стан// біреу'әзірб̊айжан ↓/// ↑^йенді ͡б̊іздем басқа ^йелдер де ͡б̊ар↓/// ↑^уонұң біразы түркүй'арқылы ^уөтүб̊ жатыр↓/// ↑дегеммен↓/// ↑дегеммен әр мемлекет ^уөз^үнүң шарұуасын жасайды// ^уөз^үнүң бармағым басады// ^уөз^үнүң әңгімесін ^уөз арасында түсүндүріб̊ ͡айтады// жігіттер/ менің ^ұлогұйкам мынадай// сіздер дұрұс түс^үнүңдер↓/// ↑тіпті ͡ғарапайым/ қазақ'әңгімеге салайық̊шы↓/// ↑кейб̊ір ͡гезде мынадай ағайынның арасынд'әңгімелер болұб̊ жатады↓/// ↑^йек'ағайын ұрұсұп қалды дейік̊ші↓///	- Ортақ шекарасы бар, ішінде 40 пайыз әзірбайжаны бар деп, басқа деп есептейді - Әрісін ойлап. - Әрісін ойлап. Бізге бермейтін қаруын соларға сатады. Тегін беруге әзір. Бұл – саясат. Және шынын айту керек, Израильдің бұрынғы мұнайын қамтамасыз еткен екі мемлекет болса, біреуі - Қазақстан, біреуі - Әзірбайжан. Енді бізден басқа елдер де бар. Оның біразы Түркия арқылы өтіп жатыр. - Дегенмен... - Дегенмен әр мемлекет өзінің шаруасын жасайд, өзінің бармағын басад, өзінің әңгімесін өз арасында түсіндіріп айтад: «Жігіттер, менің логикам мынадай, сіздер дұрыс түсініңдер. Тіпті қарапайым, қазақы әңгімеге салайықшы. Кейбір кезде мынадай ағайынның арасында әңгімелер болып жатад. Екі ағайын ұрысып қалды дейікші.
Айдос Сарым	▶	↑мысал'үшін / ^йенді ͡б̊іреу құдай сақтасын/ нартай мен айдос ұрысып қалды дейік̊ші↓/// ↑біздің арамызда достар ͡б̊ар↓/// ↑солар мысал'үшін / келіб̊ айтад// айдос/ сен ^іренжімеш↓/// ↑нартаймен бір ^ұрұулас ^йедік// мен барып// тұуған күнін құттықтап̊ шығайын↓/// ↑бірақ̊ саған деген жаулығым ^йемес дейд↓/// ↑немесе ͡б̊асқа ͡б̊ір досымыз келеді// маған айтад// саған айтад// нартай/ сен ^іренжіме↓/// ↑ айдос ағам ^йед↓/// ↑^уөткенде ͡б̊ір кітаб̊ымды жазып берем немді// бірдеңе көмектесемін деп ^йед↓/// ↑мен барып/ дұрыстап құттықтап̊ шығайыншы// жеңгеміздің шешеммен бірге ͡б̊өле ^йеді// бірдеңе ^йеді деген сыйақты// қазақ'әңгіме бар ғой↓/// ↑сол әлемдік̊ сайасатты қарасаңыз// ^уосы қазақтың ішіндегі санта ͡б̊арб̊ара сыйақты// қатты қарым қат^ынастар да жоқ ^йемес/ бар↓/// ↑бірақ ^йесеб̊ін ^йешкім жіб̊ермейді↓///	↑мысал'үшүн / ^йенді ͡б̊іреу ͡ғұдай сақтасын/ нартай мен айдос ұрұсұп қалды дейік̊ші↓/// ↑біздің арамызда достар ͡б̊ар↓/// ↑солар мысал'үшүн / келіб̊ ͡айтады// айдос/ сен ^іренжімеш↓/// ↑нартаймем бір ^ұрұулас ^йедік// мем барып// тұуғаң ͡ гүнүң ͡ ғұттұқтап̊ шығайын↓/// ↑бірақ̊ саған деген жаулұғұм ^йемес ͡тейді↓/// ↑немесе ͡б̊асқа ͡б̊ір досұмұз ͡геледі// маған айтады// саған айтады// нартай/ сен ^іренжіме↓/// ↑айдос ағам ^йеді↓/// ↑^уөткөндө ͡б̊ір ͡гітаб̊ымды жазып ͡перем немді// бірдеңе ͡гөмөктөсемін деп ^йеді↓/// ↑мем барып/ дұрұстап құттұқтап̊ шығайыншы// жеңгеміздің шешеммем бірге ͡б̊өлө ^йеді// бірдеңе ^йеді деген сыйақты// қазақ'әңгіме бар ғой↓/// ↑сол әлемдік̊ сайасатты қарасаңыз// ^уосұ қазақтың ішіндегі санта ͡б̊арб̊ара сыйақты// қатты қарым қат^ынастар да жоқ ^йемес/ бар↓/// ↑бірақ ^йесеб̊ін ^йешкім жіб̊ермейді↓///	- Мысалы үшін, енді біреу, құдай сақтасын, Нартай мен Айдос ұрысып қалды дейікші. Біздің арамызда достар бар. Солар, мысалы үшін, келіп айтад: «Айдос, сен ренжімеш! Нартаймен бір рулас едік, мен барып, туған күнін құттықтап шығайын. Бірақ саған деген жаулығым емес» дейд. Немесе басқа бір досымыз келеді, маған айтад, саған айтад: «Нартай, сен ренжіме. Айдос ағам ед. Өткенде бір кітабымды жазып берем немді, бірдеңе көмектесемін деп ед. Мен барып, дұрыстап құттықтап шығайыншы, жеңгеміздің, шешеммен бірге бөле еді, бірдеңе еді» деген сияқты, қазақы әңгіме бар ғой. Сол әлемдік саясатты қарасаңыз, осы қазақтың ішіндегі Санта Барбара сияқты, қатты қарым-қатынастар да жоқ емес, бар. - Бірақ есебін ешкім жібермейді.
Айдос Сарым	▶	↑^йесеб̊ін ^йешкім жіб̊ермейд↓/// ↑сіз мысал үшін/ ^йенд'үлкен алыс тұуысқаныңыз үшін ^уөзіңіздің тұуған балаңызды/ әйеліңізді/ әке шешеңізді ͡б̊осытып// үйсүі күйсіз қалдырмайсыз ғой↓/// ↑әрійне↓/// ↑қанша жерден айасаңыз да↓/// ↑бұл да сол сыйақты↓/// ↑түс^үнікті↓/// ↑ы ы амерійка құрама штаттарында жаңағы// с бес плйүус бір форматы ғой// ы ы біздің презійденттің байденнің ^уоң жағында ^уотырд// қателеспесем ійә↓/// ↑содан бастап жаңағы/ үлкен бір ^йенді/ сайасый сараптамалар жасалды ғой↓/// ↑жалп'аталған жыйынға ͡б̊айланысты сіздің көзқарасыңыз қалай↓/// ↑^уондай ^уондай жыйындар ^йеуропалармен де/ басқамен де жүріп жатыр↓/// ↑^йенд'ашығын ↓/// ↑мен білсем↓/// ↑мен қателеспесем// с плйүус бес↓/// ↑с бес плйүус↓/// ↑ійә/ бұған дейін сыртқ'істер мійнійстрлердің деңгейінде ͡б̊олды↓/// ↑бірінші ^ірет презійденттердің деңгейінде ͡б̊олды↓/// ↑^уосы↓///	↑^йесеб̊ін ^йешкім жіб̊ермейді↓/// ↑сіз мысал үшүн/ ^йенд'үлкөн алыс тұуұсқаныңыз үшүн ^уөзүңүздің тұуғам балаңызды/ әйеліңізді/ әке шешеңізді ͡б̊осұтұп// үйсүз ͡гүйсүз ͡ғалдырмайсыз ғой↓/// ↑әрійне↓/// ↑қанша жерден айасаңыз да↓/// ↑бұл да сол сыйақты↓/// ↑түс^үнүкті↓/// ↑ы ы амерійка ͡ғұрама штаттарында жаңағы// с бес плйүус ͡пір форматы ғой// ы ы біздің презійденттің байденнің ^уоң жағында ^уотұрдұ// қателеспесем ійә↓/// ↑содам бастаб̊ жаңағы/ үлкөм бір ^йенді/ сайасый сараптамалар жасалды ғой↓/// ↑жалп'аталған жыйыңға ͡б̊айланысты сіздің ͡гөзқарасыңыз ͡ғалай↓/// ↑^уондай ^уондай жыйындар ^йеуропалармен де/ басқамен де жүрүб̊ жатыр↓/// ↑^йенд'ашығын ↓/// ↑мем білсем↓/// ↑мең ͡ ғателеспесем// с плйүус ͡пес↓/// ↑с бес плйүус↓/// ↑ійә/ бұған дейін сыртқ'істер мійнійстрлердің деңгейінде ͡б̊олдұ↓/// ↑бірінші ^ірет презійденттердің деңгейінде ͡б̊олдұ↓/// ↑^уосұ↓///	- Есебін ешкім жібермейд. Сіз, мысал үшін, енді үлкен алыс туысқаныңыз үшін өзіңіздің туған балаңызды, әйеліңізді, әке-шешеңізді босытып, үйсіз-күйсіз қалдырмайсыз ғой. - Әрине. - Қанша жерден аясаңыз да. Бұл да сол сияқты. - Түсінікті. Ы-ы Америка Құрама Штаттарында, жаңағы, “С 5 плюс 1” форматы ғой, Ы-ы біздің президенттің Байденнің оң жағында отырд, қателеспесем, иә. Содан бастап, жаңағы, үлкен бір, енді, саяси сараптамалар жасалды ғой. Жалпы, аталған жиынға байланысты сіздің көзқарасыңыз қалай? - Ондай-ондай жиындар Еуропалармен де, басқамен де жүріп жатыр. - Енді ашығын... - Мен білсем... - Мен қателеспесем, «С плюс 5»... - «С 5 плюс». - Иә, бұған дейін Сыртқы істер министрлердің деңгейінде болды. Бірінші рет президенттердің деңгейінде болды. Осы...
Айдос Сарым	▶	↑^йенд'амерійкамен бірінші ^ірет čондай болды↓/// ↑бірақ басқа ^йелдерде ^уондай кездесүулер ͡б̊олды↓/// ↑бізг'амерійка қызық болып тұр↓/// ↑бірінші ͡б̊астағандар ͡б̊ір қызығын айтайын// жапонійа мен карейа ͡б̊ір қызығы↓/// ↑^уосыдан жыйырма жыл бұрын бастаған↓/// ↑^йенді қазір ^іресмій форматқ'айналып кетті↓/// ↑ал ^йенді жаңағыдай/ әңгімеге келетін болсақ// бұл жерде ͡б̊ірнеше қыйсын бар↓/// ↑ мәсел'алфавыйтте ^йемес// мәселе ͡б̊асқада ^йемес↓/// ↑әр мемлекет ^уөз^үнің белгілі ͡б̊ір прійорійтетін/ басымдығын көрсеткісі келед↓/// ↑амерійканың ^йең басым ійнвестійсійасы кімде↓/// ↑бізде↓/// ↑^уорт'азыйада ↓/// ↑қазақ̊станда↓/// ↑шеврон қай жерде жұмыс істеп жатыр↓/// ↑мысал'үшін шеврон↓/// ↑бізде тұр↓/// ↑шындап келетін болса// үлкен жаңағы мұнай кампанійалары/ ^уолар ^іреспүублійкалық партыйаның да/ демакратійалық партыйаның да спонсорлары ͡б̊олып таб̊^ылад↓///	↑^йенд'амерійкамен бірінші ^ірет čондай болдұ↓/// ↑бірақ ͡пасқа ^йелдерде ^уондай ͡гездесүулөр ͡б̊олдұ↓/// ↑бізг'амерійка қызық ͡полұп тұр↓/// ↑бірінші ͡б̊астағандар ͡б̊ір ͡ғызығын айтайын// жапонұйа мең ͡ гарейә ͡б̊ір ғызығы↓/// ↑^уосұдан жыйырма жыл бұрұм бастаған↓/// ↑^йенді ͡ғазір ^іресмій форматқ'айналып кетті↓/// ↑ал ^йенді жаңағыдай/ әңгімеге ͡гелетім болсақ// бұл жерде ͡б̊ірнеше қыйсым бар↓/// ↑ мәсел'алфавыйтте ^йемес// мәселе ͡б̊асқада ^йемес↓/// ↑әр мемлекет ^уөз^үнүң белгілі ͡б̊ір прыйорұйтетін/ басымдығың ͡ гөрсөткүсі ͡геледі↓/// ↑амерійканың ^йең басым ійнвестійсійәсы ͡гімде↓/// ↑бізде↓/// ↑^уорт'азыйада ↓/// ↑қазақ̊станда↓/// ↑шевроң ͡ ғай жерде жұмұс істеб̊ жатыр↓/// ↑мысал'үшүн шеврон↓/// ↑бізде тұр↓/// ↑шындап келетім болса// үлкөн жаңағы мұнай гампаныйалары/ ^уолар ^іреспүублійкалық партыйаның да/ демократыйалық партыйаның да спонсорлары ͡б̊олұп таб̊^ылады↓///	- Енді Америкамен бірінші рет сондай болды. Бірақ басқа елдерде ондай кездесулер болды. - Бізге Америка қызық болып тұр. - Бірінші бастағандар, бір қызығын айтайын, Жапония мен Корея, бір қызығы. Осыдан 20 жыл бұрын бастаған. Енді қазір ресми форматқа айналып кетті. Ал енді, жаңағыдай, әңгімеге келетін болсақ, бұл жерде бірнеше қисын бар. Мәселе алфавитте емес, мәселе басқада емес. Әр мемлекет өзінің белгілі бір приоритетін, басымдығын көрсеткісі келед. Американың ең басым инвестициясы кімде? - Бізде. - Орта Азияда. - Қазақстанда. - Шеврон қай жерде жұмыс істеп жатыр? Мысалы үшін, Шеврон... - Бізде тұр. - Шындап келетін болса, үлкен, жаңағы, мұнай компаниялары, олар республикалық партияның да, демократиялық партияның да спонсорлары болып табылад.
Айдос Сарым	▶	↑^уолар амерійканың шын сайасатын жасап жатқан// жаңағыдай алпауыт кампаныйалар шындаса↓/// ↑презійденттер келед/ кетед↓/// ↑^уолар төрт жылға ғана сайланад↓/// ↑^уотыз жылға ^уот^ұрып қалған бірде ͡б̊ір презійдент жоқ/ қазіргі заманда↓/// ↑амерійканың эканомійкасы қайда// мүддесі сонда деген дүнійе ͡б̊ар↓/// ↑^уол бар↓/// ↑^йекінші жағы ͡б̊ар↓/// ↑сосын әр мысал үшін// барып ^йел ^уөзіндік̊ сайасатын жүргізген кезде// ^йенді мен білсем// батыс ^йелдері/ шығыс ^йелдері де ^уөзб̊ек̊стан мен қазақ̊станның тандеміне ставка жасап жатыр↓/// ↑^уос'аймақты тұрақтандыратын күш болатын болса// ^уосы ^йекі мемлекеттің алауыздығы ^йемес// керісінше ^уосы ^йекі мемлекеттің арасындағы↓/// ↑бүгінгі күні мійрзійеев пен тоқаевтың арасында қандай достық бар↓/// ↑^йенді мен білсем// ^уосы жылы ^йең көп кездескен адамы мійрзійеев тоқаевтың↓///	↑^уолар амерійканың шын сайасатын жасаб̊ жатқан// жаңағыдай алпауұт кампаныйалар шындаса↓/// ↑презійденттер ͡геледі/ кетеді↓/// ↑^уолар төрт ͡шылға ғана сайланады↓/// ↑^уотұж жылға ^уот^ұрұп қалғам бірде ͡б̊ір презійдент ͡шоқ/ қазіргі заманда↓/// ↑амерійканың эканомұйкасы қайда// мүддөсү сонда деген дүнүйө ͡б̊ар↓/// ↑^уол бар↓/// ↑^йекінші жағы ͡б̊ар↓/// ↑сосұн әр мысал үшүн// барып ^йел ^уөзүндүк̊ сайасатын жүргүзгөң ͡ гезде// ^йенді мем білсем// батыс ^йелдері/ шығыс ^йелдері де ^уөзб̊өк̊стан мең ͡ ғазақ̊станның тандеміне ставка жасаб̊ жатыр↓/// ↑^уос'аймақты тұрақтандыратың ͡ гүш болатым болса// ^уосұ ^йекі мемлекеттің алауұздұғұ ^йемес// керісінше ^уосұ ^йекі мемлекеттің арасындағы↓/// ↑бүгүңгү күнү мійрзійеев пен тоқаевтың арасында ͡ғандай достұқ ͡пар↓/// ↑^йенді мем білсем// ^уосұ жылы ^йең ͡гөп кездескен адамы мійрзійеев тоқаевтың↓///	- Олар Американың шын саясатын жасап жатқан, жаңағыдай, алпауыт компаниялар, шындаса. Президенттер келед, кетед. Олар 4 жылға ғана сайланад. Отыз жылға отырып қалған бірде-бір президент жоқ, қазіргі заманда. - “Американың экономикасы қайда, мүддесі сонда» деген дүние бар. - Ол бар. Екінші жағы бар. Сосын әр, мысал үшін, барып ел өзіндік саясатын жүргізген кезде, енді мен білсем, батыс елдері, шығыс елдері де Өзбекстан мен Қазақстанның тандеміне ставка жасап жатыр. Осы аймақты тұрақтандыратын күш болатын болса, осы екі мемлекеттің алауыздығы емес, керісінше, осы екі мемлекеттің арасындағы... Бүгінгі күні Мирзиеев пен Тоқаевтың арасында қандай достық бар? Енді, мен білсем, осы жылы ең көп кездескен адамы Мирзиеев Тоқаевтың.
Айдос Сарым	▶	↑телефонмен де көп̊ сөйлесті// жеке де көп кездесті↓/// ↑жеті ме/ сегіз ^ірет кездесті↓/// ↑сонда ^уолардың д'айтып жатқаны ͡б̊ылай// ^уосы ^йенді мен араласқан сайасаткерлер айтад// қазақ̊стан мен ^уөзб̊ек̊стан кезіндегідей// кәрімов пен назарб̊аевтың кезіндегідей бір ͡б̊ірімен ұрысатын ^йемес// бір ͡б̊ір^інің мүддесін жақ̊сы түс^үнетін// қойан қолтық̊ сайасат жүретін болса// ^уонд'аймақ тұрақтанад// ^уонд'аймаққа ійнвестійсійа келед// ^уонд'аймақтың әлеует'артад ↓/// ↑біздер қазір әскерій де жаттығұу жасап жатырмыз// спесназымызды да ^уоқытып жатырмыз// басқасын да жасатып жатырмыз↓/// ↑үлкен форұумдарда қатар ^уот^ұрамыз↓/// ↑^уөзімізден мінекей/ депүутаттар ^йек'айдың бірінде ͡б̊арып келеміз деген сыйақты↓/// ↑бұның бәрі де ^уосы сайасаттың негізі↓/// ↑сондықтан мен жаңағыдай/ фотосұуреттерге қарап// бал ашұу немесе кім кімге қалай жаңағы сөйледі↓/// ↑қалай амандасты↓///	↑телефоммен де ͡гөп̊ сөйлөстү// жеке де ͡гөп кездесті↓/// ↑жеті ме/ сегіз ^ірет кездесті↓/// ↑сонда ^уолардың д'айтып жатқаны ͡б̊ылай// ^уосұ ^йенді мен араласқан сайасаткерлер айтады// қазақ̊стан мен ^уөзб̊өк̊стаң ͡ гезіндегідей// кәрімов пен назарб̊аевтың ͡гезіндегідей бір ͡б̊ірімен ұрұсатын ^йемес// бір ͡б̊ір^інің мүддөсүн жақ̊сы түс^үнөтін// қойаң ͡ ғолтұқ̊ сайасат ͡шүрөтүм болса// ^уонд'аймақ тұрақтанады// ^уонд'аймаққа ійнвестійсійә келеді// ^уонд'аймақтың әлеуөт'артады ↓/// ↑біздер ͡ғазір әскерій де жаттығұу жасаб̊ жатырмыз// спесназымызды да ^уоқұтұб̊ жатырмыз// басқасын да жасатыб̊ жатырмыз↓/// ↑үлкөн форұумдарда ͡ғатар ^уот^ұрамыз↓/// ↑^уөзүмүзден мінекей/ депүутаттар ^йек'айдың бірінде ͡б̊арып келеміз деген сыйақты↓/// ↑бұнұң бәрі де ^уосұ сайасаттың негізі↓/// ↑сондұқтан мен жаңағыдай/ фотосұурөттөргө қарап// бал ашұу немесе ͡гім ͡гімге қалай жаңағы сөйлөдү↓/// ↑қалай амандасты↓///	- Телефонмен де көп сөйлесті, жеке де көп кездесті. 7 ме, 8 рет кездесті. Сонда олардың да айтып жатқаны былай, осы енді мен араласқан саясаткерлер айтад: «Қазақстан мен Өзбекстан кезіндегідей, Кәрімов пен Назарбаевтың кезіндегідей бір-бірімен ұрысатын емес, бір-бірінің мүддесін жақсы түсінетін, қоян-қолтық саясат жүретін болса, онда аймақ тұрақтанад, онда аймаққа инвестиция келед, онда аймақтың әлеуеті артад. Біздер қазір әскери де жаттығу жасап жатырмыз, спецназымызды да оқытып жатырмыз, басқасын да жасатып жатырмыз. Үлкен форумдарда қатар отырамыз. Өзімізден, мінекей, депутаттар екі айдың бірінде барып келеміз деген сияқты. Бұның бәрі де осы саясаттың негізі. Сондықтан мен, жаңағыдай, фотосуреттерге қарап, бал ашу немесе кім кімге қалай, жаңағы, сөйледі? - Қалай амандасты?
Айдос Сарым	▶	↑қалай қарады/ қалай жемеді дегеннен гөрі// нақты ^уөмірде ͡б̊олып жатқан фактілердің тізб̊есін жасап көріңізші↓/// ↑армыйа дейсіз ͡б̊е↓/// ↑қазір ͡б̊аспасөзд'ашып қараңыз↓/// ↑қанша шара ^уөтіп жатыр ͡б̊ір жылдың ішінде↓/// ↑қанша жаттығұу ^уөтті↓/// ↑қай аймақта ^уөтті↓/// ↑кәдімгідей дайджест жасап қараңызшы// көп нәрсен'ұғасыз ↓/// ↑кім кіммен дос болып жатыр деген мәселе↓/// ↑кім кіммен көп кездесті↓/// ↑біздің премер мійнійстр қай мемлекеттерге көб̊^үрек барды↓/// ↑ қандай сауда жасалып жатыр↓/// ↑^уосыдан бес жыл бұрын қандай ^йед↓/// ↑қазір қандай↓/// ↑^уос^ұның артынан жүрүу керек болды↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑жән'үлкен заңдылық бар// жақ̊сы сауда жасаған ^йелдер ͡б̊ір ͡б̊ірімен соғыспайд↓/// ↑^іресей мен ұукраійна соғысып жатыр ғой↓/// ↑жоқ/ ^уонда ^уол басқа жағдай↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ ійзраійл мен хамас н'үшін соғысып жатыр↓///	↑қалай ͡ғарады/ қалай жемеді дегеннен гөрү// нақты ^уөмүрдө ͡б̊олұб̊ жатқан фактілердің тізб̊есін жасап көрүңүшші↓/// ↑армыйа дейсіз ͡б̊е↓/// ↑қазір ͡б̊аспасөзд'ашып қараңыз↓/// ↑қанша шара ^уөтүб̊ жатыр ͡б̊ір жылдың ішінде↓/// ↑қанша жаттығұу ^уөттү↓/// ↑қай аймақта ^уөттү↓/// ↑кәдімгідей дайджест ͡шасап қараңышшы// көп нәрсен'ұғасыз ↓/// ↑кім ͡гіммен дос ͡полұб̊ жатыр деген мәселе↓/// ↑кім ͡гіммең ͡ гөп кездесті↓/// ↑біздің премер мійнійстр ͡ғай мемлекеттерге ͡гөб̊^үрөк барды↓/// ↑қандай сауда жасалыб̊ жатыр↓/// ↑^уосұдам беш ͡ шыл бұрұң ͡ ғандай ^йеді↓/// ↑қазір ͡ғандай↓/// ↑^уос^ұнұң артынан жүрүу ͡герек болдұ↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑жән'үлкөн заңдылық ͡пар// жақ̊сы сауда жасаған ^йелдер ͡б̊ір ͡б̊ірімен соғұспайды↓/// ↑^іресей мен ұукраійна соғұсұб̊ жатыр ғой↓/// ↑жоқ/ ^уонда ^уол басқа жағдай↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ ыйзраыйл мен хамас н'үшүн соғұсұб̊ жатыр↓///	- Қалай қарады, қалай жемеді дегеннен гөрі, нақты өмірде болып жатқан фактілердің тізбесін жасап көріңізші. Армия дейсіз бе? Қазір баспасөзді ашып қараңыз. Қанша шара өтіп жатыр бір жылдың ішінде? Қанша жаттығу өтті? Қай аймақта өтті? Кәдімгідей, дайджест жасап қараңызшы, көп нәрсені ұғасыз. Кім кіммен дос болып жатыр деген мәселе. Кім кіммен көп кездесті? Біздің премьер-министр қай мемлекеттерге көбірек барды? Қандай сауда жасалып жатыр? Осыдан 5 жыл бұрын қандай ед? Қазір қандай? Осының артынан жүру керек, болды. - Жақсы. - Және үлкен заңдылық бар – жақсы сауда жасаған елдер бір-бірімен соғыспайд. - Ресей мен Украина соғысып жатыр ғой. - Жоқ, онда ол басқа жағдай. - Жақсы. Израиль мен Хамас не үшін соғысып жатыр?
Айдос Сарым	▶	↑бұл ^йенді ͡б̊ітіспес тау↓/// ↑бірақ̊ сайасаткер ^іретінде/ мен ^йекі нәрсені ған'айтар ^йедім↓/// ↑ы ы арабтардың ^йекі қателігі ͡б̊ар↓/// ↑бірінші қателігі/ ы ы ^уон тоғызыншы ғасырдан бастап ійзрайлге жерін сата ͡б̊астат↓/// ↑^йекіншіден/ ійзрайл мемлекеті пайда ͡б̊олған кезде ^уоны жоққа шығара салд↓/// ↑мойындау керек ^йед// тіпті керек болс'іш^іне кіріп алұу керек ^йед↓/// ↑қазір ійзрайлді мойындаған арабтар ійзрайлдегі көп̊шілік болып ^уот^ұратын ^йед↓/// ↑қазақ̊стан мысал үшін// тәуелсіздік жәрыйалаған жылдары ^уөз ^йеліндегі ^уотыз сегіз пайыз халық болатын↓/// ↑қазір жетпіс пайыздан жетпіс ^йекі пайызға кетіп бара жатырмыз/ ійә↓/// ↑жетпіс ^йекі пайызға кетіп бара жатырмыз↓/// ↑ясійр арафат деген көсемдері ͡б̊олған↓/// ↑ійә/ кезінде террорійст те ͡б̊олд// басқа да ͡б̊олд↓///	↑бұл ^йенді ͡б̊ітіспес тау↓/// ↑бірақ̊ сайасаткер ^іретінде/ мен ^йекі нәрсені ған'айтар ^йедім↓/// ↑ы ы арабтардың ^йекі ͡ғателігі ͡б̊ар↓/// ↑бірінші ͡ғателігі/ ы ы ^уон тоғұзұншы ғасырдам бастаб̊ ͡ыйзрайлге жерін сата ͡б̊астады↓/// ↑^йекіншіден/ ыйзрайл мемлекеті пайда ͡б̊олғаң ͡ гезде ^уонұ жоққа шығара салды↓/// ↑мойұндау ͡герек ^йеді// тіпті ͡герек болс'іш^іне кіріб̊ ͡алұу ͡герек ^йеді↓/// ↑қазір ыйзрайлді мойұндаған арабтар ыйзрайлдегі ͡гөп̊шүлүк болұп ^уот^ұратын ^йеді↓/// ↑қазақ̊стан мысал үшүн// тәуөлсүздүг жәрыйалаған жылдары ^уөз ^йеліндегі ^уотұс сегіз пайыз халық ͡полатын↓/// ↑қазір жетпіс пайыздан жетпіс ^йекі пайызға ͡гетіп ͡пара жатырмыз/ ійә↓/// ↑жетпіс ^йекі пайызға ͡гетіп ͡пара жатырмыз↓/// ↑ясыйр арафат дегең ͡ гөсөмдөрі ͡б̊олған↓/// ↑ійә/ кезінде террорұйст те ͡б̊олдұ// басқа да ͡б̊олдұ↓///	- Бұл, енді, бітіспес дау. Бірақ саясаткер ретінде, мен екі нәрсені ғана айтар едім. Ы-ы арабтардың екі қателігі бар. Бірінші қателігі, ы-ы ХІХ ғасырдан бастап Израильге жерін сата бастат. Екіншіден, Израиль мемлекеті пайда болған кезде оны жоққа шығара салд. Мойындау керек ед, тіпті керек болса ішіне кіріп алу керек ед. Қазір Израильді мойындаған арабтар Израильдегі көпшілік болып отыратын ед. Қазақстан, мысал үшін, тәуелсіздік жариялаған жылдары өз еліндегі 38 пайыз халық болатын. Қазір 70 пайыздан 72 пайызға кетіп бара жатырмыз, иә. 72 пайызға кетіп бара жатырмыз. Ясир Арафат деген көсемдері болған. Иә, кезінде террорист те болд, басқа да болд.
Айдос Сарым	▶	↑соның бір сөзі ͡б̊олған// ійзрайл мен палестійннің арасындағы қақтығыста қару жеңбейд// араб̊ анасының жат^ыры жеңед деген ұраны ͡б̊олатын↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ арафатты тыңдап жүрген бүгінгі күні хамас жоқ↓/// ↑бірақ ^уоның сыртында сыртқы да мүдде ͡б̊ар ғой↓/// ↑хамас кімнен ақ̊ш'алад ↓/// ↑хамас кімнің жағында↓/// ↑хамас қандай топтармен жақындасып жүр↓/// ↑^уол топтардың қандай мүддесі ͡б̊ар↓/// ↑^уолар нег'айдап салғысы келед деген сыйақты тағы да мійлійон сұрақ бар↓/// ↑^уосы сұрақтың бәр^іне жауап берген кезде// ^уонда картійна пайда ͡б̊олад↓/// ↑^уол үшін кем дегенд'ійзрайл араб̊ қақтығысы турал'ійзрайл шығарған/ арабтар шығарған/ ^уорыстар шығарған/ ^йеуропалықтар шығарған/ амерійкандар шығарған/ афрыйкандар шығарған кітаптардың әрқайсысынан хотйа б̊ы ͡б̊ір ͡б̊есеуінен ^уоқып̊ шығу керек↓/// ↑сонда шамамен бір картійнка пайда ͡б̊олад↓///	↑сонұң бір сөзү ͡б̊олған// ыйзрайл мем палестійннің арасындағы қақтығыста ͡ғарұу жеңбейді// араб̊ анасының жат^ыры жеңеді деген ұраны ͡б̊олатын↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ арафатты тыңдаб̊ жүргөм бүгүңгү күнү хамаш ͡ шоқ↓/// ↑бірақ ^уонұң сыртында сыртқы да мүддө ͡б̊ар ғой↓/// ↑хамас кімнен ақ̊ш'алады ↓/// ↑хамас кімнің жағында↓/// ↑хамас қандай топтармен жақындасыб̊ жүр↓/// ↑^уол топтардың ͡ғандай мүддөсү ͡б̊ар↓/// ↑^уолар нег'айдап салғысы ͡геледі деген сыйақты тағы да мыйлыйон сұрақ ͡пар↓/// ↑^уосұ сұрақтың бәр^іне жауап ͡пергең ͡ гезде// ^уонда ͡гартыйна пайда ͡б̊олады↓/// ↑^уол үшүң ͡ гем дегенд'ыйзрайл араб̊ қақтығысы тұурал'ыйзрайл шығарған/ арабтар шығарған/ ^уорұстар шығарған/ ^йеуропалықтар шығарған/ амерійкандар шығарған/ афрыйкандар шығарғаң ͡ гітаптардың әрқайсысынан хотйа ͡б̊ы ͡б̊ір ͡б̊есеуүнөн ^уоқұп̊ шығұу ͡герек↓/// ↑сонда шамамем бір ͡гартыйңка пайда ͡б̊олады↓///	- Соның бір сөзі болған: “Израиль мен Палестиннің арасындағы қақтығыста қару жеңбейд, араб анасының жатыры жеңед» деген ұраны болатын. Өкінішке орай, Арафатты тыңдап жүрген бүгінгі күні Хамас жоқ. Бірақ оның сыртында сыртқы да мүдде бар ғой. Хамас кімнен ақша алад? Хамас кімнің жағында? Хамас қандай топтармен жақындасып жүр? Ол топтардың қандай мүддесі бар? Олар неге айдап салғысы келед деген сияқты тағы да миллион сұрақ бар. Осы сұрақтың бәріне жауап берген кезде, онда картина пайда болад. Ол үшін кем дегенде Израиль араб қақтығысы туралы Израиль шығарған, арабтар шығарған, орыстар шығарған, еуропалықтар шығарған, американдар шығарған, африкандар шығарған кітаптардың әрқайсысынан хотя бы бір бесеуінен оқып шығу керек. Сонда шамамен бір картинка пайда болад.
Айдос Сарым	▶	↑бұл газ аймағы деген кішкентай аймақ үшін ғана ͡б̊олып жатқан соғыс ^йемес↓/// ↑дұрыс қой↓/// ↑жоқ↓/// ↑нақты түс^үнігіміз ^уосы ͡б̊олұу керек↓/// ↑ійә/ бұл дүнійетанымдық̊ соғыс/ таза фійлософійалық↓/// ↑фійлософійалық̊ соғыс↓/// ↑бұл ^йенд'арабтың ^йенді қараңызшы// арабтың кез келген кіттай баласына дейін// палестійннің ійзрайл десек// ^уол мына ^йенд'анасы құуанып жатыр ғой// балам шахійд болд деп// менің келесі ͡б̊алам бұған жауап беред// бұдан көп адам ^уөлтіред деп жатыр ғой↓/// ↑голден майер деген ійзрайлдің премер мійнійстрі ͡б̊олған↓/// ↑жақында жақ̊сы фійлм де шықты↓/// ↑содан сұрапты да// араб̊ пен ійзрайлдің арасындағы соғыс қашан тоқтайд деп↓/// ↑сонда ^уол мынадай сөз айтыпты// арабтың ат'анасы баласының ^уөліміне құуанұуды қойған кезде ͡б̊ұл соғыс тоқтайд деген ^йекен де↓///	↑бұл газ аймағы дегең ͡ гішкентай аймағ үшүн ғана ͡б̊олұб̊ жатқан соғұс ^йемес↓/// ↑дұрұс қой↓/// ↑жоқ↓/// ↑нақты түс^үнүгіміз ^уосұ ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑ійә/ бұл дүнүйөтанымдық̊ соғұс/ таза фыйлософұйалық↓/// ↑фыйлософұйалық̊ соғұс↓/// ↑бұл ^йенд'арабтың ^йенді ͡ғараңышшы// арабтың ͡гез ͡гелгең ͡ гіттай баласына дейін// палестійннің ыйзрайл десек// ^уол мына ^йенд'анасы құуаныб̊ жатыр ғой// балам шахыйд болдұ деп// менің ͡гелесі ͡б̊алам бұған жауап ͡переді// бұдаң ͡ гөб̊ ͡адам ^уөлтүрөдү деб̊ жатыр ғой↓/// ↑голден майер деген ыйзрайлдің премер мійнійстрі ͡б̊олған↓/// ↑жақында жақ̊сы фійлм де шықты↓/// ↑содан сұрапты да// араб̊ пен ыйзрайлдің арасындағы соғұс қашан тоқтайды деп↓/// ↑сонда ^уол мынадай сөз айтыпты// арабтың ат'анасы баласының ^уөлүмүне құуанұудұ қойғаң ͡ гезде ͡б̊ұл соғұс тоқтайды деген ^йекен де↓///	- Бұл Газ аймағы деген кішкентай аймақ үшін ғана болып жатқан соғыс емес. Дұрыс қой. - Жоқ. - Нақты түсінігіміз осы болу керек. - Иә, бұл дүниетанымдық соғыс, таза философиялық. - Философиялық соғыс. - Бұл енді арабтың, енді қараңызшы, арабтың кез келген кіттай баласына дейін Палестиннің Израиль десек, ол мына, енді, анасы қуанып жатыр ғой, балам шахид болд деп, менің келесі балам бұған жауап беред, бұдан көп адам өлтіред деп жатыр ғой. Голден Майер деген Израильдің премьер-министрі болған. Жақында жақсы фильм де шықты. Содан сұрапты да: “Араб пен Израильдің арасындағы соғыс қашан тоқтайд?” деп. Сонда ол мынадай сөз айтыпты: “Арабтың ата-анасы баласының өліміне қуануды қойған кезде бұл соғыс тоқтайд” деген екен де.
Айдос Сарым	▶	↑^уөк^үнішті↓/// ↑ы ы хамас ұйымын жаңағы/ анау мысалды келтіріп ^уотырсыз ғой// анасы ͡б̊аласының ^уөліміне құуанған кезде дегендей// бұл ^уол жақтағы ы ы соғыс ійдеалогійасының басымдығы ма// жоқ әлд'әс^іре діншіліктің салдары ма↓/// ↑тек қана дін деп айтұу қыйын↓/// ↑көб̊ісі жалпы ^йеврей мен мұсылманның арасындағы қақтығыс деген әңгіме// ^уол діній қақтығыс ^йемес// ^уол ійдеалогійалық және сайасый қақтығыс↓/// ↑іймам хамене'ійранның бұрынғы көсемі/ ^іревалйұусійа жасаған адам↓/// ↑^уоның бір сөзі ͡б̊ар// біле ͡б̊ілсеңдер// нағыз сайасат ^уол ійслам деген ^йекен де↓/// ↑ сол кезден бері сайасыйланып кеткен жағдайаттар ͡б̊ар↓/// ↑бірақ таз'ійсламның ішінде/ құранның ішінде бар ғой↓///	↑^уөк^үнүшті↓/// ↑ы ы хамас ұйұмұн жаңағы/ анау мысалды ͡гелтіріп ^уотұрсұз ғой// анасы ͡б̊аласының ^уөлүмүне құуаңғаң ͡ гезде дегендей// бұл ^уол жақтағы ы ы соғұс ійдеалогұйасының басымдығы ма// жоғ әлд'әс^іре діншіліктің салдары ма↓/// ↑тек қана дін деб̊ ͡айтұу ͡ғыйын↓/// ↑көб̊үсү жалпы ^йеврей мен мұсұлманның арасындағы қақтығыс ͡теген әңгіме// ^уол діній ͡ғақтығыс ^йемес// ^уол ійдеалогұйалығ және сайасый ͡ғақтығыс↓/// ↑ыймам хамене'ыйранның бұрұңғұ ͡гөсөмү/ ^іревалйұусыйа жасаған адам↓/// ↑^уонұң бір сөзү ͡б̊ар// біле ͡б̊ілсеңдер// нағыс сайасат ^уол ыйслам деген ^йекен де↓/// ↑ сол ͡гездем бері сайасыйланып кеткен жағдайаттар ͡б̊ар↓/// ↑бірақ таз'ыйсламның ішінде/ құранның ішінде бар ғой↓///	- Өкінішті. Ы-ы Хамас ұйымын, жаңағы, анау мысалды келтіріп отырсыз ғой, анасы баласының өліміне қуанған кезде дегендей, бұл ол жақтағы ы-ы соғыс идеологиясының басымдығы ма, жоқ әлде әсіре діншіліктің салдары ма? - Тек қана дін деп айту қиын. Көбісі, жалпы, еврей мен мұсылманның арасындағы қақтығыс деген әңгіме - ол діни қақтығыс емес, ол идеологиялық және саяси қақтығыс. Имам Хаменеи Иранның бұрынғы көсемі, революция жасаған адам. Оның бір сөзі бар: “Біле білсеңдер, нағыз саясат ол – ислам” деген екен де. Сол кезден бері саясиланып кеткен жағдаяттар бар. Бірақ таза исламның ішінде, Құранның ішінде Иса пайғамбарға, Мұса пайғамбарға деген құрмет бар ғой.
Айдос Сарым	▶	↑мұса пайғамбарды/ ^йенд'араб пен ^йеврейдің пайғамбарының тоқ̊сан пайызын/ тоқ̊сан тоғыз пайызы ͡б̊ір ғой// құрметтейд/ сыйлайд↓/// ↑^уол йағній діннен тұуындад деген сөз ^йемес қой↓/// ↑мұхаммед пайғамбар ͡б̊арып// жаңағ'ійзрайл халқын қырыңдар деген бір сөз жоқ// бір хадійст'әңгімесі жоқ// ^йесімде ͡б̊олса↓/// ↑қалғанының бәрі соңғы ғасырларда/ соңғы жылдары/ соңғы ^йелүу жылда/ соңғы жүз жылда пайда ͡б̊олған// сайасый канстрұукторлар/ ійдеалогійалық клійшелер↓/// ↑жалпы діній жаңағы көзқарас// әс^іресе діншілік дейік̊ші// діній демейін/ әс^іре діншілік/ діній ^ырадійкалійзмге ͡б̊ерілүу// бұл қандай ұлттарға немесе қандай мемлекеттің азаматтарына тән құб̊^ұлыс↓/// ↑^уол бәр^іне тән құб̊^ұлыс↓/// ↑бұл адамій псійхологійаға тән құб̊^ұлыс↓/// ↑әс^іресе қыйналыста жүрген// әс^ірес'экзійстенсійоналдық / анталогійалық травм'алған халықтар үшін↓///	↑мұса пайғамбарды/ ^йенд'араб̊ пен ^йеврейдің пайғамбарының тоқ̊сам пайызын/ тоқ̊сан тоғұз пайызы ͡б̊ір ғой// құрметтейді/ сыйлайды↓/// ↑^уол йағній діннен тұуұндады деген сөз ^йемес қой↓/// ↑мұхаммед пайғамбар ͡б̊арып// жаңағ'ыйзрайл халқың ͡ ғырыңдар дегем бір сөж жоқ// бір хадыйст'әңгімесі жоқ// ^йесімде ͡б̊олса↓/// ↑қалғанының бәрі соңғұ ғасырларда/ соңғұ жылдары/ соңғұ ^йелүу жылда/ соңғұ жүж жылда пайда ͡б̊олған// сайасый ͡ганстрұукторлар/ ійдеалогұйалық клійшелер↓/// ↑жалпы діній жаңағы ͡гөзқарас// әс^іресе діншілік дейік̊ші// діній демейін/ әс^іре діншілік/ діній ^ырадыйкалыйзмге ͡б̊ерілүу// бұл ͡ғандай ұлттарға немесе қандай мемлекеттің азаматтарына тәң ͡ ғұб̊^ұлұс↓/// ↑^уол бәр^іне тәң ͡ ғұб̊^ұлұс↓/// ↑бұл адамый псыйхологұйаға тәң ͡ ғұб̊^ұлұс↓/// ↑әс^іресе қыйналыста жүргөн// әс^ірес'экзійстенсійоналдық / антологұйалық травм'алған халықтар үшүн↓///	- Мұса пайғамбарды, енді, араб пен еврейдің пайғамбарының 90 пайызын, 99 пайызы бір ғой, құрметтейд, сыйлайд. Ол, яғни, діннен туындад деген сөз емес қой. Мұхаммед пайғамбар барып, жаңағы, Израиль халқын қырыңдар деген бір сөз жоқ, бір хадисте әңгімесі жоқ, есімде болса. Қалғанының бәрі - соңғы ғасырларда, соңғы жылдары, соңғы елу жылда, соңғы жүз жылда пайда болған саяси конструкторлар, идеологиялық клишелер. - Жалпы діни, жаңағы, көзқарас, әсіре діншілік дейікші, діни демейін, әсіре діншілік, діни радикализмге берілу - бұл қандай ұлттарға немесе қандай мемлекеттің азаматтарына тән құбылыс? - Ол бәріне тән құбылыс. Бұл адами психологияға тән құбылыс. Әсіресе қиналыста жүрген, әсіресе экзистенционалдық, онтологиялық травма алған халықтар үшін.
Айдос Сарым	▶	↑бұл ^йенді/ ^йеуропа да ͡б̊ұнан ^уөткен/ бұларда да қараңғы ғасырлар деген төрт/ бес ғасыр ͡б̊олған↓/// ↑мына декартқа дейін ^йеуропаның ғылымый тіл'араб̊ тілі ͡б̊олған ғой↓/// ↑мына ͡б̊үгінгі ^йеуропаның дамыған ғылымын// бәрін алып келген кезд'арабтардан / ^уоның ішінде ͡б̊іздің жартысынан көб̊і// түрк'әлемінен шыққан ғалымдардың ^йеңбегі↓/// ↑ибн сійна ͡б̊ар// әл фараб̊ый бар// басқалар ͡б̊ар// гректердің/ басқалардың/ ійндұустардың/ қытайлардың бүкүл ілімдерінің мықтыларын жыйнап// ^уөз тілінде дайындап жатқан↓/// ↑соны ͡б̊ұлар алған да ^йешқ̊андай әңгім'айтпаған // менсінбеу анау мынау деген↓/// ↑бір жағ^ынан қырқысып жатыр// соғысып жатыр ана жерд'ійспанійа үшін// ійерүусалійм үшін↓/// ↑бірақ мықт'адамдары барған да кітаптарын алған ғой↓/// ↑үйренген араб̊ тілінд'әп әдемі сөйлескен↓/// ↑декарт айтып ^уотырмын ғой// араб̊ тілін білген ғалым↓///	↑бұл ^йенді/ ^йеуропа да ͡б̊ұнан ^уөткөн/ бұларда да ͡ғараңғы ғасырлар деген төрт/ бес ғасыр ͡б̊олған↓/// ↑мына декартқа дейін ^йеуропаның ғылымый тіл'араб̊ тілі ͡б̊олған ғой↓/// ↑мына ͡б̊үгүңгү ^йеуропаның дамыған ғылымын// бәрін алып келгең ͡ гезд'арабтардан / ^уонұң ішінде ͡б̊іздің жартысынаң ͡гөб̊ү// түрк'әлемінен шыққан ғалымдардың ^йеңбегі↓/// ↑ійбн сыйна ͡б̊ар// әл фараб̊ый бар// басқалар ͡б̊ар// гректердің/ басқалардың/ ыйндұустардың/ қытайлардың бүкүл ілімдерінің мықтыларын жыйнап// ^уөз тілінде дайындаб̊ жатқан↓/// ↑сонұ ͡б̊ұлар алған да ^йешқ̊андай әңгім'айтпаған // менсімбеу анау мынау деген↓/// ↑бір жағ^ынаң ͡ ғырқысыб̊ жатыр// соғұсұб̊ жатыр ана жерд'ыйспаныйа үшүн// ійерүусалыйм үшүн↓/// ↑бірағ мықт'адамдары барған да ͡гітаптарын алған ғой↓/// ↑үйрөңгөн араб̊ тілінд'әп әдемі сөйлөскөн↓/// ↑декарт айтып ^уотұрмұн ғой// араб̊ тілім білген ғалым↓///	- Бұл, енді, Еуропа да бұнан өткен, бұларда да қараңғы ғасырлар деген 4-5 ғасыр болған. Мына Декартқа дейін Еуропаның ғылыми тілі араб тілі болған ғой. Мына бүгінгі Еуропаның дамыған ғылымын, бәрін алып келген кезде арабтардан, оның ішінде біздің, жартысынан көбі, түркі әлемінен шыққан ғалымдардың еңбегі. Ибн Сина бар, әл-Фараби бар, басқалар бар, гректердің, басқалардың, индустардың, қытайлардың бүкіл ілімдерінің мықтыларын жинап, өз тілінде дайындап жатқан. Соны бұлар алған да ешқандай әңгіме айтпаған, менсінбеу, анау-мынау деген. Бір жағынан, қырқысып жатыр, соғысып жатыр ана жерде Испания үшін, Иерусалим үшін. Бірақ мықты адамдары барған да кітаптарын алған ғой. Үйренген, араб тілінде әп-әдемі сөйлескен. Декарт - айтып отырмын ғой, араб тілін білген ғалым.
Айдос Сарым	▶	↑ы ы діній ^ырадійкалійзмнің қаупі қазақ̊станда ͡б̊ар ма қазір↓/// ↑бар ͡б̊ізд'әс^іресе / діншіл дейтін адам көп ^йемес// тіпті діндар дейтін адам саны көп ^йемес↓/// ↑кез келген ^уопрос бойынша ͡б̊олсын// міне мешітке ͡б̊арыңыз// басқаға ͡б̊арыңыз↓/// ↑бірақ жаң'айттым ғой// кейб̊ір кезде жағдайд'ұушықтырұу үшін мың адам да жетіп жатыр ұйымдасқан// белгілі ͡б̊ір ійдеалогұйалық/ әскерій дайындықтан ^уөткен↓/// ↑артында қаржысы ͡б̊ар топтың барлығы/ ұлттық қауіп̊сіздік тұрғысынан қауіп төндірүу'ықтыймал ↓/// ↑түс^үнікті↓/// ↑^йенді ы ы біздің көршілеріміз/ мынау ^іресей мен ұукраійнадағы соғысқа қатысты// ^йенді ͡б̊із ͡б̊іраз талдау айттық қой// жаңа фійлософійалық̊ соғыс дедік↓/// ↑^йенді мына мәліметке келейік̊ші↓/// ↑көп айтылып жүр// көп талданып жүр↓/// ↑^йекі мың жыйырма төртінші жыл ұукраійн'үшін де// ^іресей үшін д'үлкен жаңағы/ ы ы маусым сайасый/ презійдент čайлауы↓///	↑ы ы діній ^ырадыйкалыйзмнің ͡ғауүпү қазақ̊станда ͡б̊ар ма ͡ғазір↓/// ↑бар ͡б̊ізд'әс^іресе / діншіл дейтін адам ͡гөп ^йемес// тіпті діндар дейтін адам саны ͡гөп ^йемес↓/// ↑кез ͡гелген ^уопрос ͡пойұнша ͡б̊олсұн// міне мешітке ͡б̊арыңыз// басқаға ͡б̊арыңыз↓/// ↑бірағ жаң'айттым ғой// кейб̊ір ͡гезде жағдайд'ұушұқтұрұу үшүн мың адам да жетіб̊ жатыр ұйұмдасқан// белгілі ͡б̊ір ійдеалогұйалық/ әскерій дайындықтан ^уөткөн↓/// ↑артында ͡ғаржысы ͡б̊ар топтұң барлығы/ ұлттұқ қауүп̊сүздүк тұрғұсұнаң ͡ ғауүп төндүрүу'ықтыймал ↓/// ↑түс^үнүкті↓/// ↑^йенді ы ы біздің ͡гөршүлөріміз/ мынау ^іресей мен ұукраійнадағы соғұсқа ͡ғатысты// ^йенді ͡б̊із ͡б̊іраз талдау айттық қой// жаңа фыйлософұйалық̊ соғыс дедік↓/// ↑^йенді мына мәліметке ͡гелейік̊ші↓/// ↑көб̊ ͡айтылыб̊ жүр// көп талданыб̊ жүр↓/// ↑^йекі мың жыйырма төртүншү жыл ұукраійн'үшүн де// ^іресей үшүн д'үлкөн жаңағы/ ы ы маусұм сайасый/ презійдент čайлауұ↓///	- Ы-ы діни радикализмнің қаупі Қазақстанда бар ма қазір? - Бар бізде, әсіре діншіл дейтін адам көп емес, тіпті діндар дейтін адам саны көп емес. Кез келген опрос бойынша болсын, міне, мешітке барыңыз, басқаға барыңыз. Бірақ жаңа айттым ғой, кейбір кезде жағдайды ушықтыру үшін 1000 адам да жетіп жатыр ұйымдасқан, белгілі бір идеологиялық, әскери дайындықтан өткен. Артында қаржысы бар топтың барлығы ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан қауіп төндіруі ықтимал. - Түсінікті. Енді, ы-ы біздің көршілеріміз, мынау Ресей мен Украинадағы соғысқа қатысты, енді біз біраз талдау айттық қой, жаңа философиялық соғыс дедік. Енді мына мәліметке келейікші. Көп айтылып жүр, көп талданып жүр. 2024 жыл Украина үшін де, Ресей үшін де үлкен, жаңағы, ы-ы маусым саяси, президент сайлауы.
Айдос Сарым	▶	↑ійә/ ұукрайнада ͡б̊олмайтын болд↓/// ↑ ійә/ ұукрайнада ͡б̊олмайтын болд// қазір ^уоған келеміз↓/// ↑бірінші ^іресей қазір ы ы шыққан мәліметтерге сай// жыйырма төртінші жылдың ^уон жетінші наурызы деп жатыр қазір↓/// ↑сайлау ^уөтеді// ^уоған ^йенді кімдер қатысады дегенде// бірқатар ы ы азаматтар ͡б̊ар↓/// ↑^йенді ͡б̊ір үлкен/ бір сом тұлғаларды сайасый мен көре қоймадым/ ^уөк^үнішке ^уорай↓/// ↑^йенді ͡б̊ір мынау ксенійа собчак қатысұуы мүмкін деген азаматтардың ішінде↓/// ↑жоқ/ ^йенді ^ілійб̊ералдық топтан борійс надеждійн деді ғой↓/// ↑^уодан басқа ^йешкім шыға қоймас↓/// ↑қалғандары ^уөзі дәстүрлі солай↓/// ↑ійә/ бірнешеу/ бірнешеу↓/// ↑не күтесіз↓/// ↑болжам↓/// ↑^йешқ̊андай жаңалық күтіп ^уотырған жоқпын↓/// ↑пұутійн жеңед↓/// ↑бұл ^іресей халқының шынайы таңдауы ͡б̊ола м'әд^ілетті↓///	↑ійә/ ұукрайнада ͡б̊олмайтым болдұ↓/// ↑ійә/ ұукрайнада ͡б̊олмайтым болдұ// қазір ^уоғаң ͡ гелеміз↓/// ↑бірінші ^іресей ͡ғазір ы ы шыққан мәліметтерге сай// жыйырма төртүншү жылдың ^уон жетінші наурұзұ деб̊ жатыр ͡ғазір↓/// ↑сайлау ^уөтөдү// ^уоған ^йенді ͡гімдер ͡ғатысады дегенде// бірқатар ы ы азаматтар ͡б̊ар↓/// ↑^йенді ͡б̊ір үлкөн/ бір сом тұлғаларды сайасый мең ͡ гөрө қоймадым/ ^уөк^үнүшке ^уорай↓/// ↑^йенді ͡б̊ір мынау ͡гсенійә собчак қатысұуұ мүмкүн деген азаматтардың ішінде↓/// ↑жоқ/ ^йенді ^ілійб̊ералдық топтам борұйс надеждійн деді ғой↓/// ↑^уодам басқа ^йешкім шыға ͡ғоймас↓/// ↑қалғандары ^уөзү дәстүрлү солай↓/// ↑ійә/ бірнешеу/ бірнешеу↓/// ↑не ͡гүтөсүз↓/// ↑болжам↓/// ↑^йешқ̊андай жаңалық күтүп ^уотұрған жоқпұн↓/// ↑пұутійн жеңеді↓/// ↑бұл ^іресей халқының шынайы таңдауұ ͡б̊ола м'әд^ілетті ↓///	- Иә, Украинада болмайтын болд. - Иә, Украинада болмайтын болд, қазір оған келеміз. Бірінші, Ресей қазір ы-ы шыққан мәліметтерге сай, 24-ші жылдың 17-ші наурызы деп жатыр қазір. Сайлау өтеді, оған енді кімдер қатысады дегенде, бірқатар ы-ы азаматтар бар. Енді, бір үлкен, бір сом тұлғаларды саяси мен көре қоймадым, өкінішке орай. Енді, бір мынау Ксения Собчак қатысуы мүмкін деген азаматтардың ішінде. - Жоқ, енді либералдық топтан Борис Надеждин деді ғой. Одан басқа ешкім шыға қоймас. Қалғандары өзі дәстүрлі солай. - Иә, бірнешеу, бірнешеу. Не күтесіз? Болжам? - Ешқандай жаңалық күтіп отырған жоқпын. Путин жеңед. - Бұл Ресей халқының шынайы таңдауы бола ма, әділетті?
Айдос Сарым	▶	↑шынайы/ шынайы таңдауы ͡б̊олад↓/// ↑бір жерде ^йенді тоқ̊сам пайыз ͡б̊ереміз// сек̊сен пайыз ͡б̊ереміз деп жарысұуы мүмкін↓/// ↑бірақ ^іресейдің ^йелүу ͡б̊ес пайыз халқы точно железоб̊етонный деп ^уорысш'айтайық̊шы // келіп дауыс беретін'анық ↓/// ↑бұрын маған сұхбат берген// ы ы жаңағ'ұстанымыңызда демек/ әлі ^уотырсыз ғой↓/// ↑анау жарық̊сыз/ түк̊сіз ^уотырған адам// бірақ мына жақтағы соғысқа құуанад деген↓/// ↑ал ^уөзге ^йелдерге моб̊ійлійзасыйаға қатыспаймын деп кеткендердің де пік^ірі солармен бірдей бола ма/ жоқ па↓/// ↑жоқ↓/// ↑но қашып кеткендердің ішінде пүутійнді қолдайтындар да ͡б̊ар әлі↓/// ↑кеше полшада ͡б̊ір әртістерд'ұстапты ғой// құуалап жіб̊еріпті ғой↓/// ↑пүутійннен кем әңгім'айтпаған ↓/// ↑бәр'әртүрлі жағдаймен қашқ̊ан ғой↓///	↑шынайы/ шынайы таңдауұ ͡б̊олады↓/// ↑бір жерде ^йенді тоқ̊сам пайыз ͡б̊ереміз// сек̊сем пайыз ͡б̊ереміз деб̊ жарысұуұ мүмкүн↓/// ↑бірақ ^іресейдің ^йелүу ͡б̊ес пайыз халқы точно железоб̊етоннұй деп ^уорұшш'айтайық̊шы // келіп дауұс ͡перетін'анық ↓/// ↑бұрұн маған сұхбат ͡перген// ы ы жаңағ'ұстанымыңызда демек/ әлі ^уотұрсұз ғой↓/// ↑анау жарық̊сыз/ түк̊сүз ^уотұрған адам// бірағ мына жақтағы соғұсқа ͡ғұуанады деген↓/// ↑ал ^уөзгө ^йелдерге моб̊ұйлұйзасыйаға ͡ғатыспаймын деп кеткендердің де пік^ірі солармем бірдей бола ма/ жоқ па↓/// ↑жоқ↓/// ↑но қашып кеткендердің ішінде пүутійнді ͡ғолдайтындар да ͡б̊ар әлі↓/// ↑кеше полшада ͡б̊ір әртістерд'ұстапты ғой// құуалаб̊ жіб̊еріпті ғой↓/// ↑пүутійннең ͡ гем әңгім'айтпаған ↓/// ↑бәр'әртүрлү жағдаймең ͡ ғашқ̊ан ғой↓///	- Шынайы, шынайы таңдауы болад. Бір жерде енді 90 пайыз береміз, 80 пайыз береміз деп жарысуы мүмкін. Бірақ Ресейдің 55 пайыз халқы точно железобетонный деп орысша айтайықшы, келіп дауыс беретіні анық. - Бұрын маған сұхбат берген, ы-ы жаңағы, ұстанымыңызда, демек, әлі отырсыз ғой. Анау жарықсыз, түксіз отырған адам, бірақ мына жақтағы соғысқа қуанад деген. Ал өзге елдерге мобилизацияға қатыспаймын деп кеткендердің де пікірі солармен бірдей бола ма, жоқ па? - Жоқ. Но қашып кеткендердің ішінде Путинді қолдайтындар да бар әлі. Кеше Польшада бір әртістерді ұстапты ғой, қуалап жіберіпті ғой. Путиннен кем әңгіме айтпаған. Бәрі әртүрлі жағдаймен қашқан ғой.
Айдос Сарым	▶	↑соғысқа қатысқысы келмейд// бала шағасын ^уойлайд↓/// ↑біреуі жаңағы/ әйелі мықты ͡б̊олад// сені ^уөлтірткізб̊еймін деп алып кеткені ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑^йенд'әртүрлі тағдыр ͡б̊ар ғой↓/// ↑соғыстан қашқ̊анның бәрі// пүутійнді жек көретін адам деген сөз ^йемес↓/// ↑алійгархтардың/ ^іресей алійгархтарының жартысы шетелдің азаматы ғой↓/// ↑кійпрдікі ͡б̊олсын// басқаныкі ͡б̊олсын↓/// ↑^уол пүутійнді жек көргеннен кеткен жоқ қой↓/// ↑ал пүутійнді сайлауда қолдау// соғысты қолдау ма↓/// ↑қызық̊ сұрақ ^йекен↓/// ↑бірақ ^йенді негізгі/ ^йенді і і үлкен сұрақ мынадай ғой↓/// ↑соғысты ͡б̊ірінші ͡б̊астаған кім деген сұрақ қой↓/// ↑пұутійн бе/ әлде қоғамдық пікір ме деген сұрақ↓/// ↑мен ^йегер шындап келсе// қоғамдық пікір дер ^йедім↓/// ↑сосын қалғаны ͡б̊ір ͡б̊ірін жалғастыра ͡б̊еред↓///	↑соғұсқа ͡ғатысқысы ͡гелмейді// бала шағасын ^уойлайды↓/// ↑біреуү жаңағы/ әйелі мықты ͡б̊олады// сені ^уөлтүрткүзб̊еймін деб̊ ͡алып кеткені ͡б̊ар// басқасы ͡б̊ар↓/// ↑^йенд'әртүрлү тағдыр ͡б̊ар ғой↓/// ↑соғұстаң ͡ ғашқ̊анның бәрі// пүутійнді жек көрөтүн адам деген сөз ^йемес↓/// ↑алыйгархтардың/ ^іресей алыйгархтарының жартысы шетелдің азаматы ғой↓/// ↑кійпрдікі ͡б̊олсұн// басқаныкі ͡б̊олсұн↓/// ↑^уол пүутійнді жек көргөннөң ͡ геткен жоқ қой↓/// ↑ал пүутійнді сайлауда ͡ғолдау// соғұстұ қолдау ма↓/// ↑қызық̊ сұрақ ^йекен↓/// ↑бірақ ^йенді негізгі/ ^йенді і і үлкөн сұрағ мынадай ғой↓/// ↑соғұстұ ͡б̊ірінші ͡б̊астағаң ͡ гім деген сұрақ қой↓/// ↑пұутійм бе/ әлде қоғамдық пікір ме деген сұрақ↓/// ↑мен ^йегер шындап келсе// қоғамдық пікір дер ^йедім↓/// ↑сосұң ͡ ғалғаны ͡б̊ір ͡б̊ірін жалғастыра ͡б̊ереді↓///	- Соғысқа қатысқысы келмейд, бала-шағасын ойлайд. Біреуі, жаңағы, әйелі мықты болад, сені өлтірткізбеймін деп алып кеткені бар, басқасы бар. Енді әртүрлі тағдыр бар ғой. Соғыстан қашқанның бәрі Путинді жек көретін адам деген сөз емес. Олигархтардың, Ресей олигархтарының жартысы шетелдің азаматы ғой. Кипрдікі болсын, басқаныкі болсын. Ол Путинді жек көргеннен кеткен жоқ қой. - Ал Путинді сайлауда қолдау - соғысты қолдау ма? - Қызық сұрақ екен. Бірақ, енді, негізгі, енді і-і үлкен сұрақ мынадай ғой. Соғысты бірінші бастаған кім деген сұрақ қой. Путин бе, әлде қоғамдық пікір ме деген сұрақ. Мен егер шындап келсе, қоғамдық пікір дер едім. Сосын қалғаны бір-бірін жалғастыра беред.
Айдос Сарым	▶	↑жұмыртқа ͡б̊ірінші ͡б̊асталды ма// тауық бірінші ͡б̊асталды ма деген сұрақ қой↓/// ↑бұл жерде ^йенді/ айақ̊ соңын таб̊'алмаймыз ↓/// ↑ы ы ^уол жақтағы сайлаудың ^уөтүуі және қандай да ͡б̊ір ^уөзгерістің болұуы// ^йенді сіз ^уөз пік^іріңізд'айттыңыз ғой// дейтұрғанмен қазақ̊стан ^іресей арасындағы сыртқы сайасатқ'әсер ^йете ме/ жоқ па↓/// ↑белгілі ͡б̊ір сенарійлерді/ ійә↓/// ↑жақ̊сы/ ұукрайна неге презійдент čайлауы ^уөтпейд↓/// ↑^йенді канстыйтұусыйасында жазылған// соғыс немесе төтенше жағдай кезінде сайлау ^уөткізүуге ͡б̊олмайд деген↓/// ↑^уолар төтенше жағдайды созды↓/// ↑жалп'әлемдік канстыйтұусыйалық прійнсійп негізі↓/// ↑^уөйткені жарт'адамың босып жүр// жарт'адамың соғысып жатыр↓/// ↑сен қалай сайлау ^уөткізесің↓/// ↑^уол біздің канстійтұусійада да жазылған// соғыстың кезінде сайлау ^уөткізүуге ͡б̊олмайд↓///	↑жұмұртқа ͡б̊ірінші ͡б̊асталды ма// тауұқ ͡пірінші ͡б̊асталды ма деген сұрақ қой↓/// ↑бұл жерде ^йенді/ айақ̊ соңұн таб̊'алмаймыз ↓/// ↑ы ы ^уол жақтағы сайлаудұң ^уөтүуү және қандай да ͡б̊ір ^уөзгөрүстің болұуұ// ^йенді сіз ^уөз пік^іріңізд'айттыңыз ғой// дейтұрғаммең ͡ ғазақ̊стан ^іресей арасындағы сыртқы сайасатқ'әсер ^йете ме/ жоқ па↓/// ↑белгілі ͡б̊ір сенарыйлерді/ ійә↓/// ↑жақ̊сы/ ұукраійна неге презійдент čайлауұ ^уөтпөйдү↓/// ↑^йенді ͡ганстыйтұусыйасында жазылған// соғұс немесе төтөншө жағдай ͡гезінде сайлау ^уөткүзүугө ͡б̊олмайды деген↓/// ↑^уолар төтөншө жағдайды создұ↓/// ↑жалп'әлемдік канстыйтұусыйалық прійнсійп негізі↓/// ↑^уөйткөнү жарт'адамың босұб̊ жүр// жарт'адамың соғұсұб̊ жатыр↓/// ↑сең ͡ ғалай сайлау ^уөткүзөсің↓/// ↑^уол біздің ͡гонстұйтұусыйада да жазылған// соғұстұң ͡гезінде сайлау ^уөткүзүугө ͡б̊олмайды↓///	- Жұмыртқа бірінші басталды ма, тауық бірінші басталды ма деген сұрақ қой. Бұл жерде, енді, аяқ-соңын таба алмаймыз. - Ы-ы ол жақтағы сайлаудың өтуі және қандай да бір өзгерістің болуы, енді сіз өз пікіріңізді айттыңыз ғой, дейтұрғанмен, Қазақстан-Ресей арасындағы сыртқы саясатқа әсер ете ме, жоқ па? - Белгілі бір сценарийлерді, иә. - Жақсы, Украина неге президент сайлауы өтпейд? - Енді, Конституциясында жазылған, соғыс немесе төтенше жағдай кезінде сайлау өткізуге болмайд деген. - Олар төтенше жағдайды созды. - Жалпы, әлемдік конституциялық принцип негізі. Өйткені, жарты адамың босып жүр, жарты адамың соғысып жатыр. Сен қалай сайлау өткізесің? Ол біздің Конституцияда да жазылған, соғыстың кезінде сайлау өткізуге болмайд.
Айдос Сарым	▶	↑^уонұ ^йенді жаңағы/ зеленскійдің әдейі сайасый қадамы деп бағалап жатқандар ͡б̊ар↓/// ↑жоқ/ ^уоны ͡б̊ағалап жатқандар ͡б̊ар шығар↓/// ↑бірақ ^йенді/ негізгі сайасый элыйталары ͡б̊әрі түс^үніп ^уотыр ғой↓/// ↑мын'азамат тұуралы сұрайыншы ^уонда// білесіз іі зеленскійдің жаңағы кеңесшісі ͡б̊олған бұрын↓/// ↑алек̊сей арестовійч білесіз// қазір зеленскійді сынап жүр↓/// ↑ійә/ ^йенді ^уөзі сайлауға түсем деп жатыр ғой↓/// ↑^уонысын білемін// дейтұрғанмен ^йенді ͡б̊ұл ы ы ұукрайна ͡б̊ійлігіндег'алауыздықтың пайда ͡б̊олғаны ма↓/// ↑жоқ/ ^йенді↓/// ↑бұл әлде сайасый амбыйсыйалар ма↓/// ↑жоқ ^йенді/ бір жағ^ынан амбыйсыйа ͡б̊олұуы мүмкін↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ сайасый ^уойым болұуы мүмкін↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ кейде ͡б̊ійліктің ^уөзі сайасый технологыйаларды пайдаланад↓///	↑^уонұ ^йенді жаңағы/ зеленскійдің әдейі сайасый ͡ғадамы деп ͡пағалаб̊ жатқандар ͡б̊ар↓/// ↑жоқ/ ^уонұ ͡б̊ағалаб̊ жатқандар ͡б̊ар шығар↓/// ↑бірақ ^йенді/ негізгі сайасый элыйталары ͡б̊әрі түс^үнүп ^уотұр ғой↓/// ↑мын'азамат тұуралы сұрайыншы ^уонда// білесіз іі зеленскійдің жаңағы ͡геңешшісі ͡б̊олғам бұрұн↓/// ↑алек̊сей арестовұйч білесіз// қазір зеленскійді сынаб̊ жүр↓/// ↑ійә/ ^йенді ^уөзү сайлауға түсөм деб̊ жатыр ғой↓/// ↑^уонұсұм білемін// дейтұрғаммен ^йенді ͡б̊ұл ы ы ұукрайна ͡б̊ійлігіндег'алауұздұқтұң пайда ͡б̊олғаны ма↓/// ↑жоқ/ ^йенді↓/// ↑ бұл әлде сайасый амбыйсыйалар ма↓/// ↑жоқ ^йенді/ бір жағ^ынан амбыйсыйа ͡б̊олұуұ мүмкүн↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ сайасый ^уойұм болұуұ мүмкүн↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ кейде ͡б̊ійліктің ^уөзү сайасый технологұйаларды пайдаланады↓///	- Оны, енді, жаңағы, Зеленскийдің әдейі саяси қадамы деп бағалап жатқандар бар. - Жоқ, оны бағалап жатқандар бар шығар. Бірақ, енді, негізгі сааяси элиталары, бәрі түсініп отыр ғой. - Мына азамат туралы сұрайыншы онда, білесіз, і-і Зеленскийдің, жаңағы, кеңесшісі болған бұрын. Алексей Арестович, білесіз, қазір Зеленскийді сынап жүр. - Иә, енді өзі сайлауға түсем деп жатыр ғой. - Онысын білемін, дейтұрғанмен, енді бұл ы-ы Украина билігіндегі алауыздықтың пайда болғаны ма? - Жоқ, енді... - Бұл әлде саяси амбициялар ма? - Жоқ, енді, бір жағынан, амбиция болуы мүмкін. Екінші жағынан, саяси ойын болуы мүмкін. Екінші жағынан, кейде биліктің өзі саяси технологияларды пайдаланад.
Айдос Сарым	▶	↑қоғамдық ^уойд'ұйықтатпау үшін// кейде ͡б̊ір әңгімелерд'айтқызұу үшін// ы ы тіпті ^уөзіңде кішкентай ^іреніш болып қалұуы мүмкін↓/// ↑бір/ ^йекі сөздерд'айтқан үшін алды да// кеңесшіліктен құуып жіб̊ерд↓/// ↑бәлкім/ ^уөзін дәлелдегісі келетін шығар// бәлкім/ маған саудаласып келетін шығар дейтін шығар↓/// ↑^йенд'әр қалада ͡б̊ір қыйал// ^йенді сайасат деген жүз жерден/ мың жерден спектакл деңіз// бұл жерден жасалған сенарый деңіз// ійә ͡б̊ірақ адамның фійлософійасы мен псійхологійасы// әс^іресе нәзік псійхологійасы жүрген жерде неше түрлі күтпеген жағдайаттар ͡б̊олып жатад↓/// ↑сіз әб̊ден ^уосы ^уөм^үр ͡б̊ақый әб̊ден сеніп қалған адамыңыз// бір күні ͡б̊ір ͡б̊өлек адам болып̊ шығұуы мүмкін↓///	↑қоғамдық ^уойд'ұйұқтатпау үшүн// кейде ͡б̊ір әңгімелерд'айтқызұу үшүн// ы ы тіпті ^уөзүңдө кішкентай ^іреніш болұп қалұуұ мүмкүн↓/// ↑бір/ ^йекі сөздөрд'айтқан үшүн алды да// кеңешшіліктең ͡ ғұуұб̊ жіб̊ерді↓/// ↑бәлкім/ ^уөзүн дәлелдегісі ͡гелетін шығар// бәлкім/ маған саудаласып келетін шығар дейтін шығар↓/// ↑^йенд'әр қалада ͡б̊ір ͡ғыйал// ^йенді сайасат деген жүж жерден/ мың жерден спектакл деңіз// бұл жерден жасалған сенарый деңіз// ійә ͡б̊ірағ адамның фыйлософұйасы мем псыйхологұйасы// әс^іресе нәзік псыйхологұйасы жүргөн жерде неше түрлү күтпөгөн жағдайаттар ͡б̊олұб̊ жатады↓/// ↑сіз әб̊ден ^уосұ ^уөм^үр ͡б̊ақый әб̊ден сеніп қалған адамыңыз// бір ͡гүнү ͡б̊ір ͡б̊өлөг адам болұп̊ шығұуұ мүмкүн↓///	- Қоғамдық ойды ұйықтатпау үшін, кейде бір әңгімелерді айтқызу үшін ы-ы тіпті өзіңде кішкентай реніш болып қалуы мүмкін. Бір-екі сөздерді айтқан үшін алды да, кеңесшіліктен қуып жіберд. Бәлкім, өзін дәлелдегісі келетін шығар, бәлкім, маған саудаласып келетін шығар дейтін шығар. Енді әркалада бір қиял, енді саясат деген жүз жерден, мың жерден спектакль деңіз, бұл жерден жасалған сценарий деңіз, иә, бірақ адамның философиясы мен психологиясы, әсіресе нәзік психологиясы жүрген жерде неше түрлі күтпеген жағдаяттар болып жатад. Сіз әбден, осы өмір бақи әбден сеніп қалған адамыңыз бір күні бір бөлек адам болып шығуы мүмкін.
Айдос Сарым	▶	↑немесе сізб̊ен ^уөм^үр ͡б̊ақый жауласып̊ шыққан адамыңыз// түптің ішінде ^йең әдемі/ ^йең мәденійетті/ ^йең жаңағы керемет жолдасыңыз ͡б̊олып та шығұу'ықтыймал ↓/// ↑бірақ айтып ^уотырмын ғой// адамның псійхологійасы жүрген жерде// ^йең нәзік нәрсе/ мен мынау жасанд'ійнтелект адамзатты жеңіп̊ шығад// адамд'айналып ^уөтед// басқа дегенге сенбейтінім да ^уосы↓/// ↑^уөйткені/ мен білетін жасанд'ійнтелект адам жаны мен мыйының тұңғыйығына жет'алмайд ↓/// ↑тұңғыйығы ^уол құулығы ма↓/// ↑жоқ↓/// ↑ақылдылығы↓/// ↑ақылдылығы да/ ақымақтығы да↓/// ↑ы ы жалпы ^йенді/ адамның іс қыйм^ылына не жауап беред↓/// ↑тек ақыл ғана ^йемес қой↓/// ↑бір кезд'эмосыйа / бір кезд'айтылған сөз// ^уоқ^ұлып қалған кітаптағы ͡б̊ір ^уой// кійнодан шықтың да/ бардың да↓///	↑немесе сізб̊ен ^уөм^үр ͡б̊ақый жауласып̊ шыққан адамыңыз// түптүң ішінде ^йең әдемі/ ^йең мәденійетті/ ^йең жаңағы ͡геремет ͡шолдасыңыз ͡б̊олұп та шығұу'ықтыймал ↓/// ↑бірағ айтып ^уотұрмұн ғой// адамның псыйхологұйасы жүргөн жерде// ^йең нәзік нәрсе/ мен мынау жасанд'ійнтелект адамзатты жеңіп̊ шығады// адамд'айналып ^уөтөдү// басқа дегеңге сембейтінім да ^уосұ↓/// ↑^уөйткөнү/ мем білетін жасанд'ійнтелект адам жаны мен мыйының тұңғұйұғұна жет'алмайды ↓/// ↑тұңғұйұғұ ^уол ғұулұғұ ма↓/// ↑жоқ↓/// ↑ақылдылығы↓/// ↑ақылдылығы да/ ақымақтығы да↓/// ↑ы ы жалпы ^йенді/ адамның іс қыйм^ылына не жауап ͡переді↓/// ↑тег ақыл ғана ^йемес қой↓/// ↑бір ͡гезд'эмосұйа / бір ͡гезд'айтылған сөз// ^уоқ^ұлұп қалғаң ͡ гітаптағы ͡б̊ір ^уой// кыйнодан шықтың да/ бардың да↓///	- Немесе сізбен өмір бақи жауласып шыққан адамыңыз түптің ішінде ең әдемі, ең мәдениетті, ең, жаңағы, керемет жолдасыңыз болып та шығуы ықтимал. Бірақ айтып отырмын ғой, адамның психологиясы жүрген жерде, ең нәзік нәрсе, мен мынау жасанды интеллект адамзатты жеңіп шығад, адамды айналып өтед, басқа дегенге сенбейтінім да осы. Өйткені, мен білетін жасанды интеллект адам жаны мен миының тұңғиығына жете алмайд. - Тұңғиығы - ол қулығы ма? - Жоқ. - Ақылдылығы? - Ақылдылығы да, ақымақтығы да. Ы-ы жалпы, енді адамның іс-қимылына не жауап беред? Тек ақыл ғана емес қой. Бір кезде эмоция, бір кезде айтылған сөз, оқылып қалған кітаптағы бір ой, кинодан шықтың да, бардың да...
Айдос Сарым	▶	↑жан'әйтеуір ↓/// ↑жанның ішінде сені н'ійтермелейтінін // саған не ^уотын болатынын// н'азық болатынын сен әлі ͡б̊ілмейсің// сен дөп басып айта алмайсың↓/// ↑әртүрлі жағдай болады ғой↓/// ↑әб̊ ͡әдемі мійлійардер ͡б̊олып жүрген адам бір кітап ^уоқыды да// ^уосы мен немен айналысып жүрмін↓/// ↑атасына нәлет барайын да// монах болып кетейін деген адамдар да ͡б̊ар ғой↓/// ↑депресійа ма↓/// ↑жоқ/ депресійа ͡б̊олсын// басқа ͡б̊олсын әртүрлі↓/// ↑айтып ^уотырмын ғой// адамның мыйы/ адамның жаны/ адамның псійхологійасы ^йешқ̊ашан/ ^йешбір кампйұутер ^йенді/ абсалйұутный деб̊ійл болмас'ійә ↓/// ↑^уоны ^йешқ̊андай жасанд'ійнтелект ^уөлшеп бер'алмайд ↓///	↑жан'әйтеуүр ↓/// ↑жанның ішінде сені н'ійтермелейтінін // саған не ^уотұм болатынын// н'азық болатынын сен әлі ͡б̊ілмейсің// сен дөп ͡пасыб̊ ͡айта алмайсың↓/// ↑әртүрлү жағдай болады ғой↓/// ↑әб̊ ͡әдемі мыйлыйардер ͡б̊олұб̊ жүргөн адам бір ͡гітап ^уоқұдұ да// ^уосұ мен немен айналысыб̊ жүрмүн↓/// ↑атасына нәлет ͡парайын да// монах болұп кетейін деген адамдар да ͡б̊ар ғой↓/// ↑депресійә ма↓/// ↑жоқ/ депресійә ͡б̊олсұн// басқа ͡б̊олсұн әртүрлү↓/// ↑айтып ^уотұрмұн ғой// адамның мыйы/ адамның жаны/ адамның псыйхологұйасы ^йешқ̊ашан/ ^йешбір ͡гампйұутөр ^йенді/ абсалйұутнұй деб̊ійл болмас'ійә ↓/// ↑^уонұ ^йешқ̊андай жасанд'ійнтелект ^уөлшөп ͡пер'алмайды↓///	- Жаны, әйтеуір. - Жанның ішінде сені не итермелейтінін, саған не отын болатынын, не азық болатынын сен әлі білмейсің, сен дөп басып айта алмайсың. Он жылдан кейін қалай болад? Ертең не болатынын? Әртүрлі жағдай болады ғой. Әп-әдемі миллиардер болып жүрген адам бір кітап оқыды да, “осы мен немен айналысып жүрмін? Атасына нәлет, барайын да, монах болып кетейін” деген адамдар да бар ғой. - Депрессия ма? - Жоқ, депрессия болсын, басқа болсын, әртүрлі. Айтып отырмын ғой, адамның миы, адамның жаны, адамның психологиясы ешқашан, ешбір компьютер, енді, абсолютный дебил болмаса, иә. Оны ешқандай жасанды интеллект өлшеп бере алмайд.
Айдос Сарым	▶	↑ы ы жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой// ^іресей ұукрайна соғысына қатысты// соғысты пұутійн бастады ма// қоғамдық пікір ͡б̊астады ма деп// бұлай бөлүуіңізге не себ̊еп болды↓/// ↑жоқ/ ^уөйткені шынын айтұу керек// мына ͡б̊үгінгі ^уорыс қоғамының ішінд'ұукрайн халқын// ^йекінші сорт/ ^уөмір сүрүуге қақысы жоқ↓/// ↑іймперійалыйстік пыйғыл ғой сонда↓/// ↑нұу/ қалай деп атасаңыз да// бірақ қоғамдық пікірді ^йең жаман алқашына дейін// сөйтіп ^уойлайтын азаматтардың саны жеткілікті↓/// ↑сайасый салқыңқандылық қайда сіз айтқан↓/// ↑сайасый салқыңқандылық/ бұндай і і адасқан/ ы ы ашұулаңған адамның ^уондайы ͡б̊олмайд↓/// ↑жоқ/ жақ̊с'ана адамдар айтып жатыр// шешім қаб̊ылдайтын сен ғой деген мәселе↓/// ↑жоқ/ ^йенді сен бійлікте қалғың келеді ғой↓/// ↑бійлікте қалғың келетін↓///	↑ы ы жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой// ^іресей ұукрайна соғұсұна ͡ғатысты// соғұстұ пұутійм бастады ма// қоғамдық пікір ͡б̊астады ма деп// бұлай бөлүуүңүзгө не себ̊еп ͡полдұ↓/// ↑жоқ/ ^уөйткөнү шынын айтұу ͡герек// мына ͡б̊үгүңгү ^уорұс қоғамының ішінд'ұукрайн халқын// ^йекінші сорт/ ^уөмүр сүрүугө қақысы жоқ↓/// ↑іймперійалыйстік пыйғыл ғой сонда↓/// ↑нұу/ қалай деб̊ ͡атасаңыз да// бірақ қоғамдық пікірді ^йең жаман алқашына дейін// сөйтүп ^уойлайтын азаматтардың саны жеткілікті↓/// ↑сайасый салқыңқандылық қайда сіз айтқан↓/// ↑сайасый салқыңқандылық/ бұндай і і адасқан/ ы ы ашұулаңған адамның ^уондайы ͡б̊олмайды↓/// ↑жоқ/ жақ̊с'ана адамдар айтыб̊ жатыр// шешім қаб̊ылдайтын сен ғой деген мәселе↓/// ↑жоқ/ ^йенді сем бійлікте қалғың ͡геледі ғой↓/// ↑бійлікте қалғың ͡гелетін↓///	- Ы-ы жаңа сіз айтып қалдыңыз ғой, Ресей-Украина соғысына қатысты, соғысты Путин бастады ма, қоғамдық пікір бастады ма деп, бұлай бөлуіңізге не себеп болды? - Жоқ, өйткені шынын айту керек, мына бүгінгі орыс қоғамының ішінде украин халқын екінші сорт, өмір сүруге қақысы жоқ... - Империалистік пиғыл ғой, сонда. - Ну, қалай деп атасаңыз да, бірақ қоғамдық пікірді ең жаман алқашына дейін сөйтіп ойлайтын азаматтардың саны жеткілікті. - Саяси салқынқандылық қайда, сіз айтқан? - Саяси салқынқандылық - бұндай і-і адасқан, ы-ы ашуланған адамның ондайы болмайд. - Жоқ, жақсы, ана адамдар айтып жатыр, шешім қабылдайтын сен ғой деген мәселе. - Жоқ, енді сен билікте қалғың келеді ғой. Билікте қалғың келетін болғандықтан, мәңгі-бақи билігің келгендіктен, сен сол қоғамдық пікірді ескересің.
Айдос Сарым	▶	↑жақ̊сы/ түс^үнүкті↓/// ↑^йенді ^уөзімізге қатысты ^йекі сауалмен түйіндейік// айдос мырза↓/// ↑бағана ͡б̊асынд'айтып қалдыңыз// сіз ы ы ^уос'әлемдегі соғыстар тұурал'айтылған кезде// жаңағ'әлемді ^уөзінше ͡б̊ійлеп алғысы келетіндер ͡б̊ар// бөліп алғысы келетіндер ͡б̊ар деп↓/// ↑ы ы әлемді ͡б̊іздің қазақый түс^үнікпен алғанда// үлкен дастархан деп алайық// тойхана сыйақты↓/// ↑төрі ͡б̊ар// жаны ͡б̊ар// айақ жақ бар// басқа ͡б̊ар↓/// ↑қазақ̊станның ^уорны қай жерде қазір↓/// ↑ы ы байлығы тұрғысынан қарасаң бір ͡б̊өлек// эканомійкалық үлес тұрғысынан қарасаң ^йекінші ͡б̊өлек// адамый патенсійал тұрғысынан ақылға келсек үшінші ͡б̊өлек↓/// ↑қазір қазақ̊стан үшін жазұулы/ дайындалған/ құдайдың бұйрығы ͡б̊олып таб̊^ылатын ^йешбір сенарій жоқ↓/// ↑біз қазақ қоғамы не деп̊ шешеміз// қалай деп̊ шешеміз// сондай болад↓///	↑жақ̊сы/ түс^үнүкті↓/// ↑^йенді ^уөзүмүзге қатысты ^йекі сауалмен түйүндөйік// айдос мырза↓/// ↑бағана ͡б̊асынд'айтып қалдыңыз// сіз ы ы ^уос'әлемдегі соғұстар тұурал'айтылған кезде// жаңағ'әлемді ^уөзүншө ͡б̊ійлеб̊ ͡алғысы ͡гелетіндер ͡б̊ар// бөлүб̊ ͡алғысы ͡гелетіндер ͡б̊ар деп↓/// ↑ы ы әлемді ͡б̊іздің ͡ғазақый түс^үнүкпен алғанда// үлкөн дастархан деб̊ ͡алайық// тойхана сыйақты↓/// ↑төрү ͡б̊ар// жаны ͡б̊ар// айағ жақ ͡пар// басқа ͡б̊ар↓/// ↑қазақ̊станның ^уорнұ қай жерде қазір↓/// ↑ы ы байлығы тұрғұсұнаң ͡ ғарасаң бір ͡б̊өлөк// эканомұйкалығ үлөс тұрғұсұнаң ͡ ғарасаң ^йекінші ͡б̊өлөк// адамый патенсійал тұрғұсұнан ақылға ͡гелсег үшүншү ͡б̊өлөк↓/// ↑қазір ͡ғазақ̊стан үшүн жазұулұ/ дайындалған/ құдайдың бұйрұғұ ͡б̊олұп таб̊^ылатын ^йешбір сенарый жоқ↓/// ↑біз ͡ғазақ қоғамы не деп̊ шешеміз// қалай деп̊ шешеміз// сондай болады↓///	- Жақсы, түсінікті. Енді өзімізге қатысты екі сауалмен түйіндейік, Айдос мырза. Бағана басында айтып қалдыңыз сіз, ы-ы осы әлемдегі соғыстар туралы айтылған кезде, жаңағы, әлемді өзінше билеп алғысы келетіндер бар, бөліп алғысы келетіндер бар деп. Ы-ы әлемді біздің қазақи түсінікпен алғанда, үлкен дастархан деп алайық, тойхана сияқты. Төрі бар, жаны бар, аяқ жақ бар, басқа бар. Қазақстанның орны қай жерде қазір? - Ы-ы байлығы тұрғысынан қарасаң, бір бөлек, экономикалық үлес тұрғысынан қарасаң, екінші бөлек, адами потенциал тұрғысынан ақылға келсек, үшінші бөлек. Қазір Қазақстан үшін жазулы, дайындалған, құдайдың бұйрығы болып табылатын ешбір сценарий жоқ. Біз қазақ қоғамы не деп шешеміз, қалай деп шешеміз, сондай болад.
Айдос Сарым	▶	↑біз ͡б̊ір сенарійде сійнгапұур ͡б̊олұуымыз мүмкін// бір сенарійд'ауғанстан болұуымыз мүмкін// бір сенарійде тәуелсіздігімізден аж^ырап қалұуымыз мүмкін// ^йекінші сенарійде керісінше// кейб̊ір жерлерімізді қайтарұуымыз ықтыймал↓/// ↑^уос^ұның қайсысы сізг'ұнайды деген әңгіме ͡б̊ар↓/// ↑^йегер жаңағы/ дұрыс'ұнайтын болұу керек болса// ^уонда ͡б̊үгіннен бастап// санамызд'әс^іресе / көп̊шілік̊ санамызды// кейб̊ір ͡б̊іздің басымызға қатып қалған мійфалогійалық канстрұуксійаларды ͡б̊ұзып// быт ш̆ытын шығарып// кәдімгідей қара жұмысқа/ басқаға кірісүу керек те// басқа жол жоқ және дақпыртқа/ басқаға/ мақтағаңға сене ͡б̊ермеу керек↓/// ↑кішкене ͡б̊ір ^йенді/ тәуб̊еге келүу керек та↓/// ↑ы ы сіз айтып ^уотырған түс^үніктег'азаматтар // қазақтар жүз пайыз дейінші// жарты ͡б̊ылай/ жартысы ͡б̊ылай ^йемес// жүз пайыз ͡б̊олұу үшін неш'ұрпақ ауысұу керек↓///	↑біз ͡б̊ір сенарыйде сыйңгапұур ͡б̊олұуұмұз мүмкүн// бір сенарыйд'ауғанстан болұуұмұз мүмкүн// бір сенарыйде тәуөлсүздүгімізден аж^ырап қалұуұмұз мүмкүн// ^йекінші сенарыйде ͡герісінше// кейб̊ір жерлерімізді ͡ғайтарұуұмұз ықтыймал↓/// ↑^уос^ұнұң ͡ғайсысы сізг'ұнайды деген әңгіме ͡б̊ар↓/// ↑^йегер жаңағы/ дұрұс'ұнайтын болұу ͡герек болса// ^уонда ͡б̊үгүннөм бастап// санамызд'әс^іресе / көп̊шүлүк̊ санамызды// кейб̊ір ͡б̊іздің басымызға ͡ғатып қалған мійфалогұйалық канстрұуксыйаларды ͡б̊ұзұп// быт ш̆ытын шығарып// кәдімгідей ͡ғара жұмұсқа/ басқаға ͡гірісүу ͡герек те// басқа жол жоғ және дақпыртқа/ басқаға/ мақтағаңға сене ͡б̊ермеу ͡герек↓/// ↑кішкене ͡б̊ір ^йенді/ тәуб̊өгө келүу ͡герек та↓/// ↑ы ы сіз айтып ^уотұрған түс^үнүктег'азаматтар // қазақтар жүз пайыз дейінші// жарты ͡б̊ылай/ жартысы ͡б̊ылай ^йемес// жүз пайыз ͡б̊олұу үшүн неш'ұрпақ ауұсұу ͡герек↓///	- Біз бір сценарийде Сингапур болуымыз мүмкін, бір сценарийде Ауғанстан болуымыз мүмкін, бір сценарийде тәуелсіздігімізден ажырап қалуымыз мүмкін, екінші сценарийде, керісінше, кейбір жерлерімізді қайтаруымыз ықтимал. Осының қайсысы сізге ұнайды деген әңгіме бар. Егер, жаңағы, дұрысы ұнайтын болу керек болса, онда бүгіннен бастап, санамызды, әсіресе, көпшілік санамызды, кейбір біздің басымызға қатып қалған мифологиялық конструкцияларды бұзып, быт-шытын шығарып, кәдімгідей, қара жұмысқа, басқаға кірісу керек те, басқа жол жоқ және дақпыртқа, басқаға, мақтағанға сене бермеу керек. Кішкене бір, енді, тәубеге келу керек та. - Ы-ы сіз айтып отырған түсініктегі азаматтар, қазақтар 100 пайыз дейінші, жарты былай, жартысы былай емес, 100 пайыз болу үшін неше ұрпақ ауысу керек?
Айдос Сарым	▶	↑жоқ ^йенді/ қазір тәуелсіздік алғаннан бері// ^йенді шамамен бір жарым ұрпақ ауысты ғой↓/// ↑қазірдің ^уөзінде ͡б̊із қазір сек̊сен тоғызыншы немесе тоқ̊саныншы жылдағы қоғам ^йемеспіз↓/// ↑ійә/ тағы ^уон жыл ^уөтед↓/// ↑ үуже қоғам/ тіпті ͡б̊өлек болад↓/// ↑^уоғам бүгінгі тоқаев жасап жатқан ^іреформалар// бәр'әсер ^йетед↓/// ↑сайлауы да/ басқасы да/ бірақ басты міндет čайлау ͡б̊олсын// демакратыйа ͡б̊олсын// бәрінде жасалад// бәр^іне де мүмкіндік бер^ілед↓/// ↑бірақ ^уосы ͡б̊ір төрт/ бес жыл бәлкім// бес/ алты жыл бізге мен құдайдан тыныштық тілейм↓/// ↑^уосыдан ^уөтіп/ қауіп̊сіздік жағын ы ы басқа жақтарын күшейтіп алатын болсақ// талай нәрсенің жақ̊сы ͡б̊олатынына ^уөз ͡б̊асым толық жүз пайыз сеніммен айт'алам ↓/// ↑бірақ қазір кейб̊ір мәселеде шынын айтұу керек// біз қыл үстінде тұрмыз↓///	↑жоқ ^йенді/ қазір тәуөлсүздүг алғаннам бері// ^йенді шамамем бір жарым ұрпағ ауұстұ ғой↓/// ↑қазірдің ^уөзүндө ͡б̊із ͡ғазір сек̊сен тоғұзұншы немесе тоқ̊саныншы жылдағы қоғам ^йемеспіз↓/// ↑ійә/ тағы ^уон жыл ^уөтөдү↓/// ↑үужө қоғам/ тіпті ͡б̊өлөк болады↓/// ↑^уоғам бүгүңгү тоқаев жасаб̊ жатқан ^іреформалар// бәр'әсер ^йетеді↓/// ↑сайлауұ да/ басқасы да/ бірақ ͡пасты міндет čайлау ͡б̊олсұн// демакратыйа ͡б̊олсұн// бәрінде жасалады// бәр^іне де мүмкүндүк бер^іледі↓/// ↑бірақ ^уосұ ͡б̊ір төрт/ беш ͡ шыл бәлкім// бес/ алты жыл бізге мең ͡ ғұдайдан тыныштық тілеймін↓/// ↑^уосұдан ^уөтүп/ қауүп̊сүздүг жағын ы ы басқа жақтарың ͡ гүшөйтүб̊ ͡алатым болсақ// талай нәрсенің жақ̊сы ͡б̊олатынына ^уөз ͡б̊асым толұғ жүз пайыс сеніммен айт'аламын ↓/// ↑бірақ қазір ͡гейб̊ір мәселеде шынын айтұу ͡герек// біз ͡ғыл үстүндө тұрмұз↓///	- Жоқ, енді, қазір тәуелсіздік алғаннан бері, енді, шамамен бір жарым ұрпақ ауысты ғой. Қазірдің өзінде біз қазір 89-шы немесе 90-шы жылдағы қоғам емеспіз. Иә, тағы 10 жыл өтед. Уже қоғам, тіпті, бөлек болад. Оған бүгінгі Тоқаев жасап жатқан реформалар, бәрі әсер етед. Сайлауы да, басқасы да, бірақ басты міндет - сайлау болсын, демократия болсын, бәрінде жасалад, бәріне де мүмкіндік берілед. Бірақ осы бір 4-5 жыл, бәлкім, 5-6 жыл бізге мен құдайдан тыныштық тілейм. Осыдан өтіп, қауіпсіздік жағын, ы-ы басқа жақтарын күшейтіп алатын болсақ, талай нәрсенің жақсы болатынына өз басым толық, 100 пайыз сеніммен айта алам. Бірақ қазір кейбір мәселеде, шынын айту керек, біз қыл үстінде тұрмыз.
Айдос Сарым	▶	↑түс^үнүкті↓/// ↑ы ы қазақ̊станда жаңа қазақ̊стан мен ^йескі қазақ̊станның таласы тоқтады ма↓/// ↑жаңа қазақ̊стан мен ^йескі қазақ̊станның таласын// мен қазір ͡б̊ылай деп түсіндірейін деп жүрмін↓/// ↑мынау мұнай дәуірінде қалып// мұнай дәуіріндей ақ̊ша тапқысы келгендер ^йескі қазақ̊стан↓/// ↑ал жаң'эканомұйкада ^уөмір сүріп// жаң'эканомұйкада жұмыс істегісі келетін// және соның тәртіб̊імен жүргісі келгендер ͡б̊ұлар жаңа қазақ̊стан↓/// ↑^уол адамға ͡б̊айланысты ^йемес// жаңағы фыйлософұйалық/ сайасый/ эканомұйкалық таңдауға қатысты дүнійе деп айтар ^йедім↓///	↑түс^үнүкті↓/// ↑ы ы қазақ̊станда жаңа ͡ғазақ̊стан мен ^йескі ͡ғазақ̊станның таласы тоқтады ма↓/// ↑жаңа ͡ғазақ̊стан мен ^йескі ͡ғазақ̊станның таласын// мең ͡ ғазір ͡б̊ылай деп түсүндүрейін деб̊ жүрмүн↓/// ↑мынау мұнай дәуүрүндө қалып// мұнай дәуүрүндөй ақ̊ша тапқысы ͡гелгендер ^йескі ͡ ғазақ̊стан↓/// ↑ал жаң'эканомұйкада ^уөмүр сүрүп// жаң'эканомұйкада жұмұс істегісі ͡гелетін// және сонұң тәртіб̊імен жүргүсү келгендер ͡б̊ұлар жаңа ͡ғазақ̊стан↓/// ↑^уол адамға ͡б̊айланысты ^йемес// жаңағы фыйлософұйалық/ сайасый/ эканомұйкалық таңдауға ͡ғатысты дүнүйө деб̊ ͡айтар ^йедім↓///	- Түсінікті. Ы-ы Қазақстанда жаңа Қазақстан мен ескі Қазақстанның таласы тоқтады ма? - Жаңа Қазақстан мен ескі Қазақстанның таласын мен қазір былай деп түсіндірейін деп жүрмін. Мынау мұнай дәуірінде қалып, мұнай дәуіріндей ақша тапқысы келгендер - ескі Қазақстан. Ал жаңа экономикада өмір сүріп, жаңа экономикада жұмыс істегісі келетін және соның тәртібімен жүргісі келгендер – бұлар жаңа Қазақстан. Ол адамға байланысты емес, жаңағы, философиялық, саяси, экономикалық таңдауға қатысты дүние деп айтар едім.
Айдос Сарым	▶	↑жақ̊сы↓/// ↑түйін болсын// бүгінгі күннің бат^ыры кім↓/// ↑бүгінгі күннің бат^ыры тоқаев↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^ұуақыт тапқаныңызға ^ырақмет айтам↓/// ↑сізге ^ырақмет↓/// ↑ ^уөзіңіз айтып ^уөткендей// ^уосы сыртқы сайасат/ ішкі сайасат бойынша/ жалпы ^йеліміздегі сайасый ^іреформалар ͡б̊ойынша// әлі талай ^уос'арнаның жаңағ'айасында біраз әлі сұхбаттасамыз/ пікірлесеміз деген ^уойдамын↓/// ↑дайынмын↓/// ↑ійә/ кеш болса да/ ^ұуақыт тапқаныңызға ^ырақмет↓/// ↑сізге ^ырақмет↓/// ↑құрметті көрермен/ аман саулықта жүздескенше сау болыңыздар↓///	↑жақ̊сы↓/// ↑түйүм болсұн// бүгүңгү күннүң бат^ыры ͡гім↓/// ↑бүгүңгү күннүң бат^ыры тоқаев↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑^ұуақыт тапқаныңызға ^ырақмет айтамын↓/// ↑сізге ^ырақмет↓/// ↑ ^уөзүңүз айтып ^уөткөндөй// ^уосұ сыртқы сайасат/ ішкі сайасат ͡пойұнша/ жалпы ^йеліміздегі сайасый ^іреформалар ͡б̊ойұнша// әлі талай ^уос'арнаның жаңағ'айасында біраз әлі сұхбаттасамыз/ пікірлесеміз деген ^уойдамын↓/// ↑дайыммын↓/// ↑ійә/ кеш болса да/ ^ұуақыт тапқаныңызға ^ырақмет↓/// ↑сізге ^ырақмет↓/// ↑құрметті көрөрмөн/ аман саулықта жүздөскөнше сау болұңұздар↓///	- Жақсы. Түйін болсын, бүгінгі күннің батыры кім? - Бүгінгі күннің батыры – Тоқаев. - Жақсы. Уақыт тапқаныңызға рақмет айтам. - Сізге рақмет! - Өзіңіз айтып өткендей, осы сыртқы саясат, ішкі саясат бойынша, жалпы еліміздегі саяси реформалар бойынша әлі талай осы арнаның, жаңағы, аясында біраз әлі сұхбаттасамыз, пікірлесеміз деген ойдамын. - Дайынмын. - Иә, кеш болса да, уақыт тапқаныңызға рақмет! - Сізге рақмет! - Құрметті көрермен, аман-саулықта жүздескенше, сау болыңыздар!
Ақберен Елгезек	▶	↑ ұлттың басты қателігі →/ ^уол трайбалійзм ↓ /// ↑ трайбалійзм бүкіл жемқорлық сыйақты // үлкен-үлкен қылмыстардың // бастауында тұрады ↓ ///	↑ ұлттұң басты қателігі →// ^уол трайб̊алыйзм ↓ /// ↑ трайб̊алыйзм бүкүл жемқорлұқ̊ сыйақты // үлкөн-үлкөң ғылмыстардың / бастауұнда тұрады ↓ ///	Ұлттың басты қателігі - ол трайбализм. Трайбализм бүкіл жемқорлық сияқты үлкен-үлкен қылмыстардың бастауында тұрады.
Ақберен Елгезек	▶	↑ адамзат қателігі ↓ /// ↑ ең бірінші →// адамзаттың қателігі ^уол/ ^уөзінің бауырын ^уөлтіріп көріу ↓ /// ↑ мына діній әпсанада →/ қабылдың абылд' өлтірүуі деген бар ғой ↓ /// ↑ бәлкім→/ мысал үшін →/ діни әпсан' айтад / ↑ абыл қабылға қарағанда кішкене гуманійстеу болған →/ мейірімдірек болған/ іймандырақ болған деген сыйақты ↓ /// ↑ сондай дүнійе бізге жетті ͡ ғой ^йенді ↓ ///	↑ адамзат қателігі ↓ /// ↑ ^йең бірінші →// адамзаттың ͡ғателіг' ^уол / ^уөз^үнүң бауұрұн ^уөлтүрүп көрүу ↓ /// ↑ мына діній әпсанада →// қаб̊ылдың аб̊ылд' өлтүрүуү дегем бар ғой ↓ /// ↑ бәлкім →// мысал үшүн →// діній әфсан' айтады →// аб̊ыл ғаб̊ылға ͡ғарағанда ͡гішкене гұуманыйстеу ͡б̊олған →// мейірімдірек болған // ыймандырақ ͡полған деген сыйақты ↓ /// ↑ сондай дүнүйө ͡б̊ізге жетті ͡ ғой ^йенді ↓ ///	Адамзат қателігі? Ең бірінші, адамзаттың қателігі - ол өзінің бауырын өлтіріп көру. Мына діни әфсанада Қабылдың Абылды өлтіруі деген бар ғой. Бәлкім, мысал үшін, діни әфсана айтады, Абыл Қабылға қарағанда кішкене гуманистеу болған, мейірімдірек болған, имандырақ болған деген сияқты. Сондай дүние бізге жетті ғой енді.
Ақберен Елгезек	▶	↑ егер қабыл / ^йертерек мысалға →// аурұумен / болмаса бір тағы бір →/ сондай жағдаймен / о : дүнійелік болып кетс̆е →// мүмкін абылдан тараған ұрпақ әлдеғайда гуманистік / әлдеғайда мейірімді болар ме'ед деп ^уойлаймын ͡ да ↓ /// ↑ бірақ/ ^уөкүнішке ^уорай →/ адамның ішіндегі бір ашкөздік→/ зұлымдықтың бір алғашқы белгілерін/ сол қабыл ұстай алмай қалды ↓ /// ↑ соның арқасында / ↑^йең бірінші / қылмыс →// дүнійеге келді / былайша айтқанда / ↑ бауырдұң бауұрд'өлтірүуі деген ↓ ///	↑ ^йегер ғаб̊ыл/^йертерег мысалға →// аурұумөн / болмаса ͡б̊ір тағы ͡ б̊ір →/ сондай жағдаймен / ^у о : дүнүйөлүк болұп кетč̆е / ↑ мүмкүн аб̊ылдан тараған ұрпағ әлдеғайда гұуманыйстік / әлдеғайда мей^ірімді ͡б̊олар м'ед деб̊ ^уойлаймын ͡ да ↑/// ↑ бірақ/ ^уөк^ү нүшк'орай →/ адамның ішіндегі ͡б̊ір ашкөздүк →/ зұлұмдұқтың бір алғашқ̊ы ͡б̊елгілерін / сол ғаб̊ыл ұстай алмай ͡ ғалды →/ сонұң арқасында / ↑ ^йең бірінші / қылмыс →// дүнүйөгө ͡ гелді / былайш' айтқанда / ↑ бауұрдұң бауұрд' өлтүрүуү деген ↓ ///	Егер Қабыл ертерек, мысалға аурумен болмаса бір тағы бір сондай жағдаймен о дүниелік болып кетсе, мүмкін Абылдан тараған ұрпақ әлдеқайда гуманистік, әлдеқайда мейірімді болар ма еді деп ойлаймын да. Бірақ, өкінішке орай, адамның ішіндегі бір ашкөздік, зұлымдықтың бір алғашқы белгілерін сол Қабыл ұстай алмай қалды. Соның арқасында ең бірінші қылмыс дүниеге келді. Былайша айтқанда, бауырдың бауырды өлтіруі деген.
Ақберен Елгезек	▶	↑ бұл алғашқы / қателік ↑/ кейінгі бүкіл адамзаттың бойында қателіктерге алып келді ↓ /// ↑ мысалы бір таңғалатын дүнійе →// ы ы : ы ы : жер бетінде ↑ неғұрлым ↑ / қанша көптөген гуманійстік идейалар келсе ↑/ соғұрлұм соғыс технологыйалары дамып ^уотырд ↓ /// ↑ йәғ^іній →/ адам / бір жағынан саналы адам ^іретінде/саналы тіршілік іиесі ^іретінде ↑/ бәрін дұрыс түсінед ↓ /// ↑ бірақ неге ^йекенін білмеймін/ ^уөзіне ^йерегесіп істейд↓///	↑ бұл алғашқ̊ы // қателік →// кейіңгі ͡б̊үкүл адамзаттың бойұнда ͡ғателіктерг' алып келді ↓ /// ↑ мысалы ͡б̊ір таң ͡ғалатын дүнүйө →// жер ͡б̊етінде →// неғұрлұм →// қанша ͡гөптөгөн гұуманыйстіг ійдейәлар ͡гелсе ↑/ соғұрлұм соғұс технологыйалары дамыб̊ ^уотұрды↓/// ↑ йәғ^іній →// адам // бір жағ^ынан санал' адам ^іретінде // саналы тіршіліг ійесі ^і ретінде →// бәрін дұрұс түс ^үнөдү ↑ бірақ нег' ^йекенін білмеймін // ^уөзүн' ^йерегесіп істейді ↓ ///	Бұл алғашқы қателік кейінгі бүкіл адамзаттың бойында қателіктерге алып келді. Мысалы, бір таң қалатын дүние, жер бетінде неғұрлым қанша көптеген гуманистік идеялар келсе, соғұрлым соғыс технологиялары дамып отырды. Яғни адам бір жағынан саналы адам ретінде, саналы тіршілік иесі ретінде, бәрін дұрыс түсінеді. Бірақ неге екенін білмеймін, өзіне ерегесіп істейді.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мысалы / жақ̊сы ^уойларды ^уойлайды/ жасампаз ^уойларды ^уойлайт ͡ та →// бірақ соғұрлым ы ы : ы ы : →// қалай адамды ^уөлтірүуге болады →// қалай адамды азаптауға болат →// қалай билікті ^уорнатұуға болат →/// қалай біреудің дүнійе-мүлкін тартып алуға болат ↑// қалай байұуға болат деген сыйақты↑// антыигумандық сондай бір / ↑ технологыйаларды көп дамытады ↓ ///	↑ мысалы // жақ̊с' ^уойларды ^уойлайды →// жасампаз ^уойлард'ойлайт ͡ та // бірақ̊ соғұрлұм →// қалай адамд'өлтүрүугө болады // қалай адамд' азаптауға болат →// қалай бійлікт' ^уорнатұуға болады →// қалай біреудүң дүнүйө-мүлкүн тартыб̊ ͡ал ^ұұуға ͡б̊олады →// қалай байұуға ͡б̊олат деген сыйақты →// антыйгұумандық̊ сондай бір →// технологұйаларды ͡гөп дамытады ↓ ///	Мысалы, жақсы ойларды ойлайды, жасампаз ойларды ойлайды да, бірақ соғұрлым қалай адамды өлтіруге болады, қалай адамды азаптауға болады, қалай билікті орнатуға болады, қалай біреудің дүние-мүлкін тартып алуға болады, қалай баюға болады деген сияқты антигумандық сондай бір технологияларды көп дамытады.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мысалы // жер бетінде // қаншама // гуманистік сөздер жазылса // соншама оқ →// дүнүйеге келді ↓ /// ↑ мысалы →// қаншама // мыңдаған →// милиондаған кітәп шық̊са →// соншама →// жарылғыш заттар дүнійеге келген сыйақты ↓ /// ↑ ^йенд' ана бұрынғы заманда →// жебелерді айтпағанда ↓ /// ↑ осындай бір қызық →// кереғар біздің табіиғатымыз бар ↓ ///	↑ мысалы // жер ͡б̊етінде →// қаншама // гұуманыйстік̊ сөздөр жазылса // соншама →// ^уоқ →/ дүнүйөгө келді ↓/// ↑ мысалы ↑// қаншама ↓// ↑ мыңдаған →// мійліййондағаң гітәп̊ шық̊са →// соншама →// жарылғыш заттар дүнүйөгө келген сыйақты ↓ /// ↑ енд' ана бұрұңғұ заманда →// жеб̊елерд' айтпағанда ↓/// ↑^уосұндай бір ғызық →// кереғар ͡б̊іздің таб̊ыйғатымыз ͡б̊ар ↓ ///	Мысалы, жер бетінде қаншама гуманистік сөздер жазылса, соншама оқ дүниеге келді. Мысалы, қаншама мыңдаған, миллиондаған кітап шықса, соншама жарылғыш заттар дүниеге келген сияқты. Енді ана бұрынғы заманда жебелерді айтпағанда. Осындай бір қызық, кереғар біздің табиғатымыз бар.
Ақберен Елгезек	▶	↑ жалпы / ^йенді / мына ↑/ мысырдың гермес трійсмеійст деген атақты →/ кезінде әлгі →// ^ұрұухани көсемдері болған ғой мысырдың ↓ /// ↑ соның сөзі бар / адам деген бұл / ажалды құдай дейд ↓ /// ↑ йағ^іни адам ↓ /// ↑ кішкентай құдай ↓ /// ↑ ^уоны құдай сөйтіп жаратқаннан ͡гейін / ^уол ↑ неғұрлым жасампаздық жаққа / бет бұрұу керек ↓ /// ↑ сондай дүнійемен айналысұу ͡герек ↓ /// ↑ ^уол керісінше // адамның ішіндегі құдайд'өлтіріп алған сыйақты ↓ /// ↑ керісінше →/ басқа бір →// қара жағы басымдырақ болд ͡деп ^уойлаймын // мысалы ↓ ///	↑ жалпы // ^йенді // мына →// мысырдың гермес трійсмегійст деген атақты →//кезінд' әлгі →// ^ұрұуханый гөсөмдөрі ͡//б̊олған ͡ғой мысырдың ↓/// ↑ сонұң сөзү ͡б̊ар →// адам дегем бұл // ажалды құдай дейді ↓/// ↑ йағ^іни адам /↑ кішкентай ͡ғұдай ↓ /// ↑ ^уонұ құдай сөйтүб̊ жаратқаннаң ͡гейін // ^уол →// неғұрлұм жасампаздығ жаққа // бет ͡пұрұу ͡герек // сондай дүнүйөмөн айналысұу ͡герек // ^уол ͡герісінше // адамның ішіндегі ͡ғұдайд'өлтүрүп алған // сыйақты ↓/// ↑ керісінше →// басқа ͡б̊ір →// қара жағы ͡б̊асымдырақ ͡полд деб̊ ^уойлаймын // мысалы ↓ ///	Жалпы енді мынау Мысырдың Гермес Трисмегист деген атақты, кезінде әлгі рухани көсемдері болған ғой Мысырдың. Соның сөзі бар "адам деген бұл - ажалды құдай" дейді. Яғни адам - кішкентай құдай. Оны құдай сөйтіп жаратқаннан кейін, ол неғұрлым жасампаздық жаққа бет бұру керек. Сондай дүниемен айналысу керек. Ол, керісінше, адамның ішіндегі құдайды өлтіріп алған сияқты. Керісінше, басқа бір қара жағы басымдырақ болды деп ойлаймын мысалы.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^йенді мен ^уөзім салам бойынш' айтатын болсам →// жаңағындай/ соғыс технологійаларын дамытты →// ^уоны кемелдендірді →// зұлымдықтың ↑/ небір түрлерін ^уойлап тапты →// бірақ// сонымен қатар / жер бетіне көптеген ^уойшылдар түсті↓ /// ↑ адамзаттың керемет ұстаздары болды →// ақындар болды →// жазұушылар болды→// соларды тыңдаған жоқ→// адамзат ↑/ ұуақтысында→// тірі кезінде →// тіпт' өлүп қалғаннан кейін ͡де↓ ///	↑ ^йенді мен ^уөзүм салам бойұнш' айтатын болсам →// жаңағындай // соғұс технологұйаларын дамытты →//^уонұ ͡гемелдендірді →// зұлұмдұқтың ↑неб̊ір түрлөрүн ^уойлап тапты →// ↑бірақ// сонұмең ғатар / жер ͡б̊етіне ͡гөптөгөн ^уойшұлдар түстүү↓ /// ↑ адамзаттың ͡геремет ұстаздары ͡б̊олдұ →// ақындар ͡б̊олдұ →// жазұушұлар ͡б̊олдұ →// соларды тыңдаған жоқ // адамзат →// ^ұуақтысында →// тірі ͡гезінде →// ↑тіпт'өлүп қалғаннаң гейін ͡де ↓ ///	Енді мен өзім салам бойынш' айтатын болсам, жаңағындай соғыс технологияларын дамытты, оны кемелдендірді, зұлымдықтың небір түрлерін ойлап тапты, бірақ сонымен қатар жер бетіне көптеген ойшылдар түсті. Адамзаттың керемет ұстаздары болды, ақындар болды, жазушылар болды, соларды тыңдаған жоқ, адамзат уақтысында, тірі кезінде, тіпті өліп қалғаннан кейін де.
Ақберен Елгезек	▶	↑ көп жағдайда әдебійетті бір // қызықты бір нәрсе деп ^уоқыйт ↑/// ↓ шындығында →// ^уоның / тәрбійелік мәні →// ^уоның артындағы →// астындағы жатқан көптеген рұухани пластарды көрмейт ↓ /// ↑ керек десеңіз →// құдайдан келген хабар деп қабылдамайды ^уоны ↓///	↑ көб̊ жағдайд' әдеб̊ійетті бір // қызықты ͡б̊ір нәрсе деб̊ ^уоқұйт ↑ /// ↓ шындығынд →// ^уонұң // тәрб̊ійеліг мәні →// ^уонұң артындағы // астындағы жатқаң гөптөгөн ^ұ рұуханый пыластарды ͡гөрмөйт ↑ /// ↓ керек десеңіз →// құдайдаң гелген хаб̊ар деп қаб̊ылдамайд' ^уонұ ↓ ///	Көп жағдайда әдебиетті бір қызықты бір нәрсе деп оқиды. Шындығында, оның тәрбиелік мәні, оның артындағы, астындағы жатқан көптеген рухани пластарды көрмейді. Керек десеңіз, құдайдан келген хабар деп қабылдамайды оны.
Ақберен Елгезек	▶	↑ бұл көркем ^уойлау деген дүнійе / адамды →// тек қана мыйын сергітіп →// болмаса бір қыйалын ұштайтын дүнійе ^йемес ^уол ↑/// ↑ адамды ^йең бірінші жүрегін жұмсартатын дүнійе ғой ↑/// ↑ әдебійеттің негізгі мійссійасы да сол деп ^уойлайм →// адамның жүрегін жұмсартұу↓/// ↑бірақ/ ^уөкінішке ^уорай →// бізде/ әдебійетті ^уоқығаннан гөрі →//ыы:ыы: ↑/ кейінгі// ^уосы →// ^уөткен ғасыр мен қазыр біздің кешіп жатқан заманымызда →// керісінше бір / жеңіл дүнійеге кетіп бара жатқан сыйақтымыз↑/// ↑ әдебійет/ жалпы ^уөліп бара жатқан сыйақты бір// не қалыптасат→//пікір↑///	↑ бұл гөркөм ^уойлау деген дүнүйө // адамды →// тек ͡ғана мыйын сергітіп // болмаса ͡б̊ір ғыйалын ұштайтын дүнүй'емес ^уол ↑ /// ↑ адамд' ^йең бірінші жүрөгүн жұмсартатын дүнүйө ͡ғой ↑ /// ↑ әдеб̊ійеттің негізгі мыйссыйасы ͡да сол деб̊ ^уойлаймын →// адамның жүрөгүн жұмсартұу ↓ /// ↑ бірақ // ^уөк^үнүшк' орай →// бізде // әдеб̊ійетт'оқұғаннан гөрү →// кейіңгі // ^уосұ →// ^уөткөн ғасыр мең ғазір ͡б̊іздің ͡гешіб̊ жатқан заманымызда →// керісінше →// ͡б̊ір/ жеңіл дүнүйөгө кетіп ͡пара жатқан сыйақтымыз ↑ /// ↑ әдеб̊ійет / жалп' ^уөлүп бара жатқан сыйақты ͡б̊ір // не қалыптасады →// пікір ↑ ///	Бұл көркем ойлау деген дүние - адамды тек қана миын сергітіп, болмаса бір қиялын ұштайтын дүние емес ол. Адамды ең бірінші, жүрегін жұмсартатын дүние ғой. Әдебиеттің негізгі миссиясы да сол деп ойлаймын, адамның жүрегін жұмсарту. Бірақ өкінішке орай, бізде әдебиетті оқығаннан гөрі, кейінгі осы өткен ғасыр мен қазір біздің кешіп жатқан заманымызда, керісінше, бір жеңіл дүниеге кетіп бара жатқан сияқтымыз. Әдебиет жалпы өліп бара жатқан сияқты бір не қалыптасады, пікір.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^йекінші/ адамзаттың қателігі // біз ↑/ жер бетіне түскен кезде →// біз ^уөмір бақый ^уосы планетадан ^йешқайда кетпейтіндей сезініп →// ^уөмір сүреміз↓/// ↑ біз →// керісінше →//жаратылыстың/ ары қарай жалғастырұу →// жаратылысты ↑^уодан сайын кемелдендірүу үшін түскен саналы/ тіршілік ійелері ^йекенімізді ұмытып кеттік↓ ///	↑ екінші // адамзаттың ͡ғателігі // біз →// жер ͡б̊етіне түскөң гезде →// біз ^уөмүр ͡б̊ақый ^уосұ планетадан ^йешқ̊айда ͡гетпейтіндей сезініп/өмүр сүрөмүз ↓ /// ↑ біз герісінше →// жаратылыстың // ары қарай жалғастырұу // жарат ^ылысты →// ^уодан сайың гемелдендірү' үшүн түскөн саналы // тіршіліг ійелер' ^йекенімізді ұмұтұп кеттік ↓ ///	Екінші адамзаттың қателігі - біз жер бетіне түскен кезде, біз өмір бақи осы планетадан ешқайда кетпейтіндей сезініп, өмір сүреміз. Біз, керісінше, жаратылысты ары қарай жалғастыру, жаратылысты одан сайын кемелдендіру үшін түскен саналы тіршілік иелері екенімізді ұмытып кеттік.
Ақберен Елгезек	▶	↑ біз / табіиғатқа ↑// мейірімсіз қарайтын/ үлкен қателігіміз ͡бар ↓/// ↑ керісінше →// табіиғатты айалап →// мысалы →// ^уосы жер бетіндегі бүкіл тіршілік ійелеріне ↑ /// ↓ басқарұу ^йемес ↑/ біздікі керісінше →// бір тұтынұу сыйақты ↑ /// ↓ бәрін жалмап жеу →// табіиғатты құртұу →// ^уөзіміздің іиелігімізге пайдаланұу →// тек ͡ғана сондай ↑ /// ↓ бірақ біз ↑\ керісінше →// табійғатқа ^йештеңе беріп жатқан жоқпыз ↓ /// ↑ біз қанша саналы // тіршілік ійелері болғанмен // біз бір түйір құм жарата алмаймыз ͡ғой↓///	↑ біз // таб̊ыйғатқа →// мейірімсіз ғарайтын // үлкөң ͡ғателігіміз ͡б̊ар ↓ /// ↑ керісінше →// таб̊ыйғатт' айалап →// мысалы →// ^уосұ жер ͡б̊етіндегі ͡б̊үкүл тіршіліг ійелеріне ↓ /// ↑ басқарұ' емес →// біздікі ͡герісінше ͡б̊ір тұтұнұу сыйақты ↓ /// ↑ бәрін жалмаб̊ жеу →// таб̊ыйғатты құртұу →// ^уөзүмүздүң ійелігімізге пайдаланұу →// тек ͡ғана сондай ↑ /// ↓ бірақ ͡піз ↑// керісінше →// таб̊ыйғатқ' ештеңе беріб̊ жатқан жоқпұз ↓ /// ↑ біз ғанша саналы // тіршіліг ^іійелері ͡б̊олғаммен →// біз ͡б̊ір түйүр ͡ғұм жарат' алмаймыз ͡ғой ↓ ///	Біз табиғатқа мейірімсіз қарайтын үлкен қателігіміз бар. Керісінше, табиғатты аялап, мысалы, осы жер бетіндегі бүкіл тіршілік иелеріне. Басқа ру емес біздікі керісінше, бір тұтыну сияқты. Бәрін жалмап жеу, табиғатты құрту, өзіміздің иелігімізге пайдалану, тек қана сондай. Бірақ біз керісінше, табиғатқа ештеңе беріп жатқан жоқпыз. Біз қанша саналы тіршілік иелері болғанмен, біз бір түйір құм жарата алмаймыз ғой.
Ақберен Елгезек	▶	↑ құрығанда →// құдайдың / саған сыйға тартқан дүнійесін айалап сақтауға болатын ^йед ↓ /// ↑ ^уоған қалай болғанд'да адамның мыйы жетеді →// бірақ істемейд ↓ /// ↑ абайдың // адамзаттың бәрін сүй →// бауырым ͡деп / деген сөзі бар ͡ғой ↓ /// ↑ ^уол жерде тек кәна адам нәсілін сүй деген сөз ^йемес →// адамій ↑зат деген сөз ↓ /// ↑ сен ^уосы планетаға↑/ мысалы →// дінде ͡де айтад/халійп қып жібергенміз↓ /// ↑ мысалы →// құдайдың ^уосы жерге сені түсіргенде →// сені басқар деп түсірген ↓ ///	↑ құрұғанда ͡ғұдайдың // саған сыйға тартқан дүнүйөсүн айалап̊ сақтауға ͡б̊олатын ^йеді ↓ /// ↑^уоғаң ͡ғалай болғанда ͡д' адамның мыйы жетеді →// бірағ істемейд ↓ /// ↑ аб̊айдың // адамзаттың бәрін сүй/бауұрұм деп деген сөзү ͡б̊ар ͡ғой →// ^уол жерде тек кән' адам нәсілін сүй деген сөз ^йемес →// адамый →// зат деген сөз // сен ^уосұ планетаға →// мысалы →// дінде ͡д' айтад // халыйп қыб̊ жіб̊ергемміз // мысалы // құдайдың ^уосұ жерге сені түсүргөнде →// сені ͡б̊асқар ͡деп түсүргөн ↓ ///	Құрығанда, Құдайдың саған сыйға тартқан дүниесін аялап саяқтауға болатын еді. Оған қалай болғанда да адамның миы жетеді, бірақ істемейді. Абайдың «адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» деген сөзі бар ғой. Ол жерде тек қана адам нәсілін сүй деген сөз емес, адами зат деген сөз. Сен осы планетаға мысалы, дінде де айтады халиф қып жібергенміз. Мысалы, Құдайдың осы жерге сені түсіргенде, сені басқар деп түсірген.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^йегер біз болмасақ →// бізді дел'финдер басқарар ^йед →// басқаратын ^йеді/мысалы /↑қасқырлар басқаратын ^йед/ құстар→// мысалы дегендей ↑ /// ↑ бірақ қалай болғанда да↑// берілүу ғой ↑ /// ↑ адамзаттың →// ^уосы планетаға ие болып тұрғаны →// бірақ адамзат деген ^уол тек қана адам ^йемес↑ /// ↑ ^уол ^уосы жер планетасында/ ^уөмір сүріп жатқан ↑барлық тіршілік ійелерін →/ ↑ійесінің атымен айтып тұр / адамзат деп↑/// ↑ йағни ^уол адамзатқа құс ͡та →// балық ͡та/ жан-жанұуар ͡да →// ^уөсімдікте ͡де кіреді ↓///	↑ ^йегер ͡б̊із ͡б̊олмасақ →// бізді дел' фійндер ͡б̊асқарар ^йеді →// басқаратын ^йеді →// мысалы /↑қасқырлар ͡б̊асқаратын ^йеді→// құстар →// мысалы дегендей ↑ /// ↑ бірақ қалай болғанда да↑// берілүу ғой ↑ /// ↑ адамзаттың →// ^уосұ планетағ'йе болұп тұрғаны →// бірағ адамзат деген ^уол тек ͡ған' адам ^йемес ↑ /// ↑ ^уол ^уосұ жер планетасында/ ^уөмүр сүрүб̊ жатқан ↑// барлық тіршіліг ійелерін →// ійесінің атымен айтып тұр // адамзат деп ↑ /// ↑ йағн'ол адамзатқа ͡ғұс ͡та →// балық ͡та →// жан-жанұуар ͡да →// ^уөсүмдүкте ͡де ͡гіреді ↓ ///	Егер біз болмасақ, бізді дельфиндер басқарар еді, басқаратын еді, қасқырлар басқаратын еді, құстар, мысалы дегендей. Бірақ қалай болғанда да берілу ғой. Адамзаттың осы планетаға ие болып тұрғаны, бірақ адамзат деген ол тек қана адам емес. Ол осы Жер планетасында өмір сүріп жатқан барлық тіршілік иелерін, иесінің атымен айтып тұр адамзат деп. Яғни ол адамзатқа құс та, балық та, жан-жануар да, өсімдік те де кіреді.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ал / адамзаттың бәрін сүй→// бауырым деп / деген / ^уол анау амазонкада ^уөсіп тұрған / бір түп/ ↑шөпті де сүйүу деген сөз →// анау тійбеттің басындағы/ ұшып жүрген қырандарды да сүйүу керек →// біздің мұхійттар мен теңіздердің астындағы балықтар мен →// басқа да тіршілік ійелерін сүйүу керек деген/ сондай бір үлкен гұуманистік ^уой айтылған →// абайдың аузымен ↓/// ↑ бірақ ^уөкінішке ^уорай →// біз ^уоны үнемі құлағымыздың сыртынан ^уөткізіп жібереміз →// себебі біз/ ^йең бірінші →// ақылымызды →// йа болмаса/ жүрегімізді ^йемес →// асқазанымызды тыңдайтын сыйақтымыз ↓ ///	↑ ал адамзаттың бәрін сүй →// бауұрұм деп деген/ ^уол анау амазоңкада ^уөсүп тұрған // бір түп →// шөптү де сүйүу деген сөз // анау тійб̊еттің басындағы // ұшұб̊ жүргөң ғырандарды да сүйүу ͡герек →// біздің мұхұйттар мен теңіздердің астындағы ͡б̊алықтар мен →// басқа да тіршіліг ійелерін сүйүу ͡герек деген →// сондай бір үлкөн гұуманыйстіг ^уой айтылған →// аб̊айдың аузұмөн ↓ /// ↑ бірағ ^уөкүнүшк'орай →// біз ^уон' үнөмү құлағымыздың сыртынан ^уөткүзүб̊ жіб̊ереміз →// себ̊еб̊і ͡б̊із/ ^йең бірінші →// ақылымызды →// йа болмаса // жүрөгүмізд'емес →// асқазанымызды тыңдайтын сыйақтымыз ↓ ///	Ал "адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп" деген ол анау Амазонкада өсіп тұрған бір түп шөпті де сүю деген сөз, анау Тибеттің басындағы ұшып жүрген қырандарды да сүю керек, біздің мұхиттар мен теңіздердің астындағы балықтар мен басқа да тіршілік иелерін сүю керек деген, сондай бір үлкен гуманистік ой айтылған Абайдың аузымен. Бірақ өкінішке орай, біз оны үнемі құлағымыздың сыртынан өткізіп жібереміз, себебі біз ең бірінші ақылымызды, я болмаса жүрегімізді емес, асқазанымызды тыңдайтын сияқтымыз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ жалпы бір қызық дүнійе бар →// жүректің ішінде қырық милійон нейроны бар/бөлек мый табылды ↓ /// ↑ оны ^йестіген шығарсыздар ^йенді →// көзіқарақты адамдар білед ↓ /// ↑ тұура сол сыйақты/ ↑асқазан ішінде де мый табылған ↓ /// ↑бәленбай милійон нейроны бар ↓ /// ↑ йеенді/ бастағы мый бір бөлек ↓ /// ↑ негізі үшеуі синхронно жұмыс істеу керек →// үйлесімді жұмыс істеу керек ↓ /// ↑ біз керісінше →// сол мына жақтағы мый мен асқазандағы мыйды көп тыңдайтын сыйақтымыз ↓ ///	↑ жалпы ͡б̊ір ғызығ ͡дүнүйө ͡б̊ар →// жүрөктүң ішінде қырығ мійлійон нейронұ ͡б̊ар/бөлөг мый таб̊ылды ↓ /// ↑ ^уон' естіген шығарсыздар ^йенді →// көзүқарақт' адамдар білед ↓ /// ↑ тұура сол сыйақты/ ↑ асқазан ішінде ͡де мый таб̊ылған ↓ /// ↑ бәлембай мійлійон нейронұ ͡б̊ар ↓ /// ↑ йенді →// бастағы мый ͡б̊ір ͡б̊өлөк ↓ /// ↑ негіз' үшөуү сұйнқронно жұмұс істеу ͡герек →// үйлөсүмді жұмұс істеу ͡герек ↓ /// ↑ біз ͡герісінше сол →// мына жақтағы мый мен асқазандағы мыйды ͡гөп тыңдайтын сыйақтымыз ↓ ///	Жалпы бір қызық дүние бар, жүректің ішінде 40 миллион нейроны бар бөлек ми табылды. Оны естіген шығарсыздар енді, көзіқарақты адамдар біледі. Тура сол сияқты асқазан ішінде де ми табылған. Бәленбай миллион нейроны бар. Енді бастағы ми бір бөлек. Негізі үшеуі синхронно жұмыс істеу керек, үйлесімді жұмыс істеу керек. Біз керісінше, сол мына жақтағы ми мен асқазандағы миды көп тыңдайтын сияқтымыз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ негізі // әлгі ғазали айтады / жүрек патша болса →// ақыл үуәзір болса / дейді ↓ /// ↑ патша мына жерде боп / ^йекеуін былайш' айтқанда / ^іреттеп ^уотырса →// бәлкім біз // құдай бізд'алғашқы жаратқан кейпімізге түсер ͡ме ^йедік ↓ /// ↑ жасампаздық / сондай →// гұуманистік жолға түсер ͡ме ^йедік деп ^уойлаймын ↓ ///	↑ негізі // әлгі ғазалый айтады // жүрөк патш̆а ͡б̊олса →// ақыл ^үуәзір ͡б̊олса // дейді ↓ /// ↑ патш̆а мына жерде ͡б̊оп // ^йекеуүм былайш' айтқанда // ^іреттеб̊ ^уотұрса →// бәлкім біз // құдай бізд' алғашқ̊ы жаратқаң ͡гейпімізге түсөр ͡м' едік ↓ /// ↑ жасампаздық // сондай →// гұуманыйстіг жолға түсөр м' едік деб̊ ^уойлаймын ↓ ///	Негізі әлгі Ғазали айтады "жүрек патша болса, ақыл уәзір болса" дейді. Патша мына жерде болып екеуін былайша айтқанда реттеп отырса, бәлкім біз Құдай бізді алғашқы жаратқан кейпімізге түсер ме едік. Жасампаздық сондай гуманистік жолға түсер ме едік деп ойлаймын.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ұлт қателігі ↓/// ↑ тоғызыншы ғасырд'отырып →// ^уөткен ыы:ы ы: →// ұуақытқа барып баға берүудің ^уөзі бір / байансыз дүнійе↑// және ^уол / көп жағдайда ↑// қауыпті де↓/// ↑ ^уөйткені / сен қоғамның →// былайш тоғызыншы ғасырд' айтқанда →// сынына ұшырауың мүмкүн ↓ /// ↑ себебі / бабаларды сынау деген дүнүйе қалай ^уол ^уосы / деген сыйақты ↓/// ↑ дегенмен →// айтып көрейік ↓/// ↑ мен // ^уойлайм →// қалай болғанда ͡ да →// қазақ тәуелсіздігін сақтап қалұу керек ^йед →// біз ^уорысқа кірмеуіміз ͡ герек ^йед ↓ /// ↑ қалай болғанда тоғызыншы ғасырд ͡ да/ ^уорыстың тырнағынан құтұлуұмыз керек ^йед ↓/// ↑ білмеймін / нестеу керек ^йед/ ^уол гезде ↓ ///	↑ ұлт қателігі ↓ /// ↑ ^уон тоғызыншы ғасырда ^уот ^ұ рұп →// ^уөткөн ыы:ыы : →// ^ұуақытқа ͡б̊арып паға ͡б̊ер ^ү удүң ^уөзү ͡ б̊ір / байансыз дүнүйө↑/ жән'ол // көб̊ жағдайда // ↑ қауүптү ͡ де ↓ /// ↑ ^уөйткөнү / сең ғоғамның →// былайш'айтқанда →// сынын'ұш ^ұ рауұң мүмкүн ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / баб̊аларды сынау деген дүнүйө қалай ^уол ^уосұ / деген сыйақты ↓ /// ↑ дегеммен // айтып көрөйүк ↓/// ↑ мен // ^уойлаймын →// қалай болғанда ͡ да →// қазақ тәуөлсүздүгін сақтап қалұу ͡герег ^йеді↓/ біз ^уорұсқа ͡гірмеуүмүз ͡ герег ^йеді ↓ /// ↑ қалай болғанда ͡ да/ ^уорұстұң тырнағынаң ғұтұлұуұмұз герег ^йед ↓ /// ↑ білмеймін / н' істеу керег ^йед / ^уол ͡ гезде ↓ ///	Ұлт қателігі. ХХІ ғасырда отырып, өткен уақытқа барып баға берудің өзі бір баянсыз дүние және ол көп жағдайда қауіпті де. Өйткені сен қоғамның, былайша айтқанда, сынына ұшырауың мүмкін. Себебі бабаларды сынау деген дүние қалай ол осы деген сияқты. Дегенмен, айтып көрейік. Мен ойлаймын, қалай болғанда да, қазақ тәуелсіздігін сақтап қалу керек еді, біз орысқа кірмеуіміз керек еді. Қалай болғанда да орыстың тырнағынан құтылуымыз керек еді. Білмеймін не істеу керек еді ол кезде.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^уол жағын мен қазыр айт'алмаймын →// бірақ ͡біз кенесарыны қолдамадық →// кенесарының / тәуелсіздік жолындағы қасійетті соғысты қолдамадық ↓/// ↑ неге ͡десең →// ^уол біздің/ тағы да ауызбіршілігіміздің жоқтығынан →// ^уол бірінші ͡ғателік ↓ /// ↑ бізд'ауызбіршілік жоқ ↓ /// ↑ ^йекінші ͡ғателік/ ^уос'ауызбіршіліктің ар жағында тұратын/ ^уол біздің // трайб̊ализм ↑ ///	↑ ^уол жағын мең ͡ғазір айт' алмаймын →// бірақ ͡піз // кенесарыны қолдамадық / кенесарының // тәуөлсүздүг жолұндағы қасыйетті соғұстұ қолдамадық ↓ /// ↑ неге десең // ^уол біздің // тағы д' ауұзб̊үршүлігіміздің жоқтұғұнан ↓ /// ↑ ^уол бірінші ͡ғателік // бізд' ауұзб̊үршүлік жоқ ↓ /// ↑ ^йекінші ͡ғателік // ^уос' ауұзб̊үршүліктің ар жағында тұратын // ^уол біздің // трайб̊алыйзм ↑ ///	Ол жағын мен қазір айта алмаймын, бірақ біз Кенесарыны қолдамадық, Кенесарының тәуелсіздік жолындағы қасиетті соғысты қолдамадық. Неге десең, ол біздің тағы да ауызбіршілігіміздің жоқтығынан, ол - бірінші қателік. Бізде ауызбіршілік жоқ. Екінші қателік - осы ауызбіршіліктің ар жағында тұратын ол біздің трайбализм.
Ақберен Елгезек	▶	↑ біз ^ұрұуға →// жүзге →// қырық құрақ // жаңағы // ^йелге айналып кеттік ↓ /// ↑ ^уо : баста // мысал үшін →// әз жәнібектің кезінде →// алтын ^уорданың кезінде // ↑ үш жүз деген бұл әскерій/ терійторйалық бөлініс болатын ↓ /// ↑ біз ^уоны алдық та →// ыы:ы →// гендік / тұуысқандыққа айналдырып жібердік ↓ /// ↑ ^уолай ^йемес ^уол ↓ /// ↑ шындығында →// қазыр/ ^уосы қазақтың бүкіл // ^ұрұуларынан ↑ // проба алып →// генетикалық зерттеулер жүргізіп жүрген жігіттер бар ↓ /// ↑ солар айтад →// біз ұлт ^іретінде →// генетійкалық тұрғыда / ұлт ^іретінде →// қалыптасып қойған ^йелміз / халықпыз ↓ ///	↑ біз ^ұрұуға →// жүзгө →// қырық құрақ // жаңағы // ^йелг' айналып кеттік ↓/// ↑ ^уо : баста // мысал үшүн →// әж жәніб̊ектің ͡гезінде →// алтын ^уорданың ͡гезінде ↑// үш шүз дегем бұл әскерій / террійторұйалық ͡пөлүнүс ͡полатын ↓/// ↑ біз ^уон'алдық та →// гендік / тұуұсқандыққ'айналдырып жіб̊ердік↓/// ↑ ^уолай ^йемес ^уол ↓ /// ↑ шындығында ͡ғазір/ ^уосұ қазақтың бүкүл // ^ұрұуларынан →// проб̊' алып / генетійкалық зерттеулөр жүргүзүб̊ жүргөн жігіттер ͡б̊ар ↓/// ↑ солар айтад ↑/ біз ұлт іретінде →// генетійкалық тұрғұда // ұлт ^іретінде қалыптасып қойған ^йелміз // халықпыз ↓ ///	Біз руға, жүзге, қырық құрақ жаңағы елге айналып кеттік. О баста мысал үшін, әз Жәнібектің кезінде, Алтын орданың кезінде үш жүз деген бұл әскери территориялық бөлініс болатын. Біз оны алдық та, гендік туысқандыққа айналдырып жібердік. Олай емес ол. Шындығында, қазір осы қазақтың бүкіл руларынан проба алып, генетикалық зерттеулер жүргізіп жүрген жігіттер бар. Солар айтады, біз ұлт ретінде, генетикалық тұрғыда ұлт ретінде қалыптасып қойған елміз, халықпыз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^уолар жаңағы / қатар-қатарымен битіп келе жатқан солдаттарға тұтқыйылдан шабұуыл жасап/ жан-жақтан сондай соғыс →// тәсілдерін меңгерген ^йелміз ғой↓/// ↑ бізге →// бізді ^уорыс ↑ қалай болғанда да жаулай алмайтын ^йед↓/// ↑ ^уоны ^уөздері көздері жетті ↓ /// ↑ сосын бұлар ністейді →// әбден зерттейді ғой / тыңшылар жібереді/ сонда біздің ^йең ұрымтал тұсымызды білген →// ^уол ^ұрұушылдық →// жүзге бөлінетін дүнійе ↓ /// ↑ тұура соны / қалай ^уоны ^йенді // технологйасын / жасау керек →//^уоны қалай // жүзеге асыру керек деген кезде →// бұлар / болыс сайлау системасын кіргізед ↓ ///	↑ ^уолар жаңағы // қатар-ғатарымем бійтіп келе жатқан солдаттарға тұтқұйұлдан шаб̊ұуұл жасап // жан-жақтан сондай соғұс →// тәсілдерін меңгерген ^йелміз ғой →// бізге →// бізде ^уорұс →// қалай болғанда да жаулай алмайтын ^йед ↓/// ↑ ^уоны ^уөздөрү көздөрү жетті ↓ /// ↑ сосұм бұлар н' істейді ↑/ әб̊ден зерттейді ғой / тыңшылар жіб̊ереді // сонда ͡б̊іздің ^йең ұрұмтал тұсұмұзды ͡б̊ілген // ^уол ^ұ рұушұлдұқ →// жүзгө ͡б̊өлүнөтін дүнүйө ↓ /// ↑ тұура сонұ // қалай ^уоны ^йенді // технологұйасын // жасау ͡герек // ^уонұ қалай // жүзөг' асырұу керек дегең гезде // бұлар →// болұс сайлау сійстемасың гіргізед ↓ ///	Олар жаңағы қатар-қатарымен битіп келе жатқан солдаттарға тұтқиылдан шабуыл жасап, жан-жақтан сондай соғыс тәсілдерін меңгерген елміз ғой. Бізге, бізді орыс қалай болғанда да жаулай алмайтын еді. Оны өздері көздері жетті. Сосын бұлар не істейді, әбден зерттейді ғой, тыңшылар жібереді. Сонда біздің ең ұрымтал тұсымызды білген, ол - рушылдық, жүзге бөлінетін дүние. Тура соны, қалай оны енді технологиясын жасау керек, оны қалай жүзеге асыру керек деген кезде, бұлар болыс сайлау системасын кіргізеді.
Ақберен Елгезек	▶	↑йағ^іни →// міне ↑ демократійа сендерге ↑// хандарың кетті →// ійа →// бас-басына сұлтансыңдар →// ^йенді // іштеріңнен ^йең ^ылайықты деген →// ^йең ақылды деген →// ^йең әділетті деген адамдарыңды сайлап алыңдар дейд ↓ /// ↑ мәселенің бәрі ^уосы жерде басталад ↓ /// ↑ анау пәленшенің ^ұрұуы →// мынау түгеншенің атасы ↑// айақтан тартұу ↓ /// ↑^уоған // аз // тас салұу жаңағы/ сайлауда дегендей ↑// қырылысұу →// содан басталды міне ↓ /// ↑ әлі күнге дейін содан зардап шегіп келе жатырмыз ↓ ///	↑ йағ^іни →// міне ↑// демократыйа сендерге →// хандарың ͡гетті →// йа →// бас-͡пас ^ы на сұлтансыңдар →// ^йенді // іштеріңнен ^йең ^ылайықты деген →// ^йең ақылды деген →// ^йең әд ^ілетті деген адамдарыңды сайлаб̊ ͡алыңдар дейді ↓ /// ↑ мәселенің бәр' ^уосұ жерде ͡б̊асталады ↓ /// ↑ анау пәленшенің ^ұрұуұ →// мынау түгөншөнің атасы →// айақтан тартұу↓ /// ↑ ^уоған // аз // тас салұу жаңағы / сайлауда дегендей →// қыр ^ы лысұу / содам басталды міне ↓ /// ↑ әлі ͡гүңгө дейін содан зардап̊ шегіп келе жатырмыз ↓ ///	Яғни, міне демократия сендерге, хандарың кетті, ия, бас-басына сұлтансыңдар, енді іштеріңнен ең лайықты деген, ең ақылды деген, ең әділетті деген адамдарыңды сайлап алыңдар дейді. Мәселенің бәрі осы жерде басталады. Анау пәленшенің руы, мынау түгеншенің атасы, аяқтан тарту. Оған аз тас салу жаңағы сайлауда дегендей, қырылысу, содан басталды міне. Әлі күнге дейін содан зардап шегіп келе жатырмыз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ міне қазыр // айтады →// мысалы / неге көсем жоқ байағы / ^йеріп кететін ↓ /// ↑ біреу ͡гөсөм боп шық̊са →// ^уол біреудің ^ұрұуы ͡боп шығад →// біреудің жүзі ͡боп шығад →// қалған ^йекі жүз міндетті түрде ^йермейд ↓ /// ↑ бізден шық̊сын →// біздің бала болсын деген сійақты / ^уосы ͡біздің →// үлкен қателігіміз ↑///	↑ міне қазыр // айтады →// мысалы →// неге ͡гөсөм жоқ ͡пайағы // ^йеріп кететін ↓ /// ↑ біреу ͡гөсөм боп̊ шық̊са →// ^уол біреудүң ^ұрұуұ ͡б̊оп̊ шығады →// біреудүң жүзү ͡б̊оп̊ шығад →// қалған ^йекі жүз міндетті түрде ^йермейді ↓ /// ↑ бізден шық̊сын →// біздің бала ͡б̊олсұн деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уосұ ͡б̊іздің →// үлкөң ғателігіміз↑///	Міне қазір айтады, мысалы, неге көсем жоқ баяғы еріп кететін. Біреу көсем боп шықса, ол біреудің руы боп шығады, біреудің жүзі боп шығады, қалған екі жүз міндетті түрде ермейді. Бізден шықсын, біздің бала болсын деген сияқты. Осы біздің үлкен қателігіміз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мен шынын айтқанда →// ауылдан ↑// қандай рұудың баласы ^йекенімді ͡де білмей келгенбіз↓ /// ↑ шынын айтқанда →// казгу-де ^уоқып жүрген кезде ͡де сол →// әсіре бір неткен ͡жоқ ↓/// ↑ Бұл ^уосұ соңғы ^уон жыл ͡ма →// ^уон бес жылда ͡ма →// жыйырма жыл дейік̊ші →// қатт'өршіп кетті ͡ғой ↓ /// ↑ себебі мына / бійлікке таласұу →// ақ̊шаға таласұу // бизнес жасау деген дүнійенің бәрі // ^уосы ^ұрұушылдық принципімен кеткеннен кейін // бұл барлық салаға кіріп кетті ↓ ///	↑ мен шынын айтқанд'ауұлдан →// қандай ^ұ рұудұң балас'^йекенімді де ͡б̊ілмей гелгембіз →// шынын айтқанда →// казгұу-де ^уоқұп жүргөң гезде де сол →// әс ^і ре ͡б̊ір неткен жоқ ↓ /// ↑ бұл ^уосұ соңғы ^уон жыл ма→// ^уом беш шылда ма →// жыйырма жыл дейік̊ші → // қатт'өршүп кетті ғой ↓ /// ↑ себ̊еб̊і мына/ бійлікке таласұу // ақ̊шаға таласұу // бійзнеш шасау деген дүнүйөнүң бәрі →// ^уосұ ^ұрұушұлдұқ прійнсійпімең геткеннең гейін // бұл барлық̊ салаға ͡гіріп кетті ↓ ///	Мен шынын айтқанда, ауылдан қандай рудың баласы екенімді де білмей келгенбіз. Шынын айтқанда, КазГУ-де оқып жүрген кезде де сол, әсіре бір неткен жоқ. Бұл осы соңғы он жыл ма, он бес жылда ма, жиырма жыл дейікші, қатты өршіп кетті ғой. Себебі мына билікке таласу, ақшаға таласу, бизнес жасау деген дүниенің бәрі осы рушылдық принципімен кеткеннен кейін бұл барлық салаға кіріп кетті.
Ақберен Елгезек	▶	↑ әдебиеттегі ^ұрұушылдық ↓ /// ↑ алғаш әдебійетке келген ͡гезде →// бізді шеттететін кәдімгідей →// мен ^уоны білем ↑ /// ↑ пәленш'аға →// түгенше менің бауұрым →// мынау бірінші ^уорын алсын →// ананың ^уөлеңі тезірек жариалансын →// мынау сүйтс̆ін →// бүйтс̆ін деген ↓ /// ↑ ^уондай дүнійені мен ^уөзім көрдім / әдебійетте болмауға тійіс жерде →// былайш'айтқанда ↓ /// ↑ әдебійетте ^йенді ↑ қандай ^ұрұушылдық болұуы мүмкүн жалпы ^йенді →// күлкілі нәрсе^ұғой //↑ бірақ ^уөкінішке ^уорай →// бар ↑ ///	↑ әдеб̊ійеттегі ^ұрұушұлдұқ ↓ /// ↑ алғаш әдеб̊ійетке ͡гелгең ͡гезде →// бізді шеттететің гәдімгідей →// мен ^уонұ ͡б̊ілем ↓ /// ↑ пәленш' аға →// түгөншө менің бауұрұм →// мынау ͡б̊ірінш'орұн алсын →// ананың ^уөлөңү тезірег жәр' ыйалансын // мынау сүйтč̆ін // бүйтč̆ін деген→// ^уондай дүнүйөнү мен ^уөзүм ͡гөрдүм / әдеб̊ійетте ͡б̊олмауға тійіш шерде →// былайш'айтқанда ↓/// ↑ әдеб̊ійетте ^йенді →// қандай ^ұрұушұлдұқ ͡полұуұ мүмкүн жалп'енді / күлкүлү нәрсе ғой →// бірағ ^уөк ^ү нүшке ^уорай →// бар ↓ ///	Әдебиеттегі рушылдық. Алғаш әдебиетке келген кезде, бізді шеттететін кәдімгідей, мен оны білемін. Пәленше аға, түгенше менің бауырым, мынау бірінші орын алсын, ананың өлеңі тезірек жариялансын, мынау сүйтсін, бүйтсін деген. Ондай дүниені мен өзім көрдім әдебиетте болмауға тиіс жерде, былайша айтқанда. Әдебиетте енді қандай рушылдық болуы мүмкін жалпы енді, күлкілі нәрсе ғой, бірақ өкінішке орай, бар.
Ақберен Елгезек	▶	↑ жетпіс пайыз пайыз бізде / генетикамыз бірдей ↓/// ↑ ^уол деген күлкілі нәрсе ғой ↓ /// ↑ мысалы / мен ↑ кіші жүздің қазағымын / менің қаным бөлек ↑/ болмаса мен ұлы жүздің қазағымын / мен бөлек/↑ ^уорта жүздің қазағы бөлек деген ↓/// ↑ ^уосұ бір дүнійені бізге әә: әә: →// ↑орыстар сіңірді деп ^уойлайм ↓ /// ↑ себебі //кенесарыны құлатқаннан кейін →// кенесарының басын алғаннан кейін→// бізге/ діній миссионерлерді жіберіп көрді→// татарларды/ ^уол қазақты құрта алмады/ мысалы ↑ /// ↑ соғысып көрді →// соғыспен бізді ала алмайд ↓/// ↑ себебі бұл дала кең↑// біз анау шыңғысхан заманынан партійзандық соғыс жүргізу тәсілін әбден үйренгенбіз →// бытырап далада жоғалып кетеміз↓///	↑ жетпіс пайыз пайыз ͡б̊ізде // генетійкамыз ͡б̊ірдей ↓ /// ↑ ^уол дегең ͡гүлкүлү нәрсе ғой ↓ /// ↑ мысалы →// мен →// кіші жүздүң ͡ғазағымын →// менің ͡ғаным бөлөк →// болмаса мен ұлұ жүздүң ͡ғазағымын →// мем бөлөк →// ^уорта жүздүң ͡ғазағы ͡б̊өлөк деген ↓ /// ↑ ^уосұ ͡б̊ір дүнүйөнү ͡б̊ізг' →// ^уорұстар сіңірді деб̊ ^уойлайм ↓ /// ↑ себ̊еб̊і // кенесарыны құлатқаннаң гейін →// кенесарының басын алғаннаң гейін →// бізге // діній мұйссұйонерлерді жіб̊еріп көрдү →// татарларды →// ^уол ғазақты құрт' алмады →// мысалы ↑ /// ↑ соғұсұп көрдү →// соғұспем бізд' ала алмайд // себ̊еб̊і ͡б̊ұл дала ͡гең →// біз анау шыңғысхан заманынам партыйзандық̊ соғұш шүргүзүу тәс ^і лін әб̊ден үйрөңгөмбіз →// быт ^ы рап далада жоғалып кетеміз ↓ ///	70 пайыз бізде генетикамыз бірдей. Ол деген күлкілі нәрсе ғой. Мысалы, мен кіші жүздің қазағымын, менің қаным бөлек, ұлы жүздің қазағымын, мен бөлек, орта жүздің қазағы бөлек деген. Осы бір дүниені бізге орыстар сіңірді деп ойлаймын. Себебі Кенесарыны құлатқаннан кейін, Кенесарының басын алғаннан кейін, бізге діни миссионерлерді жіберіп көрді, татарларды. Ол қазақты құрта алмады, мысалы. Соғысып көрді, соғыспен бізді ала алмайды. Себебі бұл дала кең, біз анау Шыңғысхан заманынан партизандық соғыс жүргізу тәсілін әбден үйренгенбіз, бытырап далада жоғалып кетеміз.
Ақберен Елгезек	▶	↑ трайбализм ↓ /// ↑ жаз^ұушылар ^уодағы ↓ /// ↑ ол ^ырас →// мысалға'оны жасырып →// құпйа ғып жүретін қазыр ^йешқандай қажеті жоқ ↓ /// ↑ ^уөкінішке ^уорай →// біз мысалы →// үлкен бір шаралар ^уөткізген кезде →// міндетті түрде үш жүздің ақ̊сақалдарына сөз береміз ↓ /// ↑ ^уолай болмаса қырғын болад ↓ /// ↑ ^уол міндетті түрде ↓ /// ↑ бұрыннан келе жатқан нәрсе ^уол ↓ /// ↑ біз ^уойлап тапқан жоқпыз →// біз ^йенгізіп жатқан жоқпыз↓ /// ↑ ^уол бізге дейін болған // біз ^уоны бұз'алмай ^уотырмыз / ^уөкінішке ^уорай ↓ ///	↑ трайб̊алыйзм ↓ /// ↑ жаз ^ұушұлар ^уодағы ↓/// ↑ ^уол ^ырас →// мысалғ'онұ жас ^ырып →// пір / құпұйа ғыб̊ жүрөтүң ғазір ^йешқ̊андай ғажеті жоқ ↓ /// ↑ ^уөк ^үнүшк' ^уорай // біз мысалы // үлкөм бір шаралар ^уөткүзгөң гезде // міндетті түрд' үш жүздүң ақ̊сақалдарына сөз ͡б̊ереміз ↓ /// ↑ ^уолай болмаса ͡ғырғым болады↓/// ↑^уол міндетті түрдө ↓ /// ↑ бұрұннаң геле жатқан нәрс' ^уол // біз ^уойлап тапқан жоқпұз →// біз ^йеңгізіб̊ жатқан жоқпұз ↓ /// ↑ ^уол бізге дейім болған →// біз ^уонұ ͡б̊ұз' алмай ^уотұрмұз/ ^уөкүнүшке ^уорай ↓ ///	Трайбализм. Жазушылар одағы. Ол рас, мысалға оны жасырып, құпия ғып жүретін қазір ешқандай қажеті жоқ. Өкінішке орай, біз мысалы, үлкен бір шаралар өткізген кезде, міндетті түрде үш жүздің ақсақалдарына сөз береміз. Олай болмаса қырғын болады. Ол міндетті түрде бұрыннан келе жатқан нәрсе ол. Біз ойлап тапқан жоқпыз, біз енгізіп жатқан жоқпыз. Ол бізге дейін болған, біз оны бұза алмай отырмыз, өкінішке орай.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мысалы / жаңағындай тұура бір шара болад →// кіші жүздің бір шалы сөйлемесе →// кіші жүздің балалары қыйсайып қалад →// шығып кетүуі мүмкүн шарадан ↓ /// ↑ соның бәрін жіті бақылап ^уотырад →// нешін керек ^йекенін мен түсінбеймін мұнұ ↓ ///	↑ мысалы →// жаңағындай тұура ͡б̊ір шара ͡б̊олад →// кіші жүздүң бір шалы сөйлөмөсе →// кіші жүздүң балалары қыйсайып қалад →// шығып кетүуү мүмкүн шарадан ↓ /// ↑ сонұң бәрін жіті ͡б̊ақылаб̊ ^уот ^ұ рад →// н' үшүн керег ^йекенін мен түсүмбөймін мұнұ ↓ ///	Мысалы, жаңағындай тура бір шара болады, кіші жүздің бір шалы сөйлемесе, кіші жүздің балалары қисайып қалады, шығып кетуі мүмкін шарадан. Соның бәрін жіті бақылап отырады, не үшін керек екенін мен түсінбеймін мұны.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мысалы →// атақ бергенде →// ↑біз бермейміз↓/// ↑ бірақ / ^уойбай / анау ұсұнылмай қапты / мынау ұсынылу керек →// кіші атаның балалары ^іренжіп қалмасын ↓/// ↑ ^уойбай/ анау ұсынылмай қалды →// үлкен атаның баласы ^іренжіп қалмасын →// ^уорталар ^іренжіп қалмасын деген сиақты әңгімелер жүред ↑/// ↑ ^уол ^йенді →// ^уөкінішке ^уорай →// ^уосындай бір дүнійе бар бізде ↑ /// ↑ мен ^йенді мемлекеттік қызметте жұмыс істедім →// сонда да көрдім мен ↓ ///	↑ мысалы →// атақ бергенде →// біз ͡б̊ермейміз ↓ /// ↑ бірақ// ↑^уойб̊ай →// ана' ұс ^ұнұлмай қапты →// мына' ұс ^ұнұлұу керек // кіш' атаның балалары ^іренжіп қалмасын ↓ /// ↑ ^уойб̊ай // ана' ұс ^ұнұлмай қалды →// үлкөн атаның баласы ^іренжіп қалмасын →// ^уорталар ^і ренжіп қалмасын деген сыйақт' әңгімелер жүрөд ↑ /// ↓ /// ↑ ^уол ^йенді →// ^уөк ^үнүшке ^уорай ^уосұндай бір дүнүйө ͡б̊ар ͡б̊ізде ↓ /// ↑ мен ^йенді мемлекеттік қызметте жұмұс істедім →// сонда да ͡гөрдүм мен ↓ ///	Мысалы, атақ бергенде, біз бермейміз. Бірақ ойбай, анау ұсынылмай қапты, мынау ұсынылу керек, кіші атаның балалары ренжіп қалмасын. Ойбай анау ұсынылмай қалды, үлкен атаның баласы ренжіп қалмасын, орталар ренжіп қалмасын деген сияқты әңгімелер жүреді. Ол енді, өкінішке орай, осындай бір дүние бар бізде. Мен енді мемлекеттік қызметте жұмыс істедім, сонда да көрдім мен.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мысалы →// біліктілігің →// ақылың дейміз ба →// білімің / барлығы жетіп тұрад →// сен мына / қызметке барұуың керек →// сені тағайындау керек →// соны біліп жүресің ↓ /// ↑ тағайындалатыныңды біліп жүресің →// бірақ сап ^йетіп біреу келе қалад ↓/// ↑ ^уол сенің бастығың болады / сосын сен ^уонымен қырыласың да жұмыстан кетесің ↓ /// ↑ себебі →// ^уол/ ^уол жұмыс білмейді →// тәжрійбесі жоқ →// бірақ жаңағы бір бастықтардың →// былайш' айтқанда / тұуысқаны/ тырнақ̊шаның ішінде // ^ұрұуласы // жүздесі сыйақты ↓ ///	↑ мысалы →// біліктілігің →// ақ ^ылың дейміз ͡б̊а →// білімің/ барлығы жетіп тұрады →// сен мына / қызметке ͡б̊арұуұң ͡герек →// сені тағайындау ͡герек →// сонұ ͡б̊іліб̊ жүрөсүң↓ /// ↑ тағайындалатыныңды ͡б̊іліб̊ жүрөсүң →// бірақ̊ саб̊ ^йетіп піреу ͡геле қалады ↓/// ↑ ^уол сенің бастығың болады ↓ /// ↑ сосұн сен ^уонұмең ғыр ^ыласың да жұмұстаң гетесің ↓ /// ↑ себ̊еб̊і →// ^уол // ^уол жұмұс ͡пілмейді / тәж ^ірійб̊есі жоқ →// бірағ жаңағы ͡б̊ір ͡б̊ашшылардың былайш' айтқанда // тұуұсқаны // тырнақ̊шаның ішінде // ^ұрұуласы →// жүздөсү сыйақты ↓ ///	Мысалы, біліктілігің, ақылың дейміз ба, білімің барлығы жетіп тұрады, сен мына қызметке баруың керек, сені тағайындау керек, соны біліп жүресің. Тағайындалатыныңды біліп жүресің, бірақ сап етіп біреу келе қалады, ол сенің бастығың болады. Сосын сен онымен қырыласың да жұмыстан кетесің. Себебі, ол жұмыс білмейді, тәжірибесі жоқ, бірақ жаңағы бір бастықтардың, былайша айтқанда, туысқаны, тарнақшаның ішінде руласы, жүздесі сияқты.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мынау ^уөскенше →// біздің бала ^уөссін деген→// сондай бір дүнійе ↓ /// ↑ біздің / басқа ^йелдер сиақты дамымай жатқанымыздың ^йең бірінш'аурұуы ^уосы деп ^уойлаймын →// корупцыйадан кейін ↓ /// ↑ тіпті корупцыйаның алдында / жемқорлықтың алдында ^уосы / біздің неміз тұр →// трайбалізім тұр ↓ /// ↑ трайбалізім жүрген жерде/ міндетті түрде корупцыйа болады ↓ ///	↑ мына ^уөскөнше →// біздің бала ^уөссүн деген/ сондай бір дүнүйө ↓ /// ↑ біздің →// басқа ^йелдер сыйақты дамымай жатқанымыздың ^йең бірінш' аурұуұ ^уосұ деб̊ ^уойлаймын →// коррұупсыйадаң гейін ↓ /// ↑ тіпті ͡горрұупсыйаның алдында →// жемқорлұқтұң алдынд' ^уосұ / біздің неміз тұр →// трайб̊алійзім тұр ↓ /// ↑ трайб̊алійзім жүргөн жерде // міндетті түрдө коррұупсыйа ͡б̊олады ↓ ///	Мынау өскенше, біздің бала өссін деген, сондай бір дүние. Біздің басқа елдер сияқты дамымай жатқанымыздың ең бірінші ауруы осы деп ойлаймын, коррупциядан кейін. Тіпті коррупцияның алдында, жемқорлықтың алдында осы біздің неміз тұр, трайбализм тұр. Трайбализм жүрген жерде, міндетті түрде коррупция болады.
Ақберен Елгезек	▶	↑ жең ұшынан жалғасқан жемқорлық болад→// қыйанат жасай салу болад ↓ /// ↑^уол/ қылмыс жасаса да// басқа біреуді ^уоның ^уорнына түрмеге ^уотырғызып жіберүу деген →// болмаса/ жаңағындай // ^уол адам ^уөлтіріп қойса ͡да түрмеден құтылып кетүу деген дүнійелер ↓ /// ↑ сондай бір // адам сенгісіз →// дамыған // гұуманистік қоғамда →// жаңағы →// бағана айтып кеткен →// қорқынышты фил'мдегідей дүнійе →// мысалы ↓/// ↑ соның бәрінде жаңағындай біздің аурұу жатыр ↓///	↑ жең ұш ^ұнан жалғасқан жемқорлұқ ͡полад →// қыйанат ͡шасай салұу ͡б̊олад ↓ /// ↑ ^уол // қылмыш шасаса да // басқа ͡б̊іреуді // ^уонұң ^уорнұна түрмөг'отұрғұзып жіб̊ерүу деген →// болмаса // жаңағындай // ^уол адам ^уөлтүрүп қойса да // түрмөдөң ғұт ^ұлұп кетүу деген дүнүйөлөр ↓ /// ↑ сондай бір // адам сеңгісіз →// дамыған // гұуманыйстік қоғамда →// жаңағы // баған'айтып кеткен // қорқұнұшты фійл'мдегідей дүнүйө мысалы ↓ /// ↑ сонұң бәрінде жаңағындай біздің аурұу жатыр ↓ ///	Жең ұшынан жалғасқан жемқорлық болады, қиянат жасай салу болады. Ол қылмыс жасаса да, басқа біреуді оның орнына түрмеге отырғызып жіберу деген, болмаса жаңағындай, ол адам өлтіріп қойса да түрмеден құтылып кету деген дүниелер. Сондай бір адам сенгісіз дамыған гуманистік қоғамда, жаңағы, бағана айтып кеткен, қорқынышты фильмдегідей дүние, мысалы. Соның бәрінде жаңағындай біздің ауру жатыр.
Ақберен Елгезек	▶	↑ нестеу керек ↑/// ↑ кез ͡гелген ыы:ы→// жаңағындай / надандық →// бір // псійхалогиалық проблемадан арылұу ͡үшүн↓/// ↑ мысалы ͡үшүн / діній догматикалық дүнійелер бар →// жаңағыдай ұрұушылдық деген сыйақты ↓/// ↑ күлкүлү жағдайлардан арылұу үшүн адам ^йең бірінші →// білімге ұмтұлұу ͡ герек →// әрійне ↓ ///	↑ н' істеу керек ↑ /// ↑ кез ͡гелген →// жаңағындай →// надандық ͡пір →// псұыйхологиалық проблемадан арылұ' үшүн ↓ /// ↑ мысал'үшүн / діній догматыйкалығ ͡дүнүйөлөр ͡б̊ар →// жаңағыдай ұрұушұлдұғ ͡деген сыйақты ↓ /// ↑ күлкүлү жағдайлардан ар ^ылұ'үшүн адам ^йең бірінші →// білімг' ұмтұлұу ͡ керек / әрійне ↓ ///	Не істеу керек? Кез келген жаңағындай надандық, бір психологиялық проблемадан арылу үшін. Мысалы үшін діни догматикалық дүниелер бар, рушылдық деген сияқты. Күлкілі жағдайлардан арылу үшін адам ең бірінші, білімге ұмтылу керек, әрине.
Ақберен Елгезек	▶	↑ біздің қоғам неғұрлұм білімді болған сайын / мынандай дүнійелердің бәрінің үстүнен қарап күлөтүн болады →// сосын ^уөзі ͡ де қашады ↓ /// ↑ ^уондай азаматтар көп ͡ қой бізде →// бірақ ^уөкүнүшке ^уорай →// бізде қәзір// білімге ұмтылғаннан гөрі →// кері ͡ гетіп жатқан сыйақты ↓ /// ↑ ^йенді кітәп ^уоқымайды →// анау-мынау деп айтады →// кітәп жоқ қой ^уоқыйтын →// кітәп жоқ →// шынын айтқанда↓ /// ↑ ^уол праблема / басқа праблема ↓ /// ↑ ^уонұ қәзір айтс̆а →// ұзаққа ͡ гетеміз/ ↑ бірақ қалай болғанда͡ да →// бізге ↑// білім кілтін қоғамда / насійхаттау ͡ керек ↓ /// ↑ білімді болған сән →// білімді болған модно болады →// білімді жүрген адам тоқ жүреді →// бай болады деген сыйақты ↓ ///	↑ біздің ͡ғоғам неғұрлұм білімді ͡б̊олған сайын // мынандай дүнүйлөрдүң бәрінің үстүнөң ғарап күлөтүм болады →// сосұн ^уөзө ͡ де қашады ↓ /// ↑ ^ұондай азаматтар ͡гөп ͡ қой бізде →// бірағ ^уөкүнүшкө ^ұ ^уорай →// бізде қәзір // білімг' ұмтұлғаннан гөрү →// кері ͡ гетіб̊ жатқан сыйақты ↓ /// ↑ ^йенді ͡гітәб̊ ^уоқ ^ұ майды →// анау-мынау деб̊ ͡айтады →// кітәб̊ жоқ →// қой ^уоқұйтұн →// кітаб̊ жоқ // шынын айтқанда ↓ /// ↑ ^ұол проблема ͡б̊асқа проблема // ^ұонұ қәзір айтč̆а →// ұзаққа ͡ гетеміз ↑// бірақ қалай болғанда͡ да →// бізге →// білім ͡гілтің ғоғамда →// насыйхаттау ͡ керек →// білімді ͡б̊олған сән →// білімді ͡б̊олған модно ͡б̊олады →// білімді жүргөн адам тоғ жүрөдү →// бай болады деген сыйақты ↓ ///	Біздің қоғам неғұрлым білімді болған сайын мынандай дүниелердің бәрінің үстінен қарап күлетін болады, сосын өзі де қашады. Ондай азаматтар көп қой бізде, бірақ өкінішке орай, бізде қазір білімге ұмтылғаннан гөрі, кері кетіп жатқан сияқты. Енді кітап оқымайды, анау-мынау деп айтады, кітап жоқ қой оқитын, кітап жоқ, шынын айтқанда. Ол проблема - басқа проблема. Оны қазір айтса, ұзаққа кетеміз, бірақ қалай болғанда да, бізге білім культін қоғамда насихаттау керек. Білімді болған сән, білімді болған модно болады, білімді жүрген адам тоқ жүреді, бай болады деген сияқты.
Ақберен Елгезек	▶	↑ бізде керісінше →// байлыққа білім арқыл'емес →// қылмыс арқылы барұуға/ тырысад →// бійлік арқылы барұуға тырысад ↓ /// ↑ бизнес жасап →// бір дүнійені ^уөндіріп ↑// деген сыйақты дүнійелер / мыйына кіріп-шықпайд →// керісінше →// жеңіл жол →// ійа болмаса →// жылтырақ →// жаңағы/ кійім кійіп ап →// ән айтұу →// тезірек атаққа жетүу →// тезірек сол арқылы байлыққа жетүу деген сыйақты ↓ /// ↑ бірақ білімге ұмтылып жатқан →// адам аз ↓ /// ↑ бірақ қәзір →/мен// ↑жастардан көп дүнійені байқаймын →// солардан көп дүнійе күтем →// ^уөйткені / ↑жастар бізге қарағанда/ әлдеқайда// кругозоры кең/ және жастарда рұушылдық жоқ сыйақты ↓///	↑ бізде ͡герісінше →// байлыққа ͡б̊ілім арқыл'емес →// қылмыс арқылы ͡б̊ар ^ұуға / тырысады →// бійліг арқылы ͡б̊ар ^ұуға тырысады ↓ /// ↑ бійзнеш шасап →// бір дүнүйөні ^уөндүрүп →// деген сыйақты дүнүйөлер →// мыйына ͡гіріп̊-шықпайды →// керісінше →// жеңіл жол →// ійа болмаса →// жылтырақ →// жаңағы →// кійім ͡гійіб̊ ͡ап →// ән айтұу/ тезірег атаққа жетүу →// тез ^ірек̊ сол арқылы ͡б̊айлыққа жетүу деген сыйақты ↓ /// ↑ бірақ ͡пілімг' ұмтұлұп жатқан →// адам аз ↓ /// ↑ бірақ қазір →// мен →// ↑ жастардаң гөп дүнүйөнү ͡б̊айқаймын // солардаң гөп дүнүйө күтөм // ^уөйткөнү →//жастар ͡б̊ізге қарағанда // әлдеқайда // крұугозорұ ͡гең // және жастарда ^ұрұушұлдұғ жоқ̊ сыйақты ↓ ///	Бізде, керісінше, байлыққа білім арқылы емес, қылмыс арқылы баруға тырысады, билік арқылы баруға тырысады. Бизнес жасап, бір дүниені өндіріп деген сияқты дүниелер миына кіріп-шықпайды, керісінше, жеңіл жол, я болмаса, жылтырақ, жаңағы киім киіп ап, ән айту, тезірек атаққа жету, тезірек сол арқылы байлыққа жету деген сияқты. Бірақ білімге ұмтылып жатқан адам аз. Бірақ қазір мен жастардан көп дүниені байқаймын, солардан көп дүние күтем, өйткені жастар бізге қарағанда әлдеқайда кругозоры кең және жастарда рушылдық жоқ сияқты.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мен тіпт'әдебійеттегі жастардан байқайм ↑// ^уондаймен көп ауырмайтын сыйақты →// кейін ауырып қалмаса ↓ /// ↑ ^йекі мыңыншы жылдардың басынд'әдебійетке келген бір шоғыр жігіттер →// біз келіскенбіз // бір дастархан басында / ^ұрұушылдықпен ауырмаймыз деп ↓ ///	↑ мен тіпт' әдеб̊ійеттегі жастардам байқаймын →// ^уондаймең гөб̊ ͡ауұрмайтын сыйақты →// кейін ауұрұп қалмаса ↓ /// ↑ ^йекі мыңыншы жылдардың басынд' әдеб̊ійетке келгем // бір шоғұр жігіттер // біз геліскембіз // бір дастархам басында // ^ұрұушұлдұқпөн ауұрмаймыз деп ↓ ///	Мен тіпті әдебиеттегі жастардан байқаймын, ондаймен көп ауырмайтын сияқты, кейін ауырып қалмаса. 2000 жылдардың басында әдебиетке келген бір шоғыр жігіттер, біз келіскенбіз бір дастархан басында рушылдықпен ауырмаймыз деп.
Ақберен Елгезек	▶	↑ со кезде →/ ^уосы ↑/ өмір бақій адал болатын сиақты болып көрінді сол сөз ↓/// ↑ біз тіпті →// бір құтыға қан тапсырғанбыз →// адал боламыз сол идейаға деп ↓ /// ↑ бұның ішінде тек қана ↓/// ^ұрұушыл болмаймыз ^йемес/ ↑ әдебійетке адал боламыз →// қазақтың сөзін әлемге жеткіземіз деген секілді сондай үлкен-үлкен/ бійік-бійік/ идейаларды айтып →// ант-су ішіскенбіз ↓ /// ↑ ыы:ыы: ^йешқандай көрінбейді ^уол →// бірақ сезілет ↓ /// ↑ бәрі де ^ұрұушылдықтың кішкентай-кішкентай белгілері сезілет біздің жігіттерден↓/// ↑ жаңағындай/ ↑әдебійетке деген бір/ бұрынғы бір ↑махабаты азайып қалғандай болып көрінет →// ^уол ^уөзімде де бар шығар ↓ ///	↑ со кезде →// ^уосы →// өмір бақи адал болатын сийақты болып көрінді сол сөз // біз тіпті →// бір құтыға қан тапсырғанбыз // адал боламыз сол идейаға деп ↓ /// ↑ бұның ішінде тек қана рушыл болмаймыз ^йемес →// әдебиетке адал боламыз // қазақтың сөзін әлемге жеткіземіз деген секілді сондай үлкөн-үлкөн →// биік-биік // идейаларды айтып // ант-су ішіскенбіз ↓ /// ↑ ыы:ы →// ешқандай көрінбейді ^уол бірақ сезілет↓///↑ бәрі де →// рушылдықтың кішкентай-кішкентай белгілері сезілет →// біздің жігіттерден ↓ /// ↑ жаңағындай →//әдебиетке деген бір →// бұрынғы бір →// махаббаты азайып қалғандай болып көрінет →// ^уол ^уөзімде де бар шығар ↓ ///	Сол кезде осы өмір бақи адал болатын сияқты болып көрінді сол сөз. Біз тіпті, бір құтыға қан тапсырғанбыз, адал боламыз сол идеяға деп. Бұның ішінде тек қана рушыл болмаймыз емес, әдебиетке адал боламыз, қазақтың сөзін әлемге жеткіземіз деген секілді сондай үлкен-үлкен, биік-биік идеяларды айтып, ант-су ішіскенбіз. Ешқандай көрінбейді ол, бірақ сезіледі. Бәрі де рушылдықтың кішкентай-кішкентай белгілері сезіледі біздің жігіттерден. Жаңағындай әдебиетке деген бір бұрынғы бір махаббаты азайып қалғандай болып көрінеді, ол өзімде де бар шығар.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^йенді / біз / былай келіскенбіз →// ^йегер сол кездегі антты аттап кетс̆е →// біз не деуші ^йед →// қара белгі деуші ма →// ^йеді ↑/ соны беріп кетеміз дейміз ↓ /// ↑ әзірге ^йешкім алған жоқ ↓ /// ↑ біз сол кезде ↑// айтқанбыз →// ^йегер ↑// осы идейалар ^уорындалмай →// антты бұзатын болса →// біз сол адамға қара таңба беріп кетеміз деп →// бірақ ^уол қара таңбаны алған әлі ^йешкім жоқ ↓ /// ↑ сондұқтан әркім ^уойлауы мүмкүн →// мен әдебійетке адал болып жүрмін →// сол идейаларға адал болып жүрмін деп ↓ ///	↑ ^йенді // біз // былай геліскембіз →// <^йегер сол гездег'антты аттап кетč̆ ^йе : біз не деушү ^йед →// қара ͡б̊елгі деушү ма →// ^йеді →// сонұ ͡б̊еріп кетеміз дейміз ↓ /// ↑ әзірге ^йешкім алған жоқ ↓ /// ↑ біс сол гезде →// айтқамбыз →// ^йегер →// ^уос'ійдейалар ^уорұндалмай →// антты ͡б̊ұзатым болса →// біс сол адамға ͡ғара таңба ͡б̊еріп кетеміз деп →// бірақ ^уол ғара таңбан'алған әлі ^йешкім жоқ ↓ /// ↑ сондұқтан әркім ^уойлауұ мүмкүн →// мен әдеб̊ійетк'адал болұб̊ жүрмүн →// сол ійдейаларғ'адал болұб̊ жүрмүн деп ↓ ///	Енді біз былай келіскенбіз, егер сол кездегі антты аттап кетсек, біз не деуші еді, қара белгі деуші ма еді, соны беріп кетеміз дейміз. Әзірге ешкім алған жоқ. Біз сол кезде айтқанбыз, егер осы идеялар орындалмай, антты бұзатын болса, біз сол адамға қара таңба беріп кетеміз, бірақ ол қара таңбаны алған ешкім жоқ. Сондықтан әркім ойлауы мүмкін, мен әдебиетке адал болып жүрмін, сол идеяларға адал болып жүрмін деп.
Ақберен Елгезек	▶	↑ солай да шығар →// бірақ бір / не де жоқ →// бұзып кеткен →// бір ыы:ыы / антты аттап кеткен →// дүнійе жоқ →// бірақ ↑// бәсеңсу бар ↓ /// ↑ мүмкін ^уол тоқырау шығар →// сосын // біздің ұлттың ↑тағы бір қателігі ^уол / немқұрайдылық ↓ /// ↑ біз ^уөте немқұрайлы ^йелміз ↓ /// ↑ сплиннің бір әні бар →// сонда бір жол бар /смерт' это то/ что бывает с другими / дейді ↓ ///	↑ солай да шығар // бірақ ͡пір →// не де жоқ →// бұзұп кеткем бір →// антт' аттап кеткен →// дүнүйө жоқ →// бірақ →// бәсеңсүу ͡б̊ар ↓ /// ↑ мүмкүн ^уол тоқ ^ұрау шығар →// сосұн // біздің ұлттұң →// тағы ͡б̊ір ғателіг' ^уол →// немқұрайдылық ↓ /// ↑ біз ^уөтө немқұрайл' ^йелміз ↓ /// ↑ сплійннің бір әні ͡б̊ар →// сонда ͡б̊ір жол ба →// смерт' это то →// что ͡б̊ывает с дрұугими →// дейді ↓ ///	Солай да шығар, бірақ бір не де жоқ, бұзып кеткен бір, антты аттап кеткен, дүние жоқ, бірақ бәсеңсу бар. Мүмкін ол тоқырау шығар, сосын біздің ұлттың тағы бір қателігі ол - немқұрайдылық. біз өте немқұрайлы елміз. Сплиннің бір әні бар, сонда бір жол бар «смерть это то, что бывает с другими» дейді.
Ақберен Елгезек	▶	↑ біреу ^уөліп жатс̆а → // бәрі де ажал жоқ сйақты болып көрінед ↓/// ↑ ^уол ↑анау ^уөледі/ анада ажал бар →// менде жоқ деген сйақты ↓/// ↑ болмаса / біреуде проблема боп жатс̆а↑/ ^уол сенің праблемаң бомайтын → // болд қазыр ↓ /// ↓ қазір қазаққа көмектеспейтін болд → // қазақ ↓ /// ↑ қатыгезденіп бара жатыр → // бұрұнғы мейірім жоқ ↓ /// ↑ біз ауұлда жүрген кезде → // мысалы сол ақ̊сақалдарымыз әлі тірі → // сол кісілердің ^уөздері ^уөзгеріп кетті ↓ ///	↑ біре' ^уөлүп жатč̆а →// бәрі д' ажал жоқ̊ сыйақты ͡б̊олұп көр ^ү нөдү ↓ /// ↑ ^уол →// ана' ^уөлөдү →// анад' ажал бар →// менде жоғ ͡деген сыйақты/ болмаса ↓ /// ↑ біреудө проблема ͡б̊об̊ жатč̆а →// ^уол сенің проблемаң бомайтын →// болд қазыр ↓ /// ↓ қазыр ғазаққа ͡гөмөктөспейтім болды →// қазақ →// қатыгезденіп пара жатыр // бұрұңғұ мейірім жоқ ↓ /// ↑ біз ауұлда жүргөң гезде →// мысалы →// сол ақ̊сақалдарымыз әлі тірі →// сол гіс ^і лердің ^уөздөр' ^уөзгөрүп кетті ↓ ///	Біреу өліп жатса, бәрі де ажал жоқ сияқты болып көрінеді. Ол анау өледі, анада ажал бар, менде жоқ деген сияқты. Болмаса біреуде проблема боп жатса, ол сенің проблемаң болмайды болды қазір. Қазір қазаққа көмектеспейтін болды, қазақ қатыгезденіп бара жатыр, бұрынғы мейірім жоқ. Біз ауылда жүрген кезде, мысалы, сол ақсақалдарымыз әлі тірі, сол кісілердің өздері өзгеріп кетті.
Ақберен Елгезек	▶	↑ неғұрлұм мейірімді болатын → // неғұрлым адамға бір қайырымды болатын → // жұмсақ болатын ба → // қарапайымдау болатын ба → // сондай бір → // басқаша болатын адамдар ↓ /// ↑ күрт ^уөзгеріп кетті // адамдар → // соның ішінде қазақ → // бізде қазыр → // бір-бірін айау деген/ ^уондай сезім жоқ ↓///	↑ неғұрлұм мейірімді ͡б̊олатын → // неғұрлұм адамға ͡б̊ір ғай ^ырымды ͡б̊олатын → // жұмсақ ͡полатым ба → // қарапайымдау ͡б̊олатым ба → // сондай бір → // басқаша ͡б̊олатын адамдар ↓ /// ↑ күрт ^уөзгөрүп кетті → // адамдар → // сонұң ішінде қазақ → // бізде қазір → // бір-͡б̊ірін айау деген → // ^уондай сезім жоқ ↓ ///	Неғұрлым мейірімді болатын, неғұрлым адамға қайырымды болатын, жұмсақ болатын, қарапайымдау болатын ба, сондай бір басқаша болатын адамдар. Күрт өзгеріп кетті адамдар, соның ішінде қазақ, біздер, қазір бір-бірін аяу деген ондай сезім жоқ.
Ақберен Елгезек	▶	↑ неғұрлым үстемдік жасағысы келед → // неғұрлым // ^уозбырлық жасағысы келед → // сені таптап тастауға тырысад → // сені тізесінің астында ұстап ^уотырғысы келед ↓ /// ↑ сондай бір → // белгісіз бір → // қатыгез бір сезімнен туған бір → // қызық мінез қалыптасты бізде ↓ /// ↑ ^уосының бәрі немқұрайдылықтан → // ^ұрушылдықтан // бәрін-бәрінен жиналып келген ↓ /// ↑ біздің қазір психологыйалық → // партретіміз ^уосындай боп тұр/ ^уөкінішке ^уорай ↓ ///	↑ неғұрлұм // үстөмдүг жасағысы ͡гелед → // неғұрлұм ↑^уозб̊ұрлұғ жасағысы ͡гелед → // сені таптап тастауға тырысад → // сені тізесінің астынд' ұстап ^уотұрғұсы ͡гелед ↓ /// ↑ сондай бір → // белгісіз ͡б̊ір → // қатыгез ͡б̊ір сезімнен тұуғам бір → // қызығ мінез ғалыптасты ͡б̊ізде ↓ /// ↑ ^уосұнұң бәрі немқұрайдылықтан → // ^ұрұушұлдұқтан → // бәрім-бәрінен жыйналып келген/ біздің ͡ғазір псұйхологұйалық → // портретіміз ^уосұндай боп тұр // ^уөк ^үнүшк' ^уорай ↓ ///	Неғұрлым үстемдік жасағысы келеді, неғұрлым озбырлық жасағысы келеді, сені таптап тастауға тырысады, сені тізесінің астында ұстап отырғысы келеді. Сондай бір, белгісіз бір, қатыгез бір сезімнен туған бір қызық мінез қалыптасты бізде. Осының бәрі немқұрайдылықтан, рушылдықтан, бәрін-бәрінен жиналып келген. Біздің қазір психологиялық портретіміз осындай боп тұр, өкінішке орай.
Ақберен Елгезек	▶	↑ біздің қателік ↑/// ↑ біздің қателік дегенде ^йенд → // бәрі үшін жауап бер' алмаймын →// бірақ бір-екі дүнійені айтұуға болатын шығар → // ^уол → // аз ^уоқығандығымызда ↓ /// ↑ біз әрійне →// кейбір адамдармен салыстырғанда көбірек ^уоқыған шығармыз → // бірақ біз аз ^уоқыдық ↓ /// ↑ сосын біз әдебійетті / көп ^уоқыдық →// әдебійетті көбірек ^уоқымау керек ^йед/ меніңше ↓ ///	↑ біздің ͡ғателік ↑ /// ↑ біздің ͡ғателік дегенд' ^йенд →// бәр' үшүн жауап пер' алмаймын // бірақ →// бір-екі дүнүйөн' айт ^ұуға болатын шығар // ^уол →// аз ^уоқұғандығымызда ↑ /// ↑ біз // әрійне // кейб̊ір адамдармен салыстырғанда ͡гөб̊үрөг ^уоқұған шығармыз // бірақ ͡піз аз ^уоқұдұқ ↓ /// ↑ сосұм біз әдеб̊ійетті →// көб̊ ^уоқұдұқ →// әдеб̊ійетті ͡гөб̊ ^үрөг ^уоқ ^ұмау ͡герег ^йед/ меніңше ↓ ///	Біздің қателік? Біздің қателік дегенде енді, бәрі үшін жауап бере алмаймын, бірақ бір-екі дүниені айтуға болатын шығар, ол аз оқығандығымызда. Біз әрине, кейбір адамдармен салыстырғанда көбірек оқыған шығармыз, бірақ біз аз оқыдық. Сосын біз әдебиетті көп оқыдық, әдебиетті көбірек оқымау керек еді, меніңше.
Ақберен Елгезек	▶	↑ жаратылыстану ғылымдарын көбірек ^уоқұу керек →// ғылымды көбірек игеру керек ^йед ↓ /// ↑ сонда біздің әдебійет кішкене байитын ^йед деп ^уойлайм ↓ /// ↑ біз ^уосы ↑өзімізге дейінгі адамдарды ^уоқыдық →// сол сыйақты ғана жаздық →// содан шыға алмай қалдық деген пікірде жүрем үнемі ↓ /// ↑ біздің бұуынның // тағы бір үлкен праблемасы меніңше →// ^уол/ арақ ішүу ↓ /// ↑ біз →// алдыңғы буыннан соны көрдік →// соны қызықтап жүрдік ↓ /// ↑^уол кезінде бір/ рамантика сыйлайтын →// ақын деген ^уосылай жүрүу керек →// мұқағалій байағыда ^уөстіп жүрген деген сиақты дүнійе ↓ /// ↑ кейін / сол жаман әдетке айналып кетті ↓ ///	↑ жарат ^ылыстанұу ғылымдарың гөб̊үрөг ^уоқұу ͡герек // ғылымды ͡гөб̊ ^үрөг ійгерүу ͡герег ^йеді ↓ /// ↑ сонда ͡б̊іздің әдеб̊ійет кішкене ͡б̊айыйтын ^йеді деб̊ ^уойлайм ↓ /// ↑ біз ^уосұ ^уөз ^үмүзге дейіңг' адамдарды ^уоқұдұқ // сол сыйақты ғана жаздық ↓ /// ↑ содан шығ' алмай қалдығ ͡дегем пікірде жүрөм үнөмү ↓ /// ↑ біздің бұуұннұң тағы ͡б̊ір үлкөм проблемасы меніңше/ол/ арағ ішүу ↓ /// ↑ біз →// алдыңғы ͡б̊ұуұннан сонұ ͡гөрдүк →// сонұ қызықтаб̊ жүрдүк →// ^уол гезінде ͡б̊ір →// романтыйка сыйлайтын →// ақын деген ^уос ^ұлай жүрүу ͡герек →// мұқағалый байағыд' ^уөстүп жүргөн деген сыйақты дүнүйө ↓ /// ↑ кейін →// сол жаман әдетк' айналып кетті ↓ ///	Жаратылыстану ғылымдарын көбірек оқу керек, ғылымды көбірек игеру керек еді. Сонда біздің әдебиет кішкене байитын еді деп ойлаймын. Біз осы өзімізге дейінгі адамдарды оқыдық, сол сияқты ғана жаздық, содан шыға алмай қалдық деген пікірде жүремін үнемі. Біздің буынның тағы бір үлкен проблемасы меніңше, ол - арақ ішу. Біз алдыңғы буыннан соны көрдік, соны қызықтап жүрдік. Ол кезінде бір романтика сыйлайтын, ақын деген осылай жүру керек, Мұқағали баяғыда өстіп жүрген деген сияқты дүние. Кейін сол жаман әдетке айналып кетті.
Ақберен Елгезек	▶	↑ қазыр қойып жүрген жігіттер бар →// бірақ / ^уосы біраз // бізді қыйратып кеткен сиақты болып көрінед ↓ /// біздің алдыңғы бұуын ағаларды да →// біздің ^уөзімізді де біраз // ^йесеңгіретіп жіберді↓ /// ↑ себебі →// соған кеткен уақыт ^уоқұуға кететін ^ұуақыт ^йед →// соған кеткен ^ұуақыт // жазұу жазұуға кететін ^ұуақыт па ^йед ↓ /// ↑ сондай бір →// ^йегер таза шындығын айтатын болса →// ^уосұндай бір // кішкентай праблемалар бар ↓ ///	↑ қазір ғойұб̊ жүргөн жігіттер ͡б̊ар →// бірақ / ^уосұ ͡б̊іраз // бізді ͡ғыйратып кеткен сыйақты ͡б̊олұп көрүнөдү ↓ /// ↑ біздің алдыңғы ͡б̊ұуұн ағаларды да →// біздің ^уөз ^үмүзді де ͡б̊іраз // ^йесеңгіретіб̊ жіб̊ерді↓ /// ↑ себ̊еб̊і → // соғаң геткен ^ұуақыт ^уоқ ^ұуға ͡гететін ^ұуақыт ^йеді ↓ /// ↑ соғаң геткен ^ұуақыт/ жазұу жаз ^ұуға ͡гететін ^ұуақыт п' ^йед ↓ /// ↑ сондай бір ^йегер таза шындығын айтатым болса // уосұндай бір // кішкентай проблемалар ͡б̊ар ↓ ///	Қазір қойып жүрген жігіттер бар, бірақ осы біраз бізді қиратып кеткен сияқты болып көрінеді. Біздің алдыңғы буын ағаларды да, біздің өзімізді де біраз есеңгіретіп жіберді. Себебі, соған кеткен уақыт оқуға кететін уақыт еді, соған кеткен уақыт жазу жазуға кететін уақыт па еді. Сондай бір, егер таза шындығын айтатын болса, осындай бір кішкентай проблемалар бар.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^уол →// бос сөз →// ^уоны кейін түсіндік →// ^уол бос сөз ^йекенін →//себебі адам ішіп ^уотырып ^уөлең жазбайд →// қалай жазад // адам ^уөзі // санасы тұманданып ^уотырған гезде ↓ /// ↑ ^уөлең таза кезде →// ^уөзің мынау ^уөмірге құштар болып →// төбеңнен нұр құйұлып тұрғангезде жазылатын/ қасійетті дүнійе ғой↑///	↑ ^уол →// бос сөз/ ^уонұ ͡гейін түсүндүк // ^уол бос сөз ^йекенін // себ̊еб̊' адам ішіб̊ ^уот ^ұрұб̊ ^уөлөң жазб̊айд // қалай жазад →// адам ^уөзү // санасы тұманданыб̊ ^уотұрғаң гезде ↓ /// ↑ ^уөлөң таза ͡гезде / ^уөзүң мына' ^уөмүргө құштар ͡б̊олұп →// төб̊өңнөн нұр ғұй ^ұлұп тұрғаң гезде жазылатын // қасыйетті дүнүйө ғой ↑///	Ол - бос сөз, оны кейін түсіндік, ол бос сөз екенін, себебі адам ішіп отырып өлең жазбайды, қалай жазады адам өзі санасы тұманданып отырған кезде. Өлең таза кезде, өзің мынау өмірге құштар болып, төбеңнен нұр құйылып тұрған кезде жазылатын қасиетті дүние ғой.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ^уол прозада да солай ↓ /// ↑ ал // ішіп жүріп →// ойбай →// мынау ақын ^йекен деген дүнійенің ^уөзі / бір →// негізі →// ақынға ^уоны / телімеу керек ↓ /// ↑ бұл да бізге ^уорыстан жұққан дүнійе ↓ /// ↑ ана бір / есениндер сөйтіп ішіпті →// пушкин де ішті деген сыйақты ↓ /// ↑ содан басталған дүнійе ғой →// ^уол да бір // ұлтты құртұудың бір тәсілі ↓ /// ↑ мысалы →// біздің ағаларымыз айтад →// жетпісінші-сек̊сенінші жылдар арақтың ↑кул'ті болған / кәдімгі қазақтың жастарында ↓ /// ↑ барған кезде қой соймаса →// қой соймаса ^іренжімейді →// дейді / арақ қоймаса →// ыстолдың басына ^іренжіп кететін деп ↓ ///	↑ ^уол прозада да солай ↓/// ↑ ал ішіб̊ жүрүп →// ^уойб̊ай →// мына' ақын ^йекен деген дүнүйөнүң ^уөзү/ бір →// нег ^ізі →// ақыңғ' ^уонұ тел ^імеу ͡герек ↓ /// ↑ бұл да ͡б̊ізг' ^уорұстан жұққан дүнүйе ↓ /// ↑ ана ͡б̊ір / есенійндер сөйтүб̊ ͡ішіпті →// пұушкійн д' ішті деген сыйақты ↓/// ↑ содам басталған дүнүйө ғой →// ^уол да ͡б̊ір // ұлттұ құрт ^ұудұң бір тәсілі ↓ /// ↑ мысалы →// біздің ағаларымыз айтады // жетпісінші-сек̊сенінші жылдар арақтың →// күул'тү ͡б̊олған // кәдімгі ͡ғазақтың жастарында ↓ /// ↑ барғаң гезде қой соймаса →// қой соймаса ^іренжімейді дейді →//^ұ арақ қоймаса →// столдұң бас ^ына/ ^іренжіп кететін деп ↓ ///	Ол прозада да солай. Ал ішіп жүріп, ойбай, мынау ақын екен деген дүниенің өзі бір, негізі, ақынға оны телімеу керек. Бұл да бізге орыстан жұққан дүние. Ана бір Есениндер сөйтіп ішіпті, Пушкин де ішті деген сияқты. Содан басталған дүние ғой, ол да бір ұлтты құртудың бір тәсілі. Мысалы, біздің ағаларымыз айтады, 70-80-ші жылдар арақтың культі болған кәдімгі қазақтың жастарында. Барған кезде қой соймаса, қой соймаса ренжімейді, арақ қоймаса, ренжіп кететін деп.
Ақберен Елгезек	▶	↑ демек →// соншалық бізге санамызға / сол дүнійені сіңіріп тастаған →// йағни / арақ ішпесе →// ^уол ↑ қандай ақын болад↓ /// ↑ ал ^йесенин сыйақты ұлы бол'алмайд →// пушкин сыйақты ұлы болмайды // деген сыйақты // дүнійені сіңіріп тастаған ↓ /// ↑ керісінше →// біздің / қаншама ақын-жазұушыларымызды қырып тастады ғой / арақ деген ↓ /// ↑ жетпісінші-сек̊сенінші жылдарды қарап ^уотс̆аңыздар →// шетінен кәдімгі ↑штабел'дермен ^уөлген ↓ /// ↑ ^уоны біз ^йенді →// жасырып айтамыз ғой →// ауұрған→// бүйткен →// сүйткен →//жоқ/ көбісі арақтан кеткен ғой ↓ ///	↑ демек →// соншалық ͡пізге санамызға / сол дүнүйөнү сің ^іріп тастаған →// йағни // арағ ішпесе →// ^уол / қандай ақым болады ↓ /// ↑ ана' ^йесенійн сыйақт' ұлұ бол' алмайд →// пұушкійн сыйақт' ұлұ болмайды →// деген сыйақты/ дүнүйөнү сің^іріп тастаған ↓ /// ↑ керісінше →// біздің // қаншам'ақын-жаз ^ұушұларымызды қырып тастады ғой // арағ ͡деген↓/// ↑ жетпісінші-сек̊сенінші жылдарды қараб̊ ^уотč̆аңыздар →// шетінең гәдімгі // штаб̊ел' дермен ^уөлгөн ↓ /// ↑ ^уонұ ͡б̊із ^йенді →// жас ^ырыб̊ ͡айтамыз ғой →// ауұрған →// бүйткөн →// сүйткөн →// жоқ →// көб̊үс' арақтан кеткен ғой ↑ ///	Демек, соншалық бізге санамызға сол дүниені сіңіріп тастаған, яғни арақ ішпесе, ол қандай ақын болады. Ал Есенин сияқты ол бола алмайды, Пушкин сияқты ұлы болмайды деген сияқты дүниені сіңіріп тастаған. Керісінше, біздің қаншама ақын-жазушыларымызды қырып тастады ғой арақ деген. 70-80-ші жылдарды қарап отырсаңыздар, шетінен кәдімгі штабельдермен өлген. Ол біз енді жасырып айтамыз ғой, ауырған, бүйткен, сүйткен, жоқ, көбісі арақтан кеткен ғой.
Ақберен Елгезек	▶	↑ бауыры ^йезіліп кеткен →// жүрегі тоқтап қалған →// ^ұуақтысында жүз грамм ішпей →// басын жаза аламай кетіп қалған қаншама ағаларымыз бар →// мысалы ↓ /// ↑ бәлкім →// ^уолардың ішінде →// адамзатқа →// ^уоның ішінде // қазаққа келетін // қаншама жауһар дүнійелер кеткен ↓ /// ↑ кетті ғой шындығында →// көбісі жас кетті ↓ /// ↑ ^уосындай дүнійе ↓ ///	↑ бауұр'ез ^іліп кеткен →// жүрөгү тоқтап қалған →// ^ұуақтысында жүз грамм ішпей →// басын жаз' аламай кетіп қалғаң ғаншам' ағаларымыз бар ↓ /// ↑ бәлкім →// ^уолардың ішінде →// адамзатқа →// ^уонұң ішінде қазаққа ͡гелетің ғаншама жаухар дүнүйөлөр ͡геткен ↓ /// ↑ кетті ғой шындығында →// көб̊үсү жас кетті ↓ /// ↑^уосұндай дүнүйө ↓ ///	Бауыры езіліп кеткен, жүрегі тоқтап қалған, уақтысында жүз грамм ішпей, басын жаза аламай кетіп қалған қаншама ағаларымыз бар. Бәлкім, олардың ішінде адамзатқа, оның ішінде қазаққа келетін қаншама жауһар дүниелер кеткен. Кетті ғой шындығында, көбісі жас кетті. Осындай дүние.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ал ^йенд' ақын деген ^уол ішіп →// ләйліп →// тізесі шығып кеткен трико кійіп / үйтіп жүрүу керек ^йемес ↓/// ↑ ақын деген ^йең бірінші →// ^ұрұухы аристократ →// ^уол әлбетте // санасы тұнық болұу керек ↓/// ↑ әлбетте →// ^уол дұрыс жүрүу керек →// дұрыс сөйлеу керек →// дұрыс кійіну керек ↓ /// ↑ ^уосыны мен жастарға да көп айтам →// ^уөзіміздің бұуындағы жігіттерге де үнемі айтып жүрем →// ^уөзім солай жүруге тырысам →// әрійне ↓ ///	↑ ал ^йенд' ақын деген ^уол ішіп →// ^іләйліп →// тізесі шығып кеткен трұйко кійіп/ үйтүб̊ жүрүу ͡герег ^йемес ↓ /// ↑ ақын деген ^йең бірінші →// ^ұрұух'арыйстократ →// ^уол әлб̊етте →// санасы тұнұқ ͡полұу ͡герек↓ /// ↑ әлб̊етт'ол дұрұш шүрүу ͡герек / дұрұс сөйлөу ͡герек →// дұрұс кійінүу ͡герек ↓ /// ↑ ^ұнұ мен жастарға да ͡гөб̊ ͡айтам →// ^уөз ^үмүздің бұуұндағы жігіттерге д' үнөмү айтыб̊ жүрөм →// ^уөзүм солай жүр ^үугө тырысам/ әрійне ↓ ///	Ал енді ақын деген ол ішіп, ләйліп, тізесі шығып кеткен трико киіп, үйтіп жүру керек емес. Ақын деген ең бірінші, рухы аристократ, ол әлбетте, санасы тұнық болу керек. Әлбетте, ол дұрыс жүру керек, дұрыс сөйлеу керек, дұрыс киіну керек. Осыны мен жастарға да көп айтам, өзіміздің буындағы жігіттерге де үнемі айтып жүрем, өзім солай жүруге тырысам, әрине.
Ақберен Елгезек	▶	↑ мен ^йенді / ^уөзім үлкен қателігім деп // быйыл қырыққа келдім →// әлі күнге дейін ағылшын тілін білмейм ↓ /// ↑ сол менің үлкен қателігім деп ^йесептейм →// себебі / қазір / ағылшын тілінде шыққан кітәптің / ^уорыс аудиторийасына барғанша →// бес-алты жыл ^уөтед ↓ /// ↑ йағни аударылғанша ↓ ///	↑ мен ^йенді // ^уөзүм үлкөң ͡ғателігім деп // быйыл ғырыққа ͡гелдім →// әлі ͡гүңгө дейін ағылшын тілім білмейм ↓ /// ↑ сол менің үлкөң ғателігім деб̊ ^йесептейм →// себ̊еб̊і // қазір // ағылшын тілінде шыққаң ͡гітаптың // ^уорұс аудыйторұйасына ͡б̊арғанша →// бес-алты жыл ^уөтөді ↓ /// ↑ йағн' аударылғанша ↓///	Мен енді өзім үлкен қателігім деп биыл қырыққа келдім, әлі күнге дейін ағылшын тілін білмеймін. Сол менің үлкен қателігім деп есептеймін, себебі қазір ағылшын тілінде шыққан кітаптың орыс аудиториясына барғанша, бес-алты жыл өтеді. Яғни аударылғанша.
Ақберен Елгезек	▶	↑ сосын ^уол кітәпты бір жерден ^йестисің →// сондай кітәп бар ^йекенін →// сонұ ^уорыс тілінде ^уоқыйсың →// сөйтіп саған жеткенше ^уон жыл болады ↓ /// ↑ сен / адамзаттық ақыл-ойдың керуенінен ^уон жылға қалып жатасың ↓ /// ↑ ^уөткенде бір // дао физики // деген кітәп ^уоқып шықтым ↓/// ↑ ыы:ы / қазыр авторы ^йесімде жоқ →// фрит'оф капра деген ғой дейм // аты ↓/// ↑ сол алпысыншы жылдардың айағында жетпісінші жылдардың басында жазылған кітәп →// ғаламат кітәп ↓ /// ↑ сол ↑ ^йенді жетіп тұр маған/ ^уорыс тілінде ↓ ///	↑ сосұн ^уол ͡гітапты ͡б̊ір жерден ^йестійсің →// сондай ͡гітап пар ^йекенін →// сон' ^уорұс тілінд' ^уоқұйсұң →// сөйтүп̊ саған жеткенш' ^уон жыл болады ↓ /// ↑ сен // адамзаттығ ақыл-^уойдұң ͡герүуөнүнөн ^уон жылға ͡ғалыб̊ жатасың ↓ /// ↑ ^уөткөндө ͡б̊ір / дао физикій / дегең гітаб̊ ^уоқұп̊ шықтым ↓ /// ↑ қазір автор'есімде жоқ →// фрұйт'оф капра деген ғой дейм // аты ↓ /// ↑ сол алпысыншы жылдардың айағында жетпісінші жылдардың басында жазылғаң ͡гітап →// ғаламат кітап ↓ /// ↑ сол ↑^йенді жетіп тұр маған // ^уорұс тілінде ↓ ///	Сосын ол кітапты бір жерден естисің, сондай кітап бар екенін, соны орыс тілінде оқисың, сөйтіп саған жеткенше он жыл болады. Сен адамзаттық ақыл-ойдың керуенінен он жылға қалып жатасың. Өткенде бір «Дао физики» деген кітап оқып шықтым. Қазір авторы есімде жоқ, Фритьоф Капра деген ғой деймін аты. Сол 60-шы жылдардың аяғында 70-ші жылдардың басында жазылған кітап, ғаламат кітап. Сол енді жетіп тұр маған орыс тілінде.
Ақберен Елгезек	▶	↑ сонда мен / қанша →// алпысыншы жылдан бері қанша жыл ^уөтті мысалы →// ↑алпыс жыл ^уөтті ғой ^йенді ↓ /// ↑ алпыс жылдан кейін бір қазаққа жетіп тұр →// масқара ғой ↓ /// ↑ ^йегер мен ағылшын тілін білетін болсам →// ^уонда мен/ ағылшын тілінде шығып жатқан қаншама →// интеллектуалды дүнійелерді сол түпнұсқадан ^уоқыйтын ^йедім ↓ /// ↑ былжырап жүрдім жыйырма жыл/ мысалы ↓ /// ↑ унійверсійтет бітіргеніме жыйырма жыл болды →// сол жылда мен меңгеріп алұуыма болар ^йед ↓ /// ↑ енді / қазыр қарасам →// тіпті ағылшын тілі түгілі →// былтыр ^уоқыған кітәбымның мазмұнын ұмытып қалам ↓ /// ↑ йағни мен →// жадыма дұрыс қарамағам/ ^уөзім денсаулығыма дұрыс қарамағам/ бұл менің қателігім ↓///	↑ сонда мен // қанша →// алпысыншы жылдам бері ͡ғанша жыл ^уөттү мысалы →// алпыш шыл ^уөттү ͡ғой ^йенді ↓ /// ↑ алпыш шылдаң ͡гейім бір ͡ғазаққа жетіп тұр →// ↑масқара ͡ғой ↓ /// ↑ ^йегер мен ағылшын тілім білетім болсам →// ^уонда мен // ағылшын тілінде шығыб̊ жатқаң ғаншама →// ійнтеллектүуалды дүнүйөлөрді сол түпнұсқадан ^уоқұйтұн ^йедім ↓ /// ↑ былжыраб̊ жүрдүм жыйырма жыл / мысалы ↓ /// ↑ үунійверсійтет пітіргеніме жыйырма жыл болдұ →// сол жылда мен меңгеріб̊ ͡алұуұма ͡б̊олар ^йед ↓ /// ↑ енді ͡ғазір →// қарасам →// тіпт'ағылшын тілі түг ^үлү // былтыр ^уоқұғаң ͡гітаб̊ымның мазмұнұн ұмұтұп қалам ↓ /// ↑ йағни мен // жад ^ыма дұрұс қарамағам →// ^уөзүм денсаулұғұма дұрұс қарамағам →// бұл менің ͡ғателігім ↓///	Сонда мен қанша, 60-шы жылдан бері қанша жыл өтті мысалы, 60 жыл өтті ғой енді. 60 жылдан кейін бір қазаққа жетіп тұр, масқара ғой. Егер мен ағылшын тілін білетін болсам, онда мен ағылшын тілінде шығып жатқан қаншама интеллектуалды дүниелерді сол түпнұсқадан оқитын едім. Былжырап жүрдім жиырма жыл мысалы. Университет бітіргеніме жиырма жыл болды, сол жылда мен меңгеріп алуыма болар еді. Енді қазір қарасам, тіпті ағылшын тілі түгілі кеше оқыған кітабымның мазмұнын ұмытып қаламын. Яғни мен жадыма дұрыс қарамағам, өзім денсаулығыма дұрыс қарамағам, бұл менің қателігім.
Ақберен Елгезек	▶	↑ ағылшын тілін ^уоқымадым →// бұл менің қателігім ↓/// ↑ ^уөт'аз дүние ^уоқыдымм/ шындығында ↓/// ↑ адам көп білген сайын ^йештеңе білмейтінін түсінет дейді ғой →// сократтың сөзі ма →// кімдікі ↓/// ↑ ^уол шынымен де солай →// бұл түзеуге болатын қателіктер →// бірақ / сапасыз болад ↓ /// ↑ мысалы →// қазыр мен ағылшын тілін меңгергенмен →// ^уорыс тілін білетіндей // біле алмаймын →// тұура сондай // күрделі тек̊істер ^уоқый алмайтын сиақты боп тұрам →// мүмкүн ^уол менің қорқынышым шығар ↓ ///	↑ ағылшын тілін ^уоқ ^ұмадым →// бұл менің ͡ғателігім ↓ /// ↑ ^уөт'аз дүнүй'оқұдұм / шындығында ↓ /// ↑ адам ͡гөп ͡пілген сайын ^йештеңе ͡б̊ілмейтінін түс ^үнөт дейді ͡ғой →// сократтың сөзү ма →// кімдікі ↓ /// ↑ ^уол шын ^ымен де солай →// бұл түзөугө ͡б̊олатың ғателіктер →// бірақ // сапасыз ͡б̊олады ↓ /// ↑ мысалы →// қазір мен ағылшын тілін меңгергеммен →// ^уорұс тілім білетіндей // біл' алмаймын →// тұура сондай // күрдөлү тек̊сттер ^уоқұй алмайтын сыйақты ͡б̊оп тұрамын →// мүмкүн ^уол менің ͡ғорқұнұшым шығар ↓ ///	Ағылшын тілін оқымадым, бұл менің қателігім. Өте аз дүние оқыдым шындығында. Адам көп білген сайын ештеңе білмейтінін түсінеді дейді ғой, Сократтың сөзі ма, кімдікі. Ол шынымен де солай, бұл түзеуге болатын қателіктер, бірақ сапасыз болады. Мысалы, қазір мен ағылшын тілін меңгергенмен, орыс тілін білетіндей біле алмаймын, тура сондай күрделі текстер оқи алмайтын сияқты болып тұрамын, мүмкін ол менің қорқынышым шығар.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж:Диалогтың бүгінгі қонағы Ақсұлу Құлмағамбетова, білім беру саласының сарапшысы, еңбек жолын ауыл мұғалімі болып бастаған Назарбаев интеллектуалды мектебінде он жылдан астам қызмет етті. Қазақ тілі оқулықтары мен бағдарламаларын әзірлеуге атсалысты. Пандемия кезінде онлайн мектеп бағдарламасын жасауға қатысты Назарбаев университетінің магистранты. Ж:Ақсұлу ханым қазіргі таңда баланың қазақ тілін үйренуге деген қызығушылығын арттыруда. Қандай да бір құпиялар бар ма?
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Қ:Жалпы жалпы тіл үйренуде біз баланың психологиялық жағдайын ескеруіміз керек деп ойлаймын. Негізінде жаңағы қазіргі таңдағы теориялар мынаны айтады. Жалпы ана тілі ретінде қарастырайық,иә?Баланың тілді үйренуі, дыбыстық толқындарды үйренуі анасының жатырынан басталады. Яғни анасының ішінде жатқан кезде сол тілдің дыбыстық толқындарын қабылдайды екенде бала дүниеге келген сәтінен бастап тіл үйрене бастайды. Яғни алғашқы күнінен бастап бала қандай сөздерді естиді, қандай дыбыстарды естиді ол соны бірден қабылдай бастайды. Сондықтан мысалы, есіңізде шығар, біздің ата-әжелеріміз «ф, ц» деген орыс әріптерін айта алмайтын,иә?, Себебі оның өскен ортасында, ата-анасының ортасында ондай дыбыстар болмаған.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ал дәл қазіргі біздің қолданысымызда ол дыбыстар бар. Яғни бала сол сәтінен бастап... енді мұны кейде ағылшын тілінде “silent period” ейді. Үнсіздік кезеңі дейді бала, яғни бір жастан бастап екі жасқа дейін, кейде үш жасқа дейін сөйлемей қояды. Иә, бірақ ол оның ештеңе түсінбейді дегенін білдірмейді. Ол оның реакция білдіреді. Яғни иә, жоқ па, барасың ба? Біздер біртіндеп қолданамыз ғой. Сөйтіп үйрене бастайды. Ал үлкен адамдарға келетін болсақ, бұл үнсіздік кезеңі екі аптадан бастап екі айға созылады екен. Яғни бізге келетін тіл үйренушілер дәл сол жағдайды басынан өткереді. Кішкентай бала күндегі сияқты ол келеді.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Тіл үйреніп бастаған кезде ол одан мынандай қиындықтар болады. Дыбыстық толқындарды ажырата алмау. Мысалы, дыбыстардың арасын ажырата алмау деген секілді. Ол адамдар үндемейді. Бірақ пассивно түсінеді. Жалпы не айтып отырғанын... қатыса алады. Яғни біз тіл үйреткен кезде осы бір нені ескеруіміз керек шығар. Яғни психологиялық жағдайын ескеруіміз керек. Стивен Крашен өзінің еңбегінде былай деп жатыр. Ол қазіргі екінші тілді үйрету бойынша мықты теоретик ғалымдардың бірі. Ол кісі былай деп айтады.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Бала адам кішкентай күнінде қандай тілді үйрену кезеңдерінен өтсе, яғни кішкентай күнінде ол дыбыстарды уілдеп айтып үйренді,сөздерді айтты... ендң кішкентай сәбиді қарайық,иә. Сосын біртіндеп сөйлем құрастырды,тағы басқа. Үлкен адамда дәл осы кезеңдерден өтеді екен. Яғни ол біз біз берген материалды бірден үйреніп алып кетпейді. Сондықтан бізге шыдамдылық керек. Одан кейін осы жерде айта кетейін, егер ана тіл тұрғысынан қарайтын болсақ, баланың тілді үйреніп қалыптасуы жеті жасқа дейін қалыптасып болады екен.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж:Ал жалпы осы қазақ тілді үйренгісі келіп жүргендер,иә, Осыны осы тілді меңгеру үшін неден бастау керек? Ғаламтордан ізденіп, қандайда бір әдістемелерді қарау керек па? Жалпы Осы жөнінде айтып өтсеңіз. Қ:Негізі Ммм біздер әдістеме деген кезде біз оны бірнеше бөлікке бөлуіміз керек шығар. Мысалы, балабақша кішкентай балалар көбіне визуалды қабылдағанды жақсы көреді. Оларға ән, мультфильм, кино, әртүрлі иллюстрациялық суреттер. Олар солар арқылы қабылдайды,иә. Соның жас ерекшелігін ескеруіміз керек шығар. Неге біздің балаларға кішкентай балалар ютубты қарап, ютубтың әсерінен не тілі ағылшынша шығып жатыр, менің өзім жағдайымда солай болды... кішкентай қызымда. Не орысша шығып жатыр. Себебі ол жақта көретін контент қабылдайтын мазмұн ол не орысша, не ағылшынша. Сондықтан ол балалардың сұранысы сондай болғандықтан, меніңше, біздің өз арамызда сол кішкентай жастағы балаларға арнап контент жасайтын блогерлар керек шығар.Керек әрине, шығар емес. Мультфильмдер арнайы. Мысалы, Татарстанда, өзіміздің көрші мемлекетте олар татар тілін үйрету мәселесі бойынша арнайы мультфильмдер дайындады. Яғни ситуативті қонаққа бару, бір нәрсе сатып алу, туған күн кешіне бару деген сияқты,иә, одан басқа...
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж: ситуациялық жағдай жасап, Қ: ситуациялық жағдай жасап енді оқиға арқылы кейіпкері арқылы ол балаға көрсету. Енді орта буынға келетін болсақ, енді мектеп жағдайында үйренеді. Ол жастағы балаларға өздігінен үйрену қиын.Бір әдісті алып, ол себебі олар әдіске анализ жасай алмайды. Бірақ оларға жаңағыдай контент керек. Мүмкін комикстар қазақ тілінде жаңа цифрлық контенттер мүмкін. ыыы мобильді ойындар, приложениялар, ойындар. иә, балалар жақсы көреді ғой. Мысалы...
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж:Сол қазір сұраныстағы ойындарды қазақ тіліне аудару. Қ:қазақ тіліне аудару. Мысалы, қазақ тіліне ыыы. Мысалы, мен бір-екі рет байқадым. Мысалы, Майнкрафт деген секілді ойындардың қазақша блогерлардың жүргізіп жатқаны оны да қарайды. Егер сұраныс болып тұрса, сол сұранысқа біз не айла жасауымыз керек. Ал енді жоғарғы өзім үйренем деп жүрген адамдарға келетін болсақ, егер олар мұғалім емес, педагог емес, қарапайым адам болатын болса, олар алдымен нені ұнатады? Ол қандай типтегі адам бір адамдар болады сериалдар болды ғой. мысалы, түрік сериалдарын көптеп қарап, түрік тілін үйреніп алғандар,иә? Ж:Иә
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Қ:сол секілді. Егер сен кино көргенді жақсы көрсең, сериалдардың да сол арқылы сол тілде қарау керек және үйрену керек. Немесе сіз кітап оқығанды жақсы көресіз. Сол арқылы немесе сіз болады. Кейбіреулер ән тыңдайды. Иә, сен күн ұзаққа жаңағы құлақ қапты киіп алып ән тыңдайды екенсің онда қазақша әндерді тыңдай бастайды,иә, сөйтіп құлақты үйрету егер педагог емес болатын болса, енді педагог болатын болса, әрине ол баланың деңгейін анықтап, соған сай материал беріп оқыта бастайды. Біз енді қарапайым әр адамның бойындағы, одан кейін ең басты нәрсе шарт ол қорықпау, қорықпау, яғни бір-екі ауыз сөз болса да сөз қолдануға қорықпау, сөйлеу бізде болады өкінішке орай, қоғам дұрыс қате сөйледінін, акцентін дұрыс қоймадынын деп бірден сынай бастайды,иә, бірден сөйлеп тұрған адамды сөйтіп.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ал мысалы, шетелдік азаматтарды қарап отырсаң, сен қанша қате сөйлеп тұрсаңда ол сені қолдайды. Сенімен бірге қуанады. Құрметпен сені аяғына дейін тыңдайды. Сондықтан бұл жерде біздің қоғамның да қатынасын тіл үйренушіге ол біздің біріншіден, ол азаматтар, біздің азаматтар осы жақта дүниеге келді. Отбасындағы жағдайына, енді қалыптасқан өзінің аумақтағы жағдайына кінәлі емес. Бірақ ол адам тіл үйренем деп қазақ тілінде сөйлеймін деп талпыныс жасап жүрсе, онда біз бәріміз көптеп қолдауымыз керек. Неге? Мысалы, кішкентай бала ең жақсы әдіскерлер бұл ата-аналар. Неге? Себебі кішкентай бала жаңадан сөйлеп, баставатқан кезде оған ешкім күлмейді. Үйде, отбасында күлмейді. Керісінше, бәрі қуанып, бүгін бір сөз айтты, деп бір-бірінен сүйінші сұрап, оны бірнеше рет айтқызады. Иә, бала үйдің жағдайы сондай ғой. Сол секілді үлкен адам да, ол ол да ыыы адам, бала, ол да бала. Сондықтан оған да енді біз сүйінші сұрамағанымызбен, оның қолдауымыз керек.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж:Қазіргі таңда қазақ тілінде неологизмдер иә, а кеңінен пайда болып жатыр. Жалпы шала қазақша сөздер де кеңінен тарауда. Сіздің ойыңызша, осы пікірмен келісесіз бе? Қ:ы, меніңше, бұл жерде ы неологизм дегенде нені түсінеміз деп ажыратуымыз керек шығар. Ж:Иә.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Қ: біздер ы көбіне. Мысалы құжат тілдерінде аударма өте көп. Иә, әсіресе техника бағытында, құжат тілдерінде. Сосын мысалы банкинг жасағанда банк ы жұмыстарын. Енді олардың бәрі құжат тілі ғой. Енді аудармасыз аударма тілдер. Біріншіден, құжат алдымен орысша дайындалып алып, енді ол ешкімге не емес, жасырын нәрсе емес,иә, сосын қазақшаға аударылады. Орысша дайындалып, содан кейін оның аударма тілі болғаннан кейін қазақ тілді адамға ол түсініксіз. Көбіне мысалы, кейде мен өзімнің жолдасым кәдімгі қазақ ауылда өскен. Кейде ана құжатты оқиды да сұрайды.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Мен ештеңе түсінген жоқпын мына қазақша құжаттан дейді да, сен осыны маған аударып берші. Кәдімгі біздің өзіміздің тілге түсіндіріп . айтып берші дейді.Сонда ойлаймын, кейде бізді біздің құжат тілдері аударамыз деп кәдімгі күнделікті тілден аса алшақтап кеткен сияқты. Тым көп аудармаларды қолданып, түсініксіз жағдайға жеткізіп алған сияқтымыз,иә, ол бірінші мәселе. Екінші мәселе. бұл тағыда психологиямен байланысты. Мысалы, құрылыс заттарына, базарына барсаң көп құрылыстың атаулары қазақша емес, иә, соны амалсыздан сен оны орысша атауларына айта бастайсың. Яғни, адам өзі не нәрсенің атауын қазақша білмесе, оның басқа баламасын іздей бастайды. Не орыс тілінде, не ағылшын тілінде психологиялық тұрғыдан осы халық қандай сөздер қолданып жүр,сол сөздерді беру сонда ол кісі күлкіге қалмайды. Екіншіден, оның айтатын әңгімесі сол халыққа да түсінікті.
Ақсұлу Құлмағамбетова	▶			Ж:Сіздің көзіңізше жаңа Қазақстан қандай болуы керек? Қ:Жаңа замандағы Қазақстан ол ұлттық мүддеге қызмет ететін, біздің Еуразиядағы алатын орнымызды шегелеп көрсететін,иә. Мен оған сенемін. Азаматтық қоғам, демократиялық қоғам болу керек деп ойлаймын,әр адамның пікірі есептелген. Білім сапасы өте жоғары деңгейде болу керек деп ойлаймын. Себебі білім сапасы, ол …білімнің сапасы, оның құндылығы мемлекеттің алға қарай дамуына мүмкіндік береді,иә. Бізде көптеген жағдайлар жасалып жатыр:болашақ бағдарламасы болсын ,университеттер, әр түрлі жағдайлар жасалып жатыр. Осы бағытымызды жалғастыра берсек, мүмкін адаспаспыз. Және мемлекеттік мүдде болғаннан кейін қазақ тіліне де кешенді жаңағы көңіл бөлінсе.Біз өкінішке орай асығамыз: бүгін жасасақ, ертеі нәтиже көрсетуге тырысамыз. Мысалы,қазіргі Қытай экономикасының гүлденуі ол олардың 70-80 шы жылдары білім саласына жасаған реформалардың нәтижесі.Яғни олар 30-40 жылда осы нәтижеге келіп отыр. Ж: Ақсұлу ханым, сұхбатыңызға рақмет. Күніңіз сәтті өтсін.
Алмас Темірбай	▶	↑самалтау →/ қайран ͡ елім → // шалқаргөлүм ↓ /// ↑ не ͡ болар / салдат болұп көргөң ͡ гүнүм ↓ /// ↑^йесіме / қайта-қайта түсе бердің → // кір-жұуып → // кіндік кескен → / қайран ͡ елім ↓ /// ↑атты ͡ емеспін → // жайаумын ↓ /// ↑жайаудан ͡ да ͡ байаумын ↓ /// ↑^уомбес күндей жүргенде → // ^уомбы ͡жаққа тайаумын ↓ /// ↑жасым ͡ бар қос мүшелдей→ // жылым / сыйыр ↓ /// ↑тағдырдың айдауымең ͡геттім қыйыр ↓ /// ↑самалтау → // қайран ͡ елім артта ͡ғалды ↓ /// ↑адасқан ^уөрісінен біз ͡бір ͡үйүр ↓ /// ↑әке-шешем ͡бар ͡ еді ↓ /// ↑жасы жеткен кәрі ͡ еді ↓ /// ↑^уосынау әнге салдырған ↓ /// ↑^уоналтының зар'еді ↓ ///	↑самалтау →/ қайран ͡ елім → // шалқаргөлүм ↓ /// не ͡б̊олар / салдат ͡ полұп көргөң ͡ гүнүм ↓ /// ↑^йесіме →/ қайта-͡ғайта түсө ͡б̊ердің → // кір-жұуұп → // кіндік ͡ кескен →/ қайран ͡ елім ↓ /// ↑атт'емеспін → // жайаумұн ↓ /// ↑жайаудан ͡ да ͡б̊айаумұн ↓ ///^уомбес күндөй жүргөндө → // ^уомбұ жаққа тайаумұн ↓ /// жасым ͡бар ͡ғос мүшөлдөй→ // жылым →/ сыйыр ↓ /// ↑тағдырдың айдауұмөң ͡ геттім ͡ғыйыр ↓ /// ↑самалтау → // қайран ͡ елім артта ͡ ғалды ↓ /// адасқан ^уөрүсүнем біз ͡б̊ір үйүр ↓ /// ↑әке-шешем бар ͡ еді ↓ /// ↑жасы жеткең ͡ гәр'еді ↓ ///^уосұнау әңге салдырған ↓ /// ↑^уон ͡ алтының зар'еді ↓ ///	Самалтау, қайран елім, шалқар көлім, Не болар солдат болып көрген күнім? Есіме қайта-қайта түсе бердің Кір-жуып, кіндік кескен қайран елім. Атты емеспін, жаяумын, Жаяудан да баяумын. Он бес күндей жүргенде Омбы жаққа таяумын. Жасым бар қос мүшелде, жылым – сиыр, Тағдырдың айдауымен кеттім қиыр. Самал тау, қайран елім артта қалды Адасқан өрісінен біз бір үйір. Әке-шешем бар еді, Жасы жеткен кәрі еді. Осынау әнге салдырған Он алтының зары еді.
Алмас Темірбай	▶	↑ійә → / ^уосылай ^уөрілетін → // самалтау әнін / қайта жаңғыртқандардың бірі → // қазақ ͡ халқының күмүс көмөй әншісі → // ғажайып дауұс ійесі → // димаш ͡құдайберген ↓ /// ↑^йестіген ͡жұрт → // ^йел ͡ шежіресіндегі / қыйлы ͡ гезеңді сипаттайтын → // тұундұны → / халық ͡ әні ͡ деп қабылдап ͡жүр ↓ /// ↑алайда → / бүгүнде → / нұрсұлтаң ͡ғаласында тұратын → // үміт ͡асайынова → // самалтаудың авторы → / атасы → /әнші сұраған ͡екеніне сенімді ↓ /// ↑димаш ͡құдайбергеннің ^уорұндауұндағы → // зарлы самалтау → / қытайдың фучжоу ͡ғаласында → // жібек жолы / халықаралық кинофестивалінің жабылу салтанатында шырқалғам ͡болатын ↓ /// ↑кейін американың → / ни-йорк қаласында ͡ да → / дәл ^уосұ ән талай шетелдіктің жүрегін ^йелжіретіп → // көздерін →/ жасқа толтырғаны ͡бар ↓ /// ↑^уолай ^йетпеске ͡де ͡болмас → // ^уөйткені → / туұндұ менің атамның → // және сол қысылтайаң замандағы → // талай қазақ жігітінің → // ауұр тағдырын байан ͡ етеді деп → // бастады әңгімесін үміт ͡асайынова ↓ ///	↑ійә / ^уосұлай ^уөрүлөтүн самалтау әнін →// қайта жаңғыртқандардың бірі → // қазаққалқының ͡гүмүс көмөй әншісі → // ғажайып ͡тауұс ійесі → // дыймаш құдайб̊ерген ↓/// ↑^йестіген жұрт → // ^йел шежіресіндегі → / қыйлы ͡гезеңді сыйпаттайтын тұуұндұнұ → // халығ ͡әні деп қаб̊ылдаб̊ ͡ жүр ↓ /// ↑алайда →/ бүгүндө →/ нұрсұлтаң ͡ғаласында тұратын → // үмүт асайынова → // самалтаудұң авторұ →/ атасы →/ әнші сұраған ^йекеніне сенімді ↓ /// ↑дыймаш құдайб̊ергеннің орұндауұндағы → // зарлы самалтау →/ қытайдың фұучжоу ͡ғаласында → // жіб̊ег ͡жолұ →/ халықаралық кійнофестійвалінің жаб̊ылұу салтанатында шырқалғам ͡ болатын ↓ /// ↑кейін амерійканың →/ нійо-йорк қаласында ͡да →/ дәл ^уос'ән талай шетелдіктің жүрөгүн ^йелжіретіп → // көздөрүн жасқа толтұрғаны ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уолай ^йетпеске ͡де ͡б̊олмас → // ^уөйткөнү →/ тұуұндұ менің атамның → // және сол ͡ғысылтайаң замандағы → // талай ͡ғазағ ͡жігітінің → // ауұр тағдырым ͡байан ͡етеді» → // деп ͡пастад'әңгімесін үмүт асайынова ↓ ///	Иә, осылай өрілетін «Самалтау» әнін қайта жаңғыртқандардың бірі - қазақ халқының күміс көмей әншісі, ғажайып дауыс иесі Димаш Құдайберген. Естіген жұрт ел шежіресіндегі қилы кезеңді сипаттайтын туындыны халық әні деп қабылдап жүр. Алайда бүгінде Нұрсұлтан қаласында тұратын Үміт Асайынова «Самалтаудың» авторы атасы, әнші Сұраған екеніне сенімді. «Димаш Құдайбергеннің орындауындағы зарлы «Самалтау» Қытайдың Фучжоу қаласында «Жібек жолы» халықаралық кинофестивалінің жабылу салтанатында шырқалған болатын. Кейін Американың Нью-Йорк қаласында да дәл осы ән талай шетелдіктің жүрегін елжіретіп, көздерін жасқа толтырғаны бар. Олай етпеске де болмас, өйткені туынды менің атамның және сол қысылтаяң замандағы талай қазақ жігітінің ауыр тағдырын баян етеді», - деп бастады әңгімесін Үміт Асайынова.
Алмас Темірбай	▶	↑«самалтау» → /халығ ͡әнін sup>уорындаушылардың → // бірәзының репертуарынан ^уойұп ͡тұрұп ^уорұн ͡алад ↓ /// ↑дегенмен / туынды / димаштың sup>уорұндауынан ͡соң → // көпшілікке → / кеңінен таныла ͡бастады ↓ /// ↑халық әнінің → / алғашқы шумағындағы → / «самалтау» аталатын мекен → // қәзіргі қазақстан картасында → // көрсетілмеген ↓ /// ↑тұуұндының шығу тарихын → // зерттеп көрген әнші ^йерлан ͡төлөутай → // әннің авторы ^йеліне ^уоралмаған → // содан шығармағ'арқау болған → // ^йелдімекен ͡ де ͡ белгісіз қалған ͡деп ^уой ͡түйөд ↓ ///	↑ самалтау →/халығ ͡әнін орұндаушұлардың → // біразының ^ірепертүуарынан ^уойұп ͡тұрұб̊ ͡орұн алады ↓ /// ↑дегеммен →/ тұуұндұ →/ дыймаштың ^уорұндауұнан соң → // көп̊шүлүкке → / кеңінен таныла ͡б̊астады ↓ /// ↑ халығ ͡әнінің →/ алғашқ̊ы шұумағындағы →/ самалтау аталатын мекен → // қәзіргі ͡ғазағыстаң ͡ гартасында → // көрсөтүлмеген ↓ /// ↑тұуұндұнұң шығұу тарыйхын → // зерттеп көргөн әнші →/ерлан төлөутай → // әннің авторы ^йеліне ^уоралмаған → // содан шығармағ'арқау болған → // ^йелдімекен ͡де ͡б̊елгісіз ͡ғалған деб̊ ͡ой түйөдү ↓ ///	«Самалтау» халық әні орындаушылардың біразының репертуарынан ойып тұрып орын алады, дегенмен туынды Димаштың орындауынан соң көпшілікке кеңінен таныла бастады. Халық әнінің алғашқы шумағындағы «Самалтау» аталатын мекен қазіргі Қазақстан картасында көрсетілмеген. Туындының шығу тарихын зерттеп көрген әнші Ерлан Төлеутай әннің авторы еліне оралмаған, содан шығармаға арқау болған елдімекен де белгісіз қалған деп ой түйеді.
Алмас Темірбай	▶	↑үмүт ͡апай болса → // самалтау → / ^уөзіміздің ^уөңіріміздегі → // айыртау деген пікірде ↓ /// ↑«атамыз / көзі ͡жұмұлғанша → // айыртау → / айыртау ͡ деп туған ͡ жері → // сырымбетті аңсап ͡ өтіпті ↓ /// ↑^уөлеңде → / туған жерінің атын жасырып → // самалтау ͡ деп / ^уөзгөртуіне тура ͡гелген ↓ /// ^уөскен ^уөлкесінің айыртау ^йекенін жарыйа ͡етсе → // ^уонұң ͡ гім ^йекенін іздеп жүрген адамдар → // бірдем ͡ біліп қойар ͡ еді ↓ /// ↑жасырынып жүргендіктен → // ^уоны ͡айт'алмады ↓ /// ↑бұл туынды / атамыздың мың тоғұжжүз ^уоналтыншы жылғы патш̆а жарлығы бойынша → // уездегі ^уөзге → / бешшігітпен ^уакоп қазұуға баражатып → // шығарған әні» деп → // әңгімесін жалғады үмүт ͡сапарғалыйқызы ↓ ///	↑үмүт ͡апай болса → // самалтау →/ ^уөзүмүздің ^уөңүрүміздегі → // айыртау дегем ͡бікірде ↓ /// ↑атамыз →/ көзү ͡жұмұлғанша → // айыртау / айыртау деп тұуған жері → // сырымбетт'аңсап ^уөтүптү ↓ /// ↑^уөлөңдө / тұуған жерінің атын жасырып → // самалтау деп →/ ^уөзгөртүуүнө тұура ͡гелген ↓ /// ↑^уөскөн ^уөлкөсүнің айыртау ^йекенін жәрый'етčе → // ^уонұң ͡гім ^йекенін іздеб̊ жүргөн адамдар → // бірдем ͡ біліп қойар ͡ еді ↓ /// ↑ жасырыныб̊ жүргөндүктен → // ^уон'айт'алмады ↓ /// ↑ бұл тұуұндұ →/ атамыздың мың ͡тоғұжжүз ^уон ͡ алтыншы жылғы патш̆а жарлығы ͡б̊ойұнша → // үуөздөг'өзгө→ / бешшігітпен ^уокоп қазұуға ͡б̊аражатып → // шығарған әні ͡деп → // әңгімесін жалғады → /үмүт ͡сапарғалыйқызы ↓ ///	Үміт апай болса Самалтау өзіміздің өңіріміздегі Айыртау деген пікірде. «Атамыз көзі жұмылғанша Айыртау, Айыртау деп туған жері Сырымбетті аңсап өтіпті. Өлеңде туған жерінің атын жасырып, Самалтау деп өзгертуіне тура келген. Өскен өлкесінің Айыртау екенін жария етсе, оның кім екенін іздеп жүрген адамдар бірден біліп қояр еді. Жасырынып жүргендіктен оны айта алмады. Бұл туынды атамыздың 1916 жылғы патша жарлығы бойынша уездегі өзге бес жігітпен окоп қазуға бара жатып шығарған әні» деп әңгімесін жалғады Үміт Сапарғалиқызы.
Алмас Темірбай	▶	↑^уосындай → / сәйкестіктерді → / тізіп айтып ͡перген үміт ͡асайынова → // ^уотандастарына әннің авторы → / әнші → / сұраған ͡екенін → // дәлелдегісі ͡гелед↓ /// ↑кезінде / атасы ^уонұ / ^уөзү айт'алмай ͡гетті ↓ /// ↑«мың тоғұжжүз ^уотұзұншы жылы → // қазағ ^уөнерінің жарық жұлдыздарының ͡бірі→ // үкілі / ыбырай халық жауұ атанып / атылып ͡кетті↓ /// ↑сұраған атамыз әнші-сазгердің → //^йең жақын адамы болғандықтан → //ақынның ізінше қамалуы тійіс^йед→ // бірақ →/ қар'ауылдан шыққан ағайындары → // ^уоны жасыруының арқасында ͡ғана → // аман алып ͡қалды ↓ /// ↑ домбырасын ͡ да→/^йешкімге көрсетпеген → // балаларына үйрөтпеген → // малы кәмпескеленген ^уол / сібірде бой ͡тасалады → // тіпті біз кішкентай болғанда ͡да → // ^уол жәйлы көп ͡айтыла ͡бермейтін → // үйдөгілер балалықпен бәрін айтып қойа ͡ма ͡деп → // сескенуші ͡ед↓ ///	↑^уосұндай →/ сәйкестіктерді →/ тізіб̊ ͡айтып ͡ перген үмүт ͡асайынова → // ^уотандастарына → / әннің авторұ →/ әнші →/ сұраған ^йекенін → // дәлелдегісі ͡геледі↓ /// ↑ кезінде →/ атас'онұ / өз'айт'алмай ͡гетті ↓ /// ↑«мың тоғұжжүз ͡отұзұншұ жылы → // қазағ ͡өнөрүнің жарығ ͡жұлдұздарының бірі→ // үкүл'ыб̊ырай →/ халығ ͡ жау'атанып атылып ͡кетті↓ /// ↑сұраған атамыз әнші-сазгердің → //ең ͡жақын адамы ͡б̊олғандықтан → //ақынның ͡ізінше ͡ғамалұуұ тійіс ͡еді→ // бірақ →/ қар'ауұлдан шыққан ағайындары → // ^уонұ жасырұуұнұң арқасында ͡ғана → // аман ͡алып ͡қалды ↓ /// ↑домбұрасын ͡да→ / ^йешкімге ͡гөрсөтпөген → // балаларын' үйрөтпөген → // малы ͡гәмпескелеңген ͡ ол / сіб̊ірде ͡б̊ой тасалады → // тіпті ͡б̊із ͡гішкентай болғанда ͡да → // ^уол жәйлы ͡гөб̊ ͡айтыла ͡б̊ермейтін → // үйдөгүлөр ͡б̊алалықпем ͡бәрін айтып ͡қойа ͡ма ͡деп → // сескенүуш'еді ↓ ///	Осындай сәйкестіктерді тізіп айтып берген Үміт Асайынова отандастарына әннің авторы әнші Сұраған екенін дәлелдегісі келеді. Кезінде атасы оны өзі айта алмай кетті. «1930 жылы қазақ өнерінің жарық жұлдыздарының бірі Үкілі Ыбырай халық жауы атанып атылып кетті. Сұраған атамыз әнші-сазгердің ең жақын адамы болғандықтан ақынның ізінше қамалуы тиіс еді, бірақ қара ауылдан шыққан ағайындары оны жасыруының арқасында ғана аман алып қалды. Домбырасын да ешкімге көрсетпеген, балаларына үйретпеген, малы кәмпескеленген ол Сібірде бой тасалады, тіпті біз кішкентай болғанда да ол жайлы көп айтыла бермейтін, үйдегілер балалықпен бәрін айтып қоя ма деп сескенуші еді.
Алмас Темірбай	▶	↑^уосұлайша →/ кейінг'ұрпағына ұлттұқ аспапты шерттіруге → // үрөйленген сұраған → // әнші ^уөзі шығарған жыр шумақтарын ͡да → // жасырып ͡келген → // тек ^уөзіне аманат^йетіп қалдырғандықтан → // үкүлі / ыбырайдың шығармаларын шамасы ͡гелгенше → // жұртш̆ылыққа жеткізіпті ↓ /// ↑қалдырған ^уөлеңінің соңында → // үкүл'ыбырай мен атама қаратып → // ізін жалғауды сұрағанға аманат ͡еткен → // ^уоны дәлелдеген бірнеше адам ͡бар ↓ /// ↑атам →/ көрнекті сазгердің шәкірті әрі жақын жолдасы болғандықтан → // ^уоның талай әнін → // халыққа жеткізген ↓ /// ↑^уөкүнүштісі →/ сұраған атамыздың ^уөзі жәйлы → // бірауұс ͡ сөз сақталмапты ↓ /// ↑^уол ͡жәйлы жазылған →/ қандай ͡да бір дерек іздеп → // талай мұрағатқа жүгүндік → // бірақ көкшетау ^уөңірінің архивіндегі → //алғашқы жазбалар небәрі мың тоғұжжүз ^уотұзұншы жылдан басталад ↓ /// ↑^уол ͡гезде →/ атамыз бір жаққа қашып кетсе ͡керек» ͡деп → // шерін тарқатты зейнеткер ↓ ///	↑^уосұлайша →/ кейіңг'ұрпағына →/ ұлттұғ ͡аспапты шерттірүугө → // үрөйлөңген сұраған → // әнш'өзү шығарған жыр шұумақтарын ͡да → // жасырып ͡келген → // тег ͡ өзүн'аманат ^йетіп қалдырғандықтан → // үкүл'ыб̊ырайдың шығармаларын шамасы ͡гелгенше → // жұртш̆ұлұққа жеткізіпті ↓ /// ↑қалдырған ^уйеткен → // ^уонұ дәлелдегем ͡бірнеш'адам ͡бар ↓ /// ↑атам → / көрнөктү сазгердің шәкірті → / әрі жақын жолдасы ͡б̊олғандықтан → // ^уонұң талай әнін → // халыққа жеткізген ↓ /// ↑^уөкүнүштүсү →/ сұраған атамыздың ^уөзү жәйлы → // бір ауұс ͡сөс ͡ сақталмапты ↓ /// ↑^уол жәйлы жазылған →/ қандай ͡да ͡б̊ір дерег ͡іздеп → // талай мұрағатқа жүгүндүк → // бірақ көк̊шөтау ^уөңүрүнің архійвіндегі → //алғашқ̊ы жазб̊алар неб̊әрі мың тоғұжжүз ͡отұзұншұ жылдам ͡басталады ↓ /// ↑^уол ͡гезде →/ атамыз ͡б̊ір жаққа ͡ғашып кетčе ͡герек деп → // шерін тарқатты зейнеткер ↓ ///	Осылайша кейінгі ұрпағына ұлттық аспапты шерттіруге үрейленген Сұраған әнші өзі шығарған жыр шумақтарын да жасырып келген, тек өзіне аманат етіп қалдырғандықтан Үкілі Ыбырайдың шығармаларын шамасы келгенше жұртшылыққа жеткізіпті. Қалдырған өлеңінің соңында Үкілі Ыбырай мен атама қаратып ізін жалғауды Сұрағанға аманат еткен, оны дәлелдеген бірнеше адам бар. Атам көрнекті сазгердің шәкірті әрі жақын жолдасы болғандықтан, оның талай әнін халыққа жеткізген. Өкініштісі, Сұраған атамыздың өзі жайлы бір ауыз сөз сақталмапты. Ол жайлы жазылған қандай да бір дерек іздеп, талай мұрағатқа жүгіндік, бірақ Көкшетау өңірінің архивіндегі алғашқы жазбалар небәрі 1930-шы жылдан басталады. Ол кезде атамыз бір жаққа қашып кетсе керек» деп шерін тарқатты зейнеткер.
Алмас Темірбай	▶	↑«әкем атамыздан ͡соң → // ^йекі жыл салып → // жол ͡апатынан көжжұмды ↓ /// ↑тірі болса →/ атамыздың атын ͡да → // шығармаларын ͡да / жаңғыртар ͡ма ͡ед ↓ /// ↑бабамыздаң ͡ғалған арапша жазылған біраз құжаттар болды → // ^уоны сандықта сақтап жүретін → // кейін біз көшүп-қонұп жүргенде → // ^уол ͡ғұжаттардан көжжазып ͡қалдық» деп → // ^уөткен күндөрдү ^уөкүнүшпен ^йеск'алды /үмүт ͡апа ↓ /// үмүт ͡асайынова / атасын соңғы ͡ рет → // бешшасында көргөн → // көкшетау ^уөңүрінде / ^уоның ͡ғандай әнші болғанын білетін адамдар бар болуұ мүмкін → // түрлі заманаларда →/ бойұндағы ^уөнері түгүл →/ өзінің аты ͡жөнін → // қазақ руханійатына қосқан үлөсүн жасырған адамдарды → // ^уолардың қыйлы тағдырын жас ұрпақ біліп ^уөсүу ͡герек ↓ ///	↑әкем атамыздан ͡соң → // ^йекі ͡жыл салып → // жол ͡апатынаң ͡гөжжұмдұ ↓ /// ↑тірі ͡б̊олса →/ атамыздың атын ͡да → // шығармаларын ͡да / жаңғыртар м'еді ↓ /// ↑баб̊амыздаң ͡ғалған арабша жазылғам ͡біраз ͡ғұжаттар ͡б̊олдұ → // ^уонұ сандықта сақтаб̊ жүрөтүн → // кейім ͡біз ͡гөшүп-қонұб̊ жүргөндө → // ^уол ͡ғұжаттардаң ͡гөжжазып ͡қалдық деп → // ^уөткөң ͡гүндөрдү ^уөкүнүшпөн ^йеск'алды →/ үмүт ͡апа ↓ /// ↑үмүт ͡асайынова →/ атасын соңғұ ^ірет → // бешшасында ͡гөргөн → // көк̊шөтау ^уөңүрүндө →/ ^уонұң ͡ғандай әнші ͡б̊олғаным ͡білетін адамдар ͡б̊ар ͡б̊олұуұ мүмкүн → // түрлү заманаларда →/ бойұндағы ^уөнөрү түгүл →/ ^уөзүнүң аты-жөнүн → // қазақ ^ұрұуханыйатына ͡ғосқан үлөсүн жасырған адамдарды → // ^уолардың ͡ғыйлы тағдырын жас ұрпақ ͡піліб̊ ͡өсүу ͡герек ↓ ///	«Әкем атамыздан соң екі жыл салып жол апатынан көз жұмды, тірі болса атамыздың атын да, шығармаларын да жаңғыртар ма еді. Бабамыздан қалған арабша жазылған біраз құжаттар болды, оны сандықта сақтап жүретін, кейін біз көшіп-қонып жүргенде ол құжаттардан көз жазып қалдық», - деп өткен күндерді өкінішпен еске алды Үміт апа. Үміт Асайынова атасын соңғы рет 5 жасында көрген, Көкшетау өңірінде оның қандай әнші болғанын білетін адамдар бар болуы мүмкін, түрлі заманаларда бойындағы өнері түгіл өзінің аты-жөнін, қазақ руханиятына қосқан үлесін жасырған адамдарды, олардың қилы тағдырын жас ұрпақ біліп өсу керек.
Алмас Темірбай	▶	↑^йел ͡арасында →/ сұраған әнші жәйлы → // халығ ͡әніне телініп жүрген самалтау туындысы → // ^уоның төл шығармасы ^йекенін → // білетіндер кездесіп ͡қалар → // бәлкім ↓ /// ↑құдайға ͡шүкүр → // қәзіргі заманд'өткөн ^ұуақытпен салыстыр'алмаймыз ↓ /// ↑әлдегімдердің көзі ͡мен ͡сөзінен → // жасырынудың қажеті ͡жоқ → // керісінше →/ ұмұт ͡полған дүнүйелерді →/ жаңғыртуұмыз ͡ герек ↓ /// ↑үмүт ͡асайынованың ͡да →/ тілегі ^уосыған сайады ↓ /// ↑алмас ͡темірбай ↓ /// ↑оқұған қуат ͡ахметжанов ↓ ///	↑^йел арасында →/ сұраған әнші жәйлы → // халығ ͡әніне телініб̊ жүргөн →/ самалтау тұуұндұсұ → // ^уонұң төл шығармасы ^йекенін → // білетіндер ͡гездесіп ͡қалар → // бәлкім ↓ /// ↑құдайға ͡шүкүр → // қәзіргі заманды ^уөткөн ұуақытпен салыстыр'алмаймыз ↓ /// әлдекімдердің ͡гөзү ͡мен ͡сөзүнөн → // жасырынұудұң ͡ғажеті ͡жоқ → // керісінше →/ ұмұт ͡полған дүн^үйөлөрді →/ жаңғыртұуұмұз ͡ герек ↓ /// ↑үмүт ͡асайынованың ͡ да →/ тілегі ^уосұған сайады ↓ /// ↑алмас ͡темірб̊ай ↓ /// ↑ ^уоқұғаң ͡ ғұуат ͡ ахметш̆анов ↓ ///	Ел арасында Сұраған әнші жайлы, халық әніне телініп жүрген «Самалтау» туындысы оның төл шығармасы екенін білетіндер кездесіп қалар, бәлкім. Құдайға шүкір, қазіргі заманды өткен уақытпен салыстыра алмаймыз, әлдекімдердің көзі мен сөзінен жасырынудың қажеті жоқ, керісінше, ұмыт болған дүниелерді жаңғыртуымыз керек. Үміт Асайынованың да тілегі осыған саяды. Алмас Темірбай, оқыған Қуат Ахметжанов.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ ассалаумағалейкүум → // қазақ ^йелі → // құрметті әріптестер ↑ /// ↑ павел ^уолегывыйч → // ^йерлан қайлановыйч → // депүутат мырзалар → // сіздерге ^ырақмет ↑ /// ↑ неге дейсіз ͡ ғой ↑ /// ↑ ^уөткөн жолғұдаң ͡ гейін ^уофлайн ^уөмүрде мійнійстрді ^йекінші ^ірет көрүп тұрмұз ↓ /// ↑ көрө алмаймыз ↑ /// ↑ тіпті жыйналыстарға ͡ ғатыспайды → // ійә ↑ /// ↑ війсе мыйныйстрлармен әлек боламыз ↓ /// ↑ бірақ ^уол кісілер ^йештеңе шеш'алмайд ↓ /// ↑ сонұмен бәрлығы ұзұн құймұшақ болып қалад ↓ /// ↑ сонұмен / ^йенді мына жерде әріптестер нағыз мамандар айтыб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ ^уонұң барлығын мен қайталамай ͡ ақ қойайын ↓ /// ↑ мен бүгүн пірезійдент тоқайывтың сөзін ^йестіп → // содан жігер алып → // со ͡ гісі ^іретінде сұрайын деп тұрмын ↓ /// ↑ ^йерб̊ол шырақпайұлұнұң жұлдұзұ → // ^уөздеріңіз б̊ілесіздер → // былтыр маңғыстауда жұт боғанда айы ^уоңұнан → // жұлдұзұ соңұнан тұудұ ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑ ^уөйткені жем шөп мәселесі б̊ойұнша праблема б̊олды ↓ /// ↑ алдындағы мійнійстірді жіб̊ерді ↓ /// ↑ сізді нақты жем шөптің мәселесін шеш деп ^йең бірінші тап̊сырмасы ↓ /// ↑ қойды ↓ /// ↑ не б̊олды ↑ /// ↑ мына жерде әрб̊ір сөйлеген ^іспійкер жем шөп → // жем шөп → // жем шөп ↓ /// ↑ мәселе шешілген жоқ ↓ /// ↑ презійденттің бірінші тап̊сырмасы ^уорындалған жоқ ↓ ///	↑ ассалаумағәләйкүм → // қазағ ͡ ^йелі → // қүрмөтт'әріптестер ↑ /// ↑ павел алегывыйч → // ^йерлаң ͡ ғайланывыйч → // депүутат мырзалар → // сіздерге ^ырахмет ↑ /// ↑ неге дейсіз ͡ ғой ↑ /// ↑ ^уөткөн жолғұдаң ͡ гейін ^уофлайн ^уөмүрдө мійнійстірді ^йекінші ^ірет көрүп тұрмұз ↓ /// ↑ көр'алмаймыз ↑ /// ↑ тіпті жыйналыстарға ͡ ғатыспайды → // ійә ↑ /// ↑ війсе мійнійстірлармен әлек ͡ поламыз ↓ /// ↑ бірақ ^уол ͡ гісілер ^йештеңе шеш'алмайд ↓ /// ↑ сонұмем ͡ барлығы ұзұң ͡ ғұймұшақ ͡ полұп қалад ↓ /// ↑ сонұмен → / ^йенді мына жерде әріптестер → / нағыз мамандар айтыб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ ^уонұң барлығын мең ͡ ғайталамай ͡ ақ қойайын ↓ /// ↑ мем ͡ бүгүм ͡ пірезійдент тоқайевтың сөзүн ^йестіп → // содан жігер алып → // сол ͡ гісі ^іретінде сұрайын деп тұрмұн ↓ /// ↑ ^йерб̊ол шырақпайұлұнұң жұлдұзұ → // ^уөздөрүңіз б̊ілесіздер → // былтыр маңғыстауда жұт ͡ полғанда айы ^уоңұнан → // жұлдұзұ соңұнан тұудұ ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑ ^уөйткөнү жем шөп мәселесі б̊ойұнша праблема б̊олдұ ↓ /// ↑ алдындағы мійнійстірді жіб̊ерді ↓ /// ↑ сізді нақты жем шөптүң мәселесін шеш деп ^йең бірінші тап̊сырмасы ↑ /// ↑ қойдұ ↓ /// ↑ не б̊олдұ ↑ /// ↑ мына жерде әрб̊ір сөйлөгөн ^іспійкер жем шөп → // жем шөп → // жем шөп ↓ /// ↑ мәселе шешілген жоқ ↓ /// ↑ пірезійденттің бірінші тап̊сырмасы ^уорұндалған жоқ ↓ ///	Ассалаумағалейкум, қазақ елі, құрметті әріптестер! Павель Олегович, Ерлан Қайланович, депутат мырзалар, сіздерге рақмет! Неге дейсіз ғой? Өткен жолғыдан кейін офлайн өмірде министрді екінші рет көріп тұрмыз. Көре алмаймыз! Тіпті жиналыстарға қатыспайды, иә? Вице-министрлармен әлек боламыз. Бірақ ол кісілер ештеңе шеше алмайд. Сонымен бәрлығы ұзын құймышақ болып қалад. Сонымен, енді мына жерде әріптестер нағыз мамандар айтып атыр. Оның барлығын мен қайталамай-ақ қояйын. Мен бүгін президент Тоқаевтың сөзін естіп, содан жігер алып, сол кісі ретінде сұрайын деп тұрмын. Ербол Шырақбайұлының жұлдызы, өздеріңіз білесіздер, былтыр Маңғыстауда жұт болғанда айы оңынан, жұлдызы соңынан туды. Неге? Өйткені жем-шөп мәселесі бойынша проблема болды. Алдындағы министрді жіберді. Сізді нақты жем-шөптің мәселесін шеш деп, ең бірінші тапсырмасы. Қойды. Не болды? Мына жерде әрбір сөйлеген спикер "жем-шөп", "жем-шөп", "жем-шөп". Мәселе шешілген жоқ. Президенттің бірінші тапсырмасы орындалған жоқ.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ бүгүңгү ͡ гүндө сол маңғыстау жемді солтүстүктен тартып → // ^уөз әрекеттерін жасаб̊ ͡ атқан → / сол қызылорда жем шөп мәселесі → // шарұуаларға үлкен праблема ↓ /// ↑ ^уоны мына жерде ^уотырғам ͡ басқа мал шарұуашылығындағы әріптестерім ^ырастар ↓ /// ↑ солайма ↑ /// ↑ келесі презійденттің тап̊сырмасы мына жерде жаңа құуаныш мырза айтып ^уөтті ↓ /// ↑ ветеренарыйа мәселесі ↓ /// ↑ презійдент čізге ^йекінші тап̊сырманы б̊ерді ↓ /// ↑ ветеренарыйаны күрделі ^іреформа жаса → // ^йерб̊ол шырақбайұлұ → / деді ↓ /// ↑ бәріміз күуәміз ↓ /// ↑ не жасалды ↑ /// ↑ ^йештеме жасалған жоқ ↓ /// ↑ ветеренарлардың айлығым ͡ болар б̊олмасқа → / алдамшы бір пайызға ^уөсірді ͡ де → // бітті ↓ /// ↑ ^іреформа ^уол ^йемес ↓ /// ↑ сізге презійдент ветеренарлардың айлығын → / ^уөсүр деген ͡ ғана тап̊сырма б̊ерген жоқ ↓ /// ↑ ^іреформа жаса деп берді ↓ /// ↑ ^іреформа дегеніміз ^уол → // бүкүл бағытты ^уөзгөртүу ↓ /// ↑ мемлекеттік ветеренарыйадан мына кәсіб̊ій ветеренарыйаға ауұсұу ↓ /// ↑ жекеменшік ветеренарыйаны қосұу ↓ /// ↑ жекеменшік ^ылаб̊араторұйаларды қосұу ↓ /// ↑ міне → // ^іреформа деген не ↑ /// ↑ сіз презійденттің ^йекінші тап̊сырмасында ^уорындамадыңыз ↓ ///	↑ бүгүңгү ͡ гүндө сол маңғыстау жемді солтүстүктөн тартып → // ^уөз әрекеттерін жасаб̊ ͡ атқан → // сол ͡ ғызылорда жем шөп мәселесі шарұуаларға үлкөн праблема ↓ /// ↑ ^уонұ мына жерде ^уотұрғам ͡ басқа мал шарұуашылығындағы әріптестерім ^ырастар ↓ /// ↑ солайма ↑ /// ↑ келесі пірезійденттің тап̊сырмасы → / мына жерде жаңа ͡ ғұуаныш мырза айтып ^уөттү ↓ /// ↑ ветеренарыйа мәселесі ↓ /// ↑ пірезійдент čізге ^йекінші тап̊сырманы б̊ерді ↓ /// ↑ ветеренарыйаны ͡ гүрдөлү ^іреформа жаса → // ^йерб̊ол шырақпайұлұ → // деді ↓ /// ↑ бәріміз ͡ гүуәміз ↓ /// ↑ не жасалды ↑ /// ↑ ^йештеме жасалған жоқ ↓ /// ↑ ветеренарлардың айлығым ͡ болар б̊олмасқа → // алдамшы бір пайызға ^уөсүрдү ͡ де → // бітті ↓ /// ↑ ^іреформа ^уол ^йемес ↓ /// ↑ сізге пірезійдент ветеренарлардың айлығын ^уөсүр деген ͡ ғана тап̊сырма б̊ерген жоқ ↓ /// ↑ ^іреформа жаса деп ͡ перді ↓ /// ↑ ^іреформа дегеніміз ^уол → // бүкүл бағытты ^уөзгөртүу ↓ /// ↑ мемлекеттік ветеренарыйадан мына ͡ гәсіб̊ій ветеренарыйаға ауұсұу ↓ /// ↑ жекеменшік ветеренарыйаны қосұу ↓ /// ↑ жекеменшік ^ылаб̊араторұйаларды ͡ ғосұу ↓ /// ↑ міне → // ^іреформа деген не ↑ /// ↑ сіз пірезійденттің ^йекінші тап̊сырмасын ͡ да ^уорұндамадыңыз ↓ ///	Бүгінгі күнде сол Маңғыстау жемді солтүстіктен тартып, өз әрекеттерін жасап атқан сол Қызылорда жем-шөп мәселесі - шаруаларға үлкен проблема. Оны мына жерде отырған басқа мал шаруашылығындағы әріптестерім растар. Солай ма?! Келесі президенттің тапсырмасы мына жерде жаңа Қуаныш мырза айтып өтті. Ветеренария мәселесі. Президент сізге екінші тапсырманы берді. "Ветеренарияны күрделі реформа жаса, Ербол Шырақбайұлы" деді. Бәріміз куәміз. Не жасалды? Ештеме жасалған жоқ. Ветеренарлардың айлығын болар-болмасқа алдамшы бір пайызға өсірді де, бітті. Реформа ол емес! Сізге президент ветеренарлардың айлығын өсір деген ғана тапсырма берген жоқ. Реформа жаса деп берді. Реформа дегеніміз ол - бүкіл бағытты өзгерту. Мемлекеттік ветеренариядан мына кәсіби ветеренарияға ауысу. Жекеменшік ветеренарияны қосу. Жеке меншік лабораторияларды қосу. Міне, реформа деген не?! Сіз президенттің екінші тапсырмасын да орындамадыңыз.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ презійденттің үшүншү тап̊сырмасы ↓ /// ↑ жаңа ͡ ғана әріптестерім айтып ^уөттү ↓ /// ↑ ^йелпықа ↓ /// ↑ жеке қосалқы шарұуашылық ↓ /// ↑ жеке қосалқы шарұуашылық заңың ͡ ғаб̊ылда → // ^йерб̊ол шырақбайұлұ → // деп презійдент тап̊сырды ↓ /// ↑ не б̊олды ↑ /// ↑ депүутат мырзалар → // сіздерге ^ырақмет ↓ /// ↑ алдарыңызға ͡ гелген шала заңды б̊із тоқтат'алмадық ͡ қой ↓ /// ↑ атамекеңге б̊ардық ↓ /// ↑ барлығ ͡ жерге тоқтат десек → // тоқтат'алмайды ↓ /// ↑ таңк ↓ /// ↑ сіздерге ^ырақмет тоқтаттыңыздар → // қайтардыңыздар ↓ /// ↑ бірақ̊ сол ͡ гүннен бері әлі бір жыйылыс ͡ поған жоқ ↓ /// ↑ сол жеке қосалқы шарұуашұлұқ заңың қайта қарастырайығ ͡ деп → // депүутаттар → // сіздерге айттыма ↑ /// ↑ айтқан жоқ ↓ /// ↑ бізге → // сала мамандарына айттыма ↑ /// ↑ айтылған жоқ ↓ /// ↑ мійнселғоздұң ^ыскарее всего ана ^йескі ^ызданыйенің ішінде шаңшаң болып қалды ↓ /// ↑ ^уол тұуралы ^йерб̊ол шырақбайұл'ұмұт кетті ↓ /// ↑ сонұмем ͡ презійденттің үшүншү тап̊сырмасы ^уорұндалған жоқ ↓ ///	↑ пірезійденттің үшүншү тап̊сырмасы ↓ /// ↑ жаңа ͡ ғана әріптестерім айтып ^уөттү ↓ /// ↑ ^йелпықа ↓ /// ↑ жеке ͡ ғосалқы шарұуашылық ↓ /// ↑ жеке ͡ ғосалқы шарұуашылық заңың ͡ ғаб̊ылда → // ^йерб̊ол шырақпайұлұ → // деп пірезійдент тап̊сырды ↓ /// ↑ не б̊олдұ ↓ /// ↑ депүутат мырзалар → // сіздерге ^ырахмет ↓ /// ↑ алдарыңызға ͡ гелген шала заңды б̊із тоқтат'алмадық ͡ қой ↓ /// ↑ атамекеңге б̊ардық ↓ /// ↑ барлығ ͡ жерге тоқтат десек → // тоқтат'алмайды ↓ /// ↑ таңк ↓ /// ↑ сіздерге ^ырахмет → // тоқтаттыңыздар → // қайтардыңыздар ↓ /// ↑ бірақ̊ сол ͡ гүннөм ͡ бері әлі бір жыйылыс ͡ полған жоқ ↓ /// ↑ сол жеке ͡ ғосалқы шарұуашұлұғ ͡ заңың ͡ ғайта ͡ ғарастырайығ ͡ деп → // депүутаттар → // сіздерге айттыма ↑ /// ↑ айтқан жоқ ↓ /// ↑ бізге → // сала мамандарына айттыма ↑ /// ↑ айтылған жоқ ↓ /// ↑ мійнселғоздұң ^ыскарее всего ана ^йескі ^ызданыйенің ішінде шаңшаң болұп қалды ↓ /// ↑ ^уол тұуралы ^йерб̊ол шырақпайұл'ұмұт кетті ↓ /// ↑ сонұмем ͡ пірезійденттің үшүншү тап̊сырмасы ^уорұндалған жоқ ↓ ///	Президенттің үшінші тапсырмасы. Жаңа ғана әріптестерім айтып өтті. ЛПХ. Жеке қосалқы шаруашылық. "Жеке қосалқы шаруашылық заңын қабылда, Ербол Шырақбайұлы" деп президент тапсырды. Не болды? Депутат мырзалар, сіздерге рақмет. Алдарыңызға келген шала заңды біз тоқтата алмадық қой. Атамекенге бардық. Барлық жерге тоқтат десек, тоқтата алмайды. Танк. Сіздерге рақмет тоқтаттыңыздар, қайтардыңыздар. Бірақ сол күннен бері әлі бір жиылыс болған жоқ. Сол жеке қосалқы шарушылық заңын қайта қарастырайық деп, депутаттар, сіздерге айтты ма? Айтқан жоқ. Бізге сала мамандарына айтты ма? Айтылған жоқ. Минселхоздың скорее всего ана ескі зданиенің ішінде шаң-шаң болып қалды. Ол туралы Ербол Шырақбайұлы ұмыт кетті. Сонымен президенттің үшінші тапсырмасы орындалған жоқ.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ келесі → // мына ^ысұубсыйдыйалау ^йережесі ↓ /// ↑ ^ысұубсыйдыйалау ^йережесінде мен кейб̊ір әріптестеріммен ^йенді келісе алмайм ↓ /// ↑ жаңағы тек ͡ қана → / жаңағы үлкөн шарұуашылықтарға б̊ейім ↓ /// ↑ ^йенді ^уол біздің жыйырма жылғы тенденсійә ↓ /// ↑ бірден ^йерб̊ол шырақбайұлұ → // сізге ^уонұ б̊ұрұу мүмкүн ^йемеш ͡ шығар ↓ /// ↑ ^уөйткөнү мына жерде б̊ізде ^ылапбыйзм дегем ͡ бар ↓ /// ↑ ^уол нармаілна ↓ /// ↑ бірақ̊ сіз ауылдың қазағын ұмұттұңыз ↓ /// ↑ мына сіздің жаңа ^йережеңізде ауұлдағы қарапайым қазаққа қолжетімді → // мемлекеттік қолдаулар көрүнбейді ↓ /// ↑ ійісі жоқ ↓ ///	↑ келесі → // мынау ^ысұубсыйдыйалау ^йережесі ↓ /// ↑ ^ысұубсыйдыйалау ^йережесінде мең ͡ гейб̊ір әріптестеріммен ^йенді ͡ геліс'алмайм ↓ /// ↑ жаңағы тек ͡ қана → // жаңағы үлкөн шарұуашылықтарға б̊ейім ↓ /// ↑ ^йенді ^уол біздің жыйырма жылғы тенденсійә ↓ /// ↑ бірден ^йерб̊ол шырақпайұлұ → // сізге ^уонұ б̊ұрұу мүмкүн ^йемеш ͡ шығар ↓ /// ↑ ^уөйткөнү мына жерде б̊ізде ^ылапбыйзм дегем ͡ бар ↓ /// ↑ ^уол нармальна ↓ /// ↑ бірақ̊ сіз ауұлдұң ͡ ғазағын ұмұттұңыз ↓ /// ↑ мына сіздің жаңа ^йережеңізде ауұлдағы ғарапайым ͡ ғазаққа ͡ ғолжетімді → // мемлекеттік қолдаулар ͡ гөрүмбөйді ↓ /// ↑ ійісі жоқ ↓ ///	Келесі, мынау субсидиялау ережесі. Субсидиялау ережесінде мен кейбір әріптестеріммен енді келісе алмайм. Жаңағы тек қана жаңағы үлкен шаруашылықтарға бейім. Енді ол біздің жиырма жылғы тенденция. Бірден Ербол Шырақбайұлы, сізге оны бұру мүмкін емес шығар. Өйткені мына жерде бізде лапбизм деген бар. Ол нормально. Бірақ сіз ауылдың қазағын ұмыттыңыз. Мына сіздің жаңа ережеңізде ауылдағы қарапайым қазаққа қолжетімді, мемлекеттік қолдаулар көрінбейді. Иісі жоқ.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ келесі → // ^уодаң ͡ гейін мына ^йережеге ͡ гелетін болсақ ↓ /// ↑ ^йереже б̊ізде б̊ылтырғы → // ^уосы үстүмүздегі жылы мамыр айында қаб̊ылданұу ͡ герек боған ↓ /// ↑ міне → // бізде жыл бітті ↓ /// ↑ ^йенді міне ^уон бес күннөң ͡ гейін → // жыйырма күннөң ͡ гейін бізде жаңа жыл ↓ /// ↑ ^йережеміз әлі жоқ ↓ /// ↑ мына жерде ^уотұрған әрб̊ір сала маманы айтады → // ^уол ^йереже → // қазір мына жерде талқылағанымыз келесі жылы майда қаб̊ылданады ↓ /// ↑ ал майға дейін не жасаймыс ͡ сонда ↑ /// ↑ немен күң ͡ гөрөмүз ↑ /// ↑ немен ^уөмүр сүремүз ↑ /// ↑ бітті ↓ /// ↑ қайтадан ^йескі ^йережемен ↓ /// ↑ ^уонда неменеге әб̊ігерге түсүб̊ ͡ атырмыз → / бәрлығымыз ↑ ///	↑ келесі → // ^уодаң ͡ гейін мына ^йережеге ͡ гелетім ͡ болсақ ↓ /// ↑ ^йереже б̊ізде б̊ылтырғы → // ^уос'үстүмүздегі жылы мамыр айында ͡ ғаб̊ылданұу ͡ герек ͡ полған ↓ /// ↑ міне → // бізде жыл бітті ↓ /// ↑ ^йенді міне ^уом ͡ бес күннөң ͡ гейін → // жыйырма ͡ гүннөң ͡ гейім бізде жаңа ͡ жыл ↓ /// ↑ ^йережеміз әлі жоқ ↓ /// ↑ мына жерде ^уотұрған әрб̊ір сала маманы айтады → // ^уол ^йереже → / қәзір мына жерде талқылағанымыз ͡ гелесі жылы майда ͡ ғаб̊ылданады ↓ /// ↑ ал майға дейін не жасаймыс ͡ сонда ↑ /// ↑ немең ͡ гүң ͡ гөрөмүз ↑ /// ↑ немен ^уөмүр сүрөмүз ↑ /// ↑ бітті ↓ /// ↑ қайтадан ^йескі ^йережемен ↓ /// ↑ ^уонда неменеге әб̊ігерге түсүб̊ ͡ атырмыз → / барлығымыз ↓ ///	Келесі, одан кейін мына ережеге келетін болсақ. Ереже бізде былтырғы, осы үстіміздегі жылы мамыр айында қабылдану керек болған. Міне, бізде жыл бітті. Енді міне 15 күннен кейін, 20 күннен кейін бізде жаңа жыл. Ережеміз әлі жоқ. Мына жерде отырған әрбір сала маманы айтады: ол ереже, қазір мына жерде талқылағанымыз келесі жылы майда қабылданады. Ал майға дейін не жасаймыз сонда? Немен күн көреміз? Немен өмір сүреміз? Бітті. Қайтадан ескі ережемен. Онда неменеге әбігерге түсіп атырмыз, бәрлығымыз?
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ ^уодаң ͡ гейіңгі келесі мәселе ↓ /// ↑ презійдент сізге б̊ерген тап̊сырмасы ↓ /// ↑ ^уөзүнің жолдауұнда айтты ↓ /// ↑ ішкі ^уөңдеуді жыйырма бес пайызға ^уөсүр → // ^йерб̊ол шырақбайұлұ деді ↓ /// ↑ ійә → // нақты жаңағы неде → // жолдауда жазылған ↓ /// ↑ ішкі ^уөңдеуді → / мен мына ^йережеден ^йешқ̊андай ішкі ^уөңдеуді ^уөсүрүу → // сол пірезійденттің тап̊сырмасын ^уорұндау ^йелементтарын → // механыйзмдарын көрүп тұрған жоқпын ↓ /// ↑ қалай быйдайымыз кетіб̊ ͡ атыр → // кетіб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ ірі қара малға б̊із қырқысып → // бір б̊ірімізб̊ен нетіп → // мәжб̊үр б̊олұб̊ ͡ атырмыз → // бүгүм ͡ біс ͡ сіздерден тіпті ана ірі қара малды саттыра алмай жатырмыз ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^йеліміздің ішінде ^уөңдөу жоқ ↓ /// ↑ баға деген мың алты жүз теңге → // ^йеттің бағасы ↓ /// ↑ шарұуалар дегең кіредійтін төлей амайд → // қарыздарынан құтұла алмайд ↓ /// ↑ а сіз б̊ізге шекараны ашып беріб̊ ͡ атқан жоқ̊сұз ↓ /// ↑ шекараға шетелге шығарұудұң бірінші қарсысы алмасбек → // мен сіздерден бүгүн шарұуалар үшүн → / басқа әріптестермен келісіп̊ сұраб̊ ͡ жүрмүн ↓ /// ↑ шығарыңыздар → // ^ұрұқ̊сат беріңіздер ↓ /// ↑ шарұуалар б̊ір нәпақасын тап̊сын деп ↓ /// ↑ сіз ^йертең аласыз ͡ да → // қаңтарда ашып бересіз ↓ /// ↑ малды күзде сатады → // ^йереке ↓ /// ↑ жайлаудан түскенде → / қазақтың баласысыз ͡ ғой ↓ /// ↑ сіз ^уонұ б̊ілесіз ↓ /// ↑ әлі ͡ гүңге дейін шекара ашылған жоқ ↓ /// ↑ әлі ͡ гүңге дейін қазақтың шарұуасының жағдайы мәз ^йемес ↓ /// ↑ презійденттің бұл тап̊сырмасында ^уорұндамадыңыз ↓ ///	↑ ^уодаң ͡ гейіңгі ͡ гелесі мәселе ↓ /// ↑ пірезійдент сізге б̊ерген тап̊сырмасы ↓ /// ↑ ^уөзүнүң жолдауұнда айтты ↓ /// ↑ ішкі ^уөңдөудү жыйырма бес пайызға ^уөсүр → // ^йерб̊ол шырақпайұлұ → // деді ↓ /// ↑ ійә → // нақты жаңағы неде → // жолдауда жазылған ↓ /// ↑ ішкі ^уөңдөудү → // мен мына ^йережеден ^йешқ̊андай ішкі ^уөңдөудү ^уөсүрүу → // сол пірезійденттің тап̊сырмасын ^уорұндау ^йелементтарын → // механыйзмдарың ͡ гөрүп тұрған жоқпұн ↓ /// ↑ қалай быйдайымыз ͡ гетіб̊ ͡ атыр → // кетіб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ ірі ͡ ғара малға б̊із ͡ ғырқысып → // бір б̊ірімізб̊ен нетіп → // мәжб̊үр б̊олұб̊ ͡ атырмыз → // бүгүм ͡ біс ͡ сіздерден тіпті ана ірі ͡ ғара малды саттыр'алмай жатырмыз ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^йеліміздің ішінде ^уөңдөу жоқ ↓ /// ↑ баға деген мың алты жүз теңге → / ^йеттің бағасы ↓ /// ↑ шарұуалар дегең ͡ гіредійтін төлөй алмайд → // қарыздарынаң ͡ ғұтұл'алмайд ↓ /// ↑ а сіз б̊ізге шекараны ашып ͡ періб̊ ͡ атқан жоқ̊сұз ↓ /// ↑ шекараға шетелге шығарұудұң бірінші ͡ ғарсысы алмасбек → // мен сіздердем ͡ бүгүн шарұуалар үшүн → / басқа әріптестермен келісіп̊ сұраб̊ ͡ жүрмүн ↓ /// ↑ шығарыңыздар → // ^ұрұқ̊сат ͡ періңіздер ↓ /// ↑ шарұуалар б̊ір нәпақасын тап̊сын деп ↓ /// ↑ сіз ^йертең аласыз ͡ да → // қаңтарда ашып ͡ пересіз ↓ /// ↑ малды ͡ гүздө сатады → // ^йереке ↓ /// ↑ жайлаудан түскөндө → / қазақтың баласысыз ͡ ғой ↓ /// ↑ сіз ^уонұ б̊ілесіз ↓ /// ↑ әлі ͡ гүңгө дейін шекар'ашылған жоқ ↓ /// ↑ әлі ͡ гүңгө дейің ͡ ғазақтың шарұуасының жағдайы мәз ^йемес ↓ /// ↑ пірезійденттің бұл тап̊сырмасын ͡ да ^уорұндамадыңыз ↓ ///	Одан кейінгі келесі мәселе. Президент сізге берген тапсырмасы. Өзінің жолдауында айтты. Ішкі өңдеуді 25 пайызға өсір, Ербол Шырақбайұлы деді. Иә, нақты жаңағы неде, жолдауда жазылған. Ішкі өңдеуді мен, мына ережеден ешқандай ішкі өңдеуді өсіру, сол президенттің тапсырмасын орындау элементтарын, механизмдарын көріп тұрған жоқпын. Қалай бидайымыз кетіп атыр, кетіп атыр. Ірі қара малға біз қырқысып, бір бірімізбен нетіп, мәжбүр болып атырмыз. Бүгін біз сіздерден тіпті ана ірі қара малды саттыра алмай жатырмыз. Өйткені еліміздің ішінде өңдеу жоқ. Баға деген 1600 теңге, еттің бағасы. Шаруалар деген кредитін төлей амайд, қарыздарынан құтыла алмайд. А сіз бізге шекараны ашып беріп атқан жоқсыз. Шекараға шетелге шығарудың бірінші қарсысы Алмасбек, мен сіздерден бүгін шаруалар үшін, басқа әріптестермен келісіп сұрап жүрмін. Шығарыңыздар, рұқсат беріңіздер. Шаруалар бір нәпақасын тапсын деп. Сіз ертең аласыз да, қаңтарда ашып бересіз. Малды күзде сатады, Ереке?! Жайлаудан түскенде, қазақтың баласысыз ғой. Сіз оны білесіз. Әлі күнге дейін шекара ашылған жоқ. Әлі күнге дейін қазақтың шаруасының жағдайы мәз емес. Президенттің бұл тапсырмасын да орындамадыңыз.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ ^уодан кейін → // құрметті депүутаттар → // ^йестеріңізде б̊олса → // сіздердің алдарыңызда мен қырық мың адамның қолұн жыйнап б̊еріп ^йедім ↓ /// ↑ ^йестеріңіздема ↑ /// ↑ ^йерб̊ол шырақбайұлұнұң алдына қырық мың адам петійсійәға қол ͡ ғойұп → // ол жерде жазылған ↓ /// ↑ мен қазақ̊станның азаматы пәлембай түгөмбай → / қырық мың адам шошқ̊а б̊ағытын ^ысұубсыйдыйалағаңға қарсымын деп берді сізге ↓ /// ↑ ^йерб̊ол шырақбайұлұ → // құрметті депүутаттар → // сіздерді ^йестіді ↓ /// ↑ не жасағанын айтайынба ↑ /// ↑ мына жерде ^йенді ^уорыс тілінде жазыпты ↓ /// ↑ ^іселексійонна гійб̊рійдный сентыр посывыйнавотčтвұу → // ійә → // сексен пайызға ^ысұубсыйдыйалаймын депті ↓ /// ↑ басқа б̊ізде ^іселексійонно гійб̊рійдный сентыр ірі ͡ ғарада → // қойда → // түйеде → // жылқыда қарық болұп ^йедік ↑ /// ↑ ійә → // ^йенді ^уосы шошқ̊аның ^іселексійоннұй гійб̊рійдный сентірі → // вот не б̊ұл ↑ /// ↑ мазақ ^йемеспа ↑ ///	↑ ^уодаң ͡ гейін → // қүрмөттү депүутаттар → // ^йестеріңізде б̊олса → // сіздердің алдарыңызда мең ͡ ғырығ ͡ мың адамның ͡ ғолұн жыйнап ͡ періп ^йедім ↓ /// ↑ ^йестеріңіздема ↑ /// ↑ ^йерб̊ол шырақпайұлұнұң алдына ғырығ ͡ мың адам петійсійәға ͡ ғол ͡ ғойұп → // ол жерде жазылған ↓ /// ↑ мең ͡ ғазақ̊станның азаматы → / пәлембай түгөмбай ғырығ мың адам шошқ̊а б̊ағытын ^ысұубсыйдыйалағаңға ͡ ғарсымын деп ͡ перді сізге ↓ /// ↑ ^йерб̊ол шырақпайұлұ → // қүрмөттү депүутаттар → // сіздерді ^йестіді ↓ /// ↑ не жасағанын айтайымба ↑ /// ↑ мына жерде ^йенді ^уорұс тілінде жазыпты ↓ /// ↑ ^іселексійонна гійб̊рійдный сентір посывыйнавотčтвұу → // ійә → // сексен пайызға ^ысұубсыйдыйалаймын депті ↓ /// ↑ басқа б̊ізде ^іселексійонно гійб̊рійдный сентір ірі ͡ ғарада → // қойда → // түйөдө → // жылқыда ͡ ғарқ ͡ полұп ^йедік ↑ /// ↑ ійә → // ^йенді ^уосұ шошқ̊аның ^іселексійоннұй гійб̊рійдный сентірі → // вот не б̊ұл ↑ /// ↑ мазақ ^йемеспа ↑ ///	Одан кейін, құрметті депутаттар, естеріңізде болса, сіздердің алдарыңызда мен қырық мың адамның қолын жинап беріп едім. Естеріңізде ма? Ербол Шырақбайұлының алдына 40 мың адам петицияға қол қойып, ол жерде жазылған. Мен Қазақстанның азаматы пәленбай түгенбай 40 мың адам шошқа бағытын субсидиялағанға қарсымын деп берді сізге. Ербол Шырақбайұлы, құрметті депутаттар, сіздерді естіді. Не жасағанын айтайын ба? Мына жерде енді орыс тілінде жазыпты. Селекционна гибридный центр по свинавотству, иә, 80 пайызға субсидиялаймын депті. Басқа бізде селекционно гибридный центр ірі қарада, қойда, түйеде, жылқыда қарқ болып едік! Иә, енді осы шошқаның селекционный гибридный центрі, вот не бұл? Мазақ емес па?
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ келесі ↓ /// ↑ б̊асқа қой шарұуашұлығы б̊ойынша ферма → // ірі ͡ ғара б̊ойұнша жаңағы б̊ордақылау алаңы барлығын алып тыстаған ↓ /// ↑ бірақ ферма павырашшеваныйұу ^ысвійней дейді ↓ /// ↑ смошнестьйүу тысійачей маток ↓ /// ↑ ^уоған ^ысұубсыйдыйалауға дайын ↓ /// ↑ сондұқтан қырық мың ^йемес → // ^уонұ ͡ б̊үгүн алпыс мың адам ^уорындады → // сұрап ^уотыр петійсійә ^іретінде ↓ /// ↑ сіс ͡ сонұ құлағ ͡ асып жатқан жоқ̊сұз ↓ /// ↑ жәнеде мен ^уойлаймын мына жерде сізге со жолұ келіскен депүутаттардың тілеуін қаб̊ыл алмай ^уотұрсұз ↓ ///	↑ келесі ↓ /// ↑ б̊асқа ͡ ғой шарұуашұлұғұ б̊ойұнша ферма → // ірі ͡ ғара б̊ойұнша → // жаңағы б̊ордақылау алаңы барлығын алып тастаған ↓ /// ↑ бірақ ферма павырашеваныйұу ^ісвійней дейді ↓ /// ↑ смошнестьйүу тысйачей матык ↓ /// ↑ ^уоған ^ысұубсыйдыйалауға дайын ↓ /// ↑ сондұқтан → / қырығ ͡ мың ^йемес → // ^уонұ б̊үгүн алпыс мың адам ^уорұндады → // сұрап ^уотұр петійсійә ^іретінде ↓ /// ↑ сіс ͡ сонұ ғұлағ ͡ асып жатқан жоқ̊сұз ↓ /// ↑ жәнеде мен ^уойлаймын мына жерде сізге сол жолұ ͡ геліскен депүутаттардың тілеуүң ͡ ғаб̊ыл ͡ алмай ^уотұрсұз ↓ ///	Келесі. Басқа қой шаруашылығы бойынша ферма, ірі қара бойынша, жаңағы бордақылау алаңы бәрлығын алыптыстаған. Бірақ ферма по выращиванию свиней дейді. С мощностью 1000 маток. Оған субсидиялауға дайын. Сондықтан 40 мың емес, оны бүгін 60 мың адам орындады, сұрап отыр, петиция ретінде. Сіз соны құлақ асып жатқан жоқсыз. Және де мен ойлаймын мына жерде сізге со жолы келіскен депутаттардың тілеуін қабыл алмай отырсыз.
Алмасбек Садырбаев	▶	↑ сонұмен ары қарай жылжыйық ↓ /// ↑ бір минұут ↓ /// ↑ болды ↓ /// ↑ сонұмен тағы б̊ір күрделі мәселе / ^уол мына ішкі ^уөңдөуді алдыға сүйрөу үшүн ^уонұ ͡б̊із ^уөз^үмүздің іш^імізде ^уөңдөуіміз керек↓ /// ↑ ^ысұубсыйдыйаны мына б̊ыйдайға салған → // арпаға салған → // ұңға салған → // наңға салған → // ^уол қазаққа арзан болсұн деген ^ысұубсыйдыйа ↓ /// ↑ ^уөзб̊екке → // қырғызға ^йемес ↓ /// ↑ сіз қазір б̊іздің бйүуджетүмүзді шәйіб̊ ͡ атčыз ↓ /// ↑ бүкүл ^ысұубсыйдыйаны → // арзан быйдайды ^уөзб̊екке → // қырғызға → // әзірб̊айжаңға → // ауғаңға жіб̊еріб̊ ͡ атсыз ↓ /// ↑ сіз қазақтың мійнійстірісіз ↓ /// ↑ ауұл шарұуашылығы ↓ /// ↑ сондұқтанда нан → // жем → / қазаққа арзан болұуұ ͡герек ↓ /// ↑ қазағ ͡азаматына ↓ /// ↑ сіз б̊іздің бйүуджетүмүзді шәйіб̊ ͡ атсыз ↓ /// ↑ одаң ͡ гейін тағыда мына жыйылысты ұйұмдастырған аппаратқа ^ырақмет ↓ /// ↑ сіздерде б̊әрлығы б̊іздің мемлекеттік тілде жасалған → // бірақ ^йерб̊ол шырақбайұлұнұң мынасы тек ͡ қана ^уорұс тілде ↓ /// ↑ мен сіздердің алдарыңызда шүлдүрлеуге мәжб̊үр б̊олдұм ↓ /// ↑ сондұқтан келесі ^уотұрыста мынандай ^уолқылықты жіб̊ермеңіз ↓ /// ↑ ^уөзүңіздің → // менің мемлекеттік тілді сыйлаңыз ↓ /// ↑ ^ырақмет ↑ ///	↑ сонұмен ары ͡ ғарай жылжыйық ↓ /// ↑ бір мійнұут ↓ /// ↑ болдұ ↓ /// ↑ сонұмен тағы б̊ір ͡ гүрдөлү мәселе → // ^уол мына ішкі ^уөңдөудү алдыға сүйрөу үшүн ^уонұ б̊із ^уөзүмүздің ішімізде ^уөңдөуүмүз ͡ герек ↓ /// ↑ ^ысұубсыйдыйаны мына б̊ыйдайға салған → // арпаға салған → // ұңға салған → // наңға салған → // ^уол ͡ ғазаққа арзам ͡ болсұн деген ^ысұубсыйдыйа ↓ /// ↑ ^уөзб̊өккө → // қырғызға ^йемес ↓ /// ↑ сіз ͡ ғәзір б̊іздің бйүуджөтүмүзді шәйіб̊ ͡ атčыз ↓ /// ↑ бүкүл ^ысұубсыйдыйаны → арзан быйдайды → // ^уөзб̊өккө → // қырғызға → // әзірб̊айжаңға → // ауғаңға жіб̊еріб̊ ͡ атсыз ↓ /// ↑ сіз ͡ ғазақтың мійнійстірісіз ↓ /// ↑ ауұл шарұуашылығы ↓ /// ↑ сондұқтанда нан → // жем → / қазаққа арзан болұуұ ͡ герек ↓ /// ↑ қазағ ͡ азаматына ↓ /// ↑ сіз б̊іздің бйүуджөтүмүзді шәйіб̊ ͡ жатырсыз ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін тағыда мына жыйылысты ұйұмдастырған аппаратқа ^ырахмет ↓ /// ↑ сіздерде б̊арлығы б̊іздің мем^ілекеттік тілде жасалған → // бірақ ^йерб̊ол шырақпайұлұнұң мынасы тек ͡ қана ^уорұс тілде ↓ /// ↑ мен сіздердің алдарыңызда шүлдүрлөугө мәжб̊үр б̊олдұм ↓ /// ↑ сондұқтаң ͡ гелесі ^уотұрұста мынандай ^уолқұлұқты жіб̊ермеңіз ↓ /// ↑ ^уөзүңүздің → // менің мем^ілекеттік тілді сыйлаңыз ↓ /// ↑ ^ырахмет ↑ ///	Сонымен ары қарай жылжиық. Бір минут. Болды. Сонымен тағы бір күрделі мәселе: ол мына ішкі өңдеуді алдыға сүйреу үшін оны біз өзіміздің ішімізде өңдеуіміз керек. Субсидияны мына бидайға салған, арпаға салған, ұнға салған, нанға салған ол қазаққа арзан болсын деген субсидия. Өзбекке, қырғызға емес. Сіз қазір біздің бюджетімізді шәйіп атсыз. Бүкіл субсидияны, арзан бидайды өзбекке, қырғызға, әзірбайжанға, ауғанға жіберіп атсыз. Сіз қазақтың министірісіз. Ауыл шаруашылығы. Сондықтан да нан, жем, қазаққа арзан болуы керек. Қазақ азаматына. Сіз біздің бюджетімізді шәйіп атсыз. Содан кейін тағы да мына жиылысты ұйымдастырған аппаратқа рақмет. Сіздерде бәрлығы біздің мемлекеттік тілде жасалған, бірақ Ербол Шырақбайұлының мынасы тек қана орыс тілде. Мен сіздердің алдарыңызда шүлдірлеуге мәжбүр болдым. Сондықтан келесі отырыста мынандай олқылықты жібермеңіз. Өзіңіздің, менің мемлекеттік тілді сыйлаңыз. Рақмет!
Алтынбек Құрманов	▶			Солай болмасын ед, содан осының бәрін арқалап, сүйреп шығарып жасадық біз мынаны. Шында керек ақиқаты кәзір. Жай , жай сүйретіп бәрін. – Сіз і... Аға, қайда тудыңыз? Қайда оқыдыңыз? – Мен ос жерде, ос жерде тудым. Осы Үңгірде оқыдым жүріңдер. – Иә, бұл кісі Ленинградта оқыған негізі. – Ленинградта оқығам, бірақ бітірген жоқпын. – Қандай мамандықта? – Этнография краеведение дейд. – О, тамаша екен. Неге бітірмедіңіз? – Бұны... Оны бітіре алмадым, оны мінезім жуас болды. Орыс... Орыстың... А.. Иә... о... е... Орыстың анау мынауына мен шыдамадым ондай. Шыдай алмайм, кетіп қалдым. – Ағай, аты-жөніңіз қалай? – І... Құрманов Алтынбек Жұматұлы.
Алтынбек Құрманов	▶			Бүгінгі күні қызметім Баянауыл мемлекеттік - ұлттық табиғи паркінің аға мемлекеттік инспекторы, экскурсия жөніндегі нұсқаушы, туризм саласында жұмыс істейміз. – Жасыңыз нешеде? Алпыстасыз иә? – Ана кісімен бірге жас. – Өлкетанушы. Алпыста, алпыста. – Мен иә. Мамандығым өлкетанушы, Қазақстан Республикасының үздік өлкетанушы, республикада туризм саласының үздігі. Осы Баянауыл аулының құрметті азаматы Үңгірде тұрад, обал деп берді ана кісілер. Әй... иә, Қазақстан Республикасының тұңғыш Елімай сыйлығының лауреатымын. – Мә... – Оның бәрі енді азды көпті бірдене жасап атқан шығармыз. Оның енді оның бәрі біреуі үшін атақ болса, мен үшін ол үлкен жүк. Арқама мына заман артып қойған жүк. Әлі осыны арман қарай жұмыс істе деп саған.
Алтынбек Құрманов	▶			Осылай мәселе, мен солай түсінем өзім. Вот а... ол одан сайын адамға жүктеме береді ғой, сол сияқты ода. Ана атақ-мадақтарды тағып жүргендер менің шатағым жоқ оларда. Бірақ мынаның бәрі бізге жаңағы жауапкершілік артад. Төрлетіңіздер, жоғарлатыңыздар! – Мхм.. – Пісімлә рахман рахим, ассалаумағалейкүм деп кіріңіздер. Ақырын, ақырын ал қарындас. Менің ешқандай ерекшелігім жоқ, сіздердей адаммын. – Жүріңіз, жүріңіз. – Бар артықшы... бар ерекшелігім сол үңгірде тұрам. Сіздер қалада тұрасыздар. Отырыңдар енді. – Ағай қолымнан ұстай аласыз ба? – Ә, шайтан қорықтын ба? Отырыңыздар, отырыңыздар мына жерге. Мында Қоңыр әулиемен таныстырып өтейік. Қоңыр әулие не? Ол нәғылған нәрсе?
Алтынбек Құрманов	▶			Иә, ассалаумағалейкүм туысқандар. Мынау Қоңыр әулиеге, Қоңыр әулиеге келген кейін басты дүние амандасамыз ғой. Енді айтайын дегенім мынау. Қасиетті Қоңыр әулие үңгірі өте көне дәуірден адамзат баласының жаратқаннан тілектейтін орны. Ұлтына, нәсіліне, дініне бөлінбейд. Бұл жерде білім болмаса, мен ұлтты мазақ қылам. Ұлттың обалына қалам. Ертең айтад, қазақтар сөйдеп айтып атыр, дұрыс па? Менде еңкейген қариядан, еңбектеген балаға дейін жүред. Мектеп қабырғасындағы оқушы, студеттерден, академиктерге дейін жүред. Менде қара жұмыскермен, еден жуатын жұмыскерден, сенаторға дейін жүред мында. Шетелдің қонақтары да көп жүред мында. Енді айтайын дегенім, қасиетті Қоңыр әулие анау өзге да басқа ұлттың адамдары келед.
Алтынбек Құрманов	▶			Жаратушы Алла біреу оған. Әркім әртүрлі жолмен барад. Мен қазір айтсам мұнда қазақтар кіреді, түркілер отырады, мұсылмандар келсе мына орыстар айтат, сенің қай атаң салып берген дид. Мен не деп айтам? Құдай ондайдан аулақ қыл. Ол үшін жаңағыдай адамға бір, біраз білім керек екен. Қасиетті Қоңыр әулие үңгірі үш бөліктен тұрады. Сіздермен біздер отырған бөлігі мешіт бөлігі. Міне күмбезі. Каһандар осында дұға оқыған олар да. Кімге кірген адам... Кірген адам өз өзіне келіп, бір жарасқанға дұға ғылад тілек тілейд. Біз адам баласы болғанан кейін көп нәрсеге мұқтаж боламыз. Төрт қуыламыз түгел емес. Алла Тағала солай қып жаратты ғой.
Алтынбек Құрманов	▶			Енді кірген адам сөйтеді, одан кейін мынау бізде босағаны көрдіңіздер ма? – Мхм. – Жаратқан Алланың алдында хан да қара да бас иіп кіред, бірдей екенін көрсетед. Ертең ана дүниеде бірдейсің дегендей. Мынау жетпіс сегізінші жылы ең соңғы рет Әлки атам келді. Ол кезде халық келмейд. Халық екі мың жетінші жылдан бастап келіп жатыр мында. Оның бұрын туризм болған жоқ. Мұнда тек зират ететін адамдар келетінді. Сол кісі мына ескі бір бөрене болд, осы жерде отырып айтады, «Әй, айналайын» дейді, «Мына Қоңыр әулие ана босағадан сен мен біз кімбіз?» дейд. Көнедегі ғұндардың императорлары.
Алтынбек Құрманов	▶			Tүрік қағандары, қазақ хандары, аузы дуалы қариялар, шырақшы бабалар, ғұлама ғалымдар, ақ жаулықты аналар бәрін Алла тағала басын игізіп қойд дейд. Ана екінші бөлме қараңғы. Ай да, күн де, жұлдыз да бармайд. Ол қонатын бөлік, қоналық бөлік. Бұл мұқтаж адамдарға ғана арналған. Жаратқаннан денсаулық тілеп келед, ұл бала қыз бала тілеп келед. Баукең екеуміз қайдан білеміз, қызмет етейік онша біреуге. Содан құрбандық шалып, сонда қонад. Тілек сіздікі қабыл алатын Алла тағала. Қонад, палатка төсейт анда, қонад. Ана түпкіде баспалдақпен көтерілед, тас қазан бар-, қазанда су бар. Ол қасиетті су, киелі су, энергетикалық су, бірақ бүгінгі күні ештеңеге жарамсыз су.
Алтынбек Құрманов	▶			Себебін айтайын. Ол судың құрамында тоғыз пайыздан жоғары күміс бар дейд ғалымдар. Күміс мынау медицинада таза күйінде адам денсаулығына пайдалы дейд, таза күйінде. Бірақ оған адам қолының кірі тамад. Келгендер қолын жуып атыр ғой. Оны біз ішке қабылдасақ не боламыз? Ауырып қаламыз. Сондықтан, мен жұртқа айтамын жоламаңдар, қажеті жоқ. Мына октябрь, ноябрь айында а... Мына қазан, қараша айларында, мында менен басқа ешкім де қалмайд. Су суық, Баукең де келмейд. Қонақ жоқ. Ешкім келмейд. Бір он шақты күн адам аяғын баспаса, мында келмесе. Құдай мақтаған жерді сіздегі, мен мақтайын.
Алтынбек Құрманов	▶			Менің ата-бабам халыққа қызмет етуді көптеп отырмайды ғо. Жаңағы айтып атқан іргедегі бабаларымыз. Бір он шақты күн кісі болмағаннан ана қазандағы су көтерілед та, ана баспасақтан сырылдап ағып тұрад. Алты жеті күн ағад, тоқтайд. Содан кейін кеген кісі болса мен қолынан қағам, жуғызбайм. Маған да салыңдар, ішіңдер, өздеріңмен алып кетіңдер деп. Өйткені бұл бауырға, бүйрек асқазанға, ұйқы безіне керемет ем ғой. Ол дүние мына жердің бәрін қар басады ғой, ол дүние келесі жылғы наурыз, сәуірге дейін жалғасад. Сосын анау жолды бәрі кебед. Қоңыр әулиеге...
Анар Фазылжанова	▶	↑қазақ тілі / халықаралық тіл болұуға әлеуеті әб̊ден жететін тіл↓/// ↑адамзат баласы ^уол тілде сөйлеп → // ^уөзінің ^уойында ^йемін ^йеркін жеткіз'алад → // дітін ͡ де ^уорындат'алад↓/// ↑мұны ͡ б̊ос қыйал деп ^уойламаңыздар↓/// ↑бұл менің зерттеуші / тілтанұушы ^іретіндегі ^уойым↓/// ↑мұны сіздерге ͡ б̊үгінгі келб̊ет бағдарламасында / түсіндіріп берүуге тырысамын↓/// ↑назарларыңыз ͡ б̊ізде ͡ б̊олсын↑///	↑қазақ тілі / халығаралық тіл болұуға / әлеуөтү әб̊ден жететін тіл↓ /// ↑адамзат ͡ паласы ^уол тілде сөйлөп → // ^уөзүнүң ^уойұн ͡ да ^йемін ^йеркін жеткіз'алады → // дітін ͡ де ^уорұндат'алады↓ /// ↑мұнұ ͡ б̊ос қыйал деп ^уойламаңыздар↓ /// ↑бұл менің зерттеушү / тілтанұушұ ^іретіндегі ^уойұм↓ /// ↑мұнұ сіздерге ͡ б̊үгүңгү келб̊ет бағдарламасында / түсүндүріп ͡ перүугө тырысамын↓ /// ↑назарларыңыз ͡ б̊ізде ͡ б̊олсұн↑///	Қазақ тілі - халықаралық тіл болуға әлеуеті әбден жететін тіл. Адамзат баласы ол тілде сөйлеп, өзінің ойын да емін-еркін жеткізе алады, дітін де орындата алады. Мұны бос қиял деп ойламаңыздар. Бұл - менің зерттеуші, тілтанушы ретіндегі ойым. Мұны сіздерге бүгінгі «Келбет» бағдарламасында түсіндіріп беруге тырысамын. Назарларыңыз бізде болсын!
Анар Фазылжанова	▶	↑ ійә / былай сырт қарағанда → // бір әпенденің сөзі сыйақты көрүніп тұр → // шынымен ͡ де / солай көрүнед көп адамға↓/// ↑негізгі мамандығымыз / зерттеушіміз↓/// ↑біздің негізг'ісіміз / ^уосы → // бізге ͡ б̊өлүнетін жұмыс ^ұуақыты сегіз сағат десек ↑ // сол сегіз сағатты ͡ б̊асынан айағына дейін → // тек ^уосы тілде ͡ б̊оп жатқан үдерістерді зерттеу / қарау / жыйнау / жүйелеу / сараптау → // норма ͡ б̊олып келе жатқан үрдістерді анықтап → // қазақ тілінің нарматійвтік̊ сөздіктерін / тағы ͡ б̊асқа құралдарын әзірлеу↓/// ↑біздің негізгі мақ̊сатымыз сол / ғыл^ымый ізденістер жүргізүу↓/// ↑сонда / ^йенді / қарап ^уотырсам → // қазақ тілінің қазіргі ішкі әлеуеті ^уөте мықты↓///	↑ ійә / былай сырт қарағанда / бір әпенденің сөзү сыйақты ͡ гөрүнүп тұр → // шынымен ͡ де / солай ͡ гөрүнөді ͡ гөб̊ ͡ адамға↓/// ↑негізгі мамандығымыз / зерттеушүмүз↓/// ↑біздің негізг'ісіміз / ^уосұ / бізге ͡ б̊өлүнөтін жұмұс ^ұуақыты сегіссағат десек ↑ // сол сегіссағатты ͡ б̊асынан айағына дейін → // тек ^уосұ тілде ͡ б̊об̊ ͡ жатқан үдөрүстерді зерттеу / қарау / жыйнау / жүйөлөу / сараптау → // норма ͡ б̊олұп келе ͡ жатқан үрдүстөрд'анықтап ↑ // қазақ тілінің норматійвтік̊ ͡ сөздүктөрін / тағы ͡ б̊асқа ͡ ғұралдарын әзірлеу↓/// ↑біздің негізгі мақ̊сатымыс сол → // ғыл^ымій ізденістер жүргүзүу↓/// ↑сонда / ^йенді / қарап ^уотұрсам → // қазақ тілінің ͡ ғәзіргі / ішкі әлеуөтү sup>уөтө мықты↓///	Иә, былай сырт қарағанда, бір әпенденің сөзі сияқты көрініп тұр, шынымен де, солай көрінеді көп адамға. Негізгі мамандығымыз – зерттеушіміз. Біздің негізгі ісіміз - осы, бізге бөлінетін жұмыс уақыты 8 сағат десек, сол 8 сағатты басынан аяғына дейін тек осы тілде боп жатқан үдерістерді зерттеу, қарау, жинау, жүйелеу, сараптау, норма болып келе жатқан үрдістерді анықтап, қазақ тілінің нормативтік сөздіктерін, тағы басқа құралдарын әзірлеу. Біздің негізгі мақсатымыз сол - ғылыми ізденістер жүргізу. Сонда, енді, қарап отырсам, қазақ тілінің қазіргі ішкі әлеуеті өте мықты.
Анар Фазылжанова	▶	↑тоқ̊сан алтыншы жылы / әлем бойынша / алты мыңнан астам тілдің сөйлермендері → // көп алғашқ̊ы / топ жүздігі жарійаланғанда → // қазақ тілі сол жүздіктің ішінде тұрды↓/// ↑ ^уол жүздіктің ішінде / тоқ̊сан үшінші ^уорында ͡ б̊олды → //қателеспесем↓/// ↑^йенді жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // қазір қазақ тілі / сол жүздіктің ішінде → // және / алдыға жылжыған → // ^уол сек̊сен тоғызыншы ^уорында тұр↓/// ↑сөйлермендердің сан'артқан↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊ұл / қысқа мерзімді құб̊^ұлыс ^йемес → // бұл ұзақ мерзімді тенденсійа↓/// ↑ұзақ мерзімді тенденсійалар → // ^уол тоқтамайд деген сөз↓/// ↑бүгін / ^йертең / бүрсігүні немесе ͡ б̊ірнеше жылдан кейін ^уол тоқтамайды → // ^уол / алдыға қарай ^уөсүуге ͡ б̊ет алған тіл↓///	↑тоқ̊сан алтыншы жылы / әлем бойұнша / алты мыңнан астам тілдің сөйлөрмөндері → // көб̊ ͡ алғашқ̊ы тоб̊ жүздүгү жәр^ійалаңғанда → // қазақ тілі сол жүздүктүң ішінде тұрдұ↓/// ↑^уол жүздүктүң ішінде тоқ̊сан үшүншү ^уорұнда ͡ б̊олдұ / қателеспесем↓/// ↑^йенді жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // қәзір ͡ ғазақ тілі сол жүздүктүң ішінде → // және / алдыға жылжыған → // ^уол сек̊сентоғұзұншы ^уорұнда тұр↓/// ↑сөйлөрмөндердің сан'артқан↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊ұл / қысқамерзімді ͡ ғұб̊^ұлұс ^йемес → // бұл ұзағмерзімді тенденсійә↓/// ↑ұзағмерзімді тенденсійәлар → // ^уол тоқтамайды деген сөз↓/// ↑бүгүн / ^йертең / бүрсүгүнү немесе ͡ б̊ірнеше жылдаң ͡ гейін ^уол тоқтамайды → // ^уол / алдыға ͡ ғарай ^уөсүугө ͡ б̊ет алған тіл↓///	Тоқсан алтыншы жылы әлем бойынша 6000-нан астам тілдің сөйлермендері көп алғашқы топ жүздігі жарияланғанда, қазақ тілі сол жүздіктің ішінде тұрды. Ол жүздіктің ішінде 93-ші орында болды, қателеспесем. Енді жиырма бірінші жылы қазір қазақ тілі сол жүздіктің ішінде және алдыға жылжыған, ол 89-шы орында тұр. Сөйлермендердің саны артқан. Ал, енді бұл - қысқа мерзімді құбылыс емес, бұл - ұзақ мерзімді тенденция. Ұзақ мерзімді тенденциялар, ол тоқтамайды деген сөз. Бүгін, ертең, бүрсігүні немесе бірнеше жылдан кейін ол тоқтамайды, ол - алдыға қарай өсуге бет алған тіл.
Анар Фазылжанова	▶	↑ қазақ тілінің / сөйлермен саны артčа → // бұл метафыйзыйканың ^уөзүнің заңдылығы↓/// ↑сан бар жерде сапа ͡ б̊олады↓/// ↑ійә / сөйлермендеріміздің сапасы әлі ͡ де → // ауұз толтұрұб̊ ͡ айтатындай ^йемес қой ^йенді↓/// ↑ал бірақ тілдің ^уөзүн алып қарайық → // әлемдегі сол қанша тіл бар дедік → // ійә сол тілдердің ішінде тек ^йекіжүз ^йелүуден астамы ғана → // мемлекеттік тіл мәртеб̊есін ійеленген тілдер↓///	↑қазақ тілінің / сөйлөрмен сан'артčа → // бұл метафійзійканың ^уөзүнүң заңдылығы↓/// ↑сам бар жерде сапа ͡ б̊олады↓/// ↑ійә / сөйлөрмөндеріміздің сапасы → // әлі ͡ де / ауұз толтұрұб̊ ͡ айтатындай ^йемес ͡ қой → // ^йенді↓/// ↑ал бірақ тілдің ^уөзүн алып қарайық → // әлемдегі сол / қанша тіл бар дедік → // ійә / сол тілдердің ішінде тек ^йекіжүз ^йелүдөн астамы ғана → //мем^ілекеттік тіл мәртеб̊есін ійелеңген тілдер↓///	Қазақ тілінің сөйлермен саны артса, бұл - метафизиканың өзінің заңдылығы. Сан бар жерде сапа болады. Иә, сөйлермендеріміздің сапасы әлі де ауыз толтырып айтатындай емес қой, енді. Ал, бірақ тілдің өзін алып қарайық, әлемдегі сол қанша тіл бар дедік, иә, сол тілдердің ішінде тек 250-ден астамы ғана мемлекеттік тіл мәртебесін иеленген тілдер.
Анар Фазылжанова	▶	↑қазақ тілі / сол тілдердің ішіне кіред↓/// ↑әлемдегі / мен айтқан тілдердің жетпіс пайыздан астамы → // сырқат тілдерге жатады↓/// ↑сырқат тілдер деген қандай тілдер↑ /// ↑сырқат тілдер деген → // сыртқы әсерді ійгеріп алұудың механыйзмдерін → // жойып алған тілдер↓/// ↑мысалы / йамайка аралының тілі → // пійджійн боп таб̊ылад↓/// ↑^уөйткені ^уоның түрлері / сол жердегі ͡ б̊айырғы тайпаның тілінің сөздері ͡ б̊олады да → // ал ^уоған жалғаңған жалғаулар / жұрнақтар → // әртүрлі граматійкалық формалардың бәрі → // ағылшын тілінен алынады↓/// ↑бұл ^йешқ̊андайда таза тіл ^йемес → // бұл нағыз сырқат тіл↓/// ↑^уосындай сырқат тілдер → // жыл санап көб̊ейіп келе жатыр↓/// ↑бірақ қазақ тілі ^уол қатарда жоқ → // қазақ тілі саламатты тіл↓/// ↑қазақ тілінде ^уорыс тілінен сөзді ^уөзгертпей алұу үрдісі → // жетпіс жылдай дәурен құрды → // тырнақ̊шаның ішінд'алғанда↓/// ↑бірақ бұл жетпіс жыл / қазақ тілінің жалпы тарыйхымен қарағанда → // бұл ^уөте қысқа мерзім↓///	↑қазақ тілі / сол тілдердің ішіне ͡ гіреді↓/// ↑әлемдегі / мен айтқан тілдердің жетпіс пайыздан астамы → // сырқат тілдерге жатады↓/// ↑сырқат тілдер дегең ͡ ғандай тілдер↑ /// ↑сырқат тілдер деген → // сыртқ'әсерді ійгеріб̊ ͡ алұудұң механійзмдерін жойұб̊ ͡ алған тілдер↓/// ↑ мысалы ійамайк'аралының тілі / пійджійм боп таб̊ылады↓/// ↑^уөйткөнү ^уонұң түрлөрү / солжердегі ͡ б̊айырғы тайпаның тілінің сөздөрү ͡ б̊олады ͡ да → // ал ^уоған жалғаңған жалғаулар / жұрнақтар / әртүрлү г^ыраматійкалық формалардың бәрі → // ағылшын тілінен алынады↓/// ↑бұл ^йешқ̊андай ͡ да таза тіл ^йемес → // бұл нағыз / сырқат тіл↓/// ↑^уосұндай сырқат тілдер / жыл санап көб̊өйүп келе ͡ жатыр↓/// ↑бірақ қазақ тілі ^уол ͡ ғатарда жоқ → // қазақ тілі саламатты тіл↓/// ↑қазақ тілінде ^уорұс тілінен сөздү ^уөзгөртпөй ͡ алұу ͡ үрдүсү → // жетпіш ͡ шылдай дәурөң ͡ ғұрдұ → // тырнақ̊шаның ішінд'алғанда↓/// ↑бірақ бұл жетпіш ͡ шыл / қазақ тілінің жалпы тарійхымең ͡ ғарағанда → // бұл ^уөтө қысқа мерзім↓///	Қазақ тілі сол тілдердің ішіне кіреді. Әлемдегі мен айтқан тілдердің 70%-дан астамы сырқат тілдерге жатады. Сырқат тілдер деген қандай тілдер? Сырқат тілдер деген – сыртқы әсерді игеріп алудың механизмдерін жойып алған тілдер. Мысалы, Ямайка аралының тілі пиджин боп табылады. Өйткені оның түрлері сол жердегі байырғы тайпаның тілінің сөздері болады да, ал, оған жалғанған жалғаулар, жұрнақтар, әртүрлі грамматикалық формалардың бәрі ағылшын тілінен алынады. Бұл - ешқандай да таза тіл емес, бұл - нағыз сырқат тіл. Осындай сырқат тілдер жыл санап көбейіп келе жатыр. Бірақ қазақ тілі ол қатарда жоқ, қазақ тілі - саламатты тіл. Қазақ тілінде орыс тілінен сөзді өзгертпей алу үрдісі 70 жылдай дәурен құрды, тырнақшаның ішінде алғанда. Бірақ, бұл 70 жыл қазақ тілінің жалпы тарихымен қарағанда, бұл - өте қысқа мерзім.
Анар Фазылжанова	▶	↑қазақ тілі там^ыры терең тіл → // ^уөте терең тіл↓/// ↑қазақтың ^ілек̊сійкалық қорында → // ^уоның ^уөзүнің түпкі төркінін сақтаған → // түркілік̊ сөздік қор / ^йең үлкен пайызды құрайды↓/// ↑ал сонұмен бірге / қазақ тілінің ^ілек̊сійкалық қорында ^уөте көне ^йелементтер жеткілікті → // және ^уолардың көнелігі адамды тіпті таңқалдырады↓/// ↑мысалы үнді ^йеуропа тілдері → // кезінде ͡ б̊ір ата тілде сөйлеген → // бір ата тілде сөйлеген↓/// ↑үнді ^йеуропа тілдері дегенді түсүніп ^уотырсыз ғой → // бүкіл ^йеуропа раман / герман тілдері / славыйан ұлттарының тілдері → // үндістандағы тайпалардың ^ұрұуларының тілдері → // сосын мына тұрандағы / ійә сонда / солардың бәрі кезінде ͡ б̊ір тілден тараған↓/// ↑сол бір тілде сөйлеген қауымдастықтың тілінің граматыйкасын ғалымдар тауып алған↓/// ↑^уоны санскрійт дейді↓/// ↑сол санскрійттен де қазақ тілінде сөздер ͡ б̊ар↓/// ↑бұл деген сөз / қазақ тілінің тарыйхы ^уон бесінші ғасырда қазақ хандығы құрылғаннан кезеңнен ғана ͡ б̊асталмайды дейд↓/// ↑^уол ^уөте там^ыры терең тіл ^йекенін көрсетед↓///	↑қазақ тілі там^ыры терең тіл / ^уөтө терең тіл↓/// ↑қазақтың ^ілек̊сійкалық қорұнда / ^уонұң ^уөзүнүң түпкү төркүнүн сақтаған / түркүлүк̊ сөздүк қор / ^йең үлкөм пайызды құрайды↓/// ↑ал сонұмембірге / қазақ тілінің ^ілек̊сійкалық қорұнда ^уөтө көн'елементтер жеткілікті // және ^уолардың ͡ гөнөлүгі / адамды тіпті таңғалдырады↓/// ↑мысалы үндү ^йеуропа тілдері / кезінде ͡ б̊ір ата тілде сөйлөгөн // бір ата тілде сөйлөгөн↓/// ↑үндү ^йеуропа тілдері дегенді түсүнүп ^уотұрсыз ͡ ғой // бүкүл ^йеуропа роман / герман тілдері / славійан ұлттарының тілдері // үндүстандағы тайпалардың ^ұрұуларының тілдері // сосұн мына тұрандағы / ійә сонда / солардың бәрі ͡ гезінде ͡ б̊ір тілден тараған↓/// ↑сол бір тілде сөйлөгөң ͡ ғауұмдастықтың тілінің г^ыраматійкасын ғалымдар тауұб̊ ͡ алған↓/// ↑^уонұ санскрійт дейді↓/// ↑сол санск^ірійттен ͡ де қазақ тілінде сөздөр ͡ б̊ар↓/// ↑бұл деген сөз / қазақ тілінің тарійхы ^уомбесінші ғасырда ͡ ғазақ хандығы құрұлғаннан / кезеңнен ғана ͡ б̊асталмайды дейді↓/// ↑ ^уол ^уөтө там^ыры терең тіл ^йекенің ͡ гөрсөтөді↓///	Қазақ тілі - тамыры терең тіл, өте терең тіл. Қазақтың лексикалық қорында, оның өзінің түпкі төркінін сақтаған түркілік сөздік қор ең үлкен пайызды құрайды. Ал сонымен бірге, қазақ тілінің лексикалық қорында өте көне элементтер жеткілікті және олардың көнелігі адамды тіпті таңқалдырады. Мысалы, үнді-еуропа тілдері кезінде бір ата тілде сөйлеген, бір ата тілде сөйлеген. Үнді-Еуропа тілдері дегенді түсініп отырсыз ғой, бүкіл Еуропа Роман-Герман тілдері, Славян ұлттарының тілдері, Үндістандағы тайпалардың руларының тілдері, сосын, мына Тұрандағы, иә, сонда, солардың бәрі кезінде бір тілден тараған. Сол бір тілде сөйлеген қауымдастықтың тілінің грамматикасын ғалымдар тауып алған. Оны «санскрит» дейді. Сол санскриттен де қазақ тілінде сөздер бар. Бұл деген сөз, қазақ тілінің тарихы XV ғасырда қазақ хандығы құрылғаннан кезеңнен ғана басталмайды дейді. Ол өте тамыры терең тіл екенін көрсетеді.
Анар Фазылжанова	▶	↑^йенді / бір қызығын қараңыз → // қырық бірінші жылы мықты арійенталійс ғалым → // ^уорыстың ғалымы маловтың мақаласы шығад↓/// ↑^уол мақаласында қазақ тілі маналійтті тіл дейд↓/// ↑маналійтті тіл дегеніміз / ^уоңтүстігі мен солтүстігі / батысы мен шығысы ͡ б̊ірін бірі ^йеркін түсүнетін → // әдеб̊ій нормасы жалпы халықтық тіл негізінде дамыған → // біртұтас тіл↓/// ↑бұл ͡ да ͡ б̊ір ^йерек̊ше құб̊^ұлыс → // және ^уол кіс'айтад → // қазақ тілі жас тіл дейд↓/// ↑^уөйткені қазақ тілінде → // қазір жүріп жатқан жас прасестер ^уөте көп дейд↓/// ↑^йенді мен мында мынандай паралель жүргізгім келед → // мысалы жер сілкінісі көп болатын аймақтар → // ^уол жаңағы / геалогійалық тұрғыдан жас аймақтар ғой↓/// ↑^йенді қалыптасып келе жатқан таулар → // ^уол жерде жер сілкінісі көп↓/// ↑сол сыйақты қазақ тілінде ͡ де жас → // жаңадан қалыптасып келе жатқан үрдістер ^уөте көп ↓///	↑^йенді / бір ͡ ғызығың ͡ ғараңыз → // қырық ͡ пірінші жылы мықты орійенталійс ғалым → // ^уорұстұң ғалымы маловтұң мақаласы шығады↓/// ↑^уол мақаласында ͡ ғазақ тілі монолійтті тіл дейді↓/// ↑монолійтті тіл дегеніміз / ^уоңтүстүгү мен солтүстүгү → // батысы мен шығысы ͡ б̊ірім-бірі ^йеркін түсүнөтін → // әдеб̊ій нормасы жалпы халықтық тіл негізінде дамыған → // біртұтас тіл↓/// ↑бұл ͡ да ͡ б̊ір ^йерек̊ше құб̊^ұлұш ͡ шәне ^уолгіс'айтады → // қазақ тілі жас тіл дейді↓/// ↑^уөйткөнү қазақ тілінде / қәзір жүрүб̊ ͡ жатқан жас п^ыросестер ^уөтө көп дейді↓/// ↑^йенді мен мұнда мынандай паралел жүргүзгүм ͡ геледі → // мысалы жер сілкінісі ͡ гөп ͡ полатын аймақтар → // ^уол жаңағы / геологійалық тұрғұдан жас аймақтар ғой↓/// ↑^йенді ͡ ғалыптасып келе жатқан таулар → // ^уол жерде жер сілкінісі ͡ гөп↓/// ↑сол сыйақты қазақ тілінде ͡ де жас / жаңадаң ͡ ғалыптасып кележатқан үрдүстөр ^уөтө ͡ гөп↓///	Енді, бір қызығын қараңыз, қырық бірінші жылы мықты ориенталист ғалым, орыстың ғалымы Маловтың мақаласы шығады. Ол мақаласында қазақ тілі монолитті тіл дейді. Монолитті тіл дегеніміз – оңтүстігі мен солтүстігі, батысы мен шығысы бірін бірі еркін түсінетін, әдеби нормасы жалпы халықтық тіл негізінде дамыған, біртұтас тіл. Бұл да бір ерекше құбылыс және ол кісі айтады, қазақ тілі жас тіл дейді. Өйткені қазақ тілінде қазір жүріп жатқан жас процестер өте көп дейді. Енді, мен мында мынандай параллель жүргізгім келеді, мысалы, жер сілкінісі көп болатын аймақтар, ол, жаңағы, геологиялық тұрғыдан жас аймақтар ғой. Енді қалыптасып келе жатқан таулар, ол жерде жер сілкінісі көп. Сол сияқты қазақ тілінде де жас, жаңадан қалыптасып келе жатқан үрдістер өте көп.
Анар Фазылжанова	▶	↑фійлалогійалық білім берүуге / ^іреформа жасау керек↓/// ↑қазақ̊стандағы фійлалогійалық білім берүу → // кеңес үк^үметі кезіндегі → // класійкалық фійлалогійалық ұстаным бойынша қалып қойған↓/// ↑ал ресейдің ^уөзі әлдеқашан ^уол ұстанымнан кетіп ↑// фійлалогійалық білім берүуге → // жақ̊сы реформа жасады↓/// ↑мысалы /ламаносов атындағ'үунійверсійтетте → // фійлалогійа факұултетінің қырық ^йекі тар ͡ б̊ейінді мамандығы ͡ б̊ар↓/// ↑ал бізде / санасаңыз ͡ б̊ес алтаудан аспайд↓/// ↑^уоның ішінде негізгісі → // тіл бойынша пәннен саб̊ақ берүу → // ^уодан кейін аударма жасау → // ^уодан қала ͡ б̊ерді ғыл^ымый зерттеулермен айналысұу↓/// ↑бұдан асып ^йешқ̊айда шықпайды↓/// ↑ал бір фійлалогійаның ^уөзінде // мысалы ламаносов үунійверсійтетінде / қараңыз → // фійлолог ^йеканамійс / фійлолог ійурійс / фійлолог немесе лійнгвійс каперайтер → // лійнгвійс спійтшрайтер деген тар ͡ б̊ейінді қырық ^йекі мамандық бар↓///	↑фійлалогійалық ͡ пілім берүугө / реформа жасау ͡ герек↓/// ↑қазағстандағы фійлалогійалық ͡ пілім берүу / кеңес үк^үмөті ͡ гезіндегі → // к^ыласійкалық фійлалогійалығ ͡ ұстаным бойұнша ͡ ғалып қойған↓/// ↑ал ^іресейдің ^уөзү / әлдеғашан ^уол ұстанымнаң ͡ гетіп ↑// фійлологійалық ͡ пілім ͡ берүуге → // жақ̊сы ^іреформа жасады↓/// ↑мысалы ломоносов атындағ'үунійверсійтетте / фійлалогійа факүултөтүнүң / қырығекі тар ͡ б̊ейінді мамандығы ͡ б̊ар↓/// ↑ал бізде санасаңыз → // б̊ес алтаудан аспайды↓/// ↑^уонұң ішінде негізгісі → // тіл бойұнша пәннен саб̊ақ ͡ перүу → // ^уодаң ͡ гейін аударма жасау → // ^уодаң ͡ ғала ͡ б̊ерді ғыл^ымый зерттеулөрмөн ͡ айналысұу↓/// ↑бұдан асып ^йешқ̊айда шықпайды↓/// ↑ал бір фійлологійаның ^уөзүндө / мысалы ломоносов ^үунійверсійтетінде қараңыз → // фійлолог ^йекономійс / фійлолог ійурійс / фійлолог немесе лійңгвійс коперайтер → // лійңгвійс спыйчрайтер деген тар ͡ б̊ейінді / қырығекі мамандық ͡ пар↓///	Филологиялық білім беруге реформа жасау керек. Қазақстандағы филологиялық білім беру Кеңес үкіметі кезіндегі классикалық филологиялық ұстаным бойынша қалып қойған. Ал Ресейдің өзі әлдеқашан ол ұстанымнан кетіп, филологиялық білім беруге жақсы реформа жасады. Мысалы, Ломоносов атындағы университетте филология факультетінің 42 тар бейінді мамандығы бар. Ал бізде санасаңыз 5-6-дан аспайды. Оның ішінде негізгісі: тіл бойынша пәннен сабақ беру, одан кейін аударма жасау, одан қала берді ғылыми зерттеулермен айналысу. Бұдан асып ешқайда шықпайды. Ал бір филологияның өзінде, мысалы, Ломоносов университетінде, қараңыз, филолог экономист, филолог юрист, филолог немесе лингвист коперайтер, лингвист спичрайтер деген тар бейінді 42 мамандық бар.
Анар Фазылжанова	▶	↑ ал ^уосы мәселенің айтып жүргеніме → // ^уон жылдың жүзі ͡ б̊олып қалды → // бірақ бұған назар аудармай жатыр↓/// ↑біздің қоғам тілді текқана күнделікті тұрмыстағы / қала ͡ б̊ерді → // текқана қазақ тілді ^уортадағы кәсіб̊ій қат^ынастағы → // ары кетčе / қазақ тілді ^уортадағы кәсіб̊ій қат^ынас → // содан күнделікті тұрмыстағы камұунійкасійаның құралы деп түсүнеді ↓/// ↑ал дамыған ^йелдер ^йешқ̊ашан тілге ͡ б̊ұлай қарамаған↓/// ↑сондай қатарға қосұламыз десек → // біз тілге ^уөте ыждағатпен қарауұмыз ͡ герек → // ^уөте мұқыйат қарауымыз керек↓/// ↑мысалы сайасаткер мен ^уоның электарат арасында → // дәрігер мен ^уоның пасійенттер'арасында → // ійә / мұғалім мен ^уоның ^уоқұушылар'арасында → // тағы ͡ б̊асқа толып жатқан әртүрл'әлеуметтік ^уорталарда → // камұунійкасійа мықты жүрүуі керек↓/// ↑ал камұунійкасійа мықты жүрүу үшін → // тіл ^уол тек қана қарым қат^ынастың құралы ^йемес → // ^уол сенің кәсіб̊ій біліктілігіңнің аж^ырамас бөлігі ^йекенін→ // түсүнетін ^ұуақыт жетті↓///	↑ал ^уосұ мәселенің айтыб̊ ͡ жүргөнүме → // ^уон жылдың жүзү ͡ б̊олұп қалды → // бірақ ͡ пұған назар аудармай жатыр↓/// ↑біздің ͡ ғоғам тілді текқана / күндөлүкті тұрмұстағы → // қала ͡ б̊ерді // текқана / қазақ тілді ^уортадағы → // кәсіб̊ій ͡ ғат^ынастағы → // ары ͡ гетčе қазақтілді ^уортадағы ͡ гәсіб̊ій ͡ ғат^ынас → // содаң ͡ гүндөлүкті тұрмұстағы ͡ гомүунүйкасыйаның ͡ ғұралы деп түсүнөді↓/// ↑ал дамыған ^йелдер ^йешқ̊ашан тілге ͡ б̊ұлай ͡ ғарамаған↓/// ↑сондай ͡ ғатарға ͡ ғосұламыз десек → // біз тілге ^уөт'ыждағатпен қарауұмұз ͡ герек → // ^уөтө мұқ^ұйат қарауұмұз ͡ герек↓/// ↑мысалы / сайасаткер мен ^уонұң ^йелекторат арасында → // дәрігер мен ^уонұң пасійенттер'арасында → // ійә / мұғәлім мен ^уонұң ^уоқұушұлар'арасында тағы ͡ б̊асқа толұб̊ ͡ жатқан → // әртүрл'әлеумөттүк ^уорталарда ͡ гомүунүйкасійа мықты жүрүуү ͡ герек↓/// ↑ал ͡ гомүунүйкасійа мықты жүрүу үшүн → // тіл ^уол текқана / қарым қат^ынастың ͡ ғұралы ^йемес → // ^уол сенің / кәсіб̊ій біліктілігіңнің аж^ырамас ͡ пөлүгү ^йекенін түсүнөтін → // ^ұуақыт ͡ шетті↓///	Ал, осы мәселенің айтып жүргеніме 10 жылдың жүзі болып қалды, бірақ бұған назар аудармай жатыр. Біздің қоғам тілді тек қана күнделікті тұрмыстағы, қала берді, тек қана қазақ тілді ортадағы кәсіби қатынастағы, ары кетсе, қазақ тілді ортадағы кәсіби қатынас, содан күнделікті тұрмыстағы коммуникацияның құралы деп түсінеді. Ал дамыған елдер ешқашан тілге бұлай қарамаған. Сондай қатарға қосыламыз десек, біз тілге өте ыждағатпен қарауымыз керек, өте мұқият қарауымыз керек. Мысалы, саясаткер мен оның электорат арасында, дәрігер мен оның пациенттері арасында, иә, мұғалім мен оның оқушылары арасында тағы басқа толып жатқан әртүрлі әлеуметтік орталарда коммуникация мықты жүруі керек. Ал коммуникация мықты жүру үшін, тіл, ол тек қана қарым-қатынастың құралы емес, ол сенің кәсіби біліктілігіңнің ажырамас бөлігі екенін түсінетін уақыт жетті.
Анар Фазылжанова	▶	↑мысалы / заңгерлерді дайындайтын болсақ → // заңгердің лійнгвійстійкалық құз^іреттіліктерін → // ^уоның кәсіб̊ій құз^іреттілігінің аж^ырамас бөлігі ^іретінде → // дайындап̊ шығұуымыз керек↓/// ↑қазір ͡ б̊алаб̊ақ̊шаларда тілі дұрыс шықпай жатқан балаларды → // лагапедке апарсақ → // барлық лагапедтердің білімі ^уорыс тілі негізінде → // ^йекен / қазақ тілді лагапед таппаймыз дейд↓/// ↑міне праблема деген көп↓/// ↑бұл тек қана / сонда қарап ^уотырсаңыз → // тіл тек қана ^уол қарым қат^ынастың ғана құралы ^йемес → // ^уол мемлекет құрұудың құралы → // мемлекетті күшейтүудің құралы → // қоғамды ͡ б̊ір мемлекеттік бірегейлік төң^үрегінд'ұйыстырұудың құралы↓/// ↑^уол стратегійалық мәселе↓/// ↑^уосұны түсінген басқа еуропа ^йелдерінің тәж^ірійб̊есін / мен көп қарадым → // мысалы германійада ^уосындай үдерістер мықты ͡ б̊олған → // ^уөзүңіз айтқан / жаңағы франсійад'ағылшын тілінің күшейүуі де ^уосы себ̊епті↓/// ↑себ̊еб̊і ^уолар тілдік құз^іреттіліктерді / кәсіб̊ій құз^іреттіліктің аж^ырамас кампаненті ^іретінде қарайды↓///	↑мысалы / заңгерлерді дайындайтым ͡ болсақ → // заңгердің ^ілійңгвійстійкалық құз^үреттіліктерін → // ^уонұң ͡ гәсіб̊ій ͡ ғұз^үреттілігінің аж^ырамас ͡ пөлүгү ^іретінде дайындап̊ ͡ шығұуұмұз ͡ герек↓/// ↑қәзір ͡ б̊алаб̊ақ̊шаларда тілі дұрұш ͡ шықпай жатқам ͡ балаларды логопедк'апарсақ → // барлық логопедтердің білімі / орұс тілі негізінд'екен → // қазақ тілді логопед таппаймыз дейді↓/// ↑міне проблема дегең ͡ гөп↓/// ↑бұл текқана / сонда ͡ ғарап ^уотұрсаңыз → // тіл текқана ^уол / қарым-ғат^ынастың ғана ͡ ғұралы ^йемес → // ^уол мем^ілекет құрұудұң ͡ ғұралы → // мем^ілекетті ͡ гүшөйтүудүң ͡ ғұралы // қоғамды ͡ б̊ір мем^ілекеттік бірегейлік төңүрөгінд'ұйұстұрұудұң құралы↓/// ↑^уол ^ыстратегійәлығ ͡ мәселе↓/// ↑^уосұнұ түсүңгөн / басқа ^йеуропа ^йелдерінің тәж^ірійб̊есін / мең ͡ гөп қарадым → // мысалы германыйада ^уосұндай үдөрүстер мықты ͡ б̊олған → // ^уөзүңүз айтқан / жаңағы ф^ырансійада / ағылшын тілінің ͡ гүшөйүуүде ^уосұ себ̊епті↓/// ↑себ̊еб̊і ^уолар тілдік құз^іреттіліктерді / кәсіб̊ій ͡ ғұз^іреттіліктің аж^ырамас компоненті ^іретінде ͡ ғарайды↓///	Мысалы, заңгерлерді дайындайтын болсақ, заңгердің лингвистикалық құзіреттіліктерін, оның кәсіби құзіреттілігінің ажырамас бөлігі ретінде дайындап шығуымыз керек. Қазір балабақшаларда тілі дұрыс шықпай жатқан балаларды логопедке апарсақ, барлық логопедтердің білімі орыс тілі негізінде екен, қазақ тілді логопед таппаймыз дейді. Міне, проблема деген көп. Бұл тек қана, сонда қарап отырсаңыз, тіл - тек қана ол қарым-қатынастың ғана құралы емес, ол мемлекет құрудың құралы, мемлекетті күшейтудің құралы, қоғамды бір мемлекеттік бірегейлік төңірегінде ұйыстырудың құралы. Ол - стратегиялық мәселе. Осыны түсінген басқа Еуропа елдерінің тәжірибесін мен көп қарадым, мысалы, Германияда осындай үдерістер мықты болған, өзіңіз айтқан, жаңағы, Францияда ағылшын тілінің күшеюі де осы себепті. Себебі, олар тілдік құзіреттіліктерді кәсіби құзіреттіліктің ажырамас компоненті ретінде қарайды.
Анар Фазылжанова	▶	↑дүнійенің тілдік бейнесі деген болады↓/// ↑адамның мыйында / дүнійе тұуралы дүнійенің бейнесі ͡ б̊олады↓/// ↑содан кейін сол дүнійенің бейнесін → // тіл арқылы сыйпаттаған кездегі сыртқа шығатын нәрсені → // дүнійенің тілдік бейнесі дейд↓/// ↑мен сізге қазір / қой үстіне ͡ б̊озторғай жұмыртқалаған заман болыпты деп → // айта салдым ійә↑/// ↑сіз ͡ б̊ірден ^уол заманның қандай болғанын түсіндіңіз↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊асқа адамға / басқа ұлттың ^уөкүліне мен қой деген сөзді аударып → // баран деп ійә / бозторғай деген сөзді аударып жавырынык деп ійә мысалы / ^уорыс тілін'аударып → // былій времена / кагда жавырынык війл гнездо на спійне ͡ б̊арана десем → // сен маған н'айтып тұрсың дейді ғой → // не айтып тұрсын сен маған → // прійтшем тұут ійзаб̊ійлійа дейді ͡ ғой ійә↑/// ↑бұл дүнійенің тілдік бейнесі↓/// ↑біздің санамыз / қазақ деген ұлттың санасында → // дүнійенің тілдік бейнесінің бойаулары / нақыштары / ^уоб̊раздары / сіймвылдары / эталондары / ^ыстереатійптері ^уөзінше↓/// ↑ал ^уорыстарда ^уөзінше / мүлдем біздікіне ұқ̊самайды ^уорыстардікі↓///	↑дүн^үйөнүң тілдік бейнесі дегем ͡ болады↓/// ↑адамның мыйында дүн^үйө тұуралы дүн^үйөнүң бейнесі ͡ б̊олады↓/// ↑содаң ͡ гейін сол дүн^үйөнүң бейнесін → // тіл арқылы сыйпаттағаң ͡ гездегі сыртқа шығатын нәрсені → // дүн^үйөнүң тілдік бейнесі дейді↓/// ↑мен сізге қәзір ғой үстүнө ͡ б̊озторғай жұмұртқалаған → // замам ͡ болұптұ деб̊ ͡ айта салдым ійә↑/// ↑сіз ͡ б̊ірден ^уол заманның ͡ ғандай болғанын түсүндүңіз↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊асқ'адамға / басқ'ұлттұң ^уөк^үлүне мен / қой деген сөзд'аударып → // баран деб̊ ͡ ійә / бозторғай деген сөзд'аударып жаворонок деп ійә мысалы → // ^уорұс тілін'аударып → // были времена / когда жаворонок вил гнездо на спине ͡ б̊арана десем ↑ // сен маған н'айтып тұрсұң дейді ғой → // н'айтып тұрсұң сен маған → // причем тут изобилие дейді ғой ійә↑/// ↑бұл дүн^үйөнүң тілдік бейнесі↓/// ↑біздің санамыз / қазағ ͡ деген ұлттұң санасында → // дүн^үйөнүң тілдік бейнесінің бойаулары / нақыштары / ^уоб̊раздары / сіймволдары / ^йеталондары / стереотійптері ^уөзүншө↓/// ↑ал ^уорұстарда ^уөзүншө / мүлдөм біздікін'ұқ̊самайды ^уорұстардікі↓///	«Дүниенің тілдік бейнесі» деген болады. Адамның миында дүние туралы дүниенің бейнесі болады. Содан кейін сол дүниенің бейнесін тіл арқылы сипаттаған кездегі сыртқа шығатын нәрсені «дүниенің тілдік бейнесі» дейді. Мен сізге қазір қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман болыпты деп айта салдым, иә? Сіз бірден ол заманның қандай болғанын түсіндіңіз. Ал, енді басқа адамға, басқа ұлттың өкіліне мен «қой» деген сөзді аударып, «баран» деп иә, «бозторғай» деген сөзді аударып, «жаворонок» деп, иә, мысалы, орыс тіліне аударып: «были времена когда жаворонок вил гнездо на спине барана» десем, сен маған не айтып тұрсың дейді ғой, не айтып тұрсың сен маған, при чем тут изобилие дейді ғой, иә? Бұл - дүниенің тілдік бейнесі. Біздің санамыз, қазақ деген ұлттың санасында, дүниенің тілдік бейнесінің бояулары, нақыштары, образдары, символдары, эталондары, стереотиптері өзінше. Ал, орыстарда өзінше, мүлдем біздікіне ұқсамайды орыстардікі.
Анар Фазылжанова	▶	↑мысалы / ^уорыс тілділер ͡ б̊ір б̊іріне тілек айтқанда → // аставайтес такой красійвой / как вы сейшас деп айтады↓/// ↑ійә↑/// ↑ал ^йенді / ^уос^ұны қазақый ^уортада → // дәстүрді ͡ б̊ілетін / дәстүрлі ^уортада ^уөскен қазаққа ͡ б̊арып → // ^уосындай бетіңнен таймай → // ^уосы жас күніңде қал десе → // ^уол сені / саған ^ырахмет айтпайды → // не мен саған шайтанмын ба → // немесе қазір ^уөліп қал деп тұрсұң ба маған дейді / ійә↑/// ↑біз ^уоған не деп айтамыз↑/// ↑біз ^уоған былай айтамыз → // ақ басты ақ̊сақал / сары тісті кемпір ͡ б̊ол дейміз↓/// ↑^йенді мен ^уос^ұны ^уорысқ'айтайыншы → // бұуд желто зұуб̊ой баб̊ұушкой дейінші → // ^уоған ^уол ұнай ма↑/// ↑ұнамайды↓/// ↑^уөйткені ^уолардың дүнійе тұуралы → // тілдік бейнесі ͡ б̊асқа / біздікі ͡ б̊асқа↓///	↑мысалы / ^уорұс тілділер / б̊ір-б̊іріне тілег ͡ айтқанда → // оставайтесь такой красивой как вы сейчас / деб̊ ͡ айтады↓/// ↑ійә↑/// ↑ал ^йенді / ^уосұнұ қазақый ^уортада / дәстүрдү ͡ б̊ілетін / дәстүрлү ^уортада → // ^уөскөң ͡ ғазаққа ͡ б̊арып → // ^уосұндай бетіңнен таймай / ^уосұ жас күнүңдө / қал десе ↑ // ^уол сені / саған ^ырахмет айтпайды // не мен саған / шайтаммым ͡ ба немесе қәзір ^уөлүп қал деп тұрсұң ͡ ба маған дейді / ійә↑/// ↑біз ^уоған не деб̊ ͡ айтамыз↑/// ↑біз ^уоғам былай айтамыз → // ақ ͡ паст'ақ̊сақал / сары тісті ͡ гемпір ͡ б̊ол дейміз↓/// ↑^йенді мен ^уосұнұ ^уорұсқ'айтайыншы → // Будь желто зубой бабушкой дейінші → // ^уоған ^уол ұнай ͡ ма↑/// ↑ұнамайды↓/// ↑^уөйткөнү ^уолардың дүн^үйө тұуралы→ // тілдік бейнесі ͡ б̊асқа / біздікі ͡ б̊асқа↓///	Мысалы, орыс тілділер бір-біріне тілек айтқанда: «Оставайтесь такой красивой как вы сейчас» деп айтады, иә? Ал, енді, осыны қазақи ортада, дәстүрді білетін, дәстүрлі ортада өскен қазаққа барып: «Осындай бетіңнен таймай, осы жас күніңде қал» десе, ол сені, саған рахмет айтпайды: «Не мен саған шайтанмын ба немесе қазір өліп қал деп тұрсың ба маған?!» дейді, иә? Біз оған не деп айтамыз? Біз оған былай айтамыз: «Ақ басты ақсақал, сары тісті кемпір бол» дейміз. Енді, мен осыны орысқа айтайыншы: «Будь желто зубой бабушкой» дейінші, оған ол ұнай ма? Ұнамайды. Өйткені, олардың дүние туралы тілдік бейнесі басқа, біздікі басқа.
Анар Фазылжанова	▶	↑ійнстійтұутымызда қазір / прафесыр құралай күдерійнова → // қазақы сөзсаптам деген тақ^ырыпта ұлттық сөзсаптамды зерттеп → // соның негіздерін көрсетіп беретін → // гранттық жоб̊а ұтып алды↓/// ↑біз сол жоб̊а ͡ б̊ойынша / құралайдың ұйымдастырұуымен / біздің мамандар қазақ̊станның батысындағы / солтүстік ^уөңүріндегі / ^уосы алматы төң^үрегіндегі → // қаймағы ͡ б̊ұзылмаған қазақый ^уортадағы қарыйалардың сөздерін → // дійктафонға жазып алдық↓/// ↑^йенді қызығын қараңыз → // әлгі сөзді тыңдап ^уотырсаңыз → // сіз / жаңағы сіз айтқан аудармадағы шұб̊алаңқылық / сөйлемдердің ұзақтығы → // бір ғана ^уойды ͡ б̊ірнеше сөздің тіркесімен берүу деген атымен жоқ↓/// ↑^уол кісілердің сөзсаптамы / ұлттық сөзсаптам↓/// ↑ал ұлттық̊ сөзсаптамның бір ^йерек̊шелігі → // қысқа әрі нұсқа / мағ^ынаға дөп келетін → // жұп жұмыр / құлаққа жеп жеңіл / түсінүуге ^уоп ^уоңай↓///	↑^ійнстійтұутұмұзда / қәзір професор / құралай ͡ гүдөрүйнова → // қазақы сөссаптам деген тақ^ырыпты / ұлттұқ сөссаптамды зерттеп → // сонұң негіздерің ͡ гөрсөтүп ͡ перетін → // гранттығ жоб̊'ұтұп алды↓/// ↑біз / сол жоб̊а ͡ б̊ойұнша / құралайдың ұйұмдастырұуұмен / біздің мамандар / қазағыстанның батысындағы / солтүстүк ^уөңүрүндегі → // ^уос'алматы төң^үрегіндегі / қаймағы ͡ б̊ұзұлмағаң ͡ ғазақый ^уортадағы қарыйалардың сөздөрүн → // дійктофоңға жазыб̊ ͡ алдық↓/// ↑^йенді қызығың ͡ ғараңыз → // әлгі сөздү тыңдап ^уотұрсаңыз → // сіз / жаңағы сіз айтқан аудармадағы шұб̊алаңқылық / сөйлөмдөрдің ұзақтығы / бір ғана ^уойдұ ͡ б̊ірнеше сөздүң тіркесімем ͡ берүу деген атымен жоқ↓/// ↑^уолгісілердің сөссаптамы / ұлттұқ сөссаптам↓/// ↑ал ұлттұқ̊ сөссаптамның бір ^йерек̊шелігі → // қысқ'әрі нұсқа / мағ^ынаға дөп келетін → // жұб̊-жұмұр / құлаққа жеб̊ -жеңіл → // түсүнүугө ^уоп-оңай↓///	Институтымызда қазір профессор Құралай Күдеринова «қазақы сөзсаптам» деген тақырыпта ұлттық сөзсаптамды зерттеп, соның негіздерін көрсетіп беретін гранттық жоба ұтып алды. Біз сол жоба бойынша, Құралайдың ұйымдастыруымен біздің мамандар Қазақстанның батысындағы, солтүстік өңіріндегі, осы Алматы төңірегіндегі қаймағы бұзылмаған қазақи ортадағы қариялардың сөздерін диктофонға жазып алдық. Енді, қызығын қараңыз, әлгі сөзді тыңдап отырсаңыз сіз, жаңағы сіз айтқан аудармадағы шұбалаңқылық, сөйлемдердің ұзақтығы, бір ғана ойды бірнеше сөздің тіркесімен беру деген атымен жоқ. Ол кісілердің сөзсаптамы - ұлттық сөзсаптам. Ал ұлттық сөзсаптамның бір ерекшелігі: қысқа әрі нұсқа, мағынаға дөп келетін, жұп-жұмыр, құлаққа жеп-жеңіл, түсінуге оп-оңай.
Анар Фазылжанова	▶	↑мен сөздерді / аудармауым керек → // мен түс^үніктерд'аударұуым керек → // ұғымдард'аударұуым керек↓/// ↑жалпы мен ^уөзім бір нәрсені түсіндім → // мына кыйно ^уөнерінде жүргендерге → // арнайы лійнгвійстійкалық білім жетілдірүу кұурсы қажет↓/// ↑театрда жүргендерге / әртістерімізге / театрға ͡ б̊арып → // біраз күн әртістеріміздің жаңағы театр ^уөнерпаздарының қойұлымдарын → // жазып ^уотырдым↓/// ↑сонда кәдімгі ^уотбасындағы дійалогтарын → // мекеменің басшысы мен қызметкерінің сөзі сыйақты қылдырып → // сөз саптайды жаңағы↓/// ↑ал күнделікті тіршілікте ^уол сөйлеу стійлінде / ауызекі тілде жүзег'асатын қолданыстар ͡ б̊олұу керек қой → // ^уондайды көрмейсің↓/// ↑демек ^уоларға да сенарійстер жаңағы / сенарій жазатындарға жақ̊сылап тұрып лійнгвійстійкалық білім берүу керек↓///	↑мен сөздөрді / аудармауұм ͡ герек → // мен түс^үнүктерді / аударұуұм ͡ герек → // ұғұмдарды / аударұуұм ͡ герек↓/// ↑жалпы мен ^уөзүм бір нәрсені түсүндүм → // мына / кійно ^уөнөрүнде жүргөндөрге → // арнайы ^ілійңгвійстійкалық ͡ пілім жетілдірүу ͡ гұурсұ ͡ ғәжет↓/// ↑теат^ырда жүргөндөрге / әртістерімізге / теат^ырға ͡ б̊арып → // біраз ͡ гүн әртістеріміздің жаңағы теат^ыр ^уөнөрпаздарының ͡ ғойұлұмдарын жазып ^уотұрдұм↓/// ↑сонда кәдімгі ^уотпасындағы дійалогтарын → // мекеменің башшысы мең ͡ ғызметкерінің сөзү ͡ сыйақты ͡ ғылдырып̊ → // сөссаптайды жаңағы↓/// ↑ал / күндөлүкті тіршілікте ^уол сөйлөу ^істійлінде / ауұзекі тілде жүзөг'асатын қолданыстар → // б̊олұу ͡ герек ͡ қой → // ^уондайды ͡ гөрмөйсүң↓/// ↑демек ^уоларға ͡ да сенарійстер жаңағы / сенарій жазатындарға жақ̊сылап тұрұп → // ^ілійңгвійстійкалық ͡ пілім ͡ берүу ͡ герек↓///	Мен сөздерді аудармауым керек, мен түсініктерді аударуым керек, ұғымдарды аударуым керек. Жалпы, мен өзім бір нәрсені түсіндім, мына кино өнерінде жүргендерге арнайы лингвистикалық білім жетілдіру курсы қажет. Театрда жүргендерге, әртістерімізге, театрға барып біраз күн әртістеріміздің, жаңағы, театр өнерпаздарының қойылымдарын жазып отырдым. Сонда, кәдімгі отбасындағы диалогтарын мекеменің басшысы мен қызметкерінің сөзі сияқты қылдырып сөз саптайды, жаңағы. Ал күнделікті тіршілікте ол сөйлеу стильінде, ауызекі тілде жүзеге асатын қолданыстар болу керек қой, ондайды көрмейсің. Демек, оларға да сценаристер, жаңағы, сценарий жазатындарға жақсылап тұрып лингвистикалық білім беру керек.
Анар Фазылжанова	▶	↑қазір / түрлі телесерійалдар шығып атыр → // кәдімгі қазақтың тұрмыстық қарым қат^ынасына қатысты ͡ б̊ір ^уоқыйғаларды сүуреттейді / сыйпаттайд↓/// ↑бірақ ^уол жерде ^уойнап жүрген актійорлар → // б̊арлығы ͡ б̊ір кеңсенің қызметкерлері сыйақты сөйлесед ͡ б̊ір ͡ б̊ірімен↓/// ↑үйдег'анасы мен ұлы кеңседе жүргендей сөйлесед↓/// ↑ал міне ^уосындайда ^уойлайсың / шіркінай ^уосұларға тіл тұуралы / жаңағы бір не / аудармашыларымыз ^уөз алдына / жарнамашыларымыз ^уөз алдына / заңгерлерімізге ^уөз алдына → // барлығының лійнгвійстійкалық құз^іреттіліктерін көтерүу керек ^йекен↓/// ↑дәрігерлер ^уол ^уөз алдына әңгіме↓/// ↑мысалы қанша бізде / мысал'ійнстійтұутта ійнстійтұусійоналды камұунійкасійа жөнүнен → // десертасійа қорғалды↓/// ↑сонда / сол десертант → // мына пасійент пен дәрігердің сөзін жазды↓/// ↑сонда / неше түрлі күлкілі ^уоқыйғаларға → // кезіккенін айтты↓///	↑қәзір / түрлү телесерійалдар шығыб̊ ͡ жатыр → // кәдімгі ͡ ғазақтың тұрмұстұқ қарым қат^ынасына ͡ ғатысты ͡ б̊ір ^уоқыйғаларды сүурөттөйдү → // сыйпаттайды↓/// ↑бірақ / ^уолжерде ^уойнаб̊ ͡ жүргөн актійорлар → // б̊арлығы ͡ б̊ір ͡ геңсенің ͡ ғызметкерлері сыйақты сөйлөсөді ͡ б̊ір ͡ б̊ірімен↓/// ↑үйдөг'анасы мен ұлұ ͡ геңседе жүргөндөй сөйлөсөді↓/// ↑ал міне / ^уосұндайда ^уойлайсың → // шіркін ͡ ай ^уосұларға тіл тұуралы / жаңағы бір не / аудармашыларымыз ^уөз алдына / жарнамашыларымыз ^уөз алдына / заңгерлерімізге ^уөз алдына → // барлығының ^ілійңгвійстійкалық құз^іреттіліктерің ͡ гөтөрүу ͡ герек ^йекен↓/// ↑дәрігерлер ^уол ^уөз алдын'әңгіме↓/// ↑мысалы / қанша / бізде мысал'ійнстійтұутта ійнстійтұусұйоналды ͡ гомұунійкасійа жөнүнөн десертасійа ͡ ғорғалды↓/// ↑сонда / сол десертант / мына пасійент пен дәрігердің сөзүн жазды↓/// ↑сонда нешетүрлү күлкүлү ^уоқыйғаларға ͡ гезіккенін айтты↓///	Қазір түрлі телесериалдар шығып атыр, кәдімгі қазақтың тұрмыстық қарым-қатынасына қатысты бір оқиғаларды суреттейді, сипаттайды. Бірақ ол жерде ойнап жүрген актерлар барлығы бір кеңсенің қызметкерлері сияқты сөйлеседі бір-бірімен. Үйдегі анасы мен ұлы кеңседе жүргендей сөйлеседі. Ал, міне, осындайда ойлайсың, шіркін-ай, осыларға тіл туралы, жаңағы, бір не, аудармашыларымыз өз алдына, жарнамашыларымыз өз алдына, заңгерлерімізге өз алдына, барлығының лингвистикалық құзіреттіліктерін көтеру керек екен. Дәрігерлер ол өз алдына әңгіме. Мысалы, қанша, бізде мысалы институтта институционалды коммуникация жөнінен дессертация қорғалды. Сонда сол дессертант, мына, пациент пен дәрігердің сөзін жазды. Сонда неше түрлі күлкілі оқиғаларға кезіккенін айтты.
Анар Фазылжанова	▶	↑мысалы / пасійент келеді → // дәрігер ^уоған таза ғыл^ымый медійсійналық тілде → // ^уоның қай жері ауыратынын түсіндіред↓/// ↑анау ауылдан келген ақ̊сақал кәдімгі↓/// ↑^уол ақ̊сақал ^уоны түкте де түсінбейді↓/// ↑^уол ақ̊сақал ^уодан бір нәрсені → // кәдімгі тұрмыстық деңгейде сұраса ↑ // ^уол ^уоған қайтадан сондай тілде↓/// ↑сонда / міне көрдіңіз ͡ б̊е ↑ // бұл камұуныйкасыйа жүзег'аспайды ↓/// ↑камұунұйкасыйа жүзег'аспағаннан кейін → // сен қанша жерден мықты / білімді дәрігер ͡ б̊олсаң ͡ да → // сенің пасійентің ^йемделіп̊ ͡ шығұуы ^йекі талай↓///	↑мысалы / пасійент келеді → // дәрігер ^уоған таза ғыл^ымій медійсійналық тілде → // ^уонұң ͡ ғай жер'ауұратынын түсүндүреді↓/// ↑ана'ауұлдаң ͡ гелген ақ̊сақал ͡ гәдімгі↓/// ↑^уол ақ̊сақал ^уонұ түктө ͡ де ͡ түсүмбөйді↓/// ↑^уол ақ̊сақал ^уодам бір нәрсені ͡ гәдімгі тұрмұстұғ ͡ деңгейде сұраса → // ^уол ^уоғаң ͡ ғайтадан сондай тілде↓/// ↑сонда / міне көрдүңүз ͡ б̊е ↑ // бұл ͡ гомұунійкасійа жүзөг'аспайды↓/// ↑комұунійкасійа жүзөг'аспағаннаң ͡ гейін → // сең ͡ ғанша жерден мықты → // білімді дәрігер ͡ б̊олсаң ͡ да → // сенің пасійентің ^йемделіп̊ ͡ шығұуұ ^йекіталай↓///	Мысалы, пациент келеді, дәрігер оған таза ғылыми медициналық тілде оның қай жері ауыратынын түсіндіреді. Анау ауылдан келген ақсақал кәдімгі. Ол ақсақал оны түкте де түсінбейді. Ол ақсақал одан бір нәрсені кәдімгі тұрмыстық деңгейде сұраса, ол оған қайтадан сондай тілде. Сонда, міне, көрдіңіз бе, бұл коммуникация жүзеге аспайды. Коммуникация жүзеге аспағаннан кейін, сен қанша жерден мықты, білімді дәрігер болсаң да, сенің пациентің емделіп шығуы екі талай.
Анар Фазылжанова	▶	↑^ылатын әліпбійіне көшүу мәселесі → // қоғамда ^уотұз жылдай талқыланды↓/// ↑^йегер латын әліпбійіне көшетін болсақ ↑ // біз жаханданұудың ͡ да / ұлттанұудың да талаптарына жауап беретін → // тілтанымдық реформаны жүзеге ас^ырамыз↓/// ↑^уосы латын негізд'әліпбійге көшүуді → // неге текқана сонұмен арнайы айналысқан → // сала мамандарына ͡ б̊ере қойып → // шеше салмайды ^йекен↑/// ↑бір ^уоп ^уоңай ғой → // неге ͡ б̊ұл жалпыхалықтық талқылауға шықты деп ^уойлайтынмын↓/// ↑сөйтčем мен ^уөте тар → // ^уойлаған ^йекенмін↓/// ↑менің қателігім болды↓/// ↑шын мәнінде / бұл халықтың талқысынан → // ^уөтүу керек↓/// ↑бұл әрб̊ір қазақ̊стандық азаматтың → // ^уөзүнің ^йерікті шешімі ͡ б̊олұу керек ^йекен → // ал ^уол сол бойынша ^йерікті түрде → // ^уөзі шешім шығарұу үшін → // ^уол тақ^ырып былай күнде айтылұу керек ^уоған → // ^уол ^уоны ^уөзүнің ^уойұның ^йелегінен / көңүлінен / зердесінен ^уөткізүу керек ^йекен↓/// ↑сондықтан ^уосы күнге дейін → // латынгүл болып жүргеніме ^йешқ̊андай да ^уөкүніп → // ^уотырған жоқпын↓/// ↑себ̊еб̊і біз ұлт болып → // тәуелсіз қазақ̊стан азаматы / тәуелсіз қазақ̊стан қоғамы ͡ б̊олып қалыптасып жатқанда → // біз ұлтымыздың тағдырына қатысты мәселелерге → // б̊үкіл қоғам болып араласұуымыз ͡ керек↓/// ↑сонда ғана ͡ б̊із → // пісед'екенбіз↓///	↑^ылатын әліпбійіне ͡ гөшүу мәселесі → // қоғамда ^уотұз жылдай талқыланды↓/// ↑^йегер ^ылатын әліпбійіне ͡ гөшөтүм ͡ болсақ ↑ // біз / жаханданұудұң ͡ да / ұлттанұудұң ͡ да талаптарына жауап ͡ перетін тілтанымдық реформаны жүзөг'ас^ырамыз↓/// ↑^уосұ / ^ылатын негізд'әліпбійге көшүудү → // неге текқана сонұмен арнай'айналысқан сала мамандарына ͡ б̊ере ͡ ғойұп → // шеше салмайды ^йекен↓/// ↑бір ^уоп ^уоңай ͡ ғой → // неге ͡ б̊ұл / жалпыхалықтық талқылауға шықты деп ^уойлайтыммын↓/// ↑сөйтčөм мен / ^уөтө тар ^уойлаған ^йекеммін↓/// ↑менің ͡ ғателігім болдұ↓/// ↑шын мәнінде бұл / халықтың талқысынан ^уөтүу ͡ герек↓/// ↑бұл әрб̊ір ͡ ғазағстандығ ͡ азаматтың / ^уөзүнүң ^йерікті шешімі ͡ б̊олұу ͡ герек ^йекен → // ал ^уол сол бойұнша ^йерікті түрдө → // ^уөзү шешім шығарұу үшүн → // ^уол тақ^ырып былайгүнде → // айтылұу ͡ герек ^уоған → // ^уол ^уонұ ^уөзүнүң ^уойұнұң ^йелегінен → // көң^үлүнен / зердесінен ^уөткүзүу ͡ герек ͡ екен↓/// ↑сондұқтан / ^уосұ ͡ гүңгө ͡ дейін / ^ылатыңгүл болұб̊ ͡ жүргөнүме ^йешқ̊андайда ^уөкүнүп ^уотұрған жоқпұн↓/// ↑себ̊еб̊і біз ұлт ͡ полұп → // тәуөлсүз ͡ ғазағыстан азаматы / тәуөлсүз ͡ ғазағыстаң ͡ ғоғамы ͡ б̊олұп қалыптасыб̊ ͡ жатқанда → // біз ұлтұмұздың тағдырына ͡ ғатысты мәселелерге → // б̊үкүл ͡ ғоғам ͡ болұб̊ → // араласұуұмұз ͡ герек↓/// ↑сонда ғана ͡ б̊із → // піседі ^йекембіз↓///	Латын әліпбиіне көшу мәселесі қоғамда 30 жылдай талқыланды. Егер, латын әліпбиіне көшетін болсақ, біз жаһанданудың да, ұлттанудың да талаптарына жауап беретін тілтанымдық реформаны жүзеге асырамыз. Осы латын негізді әліпбиге көшуді неге тек қана сонымен арнайы айналысқан сала мамандарына бере қойып, шеше салмайды екен? Бір, оп-оңай ғой, неге бұл жалпыхалықтық талқылауға шықты деп ойлайтынмын. Сөйтсем, мен өте тар ойлаған екенмін. Менің қателігім болды. Шын мәнінде, бұл халықтың талқысынан өту керек. Бұл әрбір қазақстандық азаматтың өзінің ерікті шешімі болу керек екен, ал, ол сол бойынша ерікті түрде өзі шешім шығару үшін, ол тақырып, былай, күнде айтылу керек оған, ол оны өзінің ойының елегінен, көңілінен, зердесінен өткізу керек екен. Сондықтан осы күнге дейін Латынгүл болып жүргеніме ешқандай да өкініп отырған жоқпын. Себебі, біз ұлт болып, тәуелсіз Қазақстан азаматы, тәуелсіз Қазақстан қоғамы болып қалыптасып жатқанда, біз ұлтымыздың тағдырына қатысты мәселелерге бүкіл қоғам болып араласуымыз керек. Сонда ғана біз піседі екенбіз.
Анар Фазылжанова	▶	↑негізі / ^йекі мың жыйырма бесінші жылға дейін → // латын әліпбійіне көшірүудің бірінші кезеңі айақталады деген → // ^уо ͡ б̊астан солай айтылған болатұғын↓/// ↑^йенді жоспар ͡ б̊ойұнша ^йекі мың жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // ^йең алғашқ̊ы жоспар ͡ б̊ойынша жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // йағный быйылғы жылдан бастап бірінші сыныпқа ͡ б̊арған бүлдіршіндер → // әліппені латын әліпбійінде қолұна алады деген↓/// ↑бірақ ^уөздеріңіз ͡ б̊ілесіздер → // sup>уон тоғызыншы жылы мына ͡ б̊екітілген акұут әліпбійге ͡ б̊айланысты сын ^йескертпелер → // қоғам тарапынан наразылық көп болғанын ^йескеріп → // презійдентіміз тап̊сырма ͡ б̊ерді ғой → // мын'әліпбійді де жетілдірейік деп↓/// ↑^йенді ^уоған байланысты да жұмыстар атқарылды↓/// ↑әлі күнге дейін → // соның бір / соған байланысты шаралар жүріп жатыр↓/// ↑бірақ ^йенді / жетілдірілген әліпбійді ͡ б̊із ұсындық / ^уол біз деп ^уотырғаным → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасы үкүметі жанынан құрылған → // ұлттық камійсійаның төрт жұмыс тоб̊ы ͡ б̊ар → // соның ішіндегі арфаграфійалық жұмыс тоб̊ы → // әс^іресе белсенді қатысып → // және қалған үш жұмыс тоб̊ының мамандарымен бірлесе ^уотұрып → // ахмет байтұрсынұл'атындағы тіл білім'ійнстійтұуты ғалымдарының мақұлдауынан ^уөтіп→ // ұсұнылған / жетілдірілген әліпбійдің жоб̊асы ͡ б̊ар↓///	↑негізі / ^йекімың жыйырма бесінші жылға дейін → // ^ылатын әліпбійіне ͡ гөшүрүудүң бірінші ͡ гезең'айақталады деген → // ^уо ͡ б̊астан солай айтылғам ͡ болатұғұн↓/// ↑^йенді жоспар ͡ б̊ойұнша ^йекі мың жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // ^йең алғашқ̊ы жоспар ͡ б̊ойұнша жыйырма ͡ б̊ірінші жылы → // йәғ^іній / быйылғы жылдам бастап ͡ пірінші сыныпқа ͡ б̊арғам ͡ бүлдүршүндер → // әліппені ^ылатын әліпбійінде қолұн'алады деген↓/// ↑бірақ ^уөздөрүңіз ͡ б̊ілесіздер / ^уон тоғұзұншы жылы мына ͡ б̊екітілген акұут әліпбійге ͡ б̊айланысты сын ^йескертпелер → // қоғам тарапынан наразылық көп ͡ полғанын ^йескеріп → // презійдентіміз тап̊сырма ͡ б̊ерді ͡ ғой → // мын'әліпбійді ͡ де жетілдірейік деп↓/// ↑^йенді ^уоғам байланысты ͡ да жұмұстар атқарылды↓/// ↑әлі ͡ гүңгө ͡ дейін → // сонұң бір / соғам байланысты шаралар жүрүб̊ ͡ жатыр↓/// ↑бірақ ^йенді / жетілдірілген әліпбійді ͡ б̊із ұсұндұқ / ^уол біз деп ^уотұрғаным → // қазағыстан ^іреспүублійкасы үк^үмөті жанынаң ͡ ғұрұлған ұлттұқ комійсійаның төрт ͡ шұмұс тоб̊ұ ͡ б̊ар → // сонұң ішіндегі орфографыйалығ ͡ жұмұс ͡ тоб̊ұ / әс^іресе белсенді ͡ ғатысып → // және қалған үш ͡ шұмұс тоб̊ұнұң мамандарымем ͡ бірлесе ^уотұрұп → // ахмет ͡ пайтұрсұнұл'атындағы тіл білім'ійнстійтұутұ ғалымдарының мақұлдауұнан ^уөтүп→ // ұсұнұлған / жетілдірілген әліпбійдің жоб̊асы ͡ б̊ар↓///	Негізі, 2025 жылға дейін латын әліпбиіне көшірудің бірінші кезеңі аяқталады деген, о бастан солай айтылған болатұғын. Енді, жоспар бойынша 2021 жылы, ең алғашқы жоспар бойынша 21 жылы, яғни, биылғы жылдан бастап бірінші сыныпқа барған бүлдіршіндер әліппені латын әліпбиінде қолына алады деген. Бірақ өздеріңіз білесіздер, 2019 жылы мына бекітілген акут әліпбиге байланысты сын-ескертпелер, қоғам тарапынан наразылық көп болғанын ескеріп, Президентіміз тапсырма берді ғой, мына әліпбиді де жетілдірейік деп. Енді, оған байланысты да жұмыстар атқарылды. Әлі күнге дейін соның бір, соған байланысты шаралар жүріп жатыр. Бірақ енді, жетілдірілген әліпбиді біз ұсындық, ол, біз деп отырғаным - ҚР үкіметі жанынан құрылған ұлттық коммисияның 4 жұмыс тобы бар, соның ішіндегі орфографиялық жұмыс тобы, әсіресе, белсенді қатысып және қалған 3 жұмыс тобының мамандарымен бірлесе отырып, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ғалымдарының мақұлдауынан өтіп, ұсынылған, жетілдірілген әліпбидің жобасы бар.
Анар Фазылжанова	▶	↑шетелдерге ͡ б̊арған іссапарым болды↓/// ↑мына түркійаға ͡ б̊арғанда → // әс^іресе әзірб̊айжанға ͡ б̊арғанда → // со жердің ғалымдарымен кездескенде → // мынандай нәрсені түсүніп таңқалдым↓/// ↑түркійа ғалымдар'айтты → // біз ^ылатын әліпбійіне көшкенде → // б̊іздің түркійа ^уосман іймперійасының мұрагері ^іретінде → // құлдыраған іймперійаның қалдықтарын ғана ійеленген ^йел болып ^йеді↓/// ↑біздің әйел затымыздың білім деңгейі со кезде нашар ͡ б̊олған → // жаппай сауатčыздық болған↓/// ↑ал ^йенді / сол әліпбійге көшкен кезде → // біз сол әліпбійді ұлтымыздың жаңғырұуының → // ұлттық жаңарұудың сыймволы ^іретінде қарадық деді↓/// ↑мен соған таңқалдым↓/// ↑сосын ыстамбұул мәденійет унійверсійтетінде → // кұултұур үунійверсійтеті дейд → // прафесыр ^йертем ^ірейкій мырза ͡ б̊ар → // үлкен ғалым↓///	↑шетелдерге ͡ б̊арған іссапарым болдұ↓/// ↑мына түркүйәға ͡ б̊арғанда → // әс^іресе әзірб̊айжаңға ͡ б̊арғанда → // сол жердің ғалымдарымең ͡ гездескенде → // мынандай нәрсені түсүнүп → // таңғалдым↓/// ↑түркүйә ғалымдар'айтты → // біз ^ылатын әліпбійіне ͡ гөшкөндө → // ͡ б̊іздің түркүйа / ^уосман іймперійасының мұрагері ^іретінде → // құлдұраған іймперійаның ͡ ғалдықтарын ғана → // ійелеңген ^йел болұп ^йеді↓/// ↑біздің әйел затымыздың білім деңгейі → // солгезде нашар ͡ б̊олған → // жаппай сауатčыздық ͡ полған↓/// ↑ал ^йенді / сол әліпбійге ͡ гөшкөң ͡ гезде → // біз / сол әліпбійді / ұлтұмұздың ͡ жаңғырұуұнұң → // ұлттұғ ͡ жаңарұудұң сіймволұ ^іретінде қарадық деді↓/// ↑мен соған таңғалдым↓/// ↑сосұн / ыстамбұул мәденійет ^үунійверсійтетінде → // күултүур ^үунійверсійтеті дейді → // професор ертем рейкій мырза ͡ б̊ар / үлкөн ғалым↓///	Шетелдерге барған іссапарым болды. Мына Түркияға барғанда, әсіресе, Әзірбайжанға барғанда, со жердің ғалымдарымен кездескенде, мынандай нәрсені түсініп, таңқалдым. Түркия ғалымдары айтты: «Біз Латын әліпбиіне көшкенде біздің Түркия Осман империясының мұрагері ретінде құлдыраған империяның қалдықтарын ғана иеленген ел болып еді. Біздің әйел затымыздың білім деңгейі со кезде нашар болған, жаппай сауатсыздық болған. Ал, енді, сол әліпбиге көшкен кезде, біз сол әліпбиді ұлтымыздың жаңғыруының, ұлттық жаңарудың символы ретінде қарадық»,- деді. Мен соған таңқалдым. Сосын, Стамбул мәдениет университетінде, культур университеті дейді, профессор Эртем Рейки мырза бар, үлкен ғалым.
Анар Фазылжанова	▶	↑сол кісінің зерттеулерін бұрыннан білетінбіз → // со кісімен кездесүуге ͡ б̊арғанда → // ^уол кісі ͡ б̊ізге әб̊ден сарғайып кеткен → // жыйырма сегізінші жылы ыстамбұул мешіттерінің мұнарасына жаб̊ыстырған → // үндеу хаттарды көрсетті↓/// ↑сонда мешіттің жаңағы / қызметкерлері ͡ б̊үгінгі жұма намазының ^ұуағызы → // жаңа әліпбій тұуралы ͡ б̊олады деп жазылған↓/// ↑ійслам канондарына арқа сүйеді ғой → // сонда ͡ б̊ұл мешіттерінің қызметкерлері / іймамдары / керісінше ^ылатынға түб̊егейлі қарсы ͡ б̊олұуы керек ^йеді ғой → // ал бірақ ^уолар кәдімгідей ^уосы реформаға ат салысып → // үгіт насійхат жұмыстарын жүргізген ^йекен↓/// ↑сонда ͡ б̊арып мен әліпбій деген → // бұл тек қана ͡ б̊із ^уойлағандай → // тіл танұушылар ^уөзі ^уойлағандай → // тілдің ғана ішкі бір мәселесі ^йемес → // бұл жалпы халықтың санасын ^уөзгертетін → // бұл жалпы мемлекеттің бағдарын ^уөзгертетін → // бұл керек десеңіз / ^уөркенійеттің бағытын ^уөзгертетін → // мықты құрал ^йекенін түсіндім↓/// ↑сондықтан барып / біз қоғамның қандай ^уөк^үлі ͡ б̊олмасын → // бізге ұс^ұныс айтып келсе → // біз ^уоған үлкен құрметпен қараймыз↓///	↑солгісінің зерттеулөрүм бұрұннам білетімбіз → // солгісімең ͡ гездесүугө ͡ б̊арғанда → // ^уолгісі / б̊ізг'әб̊ден сарғайып кеткен → // жыйырма сегізінші жылы / стамбұул мешіттерінің мұнарасына жаб̊ыстырған → // үндөу хаттарды ͡ гөрсөттү↓/// ↑сонда мешіттің жаңағы / қызметкерлері ͡ б̊үгүңгү жұма намазының ^ұуағызы → // жаң'әліпбій тұуралы ͡ б̊олады деб̊ ͡ жазылған↓/// ↑ійслам ͡ ганондарын'арқа сүйөдү ͡ ғой → // сонда ͡ б̊ұл мешіттерінің ͡ ғызметкерлер і / іймамдары / керісінше ^ылатыңға түб̊өгөйлі ͡ ғарсы ͡ б̊олұуұ ͡ герек ^йеді ͡ ғой → // ал бірақ ^уолар ͡ гәдімгідей ^уосұ реформаға / атсалысып → // үгүт насійхат ͡ шұмұстарын жүргүзгөн ^йекен↓/// ↑сонда ͡ б̊арып мен әліпбій деген → // бұл текқана ͡ б̊із ^уойлағандай → // тілтанұушұлар ^уөзү ^уойлағандай → // тілдің ғана / ішкі бір мәселесі ^йемес → // бұл / жалпы халықтың санасын ^уөзгөртөтін → // бұл / жалпы мем ^ілекеттің бағдарын ^уөзгөртөтін → // бұл / керек десеңіз / ^уөркөнүйеттің бағытын ^уөзгөртөтін → // мықты құрал ^йекенін түсүндүм↓/// ↑сондұқтам ͡ барып / біз / қоғамның ͡ ғандай ^уөкүлү ͡ б̊олмасын → // бізге / ұс^ұнұс айтып келсе ↑ // біз ^уоған үлкөң ͡ ғұрметпең ͡ ғараймыз↓///	Сол кісінің зерттеулерін бұрыннан білетінбіз, со кісімен кездесуге барғанда, ол кісі бізге әбден сарғайып кеткен жиырма сегізінші жылы Стамбул мешіттерінің мұнарасына жабыстырған үндеу хаттарды көрсетті. Сонда мешіттің, жаңағы, қызметкерлері бүгінгі жұма намазының уағызы жаңа әліпби туралы болады деп жазылған. Ислам канондарына арқа сүйеді ғой, сонда бұл мешіттерінің қызметкерлері, имамдары, керісінше, латынға түбегейлі қарсы болуы керек еді ғой, ал бірақ, олар кәдімгідей осы реформаға ат салысып, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізген екен. Сонда барып мен әліпби деген – бұл, тек қана біз ойлағандай, тіл танушылар өзі ойлағандай тілдің ғана ішкі бір мәселесі емес, бұл - жалпы халықтың санасын өзгертетін, бұл - жалпы мемлекеттің бағдарын өзгертетін, бұл, керек десеңіз, өркениеттің бағытын өзгертетін мықты құрал екенін түсіндім. Сондықтан барып, біз қоғамның қандай өкілі болмасын бізге ұсыныс айтып келсе, біз оған үлкен құрметпен қараймыз.
Анар Фазылжанова	▶	↑^ылатын әліпбійіне ^уөтпесек ↑// күнделікті тіршілігімізде / дәл қазір → // дәл бүгін / ^йертең → // бүрсігүні ұтұлатын ^йештеңе жоқ↓/// ↑бірақ болашақта жақ̊сылап тұрып ұтұламыз↓/// ↑^уөйткені кійрійл әліпбійі ͡ б̊іздің тілімізге ^йенгізілгенде → // ^уол біздің тіліміздің ұлттық қасійетін сақтайтындай болып ^йенген жоқ↓/// ↑кійрійл әліпбійі ͡ б̊ізге ^йенгізілгенде → // қырық ^йекі әріппен келіп бекіді↓/// ↑бұл қырық ^йек'әріптің жыйырма сегізі ͡ б̊іздің ^уөзүміздің төл → // қазақ дыб̊ыстарын'арналған таңбалар↓/// ↑ал қалған ^уон төрті → // ^уорыс тілінен ^йенген сөздерді ^йешқ̊андай ^уөзгертпей → // жазып̊ сызұуғ'арналған таңбалар↓/// ↑^уорыс тілінде қазақ тіліндегі қазы деген сөзде / ^уорыс тілінде жоқ қы дыб̊ыс'айтылады↓/// ↑сондықтам біз әліпбійге / ^уосы дыб̊ысқ'арналған таңба ^йенгізейік деген ^уой ͡ да жоқ / түсүнік ͡ те жоқ → // ағылшын тілінде де солай↓/// ↑ал бізде / бізде ^уорыс тіліндегі әріп / дыб̊ыстарды таңбалайтын әріптерд'әліпбійге ^йеңгізіп қойғанбыз↓/// ↑мысалы сс / мысалы шш құйрықты / эканомійка дегендегі ее / жіңішкелік белгісі / жұуандық белгісі → // ^йешбір ^уөзін сыйлайтын ұлтта мұндай үрдіс жоқ↓/// ↑мұндай үрдіс тек ^уотар ͡ б̊олған / калонійа ͡ б̊олған тілдерде ͡ б̊ар↓///	↑^ылатын әліпбійіне ^уөтпөсөк → // күндөлүкті тіршілігімізде / дәл ͡ ғазір / дәл бүгүн / ^йертең → // бүрсүгүн'ұтұлатын ^йештеңе жоқ↓/// ↑бірақ болашақта жақ̊сылап тұрұб̊ ͡ ұтұламыз↓/// ↑^уөйткөнү кійрійл әліпбійі ͡ б̊іздің тілімізге ^йеңгізілгенде → // ^уол біздің тіліміздің ұлттұқ қәсійетін сақтайтындай болұп ^йеңген жоқ↓/// ↑кійрійл әліпбійі ͡ б̊ізге ^йеңгізілгенде қырық ^йек'әріппен келіп пекіді↓/// ↑бұл ͡ ғырық ^йек'әріптің жыйырма сегізі → // б̊іздің ^уөзүмүздің төл / қазағ ͡ дыб̊ыстарын'арналған таңбалар↓/// ↑ал қалған ^уон төртү ^уорұс тілінен ^йеңген сөздөрдү ^йешқ̊андай ^уөзгөртпөй / жазып̊ → // сызұуғ'арналған таңбалар↓/// ↑ ^уорұс тілінде қазақ тіліндегі қазы деген сөздө / ^уорұс тілінде жоқ қ дыб̊ыс'айтылады↓/// ↑сондұқтам біз әліпбійге ^уосұ дыб̊ысқ'арналған таңба ^йеңгізейік деген ^уой ͡ да жоқ / түс^үнүк ͡ те жоқ // ағылшын тілінде ͡ де солай↓/// ↑ал бізде / бізде ^уорұс тіліндег'әріп → // дыб̊ыстарды таңбалайтын әріптерд'әліпбійге ^йеңгізіп қойғамбыз↓/// ↑мысалы сс / мысалы шш құйрұқтұ / экономұйка дегендегі ее / жіңішкелік белгісі / жұуандық ͡ белгісі / ^йешбір ^уөзін сыйлайтын ұлтта мұндай ͡ үрдіс ͡ жоқ↓/// ↑мұндай үрдүс тек / ^уотар ͡ б̊олған / калонұйа ͡ б̊олған тілдер ͡ де ͡ б̊ар↓///	Латын әліпбиіне өтпесек, күнделікті тіршілігімізде, дәл қазір, дәл бүгін, ертең, бүрсігүні ұтылатын ештеңе жоқ. Бірақ, болашақта жақсылап тұрып ұтыламыз! Өйткені, кирил әліпбиі біздің тілімізге енгізілгенде, ол біздің тіліміздің ұлттық қасиетін сақтайтындай болып енген жоқ. Кирилл әліпбиі бізге енгізілгенде 42 әріппен келіп бекіді. Бұл 42 әріптің 28-і біздің өзіміздің төл, қазақ дыбыстарына арналған таңбалар. Ал, қалған 14-і орыс тілінен енген сөздерді ешқандай өзгертпей, жазып-сызуға арналған таңбалар. Орыс тілінде қазақ тіліндегі «қазы» деген сөзде, орыс тілінде жоқ «қ» дыбысы айтылады. Сондықтан біз әліпбиге осы дыбысқа арналған таңба енгізейік деген ой да жоқ, түсінік те жоқ, ағылшын тілінде де солай. Ал бізде, бізде орыс тіліндегі әріп, дыбыстарды таңбалайтын әріптерді әліпбиге енгізіп қойғанбыз. Мысалы, «ц», мысалы, «щ» құйрықты, экономика дегендегі «э», жіңішкелік белгісі, жуандық белгісі, ешбір өзін сыйлайтын ұлтта мұндай үрдіс жоқ. Мұндай үрдіс тек отар болған, колония болған тілдерде бар.
Анар Фазылжанова	▶	↑ зерттеуші ͡ б̊олұуыма ^уотбасым әсер ^йетті↓/// ↑әкем фазылжанов мұрат / ақ̊сұу ауданының білім саласын ұйымдастырұушысы → // тарыйх пәнінің мұғалімі↓/// ↑анам математыйка пәнінің мұғалімі → // ^уөмір ͡ б̊ойы мектепте саб̊ақ берді↓/// ↑сөйтіп / әкемнің қалауымен → // тіл және тарыйх мамандығына ^уоқұуға түстім↓/// ↑жаңағы мамандық ^уөзі ^йекі мамандық → // тілді де / тарыйхты д'үйретед↓/// ↑бес жыл ^уоқыдық біз → // ал басқа мамандық ійелері төрт жыл ^уоқыды↓/// ↑содан бітіргеннен кейін → // жақ̊сы ^уоқыдың қызым → // ^йенді сен бұны жалғастырұуың керек → // мектепте мұғалім болұуды // ^йенді сен сыйақты дійпломы ͡ б̊арлардың бәрінің қолұнан келед деп → // әкем аспійрантұураға түскенің дұрыс болар деді↓/// ↑содан аспійрантұураға ^уосы ахмет байтұрсынұлы атындағы / тіл білім'ійнстійтұутына түсүуді маған бұйырды↓///	↑зерттеушү ͡ б̊олұуұма ^уотпасым әсер ^йетті↓/// ↑әкем / фазылжанов мұрат / ақ̊сұу ауданының → // білім саласын ұйұмдастырұушұсұ → // тарійх пәнінің мұғалімі↓/// ↑анам математійка пәнінің мұғалімі → // ^уөмүр ͡ б̊ойұ мектепте саб̊ақ ͡ перді↓/// ↑сөйтүп / әкемнің ͡ ғалауұмен тіл және тарійх мамандығына ^уоқұуға түстүм↓/// ↑жаңағы мамандық ^уөзү ^йекі мамандық / тілді ͡ де / тарійхты ͡ да / үйрөтөді↓/// ↑бешшыл ^уоқұдұқ ͡ піз → // ал басқа мамандығ ͡ ійелері төртшыл ^уоқұдұ↓/// ↑содам ͡ бітіргеннең ͡ гейін → // жақ̊сы ^уоқұдұң қызым // ^йенді / сем ͡ бұнұ жалғастырұуұң ͡ герек → // мектепте мұғалім болұудұ / ^йенді сен сыйақты / дійпломұ ͡ б̊арлардың бәрінің ͡ ғолұнаң ͡ геледі деп → // әкем аспійрантұураға түскөнүң /дұрұс ͡ полар ͡ деді↓/// ↑содан аспійрантұураға ^уосұ /ахмет ͡ пайтұрсұнұл'атындағы / тіл білім'ійнстійтұутұна ͡ түсүудү мағам ͡ бұйұрдұ↓///	Зерттеуші болуыма отбасым әсер етті. Әкем - Фазылжанов Мұрат Ақсу ауданының білім саласын ұйымдастырушысы, тарих пәнінің мұғалімі. Анам – математика пәнінің мұғалімі, өмір бойы мектепте сабақ берді. Сөйтіп, әкемнің қалауымен тіл және тарих мамандығына оқуға түстім. Жаңағы мамандық өзі екі мамандық, тілді де, тарихты да үйретеді. Бес жыл оқыдық біз, ал, басқа мамандық иелері төрт жыл оқыды. Содан бітіргеннен кейін: «Жақсы оқыдың, қызым, енді сен бұны жалғастыруың керек, мектепте мұғалім болуды, енді, сен сияқты дипломы барлардың бәрінің қолынан келеді» деп әкем, «аспирантураға түскенің дұрыс болар» деді. Содан, аспирантураға осы Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтына түсуді маған бұйырды.
Анар Фазылжанова	▶	↑со кезде / сол ійнстійтұуттың дійректыры → // прафесыр көб̊ей шахметұлы хұсайын мені / жылы қаб̊ылдады↓/// ↑^йемтійханды тап̊сырдым → // ^уоқұуға түстім↓/// ↑содан бері / мен тоқ̊сан алтыншы жылдан бері → // ^уөзімнің тұуған ійнстійтұутымнан таб̊ан аудармай → // қызмет ^йетіп келе жатырмын ↓/// ↑^уөзімнің ^уойға алған дітім бар → // ^уол дітім жеке ͡ б̊асыма қатысты ^йемес↓/// ↑^уөзімнің ^уосы атқарып жатқан ісіме ͡ б̊айланысты↓/// ↑мен ^уөз ісімді қатты жақ̊сы көрем↓/// ↑әрійне / бірінші мені жаратқан алланы жақ̊сы көрем → // сонан кейін әке шешем → // сосын бір ͡ б̊алаларым / сосын бір ісім бар ^уөзім ^уойлаған істерім → // жоспарым бар↓/// ↑білмеймін ^йенді мен ^уоны айталмаймын↓/// ↑бір іште / іште сол нәрсе / менің ^уосы жер ͡ б̊етінд'атқарып ͡ кететін / мійсійам сыйақты көрүнеді↓/// ↑соны дұрыс және дұрыс ^уорындай алмай қалұудан → // немесе мүлдем ^уорындай алмай жер ͡ б̊етінен кетіп қалұудан қорқам↓/// ↑кәсіб̊ім ана тілін зерттеу↓/// ↑^йегер / ұлы ^уотанымыздың әрб̊ір азаматы → // мемлекеттік тілдің құд^іретін түсінсе / сезінсе / білсе → // бұл менің кәсіб̊ій арманымның ^уорындалғаны↓/// ↑менің келб̊етім ^уосы↓///	↑солгезде / сол ійнстійтұуттұң дійректорұ → // професор ͡ гөб̊өй шахметұлұ хұсайын / мені жылы ͡ ғаб̊ылдады↓/// ↑^йемтійханды тап̊сырдым → // ^уоқұуға түстүм↓/// ↑содам бері мен / тоқ̊сан алтыншы жылдам бері → // ^уөзүмнүң тұуған ійнстійтұутұмнан таб̊ан аудармай → // қызмет ^йетіп келе жатырмын↓/// ↑^уөзүмнүң ^уойғ'алған / дітім бар → // ^уол дітім / жеке ͡ б̊асыма ͡ ғатысты ^йемес↓/// ↑^уөзүмнүң ^уос'атқарып жатқан ісіме ͡ б̊айланысты↓/// ↑мен / ^уөз ісімді ͡ ғатты жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓/// ↑әрійне / бірінші мені жаратқан алланы жақ̊сы ͡ гөрөмүн → // содаң ͡ гейін әке шешем → // сосұм бір ͡ б̊алаларым → // сосұм ͡ бір / ісім бар ^уөзүм ^уойлаған → // істерім / жоспарым бар↓/// ↑білмеймін ^йенді мен ^уон'айталмаймын↓/// ↑бір іште / іште сол нәрсе / менің ^уосұ жер ͡ б̊етінд'атқарып кететін → // мійссійам сыйақты ͡ гөрүнөді↓/// ↑сонұ / дұрұш ͡ шәне дұрұс ^уорұндай алмай ͡ ғалұудан → // немесе мүлдөм ^уорұндай алмай → // жер ͡ б̊етінең ͡ гетіп қалұудаң ͡ ғорқамын↓/// ↑кәсіб̊ім / ана тілін зерттеу↓/// ↑^йегер ұлұ ^уотанымыздың әрб̊ір азаматы / мем^ілекеттік тілдің ͡ ғұд^іретін түсүнсө / сезінсе / білсе → // бұл менің / кәсіб̊ій арманымның ^уорұндалғаны↓/// ↑менің / келб̊етім ^уосұ↓///	Со кезде сол институттың директоры, профессор Көбей Шахметұлы Хұсайын мені жылы қабылдады. Емтиханды тапсырдым, оқуға түстім. Содан бері, мен 96-шы жылдан бері, өзімнің туған институтымнан табан аудармай қызмет етіп келе жатырмын. Өзімнің ойға алған дітім бар, ол дітім жеке басыма қатысты емес. Өзімнің осы атқарып жатқан ісіме байланысты. Мен өз ісімді қатты жақсы көремін. Әрине, бірінші, мені жаратқан Алланы жақсы көремін, содан кейін, әке-шешем, сосын бір балаларым, сосын бір ісім бар өзім ойлаған, істерім, жоспарым бар. Білмеймін, енді мен оны айталмаймын. Бір іште, іште сол нәрсе менің осы жер бетінде атқарып кететін миссиям сияқты көрінеді. Соны дұрыс және дұрыс орындай алмай қалудан немесе мүлдем орындай алмай жер бетінен кетіп қалудан қорқамын. Кәсібім – ана тілін зерттеу. Егер, ұлы Отанымыздың әрбір азаматы мемлекеттік тілдің құдіретін түсінсе, сезінсе, білсе, бұл менің кәсіби арманымның орындалғаны. Менің келбетім осы.
Арман Дүйсенов	▶			Анамнан сұраймын ғой, сол анамның ғибраты, сол кезде айта салған жауабы маған, менің қалыптасуыма үлкен себеп болған сияқты бір сөзі бар есімде, жадымда .Ол қандай сөз дейсіздер ғой?
Арман Дүйсенов	▶			Біздер «енді жұрттың баласын қарашы, әне ,анау қандай 5-ке оқиды екен. Сен болсаң әлі жүрсің, бір этот, жаңағы пәніңнен емтихан дұрыс тапсыра алмай» деген сияқты салыстырулармен баланың кейде мысын басып отырамыз ғой. Ал менің анам керсінше, былай дейді жаңағы. «Ана, мен молда болсам, қандай болда боламын?» деп сұрадым анамнан. «Жаным, сен молда болсаң, анау орысты басқа халықтардың барлығын сен мұсылман қылып жіберетін молда болар едің»дейді.
Арман Дүйсенов	▶			«Мен дәрігер болсам ше? – Онда, емханадағы жаңағы науқастардың барлығы тек сенің есігіңнің алдына жиылып, үйіліп тұратын дәрігер болатын едің. –Демек, сонда мен кез-келген мамандықты таңдасам алып кете аламын ба? – Сен жан-жақты дарынды баласың, саған, сен қандай жолды таңдамасаңда, сен биік асқақ шыңына жететініңе мен кәміл сенемін. Себебі сенен асқан дарынды жоқ» деп маған айтты.
Арман Дүйсенов	▶			Ол енді қазір анау айтқандай қатты бір амбицияға айналған жоқ, «мен сондаймын» деген. Бірақ күнінде тайынбай, тайсалмай, қорқпай, батыл шешім қабылдап, көптеген істерге бел бууыма ұйытқы болған тәрбиелік мәні зор жауап болды, сол анамның айтқаны.
Артур Давлетьяров	▶	↑қайырлы ͡күн құрметті ͡көрермендер ↑ /// ↑ бұл таб̊ұу ͡б̊ағдарламасы ↓ /// ↑ бүгін бізде қонақта талантт'әнші → // хійт әндердің ^уорындаушыс'артұур ↓ /// ↑ саламатčызб̊а ↑ /// - ↑ артұур / қош келдің ↑ /// - ↑^ырахмет / -^ырахмет ↓ /// ↑ қош көрдік ↓ /// - ↑ сені ͡көргеніме құуаныштымын ↓ ///- ↑ менде ↓ /// ↑ қатты құуанышты ↓ /// - ↑ шын жүректен ↓ /// ↑ ійә → // көңілкүй тамаша ғой↓/// ↑ ^уөте керемет ↓ /// - ↑ сұхбатқа дайынсыңғой ↓ /// - ↑ дайымбыз ↓ /// - ↑ барлық̊ сұраққа дайынсың ↓ /// - ↑ барлық / ^үлйүуб̊^уой ↓ /// - ↑ әнекей / ^уөздеріңіз ^йестідіңіздер достар ↓ /// ↑ бүгін ^үлйүуб̊^уой / сұрақтың жауаб̊ын алатын боламын бұйырса ↓ /// - ↑ ^йенді/ білүуімше ͡б̊ұл сенің берейін деп жатқан алғашқ̊'үлкен сұхбатың ↓ ///	↑ қайырлы ͡гүң ғұрметті ͡гөрөрмөндер ↓ /// ↑ бұл таб̊ұу ͡б̊ағдарламасы ↓ /// ↑ бүгүм бізде қонақта талантт'әнші →// хійт әндердің ^уорұндаушұс'артұур ↓/// -↑ саламатčызб̊а↑ /// -↑ артұур →// қош келдің ↑ /// -↑ ^ырахмет/ -^ырахмет ↓/// ↑ қош көрдүк ↓/// - ↑сені ͡гөргөнүме құуаныштымын ↓ /// - ↑ менде ↓ /// ↑ ғатты құуанышты ↓ /// - ↑ шын жүрөктөн ↓ /// ↑ ійә →// көңүлгүй тамашағой ↓ /// ^уөтө керемет ↓ /// - ↑ сұхбатқа дайынсыңғой ↓ /// - ↑ дайымбыз ↓ /// - ↑ барлық̊ сұраққа дайынсын ↓ /// - ↑ барлық →// ^үлйүуб̊^уой ↓ /// - ↑ әнекей →// ^уөздөрүңіз ^йестідіңіздер достар ↓ /// ↑ бүгүн ^үлйүуб̊^уой →// сұрақтың жауаб̊ын алатым боламым бұйұрса ↓ /// - ↑ ^йенді/ білүуүмшө ͡б̊ұл сенің берейін деб̊ жатқан алғашқ̊'үлкөн сұхбатың ↓ ///	Қайырлы күн құрметті көрермендер! Бұл "Табу"бағдарламасы. Бүгін бізде қонақта атақты әнші, хит әндердің орындаушысы Артур! - Салеметсіз ба! - Қош келдің! Сені көргеніме қуаныштымын. - Менде. Қатты қуаныштымын. - Шын жүректен! Иә, көңіл-күй тамаша ғой. - Өте керемет! - Сұхбатқа дайынсың ғой? - Дайынбыз. - Барлық сұраққа дайынсың? - Барлық, любой. - Мінекей, өзіңіз естідіңіздер, достар. Бүгін любой сұрақтың жауабын алатын боламын бұйыртса. - Енді, білуімше бұл сенің берейін деп жатқан алғашқы үлкен сұхбатың.
Артур Давлетьяров	▶	↑ ^уөтө дұрыс → // ^йем бірінші ↓ /// - ↑ баған'айтып қалдыңғой ^уөзің гріймеркада ↓ /// ↑ бір ай бұрын / ^уосындай ^уой жіверіп ^йедім деп вселеннайаға ↓ /// ↑^уосындай бір үлкен сұхбатқа шақырсағой → // ^уорындалып кетті деп ↓ /// - ↑ как ^ыраз ͡б̊ір ай бұрын достарымызб̊ем бірг'ұмрада меккеде ͡б̊олғамбызғой ↓ /// ↑ сол ͡гезде ͡б̊ір дұғаның бір түрі ͡б̊олды сондай ій'ыраббым аллах → // йаққа → // қазақыстаңға ͡геліп/ бір ійнтервйүу б̊^йерсем бекен деп↓/// ↑^уөйткені деген мен үш жыл үуже творчествадан кеткенім'үш жыл болдығой ↓ /// - ↑^уоралда тұрып қалдым → // үйлендім → // сүйттім → // бүйттім ↓ /// - ↑ айтарым ͡көп болды ↓/// - ↑ айтарым ͡көп болды / ійә↓ ///	↑ ^уөтө дұрұс/ ^йем бірінші ↓ /// - ↑ баған'айтып қалдыңғой ^уөзүң гріймеркада ↓ /// ↑ бір ай бұрұн →// ^уосұндай ^уой жіб̊еріп ^йедім деп вселеннайаға↓/// ↑^уосұндай бір үлкөн сұхбатқа шақырсағой/ ^уорұндалып кетті деп ↓ /// - ↑ как ^ыраз ͡б̊ір ай бұрұн достарымызб̊ем бірг'ұмрада меккеде ͡б̊олғамбызғой ↓ /// ↑ сол ͡гезде ͡б̊ір дұғаның бір түрү ͡б̊олдұ сондай ій'ыраббым аллах →// йаққа →// қазақыстаңға ͡геліп →// бір ійнтервйүу б̊^йерсем бекен деп ↓ /// ↑ ^уөйткөнү деген мен үш шыл үужө творчесвадаң геткенім'үшшыл болдұғой ↓ /// - ↑^уоралда тұрұп қалдым →// үйлөндүм →// сүйттүм →// бүйттүм ↓ /// - ↑ айтарым ͡гөп полдұ ↓ /// - ↑ айтарым ͡гөп полдұ / ійә ↓ ///	Өте дұрыс, ең бірінші. - Бағана айтып қалдың ғой өзің гримеркада. Бір ай бұрын осындай бір ой жіберіп едім деп вселеннаяға. Осындай бір үлкен сұхбатқа шақырса ғой деп. - Как раз бір ай бұрын достарымызбен Ұмрада Меккеде болғанбыз ғой. Дұғаның бір түрі болды сондай «Я Раббым Аллах, Қазақстанға келіп бір интервью берсем екен» деп. Өйткені үш жыл уже творчестводан кеткеніме үш жыл болды ғой. Оралда тұрып қалдым, үйлендім, айтарым көп болды.
Артур Давлетьяров	▶	↑ сені шақырған жоқпа → // әлде сен ^уөзің барғың ͡келген жоқ па ↓ /// - ↑ жо → // ^уөзім барғым ͡гелмед↓/// ↑ и кейб̊іреулөр шақырғандары да ͡б̊олды ↓ /// ↑ ^уондай дайын ^йемес ͡болдымда ↓ /// ↑ ^уөйткені қазыр деген андай → // вдохновенійе дейдғой / көктем ͡келді / алматыға ͡көшіп келдім / воовшшем бүкіл сұраққа дайын ↓ /// ↑ ұра ͡б̊ер^іңіз ↓ ///	↑ сені шақырған жоқпа →// әлде сен ^уөзүң барғың ͡гелген жоқ па ↓ /// - ↑ жо →// ^уөзүм барғым ͡гелмед ↓ /// ↑ и кейб̊іреулөр шақырғандары да ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ^уондай дайын ^йемес ͡полдұмда ↓ /// ↑ ^уөйткөнү қазыр деген андай →// вдохновенійе дейдғой →// көктөм ͡гелді →// алматыға ͡гөшүп келдім →// воовшшем бүкүл сұраққа дайын ↓ /// ↑ ұра ͡б̊ер^іңіз ↓ ///	Сені шақырған жоқ па, әлде сен өзің барғың келмеді ме? - Жо, өзім барғым келмеді. Кейбіреулер шақырғандары да болды. Дайын емес болдым да. Өйткені қаз деген андай, вдохновение дейд ғой, көктем келді, Алматыға көшіп келдім, вообщем бүкіл сұраққа дайынмын. Ұра беріңіз.
Артур Давлетьяров	▶	↑ ұра ͡б̊ер^іңіз → // қойа ͡б̊ер^іңіз → // мен барлығына дайыммын деп → // біздің артұур ͡кәдімгідей дайын ^уотыр достар ↓ /// ↑ ійә → // бастайық ↓ /// ↑ артұур ^йенді → // сен ән әлеміне қалай келдің → // немесе → // кім әсер ^йетті ↓ /// ↑ әлде ͡б̊ала ͡кезден мұузыкаға ͡қызығұушылығың болдыма ↓ /// ↑ бұл деген бір ͡б̊есінш'алтыншы кыластан бастап → // ^уөзімнің ͡қасымдағы ͡б̊ір → // ыы → // досым болған сергей деген ↓ /// ↑ ^уөзім бес жасқ' үлкен ^уөзімнен ↓/// ↑ ^уөзі сонда ͡ғызығұушы ^йеді сондай әнге ↓ /// ↑ сонда маған келіп̊ сен андай кішкене талпынысың бар сыйақты ͡гел менімен бірг'айтайық деп → // ^йекеуміз доспызғой ↓ /// ↑ війдіймо просто ͡б̊әр^іне предлагат' ^йетті/ бәр'атказ берген соң маған ͡келіп → // сен кел айтčаңшы → // бірг'айтайық дегеннен кейін → // сол бір ͡көріп ↓ /// ↑ ^йең алғашқ̊ы тек̊ст мынандай болды → // бесінші м'алтыншы кыласта ↓ /// - ↑ алғаш көріп → // сені ғашық ͡болдым мен саған → // - шын нійетті жүрекпен бірдене ͡б̊ірдене деп кеттік қой біз кәдімгі ↓ ///	↑ ұра ͡б̊ер^іңіз →// қойа ͡б̊ер^іңіз / мем барлығына дайыммын деп →// біздің артұур ͡гәдімгідей дайын ^уотұр достар ↓ /// ↑ ійә →// бастайық ↓ /// ↑ артұур ^йенді →// сен ән әлеміне қалай ͡гелдің/ немесе →// кім әсер ^йетті ↓ /// ↑ әлде ͡б̊ала ͡гезден мұузұкаға ͡ғызығұушұлұғұң болдұма ↓ /// ↑ бұл дегем бір ͡б̊есінш'алтыншы кыластам бастап / ^уөзүмнүң ͡ғасымдағы ͡б̊ір →// досұм болған сергей деген ↓ /// ↑^уөзүм беш шасқ'үлкөн ^уөзүмнөн ↓ /// ↑ ^уөзү сонда ͡ғызығұушұ ^йеді сондай әңге ↓ /// ↑ сонда мағаң ͡геліп̊ сен андай гішкене талпынысың // бар сыйақты ͡гел меммем бірг'айтайық деп →// ^йекеумүз доспұзғой ↓ /// ↑ вұйдұймо просто ͡б̊әр^іне предлагат' ^йетті →// бәр'атказ берген соң мағаң ͡геліп/ сең гел айтčаңшы/ бірг'айтайық дегеннең гейін/ сол бір ͡гөрүп↓/// ↑^йең алғашқ̊ы тек̊ст мынандай болдұ →// бесінші м'алтыншы класта ↓ /// - ↑ алғаш көрүп →// сені ғашық ͡полдұм мен саған →// - шын нійетті жүрөкпөм бірдене ͡б̊ірдене деп кеттікқой біз гәдімгі ↓ ///	- Ұра беріңіз, қоя беріңіз деп, біздің Артур кәдімгідей дайын отыр, достар. Иә, бастайық. Артур енді, сен ән әлеміне қалай келдің немесе кім әсер етті? Әлде бала кезден музыкаға қызығушылығың болды ма? - Бұл деген бір бесінші алтыншы кластан бастап, қасымдағы бір досым болған Сергей деген. Өзімнен бес жасқа үлкен. Өзі сондай қызығушы еді сондай әнге. Сонда маған келіп сенің андай қызығушылығың бар сияқты әнге кел екеуміз бірге айтайық деп... екеуміз доспыз ғой. Видимо бәріне предлогать етті, бәрі отказ берген соң маған келіп, сен кел айтсаңшы, бірге айтайық дегеннен кейін, сол бір көріп. Ең алғашқы текст мынандай болды, бесінші ма алтыншы класта. «Алғаш көріп, ғашық болдым мен саған. Шын ниетті жүрекпен» бірдеңе-бірдеңе деп кеттік қой біз кәдімгі.
Артур Давлетьяров	▶	↑ ^уөзің // шығардың ↓ /// - ↑ ^уол ͡гезде → // ^уөз^үміз жаздық ↓ /// ↑ және қас^ымызд'ағаларымыз ^уөнердегі ͡көмектесті да → // қалаға ͡б̊арып̊ стүудйада жаздық ↓ /// ↑а уылда хійтčыңғо кароче ↓ /// ↑ алтыншы ͡класт'үуже бір рэб̊ айтыватčың андай ↓ /// ↑ сол ↓ /// ↑ содан бер'андай мұузыкаға талпыныс ͡болды ↓ /// ↑ бірақ / ^уодан кейін бір ^йек'үш жылдай ән айттық ^уосы сергей деген дос^ұмызб̊ен ↓ /// ↑ андай → // айтадығо ^ұлйұуб̊ійтійлскій війдео түсірдік ↓ /// ↑ бұл вашше қандай бұл йұутұуб̊ жаңа шығыватқан кездеғой бұл ↓ /// ↑ ^уодан кейің қойып кетті ^уолда ↓ /// ↑ қаз сергей қайда ↓ /// ↑ сергей деген қазыр вахтада ↓ /// - ↑ қой тастап кеттіма ^уол ↓ /// ↑ сергей де тастап кетті ↓ /// ↑ нег^ізі ^уөте қатты талантты ͡б̊алағой ^уол↓///	↑ ^уөзүң // шығардың ↓ /// - ↑ ^уолгезде →// ^уөз^үмүж жаздық ↓ /// ↑ және қас^ымызд'ағаларымыз ^уөнөрдөгі ͡гөмөктөсті да →// қалаға ͡б̊арып̊ стұудйада жаздық ↓ /// ↑ ауұлда хыйтčыңғо кәроче ↓ /// ↑ алтыншы ͡гласт'үужө бір рэб̊ айтыватčың андай ↓ /// ↑ сол ↓/// ↑ содам бер'андай мұузұкаға талпыныс ͡полдұ ↓ /// ↑ бірақ →// ^уодаң ͡гейім бір ^йек'үш жылдай ән айттық ^уосұ сергей деген дос^ұмұзб̊ен ↓ /// ↑ андай →// айтадығо ^ұлйұуб̊ұйтұйлскұй війдео түсүрдүк ↓ /// ↑ бұл вашше қандай бұл йұутұуб̊ жаңа шығыватқаң ͡гездеғой бұл ↓ /// ↑^уодаң ͡гейің ғойұп кетті ^уолда ↓ /// ↑ қазір сергей ͡ғайда↓/// ↑сергей дегең қазір вахтада ↓ /// - ↑ қой тастап кеттіма ^уол ↓ /// ↑ сергей де тастап кетті ↓ /// ↑ нег^ізі ^уөтө қатты талантты ͡б̊алағой ^уол ↓ ///	Өзің шығардың? - Ол кезде былай ғой, өзіміз жаздық. Қасымыздағы ағаларымыз өнердегі көмектесті да, қалаға барып студияда жаздық. Ауылда хитсың ғой. Алтыншы класта уже бір рэп айтып жатсың андай. Содан бері музыкаға талпыныс болды. Бірақ одан кейін бір-екі үш жылдай ән айттық осы Сергей деген досымызбен. Андай любительский видео түсірдік. Ютуб арнасы жаңа шығып жатқан кезде ғой бұл. Одан кейін қойып кеттік. - Сергей қайда қазір? - Сергей деген қазір вахтада. - Ол да тастап кетті ме? - Сергей де тастап кетті. Негізі өте қатты талантты бала ғой ол.
Артур Давлетьяров	▶	↑ әлде ͡б̊із артұур сергей деген мүмкін топты ͡көрер ме ^йедік ійә ↓ /// ↑ ^йегер тастап кетпесе ↓ /// ↑ мүмкін мүмкін ↓ /// ↑ бізде ^йекеуміз ^уөз^үмізде звандаймыз ғой кейб̊ір ͡кезде б̊ір^імізге ↓ /// ↑ ^уойлаш діймда / біз ͡б̊ұл жерді тастамасақ ^йекеуміз артұур сергей болатын кездер ͡б̊олатын ^йедіғо ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ сондай болды ↓// - ↑ ^йенді ͡б̊әр'алланың қалауы / деседе ↓ /// - ↑ бәрі солайғо ↓ /// ↑ ^уөк^үніш жоқ ͡дейсіңғой ↓ /// ↑ ^уөк^үніш жоқ / ^уөк^үніш жо ↓ /// - ↑dd records камандасына ͡қашан қаб̊ылдандың ↓ /// ↑ каманда ^йенді/ ^уөт'үлкен болды ↓ /// ↑ қаншам'әріптестеріңмен бірге тмд-ны шұулатқан хійт тректер жаздыңдар ↓ /// ↑ сол тұуралы ͡б̊ізге тол^ұрақ айтып берсең ↓ ///	↑ әлде ͡б̊із артұур сергей деген мүмкүн топтұ ͡гөрөр ме ^йедіг ійә ↓ /// ↑ ^йегер тастап кетпесе ↓ /// ↑ мүмкүн мүмкүн ↓ /// ↑ бізде ^йекеумүз ^уөз^үмүзде звандаймызғой гейб̊ір ͡гезде б̊ір^імізге ↓ /// ↑ ^уойлаш діймда / біз ͡б̊ұл жерді тастамасақ ^йекеумүз артұур сергей болатың гездер ͡б̊олатын ^йедіғо ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ сондай болдұ ↓/// - ↑ ^йенді ͡б̊әр'алланың қалауұ →// деседе ↓ /// - ↑ бәрі солайғо ↓ /// ↑ ^уөк^үнүш шоғ ͡дейсіңғой ↓ /// ↑ ^уөк^үнүш шоқ →// ^уөк^үнүш шо ↓/// - ↑ ddrecords камандасына ͡ғашаң ғаб̊ылдандың ↓ /// ↑ каманда ^йенді →// ^уөт'үлкөн болдұ ↓ /// ↑ қаншам'әріптестеріңмен бірге тмд ны шұулатқан хійт тректер жаздыңдар ↓ /// ↑ сол тұуралы ͡б̊ізге тол^ұрағ айтып персең ↓ ///	Әлде біз «Артур-Сергей» деген, мүмкін, топты көрер ме едік, иә? Егер тастап кетпесе. - Мүмкін, мүмкін. Екеуміз өзімізде звондаймыз ғой кейде бір-бірімізге. Ойлаш дим да, егер бұл жерде тастамасақ екеуміз Артур-Сергей болатын кездер болатын еді ғой деп. Сондай болды. - Енді бәрі Алланың қалауы, десе де, өкініш жоқ дейсің ғой. - Өкініш жоқ. - DD Records командасына қашан қабылдандың? Команда енді өте үлкен болды. Қаншама әріптестеріңмен бірге ТМД-ны шулатқан хит трэктер жаздыңдар. Сол туралы бізге толығырақ айтып берсең.
Артур Давлетьяров	▶	↑ так dd recordsке / ыыы : / шатаспасам екі мың ^уон алт' екі мың ^уон бесте ͡кірген сійақтымын / ^уосындай кездері ↓ /// ↑ ^уол кезд 'үуже dd recordsта →// ^ырайым мүше ͡б̊олды ↓ /// ↑ алійна ͡б̊олды / женійс ͡болды / ^ырамазан діймаш деген адамдар ͡б̊олды ↓ /// - ↑ а : ^уолар ͡б̊олды сен келген гезде ↓ /// - ↑ болды / дан^ійар сол топты құраған бастады ↓ /// ↑ ^уол сондай болды ↓ /// ↑ вовшшем мені женійс алып келдіғо ↓ /// ↑ бұл дійскатек'ійз девійностых деген қайырмасын айтдығо сол баламен қатты дос ͡болғамбыз мектеп кезінде ↓ /// ↑ бұлда сол кішкене мен байқап / сенде ^уолен айтасыңғо / келсійш стүуд^үйаға↓/// ↑ бірақ →// андай ^уой болған жоқ / стүуд^үйаға ͡кел сені ͡қаб̊ылдаймыз / деп↓/// ↑ бұл деген мені шақырды ͡б̊ұл ^ұ^уоказываетсйа даныйар мырзамем ͡бірге ^іремонт ͡жасаватқан стүудүйада↓/// ↑кеттік көмектесіп қайтш̆ы деп барғамғой↓///	↑ так dd recordsке →// шатаспасам екі мың ^уон алт' екі мың ^уом бесте ͡гелген сійақтымын →// ^уосұндай гездері ↓ /// ↑ ^уол гезд'үужө dd recordsта →// ырайым мүшө ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ алійна ͡б̊олдұ →// женійс ͡полдұ →// ^ырамазан діймаш деген адамдар ͡б̊олдұ ↓ /// - ↑ а : ^уолар ͡б̊олдұ сең гелгең ͡гезде ↓ /// - ↑ болдұ дан^ійар сол топтұ құрағам бастады↓/// ↑ ^уол сондай болдұ↓/// ↑ вовшшем мені женійс алып келдіғо ↓ /// ↑ бұл дійскатек'ійз девійностұх дегең ғайырмасын айтдығо сол баламең ғатты дос ͡полғамбыз мектеп кезінде ↓ /// ↑ бұлда сол ͡гішкене мем байқап →// сенде ^уөлең айтасыңғой →// келсеңші стүуд^үйаға ↓ /// ↑ бірақ →// андай ^уой болған жоқ // стүуд^үйаға ͡гел сені ͡ғаб̊ылдаймыз // деп↓/// ↑ бұл деген мені шақырды ͡б̊ұл ^ұ^уоказываесйа дан^ійар мырзамем бірге ^іремонт жасаб̊ жатқан стұудүйада ↓ /// ↑ кеттік көмөктөсіп қайтш̆ы деп парғамғой↓///	DD Recordsке шатаспасам 2016-2015-те кірген сияқтымын. Ол кезде уже DD Recordsта Райм мүше болды. Алина болды, Жеңіс, Рамазан, Димаш деген адамдар болды. - Олар болды сен келген кезде? - Иә, олар болды, Данияр сол топты құраған бастады. Вообщем мені Жеңіс алып келді ғой. «Бұл дискотека из 90» деген қайырмасын айтты ғой сол бала. Бұл баламен дос болғанбыз мектеп кезінде. Бұлда сол кішкене мені байқап, келсейші студияға деп. Бірақ ондай ой болған жоқ «кел сені қабылдаймыз» деп. Мені шақырды, мені шақырғанда бұл оказывается Данияр мырзамен бірге ремонт жасап жатқан екен студияда. Көмектесіп қайтшы деп барғам ғой.
Артур Давлетьяров	▶	↑ кішігірім ͡кастійнг ↓ /// - ↑ ій'үй жәй әшейін ана йахта стеналарын қаптаватқан кезде мен барғамғо ↓ /// ↑ сөйтіп жазып бүйтіп ͡анда стеналарын көмектесіп →// содан кейін дан ^ійармен танысып →// ^йекінші ͡күн'үуже ^уөзім ͡келем ән айтып ͡ақ̊шаға ͡б̊ійтіп ^йек'үш мың теңге ͡б̊еріп →// бырат ^уөлең айтайын менде де деп̊ ші ↓ /// - ↑ааа : ↓/// - ↑ ^уол кезде ͡б̊ір ^уөлең жазып қойып →// тағы да ͡келдім →// сол кезд'үуже данйар айтат ͡жо жоқ ақ̊ша ͡керек ^йемес →// нармально вовшшем →// жаз^ыла б̊ер мына жақта ͡б̊ола ͡б̊ер деп̊ ші ↓ /// - ↑ қойш →// аха ↓ ///	↑ кішігірім ͡гастыйңг ↓ /// - ↑ ій'үй жәй // әншейін ана жақта стеналарың ғаптаб̊ жатқаң гезде мем барғаммын ғой. ↓/// ↑ сөйтүб̊ жазып пүйтүб̊ ͡анда стеналарың гөмөктөсіп →// содаң гейін дан^ійармен танысып →// ^йекінші ͡гүн'үужө ^уөзүм ͡гелем ән айтыб̊ ͡ақ̊шаға ͡б̊ійтіп ^йек'үш мың теңге ͡б̊еріп →// бырат ^уөлөң айтайын менде де деп̊ ші ↓ /// - ↑ ааа ↓ /// - ↑ ^уолгезде ͡б̊ір ^уөлөң жазып қойұп →// тағыда ͡гелдім →// сол гезд'үужө данйар айтат ͡жо жоғ ақ̊ша ͡герек ^йемес →// нармально вовшшем →// жаз^ылаб̊ер мына жақта ͡б̊ола ͡б̊ер деп̊ ше ↓ /// - ↑ қойшы →// аха ↓ ///	Кішігірім кастинг… - Үй жай әншейін ана жақта стеналарын қаптап жатқан кезде мен барғанмын ғой. Сөйтіп, жазып андай стеналарын көмектесіп, содан кейін Даниярмен танысып, екінші күні өзім келем ән айтып ақшаға битіп 2-3мың теңге беріп, брат өлең айтайын менде деп ші. - Ааа… - Ол кезде бір өлең жазып қойып, тағы да келдім, сол кезде уже Данияр айтты жо жоқ ақша керек емес, нормально вообщем, жазыла бер мына жақта бола бер деп ші. - Қойш..
Артур Давлетьяров	▶	↑ вот čол кезде // біз қатт'араласып кетеміз ↓/// ↑ менің бір сольный ^уөлеңдерім бар // қазақ̊ша ^уорысша ↓ /// ↑ ^уол кезде // үуже ^ырайм ^йекеуміз // бір стүудійада ͡қалып қаламыз вообшшем ↓ /// ↑ ^уол ауылда тұрады // мен ^уөзім ауылда тұрамын. ↑ үуже кеш болды // автоб̊ус жоқ ↓ /// ^йекеуміз стүудійада ͡қаламыз да →//жатамыз да ͡б̊олды ^уонда →// стүудійада қонайық ͡деп →// стүудійада ͡қондық ↓ /// ↑ таңертең магазійнге ͡б̊арып // ^ұролтынымызд'әкеліп →// компьйұутердің алдында ^уөлеңдерді ͡қосып // ^ыразный мійн^ұусовкаларды ↓ /// ↑ жақын араласқан кездер →// ^ырайммем бірге ↓ /// ↑ ійә и че то ͡б̊ійтіп →// тоқта тоқта мына мійнус жақ̊сы ғо дид та ^ырайм // бір мійнусты тыңдап жатырмыз да →// давай ^йекеуміз просто көрейік // для прійкола деп ͡айтқанбыз ғой ↓ /// ↑ мәссаған ↓///	↑ вот čол гезде // біз ғатт'араласып кетеміз ↓/// ↑ менің бір сольнұй ^уөлөңдөрім бар // қазақ̊ша ^уорұшша ↓ /// ↑ ^уол ͡гезде // үужө ^ырайм ^йекеумүз// бір стұудыйада ͡ғалып қаламыз вообшшем ↓ /// ↑^уол ауұлда тұрады // мен ^уөзүм ауұлда тұрамын. ↑ уже кеш болдұ // автоб̊ус жоқ↓/// ^йекеумүс стұудыйада ͡ғаламыз да//жатамыз да ͡б̊олдұ ^уонда // стұудыйада ͡ғонайығ ͡деп // стұудыйада ͡ғондұқ ↓ /// ↑ таңертең магазыйңге ͡б̊арып// ^ұролтұнұмызд'әкеліп // компьйұутөрдүң алдында ^уөлөңдөрді ͡ғосұп //^ыразный мұйн^ұусовкаларды ↓ /// ↑ жақын араласқаң гездер // ^ырайммем бірге ↓ /// ↑ійә и че то ͡б̊ійтіп // тоқта тоқта мына минұус жақ̊сығой диді да ^ырайм // бір мыйнұустұ тыңдаб̊ жатырмыз да // давай ^йекеумүз просто көрөйүк //для прыйкола деб̊ ͡айтқамбызғой ↓ /// ↑ мәссаған ↓ ///	Вот сол кезде біз қатты араласып кетеміз. Менің бір сольный өлеңдерім бар қазақша орысша. Ол кезде уже Райм екеуміз бір студияда қалып қаламыз вообщем. Ол ауылда тұрады мен өзім ауылда тұрамын. Уже кеш болды автобус жоқ. Екеуміз студияда қаламыз да, жатамыз да болды онда, студияда қонайық деп, студияда қондық. Таңертең магазинге барып ролтынымызды әкеліп, компьютердің алдында өлеңдерді қосып разный минусовкаларды.... - Жақын араласқан кездер, Райммен бірге. - Иә, и че то битіп, тоқта-тоқта мына минус жақсы ғо дид та Райм, бір минусты тыңдап жатырмыз да, давай екеуміз просто көрейік для прикола деп айтқанбыз ғой. - Мәссаған...
Артур Давлетьяров	▶	↑ и сол кезде қалай ^уойлайсыз ^йең бірінші өлең қандай болды ↓ /// - ↑ самайа вышка ↓ /// - ↑ ійә / самайа вышка ͡б̊олды ғо / ^ұ^уос^ұлай самайа вышка жазылған ^йеді ^уол ↓ /// ↑ біздер ^йекеуміз ^йешш'андай ырайым ^йенді ^уөзі нег^ізі таза ͡қазақ̊ша сөйлейді ғо ↓ /// ↑ так андай ^йен әдемі деген ^уорысша ͡қалай болад давай шала ͡қазақ̊ша жазайық ͡деп мен айтам самайа вышка ^уосы ͡б̊олды давай самайа вышка мойа малышка ^йең әдемі самайа вышка деп кеттіол ↓ /// ↑ біздер деген ^йешқ̊андай ^уой болған жоқ ↓ /// ↑ бұл ^уолен ^йертең бір жаққа ͡б̊ереміз →// хійт боламыз ↓ /// ↑ жәй ^уөз^үміз үшін көрейік дегембіз да ↓ /// ↑ ^йең бірінші жұмысымыз ͡б̊олд ↓ /// ↑ ^уол кезде шығардық / болды ^уол бір үш төрт ай просто деген жатқан шығар ͡б̊ұл ^уөлең ↓ /// ↑ выкантакте желісінде ↓ /// ↑ ^уодан кейін былай қараймыз ͡б̊ір вайнер шығарад →// ^уодан кейін былай қараймыз квнда шығад спарт астана ↓ /// ↑ ^уодан кейін жека ͡кетті →// назым ͡кетті и / ^уол кезде уже: ↓ ///	↑ и сол ͡гезде қалай ^уойлайсыз ^йем бірінші ^уөлең ғандай болдұ↓/// - ↑ самайа вышка ↓/// - ↑ ійә →// самайа вышка ͡б̊олдұғо →// ^ұ^уос^ұлай самайа вышка жазылған ^йеді ^уол ↓ /// ↑ біздер ^йекеумүз ^йешше андай ^ырайым ^йенді ^уөзү нег^ізі таза ͡ғазақ̊ша сөйлөйдүғо↓/// ↑таг андай ^йен әдемі деген ^уорұшша ͡ғалай болады // давай шала ͡ғазақ̊ша // жазығ ͡деп мен айтам самайа вышка ^уосұ ͡б̊олдұ давай →// самайа вышка мойа малышка ^йен әдемі самайа вышка // деп кетті ^уол ↓ /// ↑ біздер деген ^йешқ̊андай ^уой болған жоқ ↓ /// ↑ бұл ^уолен ^йертем бір жаққа ͡б̊ереміз →// хійт поламыз ↓ /// ↑ жәй ^уөз^үмүз үшүң ͡горұйк дегембіз да ↓ /// ↑ ^йең бірінші жұмұсұмыз ͡б̊олды ↓ /// ↑^уол ͡гезде шығардық / болдұ ^уол бір үш төрт ай просто деген жатқан шығар ͡б̊ұл ^уолен ↓ /// ↑ выкантакте желісінде ↓/ // ↑ ^уодаң ͡гейім былай ғараймыз ͡б̊ір вайнер шығарады /^уодаң ͡гейім былай ғараймыз квн-да шығады спарта астана ↓ /// ↑ ^уодаң ͡гейін жека ͡гетті →// назым ͡гетті →// и →// ^уол ͡гезде уже: ↓///	И сол кезде қалай ойлайсыз ең бірінші өлең қандай болды? - Самая вышка! - Иә, самая вышка, осылай самая вышка жазылған еді. Біздер екеуміз еще анда Райм енді өзі негізі таза қазақша сөйлейді ғой. «Так андай ең әдемі деген орысша қалай болады?» давай шала қазақша жазайық деп мен айтам «Самая вышка» о давай, самая вышка болсын моя малышка ең әдемі самая вышка деп кеттік. Біздер деген ешқандай ой болған жоқ. Бұл өлеңді бір жаққа береміз, хит боламыз деп. Жай өзіміз үшін көрейік деген біз да. Ең бірінші жұмысымыз ғой. Ол кезде шығардық, болды ол үш-төрт ай просто деген жатқан шығар бұл өлең. Вк желісінде. Одан кейін былай қараймыз, бір вайнда шығады, одан кейін бір қараймыз КВН-да шығады Спарта. Одан кейін Жека кетті, Назим кетті, и, ол кезде уже..
Артур Давлетьяров	▶	↑ бақтарың жанды ↓ /// - ↑ аха →// білә ^уол кезде нұртас адамбай звандайд үуже →// звандайд дегенде →// анда странійсына жазып қойған ғо →// кім ^уосы ͡б̊алдардың ͡кантактыларын білед ырайым артұурдың ↓ /// ↑ мен бұл көрмегем / ^уөзім автоб̊ұуста ^уотырм / бійтіп қыйналып̊ ше / званок түсет / ало / саламалейкүум деген сійахты / мен ғо нұртас адамбай деген сійахты ↓ /// ↑номер звандағамбызғо ͡б̊із ↓ /// ↑^уөзім сенбеймінғо ^уоған ^уойб̊ай / кім прійкалыватčійа ^йетіватрма пранк шығар деп ↓ /// ↑ ^уол кезде нұртас адамбай бізге деген ^уойб̊ай көке ғой ↓ /// ↑ фійлімдері ͡б̊ар ^уөзінің ^ілійчнос қой ^йенді ↓ /// ↑ біз ауылдың жәй балдарымыз деген сійахты ↓ /// - ↑^уодан кейін странійсынан көрдім действійтельна ^уол іздеватр ͡екен ↓ /// - ↑ мәәә / саған / құуанышқ̊'ішек жоқ ↓/// ↑ звандап / данйарға ^ырайымға ↓///	↑ бақтарың жанды ↓/// - ↑ аха →// білә ^уол ͡гезде нұртас адамбай звандайд уже →// звандайд дегенде →// анда странійсына жазып қойғаңғо →// кім ^уосұ ͡б̊алдардың ͡гантактыларым білед ^ырайым артұурдұң ↓ /// ↑ мем бұл гөрмөгөм →// ^уөзүм автоб̊ұуста ^уотұрм →// бійтіп қыйналып̊ ше →// званок түсөт →// ало →// саламалейкүум деген сыйақты →// меңғо нұртас адамбай деген сійахты ↓ /// ↑ номер звандағамбызғо ͡б̊із ↓ /// ↑ ^уөзүм сембейміңғо ^уоған ^уойб̊ай / кім прыйкалыват'сйа ^йетіб̊ жатыр ма праңк шығар деп ↓ /// ↑ ^уолгезде нұртас адамбай бізге деген ^уойб̊ай гөкөғой ↓ /// ↑ фійлімдері ͡б̊ар ^уөзүнүң ^ілійчносқой ^йенді ↓ /// ↑ біз ауұлдұң жәй балдарымыз деге сыйақты↓/// - ↑^уодаң ͡гейін страныисасынан гөрдүм действійтельна ^уол іздеп жатыр ^йекен ↓ /// - ↑ мәәә →// саған/ құуанышқ̊'ішек жоқ ↓ /// ↑ звандап →// данйарға →// ^ыайымға ↓///	Бақтарың жанды. - *** И, бір кезде Нұртас Адамбай звондайды уже.звондайды дегенде, анда страницасына жазып қойған ғой, кім осы балардың контактілерін біледі Райм Артурдың деп. Мен бұны көрмегенмін, өзім автобуста битіп қысылып тұрмын, қиналып ше, звонок түседі «Ало, саламалейкум, мен ғой Нұртас Адамбай» деген сияқты. Өзім сенбеймін ғой оған біреу прикалываться етіп жатыр ма, пранк шығар деп. Ол кезде Нұртас Адамбай деген ойбай көке ғой. Фильмдері бар өзінің личность қой. Біз ауылдың жай балдарымыз деген сияқты. Одан кейін страницасынан көрдім действительно. Мәәә, қуанышқа шек жоқ. Звондап, Даниярға Раймға.
Артур Давлетьяров	▶	↑ данйарда таңғалды ↓ /// - ↑ бәрі таңғалдығо ↓ /// - ↑ йағный былай қарап тұрсаң ырайм артұур дүуеті →/ күтпеген жерден құрылған / ^ұролтон жеп ^уотырған жерден құрылған топ ↓/// - ↑ дәл ^уөзі ↓ /// ↑ ^йешқ̊андай планійровка ͡б̊олмад ↓ /// ↑ міне сіз ^йекі ͡б̊аласыз ↓ /// ↑ ^йертең сізге ^уосындай болад сен ^уорысш'айтасың →// сен қазақша айтасың →// ^йертең жыртасыңдар деген сыйахты ↓ /// ↑ вообшше →// ^уой болған жоққо ↓/// - ↑ әха ↓/// - ↑ просто спантанна ^уөлең жазып →// спантанна ͡б̊ір жерге жетті и кетті ↓ /// ↑ былай қарасаңыз ^уол кезде →// таргет деген ^уондай қатты қолданбайтын ↓ /// ↑ ^уол кезде қазыргідей бійтіп ͡әншілерге жіб̊ермейсің →// қолдашы ͡б̊үйтш̆і сүйтш̆і деп ↓ /// ↑ просто выкантакте салдық ↓ /// ↑ ^уөз^үмен ^уөзі қалай болып кеткенін ^уөз^үміз ͡б̊ілмей қалдық ↓ ///	↑ данйарда таңғалды ↓ /// - ↑ бәрі таңғалдығо ↓ /// - ↑ йағный былай ғарап тұрсаң ^ырайм артұур дуеті →// күтпөгөн жердең ғұрұлған/ ^ұролтон жеп ^уотұрған жердең ғұрұлған топ↓/// - ↑ дәл ^уөзү↓/// ↑^йешқ̊андай планійровка ͡б̊олмады↓/// ↑ міне сіз ^йекі ͡б̊аласыз ↓ /// ↑ ^йертен сізге ^уосұндай болад сен ^уорұшш'айтасын →// сең ғазағша айтасың →// ^йертен жыртасыңдар деген сыйақты ↓ /// ↑ вообшше →// ^уой болған жоққой ↓ /// - ↑ аха ↓/// - ↑ просто спантанна ^уөлөң жазып →// спантанна ͡б̊ір жерге жетті и кетті ↓ /// ↑ былай ғарасаңыз ^уолгезде / таргет деген ^уондай ғатты қолдамбайтын ↓ /// ↑ ^уолгезде қазыргідей бійтіб̊ ͡әншілерге жіб̊ермейсін / қолдашы ͡б̊үйтш̆ү сүйтш̆ү деп ↓ /// ↑ просто выкантакте салдық ↓ /// ↑ ^уөз^үмөн ^уөзү қалай болұп кеткенін ^уөз^үмүз ͡б̊ілмей ғалдық↓///	Даниярда таң қалды? - Бәрі таң қалды ғой. - Яғни былай қарап тұрсаң, Райм, Артур дуэті күтпеген жерден құрылған, ролтон жеп отырған жерден құрылған топ. - Дәл өзі. Ешқандай планировка болмады. Міне, сіз екі баласыз. Осындай болады сен орысша айтасың, сен қазақша айтасың, ертең жыртасыңдар деген сияқты. Вообще олай болған жоқ қой. - Аха.. - Просто спантанно өлең жазды, спантанно бір жерге жетті и кетті. Былай қарасаңыз ол кезде, таргет деген ондай қатты қолданбайтын. Ол кезде қазіргідей битіп әншілерге жібермейсің, қолдашы бүйтші, сүйтші деп. Просто ВК салды. Өзімен өзі хит болып кеткенін өзіміз білмей қалдық.
Асанәлі Әшімов	▶	↑кійно – / →^йең бірінші ^уол ^уөнөр ↓ /// ↑сол кійно ^уөнөрін →// алға дамытуда ↑ / үлкөн үлес қосқан →// азаматтар бар↓ /// ↑баршылық↓/// ↑соған қуанам↓/// ↑бұрын / аз болатын↓// ↑бірақ мәз болатын↓ // қазақ̊ша айтқанда↓/// ↑шәкең бастаған →/ ұлы топ // біраз дүние жасады↓/// ↑солардың бәрін →/ алға ͡ ғарай / апарушы →// қазіргі жастар↓/// ↑соларға сенем↓/// ↑сұлтанмахмұт торайғыров айтпақ̊шы →// мен жастарға сенем↓/// ↑талай фестивал'ға ͡ ғатысқан →// фестивал'дардан жүлде алған //→ шығармалары бар↓////	↑кійно – /→^йең бірінші ^уол ^уөнөр↓/// ↑сол / кійн'өнөрүн →// алға дамытұуда↑ / үлкөн ͡ үлөс ͡ қосқан→// азаматтар ͡ б̊ар↓ /// ↑баршылық↓ /// ↑соғаң ͡ ғұуанамын↓/// ↑бұрұн / аз͡ б̊олатын → бірақ / мәз ͡ б̊олатын↓ қазақ̊ш'айтқанда ↓/// ↑шәкең бастаған →/ ұлұ ͡ топ // →біраз дүн^үйө ͡ жасады↓/// ↑солардың бәрін→ / алға ͡ ғарай апарұушұ – // қәзіргі жастар↓/// ↑соларға сенемін↓ /// ↑cұлтанмахмұт торайғыров айтпақ̊шы →// мен ͡ жастарға ͡ сенемін↓/// ↑талай фестійвал'ға͡ ғатысқан →фестивал'дардан жүлд'алған // →шығармалары ͡ б̊ар↓///	Кино – ең бірінші ол өнер. Сол кино өнерін алға дамытуда үлкен үлес қосқан азаматтар бар. Баршылық. Соған қуанам. Бұрын аз болатын, бірақ мәз болатын, қазақша айтқанда. Шәкең бастаған ұлы топ біраз дүние жасады. Солардың бәрін алға қарай апарушы – әзіргі жастар. Соларға сенем. Cұлтанмахмұт Торайғыров айтпақшы, «мен жастарға сенемін». Талай фестивальға қатысқан, фестивальдарда жүлде алған талай шығармалар бар.
Асанәлі Әшімов	▶	қазір / мінеки бүгінгі таңда →// ^йевразиа фестивалі жүріватр↓/// ↑соған келген фил'мдерді ͡ гөріп // салыстырып / тіпті кейде / сондай нашар фил'мдерден // үйренуге болат↓/// ↑былай түсіруге / →болмайды ͡ екең ͡ ғой // →былай ^йекең ͡ ғой деп ↓ /// ↑со сійақты / біздерде ͡ де // жаңағы / жақ̊сы фил'мдер ͡ де бар //^уортасы ͡ да бар // ^уортадан төмені ͡ де бар↓/// ↑^йенді / ^уонсыз болмайд↓/// ↑барлығы бірдей / шедевр туу / →^уөте қыйын↓/// ↑сондықтан / →сол ^уон шақты фил'мнің ішінен →// ^йекі жақ̊сы фил'м шық̊са ↑ // ^уол / үлкөн жетістік↓//	↑қәзір / мінекей бүгүңгү ͡ таңда→// ^йевразійа ͡ фестійвалі / жүрүб̊ ͡ жатыр↓ /// ↑соғаң ͡ гелген ͡ фійлімдерді ͡ гөрүп →// салыстырып / тіпті͡ гейде / сондай нашар фійлімдерден үйрөнүугө͡ б̊олады↓ /// ↑былай түсүрүугө ͡ б̊олмайды ͡ екең ͡ ғой // →былай ͡ екең ͡ ғой деп↓/// ↑сол сыйақты /біздерде ͡ де // жаңағы / жақ̊сы фійлімдер ͡ де ͡ б̊ар →// ^уортасы ͡ да͡ б̊ар →// ^уортадан төмөнү ͡ де ͡ б̊ар ↓/// ↑^йенді / ^уонсұз ͡ б̊олмайды↓/// ↑барлығы͡ б̊ірдей / шедевыр ͡ тұуұуұ / ^уөтө ͡ ғыйын↓/// ↑сондұқтан /→сол / ^уоншақты фійлімнің ішінен →// ^йекі жақ̊сы фійлім ͡ шық̊са ↑// ^уол / үлкөн жетістік↓///	Қазір, мінеки, бүгінгі таңда Евразия фестивалі жүріб атыр. Соған келген фильмдерді көріп, салыстырып, тіпті, кейде сондай нашар фильмдерден үйренуге болады. Былай түсіруге болмайды екен ғой, былай екен ғой деп. Со сияқты біздерде де жаңағы жақсы фильмдер де бар, ортасы да бар, ортадан төмені де бар. Енді онсыз болмайд. Барлығы бірдей шедевр тууы өте қиын. Сондықтан сол оншақты фильмнің ішінен екі жақсы фильм шықса, ол – үлкен жетістік.
Асанәлі Әшімов	▶	↑рүстем әбдірашев сійақты ↓// ақан сійақты →/ ^йермек тұрсынов сійақты //→жақ̊сы фил'мдер түсүрген / азаматтар бар → // қайраткерлер↓/// ↑соның ішінде →/ маған ^уөзіме ұнайтындары бар ↓ // ^уоның толық фил'м болмағанмен ↑// фил'мнің ішіндегі / эпизодтарын айт↓/// → «келін» деген фил'м / көп адамға↑ / қазақтарға ұнамайт ↓// маған ұнайд↓/// ^уөнөр/ ^уөнөр жасаған ↓/// жан-жақты → /// ↑ со сійақты →/ шал / тұрсыновтың↑// ^уосы фил'мдер / маған ұнайд↓///	↑^үрүстөм әб̊дірашев сыйақты ↓ // ақан сыйақты /→ ^йермек тұрсұнов сыйақты →/жақ̊сы фійлімдер түсүргөн / азаматтар͡ б̊ар →// қайраткерлер↓/// ↑сонұң ішінде→/ маған ^уөзүм'ұнайтындары ͡ б̊ар ↓ // ^уонұң толұқ фійлім болмағаммен ↑ // фійлімнің ішіндегі /эпійзодтарын айт↓/// → келін деген фійлім / көб̊ ͡ адамға↑ қазақтарғ'ұнамайды ↓// маған ұнайды↓/// ↑^уөнөр /^уөнөр жасаған↓/// ↑ жан-жақты→ /// ↑сол сыйақты → шал / тұрсұновтұң↑/// ↑ ^уосұ фійлімдер / маған ұнайды↓///	Рүстем Әбдірашев сияқты, Ақан сияқты, Ермек Тұрсынов сияқты жақсы фильмдер түсірген азаматтар бар, қайраткерлер. Соның ішінде маған өзіме ұнайтындары бар, оның толық фильм болмағанмен, ішіндегі эпизодтарын айт. «Келін» деген фильм көп адамға, қазақтарға ұнамайды, маған ұнайды. Өнер. Өнер жасаған. Жан-жақты. Сол сияқты, «Шал», Тұрсыновтың. Осы фильмдер ұнайды.
Асанәлі Әшімов	▶	^уоған қазір / ^йелу жыл болд↓/// ^уолгезде мен //→ ^уотыздың ішінде ^йедім↓/// жас / бірақ сол театрдан →// ^уопера театрынан // құрекеңдерді ↑жандарбеков↓// ↑соларды / бекежанды көріп ^уөстікқой ^йенді↓// ↑ұнаушы ^йед → / құрекеңнің ↓/// ↑бірақ ^уойлаушем →// неге ^уол жағымсыз кейіпкер↑ /// ↑қызды сүйдүғой → // жүрөгі бар↓/// ^йелді қорғадығой → // білегі бар↓///↑ ал ^уол неге / жағымсыз кейіпкер↑ /// (Фил'мнен үзінді)///	↑^уоғаң ͡ ғәзір ↑/ ^йелүу жыл болдұ↓/// ↑^уолгезде мен /→ // ^уотұздұң ішінде ^йедім↓ /// ↑жас / бірақ̊ сол театырдан → ^уопера ͡ театырынан // құрекеңдерді/ ↑жандарб̊еков↓/// ↑соларды / бекежанды ͡ гөрүб ͡ ^уөстүк қой ^йенді ↓/// ↑ ұнаушұ ^йеді ͡ ғұрекеңнің ↓ /// ↑бірақ ^уойлаушұ ^йедім → // неге ^уол жағымсыз ͡ гейіпкер ↑ /// ↑ қызды сүйдүғой →// жүрөгү ͡ б̊ар↓/// ↑ ^йелді ͡ ғорғадығой → // білегі ͡ б̊ар↓/// ↑^уол неге / жағымсыз ͡ гейіпкер↑ /// (фійлімнен үзүндү)	Оған қазір 50 жыл болды. Ол кезде мен 30-дың ішінде едім. Жас, бірақ сол театрдан, опера театрынан Құрекеңдерді, Жандарбеков, соларды – Бекежанды көріп өстік қой енді. Ұнаушы еді Құрекеңнің. Бірақ ойлаушы едім, неге ол жағымсыз кейіпкер. Қызды сүйді ғой, жүрегі бар. Елді қорғады ғой, білегі бар. Ал ол неге жағымсыз кейіпкер. (Фильмнен үзінді).
Асанәлі Әшімов	▶	↑сұлтан қожыков / →режиссермен келісіп ↑// мен айттым ↓// ^уосы жігітті мен / жағымды кейіпкер шығарғым келед ^уосыдан↓//↑жағымды жағын / көбірек →/ көрсеткім келеді деп↑/// ↑соған келістік↓/// ↑солай болды ͡ да ↑ /// ↑сондықтан / халықтың бекежан жағына шығатын себебі // сол ↓ /// ↑ ал ^йенді / ^уоның ^йеткен ^йеңбегі // төлөгенге қарағанда →// халыққа ^йеткен / сіңірген ^йеңбегі молдау ↓/// ↑сырлыбайдың ауылын қорғап →// сырт жаудан қорғап жүрген адам↓/// ↑сырлыбайдың сөзү бар →// үуәдесі бар →// қызымды берем деген↓/// ↑қалай ^йенді ^уол ↑ // көлденең көк аттыға →// ұстатып жібере салатын ↓/// ↑намыс деген бар↓/// ↑бола ͡ ма →/ болмай ͡ ма ↑/// ↑сондықтан мен / бекежанның адвокатымын↓///	↑ сұлтаң ͡ ғожұқов / →^ірежійсөрмөң ͡ гелісіп → // мен айттым / ^уосұ жігітті мен →// жағымды͡ гейіпкер / шығарғым͡ геледі↓ /// ↑ жағымды жағын / көб̊үрөк →/ көрсөткүм ͡ геледі деп ↑ /// ↑соғаң ͡ гелістік↓ /// ↑солай ͡ б̊олдұ ͡ да ↑ /// ↑сондұқтан / халықтың бекежан жағына шығатын себ̊еб̊і // сол ↓ /// ↑ ал ^йенді → / ^уонұң ^йеткен ^йеңбегі → // төлөгөңге ͡ ғарағанда ↑// халыққа ^йеткен / сіңірген ^йеңбегі молдау ↓ /// ↑ сырлыб̊айдың ауұлұң͡ ғорғап → // сыртшаудаң ͡ ғорғаб̊ ͡ жүргөн адам ↓ /// ↑сырлыб̊айдың сөзү ͡ б̊ар → // ^үуәдесі ͡ б̊ар → «қызымды ͡ б̊еремін» деген ↓ /// ↑ қалай ^йенді ^уол ↑ // көлдөнөң͡ гөгаттыға →// ұстатыб̊ ͡ жіб̊ере салатын ↓ /// ↑ намыстегем ͡ бар↓/// ↑бола ͡ ма →/ болмай ͡ ма ↑ /// ↑сондұқтам ͡ мен / бекежанның адвокатымын↓ ///	Сұлтан Қожықов режиссермен келісіп, мен айттым: - Осы жігітті мен жағымды кейіпкер шығарғым келеді, жағымды жағын көбірек көрсеткім келед, - деп. Соған келістік. Солай болды да. Сондықтан халықтың Бекежан жағына шығатын себебі сол. Ал енді оның еткен еңбегі Төлегенге қарағанда, халыққа еткен, сіңірген еңбегі молдау. Сырлыбайдың ауылын қорғап, сырт жаудан қорғап жүрген адам. Сырлыбайдың сөзі бар, уәдесі бар «қызымды беремін» деген. Қалай енді ол көлденең көк аттыға ұстатып жібере салатын. Намыс деген бар. Бола ма, болмай ма? Сондықтан мен – Бекежанның адвокатымын.
Асанәлі Әшімов	▶	→менде / ^йекі балам болды→ //согезде ↓ /// ↑сол ^йекеуін де / жақ̊сы ͡ гөрем↓/// ↑кино ͡ да / сол театр ͡ да↓/// сол ^йекеуі – ^йекі балам ͡ ғой↓/// ↑^йекеуін ͡ де / жақ̊сы көрем ͡ ғой↓/// ↑бірін-бірі толықтырад → // толықтырып тұратын дүние ͡ ғой↓/// ↑мысалы театр ^йенді / →күндөлікті тренаж/ лабараторыйа дейм ↓// ал кино – соның қорытындысы↓///	→менде / ^йекі ͡ б̊алам ͡ болдұ →// солгезде↓/// ↑сол ^йекеуүн ͡ де / жақ̊сы ͡ гөрөм↓/// ↑кійно ͡ да сол / театр ͡ да ↑ /// ↑ сол ^йекеуү / ^йекі ͡ б̊аламғой↓/// ↑^йекеуүн ͡ де / жақ̊сы ͡ гөрөмғой↓ /// ↑бірім ͡ бірі толұқтұрады →// толұқтұрұп тұратын дүн^үйөғой ↓/// ↑ мысалы / театр →/ күндөлүктү тренаж / ^ылаб̊ораторійа деймін →// ал / кійно / ^уонұң ͡ ғорұтұндұсұ↓	Менде екі балам болды сол кезде. Сол екеуін де жақсы көрем. Кино да, сол театр да. Сол екеуі – екі балам ғой. Екеуін де жақсы көрем ғой. Бірін-бірі толықтырады, толықтырып тұратын дүние ғой. Мысалы, театр күнделікті тренаж, лаборатория дейм, ал кино – соның қорытындысы.
Асанәлі Әшімов	▶	↑кино↓/// ↑^йенді / барлық ^ұуақытта → // адамның бір кезеңі болад ↓ /// ↑ киноның жаңағы → // бірінен кейін → // бірі кетед↓/// ↑содан кейін жаңағы / тоқтап тұратын→ // кезең болад↓/// ↑сосын / қартайған кездегі → // кезең болад ↓ /// ↑ бірақ / дегенмен анда-санда → // қазір бір фил'м шықты → // аруақ деген ↓ /// ↑ халық көретін болу ͡ герек ↑ /// ↑ көрсін ↓ /// ↑ ^йенді ^уоны бір басқаша → // көзбен қарайтын → // кино деп ^йесептейм↓/// ↑ ішінде философыйасы бар → // адамның тағдыры бар ↓ /// ↑ ^уоны / солай ͡ ғарау ͡ герек ↓ /// ↑ қазіргі түсіріліп жүрген → // сериалдарға ұқ̊самайды ^уол ↓ /// ↑басқа / бұрыңғы сериалдарға ұқ̊сайд ↓ /// ↑ жаңағы / сол стил'ге келед ↓ /// ↑ бұрын ^уөзүмізді тәрбиеледі → // ^йенді біз тәрбиелейміз жастарды ↓ /// ↑заман солай↓///	кійно ↓ /// ↑^йенді / барлығ͡ ^ұуақытта → // адамның бір ͡ гезеңі ͡ б̊олады↓ /// ↑кійно ^уонұң жаңағы → // бірінеңгейін → // бірі͡ гетеді ↓ /// ↑ содаңгейін жаңағы / тоқтап тұратын→ // кезең болады↓/// ↑сосұн / қартайғаң ͡ гездегі → // кезең болады ↓ /// ↑бірақ / дегеммен анда-санда → // қәзір͡ б̊ір фійлім шықты → // арұуақ деген ↓ /// ↑ халық көрөтүн болұу ͡ герек↓ /// ↑ көрсүн↓/// ↑^йенді ^уонұ ͡ б̊ір → // басқаша ͡ гөзб̊өң ͡ ғарайтын → // кійно ͡ деп ^йесептеймін ↓ /// ↑ ішінде фійлософійасы͡ б̊ар → // адамның тағдыры͡ б̊ар ↓ /// ↑^уонұ / солай͡ ғарау ͡ герек ↓ /// ↑ қәзіргі түсүрүлүб̊ ͡ жүргөн→ // серійалдарға / ұқ̊самайды ^уол↓ /// ↑басқа / бұрұңғұ серійалдарға ͡ ұқ̊сайды ↓ /// ↑ сол ^істійлге͡ геледі↓ /// ↑бұрұн ^уөзүмүздү тәрб̊ійеледі → // ^йенді ͡ б̊із тәрб̊ійелейміж ͡ жастарды ↓/// ↑заман солай ↓ ///	Кино. Енді барлық уақытта адамның бір кезеңі болады. Киноның бірінен кейін бірі кетед. Содан кейін тоқтап тұратын кезең болады. Сосын қартайған кездегі кезең болад. Бірақ дегенмен анда-санда қазір бір фильм шықты «Аруақ» деген. Халық көретін болу керек. Көрсін. Енді оны бір басқаша көзбен қарайтын кино деп есептеймін. Ішінде философиясы бар, адамның тағдыры бар. Оны солай қарау керек. Қазіргі түсіріліп жүрген сериалдарға ұқсамайды ол. Басқа, бұрынғы сериалдарға ұқсайды. Жаңағы сол стильге келеді. Бұрын өзімізді тәрбиеледі, енді біз тәрбиелейміз жастарды. Заман солай.
Асанәлі Әшімов	▶	↑^йенді ^уол былай қазір / бала ғой әлі↓/// ↑дегенмен / ^уөнөрді жақ̊сы көред↓/// ↑бірақ бір жағынан /^уонша қаламаймын → /// ↑үйткені бұл / ^уөмір бақи /→ ^йеңбекті қалайды ғой↓/// ↑^уөмір бақи/ мемлекеттік экзамен тап̊сырасың →// халықтың алдында→// ^уөл'өлгенше↓/// ↑сондықтан сол қиналмаса дейм ͡ ғой →/ баламның↓/// ↑қиналып / көп жұмыс жасамаса → // жатпай-тұрмай / ^йештеме шықпайт↓/// ↑болғаннан кейін болу ͡ герек↓/// ↑^уодан кейін ^уол / бірінші болу ͡ герек↓/// ↑ал ^йенді →/ көптің бірі болып жүрсе ↑/ ыңғайсыз↓///	↑^йенді /^уол былай қәзір / балағой әлі↓ /// ↑дегеммен ^уөнөрдү → / жақ̊сы ͡ гөрөдү ↓ /// ↑бірақ біржағынан / ^уонша ͡ ғаламаймын→ // ^уөйткөнү ͡ б̊ұл ^уөмүрб̊ақый →// ^йеңбекті ͡ ғалайдығой↓/// ↑^уөмүрб̊ақый / мем^ілекеттік ͡ экзамен тап̊сырасың →// халықтың алдында → // ^уөл'өлгөншө↓/// ↑сондұқтан сол͡ ғыйналмаса дейміңғой →// баламның↓/// ↑қыйналып → // көб̊жұмұш͡ шасамаса → // жатпай-тұрмай → / ^йештеме шықпайды↓/// ↑болғаннаңгейін →/ болу герек ↓/// ↑ одан кейін ол/ бірінші ͡ б̊олұугөрек↓/// ↑ал ^йенді →/ көптүң бірі ͡ б̊олұб̊ ͡ жүрсө↑ // ыңғайсыз↓///	Енді ол былай қазір бала ғой әлі. Дегенмен өнерді жақсы көреді. Бірақ бір жағынан, онша қаламаймын, өйткені ол өмір бақи еңбекті қалайды ғой. Өмір бақи мемлекеттік экзамен тапсырасың халықтың алдында. Өле-өлгенше. Сондықтан сол қиналмаса деймін ғой баламның. Қиналып, көп жұмыс жасамаса, жатпай-тұрмай, ештеме шықпайды. Болғаннан кейін болу керек. Одан кейін ол бірінші болу керек. Ал енді көптің бірі болып жүрсе, ыңғайсыз.
Асанәлі Әшімов	▶	↑жастарға тілейтінім / әр^ұуақытта тілейтінім жақ̊сылыққой →// әрійне↓/// ↑халқымызды жан-жақты ^уөсірүу →// халқымызға жақ̊сылық әкелүу –// әр адамның міндеті↓/// ↑^йешқандай халықтан қалмауымыз ͡ герек↓/// ↑жан-жақты↓/// ↑^уол ^уөнөр болсын→ // әдебиет / мәдениет/ экономика / сайасат / қай саладан болмасын →// барлығы сай болу ͡ герек → // біріне-бірі↓/// ↑біреуі ^уозұп кетіп↑ // біреуі қалып кетуі болмайд↓/// ↑бәрі / ^уосы / халықтың қамы үшін →// ^йел болу ͡ герек→ // мәңгілік ^йел болу ͡ герек↓/// ↑соған жұмыс істеу ͡ герек / жастар↓// кейінгі жастар↓/// ↑намыс деген болу ͡ герек↓/// ↑^йең бастысы / намыс↓/// ↑намыс / тире талант↓/// ↑талантты адам / намысты↓/// ↑намысты адам / талантты↓/// ↑сондықтан / намыс болу ͡ герек↓/// ↑ұлттық намыс болу ͡ герек →// тілдік намыс болу ͡ герек ↓ /// ↑ ^уөзіңнің тіліңді / ұлтыңды / әдебиет-мәдениетіңді / жақ̊сы ͡ гөру ͡ герек↓/// ↑сен бәрібір / ^уонсыз болалмайсың↓/// ↑қазақ ^йекені белгілі↓/// ↑сондықтан қазақтың ^уөнерін / қазақтың дәстүрін / жақ̊сы сақтап ↑ // сондай бір тәрбиелі / жастарды жақ̊сы ͡ гөрем↓/// ↑сондай жастар ^уөссе деймін↓/// ↑сондықтан / ^йел / қазаққалқы / ұлы халық↓/// ↑сол халқыңа қызмет ^йет / балам↓///	↑жастарға тілейтінім / әр^ұуақытта жақ̊сылыққой // әрійне↓/// ↑халқымызды жан-жақты ^уөсүрүу →// халқымызға жақ̊сылығ͡ әкелүу →// әр адамның міндеті ↓/// ↑ ^йешқ̊андай ͡ ғалықтан / қалмауұмұз ͡ герек↓/// ↑жан-жақты ↓/// ↑^йол ^уөнөр ͡ б̊олсұн → // әдеб̊ійет / мәденійет / экономійка / сайасат →// қай саладам͡ болмасын → // барлығы сай ͡ б̊олұу ͡ герек →// біріне-͡ б̊ірі ↓ /// ↑ біреуү ^уозұп кетіп ↑ // біреуү қалып ͡ кетүуү ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ бәрі ^уосұ ͡ ғалықтың ͡ ғам'үшүн → // ^йел болұу ͡ герек →// мәңгілік ^йел болұу ͡ герек ↓ /// ↑ соған жұмұс істеу ͡ герек / жастар ↓/// ↑ кейіңгі жастар ↓/// ↑ намыстегем болұу͡ герек ↓/// ↑ ^йең бастысы / намыс ↓ /// ↑ намыс / тійре талант ↓ /// ↑ талантт'адам / намысты↓/// ↑намыст'адам / талантты↓/// ↑сондұқтан / намыс͡ полұу͡ герек↓/// ↑ұлттұқ намыс ͡ полұу ͡ герек → // тілдік намыс͡ полұу ͡ герек ↓/// ↑^уөзүңнүң тіліңді / ұлтұңдұ // әдеб̊ійет- мәденійетіңді жақ̊сы͡ гөрүу ͡ герек ↓/// ↑сем͡ бәріб̊ір / ^ыонсұз ͡ б̊ол'алмайсың ↓/// ↑ қазақ ^йекенің белгілі↓/// ↑сондұқтаң ͡ ғазақтың ^уөнөрүн → // қазақтың дәстүрүн / жақ̊сы сақтап → // сондай ͡ б̊ір тәрб̊ійелі ͡ жастарды → // жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓/// ↑сондай жастар ^уөссө деймін↓/// ↑сондұқтан /^йел /қазаққалқы / ұлұ ͡ ғалық ↓/// ↑ сол ͡ ғалқыңа͡ ғызмет ^йет // балам↓///	Жастарға тілейтінім - әр уақытта жақсылық қой, әрине. Халқымызды жан-жақты өсіру, халқымызға жақсылық әкелу – әр адамның міндеті. Ешқандай халықтан қалмауымыз керек. Жан-жақты. Ол өнер болсын, әдебиет, мәдениет, экономика, саясат, қай саладан болмасын, барлығы сай болу керек. Біріне-бірі. Біреуі озып кетіп, біреуі қалып кетуі болмайды. Бәрі осы халықтың қамы үшін, ел болу керек, мәңгілік ел болу керек. Соған жұмыс істеу керек жастар. Кейінгі жастар. Намыс деген болу керек. Ең бастысы – намыс. Намыс тире талант. Талантты адам – намысты. Намысты адам – талантты. Сондықтан намыс болу керек. Ұлттық намыс болу керек, тілдік намыс болу керек. Өзіңнің тіліңді, ұлтыңды, әдебиет-мәдениетіңді жақсы көру керек. Сен бәрібір онсыз бола алмайсың. Қалай екені белгілі. Сондықтан қазақтың өнерін, қазақтың дәстүрін жақсы сақтап, сондай бір тәрбиелі жастарды жақсы көремін. Сондай жастар өссе деймін. Сондықтан ел, қазақ халқы – ұлы халық. Сол халқыңа қызмет ет, балам!
Асия Молдахметқызы	▶	↑ молдах і: молдахметқызы асійә ↓///↑^йенді асійә ͡ молдашевна деп →// бәрі мектепте солай айтады ͡ ғой ͡ мені↓///↑^йенді: қырықекі жыл / мектепте істедім ↓///↑ ^уосы былтыр ͡ ғана шықтым↓///↑ мектеп ͡ кітапханасында / жұмыс ͡ жасадым ↓///↑ ^йенді / ^уөзіміз апайымыз ^йекеуіміз →//^уосы әкеміздің ͡ шаңырағында →// үй ͡ б̊оп ͡ ^уотырмыз ↓///↑ әке ͡ шешеміз қайтқалы →// міне жиырм'үш жыл болды↓///↑ біздің ͡ үйде /^йербала ͡ жоқ↓///↑ тек ͡ қыздар →// төрт ͡ қыз болдық↓///↑ үлкен апайымыз / қайтыс ͡ полды ↓///↑^уол кісі / ақын ͡ ^йеді ↓///↑^уодан кейін / ^йенд'екінші апаммен ͡ ^йекеуүміз →//^уосы үйде ^уөмір ͡ сүріп ͡ жатырмыз ↓///↑ шаңырақты / жаппайық деп ͡ ^уосы↓///↑ қалаға ͡ да →// көшуге ͡ де →// болар ͡ ^йеді ↓///	↑ молдах і: молдахметқыз'асійа ↓///↑ ^йенд'асійа ͡ молдашевна ͡ деп →// бәрі мектепте солай ͡ айтады ͡ ғой ͡ мені↓///↑ ^йенді: / қырығекі ͡ жыл / мектепт'істедім ↓///↑ ^уосұ ͡ б̊ылтыр ͡ ғана ͡ шықтым ↓///↑ мектеп ͡ кітәпханасында / жұмұшшасадым ͡ ↓///↑ ^йенді / ^уөзүмүз апайымыз ^йекеуүмүз →// ^уос'әкеміздің ͡ шаң^ырағында →// үй ͡ б̊оп ^уотұрмұз↓///↑ әке ͡ шешеміз ͡ ғайтқалы →// міне жыйырм'үшшыл ͡ б̊олдұ↓///↑ біздің ͡ үйдө / ^йерб̊ала ͡ жоқ↓///↑ тек ͡ қыздар →// төрт ͡ қыз ͡ б̊олдұқ↓///↑ үлкөн апайымыз / қайтыс ͡ полдұ↓///↑ ^уол ͡ гісі / ақын ^йеді ↓///↑ ^уодаң ͡ гейін / ^йенді ^йекінш'апаммен ^йекеуүмүз →// ^уос'үйдө ^уөмүр ͡ сүрүб̊ ͡ жатырмыз↓///↑ шаң^ырақты / жаппайығ ͡ деп ^уосұ ↓///↑ қалаға ͡ да →// көш^үуге ͡ де →// болар ͡ ^йеді ↓///	Молдах і... Молдахметқызы Асия. Енді Асия Молдашевна деп бәрі мектепте солай айтады ғой мені. Енді... Қырық екі жыл мектепте істедім. Осы былтыр ғана шықтым. Мектеп кітапханасында жұмыс жасадым. Енді өзіміз апайымыз`1 екеуіміз осы әкеміздің шаңырағында үй боп отырмыз. Әке-шешеміз қайтқалы міне жиырма үш жыл болды. Біздің үйде ер бала жоқ. Тек қыздар, 4 қыз болдық. Үлкен апайымыз қайтыс болды. Ол кісі ақын еді. Одан кейін енді екінші апаммен екеуіміз осы үйде өмір сүріп атырмыз. Шаңырақты жаппайық деп осы. Қалаға да көшуге де болар еді.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ бәрі →// туыстар бәрі / айтып ͡ ^йеді ↓///↑ әке ͡ шешелерің кетті →// ^йенді қалаға көшіңдер ↓///↑ ауылда / н'істейсіңдер деген сійақты →// сөз ͡ айтқам ͡ болатын ↓///↑ бірақ / біз^йелімізді қыймадық ͡ та →// сосын ͡ ^уосы шаңыраққа →// ійе болып ͡ қалдық ↓///↑ ^йенді сондай қарапайым →// ^уөмір ͡ сүріп ͡ жатырмыз ↓///↑ мал ͡ ұстаймыз →// огород ͡ ^уөсіреміз →// кішкен'бақш'өсіреміз ↓///↑ сол / сосын ^йенді сыйырымыз ͡ бар →// қойларымыз →// ^йешкілеріміз ͡ бар ↓///↑ солардың бәрін бағып ͡ қағып →// қаладағы бауырларымызға →// ^йекі ͡ сіңілімізге... сосын менің ͡ қызым бар →// жалғыз ͡ қызым ↓///↑ соларға көмек жасап ауылдан →// ^уөзіміз не... қамтамасыз ͡ ^йетіп ͡ ^уотырамыз ↓///↑ ^йетпен →// сүтпен →// маймен деген сійақты ↓///↑ ^йенді біз ͡ ^уөз'^уортажүз →// қарақып̊шақпыз↓///	↑ бәрі →// тұуұстар ͡ б̊әрі / айтып ͡ ^йеді↓///↑ «әке-шешелерің ͡ гетті →// ^йенді ͡ ғалаға ͡ гөшүңдөр ↓///↑ ауұлда / н'істейсіңдер деген ͡ сыйақты →// сөз айтқам ͡ болатын ↓///↑ бірақ / біз ^йелімізді ͡ ғыймадық ͡ та →// сосұн ^уосұ шаң^ыраққа →// ійе ͡ б̊олұп ͡ қалдық ↓///↑ ^йенді сондай ͡ ғарапайым →// ^уөмүрсүрүб̊ ͡ жатырмыз↓///↑ мал ͡ ұстаймыз→// огород ^уөс^үрөміз →// кішкене ͡ б̊ақ̊ша ^уөс^үрөміз ↓///↑ сол→// сосұн ^йенді сыйырымыз ͡ б̊ар→// қойларымыз →// ^йешкілеріміз ͡ б̊ар ↓///↑ солардың ͡ бәрім бағып ͡ қағып→// қаладағы ͡б̊ауұрларымызға →// ^йекі сің^ілімізге... сосұн менің ͡ғызым бар →// жалғыз ͡ ғызым↓///↑ соларға ͡ гөмөг ͡ жасаб̊ ͡ ауұлдан→// ^уөзүмүз не... қамтамасыз ^йетіп ^уот^ұрамыз ↓///↑ ^йетпен →// сүтпөн →// маймен деген ͡ сыйақты ↓///↑ ^йенді ͡ б̊із ^уөзү ^уортажүз →// қарақып̊шақпыз↓///	Бәрі, туыстар бәрі айтып еді. «Әке-шешелерің кетті, енді қалаға көшіңдер. Ауылда не істисіңдер?» деген сияқты сөз айтқан болатын. Бірақ біз елімізді қимадық та, сосын осы шаңыраққа ие болып қалдық. Енді сондай қарапайым өмір сүріп атырмыз. Мал ұстаймыз, огород өсіреміз, кішкене бақша өсіреміз. Сол, сосын енді сиырымыз бар, қойларымыз, ешкілеріміз бар. Солардың бәрін бағып-қағып, қаладағы бауырларымызға, екі сіңілімізге... Сосын менің қызым бар, жалғыз қызым. Соларға көмек жасап ауылдан, өзіміз не... Қамтамасыз етіп отырамыз. Етпен, сүтпен, маймен деген сияқты. Енді біз өзі орта жүз, қарақыпшақпыз.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ негізі менің ͡ әкелерімнің / әкелерінің ͡ әкелері →// і... торғай ͡ ^уөңірінікі →// қостанай ͡ ^уоблысынан келген ͡ ^йекен ↓///↑ әжелеріміз /^уосы жаққа тұрмысқа шыққанда →// бай ͡ б̊олысқа ↓///↑ біздің ͡ атамекеніміз мынау →// і... көкше... бұрынғы көкшетау ауданы →//^уортақпенен / қазіргі біздің ͡ ^уөзіміздің ауұлдың →// несі бөлімшесі / мезгісор деген жердің ͡ ^уортасында →// қып̊шақ кардоны деген / кардон бар ↓///↑ сол ͡ біздің ͡ атамекен ↓///↑ і... қыпшық ͡ жері →// сол ͡ жерден бізді →// әлгі і... барлық ͡ ^йелдерді →// бір ͡ бірімен қосып атқан ͡ кезде →// содам ͡ мына ͡ жақта / ленинжоға келіп →//^уодан ͡ кейін / ленинжолдан кейін →// тағы коллективизация деп →// тағы біріктіріп калхоз боласыңдар деп →// содан әкелеріміз / ^уосы ауылға көшіп кепті ↓///	↑ негізі менің әкелерімнің / әкелерінің әкелері →// і... торғай ^уөң^үрүнікі →// қостанай ^уоблұсұнаң ͡ гелген ͡ ^йекен ↓///↑ әжелеріміз / ^уосұ жаққа тұрмұсқа ͡ шыққанда →// бай болұсқа ↓///↑ біздің атамекеніміз мынау →// і... көк̊шө... бұрұңғұ ͡ гөк̊шөтау ͡ ауданы →// ^уортақпенен / қәзіргі ͡ б̊іздің ^уөзүмүздің ауұлдұң →// несі ͡ б̊өлүмшөсі / мезгісор ͡ деген ͡ жердің ^уортасында →// қып̊шақ кардонұ деген / кардом ͡ бар ↓///↑ сол ͡ б̊іздің атамекен ↓///↑ і... қып̊шығ ͡ жері →// сол ͡ жердем бізді →// әлгі і... барлық ^йелдерді →// бір ͡ б̊ірімең ͡ ғосұб̊ ͡ атқаң ͡ гезде →// содан мына жақта / ^іленійнжоға ͡геліп →// ^уодаң ͡ гейін / ^іленійнжолдаң ͡ гейін →// тағы ͡ голлектійвійзасыйа деп →// тағы ͡ б̊іріктіріп калғоз ͡ б̊оласыңдар ͡ деп →// содан әкелеріміз / ^уос'ауұлға ͡ гөшүп ͡ кепті ↓///	І... негізі менің әкелерімнің әкелерінің әкелері і... Торғай өңірінікі, Қостанай облысынан келген екен. Әжелеріміз осы жаққа тұрмысқа шыққанда, бай болысқа. Біздің атамекеніміз мынау і... Көкше... Бұрынғы Көкшетау ауданы, ортақпенен қазіргі біздің өзіміздің ауылдың несі бөлімшесі Мезгісор деген жердің ортасында «Қыпшақ кардоны» деген кардон бар. Сол біздің атамекен. І... қыпшық жері, сол жерден бізді әлгі і... барлық елдерді бір-бірімен қосып атқан кезде, содан мына жақта Ленинжоға келіп, одан кейін Ленинжолдан кейін тағы коллективизация деп, тағы біріктіріп Калхоз боласыңдар деп, содан әкелеріміз осы ауылға көшіп кепті.
Асия Молдахметқызы	▶	↑^йенді біздер /^уортажүз қып̊шақтың ͡ ішінде →// ^йенді қарақып̊шақпыз ↓///↑ негізі біздің ͡ атамыз →// і... түйе көтерген дейд ↓///↑ і...↓///↑ атам / батыр деп атайд ͡ ^йекен ↓///↑ атам батырдан тараған ↓///↑ алт'ербаласы бопты ↓///↑ ^йер содан / жұмабай менің ͡ атам ↓///↑ сосын жұмабайдан беймырза →// беймырзадан менің ͡ әкем / молдахмет ↓///↑ ^йенді молдахметтен →// ^йенді бізде^йербаллар болыпты ↓///↑ біздің алдымызда / бәрі шетінеп кеткен ↓///↑ төрт ағамыз шетінеген ↓///↑ сол тек ͡ қыздар ͡ қалғанда →// ^йербалалар шетінеп ͡ ^уотырған ↓///↑ айтады ͡ ғой / жақсыған ұрпақ қалмайд ͡ деп / айтады ͡ ғой↓///	↑ ^йенді ͡ б̊іздер / ^уортажүз ͡ ғып̊шақтың ͡ ішінде →// ^йенді ͡ ғарақып̊шақпыз ↓///↑ негізі ͡ б̊іздің ͡ атамыз →// і... түйө көтөргөн ͡ дейд ↓///↑ і...↓///↑ атам / батыр деб̊ ͡атайд ^йекен ↓///↑ атам батырдан тараған ↓///↑ алты ^йерб̊аласы ͡ б̊оптұ ↓///↑ ^йер содан / жұмаб̊ай менің ͡ атам ↓///↑ сосұн жұмаб̊айдам ͡ беймырза →// беймырзадан менің ͡ әкем / молдахмет ↓///↑ ^йенді молдахметтен →// ^йенді ͡ б̊ізде ^йерб̊аллар ͡ б̊олұптұ ↓///↑ біздің ͡ алдымызда / бәрі шет^інеп ͡ кеткен↓///↑ төрт ағамыш ͡ шет^інеген↓///↑ сол / тек ͡ қыздар ͡ ғалғанда →// ^йерб̊алалар шет^іне ^уотұрған ↓///↑ айтады ͡ ғой / жақ̊сыған ұрпақ қалмайд ͡ деп / айтады ͡ ғой↓///	Енді біздер орта жүз қыпшақтың ішінде енді қарақыпшақпыз. Негізі біздің атамыз і... түйе көтерген дейд. І.... атам батыр деп атайд екен. Атам батырдан тараған. Алты ер баласы бопты. Ер содан Жұмабай менің атам. Сосын Жұмабайдан Беймырза, Беймырзадан менің әкем Молдахмет. Енді Молдахметтен енді бізде ер баллар болыпты. Біздің алдымызда бәрі шетінеп кеткен. Төрт ағамыз шетінеген. Сол тек қыздар қалғанда, ер балалар шетіне отырған. Айтады ғой, жақсыған ұрпақ қалмайд деп айтады ғой.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ сол қонақ бол →// біздің үйден солай ас ͡ ішіп ↓///↑ сосын айтыпты →// сен бізге жолды көрсетесің →// не бізді шығарып̊ ͡ саласың ↓///↑ содан сол қып̊шақ жерінен →// көкшетауға ͡ дейін біздің ͡ атамыз / борсабай... мырзабай... беймырза атамыз →// не... алып барған ͡ ^йекен ↓///↑ солан ^йекі күн жүріп →// үшінші күн кепті ↓///↑ бәрі / ауылының бәрі айтты ͡ ғой →// борсабайд'өлтіріп кетті ғой ақтар ↓ /// ↑^уолар аямайды ͡ ғой →//^уөлтіріп ͡ кетті ͡ ғой ͡ деп ↓///↑ жоқ / ^уөлмепт'атамыз →// аман ͡ есен дін ͡ аман келіпті ↓///↑ сонда мен... атамыз айтты →// сен мынау баланы / ^уөлтіріп аласың ͡ ғой →// сендер ͡ ^уөздерің / қашып баражатсыңдар ↓///↑ менің малайым / и сенің ͡ балаң бірг'осынд'өссін↓///	↑ сол ͡ ғонақ ͡ пол →// біздің ͡ үйдөн солай ас ͡ ішіп↓///↑ сосұн айтыпты →// сем бізге жолдұ ͡ гөрсөтөсің →// не ͡б̊ізді шығарып̊ ͡ саласың↓///↑ содан сол ͡ ғып̊шағ ͡ жер^інен →// көк̊шөтауға дейім біздің ͡ атамыз / борсаб̊ай... мырзаб̊ай... беймырз'атамыз →// не... алып парған ^йекен ↓///↑ солан ^йекі ͡ гүн жүрүп →// үшүншү күң ͡ гепті ↓///↑ бәрі / ауұлұнұң ͡ бәр'айтты ͡ ғой →// борсаб̊айды ^уөлтүрүп кетті ͡ ғой ͡ ақтар ↓ /// ↑ ^уолар айамайды ͡ ғой →// ^уөлтүрүп ͡ кетті ͡ ғой ͡ деп ↓///↑ жоқ / ^уөлмөпт'атамыз →// аман ͡ ^йесен дін ͡ амаң ͡ геліпті ↓///↑ сонда мен... атамыз ͡ айтты→// сем ͡ мынау ͡ б̊аланы / ^уөлтүрүб̊ ͡ аласың ͡ ғой →// сендер ^уөздөрүң / қашып ͡ пара ͡ жатčыңдар ↓///↑ менің ͡ малайым / и сенің ͡ балаң бірге ͡ ^уосұнда ^уөссүн↓///	Сол қонақ бол, біздің үйден солай ас ішіп. Сосын айтыпты, сен бізге жолды көрсетесің, не бізді шығарып саласың. Содан сол қыпшақ жерінен Көкшетауға дейін біздің атамыз Борсабай... Мырзабай... Беймырза атамыз не... Алып барған екен. Солан екі күн жүріп, үшінші күн кепті. Бәрі, ауылының бәрі айтты ғой Борсабайды өлтіріп кетті ғой ақтар. Олар аямайды ғой, өлтіріп кетті ғой деп. Жоқ, өлмепті атамыз, аман-есен дінаман келіпті. Сонда мен... Атамыз айтты, «Сен мынау баланы өлтіріп аласың ғой, сендер өздерің қашып бара жатсыңдар. Менің малайым и сенің балаң бірге осында өссін.
Асия Молдахметқызы	▶	↑^йегер алла... / алдағы уақытта →// бір ͡ жақсылық заман болатын болса →//^уосы жиеніңді алып ͡ кетесің →// қалдырып ͡ кет ͡ депті ↓///↑ сонда^йекеуіміз / біраз^уойнадық дейді →// менің ͡ әкем айтад →//^йекеуіміз біраз^уойнадық ͡ дейд↓///↑ асық^уойнадық ͡ дейд ↓///↑ сонда анау құранша нелерді →// ^уол ͡ да күшті білед ͡ ^йекен →// бала дейд ↓///↑ ^йекеуіміз ^уоқып дейд сонда →// күшті бір не болды деп →// әкем айтып^уотыратын ͡ ды ↓///↑ бұл / ^йесімде күшті қалып қойды ↓///↑ соны бізге / айтып ͡ ^уотыратын ↓///↑ сол /^уодан атамыз аман ͡ есен келіп →// содан әлгі / конфійскаційа болған кезде →// сосын бәрін / талантаражға түсіріп →// бәрін солай ͡ айдап →// қарағандыға жібереміз деген жерінен ↓///↑ сол ͡ атамыз / сөйтіп қуғындап ͡ ^уотқан кезде →// соны көтер'алмады / әкем дейтінді→// әкем көтер'алмады↓///	↑ ^йегер алла... / алдағы ^ұуақытта →// бір ͡ жақ̊сылық замам ͡ болатым ͡ болса →// ^уосұ жійеніңд'алып ͡ кетесің →// қалдырып ͡ кет ͡ тепті ↓///↑ сонд ͡ ^йекеуүмүз / біраз ^уойнадығ ͡ дейді →// менің ͡ әкем ͡ айтад →// ^йекеуүмүз ͡ б̊іраз ^уойнадығ ͡ дейд↓///↑ асық ^уойнадығ ͡ дейд ↓///↑ сонд'анау құранша нелерді →// ^уол ͡ да ͡ гүштү ͡ б̊ілед ͡ ^йекен →// бала ͡ дейд ↓///↑ ^йекеуүмүз ^уоқұп дейд сонда →// күштү ͡б̊ір не ͡б̊олдұ деп →// әкем айтып ^уот^ұратын ͡ ды ↓///↑ бұл / ^йесімде ͡ гүштү ͡ ғалып ͡ қойдұ↓///↑ сонұ ͡ б̊ізге / айтып ͡ ^уот^ұратын ↓///↑ сол / ^уодан атамыз аман ͡ ^йесең ͡ геліп →// содан әлгі / конфійскацыйа ͡ б̊олға ͡ гезде →// сосұм ͡ бәрін / талантаражға түс^үрүп →// бәрін солай ͡ айдап →// қарағандыға жіб̊ереміз ͡ деген жер^інен ↓///↑ сол ͡ атамыз / сөйтүп құуғұндап ^уотқаң ͡ гезде →// сонұ ͡ гөтөр'алмады / әкем дейтінді→// әкем ͡ гөтөр'алмады ↓///	«Егер алла... алдағы уақытта бір жақсылық заман болатын болса, осы жиеніңді алып кетесің, қалдырып кет.» депті. Сонда екеуіміз біраз ойнадық дейді, менің әкем айтад, екеуіміз біраз ойнадық дейд. Асық ойнадық дейд. Сонда анау құранша нелерді ол да күшті білед екен бала дейд. Екеуіміз оқып дейд сонда, күшті бір не болды деп әкем айтып отыратын ды. Бұл есімде күшті қалып қойды. Соны бізге айтып отыратын. Сол одан атамыз аман-есен келіп, содан әлгі конфискация болған кезде, сосын бәрін талантаражға түсіріп, бәрін солай айдап, Қарағандыға жібереміз деген жерінен. Сол атамыз сөйтіп қуғындап отқан кезде, соны көтере алмады әкем дейтінді, әкем көтере алмады.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ бірақ біздің атамыз →// бір жаққа біреу ба... / жол жүрейн деп →// ^уол кісі меккеге барған кісі →// атамыз ↓///↑ біреу біржаққа / барайын деп^уотқан кезде →// ылғый не... / бата алып кетед'екен атамыздан↓///↑ тіпті жай көкшетауға →// бір ^уол кезде краснойар... →// краснойарский неге қарайд'екен ↑///↑ сонда бірдей жол жүріп і... бара жатса →// біреу келіп атамыздан / бат'алып кетед'екен ↓///↑ ^йенді меккеге барған →// сондай ұлағатт'атамыздың →//^йенді біздің үйде құран кітабі бар ↓///↑ ^уол ^йескілікті / ^уол кісінің әкесі жұмабай атамыздікі ↓///↑ соны біздің әкеміз бізге айтатын ͡ да →// құранд'ешкімге бермеңдер →// ^уол ^йескілікті құран сендерді сақтап →// қорғап ͡ тұрад ↓///	↑ бірақ ͡ піздің ͡ атамыз →// бір жаққа ͡ б̊іреу ͡ б̊а... / жол жүрөйн деп →// ^уол гісі меккеге ͡ б̊арғаң гісі →// атамыз ↓///↑ біреу ͡б̊ір жаққа / барайын деп ^уотқаң ͡ гезде →// ылғый не... / бат'алып кетеді ^йекен атамыздан↓///↑ тіпті жай гөк̊шөтауға →// бір ^уолгезде / краснойар... →// краснойарский неге ͡ ғарайд'екен ↑///↑ сонда ͡ б̊ірдей жол жүрүп і... бара жатčа →// біреу ͡ геліб̊ ͡ атамыздан / бат'алып ͡ кетед'екен↓///↑ ^йенді меккеге ͡ б̊арған →// сондай ұлағатт'атамыздың →// ^йенді ͡ б̊іздің үйдө ͡ ғұраң ͡ гітәб̊і ͡ б̊ар↓///↑ ^уол ^йескілікті / ^уол ͡ гіс^інің әкесі жұмаб̊ай ͡ атамыздікі ↓///↑ сонұ ͡ б̊іздің ͡ әкеміз ͡ б̊ізг'айтатын ͡ да →// құранды ^йешкімге ͡ б̊ермеңдер →// ^уол ^йескілікті ͡ ғұран сендерді сақтап →// қорғап ͡ тұрад ↓///	Бірақ біздің атамыз бір жаққа біреу ба... жол жүрейн деп, ол кісі Меккеге барған кісі, атамыз. Біреу бір жаққа барайын деп отқан кезде ылғи не... Бата алып кетеді екен атамыздан. Тіпті жай Көкшетауға, бір ол кезде Краснояр... Красноярский неге қарайды екен. Сонда бірдей жол жүріп і... бара жатса біреу келіп атамыздан бата алып кетеді екен. Енді Меккеге барған сондай ұлағатты атамыздың енді біздің үйде Құран кітабі бар. Ол ескілікті ол кісінің әкесі Жұмабай атамыздікі. Соны біздің әкеміз бізге айтатында, « Құранды ешкімге бермеңдер, ол ескілікті Құран сендерді сақтап, қорғап тұрад.»
Асия Молдахметқызы	▶	↑ бір бастарыңа / бір іс түссе →// не болмаса / ауырып̊ ͡ сырқасаңдар →// сол құранд'алып →// дәреттеріңд'алып →// құранд'алып →// қай ͡ б̊етін ашсаңдар ͡ да бәрібір →// беттеріңді сипап →// бисмиллях рахман рахим деп →// ^уөздерің кәмелетке тілдеріңді келтіріп нетсеңдер →// сендерді қорғайды деп ↓///↑^йенді сол / cол құранның ͡ шындығына ͡ деп ^уойлайм →// былтыр ы... биыл ͡ ^йемес →// былтыр қатты сутасқыны болды бізде →// көктемде ↓///↑ біз негізі /^уосы тұрған жеріміз →// судың тұрған жер'өзі ↓///↑ н'ой ↓///↑ сол ͡ үй... →// үйдің қабырғасына дейін / кеп қалды су ↓///↑ какраз үлкен апайым / санаторийға кеткен ↓///↑ сосын ͡ ^йенді / қызым ͡ кележатқан ↓///↑ қызым айтты / ^уой мама / үйге су кіред →// су кіред ↓///	↑ бірб̊астарыңа / бір ͡ іс ͡ түссө →// не ͡ б̊олмаса / ауұрұп̊ ͡ сырқасаңдар →// сол ͡ ғұранд'алып →// дәреттеріңд'алып →// құранд'алып →// қай ͡ б̊етін ашсаңдар ͡ да ͡ б̊әріб̊ір →// беттеріңді сыйпап →// бійсмиллях ^ырахман ^ырахыйм деп →// ^уөздөрүң ͡ гәмелетке тілдеріңді ͡ гелтіріп нетčеңдер →// сендерді ͡ ғорғайды ͡ деп ↓///↑ ^йенді сол / cол ͡ ғұранның ͡ шындығына деп ^уойлайм →// былтыр ы... быйыл ^йемес →// былтыр ͡ ғатты сұу тасқыны ͡ б̊олдұ ͡ б̊ізде →// көктөмдө↓///↑ біз негізі / ^уосұ тұрған жеріміз →// сұудың тұрған ͡ жері ^уөзү ↓///↑ не ^уой ↓///↑ сол ͡ үй... →// үйдүң ͡ ғаб̊ырғасына ͡ дейін / кеп ͡ қалды сұу ↓///↑ какраз үлкөн апайым / санаторійға ͡ геткен ↓///↑ сосұн ^йенді / қызым ͡ гележатқан↓///↑ қызым ͡ айтты / ^уой ͡ мама / үйгө сұу ͡ гіред →// сұу ͡ гіред ↓///	Бір бастарыңа бір іс түссе, не болмаса ауырып сырқасаңдар, сол Құранды алып, дәреттеріңді алып, Құранды алып, қай бетін ашсаңдар да бәрі бір, беттеріңді сипап «Бисмиллях рахман рахим» деп өздерің кәмимаға тілдеріңді келтіріп, нетсеңдер сендерді қорғайды.» деп. Енді сол cол Құранның шындығына деп ойлайм былтыр ы... биыл емес, былтыр қатты су тасқыны болды бізде көктемде. Біз негізі осы тұрған жеріміз судың тұрған жері өзі. Не ой. Сол үй... үйдің қабырғасына дейін кеп қалды су. Как раз үлкен апайым санаторийға кеткен. Сосын енді қызым келе жатқан. Қызым айтты «ой Мама үйге су кіред, су кіред.».
Асия Молдахметқызы	▶	↑ мынау тракторлерден →// бәрінен асып былай →// кетіп қалд'енді ↓///↑ мен айттым →// сен суға / түк ͡ те бөгет жасай ͡ алмайсын →// ботам ↓///↑^уол суды / неден^уоттан ͡ қалад→// судан қалмайд ͡ деп ͡ айтатын / әкем↓///↑ не... мен үйге кіріп →// дәрет ͡ алып →// атандардың құранына жалынайын →// сен далада бола бер дедм ↓///↑ сосын үйге келіп →// тез ͡ тез не құранд'алып →// бетімді сипап →// бүкіл бір →// бірінеші бетін сипадым →// жалынып атырм ↓///↑ үйде суға ͡ кете ͡ гөрме / алла ͡ тағала ↓///↑ бар болсаң / ^уөзі құран сақтай ͡ гөр бізді ͡ деп ↓///↑ сосын қызыма /^йенді сөйтіп көшіда →// қайтадан далаға шықтым↓///	↑ мынау тракторлерден →// бәр^інен асып пылай →// кетіп қалды ^йенді ↓///↑ мен ͡ айттым →// сен сұуға / түк ͡ те ͡б̊өгөт ͡ шасай алмайсын →// ботам↓///↑ ^уол сұудұ / неден ^уоттаң ͡ ғалад→// сұудаң ͡ ғалмайд деб̊ ͡айтатын / әкем↓///↑ не... мен үйгө кіріп →// дәрет алып →// атандардың ͡ғұранына жал^ынайын →// сен далада ͡ б̊олаб̊ер ͡ дедм ↓///↑ сосұн үйгө келіп →// тез ͡ тез не ͡ ғұранд'алып →// бетімді ͡ сыйпап →// бүкүл ͡ б̊ір →// бір^інеші ͡ б̊етін сыйпадым →// жал^ыныб̊ ͡ атырм ↓///↑ үйдө сұуға ͡ гете ͡ гөрмө / алла ͡ тағала ↓///↑ бар ͡ б̊олсаң / ^уөзү ͡ ғұран сақтай ͡ гөр ͡ б̊ізді ͡ деп ↓///↑ сосұң ͡ ғызыма / ^йенді сөйтүп ͡ көшүда →// қайтадан далаға шықтым↓///	Мынау тракторлерден бәрінен асып былай, кетіп қалды енді. Мен айттым, «Сен суға түкте бөгет жасай алмайсын, ботам. Ол суды неден оттан қалад, судан қалмайд деп айтатын әкем. Не... Мен үйге кіріп, дәрет алып, атандардың Құранына жалынайын, сен далада бола бер.» дедм. Сосын үйге келіп, тез-тез не Құранды алып, бетімді сипап, бүкіл бір, бірінеші бетін сипадым, жалынып атырм. Үйде суға кете гөрме Алла тағала. Бар болсаң өзі Құран сақтай гөр бізді деп. Сосын қызыма енді сөйтіп көшіда қайтадан далаға шықтым.
Асия Молдахметқызы	▶	↑^йесік →// ^йесік алдына шықсам →// су көлкіп кеп тұр уже ↓///↑ сосын қызым айтты →// мама біз ие бол'алмаймыз ↓///↑ қазір үйге кірейік не ͡ болса ͡ да неге мчс-қа звандайық ͡ дейд↓///↑ мен айттым→// құран бар ͡ ғой →// бір жөні болар ↓///↑ звандамай ͡ ақ ͡ қояйық →// үйден күтейік ↓///↑ не болмаса ͡ да үйде^уотырайық дедм↓///↑ үйге кірдік біз ͡ да ↓///↑^уомминут болды ͡ ма ↑ // әлде^уомбес минут болды ͡ ма ↑// білмейм^йенді →// уақыт аз ↓///↑ бір уақытта / терезеден қарады қызым →// мама ͡ дед ↓///↑ су / ары қарай кетіп ͡ қапты ͡ деді ↓///↑ мен нанбай қалдым / қой деп ↓///↑ рас / жүгіріп кеш / келш терезеге деп ↓///	↑^йесік →// ^йесіг ͡ алдына ͡ шық̊сам→// сұу ͡ гөлкүп ͡ кеп ͡ тұр / уже ↓///↑ сосұң ͡ ғызым айтты→// мама ͡ б̊із ійе ͡ б̊ол'алмаймыз ↓///↑ қәзір үйгө ͡ гірейік не ͡ б̊олса ͡ да / неге мчс-қа звандайық дейд ↓///↑ мен айттым →// құрам ͡ бар ͡ ғой →// біржөнү ͡ б̊олар ↓///↑ звандамай ͡ ақ ͡ қойайық →// үйдөң ͡ гүтөйүк ↓///↑ не ͡ б̊олмаса ͡ д'үйдө ^уот^ұрайығ ͡ дедм ↓///↑ үйгө кірдік біз ͡ де ↓///↑ ^уомминут ͡ полдұ ͡ ма ↑ // әлде ^уомбес ͡ минут ͡ полдұ ͡ ма ↑// білмейм ͡ ^йенді →// ^ұуақыт ͡ аз ↓///↑ бір ^ұуақытта / терезедең ͡ ғарады ͡ ғызым →// мама ͡ дед ↓///↑ сұу / ары ͡ ғарай ͡ гетіп қапты ͡ деді ↓///↑ мен ͡ намбай ͡ ғалдым / қой ͡ деп ↓///↑ ^ырас / жүг^үрүп кеш / келш терезеге ͡ деп↓///	Есік, есік алдына шықсам, су көлкіп кеп тұр уже. Сосын қызым айтты, «Мама біз ие бола алмаймыз. Қазір үйге кірейік не болса да неге МЧС-қа звандайық.» дейд. Мен айттым, « Құран бар ғой, бір жөні болар. Звандамай ақ қояйық, үйден күтейік. Не болмаса да үйде отырайық.» дедм. Үйге кірдік біз да. Он минут болды ма? Әлде он бес минут болды ма, білмейм енді, уақыт аз. Бір уақытта терезеден қарады қызым, «Мама дед. Су ары қарай кетіп қапты.» деді. Мен нанбай қалдым қой деп. Рас, жүгіріп кеш келш терезеге деп.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ анау жердің ͡ терезесіне / жүгіріп барып қарасам →// тіпті анау / тракторден ары қарай асып →// көп асып кетіп қапты су →// кейін қарай ↓///↑ бұл алланың / бірнесі шығар →//^уосы құран бізді сақтады ͡ ғой ͡ дедім →// мен ͡ айттым↓///↑ біздің ͡ әкеміз жайдан ͡ жай ͡ айтқан жоққой →//^уол құраннан і... нетпе / айырылма →// сол құранды / ішкімге ͡ да бермеңдер →//^уөздерің сақтаңдар деп айтқан^уол →// бекер болмаған ͡ ғой ͡ деп / соған қуанып ↓///↑ содан апайым келгенде айтып атырмыз ↓///↑ сүйттік сүйттік / солай ͡ б̊олды деп →// суға кетейік деп тұрып →// кете алмалдық деп̊ ͡ солай ͡ айтып ͡ пердік↓///↑^уол сол ͡ ғұранның ͡ ғұдіреті ͡ ғой →// не і... ↓///	↑ анау жердің ͡ терезесіне / жүг^үрүп ͡ парып ͡ қарасам →// тіпт'анау / т^ыракторден ары қарай асып →// көб̊ ͡ асып ͡ кетіп ͡ қапты сұу →// кейің ͡ ғарай ↓///↑ бұл алланың / бірнесі шығар →// ^уосұ ͡ ғұрам ͡ бізді сақтады ͡ ғой ͡ дедім →// мен айттым↓///↑ біздің әкеміж ͡ жәйдан ͡ жәй айтқан жоқ ͡ қой →// ^уол ͡ ғұраннан і... нетпе / ай^ырылма →// сол ͡ ғұранды / ішкімге ͡ да ͡ б̊ермеңдер →// ^уөздөрүң сақтаңдар деб̊ ͡ айтқан ^уол →// бекер ͡ б̊олмағаң ͡ ғой ͡ деп / соғаң ͡ ғұуанып ↓///↑ содан апайым ͡ гелгенд'айтып ͡ атырмыз ↓///↑ сүйттүк̊ ͡ сүйттүк / солай ͡ б̊олдұ ͡ деп →// сұуға ͡ гетейік ͡ теп ͡ тұрұп →// кет'алмалдық ͡ теп̊ ͡ солай айтыппердік↓///↑ ^уол сол ͡ ғұранның ͡ ғұд^іреті ͡ ғой →// не і... ↓///	Анау жердің терезесіне жүгіріп барып қарасам, тіпті анау тракторден ары қарай асып, көп асып кетіп қапты су. Кейін қарай. Бұл Алланың бір несі шығар, осы Құран бізді сақтады ғой дедім мен айттым. Біздің әкеміз жайдан жай айтқан жоқ қой ол Құраннан і... нетпе айырылма, сол Құранды ішкімге да бермеңдер, өздерің сақтаңдар деп айтқан ол бекер болмаған ғой деп соған қуанып. Содан апайым келгенде айтып атырмыз. Сүйттік сүйттік солай болды деп, суға кетейік деп тұрып кете алмалдық деп солай айтып бердік. Ол сол Құранның құдіреті ғой не і...
Асия Молдахметқызы	▶	↑ әкеміз білген ͡ ғой →// құраннан айырылмаңдар ͡ дегенде ↓///↑ бізге бір →// ^уосыдан^уонжыл м'екен →// әл бір жеті сегіз жыл мекен →// бірнеден ^йетнографиялық неден →// музейденбіз ͡ деп /^йекі жасжігіт ͡ келді ↓///↑ сосын ^йескілікті сондай құран і... →// сондай ͡ б̊ір ͡ ^йескілікті заттар →// бұйымдар болса і... көріп →// түсіріп ͡ аламыз ↓///↑ не ͡ болмаса алып ͡ кетеміз ͡ деп ↓///↑ сосын апайым / сол құранды алып ͡ шығып ͡ көрсетті ↓///↑ сіздер беріңіздер →// біз бұны алматығ'алып ͡ барып →// і... қайтадан ͡ пе... музейға ͡ ғой ↓///↑ пересдавать ͡ ^йетіп →// сіздерге қайтадн / кім несін ^уөңдеп ͡ жібереміз ͡ деп ͡ ^йеді ↓///↑ бірақ ͡ та біз / ^уон'апайым ͡ бермеді ↓///↑ иә / дұрыс ↓///	↑ әкеміз ͡ б̊ілгең ͡ ғой →// құраннан ай^ырылмаңдар дегенде ↓///↑ бізге ͡б̊ір →// ^уосұдан ^уон жыл мекен →// әл ͡ б̊іржеті сегіжжыл ме'кен →// бірнеден ^йетнографійалық неден →// мүузөйдөмбүз ͡ деп / ^йекі жашшігіт ͡ келді ↓///↑ сосұн ^йескілікті сондай ͡ ғұран і... →// сондай ͡ б̊ір ^йескілікті заттар →// бұйұмдар ͡ б̊олса і... көрүп →// түс^үрүб̊ ͡аламыз ↓///↑ не ͡ б̊олмас'алып кетеміз ͡ деп ↓///↑ сосұн апайым / сол ͡ ғұранд'алып шығып көрсөттү ↓///↑ сіздер ͡б̊еріңіздер →// біз ͡ б̊ұн'алматыға алыппарып →// і... қайтадам ͡ пе... мүузейға ͡ ғой ↓///↑ пересдавать ^йетіп →// сіздерге қайтадн / кім несін ^уөңдөб̊ ͡ жіб̊ереміз ͡ деп ^йеді ↓///↑ бірақ ͡ та ͡ б̊із / ^уон'апайым ͡ бермеді ↓///↑ ійә / дұрұс ↓///	Әкеміз білген ғой Құраннан айырылмаңдар дегенде. Бізге бір, осыдан он жыл мекен, әл бір жеті сегіз жыл мекен бір неден этнографиялық неден, музейден біз деп екі жас жігіт келді. Сосын ескілікті сондай Құран і... сондай бір ескілікті заттар, бұйымдар болса і... көріп, түсіріп аламыз. Не болмаса алып кетеміз деп. Сосын апайым сол Құранды алып шығып көрсетті. «Сіздер беріңіздер, біз бұны Алматыға алып барып і... қайтадан пе...» – Музейға ғой. – «Пересдавать етіп, сіздерге қайтадн кім несін өңдеп, жібереміз.» деп еді. Бірақ та біз оны апайым бермеді. – Иә, дұрыс.
Асия Молдахметқызы	▶	↑^йенді бір біздің ͡ туысқанымыз →// ^уос'аталас бауырымыз ͡ ^йенді ↓///↑ неге / шымкентке неге барғанда →// сонда бір ͡ молла кіс'айтыпты →// сіздердің тұқымдарыңызда / бір күшті молла болған ͡ ^йекен ͡ деп →// менің ͡ әкем ͡ ^уол ↓///↑ молла кісі болған ͡ ^йекен →// сол кісіде / бір ͡ күшті құран бар ͡ ^йекен ↓///↑ сол құранд'ендігі жылы келгенде →// алып келіңіз маған ↓///↑ сол құранда көп бірнелер бар →// мағұлмат алайық біз ͡ да ͡ деп ↓///↑ сосын ^уол айтты сіз... →// сіздің үйде құран бар ͡ ма ↑// сүйтіп айтты бір ͡ шал ↓///↑ алдына барғам →// сонда сөйдеп айтты деп ↓///↑ сосын біз айттық →// бар біздің ͡ үйде құран ↓///	↑ ^йенді ͡ б̊ір ͡ б̊іздің тұуұсқанымыз →// ^уос'аталас бауұрұмұз ͡ ^йенді ↓///↑ неге / шымкентке неге ͡ б̊арғанда →// сонда ͡ б̊ір молла ͡ гіс'айтыпты →// сіздердің тұқұмдарыңызда / бір ͡ гүштү молла ͡ б̊олған ^йекен ͡ деп →// менің ͡ әкем ^уол ↓///↑ молла ͡ гісі ͡ б̊олған ͡ ^йекен →// сол ͡ гісіде / бір ͡ гүштү құрам ͡ бар ͡ ^йекен ↓///↑ сол ͡ ғұранды ^йендігі ͡ жылы ͡ гелгенде →// алып ͡ келіңіз ͡ маған ↓///↑ сол ͡ ғұранда ͡ гөп пірнелер ͡ б̊ар →// мағұлмат ͡ алайық ͡ піз ͡ да ͡ деп ↓///↑ сосұн ^уол айтты сіз... →// сіздің үйдө құрам ͡ бар ͡ ма ↑// сүйтүб̊ ͡ айтты ͡ б̊ір ͡ шал ↓///↑ алдына ͡ б̊арғам →// сонда сөйдөб̊ ͡ айтты ͡ деп ↓///↑ сосұм ͡ біз ͡ айттық →// бар ͡ б̊іздің үйдө ͡ ғұран ↓///	– Енді бір біздің туысқанымыз осы аталас бауырымыз енді. Неге Шымкентке неге барғанда, сонда бір молла кісі айтыпты, « Сіздердің тұқымдарыңызда бір күшті молла болған екен» деп, менің әкем ол. « Молла кісі болған екен, сол кісіде бір күшті Құран бар екен. Сол Құранды ендігі жылы келгенде алып келіңіз маған. Сол Құранда көп бір нелер бар, мағұлмат алайық біз да.» деп. Сосын ол айтты сіз... сіздің үйде Құран бар ма? Сүйтіп айтты бір шал. Алдына барғам, сонда сөйдеп айтты деп. Сосын біз айттық бар біздің үйде Құран.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ бірақ ͡ та ͡ біз /^уон'ешкімге ͡ да бермейміз ↓///↑ ^уон'айырылмаймыз →//^уол құран бізді сақтап →// қорғап ͡ тұрған / сол құран бізді ↓///↑ әйтпесе / біз мысалы→// апайымыз ^йекеуіміз ͡ ғана →//^уос'үйде тұрып ͡ атырмыз ↓///↑ не... / бізге біреулер / қастандық ͡ та жасау мүмкін ^йед →// мысалы ↓///↑ не ͡ болмаса / біз мал көп ͡ кезінде мал бәрін көп ͡ ұстадық↓///↑ сонда малдарымызға ͡ да қійанат жасар ͡ м'еді↓///↑ бірақ алла сол қағып тұр ͡ ғой→// сол құран ͡ да бізді қағып тұрған шығар ͡ деп ^уөзіміз ^йенді соған күшт'енді →// ^уөзіміз жан тәнімізбен ^уөзіміз соған сенеміз →// сол құранға↓///	↑ бірақ ͡ та ͡ б̊із / ^уонұ ^йешкімге ͡ де ͡ б̊ермейміз ↓///↑ ^уон'ай^ырылмаймыз →// ^уол ͡ ғұрам бізді сақтап →// қорғап ͡ тұрған / сол ͡ ғұрам ͡ бізді ↓///↑ әйтпесе / біз мысалы →// апайымыз ^йекеуүмүз ͡ ғана →// ^уос'үйдө тұрұб̊ ͡ атырмыз ↓///↑ не... / бізге ͡ б̊іреулөр / қастандық ͡ та ͡ жасау ͡ мүмкүн ^йед →// мысалы ↓///↑ не ͡ б̊олмаса / біз мал ͡ гөп ͡ кезінде мал ͡ б̊әрің ͡ гөб̊ ͡ұстадық↓///↑ сонда малдарымызға ͡ да ͡ ғыйанат ͡шасар ме ^йеді↓///↑ бірағ алла сол ͡ ғағып тұр ͡ ғой→// сол ͡ ғұран ͡ да ͡ б̊ізді ͡ ғағып тұрған шығар ͡ деп ^уөзүмүз ^йенді соғаң ͡ гүштү ^йенді →// ^уөзүмүж ͡ жан ͡ тәнімізб̊ен ^уөзүмүс ͡ соған ͡ сенеміз →// сол ͡ ғұраңға↓///	Бірақ та біз оны ешкімге да бермейміз. Оны айырылмаймыз, ол Құран бізді сақтап, қорғап тұрған сол Құран бізді. Әйтпесе біз мысалы, апайымыз екеуіміз ғана осы үйде тұрып атырмыз. Не... бізге біреулер қастандық та жасау мүмкін ед мысалы. Не болмаса біз мал көп кезінде мал бәрін көп ұстадық. Сонда малдарымызға да қиянат жасар ме еді. Бірақ Алла сол қағып тұр ғой, сол Құран да бізді қағып тұрған шығар деп өзіміз енді соған күшті енді, өзіміз жан тәнімізбен өзіміз соған сенеміз, сол Құранға.
Асия Молдахметқызы	▶	↑біздің ͡ атамекеніміз ͡ бір →// ^уортақ ͡ жерін →// і...^уортақтың ͡ аржағында →// сол қып̊шақ ͡ жеріне әкем тірі болғанда →// бізді ылғый алып ͡ баратын ͡ ^йеді ↓///↑ жылына бір рет ͡ барып →// әкесінің ͡ басына →// шешелеріне бәріне →// не ͡ құран зират ͡ ^йетіп →// қайтатын ͡ ^йедік ↓///↑ ^йенді әкеміз кеткеннен ͡ кейін →// біз^уоны / н'айтып керек ͡ жоқ →// бір ͡ ^йек'ақ рет ͡ қана / бардық со жерге ↓///↑ ^йенді жай ͡ ^йестиміз →// соны қостанай ^уөңірінен →// бір әйел адам сол ͡ жерді сатып ͡ алыпты ͡ деп ↓///↑ сон'енді біз →// ^уол ͡ кісіні көрмейміз ͡ да →// ^уол жеріміз біздің →// нағыз қарағайдың ͡ ^уортасында тұрған↓///	↑біздің атамекеніміз ͡ б̊ір →// ^уортағ ͡ жерін →// і... ^уортақтың аржағында →// сол ͡ ғып̊шағ ͡ жер^ін'әкем тірі ͡ б̊олғанда →// бізд'ылғый алып ͡ паратын ͡ ^йеді ↓///↑ жыл^ына ͡ б̊ір ^ірет ͡ парып →// әкесінің бас^ына →// шешелеріне ͡ б̊әр^іне →// не ͡ ғұран зійрат ͡ ^йетіп →// қайтатын ͡ ^йедік ↓///↑ ^йенд'әкеміз ͡ геткеннең ͡ гейін →// біз ^уонұ / н'айтып ͡ керег ͡ жоқ →// бір ^йек'ақ ^ірет ͡ қана / бардық̊ ͡ со ͡ жерге ↓///↑ ^йенді жәй ^йестійміз →// сонұ ͡ ғостанай ^уөң^үрүнен →// бір ͡ әйел адам сол ͡ жерді сатыб̊ ͡ алыпты ͡ деп ↓///↑ сонұ ^йенді ͡ б̊із →// ^уол ͡ гіс^іні ͡ гөрмөймүз ͡ да →// ^уол ͡ жеріміз ͡ б̊іздің →// нағыз ͡ ғарағайдың ^уортасында ͡ тұрған↓///	Біздің атамекеніміз бір ортақ жерін і... ортақтың ар жағында сол қыпшақ жеріне әкем тірі болғанда бізді ылғи алып баратын еді. Жылына бір рет барып, әкесінің басына, шешелеріне бәріне не Құран зират етіп, қайтатын едік. Енді әкеміз кеткеннен кейін біз оны, не айтып керек жоқ, бір екі ақ рет қана бардық со жерге. Енді жай естиміз соны Қостанай өңірінен бір әйел адам сол жерді сатып алыпты деп. Соны енді біз ол кісіні көрмейміз да, ол жеріміз біздің нағыз қарағайдың ортасында тұрған.
Асия Молдахметқызы	▶	↑ сол қарағайлар басып ͡ кетті ͡ ғой ͡ деп / ^уойлаймыз ^йенді ↓///↑ қазір ͡ ^уол ͡ жерге / ^йешкім барып ͡ атқан ͡ жоқ ͡ қой ↓///↑ сол ͡ не / атамекенімізге бір ͡ барып ͡ келсек →// барып ͡ келсек ͡ деп айтамыз ͡ да ↓///↑ жылда / солбір ^уөмірдің ͡ тіршілігімен →// і... қалып ͡ қойа ͡ беред / әлгі ↓///↑ сондай ͡ жағдай ↓///↑^йенді мынау / жеңістің ͡ атасы →// ^уоспан ͡ атамыз ↓///↑ біздің ͡ атамыздың / сол беймырз'атамыздың / атқосшысы болған ↓///↑ бұл кісілер негізі қырғыз ↓///↑ м... ана кісілер / сол біздің сол қып̊шақ жерінде... ↓///	↑ сол ͡ ғарағайлар ͡ б̊асып кетті ͡ ғой ͡ деп / ^уойлаймыз ^йенді ↓///↑ қәзір ^уол ͡ жерге / ^йешкім барыб̊ ͡ атқан жоқ ͡ қой ↓///↑ сол ͡ не / атамекенімізге ͡ б̊ір ͡ б̊арып ͡ келсек →// барып ͡ келсек деб̊ ͡ айтамыз ͡ да ↓///↑ жылда / солб̊ір ^уөмүрдүң тіршілігімен →// і... қалып ͡ қойа ͡ б̊еред әлгі ↓///↑ сондай жағдай ↓///↑ ^йенді мынау / жеңістің ͡ атасы →// ^уоспан ͡ атамыз ↓///↑ біздің ͡ атамыздың / сол ͡ б̊еймырз'атамыздың / атқошшұсұ ͡ б̊олған ↓///↑ бұл ͡ гіс^ілер негізі ͡ ғырғыз ↓///↑ м... ана ͡ гіс^ілер / сол ͡ б̊іздің сол ͡ ғып̊шағ ͡ жерінде... ↓///	Сол қарағайлар басып кетті ғой деп ойлаймыз енді. Қазір ол жерге ешкім барып атқан жоқ қой. Сол не атамекенімізге бір барып келсек, барып келсек деп айтамыз да. Жылда сол бір өмірдің тіршілігімен і... қалып қоя беред әлгі. Сондай жағдай. Енді мынау Жеңістің атасы, Оспан атамыз. Біздің атамыздың сол Беймырза атамыздың атқосшысы болған. Бұл кісілер негізі қырғыз. М... ана кісілер сол біздің сол қыпшақ жерінде... .
Асылбек Есіркепов	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз, қазір неге жұтаң тартып барады, оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумағалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Əуе толқынында Қазақ радиосының “Біз қалай сөйлейміз?” хабары. Микрофон алдында журналист – Оңғар Құралов. – Кезінде жазушы, аудармашы Ісләм Жарылғапов ағамыз ұсынған кейбір сөздердің қазақша баламасы тілімізге сіңісті болып, төл сөзіміздей боп кеткендігі белгілі. Жиі айтыла беретін «балмұздақ», «аялдама» сөздерін кім жасанды немесе өрескел деп айта алады? Ал Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары жалпы жұрттың тілдік қолданысындағы техника, білім, ғылым, медицина, әскери салаларда терминдер мен ұғымдар жаппай қазақшалана бастады. Олардың ішінде өте сәтті, ортадан жоғары дегендер де көп. «Самолетті» – «ұшақ», «вертолетті» – «тікұшақ», «таможняны» – «кеден», «проспектні» – «даңғыл», «транспортты» – «көлік», «председательді» – «төраға», «президиумды» – «төралқа» деп қолдану дағдыға айналып-ақ кетті.
Асылбек Есіркепов	▶			– Алайда кейбір терминдер әлі күнге түрі – қазақша, мағынасы бұлыңғыр болғандықтан тілдік айналымға енбей келеді немесе әрі-сәрі қалыпта қолданылады. Мәселен, жыр болған "сынып" сөзіне дау айтылшылар көп. "Бесінші сынып оқушысы" десек дұрыс. Ал "үшінші класты темекі", "сүтқоректілер класы" дегендегі "класты" әр жерде, әр түрлі аударуымыз қажет пе? Мүмкін халықаралық термин ретінде "класты" аудармай қойғанымыз жөн шығар. Бұл мәселе де ойлануды қажет етеді. Соңғы кезде телеарналардан берілетін спорт жаңалықтарында «футболды» «аяқ доп» деп айту үрдіске айналып бара жатыр. Дүниежүзі елдері "футбол" деп қолданып жүргенде, бұған дейін қалыптасып, құлақ үйренген сөзден жерінгеніміз қалай болар екен? Аударғанның жөні осы екен деп жаппай қазақшалай беру де аса көрегенділікті, мәдениеттілікті, сауаттылықты білдіре қоймас.
Асылбек Есіркепов	▶			– Сол үшін де аудармаса болмайтын, тіліміздің реңін кетіріп, шұбарлай түсетін сөздерді, ұғымдарды, терминдерді ғана қазақ тілінде сөйлеткен дұрыс па екен деп ойлаймыз?! Осы ретте тіс емдеу саласындағы кейбір сөздердің қазақша баламасын қалыптастыруға күш салып жүрген тіс дәрігері, Санжар Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ортопедтік тістану кафедрасының ассистенті АСЫЛБЕК ЕСІРКЕПОВПЕН өткізген сұхбатымызға көңіл бөліңіздер. – Асеке, қазіргі кейінгі кезде түрлі-түрлі салалар бойынша терминдерді қазақшалау науқаны жүріп жатқаны белгілі. Аударма сөздіктер шығып, қазақша баламаларын терминком бекітіп жатыр."Стомотология" деп жүрміз ғой "Тіс емдеу" саласындағы терминдерді қазақшалап жүр дегенді естігендіктен, сізді осы "Біз қалай сөйлейміз?" деген хабарымызға шақырып отырмыз. Өзіңіз енгізіп жатқан немесе баламасын ұсынып жатқан тіс емдеу саласындағы аударған сөздеріңізді, ұсынып отырған терминдеріңізді айта кетсеңіз.
Асылбек Есіркепов	▶			– Енді мына шетел сөздері халықаралық айдармен ұлттық тілімізге өзгеріссіз енгізілді. Қазіргі кездерде де ұлттық дәрежеміз, біліміміз төмендемесін деп осыларды өзгерусіз қалдыруды жөн көретіндер де жеткілікті. Бірақ та кез-келген шетел сөзі түсінікті болсын десек, оны талқылап, дәлелдеу керек. Ал егер де ана тілінде айтылған сөз ол бірден түсінікті және оны дәлелдеуді қажет етпейді. Мысалы, біздің стоматология саласындағы «стоматология» деген сөздің өзін алатын болсақ, «стоматология» гректің «стома» - «ауыз», «логия» - «тану» деген мағына береді. Егер оны қазақшалайтын болсақ, «ауыз туралы ғылым» болар еді. Бірақ та барлық емханаларымызда «тіс емханасы», «тіс емдеу емханасы» деп жазмыз. Сол емханада немен айналысатындығы көрініп тұрады. Алғашқы кезде «стоматологияны» біз қазақшалаған кезде «Тіс емдеу факультеті» деп атадық.
Асылбек Есіркепов	▶			– Бірақ та «Стоматология» тек қана тісті емдеумен ғана айналысып қана қоймайды, онда тісті жұлу, тіс салу, тіс күту, тіс түзету басқа да салалары бар. Сол себептен тіс емдеу саласын қамтитын болғандықтан, қайтадан «стоматология» деп атап жүрміз қазіргі кезде. Дүниежүзілік стоматологтар ассоциациясының 120-ға жуық мүшелері бар. Солардың оны ғана «Стоматологиялық ассоциация» болып аталынады да, 86-сы «Дентальное ассоциация» делінеді. «Дент» деген латынның «тіс» дегені және 15-сі «Одонтологическое ассоциация» дейді. «Одонтс» деген гректің «тіс» деген мағынасын беретін сөз. Сонда қарасаңыз басқалардың барлығы «тіс» деп атап жүр, яғни, «тіс» деген сөзді пайдаланады екен. Ал біздер «ауызтану стомотологиялық ассоциациясы» деп айтып жүрміз. «Стоматология деген жаңа айтып кеткендей – ауыз туралы ғылым» болып келеді.
Асылбек Есіркепов	▶			– Сондықтан да қазір біз ммынау «стоматология» деген сөзді «тістану» деп қазақшаласақ деп ұсынып отырмын. Себебі «тану» деген сөз сөзжасамда ертеректен қолданылып жүрген қосымша. "Тану" деген мағына тек қана бір нәрсені танып, білу емес, кең ұғымды білдіреді. Егер «стоматологияға» бұлай анықтама беретін болсақ, «ауыз-қуыс органдары ауруларын зерттейтін, емдейтін» деп аталынады. «Тістану» – дегенге анықтаманы былай беретін болсақ тіс жақпен, тіс ет жүйесі және тіс төңірегіндегі ауыз қуысы тіндері ауруларын зерттейтін медицинаның бір саласы десек, бұл оның атауын да және зерттейтін аурудың аумағын да толығымен қамтып жатады. – Сіз айтып отырсыз ғой «стоматологияны» – «тістану» деп атасақ деп. Бұл бізге бәлембай жылдан бері сіңісті болып қалған, үйреніп қалған терминіміз немесе осы медицинаның бір саласы. Енді оны қазақшалған кезде стоматологияның қазақша баламасын қалай енгізбекшісіз? Қандай әдістер арқылы? Кімге ұсынасыз? Немесе осы «Тістану» деген ұғым қалайша жалпы халықтық ұғымға айналмақ?
Асылбек Есіркепов	▶			– Алдымен ендіруден бұрын әзірге мен оны ұсынып қана отырмын. Оны ендіру үшін, біріншіден, мынау өз саламызда қызмет жасап жүрген әріптестерімізге түсіндіруіміз керек осылайша. Өткен жылы Түркістандағы «Медицина білімі – мемлекеттік тіл аясында» атты конференцияда баяндама жасадым. Мақалалар жазып, келешекте тағы болатын конференцияларда айтып, түсіндіруім керек. Әр сөзді ендіру - бұл оны түсіндіріп, дәлелдеу арқылы ғана жүзеге асады. Бұл бір күнде енетін нәрсе емес шығар. Келешекте терминкомға ұсынсақ, ол жерде қаралып, егер бекітілетін болса, сүйтіп енетін шығар деп ойлаймын. – Тіс дәрігері болғандықтан осы саланың бүге-шүгесін жақсы білесіз ғой. Жалпы тіс емдеу саласындағы сөздерді, терминдерді аударып көрдіңіз бе? – Медицина университетінде қызмет істегеннен кейін онда оқу-әдістемелік құралдарды жазып жатырмыз.
Асылбек Есіркепов	▶			– Сол себептен онымен тікелей айналысуға тура келеді жұмыс бабына сәйкес, онымен тікелей айналысуға тура келеді. Талас тудыратын сөздерді талқылауға қатысамыз. Мысал ретінде адам ауыз-қуысындағы тістердің өзін алатын болсақ, олардың өздерін «алдыңғы тіс топтарына» және «бүйірлі тіс топтарына» бөлеміз. Алдыңғы тіс топтарына «күрек тістер» және қазіргі «сүйір тістер» кіреді. Күрек тістердің өздерін халықта «маңдай тістер» дейді, алғашқы екі тісті айтады, біз оларды «ортаңғы күрек тіс» және «бүйірлі күрек тіс» дейміз. Олар өздері сан жағынан төртеу болады. Сол себепті "ортаңғы күрек тіс" және "бүйірлі күрек тіс" дейміз. Ал енді мынау сүйір тіске келетін болсақ, халықта ол тіс туралы айтылатын сөз өте көп. Мысалы, «сойдақ тіс» деп те айтады, «қасқыр тіс», «ит тіс» деп айтады, «жұлқар тіс», «шошақ тіс», «үшкір тіс» дейді. Осы тіс туралы «Азу тісі балғадай» деген мағына да бар.
Асылбек Есіркепов	▶			– Бұл – "күшті, қайратты, қуатты" деген мағынаны білдіреді. Және «Азу тісі алты қарыс» деген сөз де бар". Аса күшті, мықты, зор" дегенді білдіреді. Бұл сүйір тісімізге айтылған сөз секілді. «Сойдақ тіс» деп аталуының себебі сойдиып көрініп тұрғандықтан. Ал мынау «сүйір» деп атап жүргеніміздің өзі де оның пішініне байланысты. Шошақ, үшкір деген пішіндеріне сәйкес келеді. Ал мынау «ит тіс», «қасқыр тіс» деп айтып жүргеніміз – тістер аузын ашқанда көрініп тұратындықтан айтылып жүрген сөздер. Және «жұлқар тіс» деген бар. Ол қызметіне байланысты айтылуы мүмкін. Мынау "күрек тістеріміз" тістеп, кесетін болса, "жұлқар тіс" деп атағаны – тістеп, жұлып алу қызметін атқарады. Сол себептен де қызметіне байланысты «жұлқар тіс» деп айтуға болады. Ал пішініне байланысты әзірге «сүйір тіс» деп айтып жүрміз. Мұның да әлі атауын айқындау қажет.
Асылбек Есіркепов	▶			– Енді мынау жақ тістеріне – азу тістерді жатқызамыз мысалға. Азу тістердің өзі үш топқа бөлінеді. «Кіші азу тістер», «үлкен азу тістер» және «ақыл тіс» деп үшке бөлінеді. Олар шайнау қызметін атқарады. Кей кезде «шайнау тістері» деп те атайды. – Енді өзіңіз айтып жатқан тістің түрлері атаулары бұрын халқымызда бұрыннан айтылып келе жатқанымен де, тістерді термин ретінде бекіді ме? Жалпы, қазақ тілінде сөйлейтін мамандар тістерді осы күйінде сіз айтпақшы«күрек тіс» деп, «азу тіс» деп қолдана ма? – Қазіргі кезде күрек тістерді «күрек тіс» деп толығымен айтамыз және ол өзінің атқаратын қызметі мен пішініне сәйкестеу келіп тұр. Азу тістер де солай. «Кіші азу тіс», «үлкен азу тіс», «ақыл тіс» деп атап, термин ретінде солай айту сіңісіп кетті. Ал мынау «сүйір тіске» туралы бұған әлі толығымен тоқтала қойған жоқпыз деп ойлаймын.
Асылбек Есіркепов	▶			– Себебі атаулары өте көп. Қайсысы сәйкес келетінін анықтау керек. Атқаратын қызметіне қарай «жұлқар тіс» деген де келіп тұр. Пішініне қарай «сүйір тіс» деген де келеді. Бірақ соның біріне тоқталу қажет деп ойлаймын. – Ал бұдан басқа осы стоматология саласында, тіс емдеу саласында бұдан басқа да қазақшалауды қажет ететін сөздер бар деп есептейсіз бе? – Иә. Себебі, бір сөзді бірнеше түрлі, әркім әртүрлі атап жүрген сөздер көп. Мысалы, осы тіске қатысты айтатын болсақ, орысша «дефект» деген сөз бар. Оны біз «ақау», «кемістік» деп айтып жүрміз. Егер біздің салада пайдаланатын болсақ, мысалы тіс қатарының бүтіндігі бұзылған кезде атаймыз. «Тіс сауытының ақауы», «тіс қатарының ақауы немесе кемістігі» деп атап жүрміз. Меніңше, қазақта бұрыннан айтылып жүрген, сөз құрамында бар «кетік» деген сөз бар.
Асылбек Есіркепов	▶			– Ол «кетік» деген сөз бір заттың бұрышының немесе бүтіндігінің бұзылып, опырылып қалғандығын білдіреді немесе бос орынды білдіреді. Ал біз «Кетік» деген кезде бірден түсінеміз, ол аузында тісінің жоқтығын көрсетеді. Сол себептен, «тіс сауытының кетігі» деп, «тіс қатарының кетігі» деп атасақ, бұл да ғылыми терминге айналар еді. Әзірге оны да ұсынып, айтып жүрміз аздап. – Қазіргі кезде «кетік» деген сөздің орнына қандай сөз қолданылып жүр? – Қазіргі кезде кетіктің орнына «Ақау» немесе «кемістік» дейді. Ал «ақау» деген сөзді біздің салада пайдалану ыңғайсыздау шығар деп ойлаймын. Ал «кемістік» дегенді, мысалы, таңдай қатты таңдай, жұмсақ таңдай кемістіктері болғанда атауға болады. Бет әл петінде кемісік болған кезде "бет кемістігі" деп атауға болады. Ал Тіске қатысты «тіс қатарының кетігі» немесе «тіс сауытының кетігі» деп атасық.
Асылбек Есіркепов	▶			– «Ақау» деген бұл жерге келмейтін сияқты. "Ақау "деген "брак" деген сізге келетін секілді машиналардың «Көліктердің ақауы бар» деп атауға болады . Немесе «Порог» деген сөзді «ақау» деп атауға болады, немесе «Порог сердьце» «жүректің ақауы» деп. Латын тілінде «дефектус» деген сөз орысшалаған кезде «из ян, недостаток, недочеть» деген мағынаны білдіреді екен. Ал біз стоматология саласында «ақау»,«кемістік» деп қолданып жүрміз. «Аномалия» деген және «деформация» деген сөздерді пайдаланамыз. «Аномалия» – гректің «отклонение» деген мағынасын беретін сөз. Оны біз «ауытқу» дейміз. Ал енді «деформацияны» да екеуі ұқсас болғандықтан оны да «ауытқу» деп атап жүр. Сол себепті осы екі сөзді де бөліп, ажыратып алған жөн. Латын тіліндегі «деформация» деген – «пішіні өзгеру» деген мағынаны білдіреді.
Асылбек Есіркепов	▶			– Оны біздің салада «пішін бұзылу» деп бір сөзбен айтсақ дұрыс болады. «Аномалия» деген анықтамасында қызметінен, қалыпты жағдайынан ауытқыған нәрсені айтамыз. Адам организмінің даму сатысындағы қалыпты жағдайдан ауытқығанды «аномалия» деп айтады. Ал «деформация» бұл толығымен қалыптасып болғаннан кейінгі патологиялық жағдайларға байланысты өзгерулерді айтады. Сол себептен бұл «пішін бұзылу» деп айтқан дәлірек келетін сияқты. Қорыта айтқанда, ана тілімізде медицина ғылымын дамыту үшін халық ішінде қолданылып жүрген сөздерді термин ретінде пайдаланып, егер жоқ болатын болса, олардың баламаларын тауып, атауын дәл беретін сөздерді енгізу қажет деп ойлаймын. – Ал, Асеке, бүгінгі айтып берген әңгіменінізге көптен көп рахмет, бізге әрине әр салада өзіміздің қазақтың төл сөздерін пайдалана отырып терминдер жасайтын азаматтар қажет-ақ.
Асылбек Есіркепов	▶			– Әсіресе, әскери сала болсын, техника, медицина болсын, түрлі салалар бойынша әр сала өз мамандары қазақшаламаса, оны журналистер немесе тілшілер қауымы оны дендеп, бойлап, еніп оны аудара бермеуі де мүмкін. Сондықтан сіздер сияқты әр саланың өз мамандары әрбір сөзді, әрбір терминді соның ұғымын жете түсініп, өзінің іс-тәжірибесі арқылы пайдалана отырып соны қазақша баламасын тауып жатса, бұл өте құптарлық нәрсе. Сондықтан да сіздің мына бастамаңызға сәттілік тілейміз! – Мінеки осымен Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Оған тіс дәрігері Санжар Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ортопедтік тістану кафедрасының ассистенті АСЫЛБЕК ЕСІРКЕПОВ қатысты. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал оны көркемдеген – Шоқан Тоқжол. Әуе толқынында келесі кездескенше, сау-сәлемет болыңыздар. 2004 жыл
Аян Өтепберген	▶	↑ кеш жарық / құрметті достар ↑ /// ↑ жібег жолы арнасында түңгү ^ұстұудия бағдарламасы ^уөз жұмұсұн бастайды ↓ /// ↑ кеш жарық / қалайсыздар ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырақмет сіздерге ↓ /// ↑ н'істейміз ↑ /// ↑ н'істейміз шоуұмұздұ ↑ /// ↑ бастаймыз ͡ба ↑ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ бастаймыз ↑ /// ↑ түңгү ^ұстұудия бағдарламасының көрермендері ^йең күштү көрермендер / ^ырақмет сіздерге ↑ /// ↑ ійә / ^ұуақыттарыңызды бөлүп келгендеріңізге ^ырақмет ↑ /// ↑ бастайық / ал ^йенді ↓ /// ↑ қалайсыздар ↑ ///	Ж: ↑ кеш ͡шарық →// құрметті достар ↑ /// ↑ жіб̊ег жол'арнасында →// түңгү ^ұстұудйа ͡б̊ағдарламасы // ^уөж жұмұсұм бастайды ↓ /// ↑ кеш ͡шарық →// қалайсыздар ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырақмет čіздерге ↓ /// ↑ н'істейміз ↑ /// ↑ н'істейміз шоуұмұздұ ↑ /// Ж: ↑ бастаймыз ͡б̊а ↑ /// ↑ кеттік ↓ /// ↑ бастаймыз ↑ /// Ж: ↑ түңгү ^ұстұудия ͡б̊ағдарламасының ͡гөрөрмөндері →// ^йең ͡гүштү көрөрмөндер ↓ /// ↑ ^ырақмет čіздерге ↑ /// ↑ ійә / ^ұуақыттарыңызды ͡б̊өлүп келгендеріңізге →//^ырақмет ↑ /// ↑ бастайық →// ал ^йенді ↓ /// ↑ қалайсыздар ↑ ///	Ж: Кеш жарық, құрметті достар! Жібек жолы арнасында Түңгі студия бағдарламасы өз жұмысын бастайды. Кеш жарық, қалайсыздар? Тамаша! Рақмет сіздерге! Не істейміз? Не істейміз шоуымызды? Бастаймыз ба? Кеттік! 3 Ж: Бастаймыз! Ж: Түңгі студия бағдарламасының көрермендері-ең күшті көрермендер. Рақмет сіздерге! Иә, уақыттарыңызды бөліп келгендеріңізге рақмет! Бастайық, ал енді. Қалайсыздар?
Аян Өтепберген	▶	↑ сағындық сізді / сізді ͡де / сіздерді ͡де ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөткөн мереке құттұ болсұн ↓ /// ↑ қалай қарсы алдыңыз ↓ /// ↑ ^ырақмет көпкөп ↓ /// ↑ күштү қарсы алдық ↓ /// ↑ қай қалада ↓ /// ↑ нұрсұлтан қа / а : жоғ / астана қаласы ↓ /// ↑ астана қаласы ↓ /// ↑ ійә / кешірім ^уөтүнемін ↓ /// ↑ қазір ^йенді барлығымыз қателесіб ͡атырмыз ↓ /// ↑ ійә / ^йенді жалпы бұл ^уөмүрде ↓ ///	Ж: ↑ сағындық̊ сізді →// сізді ͡де →// сіздерді ͡де ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөткөн / мереке құттұ ͡б̊олсұн ↓ /// ↑ қалай ғарс'алдыңыз ↓ /// Ж: ↑ ^ырақмет // көп-көп↓ /// ↑ күштү қарс'алдық ↓ /// ↑ қай ͡ғалада ↓ /// Ж: ↑ нұрсұлтаң ͡ғаласы / а: жоғ / астана ͡ғаласы ↓ /// Ж: ↑ астана ͡ғаласы ↓ /// Ж: ↑ ійә / кеш^ірім ^уөт^үнөмін ↓ /// Ж: ↑ қәзір ^йенді →// б̊арлығымыз ͡ғателесіб̊ жатырмыз ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді / жалпы ͡б̊ұл ^уөмүрде ↓ ///	3 Ж: Сағындық сізді, сізді де, сіздерді де. Ж: Иә. Өткен мереке құтты болсын! Қалай қарсы алдыңыз? 3 Ж: Рақмет көп-көп. Күшті қарсы алдық. Ж: Қай қалада? 3 Ж: Нұр-сұлтан қаласы, ааа жоқ Астана қаласы. Ж: Астана қаласы? 3 Ж: Иә, кешірім өтінемін. Ж: Қазір енді барлығымыз қателесіп атырмыз. 3 Ж: Иә. Енді жалпы бұл өмірде…
Аян Өтепберген	▶	↑ ^йенді сондай гезғой ғазір ↓ /// ↑ қателесіп тұрғам болады ^йекен ↓ /// ↑ жаңа қазақ̊стан ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөзгөрүстер гөп ↓ /// ↑ түсүмбей атырмызда не ͡б̊олұб̊ жатқанын ↓ /// ↑ нұрлан мырза ↑ /// ↑ ау ↓ /// ↑ ійнстагырамда ^уот^ұрасызғой ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ сенде ^уот^ұрасың ійә дәулөт ↑ /// ↑ кейде ^уот^ұрам / кейде жатам ↓ ///	↑ Ж: ^йенді / сондай ͡гезғой ͡ғазір ↓ /// ↑ Ж: қателесіп тұрғам / болады ^йекен ↓ /// ↑ Ж: жаңа ͡ғазақ̊стан ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// Ж: ↑ ^уөзгөрүстер ͡гөп ↓ /// ↑ түсүмбөй жатырмыз ͡да →// не ͡б̊олұб̊ жатқанын ↓ /// Ж: ↑ нұрлан мырза ↑ /// Ж: ↑ ау ↓ /// Ж: ↑ ійнстагырамда ^уот^ұрасызғой ↑ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// Ж: ↑ сенде ^уот^ұрасың ійә дәулөт ↑ /// Ж: ↑ кейде ^уот^ұрам / кейде жатам ↓ ///	Ж: Енді сондай кез ғой қазір. 3 Ж: Қателесіп тұрған болады екен. Ж: Жаңа Қазақстан. 3 Ж: Иә. Ж: Өзгерістер көп. Түсінбей атырмыз да не болып жатқанын. 3 Ж: Нұрлан мырза? Ж: Ау? 3 Ж: Инстаграмда отырасыз ғой? Ж: Иә. 3 Ж: Сенде отырасың иә, Дәулет? 2 Ж: Кейде отырам, кейде жатам.
Аян Өтепберген	▶	↑ ^уосы ыйнстагырам желісінде жаңағындай сұрағ жауап деген ^ұрұуб̊рыйкам барда ↓ /// ↑ со жерде халықпен деп^үутаттар құсап тілдесем ↓ /// ↑ сұрақтарына жауап берем ↓ /// ↑ сол гезде халықтан келген бір сұрақ болды ↓ /// ↑ ^уосы актұйор ͡б̊олған қыйынба деген сұрақ келді ↓ /// ↑ біз қойайық / актұйор ͡б̊олған қыйынба ↑ /// ↑ ійә сіздерде актүйөрсіздерғой ^йенді ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊із / ^йенді ↓ ///	Ж: ↑ ^уос'ыйнстагырам желісінде жаңағындай сұрағ ͡жауап деген ^ұрұуб̊рыйкам бар ͡да↓ /// ↑ сол жерде халықпен деп^үутаттар ͡ғұсап тілдесемін ↓ /// ↑ сұрақтарына жауап ͡перемін ↓ /// ↑ сол ͡гезде халықтаң ͡гелгем бір сұрақ ͡полдұ ↓ /// ↑ ^уосұ актүйор ͡б̊олғаң ͡ғыйым ͡ба →// деген сұрақ келді ↓ /// Ж: ↑ біз ͡ғойайық / актүйор ͡б̊олғаң ͡ғыйым ͡ба ↑ /// Ж: ↑ ійә сіздерд'актүйерсіздерғой ^йенді ↓ /// Ж: ↑^йенді ͡б̊із / ^йенді ↓ ///	3 Ж: Осы инстаграм желісінде жаңағындай сұрақ-жауап деген рубрикам бар да. Сол жерде халықпен депутаттар құсап тілдесемін. Сұрақтарына жауап беремін. Сол кезде халықтан келген бір сұрақ болды. Осы «актёр болған қиын ба?» деген сұрақ келді. Ж: Біз қояйық. «Актёр болған қиын ба?». 3 Ж: Иә сіздер де актёрсіздер ғой енді. Ж: Енді біз, енді…
Аян Өтепберген	▶	↑ мен былай жауап бердім ^уо гісілерге / халыққа ↓ /// ↑ актұйор ͡б̊олған қыйын ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / сіздер ^уөмірде мысалы мадыйна ͡б̊осұн / айдана ͡б̊осұн ^уөздеріңіз ͡б̊ір сол қыздың ^үрөлүмен ^уөмір сүресіздерғой ↓ /// ↑ ал / актұйорлер неше түрлі адамдардың ^уоб̊ыразына кіреді ↓ /// ↑ бір ͡гүні полыйтсыйа ͡б̊олады ↓ /// ↑ бір ͡гүні ͡б̊атырдың ^ұролын сомдайды ↓ /// ↑ бір ͡гүні соқырдың ^ұролын сомдайды ↓ /// ↑ бір ͡гүні ͡б̊айдың ^ұролын сомдайды ↓ ///	Ж: ↑ мем былай жауап ͡пердім ^уол ͡гіс^ілерге →// халыққа актүйор ͡б̊олғаң ͡ғыйын ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / сіздер ^уөмүрдө мысалы мадыйна ͡б̊олсұн →// айдана ͡б̊олсұн ^уөздөрүңіз ͡б̊ір сол ͡ғыздың ^үрөл^үмөн ^уөмүр сүрөсүздерғой ↓ /// ↑ ал / актұйорлер неше түрл'адамдардың ^уоб̊разына ͡гіреді ↓ /// ↑ бір ͡гүнү полұйсұйа ͡б̊олады ↓ /// ↑ бір ͡гүнү →// б̊атырдың ^ірөлүн сомдайды ↓ /// ↑ бір ͡гүнү →// соқұрдұң ^ірөлүн сомдайды ↓ /// ↑ бір ͡гүнү →// б̊айдың ^ірөлүн сомдайды ↓ ///	3 Ж: Мен былай жауап бердім ол кісілерге, халыққа «актёр болған қиын. Себебі, сіздер өмірде мысалы Мадина болсын, Айдана болсын өздеріңіз бір… сол қыздың рөлімен өмір сүресіздер ғой. Ал, актёрлер неше түрлі адамдардың образына кіреді. Бір күні полиция болады. Бір күні батырдың ролын сомдайды. Бір күні соқырдың ролын сомдайды. Бір күні байдың ролын сомдайды.
Аян Өтепберген	▶	↑ заманауый кійно / тарыйхый кійно ійә / ійә / ійә ↓ /// ↑ барлығ жерде ^уоб̊разға ͡гірүу ͡герек ↓ /// ↑ барлығ жерде сол персанаждың ^уоб̊разына ͡кірүу ͡герек ↓ /// ↑ әрійне / ^уоңай ^йемес ↓ /// ↑ сондықтан ^уол қыйын деп ^йесептеймін ↓ /// ↑ ійә / сондұқтанда ^уолар актұйорларғой / кәсіб̊ій / ійә / ійә / ійә ↓ ///	Ж: ↑ заманауый ͡гұйно →// тарыйхый ͡гұйно ↓ /// Ж: ↑ ійә/ ійә/ ійә ↓ /// Ж: ↑ барлығ жерде / ^уоб̊разға ͡гірүу ͡герек ↓ /// Ж: ↑ барлығ жерде / сол персанаждың →// ^уоб̊разына ͡гірүу ͡герек ↓ /// Ж: ↑ әрійне →// ^уоңай ^йемес ↓ /// Ж: ↑ сондұқтан / ^уол ͡ғыйын деп ^йесептеймін ↓ /// Ж: ↑ ійә →// сондұқтан ͡да ^уолар актүйорларғой / кәсіб̊ій / Ж: ↑ ійә →// ійә ↓ ///	Ж: Заманауи кино, тарихи кино… 3 Ж: Иә, иә, иә. Ж: Барлық жерде образға кіру керек. 3 Ж: Барлық жерде сол персонаждың образына кіру керек. Ж: Әрине, оңай емес. 3 Ж: Сондықтан ол қиын деп есептеймін. Ж: Иә, сондықтан да олар актёрлар ғой, кәсіби, иә. 3 Ж: Иә, иә.
Аян Өтепберген	▶	↑ мысалға / маған қатты қыйын ^йемес ↓ /// ↑ ^уөйткені / мен жеті ͡кійнода ͡б̊ір ^уоб̊разды ^уойнай беремінғой ↓ /// ↑ жоқ ^йенді / мен ^уойлаймын / әр адам / менің ^уойұмша / әр адам ^уөмірде ͡б̊ір актұйор ↓ /// ↑ ^уөйткені / ананың алдында / әкешешеңнің ^уотбасыңда кішкене хахаха деб̊ жүрмейсіңғой ↓ /// ↑ деп / кәдімгідей ↓ /// ↑ жыйнақы / жақ̊сы ͡б̊ала ͡б̊олұб̊ жүресің ↓ /// ↑ жыйнақы / ^уойпік ^іріңді салмақты жеткізіп ↓ ///	Ж: ↑ мысалға →// мағаң ͡ғатты қыйын ^йемес ↓ /// ↑ ^уөйткөнү →// мен жеті ͡гұйнода ͡б̊ір ^уоб̊разды ^уойнай беремінғой ↓ /// Ж: ↑ жоқ ^йенді →// мен ^уойлаймын ↓ /// ↑ әр адам →// менің ^уойұмша →// әр адам ^уөмүрдө ͡б̊ір актұйор ↓ /// ↑ ^уөйткөнү →// ананың алдында →// әке-шешеңнің ^уотпасыңда ͡гішкене хахаха: деб̊ жүрмөйсүңғой ↓ /// ↑ деп / кәдімгідей ↓ /// Ж: ↑ жыйнақы →// жақ̊сы ͡б̊ала ͡б̊олұб̊ жүрөсүң ↓ /// Ж: ↑ жыйнақы →// ^уой-пік^іріңді салмақты жеткізіп ↓ ///	Ж: Мысалға, маған қатты қиын емес. Өйткені, мен жеті кинода бір образды ойнай беремін ғой. 2 Ж: Жоқ енді, мен ойлаймын. Әр адам, менің ойымша, әр адам өмірде бір актёр. Өйткені, ананың алдында, әке-шешеңнің, отбасыңда кішкене «хахаха» деп жүрмейсің ғой. Деп, кәдімгідей. Ж: Жинақы, жақсы бала болып жүресің. 2 Ж: Жинақы, ой-пікіріңді салмақты жеткізіп…
Аян Өтепберген	▶	үунійверсійтетте / гырұуппада ͡б̊асқаша жүресің ↓ /// ↑ гырұуппада ^йенді /достарыңғой ^йенді ↓ /// ↑ сосын достарыңның арасында ͡б̊өлек деген сыйақты ↓ /// ↑ ^йенді ауұсып ^уот^ұрад кішкене / темп дейтін ↓ /// ↑ бірақ ^уонұ ішкім түсірмейді ↓ /// ↑ ^уоны түс^іріб̊ жүретін аператыр ͡б̊олмайды және ^ірежійссұйор ͡б̊олмайды ↓ /// ↑ сондықтан ↓ ///	Ж: ↑ үунійверсійтетте →// гырұуппада ͡б̊асқаша жүрөсүң ↓ /// Ж: ↑ гырұуппада ^йенді →// достарыңғой ^йенді ↓ /// ↑ сосұн достарыңның арасында ͡б̊өлөк деген сыйақты ↓ /// ↑ ^йенд'ауұсұп ^уот^ұрады ͡гішкене →// темп дейтін ↓ /// Ж: ↑ бірақ ^уонұ ^йешкім түсүрмөйді ↓ /// Ж: ↑ ^уонұ түс^үрүб̊ жүрөтүн аператыр ͡б̊олмайды →// және ^ірежійсүйор ͡б̊олмайды ↓ /// ↑ сондұқтан ↓ ///	Ж: Университетте, группада басқаша жүресің. 2 Ж: Группада енді, достарың ғой енді. Сосын достарыңның арасында бөлек деген сияқты. Енді ауысып отырады кішкене, темп дейтін. Ж: Бірақ оны ешкім түсірмейді. 2 Ж: Оны түсіріп жүретін оператор болмайды және режиссер болмайды. Сондықтан…
Аян Өтепберген	▶	↑ бірақ қазір ^уосы ійнтернеттің арқасында / телефонның арқасында ͡б̊арлығы қазір былогер ͡б̊океткенғой ^йенді ↓ /// ↑ былогер ͡б̊олмасақта ^ұсторұйеске війдеолар саласыздарғой ійә ↓ /// ↑ сол війдеонұ салғаң гезде / бір війдеоны түс^үрүп бірден сал жіб̊еретін адам барма ↑ /// ↑ бір^йекі адам бар ^йекен ↓ /// ↑ үштөрт қыз ͡б̊ар ^йекен ↓ ///	Ж: ↑ бірақ қәзір ^уос'ійнтернеттің арқасында →// телефоннұң арқасында →// ͡б̊арлығы қазір былогер ͡б̊океткенғой ^йенді ↓ /// ↑ былогер ͡б̊олмасақ ͡та →// ^ұсторійске війдео саласыздарғой / ійә ↓ /// ↑ сол війдеонұ салғаң ͡гезде →// бір війдеонұ түс^үрүп / ͡пірден салып жіб̊еретін адам бар ͡ма ↓ /// Ж: ↑ бір-^йек'адам бар ^йекен ↓ /// ↑ үш-төрт қыз ͡б̊ар ^йекен.	Ж: Бірақ қазір осы интернеттің арқасында, телефонның арқасында барлығы қазір блогер бо кеткен ғой енді. Блогер болмасақ та сториеске видео саласыздар ғой иә? Сол видеоны салған кезде, бір видеоны түсіріп бірден сал жіберетін адам бар ма? 3 Ж: Бір-екі адам бар екен. Үш-төрт қыз бар екен.
Аян Өтепберген	▶	↑ мен мысалға війдеоны саламынғой бір нәрсе қылып ↓ /// ↑ достар / бүгүн түңгү ^ұстұудыйаны ͡б̊астаймыз // сонұ жеті ^ірет жазамынғой ↓ /// ↑ жеті ^ірет/ сегіз ^ірет ↓ /// ↑ шашың дұрыс ^йемес / артыңда ͡б̊іреу қарап тұрады деген сыйақты ↓ /// ↑ ыдысайақтарды жұуұп қойасың деген сыйақты ↓ /// ↑ қыздар війдеоны ғана ^йемес / сүуретті ^уой жақ̊сылап тұрұп ^іремонттайтын сыйақты ↓ /// ↑ бір ͡б̊өлмелі пәтердің ^іремонтынан көп ^ұуақыт кететін сыйақты ↓ ///	Ж: ↑ мен мысалға війдеонұ саламынғой бір нәрсе ͡ғылып ↓ /// ↑ достар →// бүгүн түңгү ^ұстұудыйаны ͡б̊астаймыз // сонұ жеті ^ірет ͡шазамынғой ↓ /// ↑ жеті ^ірет →// сегіз ^ірет ↓ /// ↑ шашың дұрұс ^йемес →// артыңда ͡б̊іреу ͡ғарап тұрады деген сыйақты ↓ /// ↑ ыдысайақтарды жұуұп қойасың деген сыйақты ↓ /// Ж: ↑ қыздар війдеонұғана ^йемес →// сүурөттү ^уой жақ̊сылап тұрұп ^іремонттайтын сыйақты ↓ /// ↑ бір ͡б̊өлмөлү пәтердің ^іремонтұнаң ͡гөп ^ұуақыт кететін сыйақты ↓ ///	Ж: Мен мысалға видеоны саламын ғой бір нәрсе қылып. «Достар, бүгін Түңгі студияны бастаймыз» соны жеті рет жазамын ғой. Жеті рет, сегіз рет. Шашың дұрыс емес, артыңда біреу қарап тұрады деген сияқты. Ыдыс-аяқтарды жуып қоясың деген сияқты. 2 Ж: Қыздар видеоны ғана емес, суретті ой жақсылап тұрып ремонттайтын сияқты. Бір бөлмелі пәтердің ремонтынан көп уақыт кететін сияқты.
Аян Өтепберген	▶	↑ шын^ымен ғой ↓ /// ↑ жағын кіргізеді / шығарады / алады / неқылады ↓ /// ↑ тек̊істін ↓ /// ↑ ^уосұ заманның пайдасы шығар ↓ /// ↑ ^уөйткен / барлығ адам кішігірім бір хоббұй / жұмысы ↓ /// ↑ ійә / жаңағы ^ұсторұйес түсүрүу ↓ /// ↑ ^уөз-^уөз^үне сырттан қарауғой ↓ /// ↑ ^уөз^інің ^уөм^іріне ↓ /// ↑ камераны шетке қой қойатта / жаңағыдай түс^үредіғой війдео ↓ /// ↑ сон^ымен ^уөзі көз^үмен байқамай жатқан нәрселерді / камера арқылы байқайды ↓ ///	Ж: ↑ шын^ыменғой ↓ /// Ж: ↑ жағың ͡гіргізеді →// шығарады →// алады →// не ͡ғылады↓ /// Ж: ↑ тек̊істін↓ /// Ж: ↑ ^уосұ заманның пайдасы шығар ↓ /// ↑ ^уөйткөнү →// барлығ адам ͡гішігірім бір хоббұй →// жұмұсұ ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// Ж: ↑ жаңағы ^ұсторұйес түсүрүу ↓ /// Ж: ↑ ^уөз-^уөз^үнө сырттаң ͡ғарауғой ↓ /// ↑ ^уөз^үнүң ^уөм^үрүне ↓ /// ↑ камераны шетке қойұп қойады ͡да →// жаңағыдай түс^үрөдіғой війдео ↓ /// ↑ сонұмен ^уөзү көз^үмөм байқамай жатқан нәрселерді →//камер'арқылы байқайды ↓ ///	3 Ж: Шынымен ғой. 2 Ж: Жағын кіргізеді, шығарады, алады, не қылады. 3 Ж: Текстін… Ж: Осы заманның пайдасы шығар. Өйткені, барлық адам кішігірім бір хобби, жұмысы. 2 Ж: Иә. Ж: Жаңағы сториес түсіру. 3 Ж: Өз-өзіне сырттан қарау ғой. Өзінің өміріне. Камераны шетке қойып қояды да, жаңағыдай түсіреді ғой видео. Сонымен өзі көзімен байқамай жатқан нәрселерді, камера арқылы байқайды.
Аян Өтепберген	▶	↑ сырттан қарау деген сөз жаны ͡б̊ар ↓ /// ↑ мен кейде ^уөзімнің ыйнстагырамдағы ^уөм^іріме қызығам ↓ /// ↑ күштүма ^уөм^ірің ↓ /// ↑ ^уос^ылай ^уөмүр сүрсемғой деймін менше кейде ↓ /// ↑ ^уөзімнің ыйнстагырамымада / біреудің ^йемес ↓ /// ↑ сөйтүп̊ сол ыйнстагырамдағы ^уөм^іріме қарап / әйелім маған тұрмысқа шығып / кей^інен // а қойш // дедіғой ↓ /// ↑ қалжыңдаймын / қалжыңдаймын ↓ /// ↑ шүкүр бәрі жақ̊сы ↓ ///	Ж:↑ сырттаң ͡ғарау деген сөж ͡жаны ͡б̊ар ↓ /// ↑ мең ͡гейде ^уөзүмнүң ыйнстагырамдағы ^уөм^үрүме қызығам ↓ /// Ж: ↑ күштүма ^уөм^үрүң ↓ /// ↑ Ж: ^уос^ұлай ^уөмүр сүрсөмғой деймін мен ͡ше ͡гейде↓ /// ↑ ^уөзүмнүң ыйнстагырамыма ͡да / біреудүң ^йемес ↓ /// ↑ сөйтүп̊ сол ыйнстагырамдағы ^уөм^үрүме қарап →// әйелім маған тұрмұсқа шығып →// кей^іннен // а: қойшұ // дедіғой ↓ /// ↑ қалжыңдаймын →// қалжыңдаймын ↓ /// ↑ шүкүр бәр' жақ̊сы ↓ ///	2 Ж: Сырттан қарау деген сөз жаны бар. Мен кейде өзімнің инстаграмдағы өміріме қызығам. Ж: Күшті ма өмірің? 2 Ж: Осылай өмір сүрсем ғой деймін мен ше кейде. Өзімнің инстаграмыма да, біреудің емес. Сөйтіп сол инстаграмдағы өміріме қарап, әйелім маған тұрмысқа шығып, кейінен «а қойшы» деді ғой. Қалжыңдаймын, қалжыңдаймын. Шүкір, бәрі жақсы.
Аян Өтепберген	▶	↑ қазір жалпы көрермендерге сұрақ ↓ /// ↑ жалпы қазір қандай әлеуметтүг желіде ͡б̊арсыздар ↑ /// ↑ ыйнстагырам / тұйкток ↓ /// ↑ бірінші ^уорында тұйкток̊ шығып кетті ійә ↑ /// ↑ ^ірек ↑ /// ↑ фейысбүук ↑ /// ↑ қой фейысбүук ↓ /// ↑ қай ͡гұурста ↑ /// ↑ а: ↓ /// ↑ жұурналыйсттер фейысбүукта ^уөз ͡б̊іл^імін көрсетүу ͡герек ↓ /// ↑ былай ↓ /// ↑ ійә / жұурналыйсттер фейысбүукта ↓ /// ↑ мына қоғамның былай деген війдеоларын ↓ /// ↑ фейысбүукқа ͡кірсең шаршап кетесің ↓ /// ↑ біз ^йенді ͡қазір / бізді ͡күтүп тұрған қонағымыздан сұрайық ↓ /// ↑ қандай әлеуметтүг желілерде ͡көп ^уотыратынын ↓ ///	↑ қәзір жалпы ͡гөрөрмөндерге сұрақ ↓ /// ↑ жалпы қәзір ͡ғандай әлеумөттүг желіде ͡б̊арсыздар ↑ /// ↑ ыйнстагырам →// тұйкток ↓ /// ↑ бірінші ^уорұнда тұйкток̊ шығып кетт'ійә ↑ /// ↑ ^ірек ↑ /// ↑ фейысбүук ↑ /// ↑ қой фейысбүук ↓ /// ↑ қай ͡гұурста ↑/// ↑ а: ↓ /// ↑ жұурналыйсттер фейысбүукта ^уөз ͡б̊іл^імің гөрсөтүу ͡герек ↓ /// ↑ былай ↓ /// ↑ ійә →// жұурналыйсттер фейысбүукта ↓ /// ↑ мына ͡ғоғамның былай деген війдеоларын ↓ /// ↑ фейысбүукқа ͡гірсең шаршап кетесің ↓ /// ↑ біз ^йенді ͡ғазір →// бізді ͡гүтүп тұрғаң ͡ғонағымыздан сұрайық ↓ /// ↑ қандай әлеумөттүг жел^ілерде ͡гөп ^уот^ұратынын ↓ ///	Ж: Қазір жалпы көрермендерге сұрақ. Жалпы қазір қандай әлеуметтік желіде барсыздар? Инстаграм, тикток… Бірінші орында Тикток шығып кетті иә? 2 Ж: Рек. Ж: Фейсбук? Қой Фейсбук. Қайда курста? А? Журналисттер фейсбукта өз білімін көрсету керек. Былай… 2 Ж: Иә, журналисттер фейсбукта. Мына қоғамның былай деген видеоларын. Ж: фейсбукқа кірсең шаршап кетесің. 3 Ж: Біз енді қазір, бізді күтіп тұрған қонағымыздан сұрайық. Қандай әлеуметтік желілерде көп отыратынын.
Аян Өтепберген	▶	↑ ал бізде қонақ боладығой ійә ↑ /// ↑ әрійне ↓ /// ↑ ійә ^уөте ͡б̊елсенді ↓ /// ↑ ^уөте ͡б̊елсенді қонақ ↓ /// ↑ бүкіл / қандай желі ͡б̊ар соның бәрінде ͡б̊ар ↓ /// ↑ достар ↑ /// ↑ түңгі ^ұстұудия ͡б̊ағдарламасының қонағы айан ^уөтепберген ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ ^ырақмет құрметті түңгү ^ұстұудия ͡б̊ағдарламасының ͡көрермендері ↑ /// ↑ айан қалай ↑ /// ↑ кеш шарық ↑ /// ↑ көңүлкүй қалай ↑ /// ↑ кеш жарық ↑ /// ↑ күштү кійініб̊ ͡алып̊сың ғой ↓ ///	↑ ал бізде қонақ ͡поладығой ійә ↑ /// ↑ әрійне ↓ /// ↑ ійә ^уөтө ͡б̊елсенді ↓ /// ↑ ^уөтө ͡б̊елсенді ͡ғонақ ↓ /// ↑ бүкүл / қандай желі ͡б̊ар сонұң бәрінде ͡б̊ар ↓ /// ↑ достар ↑ /// ↑ түңгү ^ұстұудия ͡б̊ағдарламасының ͡ғонағ'айан ^уөтөпбөрген ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ ^ырақмет құрметті түңгү ^ұстұудия ͡б̊ағдарламасының ͡гөрөрмөндері ↑/// ↑ айаң ͡ғалай ↑ /// ↑ кеш ͡шарық ↑ /// ↑ көңүл ͡-гүй ͡ғалай ↑ /// ↑ кеш ͡шарық ↑ /// ↑ күштү кійініб̊ ͡алып̊сыңғой ↓ ///	Ж: Ал бізде қонақ болады ғой иә? 3 Ж: Әрине. 2 Ж: Иә өте белсенді. Өте белсенді қонақ. Бүкіл… қандай желі бар соның бәрінде бар. Ж: Достар! Түңгі студия бағдарламасының қонағы-Аян Өтепберген! Қошеметтеріңіз! Тамаша! Рақмет! Рақмет құрметті Түңгі студия бағдарламасының көрермендері! Аян қалай? Кеш жарық! Көңіл-күй қалай? Қ: Кеш жарық! Ж: Күшті киініп алыпсың ғой.
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә / как высегдағой солай ↓ /// ↑ сек̊сенінші жылдарда не жаңалық болұб̊ жатыр ↑ /// ↑ сек̊сенінші жылдарда ^йенді ͡б̊із ^йелвійс бәріміз ^уосы гастыроілге ͡келгенбіз ↓ /// ↑ ^ыслұутшайна келіп қалдық алматыға ↓ /// ↑ ^йелвійстің жақында ͡кійносы шықты ↓ /// ↑ көрдіңізб̊а ↑ /// ↑ көрдіңба ↑ /// ↑ ұнадыма ↑ /// ↑ бұл кыстатій / жақында / ^уөткенде ^уоскар ͡б̊олдығой ійә ↑ /// ↑ бір апта ͡б̊ұрұн болды ійә ↑ ///	↑ ійә →// как высегдағой солай ↓ /// ↑ сек̊сенінші жылдарда не жаңалық ͡полұб̊ жатыр ↑ /// ↑ сек̊сенінші жылдарда ^йенді ͡б̊із ^йелвійс ͡пәр^іміз ^уосұ ͡гастырөлге ͡гелгембіз ↓ /// ↑ ^ыслұушайна келіп қалдығ ͡алматыға ↓ /// ↑ ^йелвійстің жақында ͡гұйносұ шықты ↓ /// ↑ көрдүңүз ͡б̊а ↑ /// ↑ көрдүң ͡ба ↑ /// ↑ ұнадыма ↑ /// ↑ бұл гыстатій →// жақында →// ^уөткөндө ^уоскар ͡б̊олдұғой ійә ↑ /// ↑ бір апта ͡б̊ұрұм болд'ійә ↓ ///	Қ: Иә, как всегда ғой солай. 2 Ж: Сексенінші жылдарда не жаңалық болып жатыр? Қ: Сексенінші жылдарда енді біз Элвис бәріміз осы гастрольге келгенбіз. Случайно келіп қалдық Алматыға. Ж: Элвистің жақында киносы шықты. Көрдіңіз ба? Көрдің ба? Ұнады ма? Қ: Бұл кстати, жақында, өткенде Оскар болды ғой иә. Бір апта бұрын болды иә?
Аян Өтепберген	▶	↑ бір апта ͡б̊ұрұн ^уөтті ↓ /// ↑ көрдіңба ↑ /// ↑ әлі көрген жоқпын ^йенді ↓ /// ↑ мен ^уол кезде ͡б̊ір шарұуалармен болып қалдым ↓ /// ↑ бірақ дегенменде кім алды ↑ /// ↑ кім не істеді ↑ /// ↑ хаб̊ардарсың ↓ /// ↑ ійә хаб̊ардармын ↓ /// ↑ кім алды ↑ /// ↑ қайсысын алды ↑ /// ↑ мен / мен көргенше ↓ ///	↑ бір апта ͡б̊ұрұн ^уөттү ↓ /// ↑ көрдүңба ↑ /// ↑ әлі ͡гөргөн жоқпұн ^йенді ↓ /// ↑ мен ^уол ͡гезде ͡б̊ір шарұуалармем болұп қалдым ↓ /// ↑ бірағ ͡дегемменде ͡гім алды ↑ /// ↑ кім н'істеді ↑ /// ↑ хаб̊ардарсың ↓ /// ↑ ійә хаб̊ардармын ↓ /// ↑ кім алды ↑ /// ↑ қайсысын алды ↑ /// ↑мен →// мең ͡гөргөншө↓ ///	Ж: Бір апта бұрын өтті. Көрдің ба? Қ: Әлі көрген жоқпын енді. Мен ол кезде бір шаруалармен болып қалдым. Бірақ дегенменде кім алды? Кім не істеді? Ж: Хабардарсың. Қ: Иә, хабардармын. 3 Ж: Кім алды? Қ: Қайсысын? 3 Ж: Кім алды? Ж: Мен, мен көргенше…
Аян Өтепберген	▶	↑ ^уоскардыма ↑ /// ↑ ^йең үздік ↓ /// ↑ ^йең үздік кійно қайсы ͡б̊олды ↑ /// ↑ ^йең үздік кійно / ^йенді мен шынымды айтайын / негізі ^йелвійсті қатты жақ̊сы көргендіктен соған жаңкүйер ͡б̊олғанмын ↓ /// ↑ бірақ всыйо везде ій сыразұу деген кійно алып кетті ↓ /// ↑ ^уол жапондықтар ійлій карейәнікіма ↑ /// ↑ карейәнікі ійә ↓ /// ↑ карейәнікі ійә ↓ /// ↑ карейәлықтар жыл сайын алыб̊ жатырмане ↑ ///	↑ ^уоскарды ͡ма ↑ /// ↑ ^йең үздүк ↓ /// ↑ ^йең үздүк кійно қайсы ͡б̊олдұ ↑ /// ↑ ^йең үздүк кійно →// ^йенді мен шынымд'айтайын →// нег^із'^йэлвійсті қатты жақ̊сы ͡гөргөндүктен соған жаңкүйөр ͡б̊олғаммын ↓ /// ↑ бірақ всыйо везде ій сыразұу деген гұйн'алып кетті ↓ /// ↑ ^уол жапондұқтар ійлій карейәнікі ͡ма ↑ /// ↑ карейәнік'ійә ↓ /// ↑ карейәнік'ійә ↓ /// ↑ карейәлықтар жыл сайын алыб̊ жатыр ͡ма не ↑ ///	Қ: Оскарды ма? Ж: Ең үздік… 3 Ж: Ең үздік кино қайсы болды? Қ: Ең үздік кино, енді мен шынымды айтайын, негізі Элвисті қатты жақсы көргендіктен соған жанкүйер болғанмын. Бірақ «все везде и сразу» деген кино алып кетті. Ж: Ол жапондықтар или кореянікі ма? Қ: Кореянікі иә. Ж: Кореянікі иә? Кореялықтар жыл сайын алып жатыр ма не?
Аян Өтепберген	▶	↑ қазір тырендте ͡б̊олып тұрмыз ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ болып тұрмыз ↓ /// ↑ жәнеде үздүк әйел актұйор ^үрөлін сомдаған ійә / дәл сол ана ^йесімде жоқ ↓ /// ↑ сол фійлімнен болды ↓ /// ↑ ійә / сол фійлімнен ійә ↓ /// ↑ ійә актырыйса ↓ /// ↑ ^уол жерд'эпұйзод ↓ ///	↑ қәзір тырендте ͡б̊олұп тұрмұз ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ болұп тұрмұз ↓ /// ↑ жәнед'үздүк әйел актұйор ^үрөлүн сомдаған ійә →// дәл сол ана ^йесімде жоқ ↓ /// ↑ сол фійлімнем болдұ ↓ /// ↑ ійә →// сол фійлімнен ійә ↓ /// ↑ ій'актырыйса ↓ /// ↑ ^уол жерд'эпұйзод ↓ ///	Қ: Қазір трендте болып тұрмыз. Ж: Тамаша! Қ: Болып тұрмыз. Ж: Жәнеде үздік әйел актёр рөлін сомдаған… 3 Ж: Иә, дәл сол… Ж: Ана есімде жоқ. 3 Ж: Сол фильмнен болды. Қ: Иә. Ж: Сол фильмнен иә. 3 Ж: Иә актриса. Қ: Ол жерде эпизод…
Аян Өтепберген	▶	↑ үздік̊ ссенарый ↓ /// ↑ ^йекінші вытарастепенный ^үрөл бүкіл сол в ^уобшшем ↓ /// ↑ тамаша / тамаша ↑ /// ↑ ^уөзіңнен не жаңалық ↑ /// ↑ қош келдің түңгү ^ұстұудыйаға ↑ /// ↑ ^ырақмет ↓ /// ↑ қош көрдік ↑ /// ↑ біраз ͡б̊олды көрмегелі ↓ /// ↑ ійә / сен біз / сені ͡б̊із күтүп қалдық ↓ /// ↑ қайда жүрсің ↑ /// ↑ не ͡б̊олып қалды ↑ /// ↑ кептеліс ↑ /// ↑ кептеліс / кептеліс ійә ↓ ///	↑ үздүк̊ сенарый ↓ /// ↑ ^йекінші втарастійпенній ^үрөл бүкүл сол в ^уобшем ↓ /// ↑ тамаша →// тамаша ↑ /// ↑ ^уөзүңнөн не жаңалық ↑ /// ↑ қош келдің түңгү ^ұстұудыйаға ↑ /// ↑ ^ырақмет↓ /// ↑ қош көрдүк ↑ /// ↑ біраз ͡б̊олдұ ͡гөрмөгөлі ↓ /// ↑ ійә →// сем біз →// сені ͡б̊із ͡гүтүп қалдық ↓ /// ↑ қайда жүрсүң ↑ /// ↑ не ͡б̊олұп қалды ↑ /// ↑ кептеліс ↑ /// ↑ кептеліс →// кептеліс ійә ↓ ///	3 Ж: Үздік сценарий. Қ: Екінші… второстепенный рөл бүкіл сол в общем. Ж: Тамаша, тамаша! Өзіңнен не жаңалық? Қош келдің Түңгі студияға! Қ: Рақмет! Қош көрдік! Біраз болды көрмегелі. Ж: Иә. Сен біз… сені біз күтіп қалдық. Қайда жүрсің? Не болып қалды? Кептеліс? Қ: Кептеліс… кептеліс иә.
Аян Өтепберген	▶	↑ жоқ / жұмыспа ↑ /// ↑ жоқ жұмыс / жұмыс бар ^йенді ^уон бесағ мыйнұутқа кешіктімғой ↓ /// ↑ ^уойб̊ай бір әңгіме ͡б̊олсұн деб̊ жатырмыз ^уөзі ↓ /// ↑ қазір ͡б̊ағдарламамыз үш минұут болсада айтамыз кешігіп қалып̊сыз деп ↓ /// ↑ а высе / высе высе высе кептелісқой ^уонда ↓ /// ↑ алматыда ͡б̊олған ↓ /// ↑ жалпы жұмыс ↓ /// ↑ жұмұс / жұмыс ↓ ///	↑ жоқ →// жұмұс ͡па ↑ /// ↑ жоқ жұмұс →// жұмұс ͡пар ^йенді ^уомбесағ мыйнұутқа ͡гешіктімғой ↓ /// ↑ ^уойб̊ай бір әңгіме ͡б̊олсұн деб̊ жатырмыз ^уөзү ↓ /// ↑ қазір ͡б̊ағдарламамыз үш минұут полсад'айтамыз кешігіп қалып̊сыз деп ↓ /// ↑ а: высе →// высе →// высе →// высе кептелісқой ^уонда ↓ /// ↑ алматыда ͡б̊олған ↓ /// ↑ жалпы жұмұс ↓ /// ↑ жұмұс →// жұмұс ↓ ///	Ж: Жоқ, жұмыс па? Қ: Жоқ, жұмыс… жұмыс бар енді. Он бес-ақ минутқа кешіктім ғой. Ж: Ойбай бір әңгіме болсын деп жатырмыз өзі. Қазір бағдарламамыз үш минут болса да айтамыз кешігіп қалыпсыз деп. Қ: А все, все, все, все. Кептеліс қой онда. Алматыда болған. Ж: Жалпы жұмыс… Қ: Жұмыс, жұмыс.
Аян Өтепберген	▶	↑ қай жерде ↑ /// ↑ қазір ↓ /// ↑ театырда ↑ /// ↑ театыр / театырда ^йемеспін ↓ /// ↑ театыр астанада нег^ізі ↓ /// ↑ театырда істеймін / бірақ қазір кішкене түрлі түрлі жанжақты көріб̊ жатқаннаң гейін / ^ірежійссүура ͡б̊ар / әншілік ^уөнер ͡б̊ар / сосын ^ырадыйода істеймін деген сыйақтығой ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^уонда ͡б̊із ͡б̊ағдарламамызды ͡б̊астайық ↓ /// ↑ блійтс вапыростан бастаймызб̊а ↑ ///	↑ қай жерде ↑ /// ↑ қәзір ↓ /// ↑ театырда ↑ /// ↑ театыр →// театырда ^йемеспін↓ /// ↑ театыр астанада нег^ізі↓ /// ↑ театырд'істеймін →// бірақ қәзір ͡гішкене түрлү-түрлү →// жан-жақты ͡гөрүб̊ жатқаннаң ͡гейін →// ^ірежійссүура ͡б̊ар →// әншілік ^уөнөр ͡б̊ар →// сосұн ^ырадыйод'істеймін деген сыйақтығой ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^уонда ͡б̊із ͡б̊ағдарламамызды ͡б̊астайық ↓ /// ↑ блійтс вапыростам бастаймыз ͡б̊а ↑ ///	Ж: Қай жерде? Қ: Қазір… Ж: Театрда? Қ: Театр… театрда емеспін. Театр Астанада негізі. Театрда істеймін, бірақ қазір кішкене түрлі-түрлі жан-жақты көріп жатқаннан кейін режиссура бар, әншілік өнер бар, сосын радиода істеймін деген сияқты ғой. Ж: Тамаша! Онда біз бағдарламамызды бастайық. Блиц вопростан бастаймыз ба?
Аян Өтепберген	▶	↑ біздің жаңа ^ұрұуб̊рыйкамыз ͡б̊ойынша саған құлаққап кійг^іземіз / тағамыз ↓ /// ↑ саған ^уон сұрақ қойамыз ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ соған ійә жоқ ↓ /// ↑ мұузұканы қатты қойамызда ↓ /// ↑ саған нұрекең ^уон сұрақ қойады ↓ /// ↑ сен ійә жоқ / ійә жоқ / ійә жоғ ͡деб̊ жауап бересің ↓ /// ↑ қарашо ↓ ///	↑ біздің жаңа ^ұрұуб̊рыйкамыз ͡б̊ойұнша сағаң ͡ғұлаққап кійг^іземіз →// тағамыз ↓ /// ↑ саған ^уон сұрақ қойамыз ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ соған ійә жоқ ↓ /// ↑ мұузұканы қатты қойамыз ͡да↓ /// ↑ саған нұрекең ^уон сұрақ қойады ↓ /// ↑ сен ійә жоқ →// ійә жоқ →// ійә жоғ ͡деб̊ жауап пересің ↓ /// ↑ қарашо ↓ ///	3 Ж: Біздің жаңа рубрикамыз бойынша саған құлаққап кигіземіз, тағамыз. Ж: Саған он сұрақ қоямыз. 3 Ж: Иә. Ж: Соған иә-жоқ… 3 Ж: Музыканы қатты қоямыз да. Саған Нұрекең он сұрақ қояды. Сен иә-жоқ, иә-жоқ, иә-жоқ деп жауап бересің. Қ: Хорошо.
Аян Өтепберген	▶	↑ немесе ійә / ійә / ійә / ійә / ійә ↓ /// ↑ ал / кеттік ↓ /// ↑ тек̊серейік ↓ /// ↑ мұузұканы сен қойасыңғойда ↑ /// ↑ мен қойайын ійә ↓ /// ↑ бір ^уонша ^йемес ↓ /// ↑ мен ^йестімеймінда сонда ↑/// ↑ ійә ↓ /// ↑ менің сүйікті тоб̊ымдікің қойайын ↓ /// ↑ былекпиңг ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	↑ немес 'ійә →// ійә →// ійә →// ійә →// ійә ↓ /// ↑ ал →// кеттік ↓ /// ↑ тек̊серейік ↓ /// ↑ мұузұканы сең ͡ғойасыңғой ͡да ↑ /// ↑ мең ͡ғойайын ійә ↓ /// ↑ бір ^уонша ^йемес ↓ /// ↑ мен ^йестімеймін ͡да сонда ↑/// ↑ ійә ↓ /// ↑ менің сүйүктү тоб̊ұмдікің ͡ғойайын↓ /// ↑ былекпиңг ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	3 Ж: Немесе иә, иә, иә, иә, иә. Ж: Ал, кеттік. Тексерейік. Музыканы сен қоясың ғой да? 3 Ж: Мен қояйын иә. Ж: Бір онша емес… Қ: Мен естімеймін да сонда? Ж: Иә. 3 Ж: Менің сүйікті тобымдікін қояйын. Ж: Блэкпинг? 3 Ж: Иә.
Аян Өтепберген	▶	↑ сонда менде қосыламын ↓ /// ↑ ал / дыженнійді тыңдайық ↓ /// ↑ шығып тұрма ↑ /// ↑ қазір / бір секүунд ↓ /// ↑ ^йестілемізб̊а ͡б̊із ↓ /// ↑ сұрақ кеттіма ↑ /// ↑ а жоқ / жоқ ↓ /// ↑ ана жаққа ↓ /// ↑ ійә жоғ ͡дейсің ↓ /// ↑ ^йестіб̊ ͡атқан жоқпұн ↓ ///	↑ сонда мен ͡де қос^ұламын ↓ /// ↑ ал дыженнійді тыңдайық ↓ /// ↑ шығып тұр ͡ма ↑ /// ↑ қәзір →// бір секүунд ↓ /// ↑ ^йестілеміз ͡б̊а ͡б̊із↓ /// ↑ сұрақ кетті ͡ма↑ /// ↑ а: жоқ →// жоқ ↓ /// ↑ ана жаққа ↓ /// ↑ ійә жоғ ͡дейсің ↓ /// ↑ ^йестіб̊ ͡жатқан жоқпұн ↓ ///	2 Ж: Сонда менде қосыламын. Ж: Ал, Дженниді тыңдайық. 3 Ж: Шығып тұр ма? Қ: Қазір, бір секунд. 3 Ж: Естілеміз ба біз? Қ: Сұрақ кетті ма? 3 Ж: А жоқ, жоқ. Ана жаққа. Ж: Иә-жоқ дейсің. Қ: Естіп атқан жоқпын.
Аян Өтепберген	▶	↑ жауаб̊ ͡ійә жоқ болұу ͡герек ↓ /// ↑ ійә жоқ / харашо ↓ /// ↑ кеттік / ал ↓ /// ↑ кеттіма ↑ /// ↑ ійә кетті ↓ /// ↑ сөйлеб̊ жатқан жоқ̊сұңғой негізі ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ жақын арада үйленетін ^уой барма ↑ /// ↑ ійә / дұрыспа ↑ /// ↑ үйленсең тойға шақырасыңба ͡б̊ізді ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ қайттық ^уонда ↓ /// ↑ сіз қатты // қатты қоймаңышшы даусыңызды / ақырын ↓ ///	↑ жауаб̊ ͡ійә →// жоқ ͡полұу ͡герек ↓ /// ↑ ійә жоқ →// харашо ↓ /// ↑ кеттік →// ал↓ /// ↑ кетті ͡ма ↑ /// ↑ ійә кетті ↓ /// ↑ сөйлөб̊ жатқан жоқ̊сұңғой нег^ізі↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ жақын арад'үйлөнөтін ^уой бар ͡ма ↑ /// ↑ ійә →// дұрұс ͡па ↑ /// ↑ үйлөнсөң тойға шақ^ырасыңба ͡б̊ізді ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ қайттық ^уонда ↓ /// ↑ сіз ͡ғатты // қатты қоймаңышшы даусұңұздұ →// ақ^ырын ↓ ///	Ж: Жауап иә-жоқ болу керек. Қ: Иә-жоқ, хорошо. Ж: Кеттік, ал. Кетті ма? 3 Ж: Иә кетті. Қ: Сөйлеп жатқан жоқсың ғой негізі. Ж: Тамаша! Жақын арада үйленетін ой бар ма? Қ: Иә. Дұрыс па? Ж: Үйленсең тойға шақырасың ба бізді? Қ: Жоқ. 2 Ж: Қайттық онда. 3 Ж: Сіз қатты… қатты қоймаңызшы даусыңызды, ақырын.
Аян Өтепберген	▶	↑ көрермендерді шақырасыңба тойға ↑ /// ↑ ау ↓ /// ↑ ау дейді ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ көрермендерді шақырады ^йекен ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ дәулетте шақырасыңба ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^уөйткені / мен жүргүземінғой ↓ /// ↑ дәулетпем бірге ͡б̊ір шығасыңба дейді ↑ /// ↑ сондай сұрақ ͡пар ↓ ///	↑ көрөрмөндерді шақ^ырасың ͡ба тойға ↑ /// ↑ ау ↓ /// ↑ ау дейді ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ көрөрмөндерді шақ^ырады ^йекен ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ дәулөттү шақ^ырасың ͡ба ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^уөйткөнү →// мен жүргүзөмінғой ↓ /// ↑ дәулөтпөм бірге ͡б̊ір шығасың ͡ба дейді ↑ /// ↑ сондай сұрақ ͡пар ↓ ///	Ж: Көрермендерді шақырасың ба тойға? Қ: Ау? Ж: Ау дейді. Қ: Иә. Ж: Көрермендерді шақырады екен. Тамаша! Дәулетті шақырасың ба? Қ: Иә. Ж: Тамаша! 2 Ж: Өйткені, мен жүргіземін ғой. Ж: Дәулетпен бірге бір шығасың ба дейді. Сонда сұрақ бар.
Аян Өтепберген	▶	↑ тойдаң гейін ійә ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қазақ̊ша ͡б̊ійзнес кійносына тегін түсесіңба ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ болашақта ^уоскар намыйнасыйасын аласыңба ↑ /// ↑ ійә шығар ↓ /// ↑ ійә шығар дейді / ал ↓ /// ↑ сен ^йестіп ^уотырсыңба ͡б̊ізді ↑ /// ↑ жожоқ ↓ ///	↑ тойдаң ͡гейін ійә ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қазақ̊ша ͡б̊ійзнес күйносұна тегін түсөсүң ͡ба↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ болашақта ^уоскар намұйнасыйасын аласың ͡ба↑ /// ↑ ійә шығар ↓ /// ↑ ійә шығар дейд'ал ↓ /// ↑ сен ^йестіп ^уотұрсұң ͡ба ͡б̊ізді ↑ /// ↑ жо-жоқ ↓ ///	2 Ж: Тойдан кейін. Қ: Иә. Ж: Тамаша! Қазақша бизнес киносына тегін түсесің ба? Қ: Жоқ. Ж: Болашақта Оскар номинациясын аласың ба? Қ: Иә шығар. Ж: Иә шығар дейді ал. 3 Ж: Сен естіп отырсың ба бізді? 2 Ж: Жо-жоқ.
Аян Өтепберген	▶	↑ ау ↓ /// ↑ ^йестіп ^уотырсыңба ͡б̊ізді ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ^йестіп ^уотырған жоқ ↓ /// ↑ жоғ ͡деп қойады ↓ /// ↑ дәулеттің әзілдері ұнайдыма ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ ^йестіп ^уотыр ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтары ұнайдыма ↑ /// ↑ жоқ ↓ ///	↑ ау ↓ /// ↑ ^йестіп ^уотұрсұң ͡ба ͡б̊ізді↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑^йестіп ^уотұрған жоқ ↓ /// ↑ жоғ ͡деп қойады ↓ /// ↑ дәулөттүң әзілдер'ұнайдыма ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ ^йестіп ^уотұр ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтар'ұнайды ͡ма ↑ /// ↑ жоқ ↓ ///	Қ: Ау? 3 Ж: Естіп отырсың ба бізді? Ж: Жоқ, естіп отырған жоқ. 3 Ж: Жоқ деп қояды. Ж: Дәулеттің әзілдері ұнайды ма? Қ: Иә. Ж: Тамаша! 3 Ж: Естіп отыр. Ж: Салтанаттың сұрақтары ұнайды ма? Қ: Жоқ.
Аян Өтепберген	▶	↑ қазір ͡көрсетемін саған деппа ↑ /// ↑ сосын ↓ /// ↑ ^уос^ымен сұрақтарды тоқтатайынба ↑/// ↑ ійә ↓ /// ↑ түңгү ^ұстұудыйаға ^йекінші мәрте қонаққа келесіңбе ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ ^уол ^йестіп ^уотыр ↓ /// ↑ болдыма ↑/// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ ///	↑ қазір ͡гөрсөтөмін саған деп ͡па ↓ /// ↑ сосұн ↓ /// ↑ ^уос^ымен сұрақтарды тоқтатайым ͡ба ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ түңгү ^ұстұудыйаға ^йекінші мәрте қонаққа ͡гелесің ͡бе ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ ^уол ^йестіп ^уотұр ↓ /// ↑ болдұма ↑/// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ ///	3 Ж: Қазір көрсетемін саған деп па. Ж: Сосын… осымен сұрақтарды тоқтатайын ба? Қ: Иә. Ж: Түңгі студияға екінші мәрте қонаққа келесің бе? Қ: Жоқ. 3 Ж: Ол естіп отыр. Қ: Болды ма? Ж: Тамаша! Қошеметтеріңіз!
Аян Өтепберген	▶	↑ жарайсың ↑ /// ↑ ^уон сұрақтың бәр^іне дұрұш шауап пермедің ↓ /// ↑ бізге жүзмың теңге қарыз ͡б̊оп қалдың ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ ^уөтө керемет ͡шауап перді ↓ /// ↑ жоқ ͡парлығ жауап дәл гелді ↓ /// ↑ ійә / тұура ↓ /// ↑ кім ↓ /// ↑ мемба ↑/// ↑ үйлөнөсің ↓ /// ↑ үйлөнөсіңба дедім / ійә деді ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтарынам басқа ↓ ///	↑ жарайсың ↑ /// ↑ ^уон сұрақтың бәр^іне дұрұш ͡шауап пермедің ↓ /// ↑ бізге жүзмың теңге қарыз ͡б̊оп қалдың ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ ^уөтө керемет ͡шауап ͡перді ↓ /// ↑ жоқ ͡парлығ жауап дәл ͡гелді ↓ /// ↑ ійә →// тұура ↓ /// ↑ кім ↓ /// ↑ мем ͡ба↑/// ↑ үйлөнөсің ↓ /// ↑ үйлөнөсің ͡ба дедім →// ійә деді ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтарынам басқа ↓ ///	2 Ж: Жарайсың! Он сұрақтың бәріне дұрыс жауап бермедің. Ж: Бізге жүз мың теңге қарыз боп қалдың. Тамаша! Қошеметтеріңіз! Өте керемет жауап берді. Жоқ барлық жауап дәл келді. 2 Ж: Иә, тура. Қ: Кім? Мен ба? Ж: Үйленесің… үйленесің ба дедім, иә деді. 3 Ж: Салтанаттың сұрақтарынан басқа.
Аян Өтепберген	▶	↑ үйленесіңба деп ^йедім/ ійә дедің ↓ /// ↑ қонаққа шақырасыңба десем / жоғ ͡дейсің ↓ /// ↑ көрермендерді десе / ійә дедің ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтары ұнайма десе / жоқ / ұнамайды дейсің ↓ /// ↑ тамаша / қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ дәулет / дәулетті ғана ^йестідім мен ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ дәулет / дәулет дегенді түсүндім / артыйкұулйасыйадан ↓ ///	↑ үйлөнөсің ͡ба деп ^йедім / ійә дедің ↓ /// ↑ қонаққа шақ^ырасың ͡ба десем →// жоғ ͡дейсің ↓ /// ↑ көрөрмөндөрді десе →// ійә дедің ↓ /// ↑ салтанаттың сұрақтар'ұнайма десе →// жоқ →// ұнамайды дейсің ↓ /// ↑ тамаша / қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ дәулөт / дәулөттүғана ^йестідім мен ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ дәулөт →//дәулөт дегенді түсүндүм →// артійкұулйасыйадан ↓ ///	Ж: Үйленесің ба деп едім, иә дедің. Қонаққа шақырасың ба десем, жоқ дейсің. Көрермендерді десе, иә дедің. Салтанаттың сұрақтары ұнай ма десе, жоқ, ұнамайды дейсің. Тамаша, қошеметтеріңіз! Қ: Дәулет… Дәулетті ғана естідім мен. Ж: Иә. Қ: Дәулет… Дәулет дегенді түсіндім, артикуляциядан.
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә / дәулеттің сұрақтары / дәулеттің әзілдері ұнайдыма / деген сұрақ болды ↓ /// ↑ жалпы дәулет ^йекеулеріңіз ͡б̊ір академійәда ^уоқыдыңыздар ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ бір үйде тұрдық ↓ /// ↑ сол ^уоқыйғаны айтқым келіп ^уотыр ↓ /// ↑ жүргенывта ^уоқыйды / айта салайын ↓ /// ↑ бірақ айаң колежден кейін келді ↓ /// ↑ колежде ^уоқып ↓ /// ↑ ^уол қай жылдары ↑ ///	↑ ійә →// дәулөттүң сұрақтары →// дәулөттүң әзілдер'ұнайды ͡ма →// деген сұрақ ͡полдұ ↓ /// ↑ жалпы дәулөт ^йекеулөрүңүз ͡б̊ір академійәда ^уоқұдұңыздар ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ бір үйдө тұрдұқ ↓ /// ↑ сол ^уоқұйған'айтқым келіп ^уотұр ↓ /// ↑ жүргөновта ^уоқұйд'айан →// айта салайын ↓ /// ↑ бірағ айаң ͡голедыждең ͡гейің ͡гелді ↓ /// ↑ колледжде ^уоқұп ↓ /// ↑ ^уол ͡ғай жылдары ↑ ///	Ж: Иә, «Дәулеттің сұрақтары, Дәулеттің әзілдері ұнайды ма?» деген сұрақ болды. Жалпы Дәулет екеулеріңіз бір академияда оқыдыңыздар иә? 2 Ж: Иә. 3 Ж: Бір үйде тұрдық. 2 Ж: Сол оқиғаны айтқым келіп отыр. Жүргеновта оқиды Аян. Айта салайын. Бірақ Аян колледжден кейін келді. Колледжде оқып… Ж: Ол қай жылдары?
Аян Өтепберген	▶	↑ ^йекі мың ^уон бір ↓ /// ↑ тоқ̊сан ійә / сол ^йекі мың ↓ /// ↑ ^уол гезде ^істепендыйа қанша ͡б̊олды ↑ /// ↑ ^уон бес мың ↓ /// ↑ жоқ / ^йекі мың // ^уон бес мың бопты ^уо гезде ↓ /// ↑ ^уонба ↓ /// ↑ ^уон бірма ↑ /// ↑ ^уон бе ↓ /// ↑ ааа : / ^йекі мың ^уон бірінші жылы / ^істепендыйа ^уон бес мың ↓ ///	↑^йекімың ^уомбір ↓ /// ↑ тоқ̊сан ійә →// сол ^йекімың ↓ /// ↑ ^уол ͡гезде ^істепендійә қанша ͡б̊олдұ ↑ /// ↑ ^уомбес мың ↓ /// ↑ жоқ →// ^йекімың // ^уомбесмың болұптұ ^уол ͡гезде ↓ /// ↑ ^уом ͡ба ↓ /// ↑ ^уомбір ͡ма↑ /// ↑ ^уомбес ↓ /// ↑ а: →// ^йекімың ^уомбірінші жылы →// ^істепендійә ^уомбесмың ↓ ///	Қ: Екі мың он бір. 3 Ж: Тоқсан. 2 Ж: Иә, сол екі мың. Ж: Ол кезде степендия қанша болды? Қ: Он бес мың. 2 Ж: Жоқ, екі мың… Ж: Он бес мың болыпты ол кезде. 2 Ж: Он ба? Он бір ма? Қ: Он бес. Ааа екі мың он бірінші жылы степендия он бес мың.
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә/ ^уоныншы ↓ /// ↑ жоқ ^уоқ^ұуға түскен жылың ↑ /// ↑ ^уон бір ↓ /// ↑ ^уон бірма ↑ /// ↑ ^уон бір / бірақ̊ ^істепендыйан'айта берема ↑ /// ↑ ^йекі мың ^уон бірінші жылы ͡б̊олса / ^уон бірінші жыл шығар ↓ /// ↑ бірақ айан мың баладан кейін жүргөнывке түсті ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	↑ ійә →// ^уонұншұ ↓ /// ↑ жоқ ^уоқ^ұуға түскөн жылың ↑ /// ↑ ^уомбір ↓ /// ↑ ^уомбір ͡ма ↑ /// ↑ ^уом бір →// бірақ̊ ^істепендійән'айта бере ͡ма ↑ /// ↑ ^йекімың ^уомбірінші жылы ͡б̊олса→// ^уомбірінші жыл шығар ↓ /// ↑ бірағ айан мың баладаң ͡гейін жүргөнүвке түстү ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	2 Ж: Иә, оныншы. Жоқ оқуға түскен жылың. Қ: Он бір. 2 Ж: Он бір ма? Ж: Он бір, бірақ степендияны айта бере ма? 2 Ж: Екі мың он бірінші жылы болса, он бірінші жыл шығар. Бірақ Аян мың баладан кейін Жүргеновке түсті. Қ: Иә.
Аян Өтепберген	▶	↑ сосұн мен аудыйторыйадан шығамда / ^йенді / кішкене ағалық қылайын деген сыйақты ^уоймен ↓ /// ↑ піріймерн'алыстан қарасам / ^уосұ перваштардың аудыйторыйасын тұсұнда / біреу гыйтара тартып ^уотыр ↓ /// ↑ ^йе бері ͡гел дедімше ↓ /// ↑ дұрұс көрүп тұрған жоқпын ↓ /// ↑ бійтіп ^уойнап ^уотырма ↓ /// ↑ бері ͡гел деп / бері ͡гел / бері ͡гел деп ^уөзің барғасың ғой ↓ /// ↑ сөйтіп ↓ /// ↑ кемейма ↑ ///	↑ сосұн мен аудыйторұйадан шығам ͡да →// ^йенді →// кішкен'ағалық қылайын деген сыйақты ^уоймен ↓ /// ↑ піріймерн'алыстан қарасам →// ^уосұ перваштардың аудыйторұйасын тұсұнда →// біреу ͡гыйтара тартып ^уотұр ↓ /// ↑ ^йе: бері ͡гел дедім ͡ше ↓ /// ↑ дұрұс көрүп тұрған жоқпұн ↓ /// ↑ бүйтүп ^уойнап ^уотұр ͡ма ↓ /// ↑ бері ͡гел деп →// бері ͡гел →// бері ͡гел деп ^уөзүң барғансыңғой ↓ /// ↑ сөйтүп ↓ /// ↑ келмей ͡ме ↑ ///	2 Ж: Сосын мен аудиториядан шығам да енді, кішкене ағалық қылайын деген сияқты оймен. Примерно алыстан қарасам, осы перваштардың аудиториясын тұсында біреу гитара тартып отыр. "Е, бері кел" дедім ше. Дұрыс көріп тұрған жоқпын. Бүйтіп ойнап отыр ма. "Бері кел деп, бері кел, бері кел" деп өзің барғансың ғой. Сөйтіп… Ж: Кемей ма?
Аян Өтепберген	▶	↑ кемейді / гыйтара ^уойнап ^уотыр ↓ /// ↑ сөйтіп қарап қаса / бійтіп кесем / айам бійтіп қарайдыда / ана мың баладаң көрүб̊ ͡алғасыңғой ↓ /// ↑ ыңғайсызданып қалдым ↓ /// ↑ кім біледі гыйтарасының ішінде садақ ͡барма / қылыш барма ↑ /// ↑ сосын мен ассалаумағалейкүм дегесіңғой ↓ /// ↑ қалайсың // болды / жақ̊сы // деп ^уөзің // ^уөзің барып / ^уөзің кетіп ↓ /// ↑ ^йенді таңсық болд мен үшүн / және ^уөнерін ^йенді ͡б̊ағалап / құрметтеу / ^уолай дөрекі сөйлемеу ͡керек ^йекенін түсүндімда ↓ /// ↑ ^уоның үстүне ^уо гезде денесі мынандай болатын ↓ ///	↑ кемейді →// гыйтара ^уойнап ^уотұр ↓ /// ↑ сөйтүп қарап қалса →// бүйтүп кесем →// айам бүйтүп қарайды ͡да →// ана мың баладаң гөрүб̊ ͡алғасыңғой ↓ /// ↑ ыңғайсызданып ͡ғалдым ↓ /// ↑ кім біледі гыйтарасының ішінде садақ ͡пар ͡ма→// қылыш бар ͡ма ↑ /// ↑ сосұн мен ассалаумағалейкүм дегесіңғой ↓ /// ↑ қалайсың // болдұ →// жақ̊сы // деп ^уөзүң // ^уөзүң барып →// ^уөзүң ͡гетіп ↓ /// ↑ ^йенді таңсық ͡полды мен үшүн →// және ^уөнөрүн ^йенді ͡б̊ағалап →// құрметтеу /^уолай дөрөкү сөйлөмөу ͡герек ^йекенін түсүндүм ͡да ↓ /// ↑ ^уонұң үстүнө ^уо ͡гезде денесі мынандай болатын ↓ ///	2 Ж: Кемейді, гитара ойнап отыр. Сөйтіп қарап қаса, бүйтіп кесем, Аян бүйтіп қарайды да, ана мың баладан көріп алғасың ғой. Ыңғайсызданып қалдым. Кім біледі гитарасының ішінде садақ бар ма, қылыш бар ма. Сосын мен «ассалаумағалейкүм» дегесің ғой. «Қалайсың?», «болды, жақсы» деп өзің… өзің барып, өзің кетіп. Енді таңсық болд мен үшін. Және өнерін енді бағалап, құрметтеу олай дөрекі сөйлемеу керек екенін түсіндім да. Оның үстіне о гезде денесі мынандай болатын.
Аян Өтепберген	▶	↑ күштү ^йекен↓ /// ↑ жүргенывте ͡б̊ірінші кұурста ^уоқұб̊ жатқан стүудент / үлкен кұйноға түсүб̊ ͡үлгердің ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ бірінші ͡кұурста / тамаша ↑ /// ↑ бізде жалпы / бүгүн тарыйхый сәт бүгүн ^ұстұудыйада алғаш ^ірет таймас пен томыйрыйс кездесіп ^уотұр ↓ /// ↑ салтанат томыйрыйс кұйносында томыйрыйсті сомдадың ійә ↑ /// ↑ аа : 'ійә ↓ /// ↑ жас тыйрас пен томыйрыйспа ↑ ///	↑ күштү ^йекен ↓ /// ↑ жүргөнывте ͡б̊ірінші ͡гұурста ^уоқұб̊ жатқан стүудөнт →// үлкөң ͡гұйноға түсүб̊ ͡үлгөрдүң ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ бірінші ͡гұурста →// тамаша ↑ /// ↑ бізде жалпы →// бүгүн тарійхій сәт пүгүн ^ұстұудыйад'алғаш ^ірет таймас пен тамійрійс кездесіп ^уотұр ↓ /// ↑ салтанат тамійрійс кійносұнда тамійрійсті сомдадың ійә↑ /// ↑ а: 'ійә ↓ /// ↑ жас тыйрас пен тамійрійс ͡па ↑ ///	Ж: Күшті екен. Жүргеновта бірінші курста оқып жатқан студент, үлкен киноға түсіп үлгердің иә? Қ: Иә. Ж: Бірінші курста тамаша! Бізде жалпы, бүгін тарихи сәт бүгін студияда алғаш рет Таймас пен Томирис кездесіп отыр. Салтанат «Томирис» киносында Томиристі сомдадың иә? Қ: Ааа иә. Жас Тирас пен Томирис па?
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊із ^йенді авторлар айтады таймас болып көп тан^ымал / таймас тұуралы айтыңыздаршы деп ↓ /// ↑ жалпы ͡б̊із ͡б̊үгүн сұрағымыз // салтанат бастады ͡б̊ағдарламаны ↓ /// ↑ жалпы актұйорларға қыйын ^йемеспа дейді ↑ /// ↑ мысалға / сен заманауый серійалдардада / кұйноларда ^уойнайсың ↓ /// ↑ ^уодаң гейін / үш ай / төрт айдан ͡гейін тарыйхый кұйноға ͡көшіп кетесің ↓ /// ↑ ійә / ғасырдан ғасырға секірүу қаншалықты қыйынба ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді мынандай нәрсеғой деп бастайтын десең ↓ /// ↑ сұу / шәй жоқпа мына жерде ↓ /// ↑ ^йенді қыйын боғаң гезде / дайындыққой ^ұлйұуб̊ой жерде ↓ /// ↑ ^йенді ^уөз^үңүзде / выпірійнсійпе мына жерде ^уотұрғанның бәрі соған / кұйнонұң ар жағ^ына ↓ /// ↑ жоқ / маған қыйын ^йемес ↓ /// ↑ мен бір ^уоб̊ыразды жеті жыл ^уойнай берем ↓ ///	↑ ійә ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊із ^йенд'авторлар айтады таймас ͡полұп көп тан^ымал →// таймас тұурал'айтыңыздаршы деп ↓ /// ↑ жалпы ͡б̊із ͡б̊үгүн сұрағымыз // салтанат пастады ͡б̊ағдарламаны ↓ /// ↑ жалп'актұйорларға қыйын ^йемес ͡па дейді ↑ /// ↑ мысалға →// сен заманауый серійалдарда ͡да →// кійнолар ͡да ^уойнайсың ↓ /// ↑ ^уодаң ͡гейін →// үш ай →// төрт айдан ͡гейін тарійхій ͡гүйноға ͡гөшүп кетесің ↓ /// ↑ ійә →// ғасырдан ғасырға секірүу ͡ғаншалықты қыйым ͡ба ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді мынандай нәрсеғой деп пастайтын десең ↓ /// ↑ сұу →// шәй жоқпа мына жерде ↓ /// ↑ ^йенді ͡ғыйым болғаң ͡гезде →// дайындыққой ^ұлйұуб̊ой жерде ↓ /// ↑ ^йенді ^уөз^үңүзде →// выпірійнсійпе мына жерде ^уотұрғанның бәрі соған →// кійнонұң ар жағ^ына ↓ /// ↑ жоқ →// мағаң ͡ғыйын ^йемес ↓ /// ↑ мем бір ^уоб̊ыразды жеті жыл ^уойнай берем ↓ ///	3 Ж: Иә. Ж: Иә. Енді біз енді авторлар айтады Таймас болып көп танымал, Таймас туралы айтыңыздаршы деп. Жалпы біз бүгін сұрағымыз… Салтанат бастады бағдарламаны. Жалпы актёрларға қиын емес па дейді. Мысалға, сен заманауи сериалдарда да, киноларда ойнайсың. Одан кейін, үш ай, төрт айдан кейін тарихи киноға көшіп кетесің. "3 Ж: Иә, ғасырдан-ғасырға секіру қаншалықты қиын ба? Ж: Иә. Қ: Енді мынандай нәрсе ғой деп бастайтын десең. Су, шәй жоқ па мына жерде? Енді қиын болған кезде, дайындық қой любой жерде. Енді өзіңізде, в принципе мына жерде отырғанның бәрі соған, киноның ар жағына… Ж: Жоқ, маған қиын емес. Мен бір образды жеті жыл ойнай беремін. "
Аян Өтепберген	▶	↑ кійім ауыстырыппа ^йешше ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді дайындық ↓ /// ↑ бізде мыңбаланың бір ^йерек̊шелігі // мыңбаладан танылдыққой ^йенді/ ^ырас^ыменде тырампылыйн болған дейді ↓ /// ↑ күштү кұйно ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ тырампылыйн болғандықтан / ^уол жерде дайындық бізде жарты жылдайма ͡б̊олдығой ↓ /// ↑ то^йеіст кійім ͡кійіб̊ жүрүу / қалай сөйледі / қалай қарады / салйарұйге ͡б̊арып күйдүрді ͡б̊ізді/ ^йенді сол жерде қапқаралау ͡б̊олғанғой ^йенді кішкене ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сіздердің пыреактеріңіз жақ̊сы ^йекен ↓ ///	↑ кійім ауұстұрұп ͡па ^йешше ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді дайындық ↓ /// ↑ бізде мыңбаланың бір ^йерек̊шелігі // мыңбаладан танылдыққой ^йенд і: ^ырас^ыменде тырампылыйм болған дейді ↓ /// ↑ күштү кійно ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ тырампылыйм болғандықтан →// ^уол жерде дайындық ͡пізде жарты жылдайма ͡б̊олдұғой ↓ /// ↑ то ^йеіст кійім ͡гійіб̊ жүрүу →// қалай сөйлөдү →// қалай ғарады →// салйарұйге ͡б̊арып күйдүрдү ͡б̊ізді →//^йенді сол жерде қапқаралау ͡б̊олғанғой ^йенді ͡гішкене ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сіздердің пыректеріңіз жақ̊сы ^йекен↓ ///	Қ: Киім ауыстырып па еще. Ж: Иә. Қ: Енді дайындық. Бізде мың баланың бір ерекшелігі… мың баладан танылдық қой енді, расыменде трамплин болған дейді. Ж: Күшті кино болды. "Қ: Трамплин болғандықтан, ол жерде дайындық бізде жарты жылдай ма болды ғой. То есть киім киіп жүру, қалай сөйледі, қалай қарады, солярийге барып күйдірді бізді, енді сол жерде қап-қаралау болған ғой енді кішкене. Ж: Жақсы. Сіздердің проектеріңіз жақсы екен. "
Аян Өтепберген	▶	↑ тамақты // үш ^ұуақыт тамағы ͡б̊арлығы формада қалыпта ұстау / сахына тілі / актұйорлық̊ шеб̊ерлік / қалай жүред / қалай күлед деген сыйақты ͡б̊ір ^уөз^үміздің арамызда // ^йең бастысы кадыр сыртындағы фыйлімға деген дайындық қорлан / жаңағы құралай анарб̊екыва / асылхан / артұур / дәурен сергазыйн ^уос^ұлардың барлығымыз кұйноға дайындалыб̊ жүрдүк қой / ^уөмүрде ↓ /// ↑ әлійә // әлійә ↓ /// ↑ әлійә ͡б̊ар ійә ↓ /// ↑ ^уоған кұйноға дейіңгі арадағы атнашеныйа түзел / түзелдіда / то ^йеіст / сыразұу ͡б̊ірден үуже ^үрөлге ͡б̊екітіп қойғаңнан кейін / біз үужө сартай / таймас деп бір б̊ір^імізге солай не істегеннен кейін кадырда жаңағы атнашеныйа ͡б̊әрі көр^ініп тұрды ↓ /// ↑ ій бір жағ^ынан / мен ^уойлаймын сол үшүнде ͡б̊ір халықтың жүрегінен ^уорын алған пыраект болды ↓ ///	↑ тамақты // үш ^ұуақыт тамағы ͡б̊арлығы формада ͡ғалыпт'ұстау →// сақына тілі →// актұйорлық̊ шеб̊ерлік →// қалай жүрөдү →// қалай гүлөдү деген сыйақты ͡б̊ір ^уөз^үмүздің арамызда // ^йең бастысы ͡гадыр сыртындағы фійлімге деген дайындық қорлан →// жаңағы құралай анарб̊екова / асылған →// артұур →// дәурен сергазыйн ^уос^ұлардың барлығымыз гійноға дайындалыб̊ жүрдүкқой / ^уөмүрдө ↓ /// ↑ әлійә // әлійә ↓ /// ↑ әлійә ͡б̊ар ійә ↓ /// ↑ ^уоғаң ͡гійноға дейіңг'арадағы уотношенійә түзөл →//түзөлдү ͡да →// то ^йеіст →// сыразұу ͡б̊ірден үужө ^үрөлгө ͡б̊екітіп қойғаңнаң ͡гейін →// біз үужө сартай →// тай мас ͡теп ͡пір-б̊ір^імізге солай н'істегеннен кейің ͡гадырда жаңағы ^уотношенійәнің ͡б̊әрі ͡гөр^үнүп тұрдұ ↓ /// ↑ ій бір жағ^ынан / мен ^уойлаймын сол үшүнде ͡б̊ір халықтың жүрөгүнен ^уорұн алғам пыраект полдұ ↓ ///	Қ: Тамақты… үш уақыт тамағы барлығы формада қалыпты ұстау, сахна тілі, актёрлық шеберлік, қалай жүреді, қалай күледі деген сияқты бір өзіміздің арамызда… ең бастысы кадр сыртындағы фильмға деген дайындық Қорлан, жаңағы Құралай Анарбекова, Асылхан, Артур, Дәурен Сергазин осылардың барлығымыз киноға дайындалып жүрдік қой, өмірде. Ж: Әлия… Әлия. Қ: Әлия бар иә. Оған киноға дейінгі арадағы отношения түзел… түзелді да, то есть, сразу бірден уже рөлге бекітіп қойғаннан кейін, біз уже Сартай, Таймас деп бір-бірімізге солай не істегеннен кейін кадрда жаңағы отношенияның бәрі көрініп тұрды. И бір жағынан, мен ойлаймын сол үшін де бір халықтың жүрегінен орын алған проект болды.
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә / ійә халықтың көң^үлүнен шықты деп ^уойлайм ↓ /// ↑ ^уөйткені / сол гезде ͡б̊із піремійераға ͡б̊арғаң гезде / қателеспесем арман кұйнотеатры ↓ /// ↑ сівет жанды / барлығы тұрұп̊ шапалағ ұрдұқ / қарасам үлкен кіс^ілер гөп ↓ /// ↑ бәрі ата аналарын алып кеген ↓ /// ↑ жақ̊сы пыраект болұп̊ шықты ↓ /// ↑ жалпы ^уосы қазақ̊станда қазір кұйнолар ͡көп түс^үрүліб̊ жатыр ↓ /// ↑ жалпы ͡көп түс^үрүлсе / каңк^ұуренсійә дейді жәнеде сапасыда // артады ↓ /// ↑ артады ↓ /// ↑ жалпы ^уосы мың баладағы ͡б̊арлығ актұйорлар жас актұйорлар ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ сол кұйнодаң гейім барлығы тан^ымал боп кетті ↓ /// ↑ қазір араласып тұрасыздарма ↑ ///	↑ ійә →// ійә халықтың ͡гөң^үлүнен шықты деп ^уойлайм ↓ /// ↑ ^уөйткөнү →// сол ͡гезде ͡б̊із піремійераға ͡б̊арғаң ͡гезде →// қателеспесем армаң гұйнотеатры ↓ /// ↑ свет ͡шанды →// барлығы тұрұп̊ шапалағ ұрдұқ →// қарасам үлкөң гіс^ілер ͡гөп ↓ /// ↑ бәр'ата-аналарын алып кеген ↓ /// ↑ содан жақ̊сы пыраект ͡полұп̊ шықты ↓ /// ↑ жалпы ^уосұ қазақ̊станда ͡ғазір ͡гұйнолар ͡гөп түс^үрүліб̊ жатыр ↓ /// ↑ жалпы ͡гөп түс^үрүлсе →// коңк^ұурөнсійә дейді және ͡де сапасыда // артады ↓ /// ↑ артады ↓ /// ↑ жалпы ^уосұ мың баладағы ͡б̊арлығ актұйорлар жас актұйорлар ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ сол ͡гұйнодаң ͡гейім барлығы тан^ымал боп кетті ↓ /// ↑ қәзір араласып тұрасыздар ͡ма ↑ ///	Ж: Иә, иә халықтың көңілінен шықты деп ойлайм. Өйткені, сол кезде біз премьераға барған кезде, қателеспесем Арман кинотеатры. Свет жанды, барлығы тұрып шапалақ ұрдық, қарасам үлкен кісілер көп. Бәрі ата-аналарын алып кеген. Содан жақсы проект болып шықты. Жалпы осы Қазақстанда қазір кинолар көп түсіріліп жатыр. Жалпы көп түсірілсе, конкуренция дейді және де сапасы да… "3 Ж: Артады. Ж: Артады. Жалпы осы мың баладағы барлық актёрлар жас актёрлар болды. Сол кинодан кейін барлығы танымал боп кетті. Қазір араласып тұрасыздар ма? "
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә / быйыл бұйыртčа ^йекі мың // ^уон бір жыл болады мыңбала шыққанына ↓ /// ↑ ^йенді алғашқ̊ы пыраект болғаннан кейін сөйтүп̊ санаб̊ жүресіңда ↓ /// ↑ қалған пыраектерді санамайсыңғой ^йенді ↓ /// ↑ ^йей/ ^ыладна дейсіңда ↓ /// ↑ ^уон бір жыл болады ↓ /// ↑ барлығымен араласып тұрамыз / сәлеміміз түзүу / аман^йесен / асылхан ^йекеумүз ͡б̊ір театырда сол ↓ /// ↑ ^уөзүншө ͡б̊оп кеткендер ͡б̊арма ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ мен ғана ↓ /// ↑ шындықты айтып ^уотұр ↓ /// ↑ жоқ / шын^ымен / актұйор үшүн ^йең бір маңызды сәттің біреуі / мысалы / кастыйңгке ͡б̊арасың ↓ /// ↑ ^йенді айан сыййақты ͡б̊олсаң / үуверен болып бар^ұуға ͡б̊олатын шығар ^йенді/ тәуекел сыйақты ͡б̊олсаң / әйтеуүр ͡б̊іреуүне аладығой деп ↓ /// ↑ сосұн барғаннаң гейіңгі маңызды неғой // жарайды / хаб̊арласамыз // дейдіғой ↓ /// ↑ қашан хаб̊арласады саған / хаб̊арласама / хаб̊арласпайма ійә ↑ ///	↑ ійә →// быйыл бұйұртčа ^йекімың // ^уомбір жыл болады мыңбала шыққанына ↓ /// ↑ ^йенд'алғашқ̊ы пыраек ͡полғаннаң ͡гейін сөйтүп̊ санаб̊ жүрөсүң ͡да ↓ /// ↑ қалғам пыраектерді санамайсыңғой ^йенді ↓ /// ↑ ^йей →// ^ыладна дейсің ͡да ↓ /// ↑^уомбір жыл болады ↓ /// ↑ барлығымен араласып тұрамыз →// сәлеміміз түзүу →// аман-^йесен →// асылған ^йекеумүз ͡б̊ір театырда сол ↓ /// ↑ ^уөзүншө ͡б̊оп кеткендер ͡б̊арма ↑ /// ↑ жоқ ↓ /// ↑ менғана ↓ /// ↑ шындықт'айтып ^уотұр ↓ /// ↑ жоқ →// шын^ымен →//актұйор үшүн ^йең бір маңызды сәттің біреуү →// мысалы →// кастыйңгке ͡б̊арасың ↓ /// ↑ ^йенд'айан сыйақты ͡б̊олсаң →// үувөрөм болұп ͡пар^ұуға ͡б̊олатын шығар ^йенді →// тәуөкөл сыйақты ͡б̊олсаң →// әйтеуүр ͡б̊іреуүн'аладығой деп ↓ /// ↑ сосұм барғаннаң ͡гейіңгі маңызды ͡неғой // жарайды →// хаб̊арласамыз // дейдіғой ↓ /// ↑ қашан хаб̊арласады саған →// хаб̊арласама →// хаб̊арласпайм'ійә ↑ ///	Қ: Иә. Биыл бұйыртса екі мың… он бір жыл болады мың бала шыққанына. Енді алғашқы проект болғаннан кейін сөйтіп санап жүресің да. Қалған проекттерді санамайсың ғой енді. Ей, ладно дейсің да. Он бір жыл болады. Барлығымен араласып тұрамыз, сәлеміміз түзу, аман-есен, Асылхан екеуміз бір театрда сол… Ж: Өзінше боп кеткендер бар ма? Қ: Жоқ. 2 Ж: Мен ғана. Қ: Шындықты айтып отыр. 2 Ж: Жоқ, шынымен, актёр үшін ең бір маңызды сәттің біреуі, мысалы, кастингке барасың. Енді Аян сияқты болсаң, уверен болып баруға болатын шығар енді, Тәуекел сияқты болсаң, әйтеуір біреуіне алады ғой деп. Сосын барғаннан кейінгі маңызды не ғой «жарайды, хабарласамыз» дейді ғой. Қашан хабарласады саған, хабарласа ма, хабарласпай ма иә. "
Аян Өтепберген	▶	↑ күт дейсің ғой ↓ /// ↑ күтесің ғой ↓ /// ↑ бірақ қаб̊арласып қалып / сізді ͡б̊екітті деген сәттегі құуаныш қалай болұу керек ↑ /// ↑ мәселен / мыңбаладағы қалай құуандың ↑ /// ↑ мың балада ͡б̊ізді ͡құуантқан жоққой сол ↓ /// ↑ бізде ͡б̊үйттү / мысалға / бір ^үрөлге ^йекі адамнан бекітіп қойдығой ↓ /// ↑ бір ^үрөлге ^йекі адам бекіттіда ↓ /// ↑ мысалға / таймасқа ^йекі адам / сартайға ^йекі адам / қорлаңға ^йекі адам / ілійәсқа ^йекі адам деп ↓ ///	↑ күт дейсіңғой ↓ /// ↑ күтөсүңғой ↓ /// ↑ бірақ хаб̊арласып қалып →// сізді ͡б̊екітті деген сәттегі ͡ғұуаныш қалай болұу ͡герек ↑ /// ↑ мәселен →// мың баладағы қалай ғұуандың ↑ /// ↑ мың балада ͡б̊ізді ͡ғұуантқан жоққойсол↓ /// ↑ бізде ͡б̊үйттү →// мысалға →// бір ^үрөлгө ^йек'адамнан бекітіп қойдұғой ↓ /// ↑ бір ^үрөлгө ^йек'адам бекітті ͡да ↓ /// ↑ мысалға →// таймасқа ^йек'адам →//сартайға ^йек'адам →// қорлаңға ^йек'адам →// ілійәсқа ^йек'адам деп ↓ ///	Қ: Күт дейсің ғой, күтесің ғой. 2 Ж: Бірақ хабарласып қалып, сізді бекітті деген сәттегі қуаныш қалай болу керек? Мәселен, мың баладағы қалай қуандың? Қ: Мың балада бізді қуантқан жоқ қой сол. Бізде бүйтті, мысалға, бір рөлге екі адамнан бекітіп қойды ғой. Бір рөлге екі адам бекітті да. Мысалға, Таймасқа екі адам, Сартайға екі адам, Қорланға екі адам, Ілиясқа екі адам деп.
Аян Өтепберген	▶	↑ солай араласыб̊ жүрдіңдерма кұйноның алдында ↑ /// ↑ ійә / ійә ↓ /// ↑ кім болды ^й^йекінші ↓ /// ↑ ^й^йекінші адам деген дұублұйор ^і^іретіндема ↑ /// ↑ жоғ актұйор ↓ /// ↑ жоқ / кәдімгі актұйор ^і^іретінде ↓ /// ↑ ^й^йекі ↓ /// ↑ ^й^йекеуінің біреуү↓ /// ↑ сөйтедіда↓ /// ↑ ^й^йекі кандыйтатқой ↓ /// ↑ сыйрк// сійркте/ ійә/ ^й^йекі ͡кандыйтат ↓ /// ↑ кәдімганау ͡б̊ір не / дом дыва сыййақты сондайғой ↓ /// ↑ ^і^іреспүублүйка мен аманат сыйақты ↓ /// ↑ ійә / актұуаілно ↓ /// ↑ актұуаілно ↓ ///	↑ солай араласыб̊ жүрдүңдөр ͡ма ͡гұйнонұң алдында ↑ /// ↑ ійә →// ійә ↓ /// ↑ кім болдұ ^йекінші ↓ /// ↑ ^йекінш'адам деген дұублұйор ^іретінде ͡ма ↑ /// ↑ жоқ актұйор ↓ /// ↑ жоқ →// кәдімг'актұйор ^іретінде↓ /// ↑ ^йекі ↓ /// ↑ ^йекеуүнүң біреуү ↓ /// ↑ сөйтөдү ͡да↓ /// ↑ ^йекі ͡гандыйтатқой сирк // сійркте →// ійә →// ^йекі ͡гандыйдат ↓ /// ↑ кәдімг'анау бір не →// дом дыва сыйақты сондайғой ↓ /// ↑ ^іреспүублійка мен аманат čыйақты↓ /// ↑ ійә →// актұуаліно ↓ /// ↑ актұуаліно ↓ ///	Ж: Солай араласып жүрдіңдер ма киноның алдында? Қ: Иә, иә. 2 Ж: Кім болды екінші? 3 Ж: Екінші адам деген дублёр ретінде ма? Қ: Жоқ, актёр. Ж: Жоқ. Кәдімгі актёр ретінде. Қ: Екі… екеуінің біреуі. Сөйтеді да… Ж: Екі кандитат қой. Қ: Цирк… циркте, иә, екі кандитат. Кәдімгі анау бір не, дом два сияқты сондай ғой. Ж: Республика мен аманат сияқты. Қ: Иә, актуально. Ж: Актуально.
Аян Өтепберген	▶	↑ ^уосындай жерге аладыда / қамап қойады ↓ /// ↑ сөйтесіңда сен тіренійровка жасайсың ↓ /// ↑ қылыштасыб̊ ͡атасыңда ^йенді ͡қылыштасыб̊ ͡атыб̊ ͡анаған қарап қойасың ↓ /// ↑ анау сенен күшті степ атқан сыйақтыда ↓ /// ↑ сен ^уодан бетер ͡каротше аласыңда / анау атжшыйманыйа жасаб̊ ͡атыр қырық ͡дейсің ↓ /// ↑ анау аласыңда қырық ^йекі жасайсың ↓ /// ↑ бүйтіп кәдімгідей тырысып / аказываетčйә сөйтčөк ^уонұң барлығы жаңағы ͡б̊үкүл / барлығымыздың ^үрөлдерімізді ͡б̊екітіп қойған ↓ /// ↑ бірақ ↓ ///	↑ ^уосұндай жерг'алады ͡да →// қамап қойады ↓ /// ↑ сөйтөсүң ͡да сен тіренійровка жасайсың ↓ /// ↑ қылыштасыб̊ ͡атасың ͡да ^йенді ͡ғылыштасыб̊ ͡атыб̊ ͡анағаң ͡ғарап қойасың ↓ /// ↑ анау сенең ͡гүшт'істеп жатқан сыйақты ͡да ↓ /// ↑ сен ^уодам бетер ͡горотш'аласың ͡да →// анау атжұйманыйа жасаб̊ ͡жатыр ғырығ ͡дейсің ↓ /// ↑ ана'аласыңда қырық^йекі жасайсың ↓ /// ↑ бүйтүп кәдімгідей тырысып →// ^уоказываетčйә сөйтčөк ^уонұң барлығы жаңағы ͡б̊үкүл →// барлығымыздың ^үрөлдөрүмізді ͡б̊екітіп қойған ↓ /// ↑ бірақ ↓ ///	Қ: Осындай жерге алады да, қамап қояды. Сөйтесің да сен тренировка жасайсың. Қылыштасып атасың да, енді қылыштасып атып анаған қарап қоясың. Анау сенен күшті істеп атқан сияқты да. Сен одан бетер короче аласың да, анау отжимания жасап атыр қырық дейсің, анау аласыңда қырық екі жасайсың. Бүйтіп кәдімгідей тырысып, оказывается сөйтсек оның барлығы жаңағы бүкіл, барлығымыздың рөлдерімізді бекітіп қойған. Бірақ…
Аян Өтепберген	▶	↑формада ұстау ↓ /// ↑ ійә / анау формада ұстау нені ↓ /// ↑ жаңағы қалай ^йеді желаныйада ↓ /// ↑ каңк^ұуренсыйағой ^йенді ↓ /// ↑ каңк^ұуренсійәғой сол ↓ /// ↑ каңк^ұуренсійә саздаваіт ^йетіп / жаңағы не пайда ͡б̊олады деген сыйақты ↓ /// ↑ әділдік болсұн деб̊ ͡ақан ағаларыңа айтпадыңдарма ^йекі ^ірежійссұйор ͡б̊олсұн деп ↑ /// ↑ ^йекі ^ірежійссұйор ↓ /// ↑ ^уол гезде айта алмайсыңғой ↓ /// ↑ ійә / ^уол гезде айта алмайсың ↓ /// ↑ қазірде айта алмайсыңғой ↓ /// ↑ жоқ / шын^ыменғой ^ірежійссұйорларғ'айта алмайсың ↓ /// ↑ ^уолар ^йенді хұудожнұйк сыйақты ^уолар ͡б̊әрің көреді ↓ /// ↑ мем бірінші ^ірет ^йестіп ^уотырмын ↓ /// ↑ күштү ^йекен ↓ /// ↑ ал / ^уол ^йекінші адам кім болды ↑ /// ↑ құпұйа ͡б̊олмаса ↓ ///	↑ формад'ұстау ↓ /// ↑ ійә →// анау формад'ұстау нені ↓ /// ↑ жаңағы қалай ^йеді желаныйа ͡да ↓ /// ↑ каңк^ұуренсійәғой ^йенді ↓ /// ↑ каңк^ұуренсійәғой сол ↓ /// ↑ каңк^ұуренсійә саздаваіт ^йетіп →// жаңағы не ͡пайда ͡б̊олады деген сыйақты ↓ /// ↑ әділдік болсұн деб̊ ͡ақан ағаларың'айтпадыңдарма ^йекі ^ірежійсұйор ͡б̊олсұн ͡деп ↑ /// ↑ ^йекі ^ірежійсұйор ↓ /// ↑ ^уол ͡гезд'айт'алмайсыңғой↓ /// ↑ ійә →// ^уол'гезд'айт' алмайсың ↓ /// ↑ қәзірд'айт' алмайсыңғой ↓ /// ↑ жоқ →// шын^ыменғой ^ірежійсұйорларғ'айт' алмайсың ↓ /// ↑ ^уолар ^йенді хұудожнійк сыйақты ^уолар ͡б̊әрің ͡гөрөдү ↓ /// ↑ мем бірінші ^ірет ^йестіп ^уотұрмұн ↓ /// ↑ күштү ^йекен ↓ /// ↑ ал →// ^уол ^йекінш'адам кім болдұ ↑ /// ↑ құпұйа ͡б̊олмаса ↓ ///	"2 Ж: Формада ұстау. Қ: Иә, анау формада ұстау нені. Жаңағы қалай еді желания да. Ж: Конкуренция ғой енді. 3 Ж: Конкуренция ғой сол. Қ: Конкуренция создавать етіп, жаңағы не пайда болады деген сияқты. Ж: Әділдік болсын деп Ақан ағаларыңа айтпадыңдар ма екі режиссер болсын деп. Екі режиссер. " Қ: Ол кезде айта алмайсың ғой. Ж: Иә, ол кезде айта алмайсың. Қазір де айта алмайсың ғой. Жоқ, шынымен ғой режиссерларға айта алмайсың. Олар енді художник сияқты олар бәрін көреді. Мен бірінші рет естіп отырмын. Күшті екен. Ал, ол екінші адам кім болды? Құпия болмаса.
Аян Өтепберген	▶	^йекінші адам ^уолда актұйор ↑ /// ↑ қазір менің ^үрөлімде дарын деген жігіт болды/ әуөзыв театырындағы ↓ /// ↑ асылханда мейіржан деген жігіт болды ↓ /// ↑ ^уолары алмағаннан кейін болама ͡б̊ір араларыңда сұуұп ↑ /// ↑ ^уолар// ^уолар ^йепұйзодта ^уойнадығой ↓ /// ↑ ^уойнадыма ↑ /// ↑ ^йекінші / вытарастепенный үсен болұп ^уойнады / біреуі / атын ұмұтып қалдым ↓ /// ↑ ^йешкімді ^іренжіткен жоқ ↑ /// ↑ ^йешкім ^іренжіген жоқ / ійә ↓ /// ↑ барлығы ^үрөлдерді ^уойнады ↓ /// ↑ ^йең қызығы / неғой жаңағы / пырассеста ^уосы мыңбалаға выставленійедең гейін / тойдың боларысы қызығ ͡деген кезде ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	↑ ^йекінш'адам ^уолд'актұйор ↑ /// ↑ қәзір менің ^үрөлүмдө дарын деген жігіт ͡полдұ әуөзыв театырындағы ↓ /// ↑ асылқанда мейіржан деген жігіт ͡полдұ ↓ /// ↑ ^уолард'алмағаннан кейім болама ͡б̊ір араларыңда сұуұп ↑ /// ↑ ^уолар // ^уолар ^йепұйзодта ^уойнадығой ↓ /// ↑ ^уойнадыма ↑ /// ↑ ^йекінші →// вытараыстепенный // үсөм болұп ^уойнады →// біреуү →// атын ұмұтұп қалдым ↓ /// ↑ ^йешкімді ^іренжіткен жоқ ↑ /// ↑ ^йешкім ^іренжіген жоқ →// ійә ↓ /// ↑ барлығы ^үрөлдөрдү ^уойнады ↓ /// ↑ ^йең ͡ғызығы →// неғой жаңағы →// пырасеста ^уосұ мың балаға выставленійедең ͡гейін →// тойдұң боларысы қызығ ͡дегең ͡гезде↓ /// ↑ ійә ↓ ///	Қ: Екінші адам ол да актёр. Қазір менің рөлімде Дарын деген жігіт болды, Әуезов театрындағы. Асылханда Мейіржан деген жігіт болды. Ж: Оларды алмағаннан кейін болама бір араларыңда суып… Қ: Олар… олар эпизодта ойнады ғой. Ж: Ойнады ма? "Қ: Екінші, второстепенный… Үсен болып ойнады, біреуі, атын ұмытып қалдым. Ж: Ешкімді ренжіткен жоқ. Қ: Ешкім ренжіген жоқ, иә. Барлығы рөлдерді ойнады. Ең қызығы, не ғой жаңағы, процесс та осы мың балаға вставлениеден кейін, тойдың боларысы қызық деген кезде. Ж: Иә. "
Аян Өтепберген	▶	↑ бір жыл бойы асылхан ^йекеуміз қазақфыйлімге ͡б̊арғанымыз / күткенүміз / армандағанымыз ↓ /// ↑ анау ͡б̊арғой кәдімгідей бермейдіда саған / айтпайдыда ^уөтесің деп ↓ /// ↑ нұу / көреміз дейдіда жіб̊ереді ↓ /// ↑ қайттан бір аптадаң гейін ^узвандайды/ қайттан келесің ана жаққа↓ /// ↑ жақ̊сы тактыйка ^йекен ійә↑ /// ↑ ^уөте/ бір сондай тактыйкағой↓ /// ↑мен сөйтүп қолданбасам↓ /// ↑ сіз ^йенді// ійә↓ /// ↑ біздеде ^йекі жүргүзүуші↓ /// ↑ сен сол тактыйкаңды↓ ///	↑ бір жыл бой'асылған ^йекеумүз ғазақфійлімге ͡б̊арғанымыз →// күткөнүміз →// армандағанымыз ↓ /// ↑ анау ͡б̊арғой кәдімгідей бермейді ͡да саған →// айтпайды ͡да ^уөтөсүң деп ↓ /// ↑ нұу →// көрөмүз дейді ͡да жіб̊ереді ↓ /// ↑ қайттам бір аптадаң ͡гейін ^ызвандайды →// қайттаң ͡гелесің ана жаққа ↓ /// ↑ жақ̊сы тактыйка ^йекен ійә ↑ /// ↑ ^уөтө →// бір сондай тактыйкағой↓ /// ↑ мен сөйтүп қолдамбасам ↓ /// ↑ сіз ^йенді // ійә ↓ /// ↑ бізде ͡де ^йекі жүргүзүушү ↓ /// ↑ сен сол тактыйкаңды ↓ ///	Қ: Бір жыл бойы Асылхан екеуміз Қазақфильмге барғанымыз, күткеніміз, армандағанымыз, анау бар ғой. Кәдімгідей бермейді да саған, айтпайды да «өтесің» деп. «Ну, көреміз» дейді да жібереді. Қайттан бір аптадан кейін звондайды, қайттан келесің ана жаққа. 3 Ж: Жақсы тактика екен иә. Қ: Өте, бір сондай тактика ғой. Ж: Мен сөйтіп қолданбасам. 3 Ж: Сіз енді… иә. 2 Ж: Бізде де екі жүргізуші. 3 Ж: Сен сол тактикаңды…
Аян Өтепберген	▶	↑мен ^йенді ^уойлап ^уотырмын /бір жылдаң гейің гім қалады ^йекен деп ^уотұрмұн↓ /// ↑ таласып ^уотұрмұз деппа↓ /// ↑ айта ͡б̊ер салтанат↓ /// ↑ ійә/ сен ^уөз тактыйкаңды ^уөз// жақында ^йестідік ^уөзүң ͡гұйно түсүрдүң/ ^ірежійссұйор ͡б̊олұп↓ /// ↑ жаңағы тактыйканы қолдандыңба ^уөзүңнүң ͡гұйноңда↑ /// ↑ ^уол гезде ^уөзүмнүң ͡гұйном болса/ ^уөзүмнүң пырадак̊шыным болатым болса ͡ғолданатын ^йедім↓ /// ↑ бір жыл алдын дайындалып/ жаңағындай бір//нұу фійілмнің тематыйкасына/ ссенарыййіне ͡б̊айланысты ͡гывартыйра ͡б̊олса/ кывартыйраға тығып тастап/ ^йенді ͡б̊ілмеймін↓ /// ↑ шетте ͡б̊олатым болса/ қалаға жіб̊еріп тастап↓ /// ↑ бір сондай/бұл жерде ^уондай мүмкүндүк болған жоқ/ біріншіден↓ /// ↑ ^йекіншіден/ ^ұуақыт ^уөт'аз болдұ↓ /// ↑ менде ^уонақ күн дайындық ͡полдұ↓ /// ↑ ағ жауұндұ ͡б̊ітірдім↓ ///	↑ мен ^йенді ^уойлап ^уотұрмұм →// бір жылдаң ͡гейің ͡гім қалады ^йекен деп ^уотұрмұн ↓ /// ↑ таласып ^уотұрмұз деп ͡па ↓ /// ↑ айта ͡б̊ер салтанат ↓ /// ↑ ійә →// сен ^уөз тактыйкаңды ^уөз // жақында ^йестідік ^уөзүң ͡гұйно түсүрдүң →// ^ірежійсұйор ͡б̊олұп ↓ /// ↑ жаңағы тактыйканы қолдандың ͡ба ^уөзүңнүң ͡гұйноңда ↑ /// ↑ ^уол ͡гезде ^уөзүмнүң ͡гұйном болса →// ^уөзүмнүң пырадак̊шыным болатым болса ͡ғолданатын ^йедім ↓ /// ↑ бір жыл алдын дайындалып →// жаңағындай бір // нұу фійілмнің тематыйкасына →// сенарыйіне ͡б̊айланысты ͡гывартыйра ͡б̊олса →// кывартыйраға тығып тастап →// ^йенді ͡б̊ілмеймін ↓ /// ↑ шетте ͡б̊олатым болса →// қалаға жіб̊еріп тастап ↓ /// ↑ бір сондай →// бұл жерде ^уондай мүмкүндүк болған жоқ →// біріншіден ↓ /// ↑ ^йекіншіден →// ^ұуақыт ^уөт'аз болдұ ↓ /// ↑ менде ^уон ͡ақ күн дайындық ͡полдұ ↓ /// ↑ ағ жауұндұ ͡б̊ітірдім ↓ ///	Ж: Мен енді ойлап отырмын бір жылдан кейін кім қалады екен деп отырмын. 3 Ж: Таласып отырмыз деп па. Ж: Айта бер Салтанат. 3 Ж: Иә, сен өз тактикаңды өз… жақында естідік өзің кино түсірдің, режиссер болып. Жаңағы тактиканы қолдандың ба өзіңнің киноңда? Қ: Ол кезде өзімнің кином болса, өзімнің продакшным болатын болса қолданатын едім. Бір жыл алдын дайындалып, жаңағындай бір… ну фильмнің тематикасына, сценарийіне байланысты квартира болса, квартираға тығып тастап, енді білмеймін. Шетте болатын болса, қалаға жіберіп тастап, бір сондай. Бұл жерде ондай мүмкіндік болған жоқ, біріншіден. Екіншіден, уақыт өте аз болды. Менде он-ақ күн дайындық болды. Ақ жауынды бітірдім.
Аян Өтепберген	▶	↑ ^уонақ күн ↑ /// ↑ ійә/ ссенарыййді ^йенді жазып ^уотырдым арасында↓ /// ↑ ^йекі ͡гүн// ^уоң күннен кейін бірден түс^үрүлімге кірісіп кеттік↓ /// ↑ ^уөзүң ^ірежійссұйор ͡б̊олұп↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ алғашқ̊ы жұмұс↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ шын жүректен құттұқтаймыз ↑ /// ↑ бір ғызығы↓ /// ↑ бір қызығы ^ірежійссұйорлық нійкнейм қалай ^йеді↓ /// ↑ қазіргі заманауый сөздерғой↓ /// ↑ нійкнейм деймізб̊а ↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ сол жерд'айан нійндызйа ^йекен↓ /// ↑ айан нійндызйа ^ыраспа ↑ /// ↑ бізде ͡б̊ағана алпамыс айтыпқалд'ійә ↓ /// ↑ жалпы ^йентыкада/ қателеспесем/ ^ірежійссұйор айан нійндызйа деб̊ жазыптұр↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑арғ'атаң гырұузійн↓ /// ↑ қалжыңдаймын ійә↓ /// ↑ айан нійндызйа деп↓ /// ↑ жапон↓ ///	↑ ^уон ͡ақ күн ↑ /// ↑ ійә →// сенарыйді ^йенді жазып ^уотұрдұм арасында ↓ /// ↑ ^йекі ͡гүн // ^уоң ͡гүннөң ͡гейім бірден түс^үрүлімге ͡гірісіп кеттік ↓ /// ↑ ^уөзүң ^ірежійсұйор ͡б̊олұп ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ алғашқ̊ы жұмұс ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ шын жүрөктөң ғұттұқтаймыз ↑ /// ↑ бір ғызығы ↓ /// ↑ бір ғызығы ^ірежійсұйорлық нійкнейм қалай ^йеді ↓ /// ↑ қәзіргі заманауый сөздөрғой ↓ /// ↑ нійкнейм дейміз ͡б̊а ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ сол жерд'айан нійндызйа ^йекен ↓ /// ↑ айан нійндызйа ^ырас ͡па ↑ /// ↑ бізде ͡б̊аған'алпамыс айтып қалд'ійә ↓ /// ↑ жалпы ^йентыкада →// қателеспесем →// ^ірежійсұйор айан нійндызйа деб̊ жазыптұр ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑ арғ'атаң ͡гырұузійн ↓ /// ↑ қалжыңдаймын ійә ↓ /// ↑ айан нійндызйа ͡деп ↓ /// ↑ жапон ↓ ///	3 Ж: Он-ақ күн? Қ: Иә. Сценарийді енді жазып отырдым арасында. Екі күн… он күннен кейін бірден түсірілімге кірісіп кеттік. Ж: Өзің режиссер болып? Қ: Иә. Ж: Алғашқы жұмыс? Қ: Иә. Ж: Шын жүректен құттықтаймыз! 2 Ж: Бір қызығы… бір қызығы режиссерлық никнэйм қалай еді? Қазіргі заманауи сөздер ғой. Никнэйм дейміз ба? Ж: Иә. 2 Ж: Сол жерде Аян «ниндзя» екен. «Аян ниндзя». Ж: Рас па? Бізде бағана Алпамыс айтып қалды иә. Жалпы НТК-да, қателеспесем, режиссер «Аян ниндзя» деп жазып тұр. Неге? 2 Ж: Арғы атаң грузин? Қалжыңдаймын иә. Ж: «Аян ниндзя» деп. Қ: Жапон. "
Аян Өтепберген	▶	жапон ійә↓ /// ↑ неге нійндызйа ↑ /// ↑ айан нійндызйа↓ /// ↑ андайғой/ қалай айтčам болады↓ /// ↑ бірінші жоб̊а ͡б̊олғаннаң гейін/ шынымды айтčам қорұқтым↓ /// ↑ ан жерде ^йекінші атамның аты жаз^ылад↓ /// ↑ ^йенді↓ /// ↑ ұйат келсе ныйндызйаға жаб̊^ылады дейсіңғой↓ /// ↑ ійә/ нійндызйа кім ^уол деп не қылады↓ /// ↑ жапондұқтард'айамайды ^йекенсің↓ /// ↑ ^уонша ^йемес ͡полса/ ныйндызйаларғой деп↓ /// ↑ ^уолар шыдамдығой пыроста↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^уолар шыдамды ͡б̊олғаннан кейін/ сондай// бір жағ^ынан сондай ход бар↓ /// ↑ сосын бір жағ^ынан/ ^йенді айан ^уөтепберген бірінші актұйорғой↓ /// ↑ сондықтан/ н'істемейақ қойайын деп↓ /// ↑ нұу может↓ /// ↑ жоқ ^уөнөрдө кездеседіғой↓ /// ↑ ійә/ ^уол↓ /// ↑ айтатындай мен//жаз^ұушылар↓ ///	↑ жапон ійә ↓ /// ↑ неге нійндызйа ↑ /// ↑ айан нійндызйа ↓ /// ↑ андайғой →// қалай айтčам болады ↓ /// ↑ бірінші жоб̊а ͡б̊олғаннаң ͡гейін →// шынымд'айтčам қорұқтұм ↓ /// ↑ ана жерде ^йекінші атамның аты жаз^ылады ↓ /// ↑ ^йенді ↓ /// ↑ ұйат келсе →// ныйндызйаға жаб̊^ылады дейсіңғой ↓ /// ↑ ійә →// нійндызйа кім ^уол деп не қылады ↓ /// ↑ жапондұқтард'айамайды ^йекенсің ↓ /// ↑ ^уонша ^йемес ͡полса →// ныйндызйаларғой деп↓ /// ↑ ^уолар шыдамдығой пыроста ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уолар шыдамды ͡б̊олғаннаң ͡гейін →// сондай // бір жағ^ынан сондай ход бар ↓ /// ↑ сосұм бір жағ^ынан →// ^йенд'айан ^уөтөпбөргем бірінш'актұйорғой ↓ /// ↑ сондұқтан →// н'істемейақ қойайын деп ↓ /// ↑ нұу может ↓ /// ↑ жоқ ^уөнөрдө кездеседіғой ↓ /// ↑ ійә →// ^уол ↓ /// ↑ айтатындай мен // жаз^ұушұлар ↓ ///	2 Ж: Жапон иә. Неге «ниндзя»? Ж: Аян ниндзя. Қ: Андай ғой, қалай айтсам болады. Бірінші жоба болғаннан кейін, шынымды айтсам қорықтым. Ана жерде екінші, атамның аты жазылады. Енді… Ж: Ұят келсе, ниндзяға жабылады дейсің ғой. Қ: Иә. Ниндзя кім ол деп не қылады. Ж: Жапондықтарды аямайды екенсің. Онша емес болса, ниндзялар ғой деп. "Қ: Олар шыдамды ғой проста. Ж: Иә. Қ: Олар шыдамды болғаннан кейін, сондай… бір жағынан сондай ход бар. Сосын бір жағынан, енді Аян Өтепберген бірінші актёр ғой. Сондықтан, не істемей-ақ қояйын деп. Ну может… Ж: Жоқ өнерде кездеседі ғой… Қ: Иә, ол… Ж: Айтатындай мен… жазушылар… "
Аян Өтепберген	▶	↑ійә/ меніңше дұрұс// дұрұс нәрсе↓ /// ↑ ізденісқой↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^йенді көң^үліңнен шықтыма жоб̊аң ↑ /// ↑ алғашқ̊ы жоб̊аң ↑/// ↑ ^йенді деб̊йүутқа ͡б̊олады↓ /// ↑ деб̊йүутқа ͡б̊олады ійә ↑ /// ↑ деб̊йүутқа ͡б̊олады↓ /// ↑ бір ійнтервьйүуда// ійнтервьйүу ͡б̊еріп̊сің↓ /// ↑ қателеспесем/ ентыка арнасындаійә ↓ /// ↑ бізде жаңағ'арналардың атын айт^ұуға ͡б̊олама↑ /// ↑ тыка дей салайық↓ /// ↑ тыка арнасында ійнтервьйүу болған ^йекен↓ /// ↑ ^уол жерде ͡б̊ір ұнамады деп̊сің↓ /// ↑ мүмкүн көң^үліңнен шықпады деген сондай бір↓ /// ↑ жоқ/ жыйырма↓ /// ↑ жетінші↓ /// ↑ жыйырма жетінші ͡күнү ͡б̊арып/ ^уойландым дегенсің↓ /// ↑ түсіндім↓ /// ↑ ійә/ ійә/ ійә↓ /// ↑ түсіндім↓ /// ↑ жыйырма жетінші күнү түсүрүу↓ ///	↑ ійә →// меніңше дұрұс // дұрұс нәрсе ↓ /// ↑ ізденісқой ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йенді ͡гөң^үлүңнен шықты ͡ма жоб̊аң ↑ /// ↑ алғашқ̊ы жоб̊аң ↑/// ↑ ^йенді деб̊йүутқа ͡б̊олады ↓ /// ↑ деб̊йүутқа ͡б̊олад'ійә ↑ /// ↑ деб̊йүутқа ͡б̊олады ↓ /// ↑ бір ійнтервьйүуда // ійнтервьйүу ͡б̊еріп̊сің ↓ /// ↑ қателеспесем →// ентыка арнасынд'ійә ↓ /// ↑ бізде жаңағ'арналардың атын айт^ұуға ͡б̊ола ͡ма ↑ /// ↑ тк дей салайық ↓ /// ↑ тк арнасынд'ійнтервійүу болған ^йекен ↓ /// ↑ ^уол жерде ͡б̊ір ұнамады деп̊сің ↓ /// ↑ мүмкүң гөң^үлүңнен шықпады деген сондай бір ↓ /// ↑ жоқ →// жыйырма ↓ /// ↑ жетінші ↓ /// ↑ жыйырмажетінші ͡гүнү ͡б̊арып →// ^уойландым дегенсің ↓ /// ↑ түсүндүм ↓ /// ↑ ійә →// ійә →// ійә ↓ /// ↑ түсүндүм ↓ /// ↑ жыйырма жетінші ͡гүнү түсүрүу ↓ ///	Қ: Иә, меніңше дұрыс… дұрыс нәрсе. 2 Ж: Ізденіс қой. Ж: Иә. Енді көңіліңнен шықты ма жобаң? Алғашқы жобаң. Қ: Енді дебютқа болады. Ж: Дебютқа болады иә? Қ: Дебютқа болады. "Ж: Бір интервьюда… интервью беріпсің. Қателеспесем, НТК арнасында иә? Бізде жаңағы арналардың атын айтуға бола ма? ТК дей салайық. ТК арнасында интервью болған екен. Ол жерде бір ұнамады депсің. Мүмкін көңіліңнен шықпады деген сондай бір. 2 Ж: Жоқ, жиырма… 3 Ж: Жетінші. 2 Ж: «Жиырма жетінші күні барып, ойландым» дегенсің. Ж: Түсіндім. Иә, иә, иә. 3 Ж: Түсіндім. Ж: Жиырма жетінші күні түсіру…"
Аян Өтепберген	▶	↑бірдеңе дұрыс кетіп бара жатқанын түсіндім деген сыйақты↓ /// ↑ ^уонұншұ сыйемотшный күн кетіп бара жатырда↓ /// ↑ мен йұуұтубтан андай війдео қарап ^уотырмын↓ /// ↑ как̊ сыныймаіт мантажна деген війдео қарап ^уотырмында↓ /// ↑ мына жақта пылейб̊екта ^уойнаб̊ жатыр актұйорлар↓ /// ↑ ал/ мен ^уотырмын↓ /// ↑ біздің фұутбалұйсттер сондай ^йемеспа↑ /// ↑ мысалға/ фұутбол ^уойнағанда↓ /// ↑ жыйырма жетінші мыйнұутта түс^үнема↑ /// ↑ как пенаіт деб̊ ͡ійә↑ /// ↑ жоқ/ андай ғой↓ /// ↑ кеш^ірім сұраймын↓ /// ↑ біздің фұутбалұйсттер мықты↓ /// ↑ ^йенді кұйнода// выпірійнсійпе кұйнода жүргеніме ^уон жыл болдыда менің деп ^уойлап барғаммынғой / бірдеңе қылып түс^үремін сол кұйнода↓ /// ↑ тәж^ірійб̊е ͡б̊арғой↓ ///	↑ бірдеңе дұрұс кетіп ͡пара жатқанын түсүндүм деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уонұншұ сыйомотшнұй ͡гүң ͡гетіп ͡пара жатыр ͡да ↓ /// ↑ мен ійүутүубтан андай війдео қарап ^уотұрмұн ↓ /// ↑ как̊ сыныймать монтажна деген війдео қарап ^уотұрмұн ͡да ↓ /// ↑ мына жақта пылейб̊екта ^уойнаб̊ жатыр актійорлар ↓ /// ↑ ал →// мен ^уотұрмұн ↓ /// ↑ біздің фұутполұйсттер сондай ^йемес ͡па ↑ /// ↑ мысалға →// фұутпол ^уойнаған ͡да ↓ /// ↑ жыйырмажетінші мыйнұутта түс^үнөма ↑ /// ↑ как пенайт деб̊ ͡ійә ↑ /// ↑ жоқ →// андайғой ↓ /// ↑ кеш^ірім сұраймын ↓ /// ↑ біздің фұутполұйсттер мықты ↓ /// ↑ ^йенді ͡гұйнода // выпірійнсійпе кійнода жүргөнүме ^уон жыл болдұда менің деп ^уойлап ͡парғаммынғой →// бірдеңе қылып түс^үрөмін сол ͡гұйнода ↓ /// ↑ тәж^ірійб̊е ͡б̊арғой ↓ ///	3 Ж: Бірдеңе дұрыс кетіп бара жатқанын түсіндім деген сияқты. Қ: Оныншы съемочный күн кетіп бара жатыр да. Мен YouTube-тан андай видео қарап отырмын. «Как снимать монтажно?» деген видео қарап отырмын да. Мына жақта плэйбэкта ойнап жатыр актёрлар. Ал, мен отырмын. Ж: Біздің футболисттер сондай емес па? Мысалға, футбол ойнағанда… "2 Ж: Жиырма жетінші минутта түсіне ма? Ж: “Как пенать?» деп иә. Қ: Жоқ, андай ғой. Ж: Кешірім сұраймын. Біздің футболисттер мықты. Қ: Енді кинода… в принципе «кинода жүргеніме он жыл болды да менің» деп ойлап барғанмын ғой бірдеңе қылып түсіремін сол кинода. Ж: Тәжірибе бар ғой. "
Аян Өтепберген	▶	↑ійә/ тәж^ірійб̊е ͡б̊ар↓ /// ↑ ыстоп/ сынйата деб̊ ͡айтамын деп↓ /// ↑ ійә/ ^йешше самый гылавный ^ыратсыйамен ^ірепійтійсійә жасаб̊ жүрмүн үйде↓ /// ↑ пырұйгатовұйлұйіс натшалый дегенді↓ /// ↑ ^ыратсыйамен соны жасадым// қалғаным бәрін↓ /// ↑неге ͡б̊әрі қазақ̊ша ͡б̊оладыда/ жаңағы сол жерде ^уорұшша сөйлейді ͡б̊әрі↑ /// ↑ біздің мысалға/ гырұуппада ͡б̊арлығы қазақ̊ша сөйлеб̊ жүредіда/ сосын ыстоп/ сынйата дейді↓ /// ↑ ^уонда қазақ̊ша ͡б̊олып кеткен сөздерғой пыроста↓ /// ↑быратан сыййақтыма↑ ///	↑ ійә →// тәж^ірійб̊е ͡б̊ар ↓ /// ↑ ыстоп →// сынйата деб̊ ͡айтамын деп ↓ /// ↑ ійә →// ^йешше самый гылавный ^ыратсыйамен ^ірепійтійсійә жасаб̊ жүрмүн үйдө ↓ /// ↑ пырұйгатовұйлұйіс натшалый дегенді ↓ /// ↑ ^ыратсыйамен соны жасадым // қалғаным бәрін ↓ /// ↑ неге ͡б̊әрі ͡ғазақ̊ша ͡б̊олады ͡да →// жаңағы сол жерде ^уорұшша сөйлөйдү ͡б̊әрі ↑ /// ↑ біздің мысалға →// гырұуппада ͡б̊арлығы қазақ̊ша сөйлөб̊ жүрөдүда →// сосұн ыстоп →// сынйата дейді ↓ /// ↑ ^уонда ͡ғазақ̊ша ͡б̊олұп кеткен сөздөрғой пыроста ↓ /// ↑ быратан сыйақты ͡ма ↑ ///	Қ: Иә, тәжірибе бар. 2 Ж: «Стоп, снята» деп айтамын деп. Қ: Иә. Еще самый главный рациямен репитиция жасап жүрмін үйде. «Приготовились, начали» дегенді. Рациямен соны жасадым. Қалғанын бәрін… Ж: Неге бәрі қазақша болады да. Жаңағы сол жерде орысша сөйлейді бәрі? Біздің мысалға, группада барлығы қазақша сөйлеп жүреді да, сосын «стоп, снята» дейді. Қ: Онда қазақша болып кеткен сөздер ғой проста. Ж: Братан сияқты ма?
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә/ быратан сыййақты↓ /// ↑ ій сондай қызықтар ͡б̊олдұ↓ /// ↑ сөйтүп қарап ^уотырмын↓ /// ↑ ій жауапкершілікті жыйырмасыншы ͡күніма сезіндім/ мәәә не істеп жүрмүн мен/ не түс^үрүб̊ жатырмын/ қалай болыб̊ жатыр↑ /// ↑ бірақ̊ самый гылавный гырұуппаға ͡көрсетпейсіңда ^уоны↓ /// ↑ ана жерде а тшё ^уон мына жерде не істеп/ ананы сәл бүйтүп ^уоңға жылжыта салшы деп ^уөт^үрік білетін адам сыййақты істеп қойасыңда↓ /// ↑ бірағ ͡дым түс^үнүб̊ жатқан жоқ̊сұң барғой↓ /// ↑ бірдеңе ͡б̊олыб̊ жатыр әйтеуүр↓ /// ↑ не түс^үрүб̊ жатырмын/ мантаж қалай болыб̊ жатыр/ ұйқы жоқ/ шаш деген кеткен/ салмағ ͡деген вабше төмен түсүп кеткен↓ ///	↑ ійә →// быратан сыйақты ↓ /// ↑ ій сондай ͡ғызықтар ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ сөйтүп қарап ^уотұрмұн ↓ /// ↑ ій жауапкершілікті жыйырмасыншы ͡гүнүма сезіндім →// мә: н'істеп жүрмүн мен →// не түс^үрүб̊ жатырмын →// қалай болұб̊ жатыр ↑ /// ↑ бірақ̊ самый гылавный гырұуппаға ͡гөрсөтпөйсің ͡да ^уонұ ↓ /// ↑ ана жерде а ше ^уон мына жерде н'істеп →// ананы сәл бүйтүп ^уоңға жылжыта салшы деп ^уөт^үрүк білетін адам сыйақт'істеп қойасың ͡да ↓ /// ↑ бірағ ͡дым түс^үнүб̊ жатқан жоқ̊сұң барғой ↓ /// ↑ бірдеңе ͡б̊олұб̊ жатыр әйтеуүр ↓ /// ↑ не түс^үрүб̊ жатырмын →// мантаж қалай болұб̊ жатыр →// ұйқұ жоқ →// шаш дегең ͡геткен →// салмағ ͡деген вабше төмөн түсүп кеткен ↓ ///	Қ: Иә, братан сияқты. И сондай қызықтар болды. Сөйтіп қарап отырмын. И жауапкершілікті жиырмасыншы күні ма сезіндім, мәәә не істеп жүрмін мен, не түсіріп жатырмын, қалай болып жатыр. Бірақ самый главный группаға көрсетпейсің да оны. Ана жерде «а чё он мына жерде не істеп, ананы сәл бүйтіп оңға жылжыта салшы» деп өтірік білетін адам сияқты істеп қоясың да. Бірақ дым түсініп жатқан жоқсың бар ғой. Бірдеңе болып жатыр әйтеуір. Не түсіріп жатырмын, монтаж қалай болып жатыр, ұйқы жоқ, шаш деген кеткен, салмақ деген вообще төмен түсіп кеткен.
Аян Өтепберген	▶	↑көйлөгің түймелеб̊ ͡алғансың бүйтүп↓ /// ↑ ійә/ ійә↓ /// ↑ пылейб̊екта ^уот^ұрасың/ ^ірежійссұйор дегең кырұужкам бар әйтеуүр/ самый гылавный сол↓ /// ↑ сосым бір деген ^ыратсыйам бар ͡б̊олды↓ /// ↑ қалғанын ^йе анан'ана жерге қойұңдаршы/ жоғ ^йетот/ кішкене кырүупнейе деп қойасың↓ /// ↑ басқа дым жоқ↓ /// ↑ сен хатйаб̊ы жыйырмасыншы ͡күнү түс^үніп̊сің↓ /// ↑ түсімбейтіндер ͡б̊арғой↓ /// ↑ кейб̊іреулері ^уотыж жылда түсімбейді/ ааа жарайды↓ /// ↑ бірақ// жоқ бірақ актұйорлардың арқасында/ жақ̊сы-жақ̊сы актұйорларды таңдадым↓ /// ↑ жақ̊сы каманда ͡б̊олды↓ /// ↑ ^йенді көш жүре түзеледі дейдіғой↓ /// ↑ әрійне/ бір жоб̊адан бастайдығой ^йенді↓ ///	Ж: ↑ көйлөгүң түймөлөб̊ ͡алғансың бүйтүп ↓ /// Қ: ↑ ійә →// ійә ↓ /// ↑ плейб̊екта ^уот^ұрасың →// ^ірежійсұйор дегең грұужкам бар әйтеуүр →// самый главный сол ↓ /// ↑ сосұм бір деген ^ырасыйам бар ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ қалғанын ^йе: анан'ана жерге қойұңдаршы →// жоғ етот →// кішкене ͡грүупнейе деп қойасың ↓ /// ↑ басқа дым жоқ ↓ /// З: ↑ сен хотйаб̊ы жыйырмасыншы ͡гүнү түсүнүп̊сің ↓ /// Қ: ↑ түсүмбөйтіндер ͡б̊арғой↓ /// Ж: ↑ кейб̊іреулөрү ^уотұж жылда түсүмбөйді →// а: жарайды ↓ /// Қ: ↑ бірақ // жоқ ͡пірағ актұйорлардың арқасында →// жақ̊сы-жақ̊с'актұйорларды таңдадым ↓ /// ↑ жақ̊сы ͡гоманда ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ^йенді ͡гөш ͡шүрө түзөлөді дейдіғой↓ /// ↑ әрійне →// бір жоб̊адам бастайдығой ^йенді ↓ ///	Ж: Көйлегің түймелеп алғансың бүйтіп. Қ: Иә, иә. Плэйбэкта отырасың, режиссер деген кружкам бар әйтеуір, самый главный сол. Сосын бір деген рациям бар болды. Қалғанын «е, ананы ана жерге қойыңдаршы, жоқ этот, кішкене крупнее» деп қоясың. Басқа дым жоқ. "3 Ж: Сен хотя бы жиырмасыншы күні түсініпсің. Қ: Түсінбейтіндер бар ғой. Ж: Кейбіреулері отыз жылда түсінбейді, ааа жарайды. Қ: Бірақ… жоқ бірақ актёрлардың арқасында, жақсы-жақсы актёрларды таңдадым. Жақсы команда болды. Енді көш жүре түзеледі дейді ғой. Ж: Әрине, бір жобадан бастайды ғой енді. "
Аян Өтепберген	▶	↑дегенменде/ бірінші жоб̊а үшүн ^уөте// нұу жүз демеқойайын/ но көң^үлімнен шықты нег^ізі↓ /// ↑ дәл ғазір ^уонда сұрақ↓ /// ↑ тағыда ͡б̊ір жоб̊а шақырса ͡б̊арасыңба↓ /// ↑ ^ірежійссұйор ^іретіндема↓ /// ↑ійә↓ /// ↑ ^йенді үлкен дайындықпен бір жылдық/ ^йекі жылдығ ͡дайындықпен кірісіп кетер ^йедім/ ^уоған↓ /// ↑ ^уоң гүнде ͡б̊олмайды ^йекен ійә↓ /// ↑болмайды/ болмайды↓ ///	Қ: ↑ дегемменде →// бірінші жоб̊'үшүн // ^уөтө // нұу →// жүз демей ͡ақ қойайын →// но көң^үлүмнен шықты негізі ↓ /// Ж: ↑ дәл ͡ғазір ^уонда сұрақ ↓ /// ↑ тағы ͡б̊ір жоб̊а шақырса ͡б̊арасың ͡ба ↓ /// Қ: ↑ ^ірежійсұйор ^іретінде ͡ма↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ Қ: ^йенд'үлкөн дайындықпем бір жылдық →// ^йекі жылдығ ͡дайындықпең ͡гірісіп кетер ^йедім →// ^уоған ↓ /// Ж: ↑ ^уоң гүндө ͡б̊олмайды ^йекен ійә ↓ /// Қ: ↑ болмайды →// болмайды ↓ ///	Қ: Дегенменде, бірінші жоба үшін өте… ну жүз демей-ақ қояйын, но көңілімнен шықты негізі. Ж: Дәл қазір онда сұрақ. Тағы бір жоба шақырса барасың ба? Қ: Режиссер ретінде ма? Ж: Иә. Қ: Енді үлкен дайындықпен бір жылдық, екі жылдық дайындықпен кірісіп кетер едім. Оған… Ж: Он күнде болмайды екен иә? Қ: Болмайды, болмайды.
Аян Өтепберген	▶	↑жыйырма жеті ͡гүннен ұзақтау түс^үрүлім болұу ͡герек↓ /// ↑ түс^үнүб̊ ͡үлгөрмей қалса тағы десең/ жоқ қалжыңдаймыз↓ /// ↑ бірақ ^йенді жүргеныв қаб̊ырғасында жүргенде ^уөз ͡б̊асым армандайтым↓ /// ↑ нег^ізі армаңға қарағанда// армандауға ͡ғарағанд'үміттенүу керек пайдалығой/ жарайды↓ /// ↑ армандайтымда↓ /// ↑ ^ұуақыт ^уөте келе ^уос^ұлай телевійзор саласында жүрсем/ белгілі ͡б̊ір кұйно пырадйұусермен бірге жұмұс/ бірге ͡б̊ағдарлама жүргүзсем/ солай армандайтым /// ↑бүгүнде қарасам/ дәл солай болұб̊ жатқан сыййақты↓ /// ↑ актұйор ^іретінде сен армандайтын ^үрөл барма ↑/// ↑ әлде ^уонұ ^уойнап қойдұңба ↑ /// ↑ әлде ͡б̊арма ↑ ///	Ж: ↑ жыйырмажеті ͡гүннөн →// ұзақтау →// түс^үрүлім болұу ͡герек ↓ /// ↑ түсүнүб̊ ͡үлгөрмөй ͡ғалса тағы десең →// жоқ қалжыңдаймыз ↓ /// ↑ бірақ ^йенді →// жүргөнов қаб̊ырғасында →// жүргөндө ^уөз ͡б̊асым армандайтым ↓ /// ↑ нег^із'армаңға қарағанда // армандауға ͡ғарағанд'үмүттөнүу керек пайдалығой →// жарайды ↓ /// ↑ армандайтым ͡да ↓ /// ↑ ^ұуақыт ^уөтө келе ^уос^ұлай телевійзор саласында жүрсөм →// белгілі ͡б̊ір ͡гійно пырадйұусөрмөм бірге жұмұс →// бірге ͡б̊ағдарлама жүргүссөм →// солай армандайтым ↓ /// ↑ бүгүнде қарасам →// дәл солай болұб̊ жатқан сыйақты ↓ /// ↑ актұйор ^іретінде сен армандайтын ^үрөл бар ͡ма ↑/// ↑ әлде ^уонұ ^уойнап қойдұң ͡ба ↑ /// ↑ әлде ͡б̊ар ͡ма ↑ ///	2 Ж: Жиырма жеті күннен ұзақтау түсірілім болу керек. Түсініп үлгермей қалса тағы десең, жоқ қалжыңдаймыз. Бірақ енді Жүргенов қабырғасында жүргенде өз басым армандайтынмын. Негізі арманға қарағанда… армандауға қарағанда үміттену керек пайдалы ғой, жарайды. Армандайтынмын да. Уақыт өте келе осылай телевизор саласында жүрсем, белгілі бір кино продюсермен бірге жұмыс, бірге бағдарлама жүргізсем, солай армандайтынмын. Бүгін де қарасам, дәл солай болып жатқан сияқты. Актёр ретінде сен армандайтын рөл бар ма? Әлде оны ойнап қойдың ба? Әлде бар ма?
Аян Өтепберген	▶	↑ жоқ/ жоқ ^уойнаған жоқпын нег^ізі↓ /// ↑ деп кәдімгідей мұңға кетіп қасаң↓ /// ↑ жеңілдетейін сұрақты↓ /// ↑ мың баладаң гейін ^уөз^үңе ұнайтын жұмұсұң↑ /// ↑ бійзнесмен деген серійал болды↓ /// ↑ сол жерд'ұнайды↓ /// ↑ сосын тамыйрыйсте↓ /// ↑ ^уол жерде кішігірім ^йепұйзод қана↓ /// ↑ содан кейін ^йелдыжей деген әнші ͡б̊ар↓ /// ↑ ^іресейліг әнші/ соның кілыйп^ына түскем↓ /// ↑ ^уол жердегі ^уоб̊ыраз ұнайды↓ /// ↑ маған мак̊сыймаілна түрде/ андай бір түрдү құб̊ұлтатын/ түр ^уөзгеріп кететін ^үралдар ͡б̊олса деп ^уойлаймын ^уөзүмше↓ /// ↑ бір/ мысалға↓ ///	Қ: ↑ жоқ →// жоқ ^уойнаған жоқпұн негізі ↓ /// ↑ деп кәдімгідей мұңға ͡гетіп қасаң ↓ /// Ж: ↑ жеңілдетейін сұрақты ↓ /// ↑ мың баладаң ͡гейін ^йең ^уөз^үң'ұнайтын жұмұсұң ↑ /// Қ: ↑ бійзнесмен деген серійал болдұ ↓ /// ↑ сол жерд'ұнайды↓ /// ↑ сосұн тамұйрұйсте ↓ /// ↑ ^уол жерде ͡гішігірім ^йепұйзодғана ↓ /// ↑ содаң ͡гейін ^йелдыжей деген әнші ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^іресейліг әнші →// сонұң ͡гілійп^іне түскөм ↓ /// ↑ ^уол жердегі ^уоб̊ыраз ұнайды ↓ /// ↑ маған мак̊сыймаліна түрдө →// андай бір түрдү құб̊ұлтатын →// түр ^уөзгөрүп кететін ^үрөлдөр ͡б̊олса деп ^уойлаймын ^уөзүмше ↓ /// ↑ бір →// мысалға ↓ ///	Қ: Жоқ, жоқ ойнаған жоқпын негізі. Деп кәдімгідей мұңға кетіп қасаң. Ж: Жеңілдетейін сұрақты. Мың баладан кейін ең өзіңе ұнайтын жұмысың? Қ: «Бизнесмен» деген сериал болды. Сол жерде ұнайды. Сосын «Томиристе». Ол жерде кішігірім эпизод қана. Содан кейін Эльджей деген әнші бар. Ресейлік әнші, соның клипіне түскенмін. Ол жердегі образ ұнайды. Маған максимально түрде, андай бір түрді құбылтатын, түр өзгеріп кететін рөлдер болса деп ойлаймын өзім ше. Бір… мысалға…
Аян Өтепберген	▶	↑ ^уосы ійә / ^уосұ тұуралы сұрайын деп ^йедім ↓ /// ↑ жақында ͡б̊ір ійныстагырамнан көрүп қалдық ↓ /// ↑ ^уоб̊ыразыңды ^уөзгертіп / жаңағыңдай шаш бойап / сондай бір ^уоб̊ыраз жасап̊сың ↓ /// ↑ қазір ͡б̊іздің автырлар ^уоны ^йекраңға көрсетčе↓ /// ↑ бұл сенің кезекті ^үрөл^үңе/ ^уоб̊разыңба↑ /// ↑ әлде// не нәрсе ͡б̊ұл↑ /// ↑ мынау тұура жаңағы шын ғашықты түс^үрүп боғаннаң \кейіңгі түрғой↓ /// ↑ қарасай/ шаш ағарып кеткен↓ /// ↑ карейәның ^уоб̊разығой мынау↓ /// ↑ бұл андайғой↓ /// ↑ кез гелген адам бірдеңені ^уөзгерткісі ͡геледіғой↓ /// ↑ актұйор ͡б̊олғаннан кейін/ выпірійнсійпе шаш бойауда тұрған ^йештеңе көрүп тұрған жоқпын↓ /// ↑ бұған дейінде ͡б̊ойалған шаш ^уол↓ /// ↑ бірақ бір ^үрөлге келісілдімда/ бірақ ^уол пыраект күйкетті↓ /// ↑ түс^үрүлмейтін болды↓ /// ↑ содаң кейін↓ ///	Ж: ↑ ^уос'ійә →// ^уосұ тұуралы сұрайын деп ^йедім ↓ /// ↑ жақында ͡б̊ір ійінстагырамнаң ͡гөрүп қалдық ↓ /// ↑ ^уоб̊ыразыңды ^уөзгөртүп →// жаңағыңдай шаш бойап →// сондай бір ^уоб̊ыраж ͡жасап̊сың ↓ /// ↑ қәзір ͡б̊іздің автырлар ^уон'экраңға көрсөтčө↓ /// ↑ бұл сенің ͡гезекті ^үрөл^үңө / ^уоб̊разың ͡ба ↑ /// ↑ әлде // не нәрсе ͡б̊ұл ↑ /// Қ:↑ мынау тұура жаңағы шын ғашықты түс^үрүп ͡поғаннаң ͡гейіңгі түрғой ↓ /// ↑ қарасай →// шаш ағарып кеткен ↓ /// Ж: ↑ карейәның ^уоб̊разығой мынау ↓ /// Қ: ↑ бұл андайғой ↓ /// ↑ кезгелген адам бірдеңені ^уөзгөрткүсі ͡геледіғой ↓ /// ↑ актұйор ͡б̊олғаннаң ͡гейін →// выпірійнсійпе шаш бойауда тұрған ^йештеңе ͡гөрүп тұрған жоқпұн ↓ /// ↑ бұған дейінде ͡б̊ойалған шаш ^уол ↓ /// ↑ бірақ ͡пір ^үрөлгө келісілдім ͡да →// бірақ ^уол пыраект күй ͡гетті ↓ /// ↑ түс^үрүлмейтім болдұ ↓ /// ↑ содаң ͡гейін ↓ ///	3 Ж: Осы иә, осы туралы сұрайын деп едім. Жақында бір Instagram-нан көріп қалдық. Образыңды өзгертіп, жаңағыңдай шаш бояп, сондай бір образ жасапсың. Қазір біздің авторлар оны экранға көрсетсе. Бұл сенің кезекті рөліңе, образың ба? Әлде… не нәрсе бұл? "Қ: Мынау тура жаңағы «Шын ғашықты» түсіріп боғаннан кейінгі түр ғой. Қарасай, шаш ағарып кеткен. Ж: Кореяның образы ғой мынау. Қ: Бұл андай ғой. Кез келген адам бірдеңені өзгерткісі келеді ғой. Актёр болғаннан кейін, в принципе шаш бояуда тұрған ештеңе көріп тұрған жоқпын. Бұған дейін де боялған шаш ол. Бірақ бір рөлге келісілдім да, бірақ ол проект күй кетті. Түсірілмейтін болды. Содан кейін…"
Аян Өтепберген	▶	↑ал/ шаш қалды дейсіңғой↓ /// шаш қалды// шаш қалды↓ /// ^ұуақыт ^уөте келе сон^ұмен жайлаб̊ жайлап ^уөс^іріп/ арықарай қырқып̊садым↓ /// ↑ пайдаға тіймеді дейсіңғой↓ /// ↑пайдаға тіймегенде іймійдыж /^уонда тұрған ^йештеңе жоқ↓ /// ↑ болады кейде ͡б̊ір↓ /// ↑ әб̊әдемі жарасып тұр/ нармаілна↓ /// ↑ мен ^уосұндай шешіп↓ /// ↑ нұрлан мырза↑ /// ↑ ау↓ /// ↑ нұрлан мырза ^уосындай ғып бойаб̊ ͡аласызб̊а ↑ /// ↑ сізге ͡б̊ір ^ұрол ұсұнса/ галлыйвұудтан/ мысалы ↑ /// ↑ бір/ бір жоб̊а ͡б̊арма күйүп кететін↓ /// ↑ мен кейде ͡б̊ір ^уосұндай шешім қаб̊ылдағым ͡геледда↓ /// ↑ жаңағы/ барб̊ерге ͡б̊арамда жаңағы/ таныс жігітқой ^йенді↓ /// ↑ баста деп нійағығаң гезде/ пых деп қос^ұладығой/ пың дегең гезде/ жожоқ ͡бырат байағындай істеп бересал↓ /// ↑ сөйтүп̊ шешім қаб̊ылдай амайм↓ /// ↑неге ^йекенін білмейм↓ ///	Ж: ↑ ал →// шаш қалды дейсіңғой ↓ /// Қ: ↑ шаш қалды // шаш қалды ↓ /// ^ұуақыт ^уөтө келе сонұмен жайлаб̊-жайлап ^уөс^үрүп →// арықарайшаш қалды ͡ғырқып̊садым ↓ /// Ж: ↑ пайдаға тіймеді дейсіңғой ↓ /// Қ: ↑ пайдаға тіймегенд'іймійдыж ^уонда тұрған ^йештеңе жоқ ↓ /// Ж: ↑ болады ͡гейде ͡б̊ір ↓ /// Қ: ↑ әб̊әдемі жарасып тұр →// нармаліна ↓ /// Ж: ↑ мен ^уосұндай шешіп ↓ /// ↑ нұрлан мырза ↓ /// ↑ ау ↓ /// ↑ нұрлан мырза ^уосұндай ͡ғылып пойаб̊ ͡аласызб̊а ↑ /// ↑ сізге ͡б̊ір ^ұрөл ұсұнса →// галлұйвұудтан →// мысалы ↑ /// ↑ бір →// бір жоб̊а ͡б̊арма ͡гүйүп кететін ↓ /// ↑ мең ͡гейде ͡б̊ір ^уосұндай шешім қаб̊ылдағым ͡геледі ͡да↓ /// ↑ жаңағы →// барб̊ерге ͡б̊арамда жаңағы →// таныш ͡шігітқой ^йенді ↓ /// ↑ баста деп нійағылғаң ͡гезде пых деп қосұладығой →// пың дегең ͡гезде →// жо-жоқ ͡бырат пайағындай ͡істеп ͡пересал ↓ /// ↑ сөйтүп̊ шешім қаб̊ылдай амайм ↓ /// ↑ неге ^йекенім білмейм ↓ ///	2 Ж: Ал, шаш қалды дейсің ғой. Қ: Шаш қалды… шаш қалды. Уақыт өте келе сонымен жайлап-жайлап өсіріп, арықарай қырқыпсадым. 3 Ж: Пайдаға тимеді дейсің ғой. Қ: Пайдаға тимегенде имидж онда тұрған ештеңе жоқ. 2 Ж: Болады кейде бір… Қ: Әп-әдемі жарасып тұр, нормально. 2 Ж: Мен осындай шешіп… 3 Ж: Нұрлан мырза! "Ж: Ау? 3 Ж: Нұрлан мырза осындай қылып бояп аласыз ба? Сізге бір рол ұсынса, Голливудтан, мысалы? Ж: Бір… бір жоба бар ма күйіп кететін? 2 Ж: Мен кейде бір осындай шешім қабылдағым келеді да. Жаңағы, барберге барам да жаңағы, таныс жігіт қой енді. Баста деп не қылған кезде «пых» деп қосылады ғой, «пың» деген кезде, жо-жоқ брат баяғындай істеп бере сал. Сөйтіп шешім қабылдай амайм. Неге екенін білмейм. "
Аян Өтепберген	▶	↑ былай жақ̊сы ^уой ^йекен ійә ↑ /// ↑ батылдыққой↓ /// ↑ ^йеркіндікқой ійә↓ /// ↑ ^уөзгерүу деген↓ /// ↑ мен шын^ыменде шашым// мына шаш деген неше жыл болдұ↓ /// ↑ кывыйен ^уойнаб̊ жүргең гезде шамалы ұзұндау болдұ↓ /// ↑ бір ^уоң кұйлогырам геіл жағып↓ /// ↑ айан ^уөзүңнүң ^уосы шашыңнан басқа тағыда не ^уөзгертер ^йедің ^уөзүңде ↑ /// ↑ мына салтанаттың сұрағы жынды шығады ^йекен↓ /// ↑ салтанат čұрақтары деген жақын арада кітап̊ шығады↓ /// ↑ қайдан алғансың сұрақтарды ↑/// ↑ шашыңнан басқа не ^уөзгертер ^йедің ↑ /// ↑ бір ғонақтан алтын тіс^іңіз ͡б̊арма дегең гезде мына жерде↓ /// ↑ жарты сағат ͡жатқанбыз↓ /// ↑ ^уөзүң тұуралы жалпы кұйнодан бөлек/ серійалдардан бөлек қандай хоббұйің бар ↑ /// ↑ ^йенді ͡б̊ілем ^йенді↓ /// ↑ ән айтады/ гыйтарамен ән айтады↓ /// ↑ ійнстагырамда көп көрөм↓ /// ↑ ^уөздөрүң жаңағы ͡кывартыйрныйк деген сыййақты ͡б̊ір/ не дейді жаңағы тұусовка↓ ///	↑ былай жақ̊сы ^уой ^йекен ійә ↑ /// ↑ батылдыққой ↓ /// ↑ ^йеркіндікқой ійә ↓ /// ↑ ^уөзгөрүу деген ↓ /// ↑ мен шын^ымен ͡де шашым // мына шаш деген неше жыл болдұ ↓ /// ↑ кывыйен ^уойнаб̊ жүргөң ͡гезде шамал'ұзұндау болдұ ↓ /// ↑ бір ^уоң гұйлогырам гел жағып ↓ /// ↑ айан ^уөзүңнүң ^уосұ шашыңнам басқа тағыда не ^уөзгөртөр ^йедің ^уөзүңдө ↑ /// ↑ мына салтанаттың сұрағы жынды шығады ^йекен ↓ /// ↑ салтанат čұрақтары деген жақын арада ͡гітап̊ шығады ↓ /// ↑ қайдан алғансың сұрақтарды ↑/// ↑ шашыңнам басқа не ^уөзгөртөр ^йедің ↑ /// ↑ бір ғонақтан алтын тіс^іңіз ͡б̊ар ͡ма дегең ͡гезде мына жерде ↓ /// ↑ жарты сағат ͡шатқамбыз ↓ /// ↑ ^уөзүң тұуралы жалпы ͡гұйнодам бөлөк →// серійалдардам бөлөк қандай хоббұйің бар ↑ /// ↑ ^йенді ͡б̊ілем ^йенді ↓ /// ↑ ән айтады →// гыйтарамен ән айтады ↓ /// ↑ ійнстагырамда ͡гөп көрөм ↓ /// ↑ ^уөздөрүң жаңағы ͡гывартыйрныйк деген сыйақты ͡б̊ір →// не дейді жаңағы тұусовка ↓ ///	Ж: Былай жақсы ой екен иә? 2 Ж: Батылдық қой. Ж: Еркіндік қой иә? Өзгеру деген. Мен шыныменде шашым… мына шаш деген неше жыл болды. КВН ойнап жүрген кезде шамалы ұзындау болды. Бір он килограмм гель жағып. 3 Ж: Аян өзіңнің осы шашыңнан басқа тағы да не өзгертер едің өзіңде? Ж: Мына Салтанаттың сұрағы жынды шығады екен. «Салтанат сұрақтары» деген жақын арада кітап шығады. "Қ: Қайдан алғансың сұрақтарды? 2 Ж: Шашыңнан басқа не өзгертер едің? Ж: Бір қонақтан «алтын тісіңіз бар ма?» деген кезде мына жерде. Жарты сағат жатқанбыз. Өзің туралы жалпы кинодан бөлек, сериалдардан бөлек қандай хоббиің бар? Енді білем енді. 3 Ж: Ән айтады, гитарамен ән айтады. Ж: Instagram-да көп көрем. Өздерің жаңағы квартирник деген сияқты бір, не дейді жаңағы тусовка…"
Аян Өтепберген	▶	↑ балкон деген↓ /// ↑ балкон деген↓ /// ↑ неге ͡б̊алкон ↑ /// ↑ неге қылтыйма ^йемес ↑ /// ↑ неге ͡кывартыйрныйк ↑/// ↑ неге ͡б̊алкон ↑ /// ↑ балкон/ жай сол балконда кешке жыйналып↓ /// ↑ неге ^ылыйфт ^йемес ↑ /// ↑ ән айтамыз↓ /// ↑ ^ылыйфта сыймайдығой пыроста↓ /// ↑ ій балкон/ кәдімгі үйдүң балконы сол жерде жыйналыб̊ ͡ән айтатынбыз↓ /// ↑ сол жерде шыққан/ алысқада ͡б̊армадық↓ /// ↑ жай ғана ^уонбір жігіттен құралған топ↓ /// ↑ ^уөздерінің↓ /// ↑ жай ғана ^уонбір жігіттен ↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^уөздерінің↓ /// ↑ біз ^уон бірміз деп̊ше↓ ///	↑ балкон деген ↓ /// ↑ балкон деген ↓ /// ↑ неге ͡б̊алкон ↑ /// ↑ неге қылтыйма ^йемес ↑ /// ↑ неге ͡гвартыйрныйк ↑/// ↑ неге ͡б̊алкон ↑ /// ↑ балкон жай сол балконда ͡гешке жыйналып ↓ /// ↑ неге ^ылыйфт ^йемес ↑ /// ↑ ән айтамыз ↓ /// ↑ ^ылыйфта сыймайдығой пыроста ↓ /// ↑ ій балкон →// кәдімг'үйдүң балконұ сол жерде жыйналыб̊ ͡ән айтатымбыз ↓ /// ↑ сол жерде шыққан →// алысқада ͡б̊армадық ↓ /// ↑ жай ͡ғана ^уомбір жігіттең ͡ғұралған топ ↓ /// ↑ ^уөздөрүнің ↓ /// ↑ жай ͡ғана ^уомбір жігіттен ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөздөрүнің ↓ /// ↑ біз ^уомбірміз деп̊ ͡ше ↓ ///	2 Ж: Балкон деген. Ж: Балкон деген. 2 Ж: Неге балкон? Ж: Неге қылтима емес? 3 Ж: Неге квартирник? Неге балкон? Қ: Балкон, жай сол балконда кешке жиналып… 2 Ж: Неге лифт емес? Қ: Ән айтамыз. Лифтта сыймайды ғой проста. И балкон, кәдімгі үйдің балконы сол жерде жиналып ән айтатынбыз. Сол жерде шыққан, алысқа да бармадық. Жай ғана он бір жігіттен құралған топ. Өздерінің… 3 Ж: Жай ғана он бір жігіттен? Қ: Иә. Өздерінің… 2 Ж: Біз он бірміз деп ше. "
Аян Өтепберген	▶	↑ ійә↓ /// ↑ ^уөздерінің ^уойындағы// ^уойындағы/жүрегіндегі әндерді айтад↓ /// ↑ ій сондай жай ғана/ қалай айтčақ болад↓ /// ↑ дылйа дұушійма ↑ /// ↑ алматылық вайыбқой↓ /// ↑ алматылық вайыб пыроста жүреміз/ ^уот^ұрамыз/ жыйнала саламызда/ ән айтамыз↓ /// ↑ гыйтара/ қас^ымызда ͡б̊араб̊анда ^уойнайтын жігіт бар↓ /// ↑ кылавыйшныйк бар/ бас ͡бар↓ /// ↑ сол ^уөз^үміз ͡б̊арлығымыз↓ /// ↑ тек арб̊атта ^йемес/ балконда ͡б̊олады↓ /// ↑ жоғ арб̊атта ^йемес/ ^уол нелерде/ ^ірестарандарда/ кафелерде↓ /// ↑ айырмашылығы сол↓ /// ↑ бүкүл жерлерде ͡б̊ола ͡б̊ереді/ ійә↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊ірге шығып тұрасыздарма кансертке ↑ /// ↑ қазір// қазір ^йенді шығыб̊ жатқан жоқпыз сол↓ /// ↑ қазір әрқайсысы↓ /// ↑ заказдар түсүб̊ атырма дегенімғой↓ /// ↑ жо// нег^ізі түседү↓ ///	↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөздөрүңің ^уойұндағы // ^уойұндағы →// жүрөгүндег'әндерді айтады ↓ /// ↑ ій сондай жайғана →// қалай айтčақ ͡полады ↓ /// ↑ дылйа дұушійма ↑ /// ↑ алматылық вайыбқой ↓ /// ↑ алматылық вайыб пыроста жүрөмүз →// ^уот^ұрамыз →// жыйнала саламыз ͡да →// ән айтамыз ↓ /// ↑ гыйтара →// қасымызда ͡б̊араб̊анда ^уойнайтын жігіт ͡пар ↓ /// ↑ кылавыйшныйк бар →// бас ͡пар ↓ /// ↑ сол ^уөз^үмүз ͡б̊арлығымыз ↓ /// ↑ тег арб̊атта ^йемес →// балконда ͡б̊олады ↓ /// ↑ жоғ арб̊атта ^йемес →// ^уол нелерде →// ^ірестарандар ͡да →// кафелер ͡де ↓ /// ↑ айырмашылығы сол ↓ /// ↑ бүкүл жерлерде ͡б̊ола ͡б̊ереді →// ійә ↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊ірге шығып тұрасыздар ͡ма ͡гансертке ↑ /// ↑ қәзір // қәзір ^йенді шығыб̊ жатқан жоқпұс сол ↓ /// ↑ қәзір әрқайсысы ↓ /// ↑ заказдар түсүб̊ жатыр ͡ма дегенімғой ↓ /// ↑ жо // нег^ізі түсөдү ↓ ///	Қ: Иә. Өздерінің ойындағы… ойындағы, жүрегіндегі әндерді айтады. И сондай жай ғана, қалай айтсақ болады? 3 Ж: Для души ма? Қ: Алматылық вайб қой. Алматылық вайб проста жүреміз, отырамыз, жинала саламыз да, ән айтамыз. Гитара, қасымызда барабанда ойнайтын жігіт бар. Клавишник бар, бас бар. Сол өзіміз барлығымыз. 3 Ж: Тек арбатта емес, балконда болады. Қ: Жоқ арбатта емес, ол нелерде, ресторандар да, кафелер де… 3 Ж: Айырмашылығы сол. Қ: Бүкіл жерлерде бола береді, иә. Ж: Олар бірге шығып тұрасыздар ма концертке? Қ: Қазір… қазір енді шығып жатқан жоқпыз сол. Қазір әрқайсысы… Ж: Заказдар түсіп атыр ма дегенім ғой. Қ: Жо… негізі түседі.
Аян Өтепберген	▶	↑ арт ш̆оу деген солма↑ /// ↑ акт ш̆оу дегем басқа↓ /// ↑ ^уол басқа нәрсема↑ /// ↑ ^уол жерде актұйорлар↓ /// ↑ актұйорлар ән айтады↓ /// ↑ актұйорлар ән айтады↓ /// ↑ ал мына жерде ^уөздерің↑ /// ↑ мына жерде ͡б̊ұл// ^уөм^үрің қызық ^йекен ійә↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ мына жақта актұйорлар бөлүп бөлүп қойғанда ͡б̊ылай↓ /// ↑ мына жерде// ійә/ ^ірежійссұйорлардың камандасы↓ /// ↑ жалпы ^уөзүңнің телегырам каналың бар ^йекен ійә↑ /// ↑ ^уо жерде сен қателеспесем/ қалай аталады телегырамың↑ /// ↑ себ̊еб̊ін айтайын ^йефем↓ /// ↑ себ̊еб̊ін айтайын / себ̊еб̊ін айтайын ^йефем бұл неге ^ырадыйома сонда телегырамда↑ /// ↑ бұл сонау ^йекі мың ^уон сег^ізінші жылы шыққан каналғой↓ /// ↑ ашылғам памойемұу↓ /// ↑ со жерде әншейін жай жазып/ бір/ актұуаілно ͡б̊океттіғой↓ /// ↑ телегырам жаңадаң гелді↓ ///	↑ арт ш̆оу деген сол ͡ма ↑ /// ↑ акт ш̆оу дегем басқа ↓ /// ↑ ^уол басқа нәрсе ͡ма ↑ /// ↑ ^уол жерд'актұйорлар ↓ /// ↑ актұйорлар ән айтады ↓ /// ↑ актұйорлар ән айтады ↓ /// ↑ ал мына жерде ^уөздөрүң ↑ /// ↑ мына жерде ͡б̊ұл // ^уөм^үрүң ͡ғызық ^йекен ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ мына жақта актұйорлар бөлүп пөлүп қойғанда ͡б̊ылай ↓ /// ↑ мына жерде // ійә →// ^ірежійсұйорлардың ͡гамандасы ↓ /// ↑ жалпы ^уөзүңнүң телегырам каналың бар ^йекен ійә ↑ /// ↑ ^уол жерде сең →// ғателеспесем →// қалай аталады телегырамың ↑ /// ↑ себ̊еб̊ін айтайын ^йефем ↓ /// ↑ себ̊еб̊ін айтайын →// себ̊еб̊ін айтайын ^йефем бұл неге ^ырадыйома сонда телегырамда ↑ /// ↑ бұл сонау ^йекімың^уонсегізінші жылы шыққаң ͡ганалғой ↓ /// ↑ ашылғам памойемұу ↓ /// ↑ сол жерд'әншейін жай жазып →// бір →// актұуаілно ͡б̊океттіғой ↓ /// ↑ телегырам жаңадаң ͡гелді ↓ ///	3 Ж: Арт шоу деген сол ма? Қ: Акт шоу деген басқа. 3 Ж: Ол басқа нәрсе ма? Қ: Ол жерде актёрлар. 3 Ж: Актёрлар ән айтады? Қ: Актёрлар ән айтады. 3 Ж: Ал мына жерде өздерің… Қ: Мына жерде бұл… Ж: Өмірің қызық екен иә? Иә? Мына жақта актёрлар бөліп-бөліп қойған да былай. Мына жерде… 3 Ж: Иә, режиссерлардың командасы. Ж: Жалпы өзіңнің Telegram каналың бар екен иә? Ол жерде сен қателеспесем, қалай аталады Telegram-ың? Қ: Себебін айтайын FM. 2 Ж: Себебін айтайын FM. Ж: Себебін айтайын FM. Бұл неге? Радио ма сонда Telegram-да? Қ: Бұл сонау екі мың он сегізінші шыққан канал ғой. Ашылған по-моэму. Сол жерде әншейін жай жазып, бір, актуально бокетті ғой. Telegram жаңадан келді.
Аян Өтепберген	▶	↑ ^йекі мың ^уон сегіз ійә ↑ /// ↑ сонау деб̊ ͡айтқаңға мен // ^ұуақыт ^уөтпейді ^йекен сен үшүн↓/// ↑ ^уон жеті мың падпыйсшыйгі ͡б̊ар↓ /// ↑ ^уон жеті мың↓ /// ↑ дұрысқой бес жыл болдығой↓ /// ↑ беш шыл/ беш шыл↓ /// ↑ ійменна қазақ̊ша кантент үшүн телегырамда ^уон жеті мың падпыйсшұйк деген ^уол/ телегырамда ^уөте көб̊ ͡ійә↓ /// ↑ менде мысалы телегырамда үш подпұйсшыйгім бар↓ /// ↑ қазір ійнстагырамға ͡б̊ір салса ͡б̊олды ійә ↑ /// ↑ ^уон жеті мың фұук↓ /// ↑ ійә/ бұйырса ↓ /// ↑жақ̊сы ^уой ^йекен↓ /// ↑ сөйтүп ^уол жақта // ^уол жақта // ^уол жақта ^уойларыңмен бөлүсесің↑ ///	↑ ^йекімың^уонсегіз ійә ↑ /// ↑ сонау деб̊ ͡айтқаңға мен // ^ұуақыт ^уөтпөйдү ^йекен сен үшүн ↓/// ↑ ^уонжеті мың падпійсшүйгі ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уонжетімың ↓ /// ↑ дұрұсқой беш ͡шыл болдұғой ↓ /// ↑ беш ͡шыл беш ͡шыл↓ /// ↑ ійменно қазақ̊ша ͡гантент үшүн телегырамда ^уонжеті мың падпұйсшұйк деген ^уол →// телегырамда ^уөтө көб̊ ͡ійә ↓ /// ↑ менде мысалы телегырамд'үш падпұйсшұйгім бар ↓ /// ↑ қәзір ійныстагырамға ͡б̊ір салса ͡б̊олд'ійә ↑ /// ↑ ^уонжетімың фұук ↓ /// ↑ ійә →// бұйұрса ↓ /// ↑ жақ̊сы ^уой ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп ^уол ͡жақта // ^уол ͡жақта // ^уол ͡жақта ^уойларыңмем бөлүсөсің ↑ ///	2 Ж: Екі мың он сегіз? Қ: Иә. 2 Ж: Сонау деп айтқанға мен уақыт өтпейді екен сен үшін. Ж: Он жеті мың подписчигі бар. Он жеті мың. Қ: Дұрыс қой бес жыл болды ғой. Бес жыл, бес жыл. Именно қазақша контент үшін Telegram-да он жеті мың подписчик деген ол… Ж: Telegram-да өте көп иә. Менде мысалы Telegram-да үш подписчигім бар. Қ: Қазір Instagram-ға бір салса болды иә? Он жеті мың фук. Ж: Иә, бұйырса. Жақсы ой екен. 3 Ж: Сөйтіп ол жақта… Қ: Ол жақта… Ж: Ол жақта ойларыңмен бөлісесің?
Аян Өтепберген	▶	↑^уол жақта ^уойларыңмен бөлісесің/ н'істедің ↓ /// ↑ ^уойұңдағ'әңгімелер / андай/ ^йенді ^уөнерде жүргеннен кейін жазғың ͡геледі/ андай істегің ͡геледі/ пыроста// пырост'аласыңда ^уойұңда ͡б̊ір нәрсені көрдүң/ күштү ^йекен дейсіңда/ сонұ сүуреттеб̊ жаза саласың болдұ↓ /// ↑ ій солай/ солай/ солай карантыйнде ^уол пырйам актұуаліно ͡б̊олдұ↓ /// ↑ ^уөйткені карантыйнде шығатын жер жоқ↓ /// ↑ адамдарға ^уоқұйтын нәрсе ͡герек болдұ↓ /// ↑ әндерді н'істедім/ түрлүтүрл'эк̊сперійменттер / жаңағы/ күштүд'эк̊сперійментке салыб̊ жіб̊ересің↓ /// ↑ біреу пік^ірін айтады жаңағы↓ /// ↑ көңүлдүма ↑ /// ↑ позыйтыйв/ позыйтыйв/↓ /// ↑ позыйтыйв/ ійә/ бүкүл/ бәрі ͡б̊ар↓ /// ↑ ^ылыйрыйка ↑/// ↑^ылыйрыйка↓ /// ↑ карантыйң гезде қандай ^уойлар ͡б̊олдұ дегенғой↓ /// ↑ үйленүу ͡герек ^йекен/ үйленүу↓ /// ↑ үйленүу/ карантыйнде неше түрлү ͡б̊олдұ↓ /// ↑ депырессійәдан мына шейін/ былай/ аткырайныстый дакырайныстыйғой бір сөзб̊ен айтқанда↓ /// тамаша /// ↑жалпы ^уосы ↓ ///	↑ ^уол ͡жақта ^уойларыңмем бөлүсөсің →// н'істедің ↓ /// ↑ ^уойұңдағ'әңгімелер →// андай →// ^йенді ^уөнөрдө жүргөннөң ͡гейін жазғың ͡геледі →// андай істегің ͡геледі →// пыроста // пырост'аласың ͡да ^уойұңда ͡б̊ір нәрсені ͡гөрдүң →// күштү ^йекен дейсің ͡да →// сонұ сүурөттөб̊ жаза саласың болдұ ↓ /// ↑ ій солай →// солай →// солай гарантійнде ^уол пырйам актұуаліно ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ^уөйткөнү карантійнде шығатын жер жоқ ↓ /// ↑ адамдарға ^уоқұйтұн нәрсе ͡герек болдұ ↓ /// ↑ әндерді н'істедім →// түрлү-түрл'эк̊сперійменттер →// жаңағы →// күштүд'эк̊сперійментке салыб̊ жіб̊ересің ↓ /// ↑ біреу пікірін айтады жаңағы ↓ /// ↑ көңүлдү ͡ма ↑ /// ↑ пазійтійв →// пазійтійв ↓ /// ↑ пазійтійв →// ійә →// бүкүл →// бәрі ͡б̊ар↓ /// ↑ ^ылыйрыйка ↑/// ↑ ^ылыйрыйка ↓ /// ↑ карантійң ͡гезде қандай ^уойлар ͡б̊олдұ дегенғой ↓ /// ↑ үйлөнүу ͡герек ^йекен →// үйлөнүу ↓ /// ↑ үйлөнүу →// карантыйнде неше түрлү ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ депыресійәдан мына шейін →// былай →// ^уоткрайностұй докрайностұйғой бір сөзб̊өн айтқанда ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ жалпы ^уосұ ↓ ///	Қ: Ол жақта ойларыңмен бөлісесің, не істедің, ойыңдағы әңгімелер, андай, енді өнерде жүргеннен кейін жазғың келеді, андай істегің келеді, проста… проста аласыңда ойыңда бір нәрсені көрдің, күшті екен дейсің да, соны суреттеп жаза саласың болды. И солай, солай, солай карантинде ол прям актуально болды. Өйткені карантинде шығатын жер жоқ. Адамдарға оқитын нәрсе керек болды. Әндерді не істедім, түрлі-түрлі эксперименттер, жаңағы, күшті да экспериментке салып жібересің. Біреу пікірін айтады жаңағы. "Ж: Көңілді ма? Позитив… позитив… Қ: Позитив, иә, бүкіл, бәрі бар. 2 Ж: Лирика? Қ: Лирика. Ж: Карантин кезде қандай ойлар болды деген ғой. 2 Ж: Үйлену керек екен, үйлену. Қ: Үйлену… карантинде неше түрлі болды. Депрессиядан мына шейін, былай, от крайности до крайности ғой бір сөзбен айтқанда. Ж: Тамаша! Жалпы осы…"
Аян Өтепберген	▶	↑әндер ͡б̊ар↓ /// ↑ әндерде жаңағы ^йерек̊ше// соңғы ^ұуақытта ͡б̊айқасақ/ жалпы/ жаңағы гырыйм бөлмесінде нұреке ^йекеуміз айтыб̊ жатырмыз↓ /// ↑ бір// қалай бір ͡б̊ұуұн ^уөзгеріб̊ жатыр деймізб̊а↓ /// ↑ қазіргі заманда әндердің мәт^ініде ^уөзгердіғой ^йенді↓ /// ↑ мысалы/ байағыда ауұлға /әкеге сағ^ыныш/ әке тұуралы жыр/ ана тұуралы жыр/ ары ͡гетčе махаббат ͡жыры деген сыййақты↓ /// ↑ көктем тұуралы әндер↓ /// ↑ қазір ^йенді/ ^ылйұустыра деп қарайдыда↓ /// ↑ ^ылйұустыра деб̊ ͡айтып кете ͡б̊ереді↓ /// ↑соңғы әндердің бірі/ ^уөзүң ^йенді ͡б̊атыстығ азамат болмасаңда/ батыстық бір↓ /// ↑дыйалектпен ійә ↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ қандай ақын жазды ͡б̊ұнұ ↑ /// ↑ ^уой не деген сөздөр↓ /// ↑ сен үшүн кәдімгідей жеті түнде жұмұс істеватырыққо// ^уойб̊ой не деген мағ^ына десең↓ /// ↑ неге маған хаб̊арласпайсың ͡күнде түнде// мына жері ^уонша ^йемес ^йекен↓ /// ↑ сен үшүн терлеп күнү түнү жұмұс істеватырыққо/ бұл тірлігің не зат ↓ /// ↑жоқ/ мен ^йенді ^уоқұп// кім үшүн↓ /// ↑аудыйосы ͡б̊арма ͡б̊ізде ↑ /// ↑ аудыйосы↓ /// ↑^уөзі айтып берсе дейді↓ /// ↑ійә/ гыйтара ͡герекпа ^уол үшүн↓ /// ↑ гыйтара ͡герек↓ /// ↑ сон^ұмен жаңағы мен айтқан мәтінмен/ ән^імен↓ /// ↑мынау гыйтара ^уөзүңдікі ійә ↑ /// ↑тыңдаймыз↓ /// ↑ қандай күштү гыйтара↓ /// ↑ ^уөте қызық гыйтара ^йекен↓ ///	↑ әндер ͡б̊ар ↓ /// ↑ әндер ͡де жаңағы ^йерек̊ше // соңғұ ^ұуақытта ͡б̊айқасақ →// жалпы →// жаңағы гірійм бөлмөсүнде нұреке ^йекеумүз айтыб̊ жатырмыз ↓ /// ↑ бір // қалай бір ͡б̊ұуұн ^уөзгөрүб̊ жатыр дейміз ͡б̊а ↓ /// ↑ қәзіргі заманд'әндердің мәтіні ͡де ^уөзгөрдүғой ^йенді ↓ /// ↑ мысалы →// байағыд'ауұлға →// әке ͡ге сағыныш →// әке тұуралы жыр →// ана тұуралы жыр →// ары ͡гетčе махаббат ͡шыры деген сыйақты ↓ /// ↑ көктөм тұурал'әндер ↓ /// ↑ қәзір ^йенді →// ^ылйұустра деп қарайды ͡да↓ /// ↑ ^ылйұустра деб̊ ͡айтып кете ͡б̊ереді ↓ /// ↑ соңғ'әндердің бірі →// ^уөзүң ^йенді ͡б̊атыстығ азамат полмасаң ͡да →// батыстық ͡пір ↓ /// ↑ дыйалектпен ійә ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ қандай ақын жазды ͡б̊ұнұ ↑ /// ↑ ^уой не деген сөздөр ↓ /// ↑ сен үшүң ͡гәдімгідей жеті түндө жұмұс істеватырыққо // ^уойб̊ой не деген мағ^ына десең ↓ /// ↑ неге маған хаб̊арласпайсың ͡гүндө түндө // мына жері ^уонша ^йемес ^йекен ↓ /// ↑ сен үшүн терлеп күнү-түнү жұмұс істеватырыққо →// бұл тірлігің не зат ↓ /// ↑ жоқ →// мен ^йенді ^уоқұп // кім үшүн ↓ /// ↑ аудыйосұ ͡б̊арма ͡б̊ізде ↑ /// ↑ аудыйосұ ↓ /// ↑^уөз'айтып берсе дейді ↓ /// ↑ ійә →// гыйтара ͡герекпа ^уол үшүн ↓ /// ↑ гыйтара ͡герек ↓ /// ↑ сонұмен жаңағы мен айтқан мәтіммен →// ән^імен ↓ /// ↑ мынау ͡гыйтара ^уөзүңдүк'ійә ↑ /// ↑ тыңдаймыз ↓ /// ↑ қандай ͡гүштү ͡гыйтара ↓ /// ↑ ^уөтө қызық кыйтара ^йекен ↓ ///	2 Ж: Әндер бар. Әндерде жаңағы ерекше… соңғы уақытта байқасақ, жалпы, жаңағы грим бөлмесінде Нұреке екеуміз айтып жатырмыз. Бір… қалай бір буын өзгеріп жатыр дейміз ба? Қазіргі заманда әндердің мәтіні де өзгерді ғой енді. Мысалы, баяғыда ауылға, әкеге сағыныш, әке туралы жыр, ана туралы жыр, ары кетсе махаббат жыры деген сияқты. Ж: Көктем туралы әндер. 2 Ж: Қазір енді, люстра деп қарайды да. Люстра деп айтып кете береді. Соңғы әндердің бірі, өзің енді батыстық азамат болмасаң да, батыстық бір… Ж: Диалектпен иә? 2 Ж: Иә. Қандай ақын жазды бұны? Ой не деген сөздер. «Сен үшін кәдімгідей жеті түнде жұмыс істеватырыққо» ойбой не деген мағына десең. «Неге маған хабарласпайсың күнде-түнде» мына жері онша емес екен. «Сен үшін терлеп күні-түні жұмыс істеватырыққо, Бұл тірлігің не зәт?» жоқ, мен енді оқып… 3 Ж: Кім үшін? Ж: Аудиосы бар ма бізде? Аудиосы? 2 Ж: Өзі айтып берсе дейді. Ж: Иә, гитара керек па ол үшін? 2 Ж: Гитара керек. Сонымен жаңағы мен айтқан мәтінмен, әнімен. Ж: Мынау гитара өзіңдікі иә? 2 Ж: Тыңдаймыз! 3 Ж: Қандай күшті гитара. Ж: Өте қызық гитара екен.
Аян Өтепберген	▶	↑ бұл ^йенді/ мынау үкү↓ /// ↑ көрүп тұрмұз/ ійә↓ /// ↑ мынау гыйтара↓ /// ↑ ^уосы гыйтарамен бет ашасың ↑ /// ↑ ійә/ ^йеслій ышто↓ /// ↑ бұйұрса↓ /// ↑ хаб̊арласамыз↓ /// ↑ бұл ^йенді жай неғой/ атčылкағой↓ /// ↑ қазағ жырауларына деген↓ /// ↑ қазақтың гыйтарасы↓ /// ↑ ^йенді мен домбырада ^уойнай алмаймын↓ /// ↑ хатйаб̊ы ^уос^ұлай босұн деп↓ /// ↑ балмұздақ̊ сыййақты ^йекен гыйтараң↓ ///	↑ бұл ^йенді →// мына'үкү ↓ /// ↑ көрүп тұрмұз →// ійә ↓ /// ↑ мынау ͡гыйтара ↓ /// ↑ ^уосұ ͡гыйтарамем бет ашасың ↑ /// ↑ ійә →// ^йеслій ышто ↓ /// ↑ бұйұрса ↓ /// ↑ хаб̊арласамыз ↓ /// ↑ бұл ^йенді жай неғой →// атčұлкағой ↓ /// ↑ қазағ ͡жырауларына деген ↓ /// ↑ қазақтың ͡гыйтарасы ↓ /// ↑ ^йенді мен домбұрада ^уойнай алмаймын ↓ /// ↑ хатйаб̊ы ^уос^ұлай босұн деп ↓ /// ↑ балмұздақ̊ сыйақты ^йекен ͡гыйтараң ↓ ///	Қ: Бұл енді, мынау үкі. Ж: Көріп тұрмыз, иә. Қ: Мынау гитара. 2 Ж: Осы гитарамен бет ашасың? Қ: Иә, если что. Ж: Бұйырса. Қ: Хабарласамыз. Бұл енді жай не ғой, отсылка ғой. Қазақ жырауларына деген. 3 Ж: Қазақтың гитарасы. Қ: Енді мен домбырада ойнай алмаймын. Хотя бы осылай босын деп. Ж: Балмұздақ сияқты екен гитараң.
Аян Өтепберген	▶	↑ менің ат^ырауда дос балам бар ас^ыланбек деген↓ /// ↑ сол ^уосындай бір не ^уөлеңдерде айтатда ^уөзі↓ /// ↑ бір қалай айтčақ ͡болады ↑ /// ↑ қыйсық ^уөлеңдер↓ /// ↑ бізде ͡б̊ұрын қазақ фолік деймізб̊а ↑ /// ↑ фолік деймізб̊а ↑ /// ↑ ^уөт^ірік ^уөлеңдөр ͡б̊олады ^йекенғой↓ /// ↑ құмұрсқаны үйттү бүйттү деген сыййақты↓ /// ↑ сондай сыййақтығой↓ /// ↑ бірақ бұл дыйалектке жазылған әнда↓ /// ↑ бұл нег^ізі ͡б̊атыс қазақ̊стан ^уоблысында мен жаңағы карантыйнда ^уойлап таб̊ылған ^ырадыйо↓ /// ↑ ^йегерде деймінда мысалы/ дыйалектке арналған сондай бір ^ырадыйо ͡б̊олатын болса деймінда↓ /// ↑ қарсы ал^ыңыздар дыйджей ас^ыланбек↑ /// ал/ тамаша ↑ /// ↑ әуде ↑ /// ↑ құрметті ^ырадыйо тыңдармандар/ ^йегерде сіздерге ^ырадыйодан ән керек болатын болса/ маған хаб̊арласасыздар↓ /// ↑ жігіттер/ қыздар ана жақта ^уотыр↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊екерге ^уотырған жоқ↓ /// ↑әндеріңізді сұрайтын болсаңыздар/ мәт^інін жазып/ қырық қырық ^йекі нөм^іріне жіб̊ересіздерғо↓ /// ↑ жарайма ↑/// ↑ал/ ^уол ^ырадыйода жарнамаға қалай болады ^йекен ↑///	↑ менің ат^ырауда дос ͡палам бар асыламбек деген ↓ /// ↑ сол ^уосұндай бір не ^уөлөңдөрд'айтат ͡да ^уөзү ↓ /// ↑ бір ͡ғалай айтčақ ͡полады ↑ /// ↑ қыйсық ^уөлөңдөр ↓ /// ↑ бізде ͡б̊ұрұң ғазақ фолік дейміз ͡б̊а ↑ /// ↑ фолік дейміз ͡б̊а ↑ /// ↑ ^уөт^үрүк ^уөлөңдөр ͡б̊олады ^йекенғой ↓ /// ↑ құмұрсқан'үйттү бүйттү деген сыйақты ↓ /// ↑ сондай сыйақтығой ↓ /// ↑ бірақ ͡пұл дыйалектке жазылған ән ͡де ↓ /// ↑ бұл негізі ͡б̊атыс қазақ̊стан ^уоблұсұнда мен жаңағы ͡гарантыйнда ^уойлап таб̊ылған ^ырадыйо ↓ /// ↑ ^йегерде деймінда мысалы →// дыйалектк'арналған сондай бір ^ырадыйо ͡б̊олатым болса деймін ͡да↓ /// ↑ қарс'ал^ыңыздар дыйджей асыламбек ↓ /// ↑ ал →// тамаша ↑ /// ↑ әуде ↑ /// ↑ құрметті ^ырадыйо тыңдармандар →// ^йегер ͡де сіздерге ^ырадыйодан әң ͡герек болатым болса →// маған хаб̊арласасыздар ↓ /// ↑ жігіттер →// қыздар ана жақта ^уотұр ↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊екерге ^уотұрған жоқ ↓ /// ↑ әндеріңізді сұрайтым боласыздар →// мәтінін жазы →// қырық-қырық ^йекі нөмүрүне жіб̊ересіздерғо ↓ /// ↑ жарайма ↑/// ↑ ал →// ^уол ^ырадыйода жарнамаға ͡ғалай болады ^йекен ↑///	Қ: Менің Атырауда дос балам бар Асыланбек деген. Сол осындай бір не өлеңдерді айтады да өзі. Бір қалай айтсақ болады. Қисық өлеңдер. Бізде бұрын қазақ фольк дейміз ба? Фольк дейміз ба? Өтірік өлеңдер болады екен ғой. Құмырсқаны үйтті-бүйтті деген сияқты. Сондай сияқты ғой. Бірақ бұл диалектке жазылған ән да. Бұл негізі Батыс Қазақстан облысында мен жаңағы карантинда ойлап табылған радио. Егерде деймін да мысалы, диалектке арналған сондай бір радио болатын болса деймін да. Қарсы алыңыздар DJ Асыланбек! Ж: Ал, тамаша! Әу де. Қ: Құрметті радио тыңдармандар, егерде сіздерге радиодан ән керек болатын болса, маған хабарласасыздар. Жігіттер, қыздар ана жақта отыр. Олар бекерге отырған жоқ. Әндеріңізді сұрайтын болсаңыздар, мәтінін жазып, қырық-қырық екі нөміріне жібересіздер ғо. Жарай ма? Ж: Ал, ол радиода жарнамаға қалай болады екен?
Аян Өтепберген	▶	↑не зәт↓ /// ↑ ал/ кеттік↓ /// ↑ ^йенді мен ^уосындай↓ /// ↑ әзірге ән ^йешкім сұрап ^уотырғаннаң гейін/ ^уосұндай жоғалмашыйш деген әнді ^уорындап берейін/ жарайма↓ /// ↑ не дейсіз↓ /// ↑ жоғалмашыйш↓ /// ↑ сен үшүн күндүз түнде ұйұқтамай жұмұс істеб̊ жат^ырыққо/ неге маған хаб̊арласпайсың ͡күнде түнде↓ /// ↑ сен үшүн күнде түнде жұмұс істеб̊ жат^ырыққо/ неге маған хаб̊арласпайсың ͡құдай жаным↓ /// ↑ жоғалмашыйш/ жоғалмашыйш/ жоғалмашыйш/ менің жанымнан жоғалмашыйш/ жоғалмашыйш/ жоғалмашыйш/ жоғалмашыйш/ менің жанымнан/ қайырлы түн↓ /// ↑ тамаша↓ /// ↑ батыстық// батыс ^уөң^ірінің көрермендері әс^іресе/ ақтау / маңғазы/ маңғыстаудың ͡көрермендері ^йерек̊ше құуаныб̊ жатыр↓ /// ↑ бірақ̊ шымкенттіктер айтыб̊ жатырда // мәәә ͡б̊ізге не қып/ біздің тілмен неге айтпайды дейді ↓ /// ↑ біз дайын мәтін дайындап қойдұқ↓ /// ↑ ^йенді тұура ^уос^ыны шымкенттік/ ^йенді ^уоңтүстүк/ түркүстандығ ͡дыйалектке/ дыйалектпен↓ ///	↑ не зат ↓ /// ↑ ал →// кеттік ↓ /// ↑ ^йенді мен ^уосұндай ↓ /// ↑ әзірг'ән ^йешкім сұрап ^уотұрғаннаң ͡гейін →// ^уосұндай жоғалмашыйш деген әнді ^уорұндап ͡перейін →// жарай ͡ма ↓ /// ↑ не ͡дейсіз ↓ /// ↑ жоғалмашыйш ↓ /// ↑ сен үшүң ͡гүндүз түнд'ұйұқтамай жұмұс істеб̊ жатырыққо →// неге маған хаб̊арласпайсың ͡гүндө түндө ↓ /// ↑ сен үшүң гүндө түндө жұмұс істеб̊ жатырыққо →// неге маған хаб̊арласпайсың ͡ғұдай жаным ↓ /// ↑ жоғалмашыйш →// жоғалмашыйш →// жоғалмашыйш →// менің жанымнан жоғалмашыйш →// жоғалмашыйш →// жоғалмашыйш →// жоғалмашыйш →// менің жанымнан →// қайырлы түн ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ батыстық // батыс ^уөңүрүнің ͡гөрөрмөндер'әс^іресе →// ақтау маңғазы →// маңғыстаудұң ͡гөрөрмөндері ^йерек̊ше құуаныб̊ жатыр ↓ /// ↑ бірақ̊ шымкенттіктер айтыб̊ жатыр ͡да // мә: ͡б̊ізге не қып →// біздің тілмен нег'айтпайды дейді ↓ /// ↑ біз дайын мәтін дайындап қойдұқ ↓ /// ↑ ^йенді тұура ^уосұнұ шымкенттік →// ^йенді ^уоңтүстүк →// түркүстандығ ͡дыйалектке →// дыйалектпен ↓ ///	Қ: Не зәт? Ж: Ал, кеттік. Қ: Енді мен осындай, әзірге ән ешкім сұрап отырғаннан кейін, осындай «жоғалмашиш» деген әнді орындап берейін, жарай ма? Ж: Не дейсіз? Қ: «Жоғалмашиш». Сен үшін күндіз-түнде ұйықтамай жұмыс істеп жатырық қо, Неге маған хабарласпайсың күнде-түнде? "Сен үшін күнде-түнде жұмыс істеп жатырық қо, Неге маған хабарласпайсың құдай жаным? Жоғалмашиш, жоғалмашиш, жоғалмашиш, Менің жанымнан жоғалмашиш, Жоғалмашиш, жоғалмашиш, жоғалмашиш, Менің жанымнан, қайырлы түн. 2 Ж: Тамаша! Батыстық… Батыс өңірінің көрермендері әсіресе, Ақтау, Маңғазы… Маңғыстаудың көрермендері ерекше қуанып жатыр. Бірақ Шымкенттіктер айтып жатыр да «мәәә бізге не қып, біздің тілмен неге айтпайды» дейді. Біз дайын мәтін дайындап қойдық. Енді тура осыны Шымкенттік, енді Оңтүстік, Түркістандық диалектке… диалектпен. "
Аян Өтепберген	▶	↑^уоңтүстүк дыйалектпен↓ /// ↑ ^уөлә/ ^уөлә ұмұтұп кетіппінғой деп↓ /// ↑ сен үшүн азаннан кешке дейін жұмұс істеб̊ жатырмғоййе неге маған хаб̊арласпайсың ͡күнде түнде/ сен үшүн шілій терлеб̊ жұмұс істеб̊ жатырмғоййе / бұл тір^ілігің не ^уөлә/ жоғалмасай/ жоғалмасай/ жоғалмасай/ көз алдымнан тамыр жоғалмасай/ жоғалмасай/ жоғалмасай/ жоғалмасай/ жоғалмасай/ қайырлы түн↓ /// ↑ быраво↑/// ↑ ^уосұндай әдемі/ көңілді сәтте/ әрі ͡ғарай бағдарламамызды ^уойынмен жалғастырсақ↑ /// ↑ көб̊ жағдайда/ керек ^ұуақытта тарыйф бітіп қалады↓ /// ↑ мысалы/ сізге маңызды қоң^ұрау шалұу керек кезде немесе ватсапқа хаб̊арлама жіб̊ерүу қажет кезінде ^уол таусылып қалады↓ /// ↑ дәл ^уосы кезде топ тарыйфімен сіз сүйүкті қалаңызда серүуендеп/ тегін гыйгаб̊айт ал'аласыз ↓ /// ↑ топ тарыйфінде гійгтер үшүн жүр қызметімен әр ͡б̊ес мың қадам сайын/ сізге ^йекі жүз мегаб̊айт көлеміндегі тегін тырафыйк бер^іледі↓ /// ↑ бұл ай^ына алты гыйгаб̊айтқа дейін жетеді ^йекен↓ /// ↑ топта ͡б̊ол↑ ///	↑ ^уоңтүстүк дыйалектпен ↓ /// ↑ ^уөлә / ^уөл'ұмұтұп кетіппінғой деп ↓ /// ↑ сен ͡үшүн азаннаң ͡гешке дейін жұмұс істеб̊ жатырмғой ͡ійе →// неге маған хаб̊арласпайсың ͡гүндө-түндө →// сен ͡үшүн шілій терлеб̊ жұмұс істеб̊ жатырмғ'ійе →// бұл тір^ілігің не ^уөлә →// жоғалмасай →// жоғалмасай →// жоғалмасай →// көз алдымнан тамыр жоғалмасай →// жоғалмасай →// жоғалмасай →// жоғалмасай →// жоғалмасай →// қайырлы түн ↓ /// ↑ быраво ↑/// ↑ ^уосұндай әдемі →// көңүлдү сәтте →// әрі ͡ғарай бағдарламамызды ^уойұммен жалғастырсақ ↑ /// ↑ көб̊ жағдайда →// керек ^ұуақытта тарыйф бітіп қалады ↓ /// ↑ мысалы →// сізге маңызды қоң^ұрау шалұу ͡герек ͡кезде немесе ватсапқа хаб̊арлама жіб̊ерүу ͡ғажет ͡кезде ^уол таусұлұп қалады ↓ /// ↑ дәл ^уосұ ͡гезде топ тарыйфімен сіс сүйүктү қалаңызда серүуөндөп →// тегін ͡гыйгаб̊айт ал'аласыз ↓ /// ↑ топ тарыйфінде гійгтер үшүн жүр ғызметімен әр ͡б̊есмың ͡ғадам сайын →// сізге ^йекіжүз мегаб̊айт көлөмүндегі тегін тырафыйк бер^іледі ↓ /// ↑ бұл ай^ын'алты ͡гыйгаб̊айтқа дейін жетеді ^йекен ↓ /// ↑ топта ͡б̊ол ↑ ///	Ж: Оңтүстік диалектпен. Қ: Өлә, өлә ұмытып кетіппін ғой деп. Сен үшін азаннан кешке дейін жұмыс істеп жатырм ғой ие, Неге маған хабарласпайсың күнде-түнде, Сен үшін шіли терлеп жұмыс істеп жатырм ғо ие, Бұл тірілігің не өлә, Жоғалмасай, жоғалмасай, жоғалмасай, Көз алдымнан тамыр жоғалмасай, Жоғалмасай, жоғалмасай, жоғалмасай, Жоғалмасай, қайырлы түн. "Ж: Браво! 2 Ж: Осындай әдемі, көңілді сәтте, әрі қарай бағдарламамызды ойынмен жалғастырсақ. " Ж: Көп жағдайда, керек уақытта тариф бітіп қалады. Мысалы, сізге маңызды қоңырау шалу керек кезде немесе WhatsApp-қа хабарлама жіберу қажет кезінде ол таусылып қалады. Дәл осы кезде «Топ» тарифімен сіз сүйікті қалаңызда серуендеп, тегін гигабайт ала аласыз. «Топ» тарифінде гигтер үшін жүр қызметімен әр бес мың қадам сайын, сізге екі жүз мегабайт көлеміндегі тегін трафик беріледі. Бұл айына алты гигабайтқа дейін жетеді екен. Топта бол!
Аян Өтепберген	▶	↑сон^ымен ^уойын шарты мынандай/ мына жерде қырық бес↓ /// ↑ не істеу керек̊ сонда↓ /// ↑ қырық бес ыдыс бар↓ /// ↑ құтұ деймізғой ^йенді/ құты↓ /// ↑ мен дайындалған жоқпын бұл ^уойыңға↓ /// ↑ дайындық керек ^йемес↓ /// ↑ бұнұң бұл кереметтілігі сода↓ /// ↑ дайындық̊сыз ^уойнауға ͡б̊олады↓ /// ↑ бірден төртеулетіп// бір төртеулетіп ^уойнап ^уот^ырамызғой ійә↓ /// ↑ ^уой/ әмбек келеді ^йемеспе↓ /// ↑ жақ̊сы↓ /// ↑ сон^ымен/ қараңыз↓ /// ↑қырық ͡бес ыдыстың ^уон бесінде шар ͡б̊ар↓ /// ↑ доп бар ͡кішкентай↓ /// ↑ қалғанында жоқ↓ /// ↑ ^йегер сіз алғаң құтұда шар ͡б̊олса/ сізде ͡б̊ір ұпай↓ /// ↑ійә↓ ///	↑ сонұмен ^уойұн шарты мынандай →// мына жерде қырық ͡пес ↓ /// ↑ н'істеу керек̊ сонда ↓ /// ↑ қырық ͡пес ыдыс ͡пар ↓ /// ↑ құтұ деймізғой ^йенді →// құтұ ↓ /// ↑ мен дайындалған жоқпұм бұл ^уойұңға ↓ /// ↑ дайындық керек ^йемес ↓ /// ↑ бұнұң бұл гереметтілігі ͡сода ↓ /// ↑ дайындық̊сыз ^уойнауға ͡б̊олады ↓ /// ↑ бірден төртөулөтүп // бір төртөулөтүп ^уойнап ^уот^ұрамызғой ͡ійә ↓ /// ↑ ^уой →// әмбек келеді ^йемес ͡пе ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сон^ұмен →// қараңыз ↓ /// ↑ қырықпес ыдыстың ^уомбесінде шар ͡б̊ар↓ /// ↑ доп ͡пар ͡гішкентай ↓ /// ↑ қалғанында жоқ ↓ /// ↑ ^йегер сіз алғаң ͡ғұтұда шар ͡б̊олса →// сізде ͡б̊ір ұпай ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	2 Ж: Сонымен ойын шарты мынандай, мына жерде қырық бес… Ж: Не істеу керек сонда? 2 Ж: Қырық бес ыдыс бар. Құты дейміз ғой енді, құты. Ж: Мен дайындалған жоқпын бұл ойынға. 2 Ж: Дайындық керек емес. Бұның бұл кереметтілігі сонда. Дайындықсыз ойнауға болады. Қ: Бірден төртеулетіп… бір төртеулетіп ойнап отырамыз ғой иә. 2 Ж: Ой, әнбек келеді емес пе. Қ: Жақсы. 2 Ж: Сонымен, қараңыз. Қырық бес ыдыстың он бесінде шар бар. Доп бар кішкентай. Қалғанында жоқ. Егер сіз алған құтыда шар болса, сізде бір ұпай. Ж: Иә.
Аян Өтепберген	▶	↑сіз алған құтұда шар ͡б̊олмаса/ кез келген бұрұн соңды шығармаған бір ыңғайсыз дыб̊ыс шығарұу ͡герек↓ /// ↑ ^үуә деген сыййақты↓ /// ↑ ^уол күлкілі ͡б̊олама/ айанышты ͡б̊олама/ ^уөте ^уөк^інішті ͡б̊олама↑ /// ↑ бағана ͡қалай айтып ^йедің↓ /// ↑ а// уик↓ /// ↑ уик↓ /// ↑ сон^ымен бұрұн соңды ^йестімеген дыб̊ыстарды ^йестіб̊ жатčаңыз таңғалмаңыз↓ /// ↑ керсінше қолдап/ құуаттап/ тағыда ^йест^үуге кішкене сыйлап ^уот^ырыңыз↓ /// ↑ кезек кезег аламыз ійә↑ /// ↑ кезек кезек көрдіңізб̊а↑ /// ↑ қашан ^уойнаймыз↑ /// ↑ дәл қазір/ дәл қазір↓ /// ↑ құрметті көрермендер/ бұл ^уойынның кереметтілігі сонда/ дәл қазір ^уойнайсыздар↓ /// ↑ кеттік↑/// ↑ бірінші ͡б̊олып//салтанаттың ^уойын сұрайық↓ /// ↑ салтанат бұл ^уойын ^уөз^іңе ұнайма↑ /// ↑ мен бақ^ылаушы ͡б̊оламын↓ /// ↑ ^уосы ͡кісі ^уойлап тапты↓ /// ↑ бақ^ылаушы ͡б̊оласызғой↓ /// ↑ тамаша↑ /// ↑ санап ^уот^ырамын↓ /// ↑ ійә/ ^уолда керек↓ /// ↑ сон^ұмен// керемет ^йекен көйлегіңіз↓ /// ↑ ^ырақмет↓ /// ↑дыйванға іштеңе қамадыма десең↓ /// ↑ саб̊^ұурыв айтқойды ^уоның бәрін↓ ///	↑ сіз алғаң ғұтұда шар ͡б̊олмаса →// кезгелгем бұрұн соңдұ шығармағам →// бір ыңғайсыз дыб̊ыш шығарұу ͡герек ↓ /// ↑ ^үуә деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уол ͡гүлкүлү ͡б̊олама →// айанышты ͡б̊олама →// ^уөтө ^уөк^үнүшті ͡б̊ола ͡ма ↑ /// ↑ бағана ͡ғалай айтып ^йедің ↓ /// ↑ а // уик ↓ /// ↑ уик ↓ /// ↑ сон^ұмем бұрұң соңдұ ^йестімеген дыб̊ыстарды ^йестіб̊ жатčаңыз таңғалмаңыз ↓ /// ↑ керсінше қолдап →// құуаттап →// тағы ͡да ^йест^үугө кішкене сыйлап ^уот^ұрұңыз ↓ /// ↑ кезек-кезег ͡аламыз ійә ↑ /// ↑ кезек-кезек көрдүңүз ͡б̊а ↑ /// ↑ қашан ^уойнаймыз ↑ /// ↑ дәл ғазір →// дәл ғазір ↓ /// ↑ құрметті ͡гөрөрмөндер / бұл ^уойұннұң ͡гереметтілігі сонда →// дәл ғазір ^уойнайсыздар ↓ /// ↑ кеттік ↑/// ↑ бірінші ͡б̊олұп // салтанаттың →// ^уойұн сұрайық ↓ /// ↑ салтанат пұл ^уойұн ^уөз^үң'ұнайма ↑ /// ↑ мем бақ^ылаушұ ͡б̊оламын ↓ /// ↑ ^уосұ ͡гісі ^уойлап тапты ↓ /// ↑ бақ^ылаушұ ͡б̊оласызғой ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ санап ^уотұрамын ↓ /// ↑ ійә →// ^уол ͡да ͡герек ↓ /// ↑ сон^ұмен // керемет ^йекең ͡гөйлөгүңіз ↓ /// ↑ ^ырахмет ↓ /// ↑ дыйваңға іштеңе қамадыма десең ↓ /// ↑ саб̊ұурыв айтқойдұ ^уоның бәрін ↓ ///	2 Ж: Сіз алған құтыда шар болмаса, кез келген бұрын-соңды шығармаған бір ыңғайсыз дыбыс шығару керек. «Уә» деген сияқты. Ол күлкілі бола ма, аянышты бола ма, өте өкінішті бола ма. Ж: Бағана қалай айтып едің? А? Уик? Уик. 2 Ж: Сонымен бұрың-соңды естімеген дыбыстарды естіп жатсаңыз таңғалмаңыз. Керсінше қолдап, қуаттап, тағы да естуге кішкене сыйлап отырыңыз. "Қ: Кезек-кезек аламыз иә? 2 Ж: Кезек-кезек көрдіңіз ба? Ж: Қашан ойнаймыз? 2 Ж: Дәл қазір, дәл қазір. Құрметті көрермендер, бұл ойынның кереметтілігі сонда, дәл қазір ойнайсыздар. Кеттік! Бірінші болып… Ж: Салтанаттың ойын сұрайық. Салтанат бұл ойын өзіңе ұнай ма?" "3 Ж: Мен бақылаушы боламын. 2 Ж: Осы кісі ойлап тапты. Ж: Бақылаушы боласыз ғой. Тамаша! 3 Ж: Санап отырамын. 2 Ж: Иә. Ол да керек. Сонымен… Ж: Керемет екен көйлегіңіз. 3 Ж: Рақмет! 2 Ж: Диванға ештеңе қалмады ма десең. 3 Ж: Сабуров айтып қойды оның бәрін. "
Аян Өтепберген	▶	↑ал кеттік↓ /// ↑ жоқ̊ саб̊^ұурыв ^уорышшасын айттығой↓ /// ↑ мен қазақ̊шасын айтыб̊ атырмын↓ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ сіз ^уөз^іңізден бастайық↓ /// ↑қаттырақ қошеметтеп қойайық↑ /// ↑ бастай берейінбе айан↑ /// ↑ ійлій сен бастайсыңба↑ /// ↑ сенің ͡кастьйұумың тоқ̊сан ^йекінші жылғы↓ /// ↑ сұулыйфа жасаңыздар↓ /// ↑ кастьйұумге қараймызб̊а↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ал/ кеттік↓ /// ↑ бір/ ^йекі/ үш↓ /// ↑ сенғой↓ /// ↑ мен ұт^ылып қалдым↓ /// ↑ неғой бұл// кыран↓ /// ↑ кыранда↓ /// ↑ сыразұуда↓ /// ↑ ійә/ ійә/ ійә↓ /// ↑ ха↓ /// ↑ ^уопа↓ /// ↑ дыб̊ыс↓ /// ↑ әкел/ әкел↓ /// ↑ ааа ↓ /// ↑ бұнұ ^йестігенмін↓ /// ↑ бұны академійә қаб̊ырғасында ^йестігенмін↓ /// ↑кеттік↓ ///	↑ ал кеттік ↓ /// ↑ жоқ̊ саб̊ұуров ^уорұшшасын айттығой ↓ /// ↑ мең ͡ғазақ̊шасын айтыб̊ жатырмын ↓ /// ↑ кеттік ↓ /// ↑ сіз ^уөз^үңүздем бастайық ↓ /// ↑ қаттырақ қошеметтеп қойайық ↑ /// ↑ бастай берейім б'айан ↑ /// ↑ ійлій сем бастайсың ͡ба ↑ /// ↑ сенің ͡гостьйұумүң тоқ̊сан^йекінші жылғы ↓ /// ↑ сұулыйфа жасаңыздар ↓ /// ↑ кастьйұумгө қараймыз ͡б̊а↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ал →// кеттік ↓ /// ↑ бір →// ^йекі →// үш ↓ /// ↑ сенғой ↓ /// ↑ мен ұт^ұлұп қалдым ↓ /// ↑ неғой бұл // кыран ↓ /// ↑ кыранда ↓ /// ↑ сыразұуда ↓ /// ↑ ійә →//ійә →// ійә ↓ /// ↑ ха: ↓ /// ↑ ^уопа ↓ /// ↑ дыб̊ыс ↓ /// ↑ әкел →// әкел ↓ /// ↑ а: ↓ /// ↑ бұнұ ^йестігеммін ↓ /// ↑ бұн'академійә қаб̊ырғасында ^йестігеммін ↓ /// ↑ кеттік ↓ ///	Ж: Ал, кеттік! 2 Ж: Жоқ Сабуров орысшасын айтты ғой. Мен қазақшасын айтыпатырмын. Кеттік! Сіз өзіңізден бастайық. Қаттырақ қошеметтеп қояйық. Ж: Бастай берейін ба Аян? Или сен бастайсың ба? Сенің костьюмің тоқсан екінші жылғы. 3 Ж: Сулифа жасаңыздар. Қ: Костьюмге қараймыз ба? "Ж: Иә. Ал, кеттік! Бір, екі, үш. Сен ғой. Мен ұтылып қалдым. 2 Ж: Не ғой бұл… кран. Қ: Кран да? Сразу да? Ж: Иә, иә, иә. Ж: Ха! 2 Ж: Опа! Дыбыс? 3 Ж: Әкел, әкел. Қ: «ааа». 2 Ж: Бұны естігенмін. Бұны академия қабырғасында естігенмін. Кеттік! "
Аян Өтепберген	▶	↑ ал/ кеттік↓ /// ↑жоқ̊ саб̊^ұурыв ^уорышшасын айттығой↓ /// ↑ мен қазақ̊шасын айтыб̊ жатырмын↓ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ сіз ^уөз^іңізден бастайық↓ /// ↑ қаттырақ қошеметтеп қойайық↓ /// ↑ бастай берейімбе айан↓ /// ↑ ійлій сем бастайсыңба↓ /// ↑ сенің ͡кастьйұумүң тоқ̊сан ^йекінші жылғы↓ /// ↑ сұулыйфа жасаңыздар↓ /// ↑ кастьйұумге қараймызб̊а↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ал/ кеттік↓ /// ↑ бір/ ^йекі/ үш↓ /// ↑ сенғой↓ /// ↑ мен ұт^ылып қалдым↓ /// ↑ неғой бұл// кыран↓ /// ↑ кыранда↓ /// ↑ сыразұуда↓ /// ↑ ійә/ ійә/ ійә↓ /// ↑ ха↓ /// ↑ ^уопа↓ /// ↑ дыб̊ыс↓ /// ↑ әкел/ әкел↓ /// ↑ ааа ↓ /// ↑ бұны ^йестігенмін↓ /// ↑ бұны академійә қаб̊ырғасында ^йестігенмін↓ /// ↑ кеттік↓ ///	Ж: ↑ ^уосұ жерде ͡ма ↑/// Ж: ↑ ійә ↓ /// Ж: ↑ бір ұпай→// бір ұпай→// бір ұпай→// кеттіг ͡айан ↑/// Ж: ↑ мынаны →// тығып қойұу ͡герек ↓ /// Ж: ↑ әкеліңіздер ↓ /// Ж: ↑ ^йек'ұпай ↓ /// Ж: ↑ мағам →// бере салыңыз ↓ /// Ж: ↑ ійә →// мінекейіңіз ↓ /// Ж: ↑ ійә →// ^ырахмет ↓ ///	Ж: Осы жерде ма? 3 Ж: Иә. 2 Ж: Бір ұпай, бір ұпай, бір ұпай, кеттік Аян! Ж: Мынаны тығып қою керек. 3 Ж: Әкеліңіздер. 2 Ж: Екі ұпай. 3 Ж: Маған бере салыңыз. Ж: Иә, мінекейіңіз. 3 Ж: Иә, рақмет.
Аян Өтепберген	▶	↑немесе ͡б̊ылай төңкеріп қойұуға ͡б̊олады білүу үшүн ↓ /// ↑ кеттік/ дыб̊ыс↓ /// ↑ дыб̊ыспа ↑ /// ↑ дыб̊ыс↓ /// ↑ ахаха↓ /// ↑ болама ↑ /// ↑ійә/ ійә↓ /// ↑ жақ̊сы↓ /// ↑ сон^ұмен айан↓ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ бұнұ ^уөте жылдам ^уойнау ͡керек↓ /// ↑ мынаны алайын ↓ /// ↑ бар ^йекен↓ /// ↑ ^йекі ұпай / қалып келе жатčыз↓ /// ↑ тамаша↓ /// ↑ нұрлан мырза ͡қалып келе жатčыз/ сон^ымен↓ /// ↑ ^уопа↓ /// ↑ әкеліңіз↓ /// ↑ ^йештеңе ^йетпейді↓ /// ↑ дауұс↓ /// ↑ уиқ↓ /// ↑ уиқ↓ /// ↑ сон^ұмен дыб̊ыс↓ /// ↑ дыб̊ыс↓ /// ↑ не деген дауұс↓ /// ↑ дыб̊ыспенде ұтұп кеттіғо↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^уөм^іріңізде шығармаған дыб̊ыс↓ /// ↑ бүгүн пырезентасыйа/ тұсау ͡кесер мына дыб̊ысқа↓ /// ↑ бырұутс↓ ///	↑ немесе ͡б̊ылай төңкөрүп қойұуға ͡б̊олады білү'үшүн ↓ /// ↑ кеттік →// дыб̊ыс ↓ /// ↑ дыб̊ыс ͡па ↑ /// ↑ дыб̊ыс ↓ /// ↑ ахаха: ↓ /// ↑ бола ͡ма ↑ /// ↑ ійә →// ійә ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сон^ұмен айан ↓ /// ↑ кеттік ↓ /// ↑ бұнұ ^уөтө жылдам ^уойнау ͡герек ↓ /// ↑ мынан'алайын ↓ /// ↑ бар ^йекен ↓ /// ↑ ^йек'ұпай →// қалып келе жатčыз ↓ /// ↑ тамаша ↓ /// ↑ нұрлан мырза ͡ғалып келе жатčыз →// сон^ұмен ↓ /// ↑ ^уопа ↓ /// ↑ әкеліңіз ↓ /// ↑ ^йештеңе ^йетпейді ↓ /// ↑ дауұс ↓ /// ↑ уиқ ↓ /// ↑ уиқ ↓ /// ↑ сон^ұмен дыб̊ыс ↓ /// ↑ дыб̊ыс ↓ /// ↑ не деген дауұс ↓ /// ↑ дыб̊ыспен д'ұтұп кеттіғо ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уөм^үрүңізде шығармаған дыб̊ыс ↓ /// ↑ бүгүм пырезентасыйа →// тұсау ͡гесер мына дыб̊ысқа ↓ /// ↑ бырұутс ↓ ///	2 Ж: Немесе былай төңкеріп қоюға болады, білу үшін. Кеттік, дыбыс! Ж: Дыбыс па? Дыбыс. «Ахаха». Бола ма? 3 Ж: Иә, иә. 2 Ж: Жақсы. Сонымен Аян. Кеттік! Бұны өте жылдам ойнау керек. Қ: Мынаны алайын. Ж: Бар екен. 2 Ж: Екі ұпай, қалып келе жатсыз. Ж: Тамаша! 2 Ж: Нұрлан мырза қалып келе жатсыз, сонымен. Опа! "3 Ж: Әкеліңіз. Ештеңе етпейді. Дауыс. Ж: «Уиқ». «Уиқ». 2 Ж: Сонымен дыбыс. Ж: Дыбыс. 2 Ж: Не деген дауыс. Ж: Дыбыспен де ұтып кетті ғой. 3 Ж: Иә. 2 Ж: Өміріңізде шығармаған дыбыс. Бүгін презентация, тұсау кесер мына дыбысқа. Ж: «Брутц». "
Аян Өтепберген	▶	↑быраво ↑ /// ↑ бырұутс// бырұутс↓ /// ↑ боладығой ійә↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^йекіде ͡б̊ір↓ /// ↑ кеттік ↑ /// ↑ кеттік ↑ /// ↑ тез айтайық ^уонда ійә ↑ /// ↑^уөте↓ /// ↑ ааа↓ /// ↑ бұл болды ͡б̊ұл↓ /// ↑ бұлғарға↓ /// ↑ ^йекіде ^йекі↓ /// ↑ ^йекіде ^йекі↓ /// ↑ тең сон^ымен↓ /// ↑ ^уос жерде тұра ͡б̊ерсін↓ /// ↑ үште ^йекі↓ /// ↑ үш тек ^йекі↓ /// ↑ бұ бомайды↓ /// ↑ жарайды↓ /// ↑ төртте ^йекі ↓ /// ↑ төртте ^йекі↓ /// ↑ уұуұу↓ /// ↑ тез ↓ ///	↑ быраво ↑ /// ↑ бырұутс // бырұутс ↓ /// ↑ боладығой ійә ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^йекіде ͡б̊ір ↓ /// ↑ кеттік ↑ /// ↑ кеттік ↑ /// ↑ тез айтайық ^уонд'ійә ↑ /// ↑^уөтө ↓ /// ↑ а: ↓ /// ↑ бұл болдұ ͡б̊ұл ↓ /// ↑ бұлғарға ↓ /// ↑ ^йекіде ^йекі ↓ /// ↑ ^йекіде ^йекі ↓ /// ↑ тең сон^ұмен ↓ /// ↑ ^уос жерде тұра ͡б̊ерсін ↓ /// ↑ үште ^йекі ↓ /// ↑ үш тек ^йекі ↓ /// ↑ бұ бомайды ↓ /// ↑ жарайды ↓ /// ↑ төртте ^йекі ↓ /// ↑ төртте ^йекі ↓ /// ↑ уұуұу ↓ /// ↑ тез ↓ ///	3 Ж: Браво! 2 Ж: «Брутц» Ж: «Брутц». Болады ғой иә? 3 Ж: Иә. Ж: Екі де бір. 2 Ж: Кеттік! Ж: Кеттік! Тез айтайық онда иә? 2 Ж: Өте. Қ: «Ааа». "2 Ж: Бұл болды бұл. Қ: Бұл-қарға. Ж: Екі де екі. 2 Ж: Екі де екі. Тең сонымен. Ж: Осы жерде тұра берсін. 2 Ж: Үш те екі. Ж: Үш тек екі. Бұл болмайды. Жарайды. 2 Ж: Төрт те екі. Ж: Төрт те екі. “Ууу”. Тез. "
Аян Өтепберген	▶	↑сұудың дауысы/ пыйстолеттен шығыб̊ атқан↓ /// ↑ келесі/ істеп қойды↓ /// ↑ көп қой дыб̊ыстар↓ /// ↑ істеп қойдыңба сен ↑ /// ↑ істеп қойды↓ /// ↑ мен ^йестімей қалдым↓ /// ↑ былақ ↓ /// ↑сон^ұмен↓ /// ↑ тыйпа дайындығымды көрсетейінда↓ /// ↑ болды↓ /// ↑ күштү↓ /// ↑ сон^ұмен↓ /// ↑ ^уөте қызық ^уойын ^йекен↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ыйах ↑ ///	↑ сұудұң дауұсұ →// пұйстолеттен шығыб̊ атқан ↓ /// ↑ келесі →// істеп қойдұ ↓ /// ↑ көп қой дыб̊ыстар ↓ /// ↑ істеп қойдұң ͡ба сен ↑ /// ↑ істеп қойдұ ↓ /// ↑ мен ^йестімей ͡ғалдым ↓ /// ↑ былақ ↓ /// ↑ сонұмен↓ /// ↑ тыйпа дайындығымды ͡гөрсөтөйін ͡да↓ /// ↑ болдұ ↓ /// ↑ күштү ↓ /// ↑ сонұмен ↓ /// ↑ ^уөтө қызық ^уойұн ^йекен ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ыйах ↑ ///	3 Ж: Судың дауысы, пистолеттен шығып атқан. Келесі. Істеп қойды. Ж: Көп қой дыбыстар. Істеп қойдың ба сен? 3 Ж: Істеп қойды. Ж: Мен естімей қалдым. «Блақ». 2 Ж: Сонымен. Ж: Типа дайындығымды көрсетейін да. 2 Ж: Болды. Күшті. Сонымен. Қ: Өте қызық ойын екен. 2 Ж: Иә. Ж: «Иах».
Аян Өтепберген	▶	↑ бірінші ^ірет ^йестіп тұрмын сізден↓ /// ↑ тез ↓ /// ↑ бааа ↓ /// ↑ болды ͡б̊ұл жаңа↓ /// ↑ төртте үш ↓ /// ↑ төртте үш сон^ұмен ↓ /// ↑ кім бесеуге жетеді сон^ұмен ^уойынды тоқтата ͡б̊ер^үуге ͡б̊олады↓ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ айан сенде дыб̊ыс қалып кетті/ шығармадың↓ /// ↑ деп̊ шығарамын↓ /// ↑ жоқ ^уол дыб̊ыс// ана дыб̊ысты ^йенді ͡қайталама↓ /// ↑ кеттік↓ /// ↑ дей салайық̊шы↓ /// ↑ ^йесептейміз↓ /// ↑ біреуақ қалды↓ /// ↑ келесі дыб̊ысты қалай шығаратынын сезіп тұрмын мен↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ деп/ жарайды↓ /// ↑ ^йешкім ^уөтпеді↓ /// ↑ ана жаққа ͡кетті ійә пал^ұушаетčй↓ /// ↑ сіздікі ұқ̊сайды ^йекен дыб̊ыстарыңыз↓ /// ↑ болды айан жеңіске жетті/ бесеу ↓ /// ↑ тамаша ↑ ///	Ж: ↑ бірінші ^ірет ^йестіп тұрмұн сізден ↓ /// Ж: ↑ тез ↓ /// ↑ ба: ↓ /// ↑ болдұ ͡б̊ұл жаңа ↓ /// ↑ төртт'үш ↓ /// ↑ төртт'үш сонұмен ↓ /// ↑ кім бесеугө жетеді сонұмен ^уойұндұ тоқтата ͡б̊ер^үугө ͡б̊олады ↓ /// ↑ кеттік ↓ /// ↑ айан сенде дыб̊ыс қалып кетті →// шығармадың ↓ /// ↑ деп̊ шығарамын ↓ /// ↑ жоқ ^уол дыб̊ыс // ана дыб̊ысты ^йенді ͡ғайталама ↓ /// ↑ кеттік ↓ /// ↑ дей салайық̊шы ↓ /// ↑ ^йесептейміз ↓ /// ↑ біре'ақ қалды ↓ /// ↑ келесі дыб̊ысты қалай шығаратынын сезіп тұрмұн мен ↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ деп →// жарайды ↓ /// ↑ ^йешкім ^уөтпөдү ↓ /// ↑ ана жаққа ͡гетт'ійә пол^ұушаетčй ↓ /// ↑ сіздік'ұқ̊сайды ^йекен дыб̊ыстарыңыз ↓ /// ↑ болд'айан жеңіске жетті →// бесеу ↓ /// ↑ тамаша ↑ ///	2 Ж: Бірінші рет естіп тұрмын сізден. Ж: Тез. Қ: «Бааа». 2 Ж: Болды бұл жаңа. Ж: Төрт те үш. 2 Ж: Төрт те үш сонымен. Кім бесеуге жетеді сонымен ойынды тоқтата беруге болады. Кеттік. Аян сенде дыбыс қалып кетті, шығармадың. Қ: Деп шығарамын. "2 Ж: Жоқ ол дыбыс… ана дыбысты енді қайталама. Кеттік. Қ: Дей салайықшы. 2 Ж: Есептейміз. Біреу-ақ қалды. Ж: Келесі дыбысты қалай шығаратынын сезіп тұрмын мен. 2 Ж: Иә. Ж: Деп, жарайды. Ешкім өтпеді. Қ: Ана жаққа кетті иә получается. 3 Ж: Сіздікі ұқсайды екен дыбыстарыңыз. 2 Ж: Болды Аян жеңіске жетті, бесеу. Ж: Тамаша! "
Аян Өтепберген	▶	↑қошеметтеп қойайық↑/// ↑ сон^ұмен/ ^уойынның нәтійжесі ͡б̊ойынша/ көп̊ шарды тауұп// бес↓ /// ↑ жеңіске жеткен айан↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^уос^ұмен тәмам↓ /// ↑ тамаша↑ /// ↑айаңға ^уөтепбергеңге қошеметтеріңіз↑ /// ↑ айан саған сәттілік тілейміз↑ /// ↑ ^уосұ түңгі ^ұстұудыййада жійі ͡кездесіп тұрайық↑ /// ↑ ^ырақмет↑ /// ↑ кұйноларыңда/ театырда/ ^йенді ͡б̊із салтанат айаннан бір ән сұрамаймызб̊а↑ /// ↑ айам бізге ән айтып берші↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ^ұрұқ̊сат болса/ айан ^уөтепберген түңгі ^ұстұудия ͡б̊ағларламасының қонағы↓ /// ↑ жіб̊ек жолы арнасында кездесе ͡б̊ерейік↑ ///	Ж: ↑ қошеметтеп қойайық ↑/// ↑ сон^ұмен/ ^уойұннұң нәтійжесі ͡б̊ойұнша →// көп̊ шарды тауұп ↓ /// ↑ бес ↓ /// Ж: ↑ жеңіске жеткен айан ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// Ж: ↑ ^уос^ұмен тәмам ↓ /// Ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ айаңға ^уөтөпбөргеңге қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ айан саған сәттілік тілейміз ↑ /// ↑ ^уосұ түңгү стұудыйада жійі ͡гездесіп тұрайық ↑ /// ↑ Қ:^ырахмет ↑ /// Ж: ↑ кұйноларыңда →// театырда →// ^йенді ͡б̊іс салтанат айаннам бір ән сұрамаймыз ͡б̊а ↑ /// Ж: ↑ айам бізг'ән айтып перші ↓ /// Ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^ұрұқ̊сат полса →// айан ^уөтөпбөрген түңгү стұудия ͡б̊ағларламасының ͡ғонағы ↓ /// ↑ жіб̊ег жол'арнасында кездесе ͡б̊ерейік ↑ ///	2 Ж: Қошеметтеп қояйық! Сонымен, ойынның нәтижесі бойынша, көп шарды тауып… 3 Ж: Бес. 2 Ж: Жеңіске жеткен Аян. Ж: Иә. 2 Ж: Осымен тәмам. Ж: Тамаша! Аянға Өтепбергенге қошеметтеріңіз! Аян саған сәттілік тілейміз! Осы Түңгі студияда жиі кездесіп тұрайық! Қ: Рақмет! "Ж: Киноларыңда, театрда, енді біз Салтанат Аяннан бір ән сұрамаймыз ба? 3 Ж: Аян бізге ән айтып берші. Ж: Иә. Рұқсат болса, Аян Өтепберген-Түңгі студия бағларламасының қонағы. Жібек жолы арнасында кездесе берейік! "
Әбіш Кекілбайұлы	▶	↑алғаш рет мына / сәвет ^уоқырмандарында үлкен табысқа жету → // ^уол ^уөткен заман тақырыбының → // үлкен жеңісі деп ^йесептейміс → // үлкен эстетійкалық құбылыс деп ^йесептейміс↓/// ↑^уосының барлығы / біздің жас буынға ͡ да әсер ^йетті↓/// ↑бәрлығы шындықты айтқысы ͡ гелді → // шырылдады↓/// ↑^уоны айтқызбайтын тақырыптарына жоламады↓/// ↑көбіне сол / шындықты ^уөткеннен іздеу → // үзіп-жұлқып болса ͡ да / шындықты жеткізу мәселесі → // актуалды болд деп ^йесептеді → // сол соңғы буынға↓/// ↑соған байланысты / ^уол / біреу ^уөзінің бастан кешкенін жассын мейлі → // біреуі ^йелден ^йестігенін жассын мейлі → // бірауыз / ^уөткен заман туралы қыйалданып → // қыйалына келгенін жазсын → // мейлі / соның барлығы ͡ да / әйтеуір → // күндө көзге көрініп тұрғаннан ͡ гөрі → // басқа шындығын іздед↓/// ↑үйткені адамның жүрөгінің соғысы → // миындағы ғалтасындағы қозғалыстардың барлығы → // мол барлығын ^уөмірдегі айт дегенді айта қойұуға → // жаз дегенді жаза қойұуға сыймайды деп ^йесептейм↓///	↑алғаш рет мына / совет ^уоқырмандарында үлкен табысқа жету → // ^уол ^уөткен заман тақырыбының / үлкен жеңісі деп ^йесептейміз → // үлкен естетійкалық құбылыс деп ^йесептейміз↓/// ↑^уосының барлығы / біздің жас буынға да әсер ^йетті↓/// ↑барлығы шындықты айтқысы ͡ гелді → //шырылдады↓/// ↑оны айтқызбайтын тақырыптарына жоламады↓/// ↑көбіне сол / шындықты ^уөткеннен іздеу → // үзіп-жұлқып болса ͡ да / шындықты жеткізу мәселесі → // актуалды болдұ деп ^йесептеді → // сол соңғы буынға↓/// ↑соған байланысты ^уол / біреу ^уөзінің бастаң ͡ гешкенін жассын мейлі → // біреуү ^йелден ^йестігенін жассын мейлі → // бір ауұз / ^уөткөн заман тұуралы қыйалданып → // қыйалына ͡ гелгенін жассын → // мейлі / сонұң барлығы ͡ да / әйтеуүр → // күндө / көзгө көрүнүп тұрғаннан ͡ гөрү → // басқа шындығын іздеді↓/// ↑^уөйткөнү / адамның жүрөгүнүң соғұсұ → // мыйындағы ͡ ғалтасындағы қозғалыстардың барлығы мол → // барлығын ^уөмүрдөгі / айт дегенд'айта ͡ ғойұуға → // жаз дегенді жаза ͡ ғойұуға сыймайды деп ^йесептеймін↓///	Алғаш рет мына совет оқырмандарында үлкен табысқа жету ол өткен заман тақырыбының үлкен жеңісі деп есептейміз, үлкен эстетикалық құбылыс деп есептейміз. Осының барлығы біздің жас буынға да әсер етті. Барлығы шындықты айтқысы келді, шырылдады. Оны айтқызбайтын тақырыптарына жоламады. Көбіне сол шындықты өткеннен іздеу, үзіп-жұлқып болса да шындықты жеткізу мәселесі актуалды болды деп есептеді сол соңғы буынға. Соған байланысты ол біреу өзінің басынан кешкенін жазсын, мейлі, біреуі елден естігенін жазсын, мейлі, бір ауыз өткен заман туралы қиялданып қиялына келгенін жазсын, мейлі, соның барлығы, әйтеуір, күнде көзге көрініп тұрғаннан гөрі басқа шындығын іздеді. Өйткені адамның жүрегінің соғысы, миындағы қалтасындағы қозғалыстар соның барлығы ол барлығын өмірдегі айт дегенді айта қоюға, жаз дегенді жаза қоюға сыймайды деп есептеймін.
Әбіш Кекілбайұлы	▶	↑әбіш / жетпіске келген жылы → // ^йелбасы тәңір жарылқасын /^йеңбек ^йері атағын беріп → // кеудесіне жұлдыз тағып ^йед↓/// ↑әбіш / абыз ^йеді↓/// ↑әбіш / данышпан ^йед↓/// ↑әбіш кемеңгер ^йед↓/// ↑әбіш ғұлама ^йеді↓/// ↑әбіш бұл / тұңғыйық терең ^уой-сана ^йеді↓/// ↑бұл қазақтан ^йерекше жаратыла ͡ ғалған бір → // аса бір мақтанышымыз ^йед↓///	↑әб̊іш / жетпіске ͡ гелген жылы / ^йелб̊асы тәңір жарылқасын / ^йеңбегер'атағын беріп → // кеудөсүне жұлдұз тағып ^йеді↓/// ↑әб̊іш / аб̊ыз ^йеді↓/// ↑әб̊іш / данышпан ^йеді↓/// ↑әб̊іш кемеңгер ^йеді↓/// ↑әб̊іш ғұлама ^йеді↓/// ↑әб̊іш бұл / тұңғұйұқ терең ^уой-сана ^йеді↓/// ↑бұл / қазақтан ^йерек̊ше жаратыла ͡ ғалғам ͡ бір → // аса ͡ б̊ір мақтанышымыз ^йеді↓///	Әбіш жетпіске келген жылы Елбасы, Тәңір жарылқасын, Еңбек Ері атағын беріп, кеудесіне жұлдыз тағып еді. Әбіш абыз еді. Әбіш данышпан еді. Әбіш кемеңгер еді. Әбіш ғұлама еді. Әбіш бұл тұңғиық терең ой-сана еді. Бұл қазақтан ерекше жаратыла қалған бір аса бір мақтанышымыз еді.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ менен кейін әкемнің інісі → // әкемнің аты нұршайық → // әкемнің інісі ныйғат деген кісі → // әскерге алынды ↓ /// ↑ бір үйдөн үшөуміс → / аттандық ↓ /// ↑ ^йерекше ^йесте қалғаным → // шешем ауұрұп жатыр ^йед ↓ /// ↑ біз → / шана-шана болып → // пар-пар аттың ұшұн шегіп ауұлұмыздан шыға берген ұуақытта → // алғашында ауұлдың ішін аралап → // әр үйге кіріп-шығып қоштасып → // сүйтіп ^йенді мектептің жанынан жолға ы: аудан ^уорталығына қарай шыға бергең ͡ гезде жәңәғы үйде ауұрып жатқан шешем алдымыздан шықты ↓ ///	↑менеңгейін әкемнің͡ інісі → // әкемнің͡ аты͡ нұршайық → // әкемнің͡ інісі ныйғат ͡ тегең͡ гісі → // әскерг'алынды ↓ /// ↑ бір үйдөн үшөумүз ͡ аттандық↓/// ^й ерек̊ше ^й есте͡ ғалғаным → // шешем ауұрұб̊ ͡ жатыр ͡ еді ↓ /// ↑ біз → / шана-шана ͡ б̊олұп → // парпар аттың ұшұн ͡ жегіб̊ // ауұлұмұздан шыға ͡ б̊ерген ^ұуақытта → // алғашынд 'ауұлдұң ͡ ішін аралап → // әр үйгө ͡ гіріп̊͡ шығып → / қоштасып → // сөйтүп ^йенді / мектептің ͡ жанынан жолға / аудан ^уорталығына ͡ ғарай шыға͡ б̊ергеңгезде → // жаңағ'үйдө / ауұрұп ͡ жатқан шешем алдымыздан шықты ↓ ///	Менен кейін әкемнің інісі, әкемнің аты Нұршайық, әкемнің інісі Ниғат деген кісі, әскерге алынды. Бір үйден үшеуміз аттандық. Ерекше есте қалғаным, шешем ауырып жатыр еді. Біз, шана-шана болып, пар-пар аттың ұшын шегіп ауылымыздан шыға берген уақытта, алғашында ауылдың ішін аралап, әр үйге кіріп-шығып қоштасып, сөйтіп енді мектептің жанынан жолға ы-ы-ы аудан орталығына қарай шыға берген кезде, жаңағы, үйде ауырып жатқан шешем алдымыздан шықты.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ алдымыздан шыққанда зымырап кележатқан ^йекі парат → // ы: үлкен ^йенді мықты параттар͡ ғой → // ^йекеуі де ауұзымен қыстеп тұрған парат → // зымыратып кележатқаң ͡ гезде ана кісі алдан шыға келд ↓ /// сол ͡ гезде мен қорықтым // ойпырмай шешемді таптап кетеді͡ ау мына аттар деп↓///	↑ алдымыздан шыққанда / зым^ырап кележатқан ^йекі пар ͡ ат → // үлкөн / ^йенді мықты пар ͡ аттарғой → // ^йекеуү͡ де ауұзұмең ͡ ғыстеп тұрғам͡ пар ͡ ат → // зым^ыратып кележатқаң͡ гезде / анагісі алданын шыға͡ гелді↓ /// ↑солгезде / мең͡ ғорұқтұм↓/// ↑^уойпырмай / шешемді таптап кетед'ау / мын'аттар деп↓ ///	Алдымыздан шыққанда зымырап келе жатқан екі пар ат, ы-ы-ы үлкен енді мықты пар аттар ғой, екеуі де аузымен қыстеп тұрған пар ат, зымыратып келе жатқан кезде ана кісі алдан шыға келді. Сол кезде мен қорықтым: - Ойпырмай, шешемді таптап кетеді-ау, мына аттар, - деп.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ неге ^йекенін білмеймін шешем ^йекі қолұн жайып → // жаңағы аттардың алдына тұра қалған ұуақытта → // аттар ^йекеуі бірдей лоқ ^йетіп тоқтай ͡ ғалт ↓ /// ↑ сүйтіп шешемді баспай аман қалд ↓ /// ↑ шешемнің айтқаны / қалқам сен → // соғыстан аман келесің → // бірәқ → / әкең келеме / әғәң келе ͡ ме ^уоны білмеймін → // сен келесің жолұң болсұн → // қалқам деді ↓ /// ↑ мінекій → / күні бүгүнше көзалдыма ^уосы сурет келет ͡ те ͡ тұрат ↓ /// ↑ жыйн:л дейтін каманда болад → // ^уол тоқтаңдар ^у ос'арада демаласыңдар деген сөз ↓ /// ↑ сол жайау-жалпылы жүрүп келе жатқан → // шәршәп келе жатқан адамдар жата-жата қалат → // ал мен ^уотырағалып // немне / зат қап̊шығымнан аб̊айды сұурұп алып → // аб̊айды ^уоқұй бастаушы ^йедім ↓ ///	↑ нег'екенім͡ білмеймін / шешем ^йекі ͡ ғолұн ͡ жайып → // жаңағ'аттардың алдына тұра͡ ғалған ^ұуақытта → // аттар ^йекеуү͡ б̊ірдей ^ұлоқ ^йетіп / тоқтай͡ ғалды↓/// ↑сөйтүп̊ ͡ шешемді͡ б̊аспай / амаң͡ ғалды ↓ /// ↑ шешемнің айтқаны → / қалқам сен → / соғұстан амаң͡ гелесің → // бірақ → / әкең ͡ геле͡ ме → / ағаң ͡ геле͡ ме / ^уонұ͡ б̊ілмеймін → // сең͡ гелесің / жолұң͡ болсұн → // қалқам деді↓/// ↑мінекей → // күнү͡ б̊үгүншө͡ гөзалдыма / ^уосұ сүурөт келеді͡ де тұрады ↓ /// ↑ жыйна:л дейтін команда͡ б̊олады → // ^уол тоқтаңдар / ^уос'арада демаласыңдар деген сөз ↓ /// ↑ сол жайау͡ жалпылы жүрүп кележатқан → // шаршап кележатқан адамдар / жата͡ жата͡ ғалады → // ал мен ^уот^ұра ͡ ғалыб̊ / немене / зат қап̊шығымнан // аб̊айды сұуұрұб̊͡ алып → // аб̊айды ^уоқұй ͡ бастауш'едім↓ //	Неге екенін білмеймін шешем екі қолын жайып, жаңағы аттардың алдына тұра қалған уақытта, аттар екеуі бірдей лоқ етіп тоқтай қалды. Сөйтіп шешемді баспай аман қалды. Шешемнің айтқаны: «- Қалқам сен, соғыстан аман келесің, бірақ, әкең келе ме, ағаң келе ме оны білмеймін, сен келесің жолың болсын, қалқам», - деді. Мінеки, күні бүгінше көз алдыма осы сурет келеді де тұрады. "Жинал" дейтін команда болады, ол тоқтаңдар осы арада демаласыңдар деген сөз. Сол жаяу-жалпылы жүріп келе жатқан, шаршап келе жатқан адамдар жата-жата қалады, ал мен отыра қалып, немене, зат қапшығымнан Абайды суырып алып, Абайды оқи бастаушы едім.
Әзілхан Нұршайықов	▶	жігіттерге → / әй жігіттер / бергеңдерші / мынау тоғжанның суретін тыңдаңдаршы дейтін ^йедім ↓ /// ↑ сонда тоғжанды жазушының суреттеген жері / ^йекі құлағында шолпысы сылдырлап → // ^йекі құлағында сырғасы бар деп керемет айтатын жері баредіғой → // соны айтқан ұуақытта жігіттер осы жанданып → // рахаттанып кететін ↓ /// ↑ ^уой шіркін-әй → // ^уой тоғжан-ай десетін ^йед ↓ /// ↑ сүйтіп ^уолар шаршағандарын ұмұтып кететін ^йед ↓ /// соғыстан келгеннен кейін мен ^уосұ сол аб̊айдың кітәбын жоғалтпай алып келіп мен үунійверсійтетке түсем ↓ ///	↑ жігіттерге → // әй жігіттер / бері͡ геліңдерші → // мынау тоғжанның сұурөтүн тыңдаңдаршы дейтін͡ едім ↓ /// ↑ сонда тоғжанды / жазұушұнұң сүурөттөгөн жері / ^йекі͡ ғұлағында шолпұсұ сылдырлап → // ^йекі͡ ғұлағында сырғасы͡ б̊ар деп / керемет айтатын жері͡ б̊ар͡ едіғой → // сон'айтқан ^ұуақытта жігіттер жанданып → // ^ырақаттанып кететін↓/// ↑^уой шіркін͡ ай↑// ^уой тоғжан͡ ай десетін ^йеді↓/// ↑ сөйтүп ^уолар / шаршағандарын ұмұтұп кететін ^йеді↓/// ↑соғұстаң͡ гелгеннең ͡ гейін мен / ^уосұ / сол аб̊айдың͡ гітәб̊ын жоғалтпай / алып͡ келіп / мен унійверсійтетке түсөмін↓///	- Жігіттерге, әй жігіттер, бері келіңдерші, мынау Тоғжанның суретін тыңдаңдаршы, - дейтін едім. Сонда Тоғжанды жазушының суреттеген жері, екі құлағында шолпысы сылдырлап, екі құлағында сырғасы бар деп керемет айтатын жері бар еді ғой, соны айтқан уақытта жігіттер осы жанданып, рахаттанып кететін: - Ой шіркін-ай, ой Тоғжан-ай, - десетін еді. Сөйтіп олар шаршағандарын да ұмытып кететін еді. Соғыстан келгеннен кейін мен осы сол Абайдың кітабын жоғалтпай алып келіп, мен университетке түсемін.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ мұқтар әуезов үунійверсійтетте сабақ береді ^йекен ↓ /// ↑ бір сабақтан мұқаңа сол кітәпты көрсеттім → // кітәпты көрсеткеннен кейін кітәп ә: кім қатты тебіренді → // мұқаң марқұм → // қатты тебіреніп / өй / қарағым әзілқан / біздің үйдөн соғысқа ішкім барған жоқ деп жүрсем → // мен барғам жоқ → // басқа мылтық арқалап майданға ішкім барған жоқ ед→ // тегі біздің үйдөн барған адамдар бар ^йекеңғой // ^уол кім аб̊ай ^й екеңғой → // тоғжан ^йекеңғой деп сүйдеді ↓ /// ↑ атамыз жамбыл ақынға деген // ^уөлең жаздым ↓ ///	мұхтар әуөзов / унійверсійтетте саб̊ақ͡ переді ^йекен ↓ /// ↑ бір саб̊ақтан мұқаңа / сол͡ гітәпты͡ гөрсөттүм → // кітәпты͡ гөрсөткөннеңгейін / кітәп / кім ͡ ғатты теб̊іренді ↓ /// ↑ мұқаң марқұм → // қатты теб̊іреніп → // ↑ өй ͡ ғарағым ͡ әзілхан / біздің үйдөн соғұсқа / ^йешкім ͡ барған жоғ ͡ деб̊ жүрсөм → // мем͡ барғам͡ жоқ → // басқа мылтығ͡ арқалап / ^ймайдаңға͡ ешкім б̊арған ͡ жоқ ед→ // тегі͡ б̊іздің үйдөм͡ барған адамдар͡ б̊ар ^йекеңғой // ^уол͡ гім / аб̊ай ^йекеңғой → // тоғжан ^йекеңғой деп̊͡ сүйдөдү ↓ /// ↑ атамыж͡ жамбыл ақыңға деген ^уөлөң жаздым ↓ ///	Мұхтар Әуезов университетте сабақ береді екен. Бір сабақтан Мұқаңа сол кітапты көрсеттім, кітапты көрсеткеннен кейін, кітап ә-ә-ә кім, қатты тебіренді, Мұқаң марқұм, қатты тебіреніп: «Өй, Қарағым Әзілхан, біздің үйден соғысқа ешкім барған жоқ деп жүрсем, мен барғам жоқ, басқа мылтық арқалап майданға ешкім барған жоқ еді, тегі біздің үйден барған адамдар бар екен ғой, ол кім - Абай екен ғой, Тоғжан екен ғой, - деп сүйдеді. «Атамыз Жамбыл ақынға» деген өлең жаздым.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ ^ұұуа ↑ қәдірл'атажан↓/// ↑ұл'жолға'аттаңған → // ұлдарыңыз / сен^іңіз↓/// ↑жауд'айаусұз / қырамыз → // ↑ таұусұлмаса дем^іміз → // деп жәкеңе / ^йең соңұнда / ант͡ перген ^йедік ↓ /// ↑бұл͡ ғатқа брыйгаданың жақ̊сы таңдаул'адамдары → // менем͡ бастап қол͡ ғойдұқ → // ^йең соңұнда брыйгаданың / коммисары сақтағам͡ бәйіш қол͡ ғойдұ↓ /// ↑^уосұ͡ ғатқа жәкең жауап жіб̊ерді // жүжжасаған жүрөктөн деген↓/// ↑жәкеңнің ^уөлөңү͡ б̊ізге жазғаң͡ ғатында͡ б̊ылай айақталған͡ еді ↓ ///	↑ ^ұуа ↑ қәдірл'атажан↓ /// ↑ұл'жолға'аттаңған → // ↑ ұлдарыңыз / сен^іңіз↓ /// ↑жауд'айаусұз / қырамыз → // ↑ таусұлмаса дем^іміз → // деп жәкеңе / ^йең соңұнда / ант͡ перген ^йедік ↓ /// ↑ бұл͡ ғатқа брыйгаданың жақ̊сы таңдаул'адамдары → // менем͡ бастап қол͡ ғойдұқ → // ^йең соңұнда брыйгаданың͡ гомыйссары сақтағам͡ бәйіш қол͡ ғойдұ ↓ /// ↑ ^уосұ͡ ғатқа жәкең жауаб̊ жіб̊ерді // жүжжасаған жүрөктөн деген↓ /// ↑жәкеңнің ^уөлөңү͡ б̊ізге жазғаң͡ ғатында͡ б̊ылай айақталған͡ еді ↓ ///	- Уа, қадірлі атажан.Ұлы жолға аттанған,Ұлдарыңыз сеніңіз. Жауды аяусыз қырамыз,Таусылмаса деміміз,- деп Жәкеңе ең соңында ант берген едік. Бұл хатқа бригаданың жақсы таңдаулы адамдары, менен бастап қол қойдық, ең соңында бригаданың коммисары Сақтаған Бәйіш қол қойды. Осы хатқа Жәкең жауап жіберді «Жүз жасаған жүректен» деген. Жәкеңнің өлеңі бізге жазған хатында былай аяқталған еді.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑^ұұуа / қарағым балалар ↓ // ↑ ^йер бұлденбей не ͡ дейін → // ↑ ^йереуүлді майданда → ↑ үстөм болсұн мерейің ↓ // ↑ жауды жеңіп талқандап → // ↑ келгеніңде көрейін → // ↑ қәһәрманым // күнім деп → // ↑ беттеріңнен өб̊ейін ↓ // деп жамбылдың қатын біз строй-стройда тұрұп ^уоқып тыңдадық ↓ /// ↑ сонда жаңағы тыңдап тұрған жігіттердің бәрі жылап → // ^йегіліп тұрды ↓ /// ↑ ^уөзүнің үйүнен → / ^уөзінің әкесінен келген қат сыйақты болған ^йед ↓ /// ↑ мінекій жәкеңнің қатының әсері керемет күшті болды ↓ /// ↑ бізге күш-қуат жігер берді ↓ ///	↑^ұуа ↑ қарағым͡ балалар →// ↑^йер͡ б̊ұлдембей не ͡ дейін → // ↑ ^йереуүлдү майданда→ // ↑үстөм͡ болсұн мерейің↓ /// ↑жаудұ жеңіп талқандап → // ↑ келгеніңде͡ гөрөйүн → // ↑ қахарманым → / күнүм деп → // ↑беттеріңнен ^уөб̊өйүн ↓ деп // жамбылдың͡ ғатын / біс͡ строй͡ стройда тұрұп // ^уоқұп тыңдадық ↓ /// ↑ сонда / жаңағы тыңдап тұрған жігіттердің бәрі жылап → // ^йег^іліп тұрдұ↓ /// ↑^уөзүнүң үйүнөн / ^уөзүнүң әкесінең͡ гелгең͡ ғатčыйақты ͡ б̊олған͡ еді↓ /// ↑мінекей жәкеңнің͡ ғат^ының әсері / керемет күштү͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ бізге͡ гүш-құуат͡ шігер͡ б̊ерді ↓ ///	-Уа, қарағым балалар! Ер бұлденбей не дейін? Ереуілді майданда, Үстем болсын мерейің. Жауды жеңіп талқандап, Келгеніңде көрейін. Қаһарманым, күнім деп, Беттеріңнен өбейін, - деп Жамбылдың хатын біз строй-стройда тұрып біз оқып тыңдадық.. Сонда жаңағы тыңдап тұрған жігіттердің бәрі жылап, егіліп тұрды. Өзінің үйінен, өзінің әкесінен келген хат сияқты болған еді. Мінеки Жәкеңнің хатының әсері керемет күшті болды. Бізге күш-қуат, жігер берді.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ бәукең келген күні → // бәукеңе бардым ↓ /// ↑ бәукеңе барып едім ↓ /// ↑ бәукең → / былай қабағын түйүп қарсы алд ↓ /// ↑ немене → / ^уол мақаланы саған мен жазып беруім керек ͡ пе деп ақырды ↓ /// ↑ сосын / кругом деп айғай салды↓ /// ↑мен жалп беріп сол жаққа қарай бұрыла бергенімде → // бәуке / дәт дедім ↓ /// ↑ бұл / дәт деген сөз қазақтың бір тамаша сөзі → // ^йекінің бірінің аұузұнан түсе бермейтін ^йескі сөз → // қәдірлі сөз ↓ /// ↑ соны бәукең білгіш адамғой → // сол сөзді ^йестігенге көңілі жібіді ͡ ме маған → // дәтің болса айтқын деді ↓ /// ↑ жаңағыдай айғай салмай → // жұмсақ жылы дауұспен айтты ↓ ///	↑ бәукөң ͡ гелгеңгүнү → // бәукөңө͡ б̊ардым↓ /// ↑ бәукөңө͡ б̊арып͡ едім→ // бәукөң / былай͡ ғаб̊ағын түйүп қарс'алды↓ /// ↑ немене → / ^уол мақаланы саған мен жазыпперүуүм͡ герек͡ пе͡ деб̊ ақырды↓ /// ↑сосұң ͡ грұугом деп / айғай͡ салды ↓ /// мен жалпперіп / сол жаққа͡ ғарай / бұрұла͡ б̊ергенімде → // бәукө → / дәт дедім ↓ /// ↑ бұл дәт ͡ теген ͡ сөз // қазақтың бір тамаша сөзү → // ^йек^інің бір^інің аузұнан түсө͡ б̊ермейтін // ^йескі сөз → // қәдірлі сөз ↓ /// ↑ сонұ б̊әукөң / білгіш͡ адамғой → // сол сөздү ^йестігеңге / көңүлү ͡ жіб̊іді͡ ме // маған → / дәтің болса / айтқын деді ↓ /// ↑ жаңағыдай айғай͡ салмай → // жұмсағ͡ жылы дауұспен айтты ↓ ///	Баукең келген күні, Баукеңе бардым. Баукеңе барып едім, Баукең былай қабағын түйіп қарсы алды. - Немене, ол мақаланы саған мен жазып беруім керек пе? - деп ақырды. Сосын: - Кругом! - деп айғай салды. Мен жалп беріп сол жаққа қарай бұрыла бергенімде: - Бәуке, дат, - дедім. Бұл «дат» деген сөз қазақтың бір тамаша сөзі, екінің бірінің аузынан түсе бермейтін ескі сөз, қадірлі сөз. Соны Баукең, білгіш адам ғой, сол сөзді естігенге көңілі жібіді ме маған: - Датың болса айтқын, - деді. Жаңағыдай айғай салмай, жұмсақ жылы дауыспен айтты.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ бәуке / мен теріс қарап тұрмғой өзіңізге қарауға ұрұқ̊сат ^йетіңіз бұрұлуға дедім↓ /// ↑бұрұлғын деді ↓ /// ↑ бәукең ылғый айтқын → // келгін→ / барғын → / деп сөйлейтін ^йед ↓ /// ↑бұрұлғын дегенге мен жалт бұрылдымдағы ы: қойнымдағы жазып әкелген төрт бет қағазымды сұуұрып алып → // айағымды сарт деп басып // бәукеңнің апарып қолына бердім ↓ /// ↑ бәукең бірінші бетін ақтарып ^уоқып шықты → // ^й екінші бетін ^уоқый бастаған ұуақытта әлгі салпыйған е: → // ^йедірейіп тұрған мұртұ ^уорнына түсті салпыйып → // үшінші бетін ^уоқып болған ұуақытта // жаңағы кірпідей тікірейіп тұрған шәш бәрі жымпиды ͡ да ͡ ғалды ↓ /// ↑ төртінші бетті ^уоқып болғаннан кейін ^уол ͡ гісі барды ͡ да ↑ // это серезна деді ↓ ///	↑ бәукө / мен теріс қарап тұрмұңғой // ^уөзүңүзгө қарауға / ^ұрұқсат ^йет^іңіз͡ б̊ұрұлұуға дедім → // бұрұлғұн деді ↓ /// ↑ бәукөң ылғый // айтқын → / келгін → / барғын деп // сөйлөйтүн͡ еді ↓ /// ↑бұрұлғұн // дегенге мен жалт͡ пұрұлдұмдағы // қойнұмдағы жазыб̊ ͡ әкелген төртпет қағазымды / сұуұрұп͡ алып → // айағымды сарт деп / басып →// бәукеңнің апарып қолұна͡ б̊ердім↓ /// ↑бәукөң бірінші͡ б̊етін ақтарып / ^уоқұп̊͡ шықты → // ^йекінші͡ б̊етін ^уоқұй ͡ б̊астаған ^ұуақытта // әлгі салпыйған → // ^йед^ірейіп ͡ тұрған мұртұ / ^уорнұна түстү төмен салпыйып → // үшүншү͡ б̊етін ^уоқұп болған ^ұуақұтта // кірпідей тік^ірейіп тұрған шәш / бәрі жымпыйды͡ да͡ ғалды ↓ /// ↑ төртүншү͡ б̊етті ^уоқұпполғаннаң ͡ гейін // ^уолгісі͡ тұрды͡ да↑ / это сер'езно деді ↓ ///	- Бауке, мен теріс қарап тұрмын ғой, өзіңізге қарауға рұқсат етіңіз, бұрылуға, - дедім. - Бұрылғын, - деді. Баукең ылғи айтқын, келгін, барғын деп сөйлейтін еді. Бұрылғын дегенге мен жалт бұрылдым дағы ы-ы-ых қойнымдағы жазып әкелген төрт бет қағазымды суырып алып, аяғымды сарт деп басып, Баукеңнің апарып қолына бердім. Баукең бірінші бетін ақтарып оқып шықты, екінші бетін оқи бастаған уақытта әлгі салпиған е-е-е едірейіп тұрған мұрты орнына түсті төмен салпиып, үшінші бетін оқып болған уақытта, жаңағы, кірпідей тікірейіп тұрған шаш бәрі жымпиды да қалды. Төртінші бетті оқып болғаннан кейін ол кісі тұрды да: - Это серьезно, - деді.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ мынау тұрған жомартпек → // мынау тұрған меңтай → // мынау тұрған Тана → // мынау тұрған заман → // мынау тұрған майра ↓ /// ↑ жәғдәйім келмегеннең͡ гейін → // біргүні қыздарыма айттым → // қыздарымның бәрі мені жақ̊сы ͡ гөретін → // бәрімен сырлас ^йедім → // дос ^йедім қыздарменен тегіс ↓ /// ↑ сосын қыздарға айттым // ал қыздар мен ^уоқуды тастап кеткім келет ↑ Неге ↑ ^уосылай͡ да ^уосылай жағдайым аұуұр → // тұрмұсұм нәшәр ↓ /// ↑ сондықтан ^йелге барып біржерге қызмет істесем → // деген ^уойдамын дедім ///	↑ мынау тұрған жомартпек → // мынау тұрған меңтай → // мынау тұрған тана → // мынау тұрған заман → // мынау тұрған майра ↓ /// ↑ жағдайым ͡ гелмегеннең ͡ гейін → // біргүнү қыздарым'айттым → // қыздарымның бәрі мені жақ̊сы͡ гөрөтүн → // бәр^імен сырлас ^йедім → // дос ^йедім қыздарменен тегіс↓ /// ↑сосұң ͡ ғыздарғ'айттым // ал͡ ғыздар / мен ^уоқұудұ / тастап ͡ кеткім͡ геледі ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑^уосұлай͡ да͡ осұлай жағдайым аұуұр → // тұрмұсұм нашар↓ /// ↑сондұқтан ^йелге͡ б̊арыппір / жерге қызмет істесем // деген ^уойдамын дедім↓ ///	Мынау тұрған Жомартбек, мынау тұрған Меңтай, мынау тұрған Тана, мынау тұрған Заман, мынау тұрған Майра. Жағдайым келмегеннен кейін, бір күні қыздарыма айттым, қыздарымның бәрі мені жақсы көретін, бәрімен сырлас едім, дос едім қыздарменен тегіс. Сосын қыздарға айттым: - Ал қыздар мен оқуды тастап кеткім келеді... Неге? - Осылай да осылай жағдайым ауыр, тұрмысым нашар. Сондықтан елге барып бір жерге қызмет істесем деген ойдамын, - дедім.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ сонда қыздар баж ^йете түстү ↓ /// ↑^уойбай аға → / ^уөзге кетс̆е ͡ де сіз кетпеңіз → // ^уөзге бітірмесе ͡ де → / үунійверсійтетті сіз бітіріңіз → // біз сізге көмектесеміз дед ↓ /// ↑ қалай көмектесесіңдер ↑ /// ↑ күнсайын біз үйүмүзге шақырамыздағы → // әрғайсымыз бір тойдырып жібереміз сізді ↓ /// ↑ қазақтың бір тойғаны шала байығаны дегені → // отыз рет тойып шыққаннан кейін → // қайтадан тағ бастаймыз → // сөйтіп барып сіз үунійверсійтетті бітіресіз → // біз көмектесеміз сізге дейді↓ /// ↑^уолар айтқанын ^уорұндады → // сүйтіп барып мен университетті пітірдім → // университетті пітіргеннен кейін үлкен-үлкен қызметтерде болдым ↓ ///	↑сонда ͡ ғыздар͡ б̊аж ^йете түстү → // ↑^уойб̊ай аға → / ^уөзгө кетčе͡ де / сіз͡ гетпеңіз → // ^уөзгө͡ б̊ітірмесе͡ де → / үунійверсійтетті сіз͡ б̊іт^іріңіз → // біссізге͡ гөмөктөсөмүз деді ↓ /// ↑ қалай͡ гөмөктөсөсүңдер↑ /// ↑ күн͡ сайым͡ біз үйүмүзгө шақ^ырамыздағы → // әрғайсымыз͡ б̊ір / тойдұрұб̊ ͡ жіб̊ереміс͡ сізді ↓ /// ↑ қазақтың бір тойғаны / шала͡ б̊айығаны дегені → // ^уотұз͡ гіс^ілерден тойұп̊͡ шыққаннаң ͡ гейін → // қайтадан͡ тағы͡ б̊астаймыз → // сөйтүп͡ парып̊͡ сіз үунійверсійтетті͡ б̊іт^іресіз → // біз͡ гөмөктөсөмүс͡ сізге дейді ↓ /// ↑ ^уолар айтқанын ^уорұндады → // сөйтүп͡ парып мен үунійверсійтетті͡ б̊ітірдім → // үунійверсійтетті͡ б̊ітіргеннең͡ гейін / үлкөн-үлкөң͡ ғызметтерде͡ б̊олдұм ↓ ///	Сонда қыздар баж ете түсті: - Ойбай аға, өзге кетсе де сіз кетпеңіз, өзге бітірмесе де, университетті сіз бітіріңіз, біз сізге көмектесеміз, - деді. - Қалай көмектесесіңдер? - Күн сайын біз үйімізге шақырамыз дағы, әрқайсымыз бір тойдырып жібереміз сізді. Қазақтың бір тойғаны шала байығаны дегені, 30 рет тойып шыққаннан кейін, қайтадан тағы бастаймыз, сөйтіп барып сіз университетті бітіресіз, біз көмектесеміз сізге, - дейді. Олар айтқанын орындады, сөйтіп барып мен университетті бітірдім, университетті бітіргеннен кейін үлкен-үлкен қызметтерде болдым.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ ^уосы қызметтерде жүргенде ^уойландым → // ^йегер менің қолымда дійпломым болмаса → // мен бұл қызметтердің қарасын да көрмес ^йедім͡ ау ↓ /// мені ^уосы қызметке жеткізген кешегі қыздар ^йеді͡ ау → // ^уотұз қыз ^йеді-ау солар ы: жартысын жарып → // бүтінін бөліп беріп деген сыйақты сүйтүп мені асырап шығып ^йед ↓ /// ↑ сол қыздарға алғысымды қалай білдірем деп жүрүп→ // ^уойланып-^уойланып / мәхәббат қызық мол жылдар деген раман жаздым ↓ ///	↑ ^уосұ қызметтерде жүргөндө / ^уойландым → // ^йегер менің͡ ғолұмда дыйп^ыломұм болмаса → // мен / бұл͡ ғызметтердің͡ ғарасын͡ да͡ гөрмөс ^йедім͡ ау ↓ /// ↑ мені /^у осұ ͡ ғызметке жеткізген // кешегі ͡ ғыздар ^йеді͡ ау → // ^уотұз ͡ ғыз ^йеді͡ ау // солар жартысын жарып → // бүтүнүм͡ бөлүп беріп деген сыйақты // сөйтүп мені / ас^ырап̊͡ шығыб̊ ͡ еді ↓ /// ↑ сол͡ ғыздарға / алғысымды ͡ ғалай білдірем деп͡ жүрүп ↑ // ^уойланып ^уойланып / махаб̊ат қызығ͡ мол жылдар деген ^ыроман жаздым ↓ ///	Осы қызметтерде жүргенде ойландым, егер менің қолымда дипломым болмаса, мен бұл қызметтердің қарасын да көрмес едім-ау. Мені осы қызметке жеткізген кешегі қыздар еді-ау, 30 қыз еді-ау солар ы-ы-ы жартысын жарып, бүтінін бөліп беріп деген сияқты, сөйтіп мені асырап шығып еді. Сол қыздарға алғысымды қалай білдірем деп жүріп, ойланып-ойланып «Махаббат қызық мол жылдар» деген роман жаздым.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ ^уол раманның бас кейіпкерлері ^й етіп ^уөзіміздің қыздарды алдым → // кейбіреулерің аттарын ^уөзгерттім↓/// ↑сүйтіп барып раман шықты↓ /// ↑раман шыққаннан кейін → / мен ^уол ых: раманды үлкен атақты дүнүйе болат → // деп ^уойлағаным жоқ ↓ /// ↑ менің бар мақ̊сатым / текқана анау қыздардың маған деген ^йеңбегін қарызын ^уөтеу ^йед ↓ /// ↑ сол тұрғыда жазып шыққан раманым → // ы: атақты болып кетті↓ ///	↑ ^уол ^ыроманның бас кейіпкерлері ^йетіп // ^уөзүмүздүң͡ ғыздард'алдым → // кейб̊іреулерінің аттарын ^уөзгөрттүм ↓ /// ↑ сөйтүп͡ парып ^ыроман шықты ↓ /// ↑ ^ыроман шыққаннаңгейін → / мен ^уол ^ыроманды / үлкөн атақты дүн^үйе б̊олады деп // ^уойлағаным жоқ ↓ /// ↑ менің бар мақ̊сатым текқана / анау͡ ғыздардың маған деген ^йеңбегінің͡ ғар^ызын ^уөтөу ^йеді↓ /// ↑сол тұрғұда жазып̊͡ шыққан ^ыроманым → // атақты͡ б̊олұп ͡ кетті ↓ ///	Ол романның бас кейіпкерлері етіп өзіміздің қыздарды алдым, кейбіреулерінің аттарын өзгерттім. Сөйтіп барып роман шықты. Роман шыққаннан кейін, мен ол ых-ых романды үлкен атақты дүние болады деп ойлағаным жоқ. Менің бар мақасатым, тек қана анау қыздардың маған деген еңбегін, қарызын өтеу еді. Сол тұрғыда жазып шыққан романым ы-ы-ы атақты болып кетті.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ күні бүгіңге шейін сол раманды ^уоқығандар → // мені көшеде танымайтын адамдар амандасад /// ↑ қарағым → / сен мені қайдан білесің деймғой ↓ /// ^уойй ағай → // мәхәббат қызық мол жылдарды ^уоқыдыққой дейд ↓ /// ↑ мәхәббат қызық мол жылдар / раманының кейіпкерлерімен достық қатынасым үзілген жоқ ↓ /// ↑ ал тек қәзір ^йенді сол мәхәббат қызық мол жылдар кейіпкерден қәзір → // тек ^йекі-ақ адамғана ғалдық ↓ /// ↑ ^уоның біреуі Меңтай нұрғамыйла → / кентау қаласында тұрат /// ↑ ^йекіншісі ^йербол деген →/ сол ^йекеуіғана → // ал ^уөңгелері майра да қайтыс боп кетті ↓ /// Жәйкүл де қайтыс боп кетті ↓ /// ↑ жомартпек те қайтыс боп кетті ↓ /// ↑ бә:рі қайтыс боп кетті ↓ /// ↑ ә…	↑ күнү͡ б̊үгүңгө͡ шейін сол ^ыроманды ^уоқұғандар → // мені͡ гөшөдө тан^ымайтын адамдар амандасады ↓ /// ↑қарағым → / сен мені / қайдам͡ білесің дейміңғой ↑ /// ↑ ^уой: ағай → // махаб̊ат қызығ͡ мол жылдарды ^уоқұдұққой дейді ↓ /// ↑ махаб̊ат қызығ͡ мол жылдар ^ыроманының͡ гейіпкерлерімен достұқ ͡ қат^ынасым үзүлгөн͡ жоқ ↓ /// ↑ ал тек қәзір ^йенді сол махаб̊ат қызығ͡ мол жылдар кейіпкердең͡ ғәзір → // тек / ек'ақ адамғана͡ ғалдық ↓ /// ^уонұң біреуү меңтай нұрғамыйла → // кентау͡ ғаласында тұрады ↓ /// ↑ ^йекіншісі / ^йерб̊ол деген → // сол ^йекеу'ғана → // ал ^уөңгөлөрү / майра͡ да ͡ ғайтыс͡ поп кетті ↓ /// жәйкүл͡ де͡ ғайтыс͡ поп кетті /// ↑ жомартпек͡ те қайтыс͡ поп ͡ кетті ↓ /// ↑ бәрі͡ ғайтыс͡ поп ͡ кетті ↓ ///	Күні бүгінге шейін сол романды оқығандар, мені көшеде танымайтын адамдар амандасад. - Қарағым, сен мені қайдан білесің,- дейм ғой? - Оой ағай: «Махаббат қызық мол жылдарды» оқыдық қой, - дейді. «Махаббат қызық мол жылдар» романының кейіпкерлерімен достық қатынасым үзілген жоқ. Ал тек қазір енді сол «Махаббат қызық мол жылдар» кейіпкерден қәзір, тек екі-ақ адам ғана қалдық. Оның біреуі Меңтай Нұрғамила, Кентау қаласында тұрады. Екіншісі Ербол деген, сол екеуі ғана, ал өңгелері Майра да қайтыс боп кетті. Жәйкүл де қайтыс боп кетті. Жомартбек те қайтыс боп кетті. Бәрі қайтыс боп кетті.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ сәғынасың → / сәғынасың ^уойлайсың ↓ /// ↑ ^йескі достардан айрылу деген қыйынғой ↓/// ↑ кәртійген сайын досың азайат → // досың азайады ^йекен ↓ /// ... ↑ сені алдыңғы ых: кейінгі жас ұрпақтар танымайт ↓ /// ↑ сені таныйтын ұрпақтар → / кетіп қалғаннаң ͡ гейін → // сен ^йел көшіп айдалада көштүң ^у орнында айдалада жұртта жүріп қалған сыйақты болып сезінед ^йекенсің ↓ /// ↑ қәзіргі жұурналыйстыйканың бар жағынан ^уөсіп кетті → // технійка жағынан → // гәзеттердегі мазмұны жағынан → // сосын гәзеттердің мақалаларындағы ^уөткірлігі, өжеттігі жағынан → // бұрұннан әлдеғайда ^уөстү ↓ ///	↑сағ^ынасың → // сағ^ынасың ^уойлайсың↓ /// ↑^йескі достардан ай^ырылұу дегең ͡ ғыйыңғой ↓ /// ↑ кәртійген͡ сайын / досұң азайады → // досұң азайады ^йекен ↓ /// ↑ сені / алдыңғы кейіңгі жас ұрпақтар тан^ымайды ↓ /// ↑ сені таныйтын ұрпақтар →/ кетіп қалғаннаңгейін → // сен ^йел ͡ гөшүб̊ ͡ айдалада →// көштүң ^уорнұнда / жұртта қалған сыйақты болұп̊ сез^інед'екенсің ↓ /// ↑ қәзіргі жұурналійстійканың / бар жағ^ынан ^уөсүп кетті → // технійка жағ^ынан → // гәзеттердегі мазмұнұ жағ^ынан → // сосұн гәзеттердің мақалаларындағы ^уөткүрлүгү, өжөттүгі жағ^ынан → // бұрұннан әлдеғайда ^уөстү↓ ///	Сағынасың, сағынасың ойлайсың. Ескі достардан айрылу деген қиын ғой. Кәртейген сайын досың азаяды, досың азаяды екен ... Сені алдыңғы ых-ы-ы-ы кейінгі жас ұрпақтар танымайды. Сені танитын ұрпақтар, кетіп қалғаннан кейін, сен ел көшіп айдалада көштің орнында айдалада жұртта жүріп қалған сияқты болып сезінеді екенсің. Қазіргі журналистиканың бар жағынан өсіп кетті, техника жағынан, газеттердегі мазмұны жағынан, сосын газеттердің мақалаларындағы өткірлігі, өжеттігі жағынан, бұрыннан әлдеқайда өсті.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ бұл жағынан алып қарағанда → // мен қәзіргі жұурналыйстің оның ы: / бұрұн жазушылар атақты болатын → // қазір жазұушылардың үн-түнсіз қалды ↓ /// ↑ жазұушылардың атағы төмендеп кеттідағы // жұурналыйстердің атағы қәзір аспанға шығып ^утұр ↓ /// ↑ үйткені → / ^уолар халықпенен жійі-жійі араласад ↓ /// ↑ барлық жерлерде болып / болған ^уоқыйғаларды газетке қолма-ғол жазып ^уотырад ↓ /// ↑ мінекій сондықтан кәзіргі жұурналыйстердің рөлі күшөйді ↓ ///	↑ бұл жағ^ынан алып қарағанда // мең ͡ ғәзіргі жұурналійстен онұң / бұрұн жазұушұлар атақты ͡ б̊олатын → // қәзір жазұушұлар үн-түнсүз͡ ғалды ↓ /// ↑ жазұушұлардың атағы төмөндөп кетті͡ дағы // жұурналійстердің атағы қәзір / аспаңға шығып ^утұр ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → // ^уолар халықпенен жійі-жійі араласады ↓ /// ↑барлығ ͡ жерлерде болып / болған ^уоқыйғаларды → // гәзетке қолма-ғол жазып ^уотұрады /// ↑ мінекей сондұқтаң ͡ ғәзіргі жұурналійстердің ^үрөлү ͡ гүшөйдү ///	Бұл жағынан алып қарағанда, мен қазіргі журналистің оның ы-ы-ы, бұрын жазушылар атақты болатын, қазір жазушылардың үн-түнсіз қалды. Жазушылардың атағы төмендеп кетті дағы, журналистердің атағы қазір аспанға шығып тұр. Өйткені, олар халықпенен жиі-жиі араласады. Барлық жерлерде болып, болған оқиғаларды газетке беттеріне қолма-қол жазып отырады. Мінеки сондықтан қазіргі журналистердің рөлі күшейді.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ қызбаллар көбейіп кетті → // қызбаллардың барлығы → // мына қыздар қызық қалыққой → // ^йең ͡ алдымен → / ^йеркектердің → / ұлдардың шалб̊арын тартып алд ↓ ///↑^уодан кейін ұлдардың қызметін тартып алд↓ /// ↑қәзір мектептерде талай барып жүрмүн → // бұрұн мектептердің дійректірлері ^йеркек адамдар болушы ^йед → // ... қәзір бә:рі қәптаған келіншектер → / әйелдер ↓ /// ↑ сол сыйақты қәзір жұурналыйстыйкада ͡ да қәптаған қыздар → // ал ұлдар ^уөт'аз ↓ /// ↑ мәселен / егемен қазақ̊станның ішінде шүуілдәп отырғән қыздар → // сосын бәсқә нәрселерде де солай ↓ /// ↑ мен мұны теріс демим → // бұл біздің қыздарымыздың білімінің жетілгендігін, ^у ^уөрөсінің бійіктегендігін көрсетет ↓ /// ^уоның үстіне қыздар деген → // әйел деген ^йеңбекші қалық↓ /// ↑^йеркектердің көп̊шілігі → // бірсыпырасы жалқаулау болады ↓ /// ↑ ал жалқау болу кәзіргі зәманға жәрәспайды ↓ /// ↑ кәзіргі зәманға әғіп тұрғән зәманмен ілесе білетін айақты алысты бірдей басатын адамдар керек → // ^уол әйелдер қәуімі болып ^уотыр деп ^уойлайм ↓ ///	↑ қызб̊алалар ͡ гөб̊өйүп кетті → // қызб̊алалардың барлығы / мына ͡ ғыздар / қызық ͡ қалыққой → // ^йең͡ алдымен → / ^йеркектердің → / ұлдардың шалб̊арын тартыб̊ ͡ алды ↓ /// ↑^уодаңгейін ұлдардың ͡ ғызметін тартыб̊ ͡ алды↓ /// ↑қәзір мектептерде талай барыб̊ ͡ жүрмүн → // бұрұн мектептердің дійректорлары ^йеркег ͡ адамдар ͡ б̊олұуш'еді → // қәзір ͡ б̊әрі ͡ ғаптағаң ͡ геліншектер → // әйелдер ↓ /// ↑сол сыйақты қәзір жұурналыйстыйкада͡ да / қаптағаң ͡ ғыздар → // ал ұлдар ^уөт'аз↓ /// ↑мәселен ^йегемең ͡ ғазағыстанның ішінде шұуұлдап ^уотұрғаң ͡ ғыздар → // сосұм ͡ басқа нәрселерде͡ де ͡ солай ↓ /// ↑ мен мұнұ теріс ͡ темеймін → // бұл біздің ͡ ғыздарымыздың біл^імінің жетілгендігін → // ^уөрөсүнүң бійіктегендігің ͡ гөрсөтөдү↓ /// ↑^уонұң үстүнө ͡ ғыздар деген → // әйел деген ^йеңбек̊ші ͡ ғалық↓ /// ↑^йеркектердің ͡ гөп̊шүлүгү → // бірсыпырасы жалқаулау ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ал жалқау ͡ б̊олұу ͡ ғәзіргі замаңға жараспайды ↓ /// ↑ қәзіргі замаңға // ағып тұрған заманмен ілесе ͡ б̊ілетін // айақт'алысты бірдей басатын адамдар͡ герек → // ^уол әйелдер ͡ ғауұмұ ͡ б̊олұп ^уотұр деп ^уойлаймын ↓ ///	Қыз балалар көбейіп кетті, қызбалалардың барлығы, мына қыздар қызық халық қой, ең алдымен, еркектердің, ұлдардың шалбарын тартып алды. Одан кейін ұлдардың қызметін тартып алды. Қазір мектептерде талай барып жүрмін, бұрын мектептердің директорлері еркек адамдар болушы еді ... қазір бәрі қаптаған келіншектер, әйелдер. Сол сияқты қазір журналистикада да қаптаған қыздар, ал ұлдар өте аз. Мәселен «Егемен Қазақстанның» ішінде шуілдәп отырған қыздар, сосын басқа нәрселерде де солай. Мен мұны теріс демеймін, бұл біздің қыздарымыздың білімінің жетілгендігін, өрөсінің биіктегендігін көрсөтеді. Оның үстіне қыздар деген, әйел деген еңбекші халық. Еркектердің көпшілігі, бірсыпырасы жалқаулау болады. Ал жалқау болу қазіргі заманға жараспайды. Қазіргі заманға ағып тұрған заманмен ілесе білетін аяқты алысты бірдей басатын адамдар керек, ол әйелдер қауымы болып отыр деп ойлаймын.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ қәзір мен күндөлүктү ^йекі ͡ гүндөлүк жүргүземін ↓ /// ↑ бірінші күндөлүгүм → // кәдүуіскү тұрмұс күндөлүгі ↓ /// ↑ тұрмұс күндөлігі дегеніміз / ә: кәдуіскі / күн͡ сайым болған ^уоқыйға → // әлеүуметтік маңызы ͡ б̊ар /// ↑ сонұ соң ^уөзүме байланысты → // әлеүуметке байланысты ^уоқыйғалардың тұрмұс күндөлүгі ↓ /// ↑^уодан ^уол күндөлүктен қәзір менің жазып жүргөн жүзотұз қалың дәптер болдұ бір͡ жүз͡ отұз↓ /// ↑^й екінші жазатын күндөлүгім ә... әдеб̊ій күндөлүк↓ /// ↑әдеб̊ій күндөлүкке өзүмнүң ^у ойларым → // пікірлерім сосұн ^уөзүм шығарған мақалдар → / мәтелдер → / афорыйзмдер соған тіркеледі ↓ ///	↑ қәзір мен / күндөлүктү ^йекі ͡ гүндөлүг͡ жүргүзөмүн ↓ /// ↑ бірінші ͡ гүндөлүгүм → // тұрмұс күндөлүгү ↓ /// ↑тұрмұс күндөлүгү дегеніміз / кәдүуүскі күнсайым ͡ болған ^уоқыйға → // әлеумөттүг ͡ маң^ызы ͡ б̊ар /// ↑ сонысоң өзүмө ͡ б̊айланысты → // әлеуметке ͡ б̊айланысты ^уоқыйғалардың тұрмұс күндөлүгү ↓ /// ^уодан ^уол ͡ гүндөлүктен ͡ ғәзір менің жазыб̊ ͡ жүргөн // жүз ^уотұз ͡ ғалың дәптер болдұ // жүз ^уотұз↓ /// ↑^йекінші жазатың ͡ гүндөлүгүм / әдеб̊ій ͡ гүндөлүк↓ /// ↑әдеб̊ій ͡ гүндөлүккө / ^уөзүмнүң ^уойларым → / пікірлерім сосұн ^уөзүм шығарған мақалдар → / мәтелдер → / афорійзмдер соған тіркеледі ↓ ///	Қазір мен күнделікті екі күнделік жүргіземін. Бірінші күнделігім, тұрмыс күнделігі. Тұрмыс күнделігі дегеніміз, ә-ә-ә кәдуіскі, күн сайын болған оқиға, әлеуметтік маңызы бар, сонысоң өзіме байланысты, әлеуметке байланысты оқиғалардың тұрмыс күнделігі. Одан ол күнделіктен қазір менің жазып жүрген 130 қалың дәптер болды 130. Екінші жазатын күнделігім әдеби күнделік. Әдеби күнделікке өзімнің ойларым, пікірлерім сосын өзім шығарған мақалдар, мәтелдер, аффоризмдер соған тіркеледі.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ бұл ^йекінші күндөлүгімнің бірінші томұ қырық....баспа табаққа жұуық болып басылып шықты↓/// ↑ ^уөлке баспасынан шықты ^йекі мыңыншы жылы ↓ /// ↑ ал ^йенді сонұң ^йекі томұ қәзір баспаға әзір тұр → // комп'үтөрге бастырып қойдұм → // бірақ ^уонұ қәзір бастырып шығарұуға көмөк беретін → // қаражат беретін демеуші жоқ ↓ ///	↑ бұл ^йекінші ͡ гүндөлүгүмнүң бірінші томұ / қырық паспатабаққа жұуұқ ͡ полұп ͡ пас^ылып̊ ͡ шықты /// ↑ ^уөлкө ͡ б̊аспасынан шықты // ^йекімыңыншы жылы ↓ /// ↑ ал ^йенді сонұң ^йекі томұ / қәзір баспағ'әзір тұр → // компүтөрге ͡ б̊астырып ͡ қойдұм → // бірағ ^уонұ / әзір ͡ б̊астырып̊ ͡ шығарұуға ͡ гөмөк ͡ перетін → // қаражат ͡ перетін демеушүт ͡ жоқ ↓ ///	Бұл екінші күнделігімнің бірінші томы қырық баспа табаққа жуық болып басылып шықты. Өлке баспасынан шықты 2000 жылы. Ал енді соның екі томы қазір баспаға әзір тұр, компьютерге бастырып қойдым,бірақ оны қазір бастырып шығаруға көмек беретін, қаражат беретін демеуші жоқ.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ бірмыңыны қалыйма апаларың көзі тірісінде → / картатека жасап берген ^йед ↓ /// ↑ал ^уодан кейін кітәптарға картатека жасауға менің жағдайм жетпейд → // ұуақытым жоқ → // қолым тіймейд деген сыйақты мынау үйүліп тұрған → // мынау тұрған кітәптар ^уосы қолтаңбасы бар кітәптар ↓ /// ↑ сосын ана жақта бір шкаф толы кітап тұр ↓ /// ↑ мінекій кәзіргі маған жыйналған қолтаңбаның саны қәзір мың бешшүзден асты ↓ /// ↑ ал мұны мен сұрап алып жатқаным жоқ → // әргімдер ^уөздері сыйлаған ↓ /// ↑қәзіргі дәрежеге жетүуіме сол кісінің ^йерен ^йеңбегінің әрқәсында мен ^уосы дәрежеме жетіп ^йедім ↓ /// ↑сол адамды мен / қалай ұмытайын↓ ///	↑ бірмыңына / қалыйма апаларың ͡ гөзү͡ тірісінде → // картотека жасап͡ перген͡ еді ↓ /// ↑ ал ^уодаң ͡ гейің ͡ гітәптарға ͡ гартотека жасауға менің жағдайым жетпейді → // ^ұуақытым жоқ → / қолұм тіймейді деген сыйақты / мынау / үйүлүп тұрған → // мынау тұрғаң ͡ гітәптар / ^уосұ ͡ ғолтаңбасы͡ б̊ар ͡ гітәптар /// ↑ сосұн ана ͡ жақта / б̊ір шкаф͡ толұ ͡ гітәп тұр↓ /// ↑мінекей ͡ ғәзіргі маған жыйналғаң ͡ ғолтаңбаның саны // қәзір мың бешшүздөн асты ↓ /// ↑ ал мұнұ мен / сұраб̊ ͡ алыб̊ жатқаным жоқ → // әргімдер ^уөздөрү сыйлаған ↓ /// ↑қәзіргі дәрежеге жетүуүмө // солгісінің ^йерен ^йеңбегінің арқасында // мен ^уосұ дәрежеме жетіб̊ ͡ едім ↓ /// ↑сол адамды / мең ͡ ғалай ұмұтайын↓ ///	Бір мыңына Қалима апаларың көзі тірісінде, картатека жасап берген еді. Ал одан кейін кітаптарға картатека жасауға менің жағдайым жетпейді, уақытым жоқ, қолым тимейді деген сияқты мынау үйіліп тұрған, мынау тұрған кітаптар осы қолтаңбасы бар кітаптар. Сосын ана жақта бір шкаф толы кітап тұр. Мінеки қазіргі маған жиналған қолтаңбаның саны қазір 1500 ден асты. Ал мұны мен сұрап алып жатқаным жоқ, әркімдер өздері сыйлаған. Қазіргі дәрежеге жетуіме сол кісінің ерен еңбегінің арқасында мен осы дәрежеме жетіп едім... Сол адамды мен қалай ұмытайын.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ сол адам туралы сол төрт жыл жылап ^уотырып жаздым↓ /// ↑ менен басқа ^йенді ^уөзүнің әйелі туралы кітәп жазғандар бар ↓ /// ↑ ^уол асанәлі әшім жазды / тәғы-тәғы басқалар етпеген болар → // бірақ көб ^йемес ↑ // ^уөзүнің әйелі туралы жазған↓ /// ↑қазақта мақал бар →// жаман эркек әйелін мақтайды деген ↓ /// ↑ ^уол ^йенді мақал болса бола берсін → // ^уөзім жаман болсам болайын → // бірәқ әйелімнің жақ̊сылығын жасырмайын деп → // ұлтқа үлгі босын → // ұрпаққа ^уөнөге босын деп → // сол кісінің маған деген мәхәббаты → // эркекке / ^йерге / ^йер азаматқа деген махаббаты → // ^йелге деген → / көршіге → / досқа деген сүйіспеншілігі / сыйластығының барлығын → // ұлттұқ қасиетке жататан жақ̊сы қасиеттерінің барлығын →// ^уосы кісінің бойынан таб̊ылып ^йеді → // тауұп ^йедім → // сол тапқанымды қағазға түсірүуге тырыстым ↓ ///	сол адамды / мең ͡ ғалай ұмұтайын ↑ /// ↑ сол адам тұуралы // сол төрт жыл жылап ^уотұрұб̊ ͡ жаздым ↓ /// ↑ менем ͡ басқа ^йенді / ^уөзүнүң әйелі тұуралы жазғаң ͡ гітәб̊ ͡ жазғандар͡ б̊ар ↓ /// ^уолар асанәлі әшім жазды // тағы-тағы ͡ б̊асқалар ^йетпеген болар // б̊ірақ көб̊͡ емес ↓ /// ↑ ^уөзүнүң әйелі тұуралы жазған → // қазақта мақал͡ б̊ар → // жаман ^йеркек / әйелін мақтайды деген ↓ /// ↑ ^уол ^йенді мақал болса ͡ б̊ола͡ б̊ерсін → // ^уөзүм жамам ͡ болсам ͡ болайын → // бірақ / әйелімнің жақ̊сылығын жасырмайын деп → // ұлтқа / үлгү ͡ б̊олсұн → // ұрпаққа ^уөнөгө ͡ б̊олсұн деп → // солгісінің маған деген махаб̊аты // ^йеркекке ^йерге / ^йер азаматқа деген махаб̊аты → // ^йелге деген → // көршүгө → / досқа деген сүйүспөншүлүгі / сыйластығының барлығын → // ұлттұқ қәсійетке / жаттан жақ̊сы қәсійеттерінің барлығы / ^уосұгісінің бойұнан таб̊ылып ^йеді → // тауұб̊͡ едім → // сол тапқанымды қағазға түсүрүуге тырыстым↓ ///	Сол адам туралы сол 4 жыл жылап отырып жаздым. Менен басқа енді өзінің әйелі туралы кітап жазғандар бар. Ол Асанәлі Әшім жазды, тағы-тағы басқалар етпеген болар, бірақ көп емес өзінің әйелі туралы жазған. Қазақта мақал бар: «Жаман еркек әйелін мақтайды» деген. Ол енді мақал болса бола берсін, өзім жаман болсам болайын, бірақ әйелімнің жақсылығын жасырмайын деп, ұлтқа үлгі болсын, ұрпаққа өнеге болсын деп, сол кісінің маған деген махаббаты, еркекке, ерге, ер азаматқа деген махаббаты, елге деген, көршіге, досқа деген сүйіспеншілігі, сыйластығының барлығын, ұлттық қасиетке жататын жақсы қасиеттерінің барлығын осы кісінің бойынан табылып еді, тауып едім, сол тапқанымды қағазға түсіруге тырыстым.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑алдыменен ^уойлайтыным / ^йелім аман болса ^йекен → // қәзаққалқы аман болса ^йекен → // қазақ ұлтұ аман болса ^йекен ↓ /// ↑ қәзір мінекій үлкен ы: сайасат жүрүп жатыр → // ұлттардың ^уөшіп кетуі мүмкін → // жойылып кетуі мүмкін → // деген үлкен сайасат әңгімелер айтылып жатырғой → // соның бәрінен қазаққалқы аман-есен ^уөтіп → // мәңгі сақталып қалса ^йекен деп тілеймін ↓/// ↑ ^йең үлкен арманым ^уосы ↓ /// ↑ ^уодан басқа // мына басқа тіршілік жағынан арманым жоқ ↓/// ↑бала-шағам ͡ бар → // немерелерім ͡ бар → / шөберелерім ͡ бар / сондықтан халқыма адал ^йеңбек ^йеттім // қызметім ͡ бар → // қызметім болды ↓ ///	алдыменен ^уойлайтыным↑ ^йелім амам͡ болс'екен → // қазақ͡ халқы / амам͡ болс'екен → // қазағ͡ ұлтұ амам͡ болс'екен → /// ↑ қәзір мінекей үлкөн сайасат / жүрүб̊ ͡ жатыр → // ұлттардың ^уөшүп кетүуү ͡ мүмкүн → // жойұлұп кетүуү ͡ мүмкүн → // деген үлкөн сайасат / әңгімелер айтылып͡ жатырғой → // сонұң бәр^інен / қазаққалқы аман-есен ^уөтүп → // мәңгі сақталып қалс'екен деп тілеймін /// ↑ ^йең͡ үлкөн арманым ^уосұ → /// ↑^уодам ͡ басқа // мына ͡ б̊асқа тіршілік͡ жағ^ынан арманым жоқ /// ↑ балашағам ͡ бар → // немерелерім ͡ бар → // шөб̊өрөлөрүм ͡ бар → // сондұқтаң ͡ ғалқым'адал ^йеңбек ͡ еттім → // қызметім ͡ бар → / қызметім ͡ болдұ ↓ ///	Алдыменен ойлайтыным, елім аман болса екен, қазақ халқы аман болса екен, қазақ ұлты аман болса екен. Қазір мінеки үлкен ы-ы-ы саясат жүріп жатыр, ұлттардың өшіп кетуі мүмкін, жойылып кетуі мүмкін, деген үлкен саясат әңгімелер айтылып жатыр ғой, соның бәрінен қазақ халқы аман-есен өтіп, мәңгі сақталып қалса екен деп тілеймін. Ең үлкен арманым осы. Одан басқа, мына басқа тіршілік жағынан арманым жоқ. Бала-шағам бар, немерелерім бар, шөберелерім бар, сондықтан халқыма адал еңбек еттім, қызметім бар, қызметім болды.
Әзілхан Нұршайықов	▶	↑ сосын халықтың ықыласы бар менде → // ^уосының бәрі мен үшін үлкен бақыт → // ^йең ͡ үлкен бақыт менің кеше ^уұл'отан соғысында жетіжүссексен алты ͡ гүн зеңбірікпен жауды жәйпап жүріп / аман ^йесен қәлғаным → // ^йекінші үлкен бақытым ^у өзімнің жән-жәрыма тоғұжжыл ғашық болғаң ͡ ғызыма үйленіп → // ^йелүутөрт жыл бірге бақытты ^уөмүр сүргенім → // үшінші бақытым бала-шәғаларым → // немерелерім үрүм-бұтақ ^уөсіріп / ұлтымның ^уөсүуіне үлес қосқаным → // мінекій ^уосылардың бәрін қорыта келгенде / мен текқана ұлтұм аман болса ^йекен деп / сонығана тілеймін ↓ ///	↑ сосын / халықтың ық^ыласы ͡ б̊ар менде → // ^уосұнұң бәрі / менүшүн үлкөм ͡ бақыт → // ^йең үлкөм ͡ бақыт // менің кеше ^уұл'отан соғұсұнда / жетіжүс͡ сексеналты͡ гүн / зеңбірікпен жаудұ жайпаб̊ ͡ жүрүб̊ // аман-есең ͡ ғалғаным → // ^йекінші / үлкөн бақытым // ^уөзүмнүң жан-жар^ыма // тоғұжжыл ғашық ͡ полғаң͡ ғыз^ыма / үйлөнүп → // ^йелүу ͡ төртшыл бірге / б̊ақытт'өмүр сүргөнүм → // үшүншү ͡ б̊ақытым ͡ балашағаларым → / немерелерім үрүм-бұтақ ^уөсүрүб̊ ͡ ұлтұмнұң ^уөсүуүнө / үлөс қосқаным → // мінекей ^уосұлардың бәрің ͡ ғорұта͡ гелгенде // мен текқана / ұлтұм амам ͡ болса ^йекен деп сонұғана тілеймін↓ ///	Сосын халықтың ықыласы бар менде, осының бәрі мен үшін үлкен бақыт, ең үлкен бақыт менің кеше Ұлы Отан соғысында 786 күн зеңбірікпен жауды жайпап жүріп аман-есен қалғаным, екінші үлкен бақытым өзімнің жан-жарыма, 9 жыл ғашық болған қызыма үйленіп, 54 жыл бірге бақытты өмір сүргенім, үшінші бақытым бала-шағаларым, немерелерім үрім-бұтақ өсіріп, ұлтымның өсуіне үлес қосқаным, мінеки осылардың бәрін қорыта келгенде, мен тек қана ұлтым аман болса екен деп соны ғана тілеймін.
Әлихан Смайылов	▶	↑^йең біріншіден // ^іресей біздің үлкен / көрші мем^ілекет↓/// ↑біздің сауда-экономійкалық серіктес мемлекет → // сондықтан / біз бұл мемлекетпен → // ары ͡ ғарай ынтымақтастықты ұлғайтамыз↓/// ↑^ііресеймен бірге → / бізде тарійхій және сауда-экономійкалық байланыстарымыз → / ^уөте тығыз↓///	↑^йең біріншіден // ^іресей біздің үлкөң ͡ гөршү ͡ мем^ілекет ↓/// ↑біздің сауд'економійкалық̊ ͡ серіктес мем^ілекет //→ сондұқтам ͡ біз ͡ б̊ұл мем^ілекетпен //→ ары͡ ғарай ынтымақтастықты / ұлғайтамыз ↓/// ↑^іресеймем͡ бірге →/ бізде тарійхій және сауд'економійкалық ͡ пайланыстарымыз →/ ^уөтө ͡ тығыз↓///	Ең біріншіден, Ресей біздің үлкен көрші мемлекет. Біздің сауда-экономикалық серіктес мемлекет, сондықтан біз бұл мемлекетпен ары қарай ынтымақтастықты ұлғайтамыз. Ресеймен бірге бізде тарихи және сауда-экономикалық байланыстарымыз өте тығыз.
Әлихан Смайылов	▶	↑^іресейде болған // әртүрлі жағдай // әрине → / бізге ^уөзінің әсерін тигізеді↓/// ↑мысалы / биылғы жылдың басында →// геосайасій ^уоқыйғалар ^уорын алды↓/// ↑бұл мәселелер / бізге // тікелей әсерін көрсетіп ватыр↓/// ↑сондықтан біз / тійісті дағдарысқа қарсы / іс-шаралар кешенін қабылдадық / жыл соңына дейін //→нақты шараларымыз бар↓// ^уол жүйелі және жедел шаралар↓/// ↑ мысалы/ ұлттық банкпен бірлескен шаралар шеңберінде →// біс теңгенің айырбас бағамын тұрақтандырұу бойынша →// бірғатар шешімдер қабылдадық↓/// ↑мысалы / теңгелік депозиттерді қолдау →// мемлекеттен / шетел валүутасын шығарұуға / шектеу қойұу // мәселен↓/// ↑соның арқасында / казір ^уөздеріңіз көріп ^уотырсыздар→// теңгенің айырбас бағамы →// салыстырмалы тұрақты болып атыр↓///	↑^іресейде͡ б̊олған // әртүрлү жағдай // әрійне /→ бізге ^уөзүнүң әсерін тійгізеді↓/// ↑мысалы / быйыл жылдың басында →// геосайасый ^уоқыйғалар ^уорұн алды↓/// ↑бұл мәселелер / бізге // тікелей әсерің͡ гөрсөтүб̊͡ жатыр↓/// ↑сондұқтам ͡ біз / тійісті дағдарысқа ͡ ғарсы / ішшаралар ͡ гешенің ͡ ғаб̊ылдадық / жыл соң^ұна ͡ дейін //→нақты шараларымыз ͡ б̊ар↓// ^уол жүйөлү және жедел шаралар↓/// ↑мысалы / ұлттұқ͡ паңкпем ͡ бірлескен шаралар шеңберінде →// біз теңгенің айырб̊ас͡ пағамын тұрақтандырұу͡ б̊ойұнша →// бірғатар шешімдер͡ ғаб̊ылдадық↓/// ↑мысалы / теңгелік депозійттерді͡ ғолдау →// мем^ілекеттен / шетел вал^үутасын шығарұуға / шектеу͡ ғойұу// мәселен↓/// ↑сонұң арқасында / қәзір ^уөздөрүңіз ͡ гөрүп ͡ отұрсұздар →// теңгенің айырб̊ас ͡ пағамы// →салыстырмалы тұрақты͡ б̊олұп ͡ жатыр↓///	Ресейде болған әртүрлі жағдай әрине, бізге өзінің әсерін тигізеді. Мысалы, биылғы жылдың басында геосаяси оқиғалар орын алды. Бұл мәселелер бізге тікелей әсерін көрсетіп ватыр. Сондықтан біз тиісті дағдарысқа қарсы іс-шаралар кешенін қабылдадық. Жыл соңына дейін нақты шараларымыз бар, ол – жүйелі және жедел шаралар. Мысалы, Ұлттық банкпен бірлескен шаралар шеңберінде біз теңгенің айырбас бағамын тұрақтандыру бойынша бірқатар шешімдер қабылдадық. Мысалы, теңгелік депозиттерді қолдау, мемлекеттен шетел валютасын шығаруға шектеу қою мәселен. Соның арқасында қазір өздеріңіз көріп отырсыздар, теңгенің айырбас бағамы салыстырмалы тұрақты болып отыр.
Әлихан Смайылов	▶	↑инфлійаційаға қарсы →// кешенді шаралар жоспарын қабылдадық↓/// ^йенді барлық жерде↑ // инфлійаційа казір ^уорын алыб ^уотыр →// бірақ дегенмен біз / күнделікті түрде маниторинг жүргізіп ↑ // тійісті шараларды қабылдап ^уотырмыз↓/// ↑сонымен бірге мынау → / сауда-саттыққа байланысты →//лагыйстійкалық мәселелер тұуындап ватыр↓/// ↑мысалы / соңғы бір мысал келтірейін →// мынау / ктк мұнай құбыры бойынша →// новороссийсктегі аудан соты // сол ктк-ның жұмысына шектеу ͡ ғойып →// бір айға / бесінші шілде гүні // алтыншы шілде гүні →// біз ^уөзіміздің жаңағы / ^іресейлік әріптесіміз →// үкімет төрағасымен байланысып ↑// солгүні біз бұл мәселені шештік↓/// ↑ктк құбырының жұмысы / штаттық ^ірежіймде жүрүуде↓// ішқандай шектеу→ / мұнайдың экспортына қойылған жоқ↓///	↑ійнфілатčыйаға͡ ғарсы // →кешенді шаралар жоспарың͡ ғаб̊ылдадық↓/// ^йенді ͡ б̊арлығ ͡ жерде↑ // ійнфілатčыйа ͡ ғәзір ^уорұн алып ͡ ^уотұр →// бірағ ͡ дегеммем ͡ біз / күндөлүктү ͡ түрдө монійторійңг жүргүзүп ↑// тійісті шараларды͡ ғаб̊ылдап ^уотұрмұз↓/// ↑сонұмембірге мынау →/ сауда-саттыққа ͡ б̊айланысты →// логійстійкалығ ͡ мәселелер тұуұндаб ͡ жатыр↓/// ↑мысалы / соңғұ͡ б̊ір мысал͡ гелтірейін →// мынау / ктк мұнай ғұб̊ұрұ͡ б̊ойұнша // →новороссійсктегі / аудан сотұ // сол ктк-ның жұмұсұна шектеу ͡ ғойұп →// бір айға / бесінші шілде ͡ гүнү // алтыншы шілде ͡ гүнү →// біз^уөзүмүздүң жаңағы / ^іресейліг ͡ әріптесіміз →// үк^үмет төрағасымем͡ байланысып ↑// солгүнү͡ б̊із // бұл мәселені шештік↓/// ↑ктк құб̊ұрұнұң жұмұсұ /штаттығ ^ірежіймде жүрүудө↓// ^йешқ̊андай шектеу →/ мұнайдың эк̊спортұна / ғойұлған ͡ жоқ↓///	Инфляцияға қарсы кешенді шаралар жоспарын қабылдадық. Енді барлық жерде инфляция қазір орын алыб отыр, бірақ дегенмен, біз күнделікті түрде мониторинг жүргізіп, тиісті шараларды қабылдап отырмыз. Сонымен бірге мынау сауда-саттыққа байланысты логистикалық мәселелер туындап ватыр. Мысалы, соңғы бір мысал келтірейін, мынау КТК мұнай құбыры бойынша Новороссийсктегі аудандық соты сол КТК-ның жұмысына шектеу қойып, бір айға 5-шілде күні, 6-шілде күні біз өзіміздің жаңағы ресейлік әріптесіміз үкімет төрағасымен байланысып, сол күні біз бұл мәселені шештік. КТК құбырының жұмысы штаттық режимде жүруде, ешқандай шектеу мұнайдың экспортына қойылған жоқ.
Әлихан Смайылов	▶	^уөнеркәсіп ^уөндірісіне келетін болсақ↑// біс / арнайы ^уотандық кәсіпорындарды →// және импортты алмастырұу бойынша // инвестиційалық жобаларды іске͡ асырұу→// және экспортты ұлғайтұуға // арнайы бағдарлама қабылдадық↓/// сол бағдарламаның шеңберінде →// жетіжүзден астам инвестиційалық жобалар // іске ͡ асырылады↓/// сол жобалардың негізінде →// біздің импорттың көлемі // төрт мійлард долларға дейін азайады↓// және экспорттың көлемі // тоғыз мійлард долларға ^уөседі деген / болжамдамыз↓/// сонымен бірге / кәсіпкерлікті дамыұту бойынша→// бірғатар нақты шаралар / іске͡ асырылұуда↓/// халықтың табысын арттыруға // арнайы бағдарлама қабылданды →// ы: сондай-сондай мәселелер // күнделікті біздің ^уөкіметтің // жұмысы деп айтуға болады↓///	^уөнөргәсіп^уөндүрүсүнө ͡ гелетім ͡ болсақ↑// біз / арнайы ^уотандық кәсіпорұндарды →// және іймпортты алмастырұу ͡ б̊ойұнша // ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊аларды / іск'ас^ырұу→// және эк̊спорттұ ͡ ұлғайтұуға // арнайы͡ б̊ағдарлама͡ ғаб̊ылдадық↓/// сол бағдарламаның шеңберінде →// жетіжүздөн астам ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊алар // іск'ас^ырылады↓/// сол жоб̊алардың негізінде//→ біздің іймпорттұң͡ гөлөмү // төрт мійллійард долларға ͡ дейін ͡ азайады↓// және эк̊спорттұң ͡ гөлөмү // тоғұз мійллійард долларға ^уөсөдү ͡ деген / болжамдамыз↓/// сонұмембірге/ кәсіпкерлікті дамытұу͡ б̊ойұнша→// бірғатар нақты шаралар / іск'ас^ырылұуда↓/// халықтың таб̊ысын арттырұуға // арнайы͡ б̊ағдарлама͡ ғаб̊ылданды // сондай-сондай мәселелер // күндөлүктү͡ б̊іздің ^уөкүмөттүң // жұмұсұдеб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады↓///	Өнеркәсіп өндірісіне келетін болсақ, біз арнайы отандық кәсіпорындарды және импортты алмастыру бойынша инвестициялық жобаларды іске асыру және экспортты ұлғайтуға арнайы бағдарлама қабылдадық. Сол бағдарламаның шеңберінде 700-ден астам инвестициялық жобалар іске асырылады. Сол жобалардың негізінде біздің импорттың көлемі 4 миллиард долларға дейін азаяды және экспорттың көлемі 9 миллиард долларға өседі деген болжамдамыз. Сонымен бірге кәсіпкерлікті дамыту бойынша бірқатар нақты шаралар іске асырылуда. Халықтың табысын арттыруға арнайы бағдарлама қабылданды. Сондай-сондай мәселелер күнделікті біздің өкіметтің жұмысы деп айтуға болады.
Әлихан Смайылов	▶	↑^йең біріншіден / айту герек // бұл / инфлійаційаның қарқыны →// ^уөсу мәселесі ^уол →/ дүниежүзінде болып жатқан жағдай↓/// ↑мысалы / амерійка құрама штаттарында бағаларының ^уөсүуі →// сегізбүтінсегіз працентті құрап ^уотыр↓/// ^йеуроодақ мемлекеттерінде инфлійаційаның деңгейі →// сегізбүтін ^уоннаналты працентті құрап ^уотыр↓/// ↑көршілес ^йелдерде де→/ бағаның ^уөсүуі ^уорын алып ^уотыр↓///	↑^йең біріншіден / айтұу ͡ герек // бұл / ійнфілатčыйаның ͡ ғарқыны// →^уөсүу мәселесі ^уол / →дүн^үйөжүзүндө͡ б̊олұб̊ жатқан жағдай↓/// ↑мысалы / амерійка͡ ғұрама штаттарында ͡ б̊ағаларының ^уөсүуү→// сегізб̊үтүнсегіз процентті͡ ғұрап͡ ^уотұр↓/// ^йеур'одағ ͡ мем^ілекеттерінде ійнфілатčыйаның деңгейі →// сегізб̊үтүн ^уоннаналты процентті ͡ ғұрап ^уотұр↓/// ↑көршүлөс ^йелдерде ͡ де→/ бағаның ^уөсүуү ^уорұн алып ^уотұр↓///	Ең біріншіден, айту керек, бұл инфляцияның қарқынды, өсу мәселесі ол дүниежүзінде болып жатқан жағдай. Мысалы, Америка Құрама Штаттарында бағаларының өсуі 8,8 процентті құрап отыр. Еуроодақ мемлекеттерінде инфляцияның деңгейі 8,6 процентті құрап отыр. Көршілес елдерде де бағаның өсуі орын алып отыр.
Әлихан Смайылов	▶	біріккен ұлттар ұйымының қасындағы→ // азық-түлүк ұйымының деректері бойынша // дүниежүзінде →/ азық-түліктердің бағалары →// бір жылдың ішінде ^уотыстөрт працентке ^уөсіп ^уотыр↓ /// бұл дүниежүзінде →/ болып жатқан жағдай↓// неге десеңіз / ^уол мынау →// пандемійадан басталды↓/// содаңгейін / міне // әртүрлі геосайаси жағдайлар болып жатыр↓/// әр мемлекет /әртүрлі шектеулер қойып жатыр // логистикалық проблемалар бар↓/// ↑^уосының негізінде //дүниежүзінде бағалар ^уөсуде↓/// ↑бізде де инфлійаційаның деңгейі кәзір // ^уонтөрт жарым працентті құрады↓/// ↑бірақ дегенмен / біс // бұл бағалардың негізсіз ^уөсуіне жол бермеу үшін // және бағаларды арғарай төмендету үшін→ // біс арнайы / инфлійаційаға қарсы іс-қимыл жоспарын қабылдап→// жылдың басынан бері іске асырудамыз↓/// ↑^уоның ^йең бірінші / жүйелі →шара // ^уол / ішкі нарықты толығымен→ ішкі азық-түлікпен //^у отандық ^уөніммен қамтамасыз ^йету↓///	біріккен ұлттар ұйұмұнұң ͡ ғасындағы→ //азық-түлүг ͡ ұйұмұнұң деректері ͡ б̊ойұнша// дүн^үйөжүзүндө/→ азық-түлүктөрдүң бағалары →// бір жылдың ішінде ^уотұзтөрт процентке ^уөсүп ͡ отұр↓ /// бұл дүн^үйөжүзүндө / →болұб̊ ͡ жатқан ͡ жағдай↓// неге ͡ десеңіз / ^уол мынау →// пандемійадам͡ басталды↓/// содаңгейін / міне // әртүрлү геосайасый жағдайлар // болұб̊ ͡ жатыр↓/// әр мем^ілекет / әртүрлү шектеулер ғойұб̊͡ жатыр // логійстійкалық проблемалар ͡ б̊ар↓/// ↑^уосұнұң негізінде // дүн^үйөжүзүндө б̊ағалар ^уөсүудө↓/// ↑бізде ͡ де / ійнфілатčыйаның деңгейі ͡ ғәзір // ^уонтөрт ͡ шарым процентті͡ ғұрады↓/// ↑бірақ / дегеммен біз // бұл бағалардың негіссіз ^уөсүуүнө / жолбермеу͡ үшүн // және б̊ағаларды / ары ͡ ғарай төмөндөтүу͡ үшүн → // біз арнайы / ійнфілатčыйаға͡ ғарсы / іс-қыймыл жоспарың͡ ғаб̊ылдап→// жылдың басынам͡ бері / іск'асырұудамыз↓/// ↑^уонұң ^йең бірінші / жүйөлү ͡ шара // ^уол / ішкі нарықты толұғұмен→ ішкі / азық-түлүкпөн // ^уотандық ^уөнүммөн // қамтамасыз ͡ ^йетүу↓///	Біріккен Ұлттар Ұйымының қасындағы азық-түлік ұйымының ы-ы деректері бойынша, дүние жүзінде азық-түліктердің бағалары бір жылдың ішінде 34 процентке өсіп отыр. Бұл дүние жүзінде болып жатқан жағдай, неге десеңіз, ол мынау пандемиядан басталды. Содан кейін, міне, әртүрлі геосаяси жағдайлар болып жатыр. Әр мемлекет әртүрлі шектеулер қойып жатыр. Логистикалық проблемалар бар, осының негізінде дүниежүзінде бағалар өсуде. Бізде де инфляцияның деңгейі қазір 14 жарым процентті құрады, бірақ дегенмен біз бұл бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу үшін және бағаларды ары қарай төмендету үшін біз арнайы инфляцияға қарсы іс-қимыл жоспарын қабылдап, жылдың басынан бері іске асырудамыз. Оның ең бірінші жүйелі шара ол ішкі нарықты толығымен ішкі азық-түлікпен қамтамасыз ету.
Әлихан Смайылов	▶	↑^уол үшін біз / жыл басынан бері→// мына ауыл шаруашылығына көрсететін →// қаржылай көмекті / ^йекі ^йесе ұлғайтып↑ / мысалы / мына көктемдегі ^йегіс пен→ / мынау күздегі / жинау жұмыстарына ↑// біс / қаржыны жетпіс милардтан жүзқырық милардқа дейін жеткіздік↓/// ↑форвардтық сатып алу шараларына→// ^уоған да ^{й< /small>}екі ^йесе→ / қырық милардтан сексен милардқа дейін ұлғайттық↓///	↑^уол үшүм біз / жыл басынам͡ бері→// мына / ауұлшарұуашылығына көрсөтөтүн →// қаржылай ͡ гөмөктү / ^йек'есе ͡ ұлғайтып ↑/ мысалы / мына ͡ гөктөмдөгү ^йегіс пен →/ мынау͡ гүздөгү жыйнау ͡ жұмұстарына ↑// біз / қаржыны жетпіс мійллійардтан жүзғырығ ͡ мійллійардқа дейін жеткіздік↓/// ↑форвардтық сатыб̊͡ алұу шараларына→// ^уоған ͡ да ^йек'есе→/ қырығ ͡ мійллійардтан / сек̊сен мійллійардқа ͡ дейін ұлғайттық↓///	Ол үшін біз жыл басынан бері мына ауыл шаруашылығына көрсететін қаржылай көмекті екі есе ұлғайтып, мысалы, мына көктемдегі егіс пен мынау күздегі жинау жұмыстарына біз қаржыны 70 миллиардтан 140 миллиардқа дейін жеткіздік. Форвардтық сатып алу шараларына оған да екі есе 40 миллиардтан 80 миллиардқа дейін ұлғайттық.
Әлихан Смайылов	▶	↑жалпы / биыл ауыл шаруашылығына деген қаражаттың көлемі →// үшшүз мійлардтай болатын боса↑// біз бійуджетті нақтылаған кезде →// көктемде / ^уоны ^йекі ^йесе ұлғайттық мысалы↓/// ↑сол қаржы / ^уотандық ^уөнімді ^уөндіруге →// ^уоң ықпалын береді↓/// ↑сонымен бірге // біс / апта сайын ^уөкіметте селектрлік режимде→ // бұл мәселені ^уөңірлермен талқылаймыс↓// тағы да бірнеше → / жедел шаралар қабылдаудамыс↓/// ↑^уол / біріншіден // мынау сауда-саттыққа байланысты→ / кейбір кедергілерді жойұу // ^йекіншіден →/ мынау тұрақтандыру қорларына→// қосымша қаражат бөліп↓// сол қорларды толығымен құрұу↑// ^уөңірлерде айналым схемасы деген арнайы тәсіл бар↓// соның нәтижесінде →/ ^уотандық ^уөнім шығарушылар → // біздің сауда жүйелеріне // тұрақты баға мен / тиісті азық-түлікті қамтамасыз ^йетеді↓///	↑жалпы / быйыл / ауұлшарұуашылығына дегең ͡ ғаражаттың͡ гөлөмү →// үшшүз мійллійардтай болатым͡ болса↑// біз͡ б̊үуджөттү нақтылағаң ͡ гезде →// көктөмдө / ^уонұ ^йек'есе ұлғайттық / мысалы↓/// ↑сол ͡ ғаржы / ^уотандық ^уөнүмдү ^уөндүрүугө →// ^уоң ықпалым ͡ береді↓/// ↑сонұмембірге // біз / апта ͡ сайын ^уөк^үметте селектрліг ^ірежімде→ // бұл мәселені ^уөңүрлермен талқылаймыз↓// тағы ͡ да ͡ б̊ірнеше →/ жедел шаралар ͡ ғаб̊ылдаудамыз↓/// ↑^уол / біріншіден // мынау сауда-саттыққа ͡ б̊айланысты→ / кейб̊ір ͡ гедергілерді ͡ жойұу // ^йекіншіден →/ мынау тұрақтандырұу͡ ғорларына→// қосұмша͡ ғаражатпөлүп↑// сол ͡ ғорларды толұғұмең ͡ ғұрұу↓// ^уөңүрлөрді айналым ^ысхемасы деген арнайы тәсіл ͡ б̊ар↓// сонұң нәтійжесінде →/ ^уотандық ^уөнүм ͡ шығарұушұлар →// біздің сауда жүйөлөрүне // тұрақты ͡ б̊аға мен / тійісті азық-түлүктү қамтамасыз ^йетеді↓///	Жалпы, биыл ауыл шаруашылығына деген қаражаттың көлемі 300 миллиардтай болатын болса, біз бюджетті нақтылаған кезде, көктемде, оны екі есе ұлғайттық, мысалы. Сол қаржы отандық өнімді өндіруге оң ықпалын береді. Сонымен бірге, біз апта сайын өкіметте селектрлік режимде бұл мәселені өңірлермен талқылаймыз. Тағы да бірнеше жедел шаралар қабылдаудамыз. Ол, біріншіден, мына сауда-саттыққа байланысты кейбір кедергілерді жою. Екіншіден, мынау тұрақтандыру қорларына қосымша қаржат бөліп, сол қорларды толығымен құру өңірлерде, айналым схемасы деген арнайы тәсіл бар. Соның нәтижесінде отандық өнім шығарушылар біздің сауда жүйелеріне тұрақты баға мен тиісті азық-түлікті қамтамасыз етеді.
Әлихан Смайылов	▶	↑сонымен бірге / монополійаға қарсы реттеу шараларын күшейтүудеміс↓/// ↑былтыр тағы да / біз // заңнамаға арнайы →/ мынау сауда үстемесі →// ^уомбеспраценттен аспау керек // деген норманы қабылдадық↓/// ↑сол үстеме →// әрбір сауда ^уорталығында / сауда жерінде↓/// ↑^уол әлеуметтік маңызы бар // тауарларға қатысты шығар↓/// ↑әлеуметтік маңызы бар →/ тауарларға ғана қатысты →// солардың сауда үстемесі ^уомбес праценттен аспау герек↓/// ↑сол норманы →/ біс моныйторингін күшейтүудеміз↓/// ↑^уосының барлығы // біз ^уойлаймыз →/ бағаларды тұрақтандырұуына // ^уөз^уоң ықпалын / береді деп↓ ///	↑сонұмембірге / монополыйаға͡ ғарсы / ^іреттеу шараларың ͡ гүшөйтүудөмүз↓/// ↑былтыр тағы ͡ да ͡ б̊із //заңнамаға / арнайы → / мынау сауда / үстөмөсү →// ^уомбес проценттен аспау͡ герек // деген норманы ͡ ғаб̊ылдадық↓/// ↑сол үстөмө →// әрб̊ір сауда ^уорталығында / сауда жерінде↓/// ↑^уол әлеумөттүг ͡ маңызы ͡ б̊ар // тауарларға ͡ ғатысты шығар↓/// ↑әлеумөттүг ͡ маңызы͡ б̊ар →/ тауарларға ͡ ғана͡ ғатысты →// солардың сауда͡ үстөмөсү ^уомбес проценттен аспау ͡ герек↓/// ↑сол норманы →/ біз монійторыйңгің͡ гүшөйтүудөмүз↓/// ↑^уосұнұң барлығы // біз ^уойлаймыз →/ бағаларды тұрақтандырұуұна // ^уөз ^уоң ықпалын / береді деп↓ ///	Сонымен бірге монополияға қарсы реттеу шараларын күшейтудеміз. Былтыр тағы да біз заңнамаға арнайы мынау сауда үстемесі 15 проценттен аспау керек деген норманы қабылдадық. Сол үстеме әрбір сауда орталығында сауда жерінде. Әлеуметтік маңызы бар тауарларға ғана қатысты, солардың сауда үстемесі 15 проценттен аспау керек. Сол норманы біз мониторингін күшейтудеміз. Осының барлығы, біз ойлаймыз, бағалардың тұрақтандыруына өз оң ықпалын береді деп.
Әлихан Смайылов	▶	↑иә / индустрыйалық инноваційалау бағдарлама шеңберінде→// ^уол ^йенді ^йекімың ^уоныншы жылдан бері келе жатқан бағдарлама→// бірмыңжетіжүздей жоба іске асырылды↓/// ↑соның нәтижесінде / жүзелүу мыңнан астам →//тұрақты жұмыс^у орны ашылды↓/// ↑соның арқасында /^уөңдеу ^уөнеркәсіптің үлесі→// экономикамызда ^уомбір праценттен /^уонтөрт працентке дейін ұлғайды↓/// ↑сонымен бірге ^уөңдеу ^уөнеркәсібінің ^уөнімі→/ алты ^йесе ^уөсіп↑// ^уонжеті трійлөн теңгені құрады↓///	↑ійә / ійндұустрыйалдығ ͡ ійноватčійалау ͡ б̊ағдарлама шеңберінде→// ^уол ^йенді ^йекімың ^уонұншұ жылдам ͡ бері / келе ͡ жатқам ͡ бағдарлама→// бірмыңжетіжүздөй жоба / іске асырылды↓/// ↑сонұң нәтійжесінде / жүзөлүу мыңнан астам →//тұрақты жұмұс ^уорн'ашылды ↓/// ↑сонұң ͡ арқасында /^уөңдөу ^уөнөргәсіптің үлөсү→// экономыйкамызда ^уомбір проценттен /^уонтөрт процентке ͡ дейін ұлғайды↓/// ↑сонұмембірге ^уөңдөу ^уөнөргәсіб̊інің ^уөнүмү→/ алт'есе ^уөсүп↑// ^уонжеті т^ірійллійон теңгені ͡ ғұрады↓///	Иә, индустриалдық инновациялау бағдарлама шеңберінде, ол, енді, 2010 жылдан бері келе жатқан бағдарлама, 1700-дей жоба іске асырылды. Соның нәтижесінде 150 мыңнан астам тұрақты жұмыс орны ашылды. Соның арқасында өңдеу өнеркәсіптің үлесі экономикамызда 11 проценттен 14 процентке дейін ұлғайды. Сонымен бірге, өңдеу өнеркәсібінің өнімі 6 есе өсіп, 17 триллион теңгені құрады.
Әлихан Смайылов	▶	↑^уөңдеу ^уөнеркәсібінің экспорты / бірде жеті ^йесеге ^уөсіп // жиырма мійлард долларды құрады↓///^уөңдеу ^уөнеркәсібіне салынған инвестиційаның көлемі // төрт ^йесе артты↓/// дәл ^уосы жұмысты біз / ары ғарай күшейтуіміз қажет↓/// ↑сондықтан / біс / арнайы индустрійа айасында →// бағдарламаны қабылдадық↓/// сол бағдарлама шеңберінде →// жетіжүзден астам / инвестиційалық жобалар іске асады↓/// ↑^уолардың / бірінші кезегінде ^уол → / импыртты төмендету↓// сол / жетіжүзден астам инвестиційалық жобаны →/ іске асырудың нәтижесінде →// импорттың көлемі төрт мійлард долларға төмендейді↓// және экспортты ұлғайту↑// тоғыз мійлард долларға →/ экспорт ұлғайат деген болжамдамыз↓/// ↑^уосы жұмұстың / нәтижесінде →// ^уөңдеу ^уөнеркәсібінің экономикадағы үлесі ↑//^уодан бетер көтеріледі↓/ ^уомбес працентті құрайтын болады↓///	↑^уөңдөу ^уөнөргәсіб̊̊інің эк̊спортұ /^йесеге ^уөсүп // жыйырма мійллійард ͡ долларды құрады↓/// ↑^уөңдөу ^уөнөргәсіб̊іне салыңған ійнвестітčійаның ͡ гөлөмү // төрт ^йес'артты ↓/// дәл ^уосұ жұмұстұ ͡ б̊із / ары ͡ ғарай ͡ гүшөйтүуүмүз ͡ ғажет↓/// ↑сондұқтам ͡ біз / арнайы ійндұустрыйа айасында //бағдарламаны ͡ ғаб̊ылдадық↓/// ↑сол бағдарлама шеңберінде →//жетіжүздөн астам / ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊алар / іск'асады ↓/// ↑^уолардың / бірінші ͡ гезегінде ^уол →/іймпортты ͡ төмөндөтүу↓// сол / жетіжүздөн ͡ астам / ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊аны →/іск'асырұудұң нәтійжесінде →// іймпорттұң ͡ гөлөмү / төрт мійллійард долларға төмөндөйдү↓// және эк̊спорттұ ͡ ұлғайтұу↑// тоғұз мійллійард долларға →/ ек̊спорт ұлғайады дегем ͡ болжамдамыз↓/// ↑^уосұ жұмұстұң нәтійжесінде →// ^уөңдөу ^уөнөргәсіб̊інің экономыйкадағы ͡ үлөсү ↑// ^уодам ͡ бетер ͡ гөтөрүлөді↓/ ^уомбес процентті ͡ ғұрайтым ͡ болады↓///	Өңдеу өнеркәсібінің экспорты 1,7 есеге өсіп, 20 миллиард долларды құрады. Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестицияның көлемі 4 есе артты. Дәл осы жұмысты біз ары қарай күшейтуіміз қажет, сондықтан біз арнайы индустрия аясында бағдарламаны қабылдадық. Сол бағдарлама шеңберінде 700-ден астам инвестициялық жобалар іске асады. Олардың бірінші кезегінде ол импортты төмендету, сол 700-ден астам инвестициялық жобаны іске асырудың нәтижесінде импорттың көлемі 4 миллиард долларға төмендейді және экспортты ұлғайту, 9 миллиард долларға экспорт ұлғаяды деген болжамдамыз. Осы жұмыстың нәтижесінде өңдеу өнеркәсібінің экономикадағы үлесі одан бетер көтеріледі, 15 процентті құрайтын болады.
Әлихан Смайылов	▶	↑біс мынау / ғарыштық мониторинг тәсілі арқылы→ // жердің пайдаланылуын бақылаймыс↓/// ↑бұл норма былтыр →// ^уотандық заңнамаға ^еенгізілген↓/// ↑^уосы ғарыштық маниторингтің нәтижесінде // қырық мійлон гектар →/ пайдаланбай жатыр деген ақпаратқа →// қолұмыз жетіп ^уотыр↓/// ↑^уоның тоқ̊санбес праценті жайылым жерлер →// ал ^йенді / жайылым жерлерінің тап̊шылығы бар ^йекені бәрімізге мәлім↓// бірақ та ^уоларды / ^йенді қайтару мәселесі →// бір күнде шешілетін мәселе ^йемес↓/// ↑неге десеңіз/ канституційамызда жеке меншік құқықтары қорғалған↓/// сондықтан сол пайдаланбайтын жерлерді қайтару мәселесі →// тек сот тәртібімен шешіледі↓///	↑біз мынау / ғарыштығ ͡ монійторійңк͡ тәсілі ͡ арқылы → // жердің пайдаланылұуұм͡ бақылаймыз↓/// ↑бұл норма / б̊ылтыр //→^уотандық заңнамаға ^йеңгізілген↓/// ↑^уосұ ғарыштығ ͡ монійторійңктің нәтійжесінде // қырығмійллійоң ͡ гектар →/ пайдаламбай ͡ жатыр деген ақпаратқа // →қолұмұжжетіп ^уотұр↓/// ↑^уонұң тоқ̊самбес проценті жайылым жерлер→// ал ^йенді / жайылым жерлерінің тап̊шылығы͡ б̊ар ^йекені ͡ б̊әрімізге мәлім↓// бірақ ͡ та ^уолард'енді / қайтарұу мәселесі →// біргүндө шешілетін мәселе ^йемес↓/// ↑неге десеңіз / констійтұусійамызда жекеменшік құқұқтары ͡ ғорғалған↓/// сондұқтан / сол пайдаламбайтын жерлерді / қайтарұу ͡ мәселесі →// тек / сот тәртіб̊імен шешіледі↓///	Біз мынау ғарыштық мониторинг тәсілі арқылы жердің пайдаланылуын бақылаймыз. Бұл норма былтыр отандық заңнамаға енгізілген. Осы ғарыштық мониторингтің нәтижесінде 40 миллион гектар пайдаланбай жатыр деген ақпаратқа қолымыз жетіп отыр. Оның 95 проценті жайылымдық жерлер, ал енді, жайылым жерлерінің тапшылығы бар екені бәрімізге мәлім, бірақ та оларды енді қайтару мәселесі бір күнде шешілетін мәселе емес. Неге десеңіз, Конституциямызда жеке меншік құқықтары қорғалған, сондықтан сол пайдаланбайтын жерлерді қайтару мәселесі тек сот тәртібімен шешіледі.
Әлихан Смайылов	▶	↑біз / ^уосы жұмысты / арнайы бақылауда ұстап // казір арнайы камиссійаны құрұп // биыл бұл жұмысты жандандырамыз↓/// ↑былтыр мысалы / пайдаланбайтын жерлердің төртжүзмың гектары / қайтарылған болса // биыл біз бұны / бес мійлон гектарға дейін жеткіземіз↓/// ↑йағіни / ^уонекі ^йесе биыл / қайтарылатын жердің көлемі ұлғайады // және сол жерлерді нақты пайдаланатын // ауылшаруашылық ^уөнімін шығаратын ^уотандық кәсіпкерлерге беру керек↓/// ↑сондықтан бұл ^уөте маңызды сұрақ↓///	↑біз / ^уосұ жұмұстұ арнайы / б̊ақылауд'ұстап // қәзір арнайы ͡ гомійсійаны ͡ ғұрұп // быйыл / бұл жұмұстұ жандандырамыз↓/// ↑былтыр мысалы / пайдаламбайтын жерлердің төртжш̆үз мың гектары / қайтарылғам͡ болса // быйыл біз ͡ б̊ұнұ / бес мійллійоң ͡ гектарға ͡ дейін жеткіземіз↓/// ↑йәғ^іній ^уонекі ^йесе ͡ б̊ыйыл / қайтарылатын жердің͡ гөлөм'ұлғайады // және сол жерлерді нақты пайдаланатын // ауұлшарұуашылық ^уөнүмүн шығаратын // ^уотандық кәсіпкерлерге͡ б̊ерүу͡ герек↓/// ↑сондұқтан / бұл ^уөтө маңызды сұрақ↓///	Біз осы жұмысты арнайы бақылауда ұстап, қазір арнайы комиссияны құрып, биыл бұл жұмысты жандандырамыз. Былтыр, мысалы, пайдаланбайтын жерлердің 400 мың гектары қайтарылған болса, биыл біз бұны 5 миллион гектарға дейін жеткіземіз, яғни, 12 есе биыл қайтарылатын жердің көлемі ұлғаяды және сол жерлерді нақты пайдаланатын ауылшаруашылық өнімін шығаратын отандық кәсіпкерлерге беру керек. Сондықтан бұл өте маңызды сұрақ.
Әлихан Смайылов	▶	↑жалпы / ауылшаруашылығына мемлекеттік көмек көрсету →// субсійдійа беру→// ^уол / дүниежүзіндегі бар тәжірибе↓/// ↑бұған себеп болатыны // ^уол → / сол ауылшаруашылық ^уөнімінің шығарылымының ^йерекшеліктері↓/// ↑мысалы /ауылшаруашылығына салынатын инвестиційа →// ұзақ мерзімде қайтады↓/// ↑сосын / әртүрлі тәуекелдерге байланысты→// мысалы / жаңағы ^уөсімдік / жануарлардың ауруларына байланысты→// ауа райына байланысты→// әртүрлі себептерге байланысты →// сондықтан / барлық мемлекеттер →/ ^уөздерінің ауылшаруашылығын қолдайды↓///	↑жалпы / ауұлшарұуашылығына мем^ілекеттік көмөк ͡ көрсөтүу//→ сұубсійдійа ͡ б̊ерүу→// ^уол / дүн^үйөжүзүндөгү ͡ б̊ар тәжірійб̊е↓/// ↑бұған себ̊еп͡ полатыны // ^уол →/ сол ауұлшарұуашылық ^уөнүмүнүң шығарылымының ^йерек̊шеліктері↓/// ↑мысалы /ауұлшарұуашылығына салынатын ійнвестітčійа →// ұзағмерзімде қайтады↓/// ↑сосұн / әртүрлү тәуөкелдерге ͡ б̊айланысты→// мысалы / жаңағы ^уөсүмдүк / жанұуарлардың аурұуларына ͡ б̊айланысты→// ауарайына ͡ б̊айланысты→// әртүрлү себ̊ептерге͡ б̊айланысты →// сондұқтан / барлығ ͡ мем^ілекеттер →// ^уөздөрүнің ауұлшарұуашылығың͡ ғолдайды↓///	Жалпы ауыл шаруашылығына мемлекеттік көмек көрсету – субсидия беру. Ол дүниежүзіндегі бар тәжірибе. Бұған себеп болатыны ол сол ауыл шаруашылық өнімінің шығарылымының ерекшеліктері. Мысалы, ауыл шаруашылығына салынатын инвестиция ұзақ мерзімде қайтады, сосын әртүрлі тәуекелдерге байланысты. Мысалы, жаңағы өсімдік, жануарлардың ауруларына байланысты, ауа райына байланысты, әртүрлі себептерге байланысты. Сондықтан барлық мемлекеттер өздерінің ауыл шаруашылығын қолдайды.
Әлихан Смайылов	▶	↑біріншіден / жаңағыдай инвестиційалық тартымдылықты / қамтамасыз ^йету үшін→// ^йекіншіден / ауыл шаруашылығында тұрақты жұмыс істеп→// тұрақты жалақы төлеу үшін→// мынау ауылдық жерлерде→ // қырығекі працент халық тұратынын ^йескеретін болсақ↑// ауылшаруашылық саласы→// әлеуметтік маңызы бар сала деп→/ айтуға болат↓/// ↑сондықтан сол / ауылшаруашылық саласының тұрақты жұмыс істеуі↑// ^уол / әлеуметтік маңызы бар сұрақ↓/// ↑сондықтан әрбір мемлекет→ //^уөзінің ауылшаруашылығын // қаржылай көмек береді↓// және басқа да тәсілдермен →// тиісті жеңілдіктерді береді↓/// ↑біз де / сондай тәжірибені қолданудамыс↓// ^у оның үстіне біз казір айтылғандай↑// бұл көмекті көбейтібатырмыз↓///	↑біріншіден / жаңағыдай ійнвестітčійалық тартымдылықты / қамтамасыз ͡ етүу ͡ үшүн→// ^йекіншіден / ауұлшарұуашылығында тұрақты жұмұс істеп // тұрақты жалақы төлөу ͡ үшүн→// мына / ауұлдұқ жерлерде→ // қырығекі процент халық тұратынын ^йескеретім ͡ болсақ↑// ауұлшарұуашылық̊ ͡ саласы→// әлеумөттүг ͡ маңызы ͡ б̊ар сала деп→/ айтұуға ͡ б̊олады↓/// ↑сондұқтан сол / ауұлшарұуашылық̊ ͡ саласының / тұрақты жұмұс ͡ істеуү↑// ^уол / әлеумөттүг ͡ маңызы͡ б̊ар сұрақ↓/// ↑сондұқтан әрб̊ір мем^ілекет →//^уөзүнүң ауұлшарұуашылығына /қаржылай / көмөк͡ переді↓// және ͡ б̊асқа ͡ да тәсілдермен→ // тійісті жеңілдіктерді ͡ б̊ереді↓/// ↑біз ͡ де / сондай тәжірійб̊ені ͡ ғолданұудамыз↓// ^уонұң үстүнө ͡ б̊із ͡ ғәзір айтылғандай↑// бұл ͡ гөмөктү көб̊ейтіб̊ ͡ жатырмыз↓///	Біріншіден, жаңағыдай инвестициялық тартымдылықты қамтамасыз ету үшін. Екіншіден, ауыл шаруашылығында тұрақты жұмыс істеп, тұрақты жалақы төлеу үшін мынау ауылдық жерлерде 42 процент халық тұратынын ескеретін болсақ, ауыл шаруашылық саласы әлеуметтік маңызы бар сала деп айтуға болады. Сондықтан сол ауыл шаруашылық саласының тұрақты жұмыс істеуі, ол әлеуметтік маңызы бар сұрақ. Сондықтан әрбір мемлекет өзінің ауыл шаруашылығына қаржылай көмек береді және басқа да тәсілдермен тиісті жеңілдіктерді береді. Біз де сондай тәжірибені қолданудамыз, оның үстіне біз қазір айтылғандай бұл көмекті көбейтіп жатырмыз.
Әлихан Смайылов	▶	↑су мәселесі // біздің ^йеліміз үшүн → // әрқашан да / ^уөзекті мәселенің бірі болып табылады↓/// ↑сондықтан бұл мәселе бойынша // біс арнайы →/ жұмыс жүргізудеміз↓/// ↑мына / біздің көршілес ^йелдермен → // тиісті камиссійалар жұмыс тобы құрылған↓/// ↑біз мысалы ^йеврезэс па // басқа ^йекіжақты кездесуде ма → // әрқашанда әріптестерімізбен кездесіп // бұл мәселені бөлек талқылаймыз↓/// ↑мысалы / быйыл біз мынау // сырдарійа ^уөзенінің бассейні бойынша → // төрт ^йелдің арасындағы келісімге қол қойдық↓/// ↑^уол / қазағыстан / ^уөзбекстан / тәжікстан және қырғызстан мемлекеттерімен бірге → / қол қойдық↓/// ↑соның нәтижесінде біз // қазір шардара →/ су қоймасына // бес мійлард текше метр // суды жинадық↓/// ↑сосын мына көктемде біс // көксарай су қоймасына →// сегізжүзелу мійлон / текше метр суды жинадық // жыл басында↓// көксарай су қоймасы // құрғақ ^йеді → // жалпы / былтырғымен салыстырғанда →біз /осы ^йекі су қоймасына → // үшжүзқырық мійлон текше метр су // артығымен жинап ^уотырмыз↓/// ↑йәғіній сырдәрійә ^уөзенінің жағдайы быйыл // былтырғыға қарағанда жақ̊сы↓///	↑сұу мәселесі // біздің ^йел^іміз ͡ үшүн →// әрқашан ͡ да /^уөзөктү мәселенің бірі ͡ б̊олұп ͡ таб̊ылады↓/// ↑сондұқтан / бұл мәселе ͡ б̊ойұнша // біз арнайы /→ жұмұс ͡ жүргүзүудөмүз↓/// ↑мына біздің / көршүлөс ^йелдермен →// тійісті ͡ гомійсійалар жұмұстоб̊ұ ͡ ғұрұлған↓/// ↑біз мысалы ^йевразес ͡ пе // басқа ^йекіжақты ͡ гездесүуде ͡ ме // →әрқашан әріптестерімізб̊ең ͡ гездесіп // бұл мәселені / б̊өлөк талқылаймыз↓/// ↑мысалы / быйыл б̊із мынау // сырдарійа ^уөзөнүнүң бассейіні ͡ б̊ойұнша →// төрт ^йелдің арасындағы / келісімге ͡ ғол ͡ ғойдұқ↓/// ↑^уол / қазағыстан / ^уөзб̊егістан / тәжігістан және қырғызыстан мем^ілекеттерімем ͡ бірге →/ қол͡ ғойдұқ↓/// ↑сонұң нәтійжесінде ͡ б̊із// қәзір шардара →/ сұу͡ ғоймасына // бес мійллійард тек̊ше метір // сұудұ жыйнадық↓/// ↑сосұн мына͡ гөктөмдө͡ б̊із // көк̊сарай сұуғоймасына →// сегіжжүз ^йелүу мійллійон / тек̊ше мет^ір сұудұ жыйнадық // жыл ͡ б̊асында↓// көк̊сарай сұу͡ ғоймасы // құрғақ ^йеді →// жалпы / былтырғымен салыстырғанда → біз /^уосұ ^йекі сұуғоймасына →// үшшүзғырығ ͡ мійллійон тек̊ше мет^ір сұу // артығымен жыйнап ^уотұрмұз↓/// ↑йәғ^іній сырдарійа ^уөзөнүнүң жағдайы ͡ б̊ыйыл // былтырғыға͡ ғарағанда жақ̊сы↓///	Су мәселесі біздің еліміз үшін әрқашан да өзекті мәселенің бірі болып табылады. Сондықтан бұл мәселе бойынша, біз арнайы жұмыс жүргізудеміз. Мына біздің көршілес елдермен тиісті комиссиялар жұмыс тобы құрылған. Біз, мысалы, ЕврАзЭС па, басқа екіжақты кездесуде ма, әрқашан әріптестерімізбен кездесіп, бұл мәселені бөлек талқылаймыз. Мысалы, биыл біз мынау Сырдария өзенінің бассейні бойынша, төрт елдің арасындағы келісімге қол қойдық. Ол Қазақстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан мемлекеттерімен бірге қол қойдық. Соның нәтижесінде біз қазір Шардара су қоймасына бес миллиард текше метр суды жинадық. Сосын мына көктемде біз Көксарай су қоймасына 850 миллион текше метр суды жинадық. Жыл басында Көксарай су қоймасы құрғақ еді. Жалпы, былтырғымен салыстырғанда, біз осы екі су қоймасына 340 миллион текше метр су артығымен жинап отырмыз, яғни жағдай былтырғыға қарағанда жақсы.
Әлихан Смайылов	▶	↑сонымен бірге мынау // шу және талас ^уөзендері бойынша да біз // көрші қырғызстан башшыларымен→// тиісті келісімге қол қойып // тиісті кестені қабылдадық↓/// ↑казір / біздің ^уотандық тауар ^уөндірушілер →// сол суды бекітілген кестемен // алыботыр↓/// ↑биылғы жылға қарағанда //→ казіргі жағдай жаман ^йемес↓// сонымен бірге мынау / жайық ^уөзені бойынша да // былтырғыдан салыстырғанда →// төртжүзотыз милон текше метр су / көп келіп ^уотыр→ жайық ^уөзенімен↓/// ↑біз ресей тарапымен де // тиісті келісім жұмыстарын жүргізіп //→ тиісті келісімге келдік↓/// ↑жалпы айтқанда // мынау биыл лидаційалық кезеңге байланысты →//сумен қамтамасыз ^йету жағдай →// былтырғыға қарағанда жақ̊сы↓// және бұл мәселе ^йерекше назарда↓///	↑сонұмембірге / мынау // шұу және талас ^уөзөндөрү͡ б̊ойұнша ͡ да ͡ б̊із / көршү ͡ ғырғысстам ͡ башшыларымен→// тійісті ͡ гелісімге ͡ ғол ͡ ғойұп // тійісті͡ гестені͡ ғаб̊̊ылдадық↓/// ↑қәзір / біздің ^уотандық тауар ^уөндүрүушүлөр →// сол сұудұ͡ б̊екітілгең ͡ гестемен // алып ^уотұр↓/// ↑быйылғы жылға͡ ғарағанда →// қәзіргі жағдай жаман ^йемес↓// сонұмембірге мынау / жайық ^уөзөнү͡ б̊ойұнша ͡ да // былтырғыдан салыстырғанда →// төртжш̆үзотұз мійллійон тек̊ше мет^ір сұу / көп келіп ^уотұр↓/// ↑жайық ^уөзөнүмөн↓ // біз ^іресей тарапымен ͡ де // тійісті͡ гелісім жұмұстарын жүргүзүп→// тійісті͡ гелісімге ͡ гелдік↓/// ↑жалп'айтқанда // мынау ͡ б̊ыйыл ^ілійдасійалық ͡ кезеңге ͡ б̊айланысты →// сұумөң ͡ ғамтамасыз ͡ етүу жағдайы →// былтырғыға ͡ ғарағанда жақ̊сы↓// және б̊ұл мәселе ^йерек̊ше назарда↓///	Сонымен бірге мынау Шу және Талас өзендері бойынша да біз көрші Қырғызстан басшыларымен тиісті келісімге қол қойып, тиісті кестені қабылдадық. Қазір біздің отандық тауар өндірушілер сол суды бекітілген кестемен алып отыр. Биылғы жылға қарағанда, қазір жағдай жаман емес. Сонымен бірге мынау Жайық өзені бойынша да, былтырғыдан салыстырғанда 430 миллион текше метр су көп келіп отыр. Жайық өзенімен. Біз Ресей тарапымен де тиісті келісім жұмыстарын жүргізіп, тиісті келісімге келдік. Жалпы айтқанда, мынау биыл лидациялық кезеңге байланысты сумен қамтамасыз ету жағдайы былтырғыға қарағанда жақсы және бұл мәселе ерекше назарда.
Әлихан Смайылов	▶	↑жұмыспен қамту мәселесі // және халықтың табысын арттыру мәселесі // ^йең негізгі мәселе→// біздің алдымызда тұрған↓/// сондықтан / мемлекет басшысы тап̊сырмасы бойынша→// халықтың табысын арттыру бойынша→// арнайы жиырмабесінші жылға дейінгі бағдарлама қабылданды↓/// ↑сол бағдарлама шеңберінде //→ жиырмабесінші жылға дейін біз / ^йекімійлон адамды →// жұмыс ^уорнымен қамтуымыз керек↓/// ↑соның ішінде // төртжүз мың адамды биыл біс / сонымен бірге мемлекет тарапынан субсидійаланатын →// әлеуметтік жұмыс ^уорындарының көлемін ұлғайттық↓///	↑жұмұспең͡ ғамтұу мәселесі // және халықтың ͡ таб̊ысын ͡ арттырұу мәселесі // ^йең негізгі мәселе →// біздің алдымызда тұрған↓/// сондұқтан / мем^ілекет ͡ пашшысы тап̊сырмасы ͡ б̊ойұнша→// халықтың таб̊ысын ͡ арттырұу ͡ б̊ойұнша→// арнайы жыйырмаб̊есінші͡ жылға͡ дейіңгі͡ б̊ағдарлама ͡ ғаб̊ылданды↓/// ↑сол бағдарлама шеңберінде →// жыйырмаб̊есінші жылға ͡ дейім ͡ біз / ^йекі мійллійон адамды →/ жұмұс ^уорнұмең͡ ғамтұуұмұз ͡ герек↓/// ↑сонұң ішінде // төртш̆үз мың адамды ͡ б̊ыйыл біз / сонұмембірге мем^ілекет тарапынан сұубсыйдыйаланатын →// әлеуметтік ͡ жұмұс ͡ орұндарының / көлөмүн ͡ ұлғайттық↓///	Жұмыспен қамту мәселесі және халықтың табысын арттыру мәселесі. Ең негізгі мәселе, біздің алдымызда тұрған, сондықтан мемлекет басшысы тапсырмасы бойынша, халықтың табысын арттыру бойынша, арнайы 25-ші жылға дейінгі бағдарлама қабылданды. Сол бағдарлама шеңберінде 25-ші жылға дейін біз 2 миллион адамды жұмыс орнымен қамтуымыз керек. Соның ішінде 400 мың адамды биыл, біз сонымен бірге мемлекет тарапынан субсидияланатын әлеуметтік жұмыс орындарының көлемін ұлғайттық.
Әлихан Смайылов	▶	↑мынау айтатын болсақ // мысалы мынау → / жастар практикасы // әлеуметтік жұмыс ^уорындары →// қоғамдық жұмыспен қамтылұу мәселері →// біс быйыл қаржыландыруын көбейтіп ^уотырмыз↓/// ↑быйыл мысалы / жүзмың тійісті / жаңағы айтылғандай →// жұмыс ^уорнына біз // қосымша жетпішжеті мійлард теңгені бөліп ^уотырмыз↓/// ↑сонымен бірге / мынау алғашқы жұмыс ^уорны деген жастарға арналған →бағдарламаны біз ұлғайтып↑// және сол бөлетін қаражатын көбейтіп↑// және ^уоның шарттарын жақ̊сартып ^уотырмыз↓///	↑мына / айтатым ͡ болсақ // мысалы мынау / →жастар пырактійкасы // әлеумөттүг ͡ жұмұс ͡ орұндары →// қоғамдығ ͡ жұмұспең͡ ғамтылұу мәселері //→біз ͡ б̊ыйыл ͡ ғаржыландырұуұң ͡ гөб̊өйтүп ^уотұрмұз↓/// ↑быйыл мысалы / жүзмың тійісті / жаңағ'айтылғандай // →жұмұс ^уорнұна͡ б̊із // қосұмша жетпішшеті мійллійард теңгені ͡ б̊өлүп ^уотұрмұз↓/// ↑сонұмембірге / мынау / алғашқ̊ы͡ жұмұс͡ орнұ деген / жастарғ'арналған →бағдарламаны / б̊із ұлғайтып↑// және сол бөлөтүң ͡ ғаражатын ͡ гөб̊өйтүп↑// және ^уонұң шарттарын жақ̊сартып ^уотұрмұз↓///	Мынау айтатын болсақ, мысалы, мынау жастар практикасы әлеуметтік жұмыс орындары, қоғамдық жұмыспен қамтылу мәселері, біз биыл қаржыландыруын көбейтіп отырмыз. Биыл, мысалы, 100 мың тиісті жаңағы айтылғандай жұмыс орнына біз қосымша 77 миллиард теңгені бөліп отырмыз. Сонымен бірге, мынау «Алғашқы жұмыс орны» деген жастарға арналған бағдарламаны біз ұлғайтып және сол бөлетін қаражатын көбейтіп және оның шарттарын жақсартып отырмыз.
Әлихан Смайылов	▶	↑сонымен бірге тағы да бір → / ^уөте маңызды жоба // ^уол мынау →/ жамбыл ^уобылысында біс ^уонтоғызыншы жылы пилоттық жоба іске асырғанбыз→// ^уол ^уөте төмен / ^йекіжарім працентпен берілетін несійе→ауылдық жерлерде жеке кәсіпкерлерге →// үйшаруашылықтарына берілетін несійелер↓/// ^уомбір ауылдық ^уокругте жасалынды↓// жаңағы пійлоттық жоба↑/// ↓соның нәтижесінде →// атаулы / әлеуметтік көмек алатын // адамдардың саны →// ^уосы / ^уомбір ^уокругте алпысбес працентке төмендеді↓/// ↑және жұмыссыздық деңгейі // ^уотызалты працентке төмендеді →// және табыстар / халықтың табыстары жүзалпыс працентке ^уөсті↓/// ↑^уосы / пійлоттық жобаның нәтижесін /біз көрүп ^уотұрып →// казір ^уосы бағдарламаны→// ^уосы жобаны біз барлық ^уөңірде іске асырамыз деген / жоспарымыз бар→// және әрбір ^уобылысқа келесі жылы →// мысалы ^уоммилард теңгеден бөлеміз↓// сосын тиісті тәсілдер / механизмдер / іске асқаннаң гейін // біз бұл қаражатты ұлғайтамыз↓///	↑сонұмембірге / тағы ͡ да ͡ б̊ір / →^уөтө ͡ маңызды жоб̊а // ^уол ͡ мынау / →жамбыл ^уоблұсұнда ͡ б̊із ^уонтоғұзұншы жылы / пыйлоттұғ ͡ жоба / іск'асырғамбыз→// ^уол / ^уөтө ͡ төмөн / ^йекіжарым процентпем ͡ берілетін несійе→ауұлдұғ ͡ жерлерде жеке͡ гәсіпкерлерге →// үйшарұуашылықтарына͡ б̊ерілетін несійелер↓// ^уомбір ауұлдұқ ^уокрұугтө жасалынды↓// жаңағы пыйлоттығ ͡ жоб̊а↑/// сонұң нәтійжесінде →// атаулұ / әлеумөттүк көмөг ͡ алатын // адамдардың саны →// ^уосұ / ^уомбір ^уокрұугте / алпыспес процентке төмөндөдү↓/// ↑және жұмұссұздұғ ͡ деңгейі // ^уотұзалты процентке төмөндөдү →// және таб̊ыстар / халықтың таб̊ыстары жүзалпыспес процентке ^уөстү↓/// ↑^уосұ / пыйлоттығ ͡ жоб̊аның нәтійжесін / біз ͡ гөрүп ^уотұрұп →// қәзір ^уосұ ͡ б̊ағдарламаны→// ^уосұ жоб̊аны б̊із / б̊арлығ ͡ ^уөңүрде / іске ͡ асырамыз ͡ деген / жоспарымыз͡ б̊ар→// және / әрб̊ір ^уоблұсқа / келесі͡ жылы →// мысалы ^уоммійллійард теңгедем ͡ бөлөмүз↓// сосұн / тійісті тәсілдер / механійзмдер / іск'асқаннаң ͡ гейін // біз ͡ б̊ұл ͡ ғаражатт'ұлғайтамыз ↓///	Сонымен бірге, тағы да бір өте маңызды жоба, ол мынау Жамбыл облысында 2019 жылы пилоттық жоба іске асырғанбыз. Ол – өте төмен 2,5 процентпен берілетін несие. Ауылдық жерлерде жеке кәсіпкерлерге, үй шаруашылықтарына берілетін несиелер. 11 ауылдық округте жасалынды жаңағы пилоттық жоба. Соның нәтижесінде атаулы әлеуметтік көмек алатын адамдардың саны осы 11 округте 65 процентке төмендеді. Және жұмыссыздық деңгейі 36 процентке төмендеді және табыстар, халықтың табыстары, 165 процетке өсті. Осы пилоттық жобаның нәтижесін біз көріп отырып қазір осы бағдарламаны, осы жобаны біз барлық өңірде іске асырамыз деген жоспарымыз бар және әрбір облысқа келесі жылы, мысалы, 10 миллиард теңгеден бөлеміз. Сосын тиісті тәсілдер, механизмдер іске асқаннан кейін біз бұл қаражатты ұлғайтамыз.
Әлихан Смайылов	▶	↑бұл бағыт бойынша // ^йең бастысы / жылдың басынан бері→ / ^йең төменгі ^йембекақы мөлшерлемесі // алпысмың теңгеге дейін көтерілді↓// қырықекімың бесжүз болатын алдында↓/// ↑^уол бірбүтіноннан алты милон адамға // тікелей табыстарына ^уоң әсерін берді ↓// ^йекіншіден / мемлекет басшысының тап̊сырмасы бойынша→// ^йекіміңжиырмасыншы жылдан бастап // алтыжүзмың педагогтарға / жалақыларын жиырмабес працентке көбейтіп →келе жатырмыз↓/// ↑медициналық қызметкерлерге / ^уол ^йекіжүзелу мың адам // үш жылдың ішінде жалақылары→// ^йекі ^йесе ^уөсетін болады↓///	↑бұл бағытпойұнша // ^йең ͡ бастысы / жылдың басынам͡ бері→ //^йең төмөңгү ^йеңбекақы мөлшөрлөмөсү // алпысмың теңгеге ͡ дейің ͡ гөтөрүлдү↓// қырығекі мың / бешшүз ͡ б̊олатын алдында↓/// ↑^уол бірб̊үтүноннан алты мійллійон адамға // тікелей таб̊ыстарына ^уоң әсерім ͡ берді //↓ ^йекіншіден / мем^ілекет ͡ пашшысының тап̊сырмасы ͡ б̊ойұнша→// ^йекімыңжыйырмасыншы жылдам ͡ бастап // алтыжүзмың педагогтарға / жалақыларын жыйырмаб̊ес процентке ͡ гөб̊өйтүп →кележатырмыз↓/// ↑медійсійналық ͡ қызметкерлерге / ^уол ^йекіжүзөлүу мың адам // үшшылдың ішінде жалақылары→// ^йек'есе ^уөсөтүм ͡ болады↓///	Бұл бағыт бойынша, ең бастысы, жылдың басынан бері ең төменгі еңбекақы мөлшерлемесі 60 мың теңгеге дейін көтерілді. 42 500 болатын алдында. Ол 1,6 миллион адамға тікелей табыстарына оң әсерін берді. Екіншіден, мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша 2020 жылдан бастап, 600 мың педагогтарға жалақыларын 25 процентке көбейтіп келе жатырмыз. Медициналық қызметкерлерге, ол 250 мың адам, үш жылдың ішінде жалақылары екі есе өсетін болады.
Әлихан Смайылов	▶	↑сонымен бірге басқа да / бійуджет саласында істейтін қызметкерлерге→// алтыжүзелу мың адамға // қосымша жыл сайын →// жыйырма працентке жалақылары индексаційаланып / көтеріліп ^уотұр↓// ^уол йәғіній / беш жылдың ішінде //^йекі ^йесе ^уөсет деген сөз↓/// ↑сонымен бірге / біс бірбүтін ^уоннан сегіз мың жеке кәсіпорындармен →// тійісті келісімсөздерді жүргізіп↑// ^уолар / ^уөздерінің қызметкерлеріне //^уорташа алғанда↑/ жыйырма ^уотыз працентке // жалақыларын көтереді деген шешімдеріне // қол жеткіздік↓///	↑сонұмембірге / б̊асқа ͡ да / бүуджөт čаласынд'істейтің ͡ ғызметкерлерге→// алтыжүзөлүу ͡ мың адамға // қосұмша жылсайын →// жыйырма процентке жалақылар ійндек̊сацыйаланып / көтөрүлүп ^уотұр↓// ^уол йәғ^іній / бешшылдың ішінде //^йек'есе ^уөсөдү деген сөз↓/// ↑сонұмембірге / біз б̊ірб̊үтүн ^уоннан сегізмың жеке͡ гәсіпорұндармен →//тійісті ͡ гелісімсөздөрдү жүргүзүп↑// ^уолар ^уөздөрүнүң͡ ғызметкерлеріне //^уорташ'алғанда↑/ жыйырма-отұз процентке // жалақыларың͡ гөтөрөдү ͡ деген шешімдеріне // қол жеткіздік↓///	Сонымен бірге, басқа да бюджет саласында істейтін қызметкерлерге, 650 мың адамға, қосымша жыл сайын 20 процентке жалақылары индексацияланып көтеріліп отыр. Ол, яғни, 5 жылдың ішінде екі есе өседі деген сөз. Сонымен бірге, біз 1,8 мың жеке кәсіпорындармен тиісті келісімсөздерді жүргізіп, олар өздерінің қызметкерлеріне орташа алғанда 20-30 процентке жалақыларын көтереді деген шешімдеріне қол жеткіздік.
Әлихан Смайылов	▶	↑сонымен бірге / ^уосы жұмыстың нәтійжесінде →// жалпы халықтың табыстары // артады деп ^уойлаймыс↓/// ↑соның үстіне / жаңағы айтылғандай →// көптеген инвестиційалық жобаларды // іске асырамыс↓// барлық инвестиційалық жобалардың→ // саны үш мыңнан асады↓// бірақ соның ішінде // жетіжүзден астам ірі инвестиційалық жобалар→// сол жердегі жұмыс ^уорындары / ашылатын болса↑// халықтың табысына // оң әсерін береді деп ^уойлаймыс↓///	↑сонұмембірге / ^уосұ жұмұстұң͡ нәтійжесінде // жалпы ͡ халықтың таб̊ыстары // артады ͡ деп ^уойлаймыз↓/// ↑сонұң ͡ үстүнө / жаңағ'айтылғандай //→ көптөгөн ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊аларды // іск'ас^ырамыз↓// барлығ ͡ ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊алардың //сан'үш мыңнан асады↓// бірақ̊ ͡ сонұң͡ ішінде // жетіжүздөн астам ірі ійнвестітčійалық͡ жоб̊алар→// сол жердегі жұмұс ^уорұндары / ашылатым ͡ болса↑// халықтың таб̊ысына //^уоң әсерім ͡ береді деп ^уойлаймыз↓///	Сонымен бірге, осы жұмыстың нәтижесінде жалпы халықтың табыстары артады деп ойлаймыз. Соның үстіне жаңағы айтылғандай, көптеген инвестициялық жобаларды іске асырамыз. Барлық инвестициялық жобалардың саны бір үш мыңнан асады, бірақ соның ішінде 700-ден астам ірі инвестициялық жобалар, сол жердегі жұмыс орындары ашылатын болса, халықтың табысына оң әсерін береді деп ойлаймыз.
Әлихан Смайылов	▶	↑негізін айтатын болсақ→// мемлекет жылжымайтын мүлік нарығының бағаларын / реттемейді↓// бірақ біс тиісті моныйторійнг жүргізүудеміс↓/// ↑сол нарықтың бағаларының ^уөсүуүне // не ^уөспеүуіне тікелей ықпал ^йететін →// мынаұу/ құрылыс материалдары →// мемлекет сол құрұлыс материалының бағаларының ^уөспеуүне →// тиісті шаралар қабылдау керек↓/// ↑біс // мысалы // жүжжеті инвестиційалық жобаны казір іске асырамыз↓// ^уолардың / бес жылдың ішінде // ^уолардың көлемі бір трилөн теңгеге дейін жетеді↓/// ↑сол инвестиційалық жобалар // жаңағы ^уотандық құрұлыс материалдарын / шығаруға бағытталған↓// соның нәтижесінде→ / біс ішкі нарықта импортқа тәуелді болмасақ↑// ^уөзіміздің ^уотандық құрылыс материлдарын →// керекті көлемде шығаратын болсақ↑// тұрғын үй бағаларының тұрақтануына→ // тікелей әсерін тигіземіс↓// біс / бұл бағыт бойынша →// арнайы жұмыс жүргізудеміс↓///	↑негізін айтатым ͡ болсақ→// мем^ілекет / жылжымайтын мүлүг ͡ нарығыным ͡ бағаларын / ^іреттемейді↓// бірақ ͡ піз тійісті монійторійңг жүргүзүудеміз↓/// ↑сол нарықтың бағаларының ^уөсүуүнө // не ^уөспөуүнө тікелей ықпал ^йететін →// мынау / құрұлұс матерійалдары →// мем^ілекет құрұлұс матерійалының бағаларының ^уөспөуүнө →// тійісті шаралар ғаб̊ылдау͡ герек↓/// ↑біз // мысалы // жүжжөті ͡ ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊аны қәзір іск'асырамыз↓// ^уолардың / бешшылдың ͡ ішінде // ^уолардың͡ гөлөмү ͡ б̊ір трійллійон теңгеге ͡ дейін жетеді↓/// ↑сол ійнвестітčійалығ ͡ жоб̊алар // жаңағы ^уотандық құрұлұс матерійалдарын шығарұуға ͡ б̊ағытталған↓// сонұң нәтійжесінде →/ біз ішкі нарықты / іймпортқа тәуөлдү ͡ б̊олмасақ↑// ^уөзүмүздүң ^уотандық құрұлұс матерійалдарын →// керекті ͡ гөлөмдө шығаратым ͡ болсақ↑// тұрғұнүй ͡ б̊ағаларының тұрақтанұуұна→ // тікелей әсерін тійгіземіз // біз / бұл бағыт ͡ пойұнша // арнайы жұмұш ͡ шүргүзүудөмүз↓///	Негізін айтатын болсақ, мемлекет жылжымайтын мүлік нарығының бағаларын реттемейді, бірақ та біз тиісті мониторинг жүргізудеміз. Сол нарықтың бағаларының өсуіне не өспеуіне тікелей ықпал ететін мынау құрылыс материалдары. Мемлекет сол құрылыс материалының дарын бағаларының өспеуіне тиісті шаралар қабылдау керек. Біз, мысалы, 107 инвестициялық жобаны қазір іске асырамыз. Олардың 5 жылдың ішінде олардың көлемі 1 триллион теңгеге дейін жетеді. Сол инвестициялық жобалар жаңағы отандық құрылыс материалдарын шығаруға бағытталған, соның нәтижесінде біз ішкі нарықта импортқа тәуелді болмасақ, өзіміздің отандық құрылыс материлдарын керекті көлемде шығаратын болсақ, тұрғын үй бағаларының тұрақтануына тікелей әсерін тигіземіз, біз бұл бағыт бойынша арнайы жұмыс жүргізудеміз.
Әлихан Смайылов	▶	↑мемлекет басшысының шешімі бойынша →// бізде / үш ^уобылыс ашылды↓// ұлытау / абай және жетісүу ^уобылыстары →// бірақ ^уолардың ұйымдастырұу жұмыстары→ // әлі де жүргізілүуде↓/// ↑^уосы ұйымдастырұу жұмыстары →// толығымен біткеннең ͡ гейін барып↑// ^уолар арнайы кешенді / әлеүуметтік экономикалық дамұу жоспарларын дайындап↑// ^уөкіметте бекітетін болады↓/// ↑әрійне/ бұл ^уоблыстар жаңадан ашылғаннан гейін→// ^уоларға ^йерекше көңіл бөліп↑// ^йерекше қосымша көмек көрсетүу герек↓// сондықтан / ^уосындай кешенді жоспарлар қабылданады↓/// ↑^уосы ^уоблыстарды құрұу шешімінің ^уөзі //^уосы / ^уоблыстарда тұратын халыққа →// әлеуметтік-экономикалық / жағдайын жақ̊сартұуға / ^уоң ықпалын беріп ^уотыр↓// ^уөкіметтің тарапынан қаржы бөлүніп↑// ^уосы ^уоблыстардағы // дамұуына қосымша ықпал берүу ͡ герек↓///	↑мем^ілекет ͡ пашшысының / шешімі͡ б̊ойұнша →// бізде / үш ^уоблұс ашылды↓// ұлұтау / аб̊ай және жетісұу ^уоблұстары →// бірақ ^уолардың ұйұмдастырұу жұмұстары→ //әлі ͡ де жүргүзүлүудө↓/// ↑^уосұ / ұйұмдастырұу жұмұстары // →толұғұмем ͡ біткеннең ͡ гейім͡ барып↑// ^уолар арнайы͡ гешенді / әлеумөттүг ͡ экономыйкалығ͡ дамұу жоспарларын дайындап // ^уөкүмөттө ͡ б̊екітетім ͡ болады↓/// ↑әрійне / бұл ^уоблұстар жаңадан ашылғаннаң ͡ гейін→// ^уоларға ^йерек̊ше͡ гөңүл͡ бөлүп↑// ^йерек̊ше ͡ ғосұмша͡ гөмөк͡ көрсөтүу ͡ герек↓// сондұқтан / ^уосұндай ͡ гешенді жоспарлар ͡ ғаб̊ылданады↓/// ↑^уосұ ^уоб^ұлұстарды ͡ ғұрұу шешімінің ^уөзү // ^уосұ / ^уоб^ұлұстарда тұратың ͡ ғалыққа →// әлеумөттүг ͡ экономыйкалығ ͡ жағдайын жақ̊сартұуға / ^уоң ықпалым ͡ беріп ^уотұр↓// ^уөкүмөттүң тарапынан / қаржы ͡ б̊өлүнүп↑// ^уосұ ^уоб^ұлұстардағы // дамұуұна / қосұмша / ықпал ͡ б̊ерүу ͡ герек↓///	Мемлекет басшысының шешімі бойынша бізде 3 облыс ашылды: Ұлытау, Абай және Жетісу облыстары, бірақ олардың ұйымдастыру жұмыстары әлі де жүргізілуде. Осы ұйымдастыру жұмыстары толығымен біткеннен кейін барып, олар арнайы кешенді әлеуметтік-экономикалық даму жоспарларын дайындап, өкіметте бекітетін болады. Әрине, бұл облыстар жаңадан ашылғаннан кейін оларға ерекше көңіл бөліп, ерекше қосымша көмек көрсету керек. Сондықтан осындай кешенді жоспарлар қабылданады. Осы облыстарды құру шешімінің өзі, осы облыстарда тұратын халыққа әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға оң ықпалын беріп отыр. Өкіметтің тарапынан қаржы бөлініп, осы облыстардағы дамуына қосымша ықпал беру керек.
Әлихан Смайылов	▶	↑ійә / бұл мәселе // қазір ^йембек және халықты әлеүуметтік қорғаұу мійнійстрлігі →// арнайы зерделеп жатыр↓/// ↑тійісті қоғамдық/ ^уөкілдерімен // бірнеше кездесүу ^уөткізілді↓/// ↑бұл жерде / бір айтатын мәселе →// адамдар ^йерте шығатын болса↑// ^уонда зейнетақыныңда мөлшері сәйкесінше // төмен болады↓/// ↑сондықтан бұны / ^йескерүу ͡ герек↓// бірақ дегеммен / ^уосындай қоғамда // пікір болғаннан гейін↑// ^уоны / әрине ↓/ жан-жақты талдап↑// зерттеу қажет↓/// ↑казір арнайы / жұмыс тобы құрылып // жаңағы айтылған ^йеңбек және әлеуметтік қорғау мійнійстрлігінің шеңберінде →// бұл мәселе зерттеліп жатыр↓/// ↑соның нәтижесін / салалық мійнійстрлік →// сосын тиісті ақпарат берет деп ^уойлаймын↓///	↑ійә / бұл мәселе // қәзір ^йеңбег ͡ және / халықты ͡ әлеумөттүк ͡ қорғау мійнійстрлігі →// арнайы зерделеб̊͡ жатыр↓/// ↑тійісті͡ ғоғамдық / ^уөкүлдөрімен // бірнеше ͡ гездесүу ͡ өткүзүлді↓/// ↑бұлжерде / бір айтатын мәселе →// адамдар ^йерте шығатын ͡ болса↑// ^уонда зейнетақының ͡ да мөлшөрү сәйкесінше // төмөм͡ болады↓/// ↑сондұқтам ͡ бұнұ / ^йескерүу ͡ герек↓// бірақ / дегеммен / ^уосұндай ͡ ғоғамда // пікір ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін↑// ^уонұ / әрійне / жан-жақты талдап↑// зерттеу ͡ ғажет↓/// ↑қәзір арнайы / жұмұс͡ тоб̊ұ ͡ ғұрұлұп // жаңағ'айтылған ^йеңбек / және / әлеумөттүк ͡ қорғау мійнійстрлігінің шеңберінде →// бұл мәселе зерттеліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑сонұң нәтійжесін / салалығ͡ мійнійстрлік →// сосұн / тійіст'ақпарат ͡ переді деп ^уойлаймын↓///	Иә, бұл мәселе қазір Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі арнайы зерделеп жатыр. Тиісті қоғамдық өкілдерімен бірнеше кездесу өткізілді. Бұл жерде бір айтатын мәселе адамдар ерте шығатын болса, онда зейнетақының да мөлшері сәйкесінше төмен болады. Сондықтан бұны ескеру керек, бірақ дегенмен осындай қоғамда пікір болғаннан кейін оны әрине, жан-жақты талдап, зерттеу қажет. Қазір арнайы жұмыс тобы құрылып, жаңағы айтылған Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің шеңберінде бұл мәселе зерттеліп жатыр. Соның нәтижесін салалық министрлік сосын тиісті ақпарат береді деп ойлаймын.
Әлихан Смайылов	▶	↑казір біс / электр құуатының балансын дайындадық↓// және біс көріп ^уотырмыз↓// болашағымызда сол электр құуатында // тап̊шылық ^уорын алады деп көріп ^уотырмыз↓/// ↑сондықтан / атом электр станційасын құрмай↑// біз бұл мәселені шеше алмаймыз↓/// ↑электр энергійамен толығымен экономикамызды / қамытпасақ↑// ары ͡ ғарай даму /^уөте қиын болады↓/// ↑сондықтан бұл мәселе бойынша / шешім қабылданды↓// ^уорны ^уөзүңіз айтқандай белгіленді↓// ^йенді энергетика мійнійстрлігі / тиісті технологійаларды /дүниежүзіндегі бар / ^уозық технологійаларды →/ қарастырып жатыр↓/// ↑америка құрама штаттары / француз →/ ^уоңтүстік корейа / және ^уорыстардың технологійаларын →/ казір зерделеп / қарап жатыр↓/// ↑жалпы бұл жоба // халықаралық жоба болады↓/// ↑йәғіній бірнеше мемлекеттерден →/ әртүрлі технологійалар тартылатын болады↓/// ↑сосын барып тійісті шешім қабылданады↓///	↑қәзір ͡ б̊із / элект^ір ͡ ғұуатының балансын дайындадық↓// және біз ͡ гөрүп͡ отұрмұз↓// болашағымызда сол элект^ір ͡ ғұуатында // тап̊шылығ ͡ орұн ͡ алады ͡ деп көрүп ^уотұрмұз↓/// ↑сондұқтан / атом элект^ір ͡ ^ыстансасың ͡ ғұрмай↑// біз ͡ б̊ұл мәселені шеш'алмаймыз ↓/// ↑ элект^ір энергійамен толұғұмен экономійкамызды / қамытпасақ↑// ары ͡ ғарай ͡ дамұу /^уөтө ͡ ғыйым ͡ болады↓/// ↑сондұқтам ͡ бұл мәселе ͡ б̊ойұнша / шешім ͡ ғаб̊ылданды↓// ^уорнұ ^уөзүңүз айтқандай ͡ б̊елгіленді↓// ^йенді энергетійка мійнійстрлігі / тійісті технологійаларды // дүн^үйөжүзүндөгү / б̊ар / ^уозұқ технологійаларды →/ қарастырыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑амерійка͡ ғұрама ͡ штаттары / француз →/ ^уоңтүстүк корейа / және ^уорұстардың технологійаларын →/ қәзір зерделеп / қараб̊ ͡ жатыр↓/// ↑жалпы / б̊ұл жоб̊а // халықаралығ ͡ жоб̊а ͡ б̊олады↓/// йәғ^іній бірнеше мем^ілекеттерден →/ әртүрлү технологійалар тартылатым ͡ болады↓/// ↑сосұм ͡ барып тійісті шешім ͡ ғаб̊ылданады↓///	Қазір біз электр қуатының балансын дайындадық және біз көріп отырмыз, болашағымызда сол электр қуатының тапшылық орын алады деп көріп отырмыз. Сондықтан атом электр станциясын құрмай, біз бұл мәселені шеше алмаймыз. Электр энергиямен толығымен экономикамызды қамытпасақ, ары қарай даму өте қиын болады. Сондықтан бұл мәселе бойынша шешім қабылданды, орны өзіңіз айтқандай белгіленді. Енді Энергетика министрлігі тиісті технологияларды, дүниежүзіндегі бар озық технологияларды, қарастырып жатыр. Америка Құрама Штаттары, француз, Оңтүстік Корея және орыстардың технологияларын қазір зерделеп қарап жатыр. Жалпы, бұл жоба халықаралық жоба болады, яғни, бірнеше мемлекеттерден әртүрлі технологиялар тартылатын болады, сосын барып тиісті шешім қабылданады.
Әлихан Смайылов	▶	↑мынау қаржылық аудійтті / алатын болсақ↑// былтыр мемлекеттік аудійтпен қамтылған→/ қаржының көлемі үш ^йесе ^уөсті↓// сонымен бірге мынау анықталған қаржылық бұзұушылықтардың көлемі →// жетпішжеті працентке төмендеді↓/// ↑йәғіній жалпы аудійттің көлемі / ұлғайғанмен→// бұзушылықтардың көлемі төмендеді деген сөз // жалпы қаржылық дисциплина жоғарылады деген сөз // мемлекеттік ^уоргандардағы↓/// ↑^уол бірінші мәселе// ^йекінші мәселе →/ жаңағы ұлттық қордан алынатын қаржы мәселесі→// ^уол расында да / үлкен маңызды мәселе↓///	↑мынау͡ ғаржылығ ͡ аудійтты / алатым ͡ болсақ↑// былтыр мем^ілекеттіг ͡ аудійтпең͡ ғамтылған→/ қаржының͡ гөлөмү / үш ^йесе ͡ өстү↓// сонұмембірге мына / анықталған қаржылық͡ пұзұушұлұқтардың ͡ гөлөмү →// жетпішшеті процентке төмөндөдү↓/// ↑йәғ^іній / жалп'аудійттің͡ гөлөмү / ұлғайғаммен↓// бұзұушұлұқтардың͡ гөлөмү төмөндөдү деген сөз // жалпы қаржылығ͡ дійсциплійна жоғарылады деген сөз // мем^ілекеттік ^уоргандарда↓/// ↑^уол бірінші мәселе / ^йекінші мәселе →// жаңағы / ұлттұқ ͡ қордан алынатың ͡ ғаржы мәселесі // ^уол ^ырасында ͡ да / үлкөн маңызды мәселе↓///	Мынау қаржылық аудитті алатын болсақ, былтыр мемлекеттік аудитпен қамтылған қаржының көлемі 3 есе өсті. Сонымен бірге, мынау анықталған қаржылық бұзушылықтардың көлемі 77 процентке төмендеді, яғни, жалпы аудиттің көлемі ұлғайғанмен, бұзушылықтардың көлемі төмендеді деген сөз. Жалпы, қаржылық дисциплина жоғарылады деген сөз мемлекеттік органдарда. Ол - бірінші мәселе. Екінші мәселе - жаңағы ұлттық қордан алынатын қаржы мәселесі. Ол, расында да, үлкен маңызды мәселе.
Әлихан Смайылов	▶	↑біс бұл мәселені шешүу үшін →// біріншіден / кантрциклдық тәсілді заңнамаға ^йенгіздік↓// йәғіній / ұлттық қордан алынатын қаражат→// ұлттық қорға түсетін қаражаттан көп болмаұу герек↓// бір / ^йекіншіден / мемлекеттік бійуджеттің шығыстарының ^уөсуіне шектеүу қойұу // келесі / ^уол республикалық бійуджеттің жергілікті бійуджеттердің ^уөз түсімдерін // йәғіній салық түсімдерін ұлғайту↓/// ↑мысалы / биыл / республикалық бійуджеттің ^уөз түсімдері →// йәғіній ұлттық қордан алынатын қаражатты алмағанда→// қырық працентке ^уөсуде↓/// ↑^уол біріншіден / жаңағы цыйфрландырұу →// салықтық және кедендік әкімшілендірүудің сапасын → / көтерүу сыйақты жұмыстың нәтижесінде // және эканомиканың ^уөсүуіне // әрійне / байланысты↓/// ↑сондықтан / быйылғы жылға қарағанда →// келесі жылы ұлттұқ қордан тартылатын кепілдірілген трансферттердің көлемі // ^йек'есе төмендейді↓///	↑біз͡ б̊ұл мәселені ͡ шешүу͡ үшүн →// біріншіден / контрційкілдік тәсілді заңнамаға ^йеңгіздік↓// ↑йәғ^іній / ұлттұқ қордан алынатың ͡ ғаражат→// ұлттұқ қорға түсөтүң ͡ ғаражаттаң ͡ гөп͡ полмау͡ герек↓// бір / ^йекіншіден / мем^ілекеттік ͡ пійуджеттің шығыстарының ^уөсүуүнө шектеу ͡ ғойұу // келесі / ^уол / ^іреспүублійкалық͡ пійуджеттің жергілікті͡ б̊ійуджеттердің ^уөз түсүмдерін // йәғ^іній салық түсүмдерін ͡ ұлғайтұу↓/// ↑мысалы / быйыл / ^іреспүублійкалық ͡ пүуджеттің ^уөз түсүмдері →// йәғ^іній ұлттұқ қордан алынатың ͡ ғаражатты ͡ алмағанда →// қырық процентке ^уөсүудө↓/// ↑^уол біріншіден / жаңағы цыйфырландырұу →// салықтығ ͡ және͡ гедендіг ͡ әкімшілендірүудүң сапасың͡ гөтөрүу сыйақты / жұмұстұң нәтійжесінде // және / экономійканың ^уөсүуүнө // әрійне / байланысты↓/// ↑сондұқтан / быйылғы жылға͡ ғарағанда →// келесі жыл / ұлттұқ қордан тартылатын / кепілдірілген трансферттердің͡ гөлөмү //^йек'есе төмөндейді↓///	Біз бұл мәселені шешу үшін, біріншіден, контрциклдық тәсілді заңнамаға енгіздік. Яғни, ұлттық қордан алынатын қаражат ұлттық қорға түсетін қаражаттан көп болмау керек, бір. Екіншіден, мемлекеттік бюджеттің шығыстарының өсуіне шектеу қою, келесі ол республикалық бюджеттің жергілікті бюджеттердің өз түсімдерін, яғни, салық түсімдерін ұлғайту. Мысалы, биыл республикалық бюджеттің өз түсімдері, яғни, ұлттық қордан алынатын қаражатты алмағанда 40 процентке өсуде. Ол, біріншіден, жаңағы цифрландыру салықтық және кедендік әкімшілендірудің сапасын көтеру сияқты жұмыстың нәтижесінде және экономиканың өсуіне, әрине, байланысты. Сондықтан биылғы жылға қарағанда келесі жылы ұлттық қордан тартылатын кепілдірілген трансферттердің көлемі 2 есе төмендейді.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Бабалардан мұра болып келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында журналист Оңғарбек Құралдың “Тіл мәдениеті” хабары. – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Қазақ тілінің дамуы, өсіп-өркендеуі үшін белгілі бір жағдай, лайықты орта қажет-ақ. Дегенмен қанша жағдай жасалып жатса да жаһандану деген алып әбжылан тілді де, мәдениетті де, әдет-ғұрып пен дәстүр-салтты да жұтып қоюы әбден мүмкін. Тек соған қарсы тұра алатындай иммунитет қажет. Өзін-өзі сақтау, аман қалу, бар-жоғыңды түгендеп, керісінше өсу, өрлеу мәселесі күн тәртібінде тұруға тиіс. Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Әлімхан Жүнісбек тіл мәдениетін дамытудың өзектілігі туралы былайша әңгімелеп берген болатын:
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Тіл мәдениеті мәселесімен Ахмет Байтұрсынұлы атындағы институтта арнайы бөлім шұғылданады. Онда сол бөлімнің бас ғылыми қызметкері, академик, профессор Рәбиға Сыздық апайымыз басшы боп, үлгі көрсетіп отырады. Жақында сол тіл мәдениеті мәселесінде әңгіме болған кезде мынадай бір ұсыныс түсті: осы "тіл мәдениеті" демей, "сөз мәдениеті" десек қалай болады? "Сөз мәдениеті" деген сол мәселеге жақындау, дұрыстау естілетіндей болуы керек деген бір мәселе көтеріліп отыр. Мұны айтып отырған себебім – тіл мәдениеті мәселесін тек қана ғалымдар шешеді, ғалымдар бітіреді деп қарамау керек. Бұл – бүкіл көпшіліктің, бүкіл қазақ жұртының ортақ араласатын тірлігі болып есептеледі. Сондықтан тіл мәдениеті мәселесімен бүкіл қазақ, әсіресе, мына зиялы қауым жаппай шұғылдану керек болады, жаппай қолға алып отыру керек болады.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Өйткені ол бір адамның, бір топ адам ғана қолынан шешілетін мәселе емес. Ол ғалымдар аз тірлік істеп отырған жоқ. Олар жалпы тіл мәдениетінің ғылыми негіздемесін, соған қатысты еңбектерді, сөздіктерді аз шығарып жатқан жоқ. Оларды көптеп шығарып жатыр, ел арасына тарап жатыр. Бірақ соны дұрыс пайдаланудың жөні сол орынды болмай жатыр ғой деп ойлаймыз. Жалпы қазіргі кезеңдегі заманда жаһандану деген басталды. Ол – не деген сөз? Ол – ел мен ел араласып, мемлекет пен мемлекет араласып, мәдениеттер бір-біріне әсер етіп, жазу бір-біріне араласып, оқу-білім деген бір-біріне әсер етіп жатады.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Сондықтан оның тілге деген ықпалы өте күшті болады. Алайда сол жаһанданудан қазір құтылу мүмкін емес. Ол енді бүкіл әлемдік құбылыс болып отырған мәселе. Сол жаһанданудың құрамында, жаһанданудың ықпалында ықпалында біздің тіліміздің өзінің бірегей үлгісі, үндесім үлгісі, үндесім әуезі деген сықылды сөздердің айтылымы, тіркесімі, олардың ішіндегі мәселелерде кәдімгі қалай сақтап қаламыз, қалай соны келесі ұрпақтың санасына құямыз, қалай соны ары қарап келесі ұрпақтың қолына тапсырамыз деген мәселе болу керек. Сондықтан бұл мәселені де ескеріп отырмаса болмайды. Екінші жағынан, тіл мәдениетіне, мына сөз мәдениетіне әсер ететін екінші үлкен мәселе ол мынау өктем тілдің ықпалы. Өктем тіл деп отырғаным – орыс тілінің әсерінен құтыла алмай отырған жағдайларымыздың мәселесі.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Қазіргі қарап отырсаңыз, орыс тілінің әсері біздің тек қана дыбыс үлгімізге, сөздердің айтылым әуезіне ғана емес, ғылыми тілмен айтқанда, лексикасына, морфологиясына, тіптен синтаксисіне әсер етіп кетіп отыр. Ол – не деген сөз? Мысалға, орыс тілінің «и» деген таңбасын алып, сонау әліппеден бастап, оқулықтардың бәріне енгіздік. Осының салдарынан келіп, қазіргі балалар «мый» деп сөйлеудің орнына «ми» деп сөйлейтін болды қазір. Біз студенттерге дәріс береміз, мектептің оқушыларымен араласып тұрамыз. Сонда әдейі осындай-осындай мысалдарды ортаға саламыз. Не деп жатыр екен деп ортаға саламыз, сонда байқағанымыз олардың айтып отырғаны «мый» деген қазақтың сөзінің айтылым әуезін қазір олар ұмытты. Жаппай кәдімгі: «ми, миің бар ма, миімді қатырма» әңгіменің бәрі төңіректе. Оның басты себебі не? Оның басты себебі біздің төл таңбамызға, төл әліпбиімізге айтылымы бөлек, өзге «и» таңбасының, бір ғана "и" таңбасы емес, оның қасында тағы бірнеше таңба бар оны бұл жерде қозғамай-ақ қояйын.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. Ал енді морфологияға келетін болсақ, сөздердің, түбір мен қосымшаның арасы бұзылып бара жатыр, буын құрамы өзгеріп бара жатыр. Тасымал дегеннің өзі де бұзылып бітті. Тасымалданбайтын жерден тасымалдайтынды шығардық. Ал синтаксиске келетін болсақ, әлгі сөздердің сөйлемдегі орны өзгеріп кетті. Қазіргі орыс тілінің ықпалымен бастауышты ең соңына қойып сөйлейтінді шығардық. Жазу. Жазу мына тілдің өзгеруіне, тілдің дамуына да, тілдің бұзылуына да ең қатты әсер ететін нәрсе, ол – жазу. Өйткені жазу деген ол бұл мынау бала күннен бастап, тілді қалыптастыратын, ертеңгі күні жазудың үлгісі олардың көз алдында тұрады. Сондықтан да содан асып өтіп кете алмай, жазу үлгісімен сөйлеп жатады.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Сондықтан да қазіргі кездегі тіліміз – ауызекі сөйлеу тіліне емес, жазу тіліне айналып бара жатыр. Мұны тек мына жастардың тілінен ғана емес, керек десеңіз ересектердің тілінен де аңғаруға болады. Осыған орай мынадай мәселені көтеруге тура келеді арнайы: Ахмет Байтұрсынұлы – Ахаң қазақ тілінің ұтымды, жөнді әліпбиін жасап беріп кетті бізге. Ол әліпбидің соншалықты ұтымды, маңызды, мәнді екендігін өзге ғылымның өкілдері де мойындап кеткен. Мысалы, орыс ғалымдарының өзі Ахаңның ұсынған әліпбиін дүниежүзіндегі ең ықшам, ұтымды, жетілген әліпби деп арнайы атап өткен. Мұны және құр сөзбен емес, математикалық жолмен, формулаға салып, дәлелдеп беріп кеткен. Ал енді Ахаң сол әліпбиін қалай дайындады? Кезінде соны дайындау үстінде Ахаңа да көптеген сөздер тиген болатын.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Сонда Ахаңның айтқаны мынадай еді: «Мен таңба санын қысқартқанда соны бір артылдырып алып, қарызыма берейін деп отырған жоқпын. Мен мынау қазақ тілінің өзінің төл әліпбиін, өзінің үндесім сөзіне лайық әліпбиін дайындап берейін деп отырмын» деген тура осылай жазған сөзі бар екен. Енді қазіргі кезде мынау әліпби мәселесінде біз де соны қысқартуға тырысып жатырмыз. Ал бірақ қысқартамыз дегенге қарсы шығып жатқандар да аз емес. Сонда біздің айтайын деп отырғанымыз, қазіргі 42 таңбаны қысқартуға әлекке түсіп жатқанымызда, соның бір артық таңбаларды еншілеп кетейік деп отырған жоқпыз бізде. Ондағы мақсатымыз – егер қазақ тілінің төл әліпбиін дұрыстап құрастырып берсек, онда қазақ сөзінің үндесім айтылымы, ырғағы, бәрі сақталады деген сөз. Оны неге айтып отырмын?
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Тіл мәдениеті немесе сөз мәдениеті – тек қана сөздерді дұрыс пайдалану емес, сөз тіркестерін дұрыс құрастыру, сөйлемдерді дұрыс айту, мәдениетті сөйлеу деген ғана емес. Сөздерді қазақы дыбыстау деген, яғни сөз мәдениеті дегеніміз алдымен қазақ сөзінің дыбыстау үлгісін дұрыс сақтаудан басталады. Сондықтан да әліпби мәселесін қысқартмыз деген мәселе ол – сол қазақ сөздерінің айтылым үлгісін дұрыс сақтап қалудың бірден-бір жолы болғандықтан ғана жасалып жатқан нәрсе. Ендеше 42 таңбаның ішінен біздің төл тілімізге, төл тілімізге лайық қалатын таңбаның бар саны көп болса 26-28 ғана болады. Сондықтан да қазіргі әліпбиімізді бір жөнге саламыз дегеннің осындай жөні бар. – Иә, 42 таңбалы әліпбиімізді қайта қарайтын уақыт жеткен секілді. Өйткені Әлімхан Жүнісбек ағамыздың келтірген уәждеріне еріксіз бас иесің, мақұлдайсың. Әліпби өзгерту де оңай дүние емес екендігі белгілі. Әйтсе де, жеті рет өлшеп, бір рет кескенге не жетсін.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Ал енді қазіргі кезде оқулықтарды, оқу құралдарды қараңыздар. Кезінде Ахаң әліпби дыбыстарының атын дұрыстап жазып беріп кеткен. Мысалы, бы, ды, ғы деп сөйлеу мәселесін. Ал енді қазіргі оқулықтарды ашып жіберсеңіз, әлі күнге дейін бэ, ге, дэ деп әлгі орыс тілінің үлгісімен үйретіп жатырмыз. Ендеше ол не деген сөз? Анау әліппеден басталып-ақ келе жатқан қазақ балаларының тілі – бұзыла бастады деген сөз. Содықтан да Ахаңның үлгісін енді көптен бері біз ұсынып жүрміз, жариялап жатырмыз. Бірақ оқулық құрастырып жатқан авторлардың әзір соның қаперіне ілінбей жатыр. Ал енді тағы да бір мысал келтіре кетейін, мысалға мектепке дейінгі балаларға арналған бір оқу құралдарын қарап отырсам, 42 таңбаны дыбыс демейік енді, 42 таңбаның бәріне мысал келтіреді. Сонда Мысалы, орыстың «ё» деген дыбысына «шахтёр» деген мысал келтіріп қойыпты.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Қазақ тілінде «кенші» деген сөз бар ғой. Анау "шахтёрді" ендірсек, мынау "кенші" деген сөз айналымнан шығып қалады. Ол бірте-біте ұмытылады. Келесі ұрпақтың санасында ондай сөз қалмайды деген сөз. Бұл – орыстың "я", "ё" деген таңбаларына, дыбыстарына, шахтёр деген сөзіне қарсылықтан емес, мәселе соны қабылдаудың арқасында қазақтың төл дыбыстарының шығып қалатынының уайымы біздің айтып отырғанымыз. Ал енді қазіргі кезде оның үстіне, мынау мектептерді алайық, жоғары оқу орындарын алайық, орфоэпия деген ғылым бар тіл танымда. Орфоэпия – ол сөздердің дұрыс айтылуы. Осы орфоэпия дегенді дұрыс түсінбейді дағы, бір ғана сабақ ретінде өтеді де кетеді. Өтіп кеткеннен кейін әрі қарап ол ешкімнің орфоэпияда жұмысы болмайды. Шын мәнінде орфоэпия, яғни сөздердің дұрыс айтылымы деген, ол – үздіксіз жүріп отыратын құбылыс болу керек, мектепке барған баладан мектеп бітіріп кеткенге дейін оның алдында орфоэпия деген кәдімгі пән тұру керек, күнделікті жөнделіп отыру деген сықылды.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Ал енді қазіргі кезде көшірме аудармалар сөз мәдениетін бұзып бара жатыр. Ол қандай мысалға? Алысқа бармай-ақ қояйық, өзімізді міне күнделікті көріп, тыңдап отырған телерадио хабарларында орыстың «Доброе утросын!» «Қайырлы таң!» деп алып отырмыз. Ол қазір бұл көпшіліктің санасына еніп кетті өкінішке қарай. Ал енді осының қазақша баламасы бар ма? «Таң жарықты!» неге ұмыттық енді. «Қайырлы таңды!» алып едік, «Таң жарық» ұмытылып бара жатыр. Жақсы, оған да көндік. Орыстың «Доброе утросы!» «Қайырлы таң!» болсын. «Добрый деньі» «Қайырлы күн!» болсын. «Добрый вечері!» «Қайырлы кеш!» болсын. Ал енді орыстар «Доброй ночи!» деп айтпайды ғой. Олар «Спокойной ночи!» деп айтады. Ал енді бір ізбен келдік те, біз «Қайырлы таң!», «Қайырлы күн!», «Қайырлы кеш!», «Қайырлы түн!» дегенді шығардық.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Ал енді қазақта «Қайырлы түн!» деген ол не? Жалпы «қайырлы» дегеннің сөздің өзінің түпкі мағынасы нені білдіреді? Соны аңғармаймыз. Шындығында қазақтың өзінің о баста айтатын үлгісі бар еді. Мысалға, «Таң жарық болсын!». Әдетте мұндай ырым сөздерде сөз түгел айтыла бермейді, «болсын» деген сөз түсіп қалады дағы, «Таң жарық!» деп айтылатын. «Таң жарық!» өзі түсінікті. «Күн жақсы болсын!». Мынау түрік ағайындар «Гүн айдын!» дейді. Осы уақытқа дейін олар өздерінің осы үлгісін сақтап отыр. Ендеше бұрын қазақтар «Күн жақсы болсын!», «болсынын» айтпайды, «Күн жақсы!» дейтін. Арғы жағы түсінікті. «Кеш жарық болсын!» – «Кеш жарық!» дейміз, түсінікті. «Түн тыныш болсын!», «Қайырлы түн» емес, қазақтың айтатыны – «Түн тыныш болсын!», ана орыстың «Спокойной ночи!» дегеніне де келіп отыр.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Көшірме аудармалардың әсерінен біздің осындай қазақтың төл айтылатын ырым сөздеріміздің өзі ұмытылып бара жатыр. Қазіргі көпшіліктің аузынан тек «Қайырлы таң!», «Қайырлы күнді!» ғана еститін болдық. Дегенмен қандай қорытынды шығады енді: «Таң жарық!», «Күн жақсы!», «Кеш жарық!», «Түн тыныш!». Өзі қазақтың айтылым әуезімен сыңғырлап тұрған нәрсе ғой, әрі түсінікті өзі. Ал енді анау тағы да сөзімді қайталайын айта кетсем, біздің ұғымымызда адам қайтыс болғанда, бір қасіретке ұшырағанда «Ары қарайғы күн қайырлы болсын!», «Соңы қайырлы болсын!» деген сықылды ұғымдармен айтылушы еді. Қазір енді мінеки әңгіме басқа жаққа кетіп қалып отыр. – Міне, қадірлі радиотыңдаушылар! Қарап отырсақ, тіл төңірегінде әлі қаншама алып-қосар, түзеп-күзер дүниелер жеткілікті екен. «Қазақша сөйлесек болды» дегендей тоқмейілсуге әсте бола қоймас.
Әлімхан Жүнісбек	▶			– Қазақша сөйлеу бар да, тіл мәдениеті талаптарына сәйкес дұрыс сөйлеу, тауып сөйлеу, шешен сөйлеу бар. Жазуда да солай: дұрыс жазу, шебер жазу, сауатты жазу. Ендеше айтар сөзіміз бен жазар дүниемізге әрдайым сын көзбен қарап отыруды ұмытпайық дегім келеді. Осымен «Тіл мәдениеті» хабарын аяқтаймыз. Онда Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Әлімхан Жүнісбек тіл мәдениетін дамытудың өзектілігі туралы әңгімелеп берді. Хабарды әзірлеп, жүргізген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар! Біздің қазақ тілі – өсу үстіндегі, адам баласының кез-келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ ассалаумағалейкүм →/ ардақт'ағайын →/ бәйтеректі ͡ көрүуге шақырамыз ↓ /// ↑ не ͡қалды →/ қарай қарай қамыс қалды дейтін заман →// кімді ͡қайда бостырмады дейсіз ↓ /// ↑ қара ͡ жерді қамырша іилеп →// шаңын аспаңға ͡көтерген ↑// қара ͡қазақ қара ͡қазан ↑// сарбаланың қам' үшін ↑// қаранардың бұйдасын үш кесіп →// үш жалғап жүріп →// жан сауғалаған заман ͡болған ↓/// ↑ бұдан сырт →// азап күннің қақтарын →// қара ͡ғайыс боп кешіп ^уөтіп →// азат күннің ағтаңын →// аман есен көріп ^уотырған →// қарттарымыздан ^йестігеніміз ͡д' аз ^йемес ↓ ///	↑ ассалаумағалейкүм →// ардақт' ағайын →// бәйтеректі ͡гөрүугө шақырамыз ↑// не ͡ғалды →//қарай-ғарай ͡ғамыс қалды // дейтін заман →// кімді ͡ғайда ͡б̊остұрмады дейсіз ↓/// ↑ қара жерді ͡ғамырш' ійлеп →// шаңын аспаңға ͡гөтөргөн →// қара ͡ғазақ қара ͡ғазан →// сарб̊аланың ͡ғам' үшүн →// қаранардың бұйдасын үш кесіп →// үшшалғаб̊ жүрүп →// жан сауғалаған замам ͡болған ↓/// ↑ бұдан сырт →// азап күннүң ͡ғақтарын →// қара ͡ғайыс ͡поп кешіп ^уөтүп →// азат күннүң ағтаңын →// аман-есең ͡гөрүп ^уотұрған →// қарттарымыздан ^йестігеніміз д' аз ^йемес ↓ ///	Ассалаумағалейкүм, ардақты ағайын, «Бәйтеректі» көруге шақырамыз. "Не қалды, қарай-қарай қамыс қалды" дейтін заман кімді қайда бостырмады дейсіз. Қара жерді қамырша илеп, шаңын аспанға көтерген қара қазақ қара қазан, сары баланың қамы үшін қара нардың бұйдасын үш кесіп, үш жалғап жүріп жан сауғалаған заман болған. Бұдан сырт азап күннің қақтарын қара қайыс боп кешіп өтіп, азат күннің ақ таңын аман-есен көріп отырған қарттарымыздан естігеніміз де аз емес.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ қысқасы / табанымен тауысқан ↑// тарійхт' айтып тауысудың өзі ↑// мұң әрі ауыр↓ /// ↑ ақыйқатт'аңсап көшкен ↑// халықтың табанының ізі ↑// жанарының жасы ↑// тамбаған жер жоқ ↓ /// ↑ сол ͡көштің соңын ↑// ала баркөлден ауған ^йелдің арасында ↑// ашамайға мініп ↑// беш жасында бетпағдаланы басып ↑// шійнхай →/ шійзаң басқан әнійп^й әже ↑// быйыл сексен сегіз жаста ↓/// ↑ көргені көп қартпен ↑// тілшілеріміз →/ сұқбатта болып қайтқан ^йеді ↑// назарларыңыз ^йекранымызда болсын ↓ ///	↑ қысқасы / таб̊анымен тауұсқан →// тарыйхт' айтып ͡тауұсұудұң ^уөзү →// мұң әр' ауұр ↓ /// ↑ ақыйқатт' аңсап көшкөн →// халықтың таб̊анының ізі →// жанарының жасы →// тамбаған жер ͡жоқ ↓/// ↑ сол ͡гөштүң соңұн →// ала ͡б̊аркөлдөн ауған ^йелдің арасында →// ашамайға мініп →// бешшасында ͡б̊етпақдаланы ͡б̊асып →// шыйнқай →// шыйзаң басқан әнійп' әже →// быйыл сек̊сен сегіжжаста ↓ /// ↓ көргөнү ͡гөп қартпен →// тілшілеріміз →//сұқпатта ͡б̊олұп қайтқан ^йеді →// назарларыңыз ^йекранымызда ͡б̊олсұн ↓///	Қысқасы, табанымен тауысқан тарихты айтып тауысудың өзі мұң әрі ауыр. Ақиқатты аңсап көшкен халықтың табанының ізі, жанарының жасы тамбаған жер жоқ. Сол көштің соңын ала Баркөлден ауған елдің арасында ашамайға мініп, 5 жасында Бетпақдаланы басып, Шинхай, Шизаң басқан Әнипа әже биыл 88 жаста. Көргені көп қартпен тілшілеріміз сұқбатта болып қайтқан еді, назарларыңыз экранымызда болсын.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ әнійпа қабылбайқызы →/ мың тоғыз жүз жыйырма сегізінші жылы ↑// баркөлдің ^уоңтүстігіндегі →/ жасаң деген жерде ↑// дүнійеге ͡келген ↓/// ↑ балалығы бойынан→/ әл' арыла қоймаған тұста ↑// үрке ͡көшкен ^йелмен бірге ↑// ашамайға мінгесіп ↑// сійнхай ^уөңіріне барады ↓/// ↑ әскерій мійлійтарійстер →/бійлік алып ↑// ^йел шаңырағы шайқалып ↑// іргесі сөгілген сол заманда ↑//әнійпа әжей →/ небәрі тоғыз жасында ↑// әке шешеден бірдей айрылып ↑// шійеттей →/ бір жарым жастағы ↑// бау^ұрұмен ͡қалады ↓/// ↑ қара нардың бұйдасын ↑// жау кескен үркін қорқын заманда ↑// тірі ͡ғалып ↑// тірлік ^йетудің ^уөзі ↑// мұң болған ^йеді ↓///	↑ әнійпа ͡ғаб̊ылб̊айқызы →// мың тоғұжжүж ͡жыйырма сегізінші жылы →// баркөлдүң ^уоңтүстүгүндегі →//жасаң деген жерде →// дүнүйөгө ͡гелген ↑// балалығы ͡б̊ойұнан→// әл' ар^ыла ͡ғоймаған тұста →// үркө ͡гөшкөн ^йелмем ͡бірге →// ашамайға міңгесіп →// сыйнқай ^уөңүрүне ͡б̊арады ↓/// ↑ әскерій мыйллыйтарыйстер →/ бійліг ͡алып →//^йел шаң ^ырағы шәйқалып →//іргесі сөгүлгөн сол заманда →// әнійп' әжей →// неб̊әрі тоғұжжасында →// әке-шешедем бірдей ай^ырылып →// шійеттей →// бір жарым жастағы →//бау^ұрұмең ͡ғалады ↓ /// ↑ қаранардың бұйдасын ↑// жау ͡гескен үркүң-ғорқұн заманда →// тірі ͡ғалып →// тірлік ^йетүудүң ^уөзү →// мұң болған ^йеді ↓ ///	Әнипа Қабылбайқызы 1928 жылы Баркөлдің оңтүстігіндегі Жасаң деген жерде дүниеге келген. Балалығы бойынан әлі арыла қоймаған тұста үрке көшкен елмен бірге ашамайға міңгесіп, Синхай өңіріне барады. Әскери миллитаристер билік алып, ел шаңырағы шайқалып, іргесі сөгілген сол заманда Әнипа әжей небәрі 9 жасында әке-шешеден бірдей айрылып, шиеттей бір жарым жастағы бауырымен қалады. Қара нардың бұйдасын жау кескен үркін-қорқын заманда тірі қалып, тірлік етудің өзі мұң болған еді.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ бір дүңген →/ бала қылып алдым ͡деп ↑// алып жүрді ↑// бір жерге апарып қойады ↑// ^йеңбек істетеді ↑// ^йеңбек істейміз ↑// күні кешке шейін ↑// сол әлгі →/ мына тың төгемін ↑// тың теремін ↑// ^йегістіктің →/ әлгі шөбін тереміз ↓ /// ↑ сонда →/ баурымды тастап кетсем ↑// жаудың балары байағы ↑// сабақ бар ↑// бауырым кешке келсем ↑// талықсып әрең қалады ↑// біттей ^йенді ↑// сонда →/ бір жарымда түсті ͡ма ↑// ^йекіге келді ͡ма ↑// келмеді ͡ма ↑// білмеймін ^йенді ↓ ///	↑ бір дүңгөн →// бала ͡ғылыб̊ ͡алдым деп →// алыб̊ жүрдү →// бір жерг' апарып ͡қойады →// ^йеңбег ͡істетеді →//^йеңбег ͡істейміз →//күнү ͡гешкешейін →// сол әлгі →// мына тың төгөмүн →//тың теремін →// ^йегістіктің →// әлгі шөб̊үн тереміз ↓ /// ↑ сонда →// бауұрұмдұ тастап кетčем →// жаудұң балары ͡б̊айағы →// саб̊ақ ͡пар →// бауұрұм ͡гешке ͡гелсем →// талық̊сыб̊ ͡әрең ͡ғалады →// біттей ^йенді →// сонда →// бір жарымда түстү ͡ме →// ^йекіге ͡гелді ͡ме →// келмеді ͡ме →// білмеймін ^йенді ↓ ///	Бір дүңген бала қылып алдым деп алып жүрді, бір жерге апарып қояды, еңбек істетеді, еңбек істейміз, күні кешке шейін сол әлгі мына тың төгемін, тың теремін, егістіктің, әлгі, шөбін тереміз. Сонда бауырымды тастап кетсем, жаудың балалары баяғы, сабақ бар, бауырым кешке келсем талықсып әрең қалады, біттей енді, сонда бір жарымда түсті ма, екіге келді ма, келмеді ма білмеймін енді.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ сақсыры қанға толып жүрсе ͡де ↑// салтын салқындатпаған ↑// ^йелге ^йеміренбей қайтесіз ↑ /// ↑ басына қатер төнген ↑// қыйын күндерде ͡де ↑// бас кіимін далаға тастамай ↑// қадырлеген әже →/ ^йел іргесі тынышталған тұста ↑// байырғ' үлгідегі ↑// ^уөзі көріп-білген ↑// бас кіиімдерді тігіп ↑// шәй-тұзын айырған көрінеді ↓ /// ↑ төрт көне ͡деп ↑// ұлттұқ құндылықтарды ↑// құрдымға жібере жаздаған ↑// мәдениет зор төңкерісі дейтін ↑// алапат дауыл толастаған тұста ↑// ^іреформа дабылы қағылып ↑// әр ұлт халқы ↑// түрлі жаңалықтарға ↑// күуә бола ͡бастады ↑/// ↑ ^йеліміздің шетелдермен болған ↑// мәденіиет және сауда-саттық қатнастарының ↑// нығайа түсүуіне ілесіп ↑// арысы гималай асып ↑// анатолійаға дейін жеткен қазақ ^ұрұулары ↑// ^уөз ^уотанына қайрылып ↑// тұуыстарын іздеп ↑// барыс-келіс ^уорнатады ↓ ///	↑ сақ̊сыры қаңға толұб̊ жүрсө ͡де →// салтын салқындатпаған →// ^йелге ^йемрембей ͡ғайтесіз ↓ /// ↑ басына ͡ғатер төңгөн →// қыйың ͡гүндөрдө ͡де →// баскійімін далаға тастамай →// қадырлеген әже →// ^йел іргесі тынышталған тұста ↑// байырғ' үлгүдөгү →// ^уөзү көрүп-пілген →// баскійімдерді тігіп →// шәй-тұзұн айырғаң ͡гөрүнөді ↓/// ↑ төрт көнө деп →// ұлттұқ құндұлұқтарды →// құрдұмға жіб̊ере жаздаған →//мәденійет зор төңкөрүсү ͡дейтін →// алапат дауұл толастаған тұста →// ^іреформа даб̊ылы қағ^ылып →// әр ұлт ͡қалқы →// түрлү жаңалықтарға →// күуә ͡б̊ола ͡б̊астады ↓/// ↑ ^йеліміздің шетелдермем ͡болған →//мәденійет →// және сауда-саттық қат^ынастарының →// нығайа түсүуүн' ілесіп →// арысы ͡гыймалай асып →// анатолұйаға дейін жеткең ͡ғазақ ұрұулары →// ^уөз ^уотанына ͡ғай^ырылып →// тұуұстарын іздеп →// барыс-келіс ^уорнатады ↓ ///	Сақсыры қанға толып жүрсе де салтын салқындатпаған елге еміренбей қайтесіз. Басына қатер төнген қиын күндерде де бас киімін далаға тастамай қадірлеген әже ел іргесі тынышталған тұста, байырғы үлгідегі өзі көріп-білген бас киімдерді тігіп, шай-тұзын айырған көрінеді. Төрт көне деп ұлттық құндылықтарды құрдымға жібере жаздаған мәдениет зор төңкерісі дейтін алапат дауыл толастаған тұста реформа дабылы қағылып, әр ұлт халқы түрлі жаңалықтарға куә бола бастады. Еліміздің шетелдермен болған мәдениет және сауда-саттық қатынастарының нығая түсуіне ілесіп, арысы Гималай асып, Анатолияға дейін жеткен қазақ рулары өз Отанына қайырылып, туыстарын іздеп, барыс-келіс орнатады.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ ^уосы тұст'әнійпа ↑// түркійа ^йелінен әкеліңген ↑// үлгісі жаңа →/ тігісі көркем тақыйалардан →/ шабыт алып ↑// ^уөз қолөнерін ұштай түседі↓/// ↑ әнійпаның шебер қолынан шыққан ↑// дәстүрі мен замана тоғысқан көрінісі ↑// көз жауын алар тақыйалар ↑// алыс-жуықтағы жұрттың назарын' ілінеді ↓ /// ↑ бұрынғы дәстүрлі шаруашылықтан // базар шаруашылығына қадам ͡ғойған ↑// жұртпен бірге сап ↑// қолдан тігілген бөгенайы ↑// бөлек тақыйалармен көже-қатығын айрып ↑// тұрмысын ͡қамдайды ↓/// ↑ сонымен ғоса →/ халқымыздың кійім-гешек мәденійетінің ↑// бір бұтағын гүлдентіп ↑// ұлттұқ ^уөнерімізді сақтап қалұуға ↑// бір кісілік үлесін ͡қосады ↓ ///	↑ ^уосұ тұст' әнійпа →// түркүйә ^йелінен әкеліңген →// үлгүсү жаңа →// тігісі ͡гөркөм тақыйалардан →// шаб̊ыт алыб →//^уөз ͡ ғолөнөрүн ұштай түсөдү →// әнійпаның шеб̊ер ͡ғолұнан шыққан →// дәстүрү мен замана тоғұсқаң ͡гөрүнүсі →// көжжауұн алар тақыйалар →// алыш-шұуұқтағы жұрттұң назарын' ілінеді ↓ /// ↑ бұрұңғұ дәстүрлү шарұуашылықтан →// базар шарұуашылығына ͡ғадам қойған →// жұртпем ͡ бірге сап →// қолдан тігілгем ͡бөгөнайы →// бөлөк тақыйалармең ͡ гөжө-қатығын ай^ырып →// тұрмұсұң ͡ ғамдайды ↑ /// ↑ сонұмеңғоса →// халқымыздың ͡гійім-͡гешег мәденійетінің →// бір ͡б̊ұтағың ͡гүлдөнтүп →// ұлттұқ ^уөнөрүмізді сақтап ͡қалұуға →// бір ͡гісіліг үлөсүң ͡ғосады ↓ ///	Осы тұста Әнипа Түркия елінен әкелінген үлгісі жаңа, тігісі көркем тақиялардан шабыт алып, өз қолөнерін ұштай түседі. Әнипаның шебер қолынан шыққан дәстүрі мен замана тоғысқан көрінісі көз жауын алар тақиялар алыс-жуықтағы жұрттың назарына ілінеді. Бұрынғы дәстүрлі шаруашылықтан базар шаруашылығына қадам қойған жұртпен бірге сап қолдан тігілген бөгенайы бөлек тақиялармен көже-қатығын айырып, тұрмысын қамдайды. Сонымен қоса халқымыздың киім-кешек мәдениетінің бір бұтағын гүлдентіп, ұлттық өнерімізді сақтап қалуға бір кісілік үлесін қосады.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ кійіз байпақ ↓/// ↑ ана қонышын қыйулайды →// мәшійнеге тартады ↓/// ↑ біздің тақыйан' алады ↑// көшеде тақыйа қалың дейді →// кім ͡біледі →// ^уоны көргеніміз ͡жоқ →// ^уосы үйдің тіккені деп →// сатад'екен ↓/// ↑ бізге үкімет баға берген →// қолөнер қыйын →// мынаны жүз ійуан'ға сатыңдар ͡деп →// біз бастағанда →// ^уотыз-қырыққа сатқамбыз →// ^уол болмайды →// жүз ійуан' деп сатыңдар деп →// жүз ійуан'ға сатқамбыз →// күні бүгін →// жүз ійуан' деп сатамыз ↓ /// ↑ ^йенді ^уоған →// әзір шама ͡гетті →// көз көрмейді ↓ ///	↑ кійіз ͡б̊айпақ ↓ /// ↑ ана ͡ғонұшұң ͡ғыйұулайды →// мәшійнеге тартады ↓ /// ↑ біздің тақыйан' алады →// көшөдө тақыйа ͡ғалың ͡дейді ↑// кім ͡ біледі →// ^уонұ ͡гөргөнүміжжоқ →// ^уос' үйдүң тіккені ͡деп →//сатады ^йекен ↓ /// ↑ бізг' үкүмөт баға ͡б̊ерген →// қолөнөр ͡ғыйын →// мынаны жүз ійуан'ға сатыңдар деп ↑//біз ͡б̊астағанда →// ^уотұз-ғырыққа сатқамбыз →// ^уол ͡болмайды →// жүз ійуан' деп̊ сатыңдар деп →// жүз ійуан'ға сатқамбыз →// күнү ͡б̊үгүн →// жүз ійуан' деп̊ ͡сатамыз ↓ /// ↑ ^йенді ^уоған →// әзір шама ͡гетті →// көз ͡гөрмөйдү ↓ ///	Киіз байпақ. Ана қонышын қиюлайды, мәшинеге тартады. Біздің тақияны алады, көшеде тақия қалың дейді, кім біледі, оны көргеніміз жоқ, осы үйдің тіккені деп сатады екен. Бізге үкімет баға берген, қолөнер қиын, мынаны 100 юаньға сатыңдар деп, біз бастағанда 30-40-қа сатқанбыз, ол болмайды, 100 юань деп сатыңдар деп 100 юаньға сатқанбыз, күні бүгін 100 юань деп сатамыз. Енді оған әзір шама кетті, көз көрмейді.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ кесте тіккен→/ ^уол сондай кійімдер ͡ғой ↑// соған сәнді салып ↑// соныменен тіктік ↑// мен тіктім ^йенді ↓ /// ↑ баларға көрсетіп ↑// бійтіп-бійтіп тігіңдер ͡деп ↑// ^йең айағы ^йелу жеті ↑// ^йең үлкені сол ↑// алпысүш-алпыс төртке шығып барады ↓/// ↑ сырұуын ^уөзім сырыйтұғым ↑// ^йенді көзім көрмейді ↑// кестесін әлгі келін тігеді ↓/// ↑ келін ^йекеуміз →/ бірімізге біріміз сүйеніп ↑// қарғам →/ ^уөстіп үйрендік ^йенді ↓ ///	↑ кесте тіккен→/^уол сондай ͡гійімдерғой →// соған сәнді салып ↑ // сонұменен тіктік →// мен тіктім ^йенді ↓ /// ↑ баларға ͡гөрсөтүп ↑// бійтіп-пійтіп тігіңдер ͡деп →// ^йең айағы ^йелүу жеті →// ^йең үлкөнү сол →// алпысүш-алпыс ͡төрткө шығып ͡парады ↓ /// ↑ сырұуұн ^уөзүм сырыйтұғұм →// ^йенді ͡гөзүм ͡гөрмөйдү →// кестесін әлгі ͡гелін тігеді ↓/// ↑ келін ^йекеумүз →// бірімізге ͡б̊іріміс сүйөнүп →// қарғам →//^уөстүб̊ ͡үйрөндүк ^йенді ↓///	Кесте тіккен ол сондай киімдер ғой... соған сәнді салып, соныменен тіктік, мен тіктім енді. Балаларға көрсетіп битіп-битіп тігіңдер деп, ең аяғы 57, ең үлкені сол 63-64-ке шығып барады. Сыруын өзім сыритұғым, енді көзім көрмейді, кестесін әлгі келін тігеді. Келін екеуміз бірімізге-біріміз сүйеніп, қарғам, өстіп үйрендік енді.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ халқымыз баскійімді →/ ^йерекше қастерлеген тіпті ↑// кінәлы болған адамдар ↑// кінәсын мойнын' алғанда ↑// бас ійгенін ↑// жүгінгенін білдіріп ↑// баскійімін жерге ͡қойған ↓ /// ↑ ал құуанғанда ↑// алақайлап →/ баскійімін аспанғ' атұу ͡да ↑// халқымызда→/ айрықша шаттанұудың белгісі санаған ↓/// ↑ әдетте →/ баскійімді →/ қашанда бійікке ілген ↑// немесе сақтаған ↓/// ↑ тақыйа →/ қазаққалқының ұлттық ^йерекшелігі ↑// көрнекті →/ негізгі баскійімінің бірі ↓///	↑ халқымыз ͡б̊аскійімді →// ^йерек̊ше қастерлеген тіпті →// кінәлі ͡б̊олған адамдар →// кінәсін мойнұн' алғанда ↑// бас ійгенін ↑// жүгүңгөнім ͡білдіріп →// баскійімін жерге ͡ғойған ↓/// ↑ ал ͡ғұуаңғанда →// алақайлап →// баскійімін аспаңғ' атұу ͡да →// халқымызда →// ай^ырықша шаттанұудұң белгісі санаған ↓/// ↑ әдетте → // баскійімді → // қашанда ͡б̊ійікк' ілген →// немесе сақтаған ↓ /// ↑ тақыйа →//қазаққалқының ұлттұқ ^йерек̊шелігі →// көрнөктү →// негізгі ͡б̊аскійімінің бірі ↓ ///	Халқымыз бас киімді ерекше қастерлеген тіпті, кінәлі болған адамдар кінәсін мойнына алғанда, бас игенін, жүгінгенін білдіріп, бас киімін жерге қойған. Ал қуанғанда, алақайлап бас киімін аспанға ату да халқымызда айрықша шаттанудың белгісі санаған. Әдетте, бас киімді қашанда биікке ілген немесе сақтаған. Тақия - қазақ халқының ұлттық ерекшелігі көрнекті, негізгі бас киімінің бірі.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ әдетте →/ сырылған кійізден қабырға жасалып ↑// төбе салынады ↑// әр' әртүрлі →/ жұмсақ кездемелермен тысталады ↑// төбесіне / қабырғасына және жійегіне ↑// әдемі→/ ұлттық ^уойу-өрнектер түсіріліп ↑// алтын →/ күміс және басқалай реңді ↑// зер жіптермен әдіптеледі ↑// тақыйа тігудің →/ ысылған шебері әнійпа әжей ↑// төл тәжрибесі негізінде ↑//тақыйа тігу жәйында тоқталып ↑// былай деді ↓ ///	↑ әдетте →// сырылғаң ͡гійіздең ͡ғаб̊ырға жасалып →// төб̊ө салынады →// әр' әртүрлү →// жұмсақ кездемелермен тысталады →// төб̊өсүне →// қаб̊ырғасына және жійегіне →// әдемі →// ұлттұқ ^уойұу ^уөрнөктөр түсүрүліп →// алтын →// күмүш ͡шәне ͡б̊асқалай ^іреңді →// зер жіптермен әдіптеледі ↓ /// ↑ тақыйа тігүудүң →// ысылған шеб̊ер' әнійпа әжей →// төл тәжірійб̊есі негізінде →// тақыйа тігүу жәйында тоқталып →// былай ͡ деді ↓ ///	Әдетте сырылған киізден қабырға жасалып, төбе салынады әрі әртүрлі жұмсақ кездемелермен тысталады, төбесіне, қабырғасына және жиегіне әдемі ұлттық ою-өрнектер түсіріліп, алтын, күміс және басқалай реңді зер жіптермен әдіптеледі. Тақия тігудің ысылған шебері Әнипа әжей төл тәжірибесі негізінде тақия тігу жайында тоқталып былай деді.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ ^уөрнегін →/ ағаштан ^уөстіп ^уойғызып ͡ап ↑// сосын →/ әлгі сызу сызатұғын бір бойау бар ^йекеңғой ↑// соған малып алып ↑// мынаны мөр құсап ↑// басып басып барып ↑// содансоң тігіп ↓/// ↑^йенді →/ әрбір түрі бар болатұғын ↑// ^уоны балалар →/ сыпырмай мынау жақсы ^йекен ͡деп ↑// ^уосыны тіктіғой ↑// ^йенді →/ бір екі түрі бар болатұғын ↓/// ↑ ^йенді ^уоны кепеш қып тіккеннен кейін ↑// ^уол бір терақы болмаса →/ тағы болмайды ↑// бос не ͡біреу қаттылау ↑//былбырық болады ↓///	↑ ^уөрнөгүн → // ағаштан ^уөстүп ^уойғұзұб̊ ͡ап →// сосұн →// әлгі сызұу сызатұғұм ͡бір ͡б̊ойау ͡б̊ар ^йекеңғой →// соған малыб̊ ͡алып →// мынаны мөр ͡ғұсап →// басып-пасып ͡парып →// содан ͡соң тігіп ↑ /// ↑ ^йенді →// әрб̊ір түрү ͡б̊ар ͡б̊олатұғұн →// ^уонұ ͡б̊алалар →// сыпырмай мынау жақ̊сы ^йекен ͡деп →// ^уосұнұ тіктіғой →// ^йенді →// бір-^йекі түрү ͡б̊ар ͡б̊олатұғұн ↑ /// ↑ ^йенді ^уонұ ͡гепеш ͡қып тіккеннеңгейін →// ^уол бір терақы ͡б̊олмаса →// тағы ͡б̊олмайды →// бос не ͡б̊іреу ͡ғаттылау →// былб̊ырық ͡полады ↓ ///	Өрнегін ағаштан өстіп ойғызып ап, сосын әлгі сызу сызатұғын бір бояу бар екен ғой, соған малып алып, мынаны мөр құсап басып-басып барып содан соң тігіп. Енді әрбір түрі бар болатұғын, оны балалар сыпырмай мынау жақсы екен деп осыны тікті ғой, енді бір-екі түрі бар болатұғын. Енді оны кепеш қып тіккеннен кейін ол бір терақы болмаса тағы болмайды, бос не біреу қаттылау, былбырық болады.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ соны салып ↑// ^уоның сыртынан қатырма сап ↑// ^уоның сыртынан бір кійімге ↑// астар қылатұғын андай мындай шүберек ↑// таз' ыңғай ↑// ^уөйткені ^йер адамдар кійеді ^йемес ͡пе басына ↑// сөйтіп барып →/мынау бес қабат бұл ↑// ^уөйткені арасында →/ былбырық қатырма бар ↑// басқалай ͡да шүберек бар ↑// сол таза жұуғанменен ↑// мынау неше жылға кетеді ^уөзі ↑// ^уөмірлік боп ↓ /// ↑ сосын мына ^йекеуі →/ кең түседі ͡де ↑// мына төбе жағы тар түседі ↓ /// ↑ мынау болады ^йенді ↑// ^уөте быжырық боп кетсе ͡де ↑// болмайдығой ↓ /// ↑ мынаның ^йенд' ана ↑// алдымен→/ керегесін тігіп аламыз ↑// бұны ͡гөктеп ↑// бұл ͡да сол пішкен нәрсе ↑// не ͡төбесі үлкен ↑// не ͡керегесі үлкен ͡болса ↑// келмей ͡ғалады біріне бірі ↑// сондықтан бұныдағы аңдып ^уотырып тікпесе ↓ ///	↑ сонұ салып →// ^уонұң сыртынаң ͡ғатырма сап →// ^уонұң сыртынам ͡бір ͡гійімге →// астар ͡ғылатұғұн андай-мындай шүб̊өрөк →// таз' ыңғай →// ^уөйткөнү ^йер адамдар ͡гійеді ^йемес ͡пе ͡б̊асына →// сөйтүп парып →// мынау ͡б̊ес қаб̊ат ͡пұл →// ^уөйткөн' арасында →// былб̊ырық қатырма ͡б̊ар →// басқалай ͡да шүб̊өрөк ͡пар →// сол таза жұуғамменен →// мынау неше жылға ͡гетеді ^уөзү →// ^уөмүрлүк ͡поп ↓/// ↑ сосұн мына ^йекеуү →// кең түсөдү ͡де →// мына төб̊ө жағы тар түсөдү ↓/// ↑ мынау ͡б̊олады ^йенді ↑/// ^уөтө ͡б̊ыжырық ͡поп кетčе ͡де ↑// болмайдығой ↓/// ↑ мынаның ^йенд' ана →// алдымен →// керегесін тігіб̊ ͡аламыз →// бұнұ ͡гөктөп →// бұл ͡да ͡сол пішкен нәрсе →// не төб̊өс' үлкөн →// не ͡герегес' үлкөм ͡болса →// келмей ͡ғалады ͡б̊іріне ͡б̊ірі →// сондұқтам ͡бұнұдағ' аңдып ^уотұрұп тікпесе ↓ ///	Соны салып оның сыртынан қатырма сап, оның сыртынан бір киімге астар қылатұғын андай-мындай шүберек, таза ыңғай, өйткені ер адамдар киеді емес пе басына, сөйтіп барып мынау бес қабат бұл, өйткені арасында былбырық қатырма бар, басқалай да шүберек бар, сол таза жуғанменен мынау неше жылға кетеді өзі өмірлік боп. Сосын мына екеуі кең түседі де, мына төбе жағы тар түседі. Мынау болады енді, өте быжырық боп кетсе де болмайды ғой. Мынаның енді ана, алдымен, керегесін тігіп аламыз, бұны көктеп, бұл да сол пішкен нәрсе, не төбесі үлкен, не керегесі үлкен болса келмей қалады біріне бірі, сондықтан бұныдағы аңдып отырып тікпесе.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ мынау баскійімді ↑//қазақтар күтеді ↑// кейбіреу →/ ырымдап бермей қойады кісі сұраса ↑// кейбіреу ұрлап әкетеді ↑// әйтеуүр ырымдап ↓ /// ↑ таза күтпесе →/ мына баскійімді →/ болмайды қазақтар ↑// таза күтеді ↑// таза жерге ͡қойұп ↑// сақтап кійеді ↑// мыналар ^йенді →/ сақтаған кепештерғой ↑// тымақ болсын ↑// бәрі сол →/ баскійімді ^йерекше күтеді қазақ ↓///	↑ мынау ͡б̊аскійімді →// қазақтар ͡гүтөдү →// кейб̊іреу →// ырымдап ͡пермей ғойады ͡гісі сұраса →// кейб̊іреу ұрлап әкетеді →// әйтеуүр ырымдап ↓/// ↑ таза ͡гүтпөсө →// мына ͡б̊аскійімді →// болмайды ͡ғазақтар →// таза ͡гүтөдү →// таза жерге ͡ғойұп →// сақтап кійеді →// мыналар ^йенді →// сақтағаң ͡гепештерғой →// тымақ ͡полсұн →// бәрі сол →// баскійімді ^йерек̊ше ͡гүтөдү ͡ғазақ ↓ ///	Мынау бас киімді қазақтар күтеді, кейбіреу ырымдап бермей қояды кісі сұраса, кейбіреу ұрлап әкетеді, әйтеуір ырымдап. Таза күтпесе мына бас киімді болмайды қазақтар, таза күтеді, таза жерге қойып, сақтап киеді, мыналар енді сақтаған кепештер ғой, тымақ болсын, бәрі сол бас киімді ерекше күтеді қазақ.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ бүгіндері заман жаңа ↑// ^йел жаңа ↑//көптеген мәденійеттер тоғысқан ↑// ^уөркенійеттер ^уөріле ͡геліп ↑// ^уөркештеңген бұл дәуірде ↑// қазақы тақыйа →/ қазақ жұртшылығының ^уөмірі мен тұрмыс-тіршілігінен ↑// ^йешқандай бөлінбейтін ^йеншісіне айналды ↓/// ↑ ^уосының нәтійжесінде →/ ұлттық кійім-гешектеріміз ↑// дәстүр мен замана ^уортасына ылайық ↑// базардан ^уөз үлесін тапты ↑// базардағы көжжауын алатын →/ үлгісі жаңа ↑// слогы тың →/ кійім-гешектерімізді ͡көргенімізде ↑// алтынның сынығы ↑// асылдың қыйығы ↑// көненің көзі болған ↑// дәстүрлі ͡кійім-гешек мәденійетімізді жалғастырып ↑// бүгіңге жеткізген қарыйаларымызды ардақтаймыз ↓///	↑ бүгүндөрі заман жаңа →// ^йел жаңа →// көптөгөн мәденійеттер тоғұсқан →// ^уөркөнүйеттер ^уөрүлө ͡геліп →// ^уөркөштөңгем ͡бұл дәуүрдө →// қазақы тақыйа →// қазақ ͡жұртш̆ұлұғының ^уөмүрү мен тұрмұс-тіршілігінен →//^йешқ̊андай бөлүмбөйтін ^йеншісін' айналды ↓/// ↑ ^уосұнұң нәтійжесінде →// ұлттұқ кійім-͡гешектеріміз →// дәстүр мен замана ^уортасына ^ылайық →// базардан ^уөз үлөсүн тапты →//базардағы ͡гөжжауұн алатын →// үлгүсү жаңа →// слогұ тың →// кійім-͡гешектерімізді ͡гөргөнүмізде →// алтынның сынығы →// асылдың ͡ғыйығы →//көнөнүң ͡гөзү ͡б̊олған →// дәстүрлү ͡гійім-͡гешек мәденійетімізді жалғастырып →// бүгүңгө жеткізгең ͡ғарыйаларымызд' ардақтаймыз ↓ ///	Бүгіндері заман жаңа, ел жаңа, көптеген мәдениеттер тоғысқан, өркениеттер өріле келіп өркештенген бұл дәуірде қазақы тақия қазақ жұртшылығының өмірі мен тұрмыс-тіршілігінен ешқандай бөлінбейтін еншісіне айналды. Осының нәтижесінде ұлттық киім-кешектеріміз дәстүр мен замана ортасына лайық базардан өз үлесін тапты, базардағы көз жауын алатын үлгісі жаңа, слогы тың киім-кешектерімізді көргенімізде, алтынның сынығы, асылдың қиығы, көненің көзі болған дәстүрлі киім-кешек мәдениетімізді жалғастырып бүгінге жеткізген қарияларымызды ардақтаймыз.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ біз→/ ^уосы тоқсаныншы жылдардан бастап ↑// ^уосы қазақтың қолөнері ↑// тақыйа және басқа кійім кешектерді жасай бастағанбыз ↑// ^йенді ^ыол ^ууақытта жасағаң ͡гезде ↑// біз қолменен зер жіп салып ↑// тақыйаны жасайтұғымбыз ↑ ///↓ ^йенді→/әзір меруерт шегетін болдық ↑// ^уол ͡кісілердің жасағанындай ↑// әзір біз ͡де жасадық ↑// ^уоған ͡да ͡гейін келе ↑// ^уоның түрін мына заманның ↑// ^уоның дамұуына байланысты мұны ^уөзгертіп ↑// мәшинемен ͡де ͡тіктік ↑// қолмен ͡де тіктік ↓///	↑ біз→/^уосұ тоқ̊саныншы жылдардам ͡бастап ↓ /// ^уосұ ͡ғазақтың ͡ғолөнөрү ↓// тақыйа және ͡б̊асқа ͡гійім-͡гешектерді жасай бастағамбыз ↓/// ↑ ^йенді ^уол ^ұуақытта жасағаң ͡гезде ↑// біз ͡ғолменен зер жіп̊ салып ↑// тақыйаны жасайтұғұмбұз ↓/// ↑ ^йенді → / әзір мерүуөрт ͡ш̆егетім ͡болдұқ ↑// ^уол ͡гісілердің жасағанындай ↑// әзір ͡б̊із ͡де жасадық ↑// ^уоған ͡да ͡гейің ͡геле ↑// ^уонұң түрүн мына заманның ↑// ^уонұң дамұуұна ͡б̊айланысты мұнұ ^уөзгөртүп ↑// мәшійнемен ͡де тіктік ↑// қолмен ͡де тіктік ↓ ///	Біз осы 90-шы жылдардан бастап осы қазақтың қолөнері тақия және басқа киім-кешектерді жасай бастағанбыз. Енді ол уақытта жасаған кезде біз қолменен зер жіп салып тақияны жасайтұғынбыз. Енді әзір меруерт шегетін болдық, ол кісілердің жасағанындай әзір біз де жасадық, оған да кейін келе оның түрін мына заманның, оның дамуына байланысты мұны өзгертіп, мәшинемен де тіктік, қолмен де тіктік.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ қолмен тіккен түріміз мынау ↑// бұл мерүуерт шегілген ↑// ^йенді ^уодан кейін бұны ↑// қолайсыз болады ͡деп ↑// сол ^уөзімше→/мынандай бір бүктелетін ↑// мына тақыйаны →/ жобалап жасадым ↑// міне →/ ^уосындай қорапқа сала ͡салады /↑//әнійпа апай →/ ^йенді ^уосы баркөл ауданы көлемінде ↑// әзірге сексен сегізге келсе ͡де ↑// бұл ͡гісі ^уосы ͡қолынан ↑// ^уосы ійне-жібін тастамай ↑// әлі істеп келе ͡жатыр ↑// мықты ͡деп ͡білеміз ↑// ^йенді ^уол ͡кісіні ↑// ^йенді сол апаларымызға ↑// мол денсаулық тілейміз ↓///	↑ қолмен тіккен түрүмүз мынау →// бұл мерүуөрт ͡ш̆егілген ↑//^йенді ^уодаң ͡ гейім ͡бұнұ →// қолайсыз ͡б̊олады ͡деп →// сол ^уөзүмшө →// мынандай бір ͡б̊үктөлөтін →// мына тақыйаны →// жоб̊алаб̊ ͡жасадым →// міне →// ^уосұндай ͡ғорапқа сала ͡салады ↓ /// ↑ әнійп' апай →// ^йенді ^уосұ ͡б̊аркөл ауданы ͡гөлөмүнде →// әзірге сек̊сен сегізге ͡гелсе ͡де →// бұл ͡гісі ^уосұ ͡ ғолұнан →// ^уос' ійне-жіб̊ін тастамай →// әл' істеп келе ͡жатыр →// мықты деп ͡пілеміз →// ^йенді ^уол ͡гісіні →// ^йенді сол апаларымызға →// мол денсаулұқ тілейміз ↓ ///	Қолмен тіккен түріміз мынау, бұл меруерт шегілген, енді одан кейін бұны қолайсыз болады деп, сол өзімше мынандай бір бүктелетін мына тақияны жобалап жасадым, міне, осындай қорапқа сала салады. Әнипа апай енді осы Баркөл ауданы көлемінде әзірге 88-ге келсе да, бұл кісі осы қолынан ине-жібін тастамай әлі істеп келе жатыр, мықты деп білеміз енді ол кісіні, енді сол апаларымызға мол денсаулық тілейміз.
Әнипа Қабылбайқызы	▶	↑ бұл ͡күндері баркөл →// морій қатарлы →// қазақ ͡ұлты қоныстаңған райондарда →// байырғы ұлттық қолөнер бұйымдары →// барынша қалпын бұзбай сақталып ͡келеді ↓ /// ↑ партійа үкіметтің мән ͡беріп →// ^уөнегел'ұрпақтың құнттауымен түрленіп →// толысып →// қаймағы бұзылмаған →// ^уос' ұлттық кійім кешек →// көн' үлгідегі бұйымдар →// әнійпа сынды әжелердің алақанымен жетпесе →// ^йешкім →// ійнтернеттен іздеп тауып алмаған болар деп ^уойлаймыз ↓ /// ↑ қарттардың қадыріне жетейік →// ағайын ↓///	↑ бұл ͡гүндөрү ͡б̊аркөл →// морұй ͡ғатарлы →// қазағ ͡ұлтұ ͡ғонұстаңған ^ырайондарда →// байырғ' ұлттұқ қолөнөр ͡б̊ұйұмдары →// барынша ͡ғалпым ͡бұзб̊ай сақталып ͡келеді ↓ /// ↑ партый' үкүмөттің мәм ͡беріп →//^уөнөгөл' ұрпақтың құнттауұмөн түрлөнүп →// толұсұп →// қаймағы ͡б̊ұзұлмаған →// ^уос' ұлттұқ кійім-͡гешек →// көн' үлгүдөгі бұйұмдар →// әнійпа сынд' әжелердің алақанымен жетпесе →//^йешкім →//ійнтернеттен іздеп тауұб̊ ͡алмағам ͡болар ͡деп ^уойлаймыз ↓/// ↑ қарттардың ͡ғадырыне жетейік →// ағайын ↓ ///	Бұл күндері Баркөл, Мори қатарлы қазақ ұлты қоныстанған райондарда байырғы ұлттық қолөнер бұйымдары барынша қалпын бұзбай сақталып келеді. Партия үкіметтің мән беріп, өнегелі ұрпақтың құнттауымен түрленіп, толысып, қаймағы бұзылмаған осы ұлттық киім-кешек, көне үлгідегі бұйымдар Әнипа сынды әжелердің алақанымен жетпесе, ешкім интернеттен іздеп тауып алмаған болар деп ойлаймыз. Қарттардың қадіріне жетейік, ағайын.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ ассаламалейкум ^ырахматуллах баракатух → // қадырлі көрермендер ↓ /// ↑ мінеки ^уөздеріңізбен сауапты сұхбат → // хабарында жүздесіп ^уотырмыз ↓ /// ↑ аллах тағалаға → // сансыз мақтау мадақтар ↓ /// ↑ пайғамбарымызға аллахтың игілігімен → // сәлемі болсын ↓ /// хабарымыздың бүгінгі қонағы → // алматы қаласы → // амаңқұл ата мешітінің найб имамы → // ба → // бақытнұр шәменұлы бауырымыз ↓ /// ↑ ассаламалейкум → // ^ырахматуллах баракатух ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ассаламалейкум ^ырахматуллах баракатух ↓ /// ↑ жүргізүуші ↓ /// ↑ хійтба сөзінің тілдік және шарійғій мағынасына тоқталсаңыз ↓ ///	жүргізуші: ↑ ассаламалейкүум ^ырахматұуллах баракатұух → // қәдірлі ͡ гөрөрмөндер ↓ /// ↑ мінекій ^уөздөрүңізб̊ен сауапты сұхбат хаб̊арында жүздөсүб̊ ͡ ^уотұрмұз ↓ /// ↑ аллах тағалаға сансыз мақтау мадақтар ↓ /// ↑ пайғамбарымызғ'аллахтың ійгілігі ͡ мен → // сәлемі ͡ б̊олсұн ↓ /// ↑ хаб̊арымыздың бүгүңгү ͡ ғонағы → // алматы ͡ ғаласы → // амаңқұл ата мешітінің найб ыймамы → // бақытнұр шәменұлұ ͡ б̊ауұрұмұз ↓ /// ↑ ассаламалейкүум → // ^ырахматұуллах баракатұух ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ассаламалейкүум → // ^ырахматұуллах баракатұух ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ хыйтпа сөзүнүң тілдіг және шарыйғый мағ^ынасына тоқталсаңыз ↓ ///	Жүргізуші: Ассаламалейкум рахматуллах баракатух қадірлі көрермендер. Мінеки, өздеріңізбен сауапты сұхбат хабарында жүздесіп отырмыз. Аллах тағалаға сансыз мақтау мадақтар. Пайғамбарымызға Аллахтың игілігімен сәлемі болсын. Хабарымыздың бүгінгі қонағы Алматы қаласы Аманқұл ата мешітінің найб имамы Бақытнұр Шәменұлы бауырымыз. Ассаламалейкум рахматуллах баракатух. Қонақ: Ассаламалейкум рахматуллах баракатух. Жүргізуші: Хитба сөзінің тілдік және шариғи мағынасына тоқталсаңыз.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ аллах субханалла сан-санасыз мақтаулар→ сан-санасыз шүкірлер → // ^уосының ^уоның сүйікті ^йелшісі пайғамбарымыз мұхаммедке → // алланың ійгілігі сәлемі салауаттары болсын ↓ /// ↑ хійтбаның тілдік мағынасына тоқталатын болсақ → // арап тілінде сөз салу → // танысұу → // сөйлесүу → // қазақиш'айтқанда → // құда түсүу ↓ /// ↑ сырға тағұу → // соның барлығы жалпы ^уосы хійтба → // дегеннің тілдік мағынасына кіреді ↓ /// ↑ ^йенді шарійғаттағы мағынасына тоқталатын болсаңыз → // мысалыға үйленейін деген жігіттің ^уөзінің ұнатқан қызына → // тікелей болмаса жаңағы ійшарамен сөз айтұуы ↓ /// ↑ арабша сөйлейді ↓ ///	қонақ:/ ↑ аллах сұубханалла сан-санасыз мақтаулар → // сан-санасыш ͡ шүкүрлөр → // ^уосұнұң ^уонұң сүйүкт'елшісі пайғамбарымыз мұхаммедке алланың ійгілігі → // сәлемі → // салауаттары ͡ б̊олсұн ↓ /// ↑ хыйтпаның тілдіг ͡ мағынасына тоқталатым болсақ → // араб̊ тілінде сөс ͡ салұу → // танысұу → // сөйлөсүу → // қазақыйш'айтқанда → // құда түсүу ↓ /// ↑ сырға тағұу → // сонұң барлығы жалп'осұ хыйтпа дегеннің тілдіг ͡ мағынасына ͡ гіреді ↓ /// ↑ ^йенді шарыйғаттағы мағ^ынасына тоқталатын болсаңыз → // мысалығ'үйлөнөйін деген жігіттің ^уөзүнүң ұнатқаң ͡ ғызына → // тікелей болмаса жаңағ'ыйшарамен сөз айтұуұ ↓ /// ↑ арабша сөйлөйдү ↓ ///	Қонақ: Аллах Субханалла сан-санасыз мақтаулар, сан-санасыз шүкірлер осының оның сүйікті елшісі пайғамбарымыз Мұхаммедке Алланың игілігі сәлемі салауаттары болсын. Хитбаның тілдік мағынасына тоқталатын болсақ, араб тілінде сөз салу, танысу, сөйлесу, қазақиша айтқанда құда түсу. Сырға тағу соның барлығы жалпы осы хитба дегеннің тілдік мағынасына кіреді. Енді шариғаттағы мағынасына тоқталатын болсаңыз мысалыға үйленейін деген жігіттің өзінің ұнатқан қызына тікелей болмаса жаңағы ишарамен сөз айтуы. (Арабша сөйлейді)
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ бұл жерде айтып тұрған → // сендерге ^йешқандай күнә жоқ ↓ /// ↑ ажырасқан әйел болмаса → // жесір қалған әйелге жанамалай жасырын түрде → / ійшарамен сөз салуларыңа ^йешқандай не жоқ дейді → // күнә жоқ дейді ↓ /// ↑ хійтбаның шарійғатқа үкімі не → // шарійғатта үкімі ^уол → // мұстахалқ болып саналады шарійғатымызда ↓ /// ↑ хійтба жасаудағы негізгі мақсат не ^йекі жастың → / бір-бірін жақыннан танұуына жол ашады ↓ ///	↑ бұл жерд'айтып тұрған сендерг'ешқ̊андай ͡ гүнә жоқ ↓ /// ↑ ажырасқан әйел болмаса → // жесір ͡ ғалған әйелге жанамалай жасырын түрдө ыйшарамен сөс ͡ салұуларың ешқ̊андай не жоғ ͡ дейді → // күнә жоғ ͡ дейді ↓ /// ↑ хыйтпаның шарыйғатқа үкүмү не → // шарыйғатта үкүмү ^уол → / мұстахалқ ͡ полұп̊ саналады шарыйғатымызда ↓ /// ↑ хыйтпа жасаудағы негізгі мақ̊сат не → // ^йекі жастың бір-͡б̊ірін жақыннан танұуұна жол ашады ↓ ///	Бұл жерде айтып тұрған сендерге ешқандай күнә жоқ. Ажырасқан әйел болмаса жесір қалған әйелге жанамалай жасырын түрде ишарамен сөз салуларына ешқандай не жоқ дейді күнә жоқ дейді. Хитбаның шариғатқа үкімі не? Шариғатта үкімі ол мұстахалқ болып саналады шариғатымызда. Хитба жасаудағы негізгі мақсат не екі жастың бір-бірін жақыннан тануына жол ашады.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ жүргізуші: ↑ хійтбаның түрлері бар ͡ ма ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ бірінші түрі жігіттің ^уөзінің ұнатқан қыз баласына тікелей хійтба жасау → // тікелей сөз салу ↓ /// ↑ ^йекінші түрі бар → // ол^уөзінің ұнатқан қызына уәлій арқылы → / сол қыздың ^йет жақындары арқылы сөз салу → / хійтбаның түрлеріне жатады ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ хійтбаның қандай шарттары бар ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ бірінші шарты шарійғат бойынша → // йағній ^йет жақыны → // қан тұуысы болмау керек → / үйленетін кісі ↓ /// ↑ ал ^йекінші шарты → / ^уол хійтба салайын деген қызы → // хійтба жасайын деген қызы басқа бір мұсылман бауыр → // басқа бір жігіт хійтба жасап → // сөз салып жүрмеген болұуы керек ↓ ///	↑ жүргүзүушү: ↑ хыйтпаның түрлөрү ͡ б̊ар ма ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ бірінші түрү жігіттің ^уөзүнүң ұнатқаң ͡ ғыз ͡ б̊аласына тікелей хыйтпа жасау → // тікелей сөс ͡ салұу ↓ /// ↑ ^йекінші түрү ͡ б̊ар → // ^уол ^уөзүнүң ұнатқаң ͡ ғызына ^үуәлій арқылы сол ͡ ғыздың ^йет ͡ шақындар'арқылы сөс ͡ салұу → / хыйтпаның түрлөрүне жатады ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ хыйтпаның ͡ ғандай шарттары ͡ б̊ар ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ бірінші шарты шарыйғат ͡ пойұнша → // йағній ет жақыны → // қан тұуұсұ ͡ б̊олмау ͡ герек → / үйлөнөтің ͡ гісі ↓ /// ↑ ал ^йекінші шарты → // ^уол хыйтпа салайын дегең ͡ ғызы → // хыйтпа жасайын дегең ͡ ғызы ͡ б̊асқа ͡б̊ір мұсұлмам ͡ бауұр → // басқа ͡ б̊ір жігіт хыйтпа жасап → // сөс ͡ салыб̊ жүрмөгөм болұуұ ͡ герек ↓ ///	Жүргізуші: Хитбаның түрлері бар ма? Қонақ: Бірінші түрі жігіттің өзінің ұнатқан қыз баласына тікелей хитба жасау, тікелей сөз салу. Екінші түрі бар ол өзінің ұнатқан қызына уәли арқылы сол қыздың ет жақындары арқылы сөз салу хитбаның түрлеріне жатады. Жүргізуші: Хитбаның қандай шарттары бар? Қонақ: Бірінші шарты шариғат бойынша, яғни ет жақыны қан туысы болмау керек үйленетін кісі. Ал екінші шарты ол хитба салайын деген қызы хитба жасайын деген қызы басқа бір мұсылман бауыр, басқа бір жігіт хитба жасап, сөз салып жүрмеген болуы керек.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) хадійсінде келеді ↓ /// ↑ (арабша сөйлейді) не дійд пайғамбарымыз → // айтты → // кісі дейді ^уөзінің бауыры сөз салып жатқан қызға → // хійтба жасауға болмайды дейд ↓ /// ↑ жүргізуші↓ /// ↑ жаңа ^уөзіңіз бойжеткен басқа жігітпен хійтбада болмау керек → // дедіңіз ↓ /// ↑ сонда ^уол мысалы бейтаныс қыздың басқа біреумен хійтбада болғанын → / қайдан біледі ↑ /// ↑ басқа мысалы мұсылманмен ↑ ///	↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) хадійсінде ͡ геледі ↓ /// ↑ арабша сөйлөйдү → // не дейді → //пайғамбарымыз айтты → // кісі дейді → // өзүнүң бауұрұ сөс ͡ салыб̊ жатқаң ͡ ғызға хыйтпа жасауға ͡ б̊олмайды дейді ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ жаң'өзүңүз бойжеткем басқа жігітпен хыйтпада ͡ б̊олмау ͡ герек дедіңіз ↓ /// ↑ сонд'ол мысалы ͡ б̊ейтаныс қыздың басқа ͡ б̊іреумөн хыйтпада ͡ б̊олғанын → / қайдам біледі ↓ /// ↑ басқа мысалы мұсұлмаммен ↑ ///	Пайғамбарымыз (с. ғ. с) хадисінде келеді. (Арабша сөйлейді) не диді пайғамбарымыз айтты кісі дейді өзінің бауыры сөз салып жатқан қызға хитба жасауға болмайды дейді. Жүргізуші: Жаңа өзіңіз бойжеткен басқа жігітпен хитбада болмау керек дедіңіз. Сонда ол мысалы бейтаныс қыздың басқа біреумен хитбада болғанын қайдан біледі? Басқа мысалы мұсылманмен?
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ хійтба салатын жігіт → / бір кішкене ^уөзінің жаңағы ақылымен → // санасымен бір сондай немен келүу керек та → // сезіммен ^йемес жалпы ↓ /// ↑ ^уол үлкен нәрсе ғой → // ^уөмірлік нәрсе болғаннан кейін асығу → // бір жаңағындай албырттық нәрсеге сезімге бой ұрмастан → // бәлкій сабырлықпен сол кісінің жаңағы араласып жүрген достар болады ғо қыз баланың → // достарынан болмаса жақындарынан → // тіпті болмаса уәлійінен жаңағы сұрап білүу керек та ^йенді ↓ ///	қонақ: ↑ хыйтпа салатын жігіт бір ͡ гішкен'өзүнүң жаңағ'ақылымен → // санасымем бір сондай немең гелүу ͡ герек та → // сезіммен ^йемеш ͡ шалпы ↓ /// ↑ ^уол үлкөн нәрсе ͡ ғой → // ^уөмүрлүк нәрсе ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін асығұу → // бір жаңағындай алб̊ырттық нәрсеге → // сезімге ͡ б̊ой ұрмастан → // бәлкій саб̊ырлықпен сол ͡ гісінің жаңағ'араласып жүргөн достар ͡ б̊олады ͡ ғой қыз ͡ б̊аланың → // достарынам ͡ болмаса → // жақындарынан → // тіпті ͡ б̊олмаса ^үуәлійінен жаңағы сұрап ͡ пілүу ͡ герект'енді ↓ ///	Қонақ: Хитба салатын жігіт бір кішкене өзінің жаңағы ақылымен, санасымен бір сондай немен келу керек та сезіммен емес жалпы. Ол үлкен нәрсе ғой, өмірлік нәрсе болғаннан кейін асығу, бір жаңағындай албырттық нәрсеге сезімге бой ұрмастан, бәлки, сабырлықпен сол кісінің жаңағы араласып жүрген достар болады ғо қыз баланың достарынан болмаса, жақындарынан тіпті болмаса уәлиінен жаңағы сұрап білу керек та енді.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ мысалыға исламда мысалыға әрбір мұсылман адамның несі → // абыройы қорғалған ғой ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ тікелей қатынас жасауға тыйым салынады → // ійә ↑ ///	↑ мысалығ'ыйсламда → // мысалығ'әрб̊ір мұсұлман адамның несі → // аб̊ыройұ ͡ ғорғалған ͡ ғой ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ тікелей ͡ ғатынаш ͡ шасауға тыйым салынады → // ійә ↑ ///	Мысалыға исламда мысалыға әрбір мұсылман адамның несі абыройы қорғалған ғой. Жүргізуші: Тікелей қатынас жасауға тыйым салынады, иә?
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ тыйым салынғанда сол үшін басқа айналып ^уөтіп → // жақындарынан ^уол кісінің басқа біреумен хійтба жасап жүрма → // жасамай жүрма соны біліп барып → // содан кейін хійтба жасаған абзал боладыда негізі ↓ /// ↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) айтты білесіздер мысалыға ^йер мен әйел ^йекеуі бір жерде → / ^уоңаша қалмау керек ↓ /// ↑ ^уоңаша қалмау керек → // ^йегер ^уоңаша қалатын болса үшіншісі шайтан дейді ↓ /// ↑ сондықтан мүмкіншілік бар → // мүмкіншілік жасау керек міндетті түрде ↓ /// ↑ ^уөйткені ^уол шарійғат болғаннан кейін ^уодан ^йешкім аттап ^уөтпейді ғой ↓ ///	қонақ: ↑ тыйым салыңғанда сол үшүм басқ'айналып ^уөтүп → // жақындарынан ^уол гісінің басқа ͡ б̊іреумөн хыйтпа жасаб̊ жүр ма → // жасамай жүр ма → // сонұ ͡ б̊іліп ͡ парып → // содаң ͡ гейін хыйтпа жасаған аб̊зал болады да негізі ↓ /// ↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) айтты ͡ б̊ілесіздер → // мысалығ'ер мен әйел ^йекеуү ͡ б̊ір жерде ^уоңаша ͡ ғалмау ͡ герек ↓ /// ↑ ^уоңаша ͡ ғалмау ͡ герек → // ^йегер ^уоңаша ͡ ғалатым болса → // үшүншүсі шайтан дейді ↓ /// ↑ сондұқтан мүмкүншүлік бар → // мүмкүнүшіліг жасау ͡ герег міндетті түрдө ↓ /// ↑ ^уөйткөні ^уол шарыйғат ͡ полғаннаң ͡ гейін ^уодан ^йешкім аттаб̊ ^у͡өтпөйдү ғой ↓ ///	Қонақ: Тыйым салынғанда сол үшін басқа айналып өтіп жақындарынан ол кісінің басқа біреумен хитба жасап жүр ма, жасамай жүр ма соны біліп барып, содан кейін хитба жасаған абзал болады да негізі. Пайғамбарымыз (с. ғ. с) айтты білесіздер мысалыға ер мен әйел екеуі бір жерде оңаша қалмау керек. Оңаша қалмау керек, егер оңаша қалатын болса үшіншісі шайтан дейді. Сондықтан мүмкіншілік бар, мүмкінішілік жасау керек міндетті түрде. Өйткені ол шариғат болғаннан кейін одан ешкім аттап өтпейді ғой.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ хійтба жасалатын кезінде қыз балада ^уөзінің жақын бір досын → // ұл балада мүмкіншілік болса сондай қасына бір жаңағы жолдасын ^йертіп шығып → // жеке қалұудың несін → / жолын кесу керек ↓ /// ↑ ^уоңашаланып қалудың ↓ /// ↑ хійтба жасау деген ^уосы ^йекен деп → / мынау нелерге барып қыдырып кетүу → // түнде серуендеу деген нәрселер бар қазір астафійралла ↓ /// ↑ ^уол нәрселердің бәрі шарійғат бойынша → / тыйым салынадығо ↓ /// ↑ сол нәрселерге көңіл бөлу керекта ↓ /// ↑ жүргізүуші ↓ /// ↑ ал не нәрсеге ^ұрұқсат берілген ↓ ///	↑ хыйтпа жасалатың ͡ гезінде ғыз ͡ б̊ала д'өзүнүң жақым ͡ бір досұн → // ұл бала да мүмкүншүлік болса → // сондай ғасына ͡ б̊ір жаңағы жолдасын ^йертіп̊ шығып → // жеке қалұудұң несін → // жолұң ͡ гесүу ͡ герек ↓ /// ↑ ^уоңашаланып қалұудұң ↓ /// ↑ хыйтпа жасау деген ^уос'екен → / деп мынау нелерге ͡ б̊арып қыдырып кетүу → // түндө серүуөндөу деген нәрселер ͡ б̊ар ғазір → // астафыйралла ↓ /// ↑ ^уол нәрселердің бәрі шарыйғат ͡ б̊ойұнша тыйым салынады ғой ↓ /// ↑ сол нәрселерге ͡ гөңүл бөлүу ͡ герек та ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ал не нәрсеге ^ұрұқ̊сат ͡ перілген ↓ ///	Хитба жасалатын кезінде қыз бала да өзінің жақын бір досын ұл бала да мүмкіншілік болса сондай қасына бір жаңағы жолдасын ертіп шығып, жеке қалудың несін жолын кесу керек. Оңашаланып қалудың. Хитба жасау деген осы екен деп мынау нелерге барып қыдырып кету, түнде серуендеу деген нәрселер бар қазір Астафиралла. Ол нәрселердің бәрі шариғат бойынша тыйым салынады ғо. Сол нәрселерге көңіл бөлу керек та. Жүргізуші: Ал не нәрсеге рұқсат берілген.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) бір сахабасы келіп → // бір қызға сөз салып жүргенін айтад → // сонда пайғамбарымыз айтад → // сен көрдіңба дейді көрдіңба дейді ↓ /// ↑ жоқ көрген жоқпын дейд ↓ /// ↑ сонда не дейд → / ^уоған қара дейді ↓ /// ↑ ^уөйткені қарау дейді сендердің үйленгеннен кейін → // жалпы байанды ^уотбасы болұуларыңа → // араларыңа ^йенді махабаттың ^уорнығұуына себепші болады дейді қарау ↓ /// ↑ сол үшін ^йенді хійтбада ^ұрұқсат ^йетілетін нәрсе → // мысалыға қыз баланың жүзіне қарау → // көзіне қарау → // қолына қарауғада ^ұрұқсат ^йетілген ↓ ///	қонақ:↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) бір сахаб̊асы ͡ геліп → // бір ғызға сөс ͡ салыб̊ жүргөнүң айтады → // сонда пайғамбарымыз айтады → // сең гөрдүң ба дейді → // көрдүң ба дейді ↓ /// ↑ жоқ → // көргөн жоқпұн дейді ↓ /// ↑ сонда не дейді оған → // қара дейді ↓ /// ↑ ^уөйткөнү қарау дейді → // сендердің үйлөңгөннең ͡ гейін → / жалпы ͡ б̊айанд'отпасы болұуларыңа → // араларың'енді махабаттың ^уорнұғұуұна себ̊еп̊ші ͡ б̊олады дейді ͡ ғарау ↓ /// ↑ сол үшүн ^йенді хыйтпада ^ұрұқ̊сат ^йетілетін нәрсе → //мысалыға ͡ ғыз ͡ б̊аланың жүзүнө ͡ ғарау → // көзүнө ͡ ғарау → // қолұна ͡ғарауға да ^ұрұқ̊сат ^йетілген ↓ ///	Қонақ: Пайғамбарымыз (с. ғ. с) бір сахабасы келіп, бір қызға сөз салып жүргенің айтады, сонда пайғамбарымыз айтады сен көрдің ба дейді, көрдің ба дейді. Жоқ көрген жоқпын дейді. Сонда не дейді оған қара дейді. Өйткені қарау дейді сендердің үйленгеннен кейін жалпы баянды отбасы болуларыңа, араларыңа енді махаббаттың орнығуына себепші болады дейді қарау. Сол үшін енді хитбада рұқсат етілетін нәрсе мысалыға қыз баланың жүзіне қарау, көзіне қарау, қолына қарауға да рұқсат етілген.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ ^йенді хійтба деген былай қарасаң қыз бен жігіттің сол қоғамдық ^уортада кездесүуі болып тұрғо йағній ↓ /// ↑ жеке қалмаған ↓ /// ↑ сол уақытта қыздың әдеміленіп барұуына ^ұрұқсат ^йетіледі⁀ма ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ әдеміленіп барұуына ^ұрұқсат ^йетілмейді шарійғатта ↓ /// ↑ ^уөйткені → / қыз бала некесінде болмаған бөтен ^йер кісіге → / әдемі болып көрінүу шарійғатта дұрыс ^йемес болып саналады ↓ /// ↑ ^уонсыз⁀да мұсылман адамдар → // ійншалла алланың берекесімен әдеміғо ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ күйеуімен ажырасқанына көп болмаған → // немесе жесір қалғанына көп болмаған әйел адамға хійтба жасауға болады ма ↑ ///	жүргізуші: ↑ ^йенді хыйтпа дегем былай ͡ ғарасаң ͡ғыз ͡ б̊ен жігіттің сол ͡ ғоғамдығ ͡ ^уортада ͡ гездесүуү ͡ б̊олұп тұрғой йағній ↓ /// ↑ жеке қалмаған ↓ /// ↑ сол ^ууақытта ͡ғыздың әдеміленіп ͡ парұуұна ^ұрұқ̊сат ^йетіледі ма ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ әдеміленіп ͡ парұуұна ^ұрұқ̊сат ^йетілмейді шарыйғатта ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → // қыз ͡ б̊ала некесінде ͡ б̊олмағам бөтөн ^йер ͡ гісіге → / әдемі ͡ б̊олұп көрүнүу шарыйғатта дұрұс ^йемес ͡ полұп̊ саналады ↓ /// ↑ ^уонсұзда мұсұлман адамдар ыйншалл'алланың берекесімен әдемі ғой ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ күйөуүмөн ажырасқанына ͡ гөп ͡ полмаған → / немесе жесір ͡ ғалғанына ͡ гөп ͡ полмаған әйел адамға хыйтпа жасауға ͡ б̊олады ма ↑ ///	Жүргізуші: Енді хитба деген былай қарасаң, қыз бен жігіттің сол қоғамдық ортада кездесуі болып тұр ғо, яғни. Жеке қалмаған. Сол уақытта қыздың әдеміленіп баруына рұқсат етіледі ма? Қонақ: Әдеміленіп баруына рұқсат етілмейді шариғатта. Өйткені қыз бала некесінде болмаған бөтен ер кісіге әдемі болып көріну шариғатта дұрыс емес болып саналады. Онсызда мұсылман адамдар Иншалла Алланың берекесімен әдемі ғо. Жүргізуші: Күйеуімен ажырасқанына көп болмаған немесе жесір қалғанына көп болмаған әйел адамға хитба жасауға болады ма?
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ:↑ күйеуі қайтыс болып кеткен кісілер болмаса → // ажырасып кеткен әйел кісілер үйленгісі келетін болса → // болмаса бір ^йер азамат ^уол кісілерге хійтба салұуға нійет қылып жүрген болса → // шарійғат күйінше әйел кісі әйдә мезгілін бітүуі керек ↓ /// ↑ ^уол әйдә мезгілі дегеніміз не нәрсе → // төрт ай ^уон күнге дейін тазарұуын күтеді ↓ /// ↑ төрт ай ^уон күн біткеннен кейін ^уодан кейін жаңағындай жанамалай → // ійшарамен хійтба жасауға ^ұрұқсат ^йетіледі деген ↓ ///	қонақ: ↑ күйөуү ғайтыс ͡ полұп кеткең гісілер → // б̊олмас'ажырасып кеткен әйел гісілер үйлөңгүсі ͡ гелетім болса → // болмаса ͡ б̊ір ^йер азамат ^уол ͡ гісілерге хыйтпа салұуға нійет қылыб̊ жүргөм болса → // шарыйғат күйүнш'әйел кіс'әйдә мезгілім бітүуү ͡ герек ↓ /// ↑ ^уол әйдә мезгілі дегеніміз не нәрсе → // төрт ай ^уоң ͡ гүңгө дейін тазарұуұң ͡ гүтөдү ↓ /// ↑ төрт ай ^уоң ͡ гүн біткеннең ͡ гейін → // ^уодаң гейін жаңағындай жанамалай → // ыйшарамен хыйтпа жасауға ^ұрұқ̊сат ^йетіледі деген ↓ ///	Қонақ: Күйеуі қайтыс болып кеткен кісілер болмаса, ажырасып кеткен әйел кісілер үйленгісі келетін болса, болмаса бір ер-азамат ол кісілерге хитба салуға ниет қылып жүрген болса, шариғат күйінше әйел кісі әйдә мезгілін бітуі керек. Ол әйдә мезгілі дегеніміз не нәрсе төрт ай он күнге дейін тазаруын күтеді. Төрт ай он күн біткеннен кейін одан кейін жаңағындай жанамалай, ишарамен хитба жасауға рұқсат етіледі деген.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші:↑ йағній → // жаңағы ^уөзіңіз айтқандай әйдә мерзімі белгіленген уақыт бітпеген әйел адамға хійтба жасау ^уол ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ басы бос әйел ^йемес болып саналады ↓ /// ↑ ^йекінші жағынан ^уол → // мүмкін жүкті болуы да мүмкін мысалыға ↓ /// ↑ сол фійх мәселесі үшін сол нәрселер қаралады ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ бұл нәрселер йағній құранда айтылып кеткен ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ құранда айтылған нәрселер ійә ↑ ///	жүргізуші: ↑ йағній → // жаңағ'өзүңүз айтқандай әйдә мерзімі ͡б̊елгілеңген ^ұуақыт ͡ пітпеген әйел адамға хыйтпа жасау ол ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ басы ͡ б̊ос әйел ^йемес ͡ полұп̊ саналады ↓ /// ↑ ^йекінші жағынан ^уол → / мүмкүн жүктү ͡ б̊олұуұ ͡ да мүмкүн мысалыға ↓ /// ↑ сол фійх мәселес'үшүн сол нәрселер ͡ ғаралады ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бұл нәрселер йағній құранд'айтылып кеткең ͡ ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ құранд'айтылған нәрселер → // ійә ↑ ///	Жүргізуші: Яғни, жаңағы өзіңіз айтқандай әйдә мерзімі белгіленген уақыт бітпеген әйел адамға хитба жасау ол. Қонақ: Басы бос әйел емес болып саналады. Екінші жағынан ол, мүмкін, жүкті болуы да мүмкін мысалыға. Сол фих мәселесі үшін сол нәрселер қаралады. Жүргізуші: Бұл нәрселер, яғни құранда айтылып кеткен ғой. Қонақ: Құранда айтылған нәрселер, иә?
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ кей бауырлар мысалыға мына үйленүу мәселесінде ^уондаған бойжеткенмен хійтба жасасып → // бірақта үйленбей жатады ↓ /// ↑ ^уосы дұрыспа негізі ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жолға қойатын мәселе болып тұр негізі шынына келетін болсақ ↓ /// ↑ ^уөйткені көп бауырларымыз көрсеқызар болып → // әдемілігіне қарап → // түр-тұлғасына → // болмаса кейбірісі мал дүнійесіне қарап → // сондай шарттарын қойып алады⁀да ↓ /// ↑ әрбір қызбен танысып → // сөйлесіп → // кезігіп ұнатпағаннан кейін басқа біреумен хійтба жасап → // ^уол ұнамай қалса және басқа біреумен хійтба жасап → // сөйтіп хійтба жасаған қыздарының саны ^уон нешеден асып кетед ↓ ///	жүргізуші: ↑ кей бауұрлар мысалыға → // мын'үйлөнүу мәселесінд'ондаған бойжеткеммен хыйтпа жасасып → // бірақ т'үйлөмбөй жатады ↓ /// ↑ ^уосұ дұрұс па негізі ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жолға ͡ ғойатын мәселе ͡б̊олұп тұр негізі → // шынына ͡ гелетім болсақ ↓ /// ↑ ^уөйткөнү көп бауұрларымыз гөрсөғызар ͡б̊олұп → // әдемілігіне ғарап → // түр тұлғасына → // б̊олмаса ͡ гейб̊ірісі мал дүнүйөсүне ͡ ғарап → // сондай шарттарың ͡ ғойұб̊ ͡ алады да ↓ /// ↑ әрб̊ір ͡ ғызб̊ен танысып → // сөйлөсүп → // кезігіб̊ ͡ұнатпағаннаң ͡ гейім басқа ͡ б̊іреумөн хыйтпа жасап → // ^уол ұнамай ͡ ғалса және ͡ б̊асқа ͡ б̊іреумөн хыйтпа жасап → // сөйтүп хыйтпа жасағаң ͡ ғыздарының сан'он нешеден асып кетеді ↓ ///	Жүргізуші: Кей бауырлар мысалыға мына үйлену мәселесінде ондаған бойжеткенмен хитба жасасып, бірақ та үйленбей жатады. Осы дұрыс па негізі. Қонақ: Жолға қоятын мәселе болып тұр, негізі шынына келетін болсақ. Өйткені көп бауырларымыз көрсеқызар болып, әдемілігіне қарап, түр-тұлғасына, болмаса кейбірісі мал-дүниесіне қарап, сондай шарттарын қойып алады да. Әрбір қызбен танысып, сөйлесіп, кезігіп ұнатпағаннан кейін басқа біреумен хитба жасап, ол ұнамай қалса және басқа біреумен хитба жасап, сөйтіп хитба жасаған қыздарының саны он нешеден асып кетеді.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ хійтба ^уол ^йер азаматтың қолында болғаннан кейін бійлігі → // ^йер азамат ^уойланұу керек ↓ /// ↑ нәпсісімен ^йемес ійманымен ^уойланып → // содан кейін жаңағындай хійтба жасаған кезде жүрегіне шарт қойұу керек ↓ /// ↑ сол шарттың бірі түріне ^йемес ^йең бірінші шарт ійманына → // тақұуалылығына → // тектілігіне деген шарттарды қойып барып → // содан кейін хійтба жасаса → // ійншалла құдай қаласа ^уол кісінің хійтбасы берекелі болад және⁀де табысты болад деп ^уойлаймын ↓ ///	↑ хыйтп'ол ^йер азаматтың ͡ ғолұнда ͡ б̊олғаннаң гейім бійлігі → // ер азамат ^уойұланұу ͡ герек ↓ /// ↑ нәп̊сісімен ^йемес → // ыйманымен ^уойланып → // содаң ͡ гейін жаңағындай хыйтпа жасағаң ͡ гезде → / жүрөгүне шарт қойұу ͡ герек ↓ /// ↑ сол шарттың бірі түрүн'емес → // ^йең бірінші шарт ыйманына → // тақұуалылығына → // тектілігіне деген шарттарды қойұп ͡ парып → // содаң ͡ гейін хыйтпа жасаса → // ыйншалла ͡ ғұдай ͡ ғаласа → // ол ͡ гісінің хыйтпасы ͡ б̊ерекелі ͡ б̊олады және де таб̊ысты ͡б̊олады → / деб̊ ͡^уойлаймын ↓ ///	Хитба ол ер-азаматтың қолында болғаннан кейін билігі ер-азамат ойлану керек. Нәпсісімен емес, иманымен ойланып, содан кейін жаңағындай хитба жасаған кезде жүрегіне шарт қою керек. Сол шарттың бірі түріне емес, ең бірінші шарт иманына, тақуалылығына, тектілігіне деген шарттарды қойып барып, содан кейін хитба жасаса, Иншалла Құдай қаласа ол кісінің хитбасы берекелі болады және де табысты болады деп ойлаймын.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ хійтбаның санының артұуы негізінен хійтбашыға ұсыныс тастаған кезде → // ^уол қыз жайлы белгілі бір мәліметтерді йағній уәлійінен болсын немесе құрбыларынан сұрап білмей барып қалудан ғой ^йенді ↓ /// ↑ себебі ана бозбала → / бойжеткенге сұрақ қойған кезде → / оңтүстіктің жігіті болұуы мүмкін → // қыз ^уоңтүстікке шыққысы келмеуі мүмкін ↓ /// ↑ ^уолар бір бірімен алдын ала мәлімет алмағандықтан мысалыға уәлійінен ↓ /// ↑ ^уол бірден сол жерде белгілі болады → // йағній ^уөзі ^уоған тұрмысқа шыққысы келмейтін болып қаладыда ↓ /// ↑ сондай себептермен йағній → // көбейе бередіғо хійтба деген ↓ /// ↑ мысалыға хійтбада бойжеткен телефон нөмірін сұрап → / немесе кейін хабарластырып → // хат жазысып тұрұуға боладыма ↓ ///	жүргізуші:↑ хыйтпаның санының артұуұ негізінен хыйтпашығ'ұсұнұс тастағаң ͡ гезде → / ^уол қыж ͡ жайлы ͡ б̊елгілі ͡ б̊ір мәліметтерді → // йағній ^үуәлійінен болсұн немесе ғұрб̊ұларынан сұрап ͡ пілмей барып қалұудаң ғой ^йенді ↓ /// ↑ себ̊еб̊'ана бозб̊ала → // бойжеткеңге сұрақ қойғаң ͡ гезде → / ^уоңтүстүктүң жігіті ͡ б̊олұуұ мүмкүн → // қыз ^уоңтүстүккө шыққысы ͡ гелмеуү мүмкүн ↓ /// ↑ ^уолар б̊ір ͡ б̊ірімен алдын ала мәлімет алмағандықтан мысалыға ^үуәлійінен ↓ /// ↑ ^уол бірден сол жерде ͡ б̊елгілі ͡ б̊олады → // йағній ^уөзү ^уоған тұрмұсқа шыққысы ͡ гелмейтім болұп қалады да ↓ /// ↑ сондай себ̊ептермен йағній → // көб̊өйө ͡ б̊ереді ғой хыйтпа деген ↓ /// ↑ мысалыға хыйтпада ͡ б̊ойжеткен телепон нөмүрүн сұрап → / немесе ͡ гейін хаб̊арластырып → // хат ͡ шазысып тұрұуға ͡ б̊олады ма ↓ ///	Жүргізуші: Хитбаның санының артуы, негізінен, хитбашыға ұсыныс тастаған кезде, ол қыз жайлы белгілі бір мәліметтерді, яғни уәлиінен болсын немесе құрбыларынан сұрап білмей барып қалудан ғой енді. Себебі ана бозбала бойжеткенге сұрақ қойған кезде оңтүстіктің жігіті болуы мүмкін, қыз оңтүстікке шыққысы келмеуі мүмкін. Олар бір-бірімен алдын ала мәлімет алмағандықтан мысалыға уәлиінен. Ол бірден сол жерде белгілі болады, яғни қыз оған тұрмысқа шыққысы келмейтін болып қалады да. Сондай себептермен, яғни көбейе береді ғо хитба деген. Мысалыға хитбада бойжеткен телефон нөмірін сұрап немесе кейін хабарластырып, хат жазысып тұруға болады ма.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ ^уосы мәселе ^йенді шамалы күрделі → // шамалы ауырлау мәселе негізі қазіргі қоғамымызда ↓ /// ↑ беделді ғалымдар ^уосы мәселеде ^уөзінің пікірін айтқан ^йекен ↓ /// ↑ бұл телефонда бір бірімен сөйлесу → // интернет арқылы сөйлесу ↓ /// ↑ әзір неше уатсап дейді → // неше түрлі нәрселер шығып кеттіғой ^йенді ↓ /// ↑ сонымен бір бірінің фотосын жіберіп → // несін жіберіп сөйлесүу жеке қалұу болып табылады деп айтқан ^йекен ↓ /// ↑ жеке қалып қойұу болып табылады ↓ /// ↑ пайғамбарымыздың хадійсі бар → // ^йекі адам жеке қалса үшіншісі шайтан болады деген ↓ ///	қонақ: ↑ ^уосұ мәсел'енді шамалы ͡ гүрдөлү → // шамал'ауұрлау мәселе негізі ͡ ғазіргі ͡ ғоғамымызда ↓ /// ↑ беделді ғалымдар ^уосұ мәселед'өзүнүң пікірін айтқан ^йекен ↓ /// ↑ бұл телефонда ͡б̊ір-б̊ірімен сөйлөсүу → // ійнтернет арқылы сөйлөсүу ↓ /// ↑ әзір неше ^ұуатčап дейді → // неше түрлү нәрселер шығып кетті ғой ^йенді ↓ /// ↑ сонұмем бір-б̊ірінің фотосұн жіб̊еріп → // несін жіб̊еріп̊ → // сөйлөсүу → // жеке қалұу ͡ б̊олұп таб̊ылады деб̊ ͡ айтқан ^йекен ↓ /// ↑ жеке қалып қойұу ͡ б̊олұп таб̊ылады ↓ /// ↑ пайғамбарымыздың хадійсі ͡ б̊ар → // ек'адам жеке қалса → // үшүншүсі шайтам болады деген ↓ ///	Қонақ: Осы мәселе енді шамалы күрделі, шамалы ауырлау мәселе негізі қазіргі қоғамымызда. Беделді ғалымдар осы мәселеде өзінің пікірін айтқан екен. Бұл телефонда бір-бірімен сөйлесу, интернет арқылы сөйлесу. Әзір неше уатсап дейді неше түрлі нәрселер шығып кетті ғой енді. Сонымен бір-бірінің фотосын жіберіп, несіп жіберіп сөйлесу жеке қалу болып табылады деп айтқан екен. Жеке қалып қою болып табылады. Пайғамбарымыздың хадисі бар екі адам жеке қалса үшіншісі шайтан болады деген.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ ^уоның үстіне хійтба деген неке қыйу ^йемес қой → // сонда ^йегерде біреудің хійтба жасасқан кезде → / біреудің сүуретін немесе телефонын алып ^йегер ұнамай қалса ^уол баланы ↓ /// ↑ ^уоны басқа бауырларына таратып ^йертең ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ дұрыс ^йемес болып табылады ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ хійтбаның мақсаты сол ^йемеспа → // басқа уақытқа сұрақ қалдырмай → // сол жерде бәрін шешіп алу ↓ ///	жүргізуші: ↑ ^уонұң үстүнө хыйтпа деген неке қыйу емес қой → // сонд'егерде б̊іреудүң хыйтпа жасасқаң ͡ гезде → // біреудүң сүурөтүн → / немесе телефонұн алыб̊ ͡ ^йегер ұнамай ғалс'ол баланы ↓ /// ↑ ^уонұ ͡ б̊асқа ͡ б̊ауұрларына таратыб̊ ͡ ^йертең ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ дұрұс ^йемес ͡ полұп таб̊ылады ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ хыйтпаның мақ̊саты сол ^йемес па → // басқа ^ұуақытқа сұрақ қалдырмай → // сол жерде ͡ б̊әрін шешіб̊ ͡ алұу ↓ ///	Жүргізуші: Оның үстіне хитба деген неке қиу емес қой, сонда егерде біреудің хитба жасасқан кезде біреудің суретін немесе телефонын алып, егер ұнамай қалса ол баланы. Оны басқа бауырларына таратып ертең. Қонақ: Дұрыс емес болып табылады. Жүргізуші: Хитбаның мақсаты сол емес па, басқа уақытқа сұрақ қалдырмай, сол жерде бәрін шешіп алу.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ:↑ хійтбадан кейін сыйлық берүуге ^ұрұқсат ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ^йегерде ^уол шешілсе йағній ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ шешілсе ^йегер → // мысалыға жаңағындай ^йенді адам көргеннен кейін белгілі болады ғой ↓ /// ↑ көрісің сөйлескеннен кейін қазақта сөз барғой жылқы кісінескенше → // адам сөйлескенше дейді ↓ /// ↑ ғалымдар айтқан тілінің арқасына жасырынып тұрұушы дейді ↓ ///	қонақ: ↑ хыйтпадаң ͡ гейін сыйлық ͡ перүугө ^ұрұқ̊сат ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ егерд'ол шешілсе йағній ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ шешілс'егер → // мысалыға жаңағындай ^йенд'адам көргөннөң ͡ гейім белгілі ͡ б̊олады ͡ ғой ↓ /// ↑ көрүсүң сөйлөскөннең ͡ гейің ғазақта сөз ͡ б̊арғой жылқы ͡ гісінескенше → // адам сөйлөскөнше дейді ↓ /// ↑ ғалымдар айтқан → // тілінің арқасына жасырынып тұрұушұ дейді ↓ ///	Қонақ: Хитбадан кейін сыйлық беруге рұқсат. Жүргізуші: Егерде ол шешілсе, яғни. Қонақ: Шешілсе егер, мысалыға жаңағындай енді адам көргеннен кейін белгілі болады ғой. Көрісіп сөйлескеннен кейін қазақта сөз бар ғой, жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше дейді. Ғалымдар айтқан тілінің арқасына жасырынып тұрушы дейді.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ сөйлегеннен кейін адам ақыйқаты ашылады дейді ↓ /// ↑ ^йенді сол хійтбаның ^уөзі сөйлесу тілдесу ғой ↓ /// ↑ ата-анасының ^ұрұқсатымен жақындарының ^ұрұқсатымен барып мысалыға бізде қазақій дәстүрде не сырға салу → // хійтба жасап жүрмін → // басқа біреу хійтба салып кетпесін → // ұнадың бір белгі ^іретінде ↓ ///	↑ сөйлөгөннең ͡ гейін адам ақыйқат'ашылады дейді ↓ /// ↑ ^йенді сол хыйтпаның ^уөзү сөйлөсүу → // тілдесүуғой ↓ /// ↑ ат'анасының^ұрұқ̊сатымен → //жақындарының ^ұрұқ̊сатымем барып → // мысалыға ͡ б̊ізде қазақый дәстүрдө не сырға салұу → // хыйтпа жасаб̊ ͡ жүрмүн → // басқа ͡ б̊іреу хыйтпа салып кетпесін → // ұнадың бір ͡ б̊елгі ^іретінде ↓ ///	Сөйлегеннен кейін адам ақиқаты ашылады дейді. Енді сол хитбаның өзі сөйлесу тілдесу ғой. Ата-анасының рұқсатымен, жақындарының рұқсатымен барып, мысалыға бізде қазақи дәстүрде не сырға салу хитба жасап жүрмін басқа біреу хитба салып кетпесін ұнадың бір белгі ретінде.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ аллах ^уөзінің бір хадійсінде некені жарійа → // хійтбаны жасырын істеңдер депті бұны қалай түсінеміз ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ неке әшкерелеу болып әшкере жасаңдар деген мақсаты ^уөйткені ^йең бірінші нәрсе сол қыз баламен жігіттің басқа біреулердің сөзінде тілінде кетпеуі керек → // йағній ғайбатқа ^уөсекке ілінбеуі керек ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ жаман ^уойға салынбауы қажет ↓ ///	жүргізуші:↑ аллах ^уөзүнүң бір хадійсінде некені жәрійа → // хыйтпаны жасырын істеңдер депті → // б̊ұнұ қалай түсүнөміз ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ нек'әшкерелеу болұб̊ ͡ әшкере жасаңдар деген мақ̊саты → // өйткөнү ^йең бірінші нәрсе сол ғыз ͡ б̊ала мен жігіттің басқа ͡ б̊іреулөрдүң сөзүндө тілінде ͡ гетпеуү ͡ герек → // йағній ғайб̊атқа → // өсөккө ілімбеуү ͡ герек ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ жаман ^уойға салымбауұ ͡ ғажет ↓ ///	Жүргізуші: Аллах өзінің бір хадисінде некені жария, хитбаны жасырын істеңдер депті бұны қалай түсінеміз. Қонақ: Неке әшкерелеу болып әшкере жасаңдар деген мақсаты өйткені ең бірінші нәрсе сол қыз баламен жігіттің, басқа біреулердің сөзінде тілінде кетпеуі керек яғни ғайбатқа өсекке ілінбеуі керек. Жүргізуші: Жаман ойға салынбауы қажет.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ жаман ^уойға салынұу → // ^уолар туралы сондай бір ^уөсек айан тарамауына ^йең бірінші нәрсе → // ^уосы нәрсе себепші болады ↓ /// ↑ ^уөйткені неке қыйылды халайық → // жарандар → // жақындар міне некелесті деп халыққа жар салғаннан кейін → / ^уол болды некелесті ↓ /// ↑ шаңырақ құрды ^уоларға ^йенді сөз келмейді → // былайша айтқанда ↓ /// ↑ сөзден қорықпайды ↓ /// ↑ хійтбаны жасырын жасаңдар дегенде → // былайша ^йер азаматтыңда → // әйел азаматтыңда абыройы қорғалған ійсламда ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ жаман ^уойға салынұу → // ^уолар тұуралы сондай бір ^уөсөг ͡ айан тарамауұн'ең бірінші нәрсе → // осұ нәрсе себ̊еп̊ші ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ^уөйткөнү неке ғыйылды халайық → // жарандар → // жақындар міне некелесті деп халыққа жар салғаннаң ͡ гейін → // ^уол болдұ некелесті ↓ /// ↑ шаңырақ құрды → // оларға ^йенді сөз ͡ гелмейді → // былайш'айтқанда ↓ /// ↑ сөздөң ͡ ғорұқпайды ↓ /// ↑ хыйтпаны жасырын жасаңдар дегенде → // былайш'ер азаматтың да → // әйел азаматтың д'аб̊^ыройұ ͡ ғорғалған ыйсламда ↓ ///	Қонақ: Жаман ойға салыну, олар туралы сондай бір өсек-аян тарамауына ең бірінші нәрсе осы нірсе себепші болады. Өйткені неке қиылды халайық, жарандар, жақындар міне некелесті деп халыққа жар салғаннан кейін ол болды некелесті. Шаңырақ құрды оларға енді сөз келмейді былайша айтқанда. Сөзден қорықпайды. Хитбаны жасырын жасаңдар дегенде былайша ер азаматтыңда, әйел азаматтыңда абыройы қорғалған исламда.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ мысалыға сен хійтба жасап жүрсің бір қызға → // ұнамай қалды нестейсің ↑ /// ↑ ұнамай қалса бійссіймійллә дінде зорлық жоққой → // басқа бір ұнатқан қызыңмен хійтба жасарсың ↓ /// ↑ бірақ сен хійтба жасадым ^йекен деп басқа біреуге → // досыңа міне мына қыз деген мынандай ^йекен → // анандай ^йекен деп ^уо хійтбаны әрбір жасаған → // айтқан сөзіңнің барлығын айтып ^уотырсаң ^уол қыз баланың абыройын төккен болып саналады ↓ /// ↑ ^уөйткені сен ұнатпасаң → // басқа біреу ұнатады ↓ /// ↑ сенен басқа біреу → // ^уоған хійтба жасайды ↓ /// ↑ сол үшін ^уол басқа біреулердің алдында абыройы түспеу үшін → // ^уоның ақысы кетпеуі үшін → // сен ^уоны жасырын жасауың керек ↓ ///	↑ мысалыға сен хыйтпа жасаб̊ ͡ жүрсүң бір ͡ ғызға → // ұнамай ͡ ғалды → // нестейсің ↑ /// ↑ ұнамай ͡ ғалса → // б̊ійссіймійллә дінде зорлұғ ͡ жоқ қой → // басқа ͡ б̊ір ұнатқаң ͡ ғызыңмен хыйтпа жасарсың ↓ /// ↑ бірақ̊ сен хыйтпа жасадым ^йекен деп пасқа ͡ б̊іреугө → // досұңа міне мына ͡ ғыз деген мынандай ^йекен → // анандай ^йекен деп ^уо хыйтпан'әрб̊ір жасаған → // айтқан сөзүңнүң барлығын айтыб̊ ͡ ^уотұрсаң → // ^уол ͡ ғыз ͡ б̊аланың аб̊^ыройұн төккөн болұп̊ саналады ↓ /// ↑ ^уөйткөнү сен ұнатпасаң → // басқа ͡ б̊іреу ұнатады ↓ /// ↑ сенем басқа ͡ б̊іреу ^уоған хыйтпа жасайды ↓ /// ↑ сол үшүн ^уол басқа ͡ б̊іреулөрдүң алдынд'аб̊^ыройұ түспеу үшүн → // ^уонұң ақысы ͡ гетпеу'үшүн → / сен ^уонұ жасырын жасауұң ͡ герек ↓ ///	Мысалыға, сен хитба жасап жүрсің бір қызға, ұнамай қалды не істейсің? Ұнамай қалса биссимиллә дінде зорлық жоқ қой, басқа бір ұнатқан қызыңмен хитба жасарсың. Бірақ сен хитба жасадым екен деп басқа біреуге досыңа, міне, мына қыз деген мынандай екен, анандай екен деп о хитбаны әрбір жасаған, айқан сөзіңнің барлығын айтып отырсаң, ол қыз баланың абыройын төккен болып саналады. Өйткені сен ұнатпасаң, басқа біреу ұнатады. Сенен басқа біреу оған хитба жасайды. Сол үшін ол басқа біреулердің алдында абыройы түспеу үшін, оның ақысы кетпеуі үшін сен оны жасырын жасауың керек.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ мысалыға шарійғатта барғо ^йегерде қыз тұрмысқа шығайын деп жатса → // күйеу баланың мысалыға болашақ күйеу баланың мінез құлығында сен білетін болсаң → // танійтын болсаң ^уоны жасырмай айт дейді мысалыға ↓ /// ↑ сонда бұл қалай болады мысалыға → / сіз жаңағы хійтбада ^уоның құрбысы мысалы немесе досы ^уоған қайтадан хійтба жасайын десе мысалы ↓ /// ↑ ^уөзі хійтбада болған кісіге → // онда ^уоның жаңағы нелерін айтпау керекпа әлде ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ сонда ^ұрұқсат ^йетілген мәліметтер бар жаңағы ^ұрұқсат ^йетілмейтін мәліметтер бар ↓ /// ↑ Бір жігіт болды таныс жігіт → // жамағатымыз → // бауырымыз ^уол жігіт мысалыға көзі жарқырап тұр ^йекі көзі бірақ → // бір көзі көрмейді ↓ /// ↑ көзі жарқырап тұр → // жайнап тұр → // бірақ ^уол жігіт айтады мен бір қызбен хійтба жасап жүрмін кәзір ↓ ///↑ мені байқамайды дейді → // мені білмейді дейді → // ^й екі көзімді де көреді деп ^уойлайды ↓ /// ↑ бірақ менің мына көзім көрмейді дейді⁀да ↓ /// ↑ мен соны айтсам боладыма → // айтпасам бола⁀ма дейді ↓ /// ↑ осындай мәселелер бар міндетті түрде айтылұуы керек ↓ ///	жүргізуші: ↑ мысалыға шарыйғатта ͡ б̊ар ғой → // егерде ғыз тұрмұсқа шығайын деб̊ ͡ жатčа → // күйөу ͡ б̊аланың → // мысалыға ͡ б̊олашақ күйөу ͡ б̊аланың мінез ͡ ғұлұғұнда сем ͡ білетім ͡ болсаң → // таныйтым ͡ болсаң → // ^уонұ жасырмай айт дейді мысалыға ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊ұл ғалай болады → // мысалыға сіж ͡ жаңағы хыйтпад'онұң құрб̊ұсұ мысалы → // немесе дос'оғаң ͡ ғайтадан хыйтпа жасайын десе мысалы ↓ /// ↑ ^уөзү хыйтпада ͡ б̊олғаң ͡ гісіге → // онд'онұң жаңағы нелерін айтпау ͡герек п'әлде ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ сонда ^ұрұқ̊сат ^йетілген мәліметтер ͡ б̊ар жаңағы ^ұрұқ̊сат ^йетілмейтін мәліметтер ͡ б̊ар ↓ /// ↑ бір жігіт ͡ полдұ таныш ͡ шігіт → // жамағатымыз → // бауұрұмұз ^уол жігіт мысалыға → // көзү жарқырап тұр ^йекі ͡ гөзү → // б̊ірақ бір ͡ гөзү ͡ гөрмөйдү ↓ /// ↑ көзү жарқырап тұр → // жайнап тұр → // б̊ірағ ^уол жігіт айтады → // мем бір ͡ ғызб̊ен хыйтпа жасаб̊ ͡ жүрмүң ͡ кәзір ↓ /// ↑ мені ͡ б̊айқамайды дейді → // мені ͡ б̊ілмейді дейді → // ^йекі ͡ гөзүмдү де ͡ гөрөдү деб̊ ͡ ойлайды ↓ /// ↑ бірағ менің мына ͡гөзүм ͡ гөрмөйдү дейді да ↓ /// ↑ мен сон'айтčам болады ма → // айтпасам бола ма дейді ↓ /// ↑ ^уосұндай мәселелер ͡ б̊ар міндетті түрд'айтылұуұ ͡ герек ↓ ///	Жүргізуші: Мысалыға шариғатта бар ғо егер де қыз тұрмысқа шығайын деп жатса, күйеу баланың, мысалыға, болашақ күйеу баланың мінез құлығын да сен білетін болсаң, танитын болсаң оны жасырмай айт дейді, мысалыға. Сонда бұл қалай болады, мысалыға, сіз жаңағы хитбада оның құрбысы, мысалы, немесе досы оған қайтадан хитба жасайын десе мысалы. Өзі хитбада болған кісіге онда оның жаңағы нелерін айтпау керек па әлде. Қонақ: Сонда рұқсат етілген мәліметтер бар жаңағы рұқсат етілмейтін мәліметтер бар. Бір жігіт болды таныс жігіт, жамағатымыз, бауырымыз ол жігіт мысалыға көзі жарқырап тұр екі көзі бірақ, бір көзі көрмейді. Көзі жарқырап тұр, жайнап тұр бірақ ол жігіт айтады мен бір қызбен хитба жасап жүрмін қәзір. Мені байқамайды дейді, мені білмейді дейді екі көзімді де көреді деп ойлайды. Бірақ менің мына көзім көрмейді дейді да. Мен соны айтсам болады ма айтпасам бола ма дейді. Осындай мәселелер бар міндетті түрде айтылуы керек.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ болмаса бір жігіттер мысалыға псійхологійалық жаңағы ауытқұу бар мысалыға ↓ /// ↑ ^уондай кәдімгі айып кемшілігі бар нәрселер бар мысалыға → // мүмкін денесінде болұуы мүмкін ↓ /// ↑ кейбір нәрселерді ^йенді адамның ^уөзінің ішкі жаңағы табійғатында → // кейбір нәрселер болұуы мүмкін ↓ /// ↑ ^уол айып кемшіліктер хійтба деген сол бір бірімен түсінісүу → // келісүу сосын сол жерде ^ірійзалық білдіріп мысалыға ^йегер шыныменде жаңағындай ұнатып → // болды ^ірійзамын сол хійтбада сол шешіледі сол нәрсе ↓ ///	↑ болмаса ͡ б̊ір жігіттер мысалыға → // псұйхологұйалығ жаңағ'ауұтқұу бар мысалыға ↓ /// ↑ ^уондай ͡ гәдімг'айып кемшілігі ͡ б̊ар нәрселер ͡ б̊ар мысалыға → // мүмкүн денесінде ͡ б̊олұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ кейб̊ір нәрселерд'енді адамның ^уөзүнүң ішкі жаңағы таб̊ыйғатында кейб̊ір нәрселер ͡ б̊олұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ ^уол айып кемшіліктер → // хыйтпа деген сол бір б̊ірімен түсүнүсүу → // келісүу → // сосұн сол жерде ^ырыйзалық ͡ пілдіріп → // мысалығ'егер шыныменде жаңағындай ұнатып → // болдұ ^ырыйзамын сол хыйтпада сол шешіледі сол нәрсе ↓ ///	Болмаса бір жігіттер мысалыға психологиялық жаңағы ауытқу бар мысалыға. Ондай кәдімгі айып-кемшілігі бар нәрселер бар, мысалыға, мүмкін денесінде болуы мүмкін. Кейбір нәрселерді енді адамның өзінің ішкі жаңағы табиғатында кейбір нәрселер болуы мүмкін. Ол айып-кемшіліктер хитба деген сол бір-бірімен түсінісу, келісу сосын сол жерде ризалық білдіріп, мысалыға, егер шынымен де жаңағындай ұнатып, болды ризамын сол хитбада сол шешіледі сол нәрсе.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ немесе ат'анасы сырқат болұуы мүмкінғой → // мысалы жігіттің ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ата-анасы сырқат болұуы мүмкін ↓ /// ↑ соған ұқсаған кейбір жағдайлар болұуы мүмкін → // соның барлығын ^уосындай осындай деп хійтбада мысалыға барлығын ашып → // анықтап алғаны дұрыс болып ^йесептеледі ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ мәселенің басын ашып алу ^йертеңгі күні → // үйленгеннен кейін ажырасып кетпеуін ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ажырасып кетпеудің алғы шарты болып табыладығо ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ бойжеткен бір жігітті сыртынан ұнатса → // ^уонысын қалай білдірүу керек ↓ ///	жүргізуші: ↑ немес'ат'анасы сырқат ͡ полұуұ мүмкүң ͡ ғой → // мысалы жігіттің ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ат'анасы сырқат ͡ полұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ соған ұқ̊сағаң ͡ гейб̊ір жағдайлар ͡ б̊олұуұ мүмкүн → // сонұң барлығын ^уосұндай ^уосұндай деп хыйтпада мысалыға ͡б̊арлығын ашып → // анықтаб̊ ͡ алғаны дұрұс ͡ полұб̊ ͡ ^йесептеледі ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ мәселенің басын ашыб̊ ͡ алұу ертеңгі ͡ гүнү → // үйлөңгөннең ͡ гейін ажырасып кетпеуүн ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ ажырасып кетпеудүң алғы шарты ͡ б̊олұп таб̊ылады ғой ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бойжеткем бір жігітті сыртынан ұнатčа → // ^уонұсұң ͡ ғалай білдірүу ͡ герек ↓ ///	Жүргізуші: Немесе ата-анасы сырқат болуы мүмкін ғой мысалы жігіттің. Қонақ: Ата-анасы сырқат болуы мүмкін. Соған ұқсаған кейбір жағдайлар болуы мүмкін, соның барлығын осындай-осындай деп хитбада мысалыға барлығын ашып, анықтап алғаны дұрыс болып есептеледі. Жүргізуші: Мәселенің басын ашып алу ертеңгі күні үйленгеннен кейін ажырасып кетпеуін. Қонақ: Ажырасып кетпеудің алғы шарты болып табылады ғо. Жүргізуші: Бойжеткен бір жігітті сыртынан ұнатса, онысын қалай білдіру керек.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ қыз бала ұнатып қалса ^уол уәлій арқылы → // ^уөзінің жаңағы бауыры арқылы → // болмаса ^уөзінің жаңағы ағасы арқылы → // ана жігітке жеткізсе болады ↓ /// ↑ содан кейін пайғамбарымыз (с. ғ. с) сахабаларды солай істеген ↓ /// ↑ қызы хавса роделланың күйеуі қайтыс болған кезінде ^уосманға барып жаңағы айтад → // недійді менің қызымды ал дейді ↓ /// ↑ жоқ ^уол кісімен тұрмыс құра алмайтын сыйақтымын ↓ ///	қонақ:↑ қыз ͡ б̊ал'ұнатып қалс'ол ^үуәлій арқылы → // ^уөзүнүң жаңағы ͡ б̊ауұр'арқылы → // болмас'өзүнүң жаңағ'ағасы арқылы ана жігітке жеткіссе ͡ б̊олады ↓ /// ↑ содаң ͡ гейім пайғамбарымыз (с.ғ.с) сахаб̊аларды солай істеген ↓ /// ↑ қызы хавса ^ұроделланың ͡ гүйөуү ғайтыс ͡ полғаң ͡ гезінд'осмаңға барыб̊ жаңағ'айтады → // не дейді → // менің ͡ ғызымд'ал дейді ↓ /// ↑ жоқ → // ^уол ͡ гісімен тұрмұс құр'алмайтын сыйақтымын ↓ ///	Қонақ: Қыз бала ұнатып қалса, ол уәли арқылы өзінің жаңағы бауыры арқылы, болмаса өзінің жаңағы ағасы арқылы ана жігітке жеткізсе болады. Содан кейін Пайғамбарымыз (с. ғ. с) сахабаларды солай істеген. Қызы Хавса Роделланың күйеуі қайтыс болған кезінде Османға барып жаңағы айтады, не диді менің қызымды ал дейді. Жоқ ол кісімен тұрмыс құра алмайтын сияқтымын.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ сөйтіп жаңағы әбүу бәкірге айтады ^уол кісі үндемейд → // сосын пайғамбарымыз (с. ғ. с) жаңағы ^йестіп пайғамбарымыз (с. ғ. с) құда түсіп пайғамбарымыз (с. ғ. с) некелеседі ↓ /// ↑ жалпы бұл жерде мысалыға бір нәрсені ұстанұу керек → // неге ағаларына → // бауырларына айтып → // аға-бауырларыда дұрыс түсініп мысалыға сондай жақс'адам көрген кезде жібермеу керек ↓ ///	↑ сөйтүб̊ жаңағ'әб̊үу бәкірг'айтады → // ^уол гіс'үндөмөйді → // сосұм пайғамбарымыз (с. ғ. с) жаңағ'естіп → // пайғамбарымыз (с. ғ. с) құда түсүп → // пайғамбарымыз (с. ғ. с) некелеседі ↓ /// ↑ жалпы ͡ б̊ұл жерде мысалыға ͡ б̊ір нәрсен'ұстанұу герек → // нег'ағаларына → // бауұрларын'айтып → // аға-͡б̊ауұрларыда дұрұс түсүнүп → // мысалыға сондай жақ̊с'адам көргөң ͡ гезде жіб̊ермеу ͡ герек ↓ ///	Сөйтіп, жаңағы Әбу Бәкірге айтады ол кісі үндемейді, сосын Пайғамбарымыз (с. ғ. с) жаңағы естіп Пайғамбарымыз (с. ғ. с) құда түсіп Пайғамбарымыз (с. ғ. с) некелеседі. Жалпы бұл жерде мысалыға бір нәрсені ұстану керек, неге ағаларына, бауырларына айтып, аға-бауырлары да дұрыс түсініп мысалыға сондай жақсы адам көрген кезде жібермеу керек.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ негізі аға бауырлары → // уәлійлерінің міндетіғо → // йағній ^уол қызды тұрмысқа берүу ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ қызды тұрмысқа берүу міндеті → // ^уол міндетті түрде ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ бірінші хійтбадан шешім шығар'алмай жүрген қызға → // ^йекінші бір мұсылман хійтба ұсынса → // қыз бала нестейді ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ қазақта сөз бар түн ұзарса → // түс көбейеді дейд ↓ /// ↑ бір нәрсені шешімі шығармастан → // бір нәрсені нәтійжесін көрместен → // ұзаққа созып жіберсең ^уоның әрбір нәрсеге ^ұуланып әрбір нәрсеге байланып → // арқасынан неше түрлі бір мәселелер тұуындап кетүуі мүмкін ↓ ///	жүргізуші:↑ негіз'аға бауұрлары → // ^үуәлійлерінің міндеті ғой → // йағній ол қызды тұрмұсқа ͡ б̊ерүу ↓ /// ↑ қонақ ↓ ///↑ қызды тұрмұсқа ͡ б̊ерүу міндеті → // ^уол міндетті түрдө ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бірінші хыйтпадан шешім шығар'алмай жүргөң ͡ ғызға → // ^йекінші ͡б̊ір мұсұлман хыйтп'ұсұнса →қыз ͡б̊ала нестейді ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ қазақта сөз ͡ б̊ар → // түн ұзарса → // түс көб̊өйөді дейді ↓ /// ↑ бір нәрсені шешімі шығармастан → // бір нәрсені нәтійжесің ͡ гөрмөстөн → // ұзаққа созұб̊ ͡ жіб̊ерсең → // ^уонұң әрб̊ір нәрсег'ұуланып → // әрб̊ір нәрсеге ͡б̊айланып → // арқасынан неше түрлү ͡б̊ір мәселелер тұуұндап кетүуү мүмкүн ↓ ///	Жүргізуші: Негізі аға-бауырлары, уәлилерінің міндеті ғо, яғни ол қызды тұрмысқа беру. Қонақ: Қызды тұрмысқа беру міндеті ол міндетті түрде. Жүргізуші: Бірінші хитбадан шешім шығара алмай жүрген қызға, екінші бір мұсылман хитба ұсынса қыз бала не істейді? Қонақ: Қазақта сөз бар түн ұзарса, түс көбейеді дейді. Бір нәрсені шешімі шығармастан, бір нәрсені нәтижесін көрместен, ұзаққа созып жіберсең, оның әрбір нәрсеге уланып әрбір нәрсеге байланып, арқасынан неше түрлі бір мәселелер туындап кетуі мүмкін.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ хійтба жасаған кезінде → / тәуекел деген нәрсе бар ↓ /// ↑ аллаға тәуекел ^йету → // аллаға тапсырұу → // сосын алладан сұрау көмек сұрау ↓ /// ↑ ійншалла ійстійхара деген намаз бар ↓ /// ↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) сүннет ^уосы мәселелердіде жаңағы кеңінен тоқталып айтып кетеміз ↓ /// ↑ сол нәрселерді жасау керек ↓ /// ↑ адам ^уой соқты болып → // ^уөзім шешем ^йешкімге айтпаймын деп жүре берсе ^уол ұзаққа созыла беред ↓ /// ↑ ал біреумен хійтба жасап жүрген қыз бала → // қалай ^йекінші ^уоны тастай салып басқа біреумен хійтба жасайды ↓ ///	↑ хыйтпа жасағаң ͡ гезінде → / тәуөкөл деген нәрсе ͡ б̊ар ↓ /// ↑ аллаға тәуөкөл ^йетүу → // аллаға тап̊сырұу → // сосұн алладан сұрау → // көмөк̊ сұрау ↓ /// ↑ ыйншалл'ыйстыйхара деген намаз ͡б̊ар ↓ /// ↑ пайғамбарымыз (с. ғ. с) сүннөт ^уосұ мәселелерді де жаңағы ͡ геңінен тоқталыб̊ ͡ айтып кетеміз ↓ /// ↑ сол нәрселерді жасау ͡ герек ↓ /// ↑ адам ^уой соқтұ ͡ б̊олұп → // ^уөзүм шешем → // ^йешкімг'айтпаймын деб̊ жүрө ͡б̊ерсе → // ол ұзаққа созұла ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ал біреумөн хыйтпа жасаб̊ жүргөң ͡ ғыз ͡ б̊ала → / қалай ^йекінш'онұ тастай салып → // басқа ͡ б̊іреумөн хыйтпа жасайды ↓ ///	Хитба жасаған кезінде тәуекел деген нәрсе бар. Аллаға тәуекел ету, Аллаға тапсыру, сосын Алладан сұрау көмек сұрау. Иншалла истихара деген намаз бар. Пайғамбарымыз (с. ғ. с) сүннет осы мәселелерді де жаңағы кеңінен тоқталып айтып кетеміз. Сол нәрселерді жасау керек. Адам ой соқты болып, өзім шешем, ешкімге айтпаймын деп жүре берсе ол ұзаққа созыла береді. Ал біреумен хитба жасап жүрген қыз бала қалай екінші оны тастай салып басқа біреумен хитба жасайды.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ жаңа ^уөзіңіз айтып ^уөттіңіз → // ійстійхара намазы ↓ /// ↑ ^уол ійстійхара намазы қалай ^уоқылады ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ мысалыға бір істің ақырын → // соңын біл'алмайсыз ↓ /// ↑ ^уоның не қайырлы не ^уоның қайырсыз ^йекенін білмейсіз ↓ /// ↑ мысалыға бір қызбен үйленейін деп жатырсыз ^уол сізге кейін жақсы жар боладыма → // жоқ ажырасып кетедіма сол үшін сол үшін ^йекі жақтада ^йекі жақтада міндетті түрде хійтба жасағаннан кейін ійстійхара намазын ^уоқыған дұрыс ↓ ///	жүргізуші: ↑ жаң'өзүңүз айтыб̊ ^у͡өттүңүз → // ыйстыйхара намазы ↓ /// ↑ ^уол ыйстыйхара намазы қалай ^уоқұлады ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ мысалыға ͡ б̊ір істің ақырын → // соңұм біл'алмайсыз ↓ /// ↑ ^уонұң не хайырлы → // н'онұң хайырсыз ^йекенім білмейсіз ↓ /// ↑ мысалыға ͡ б̊ір ғызб̊ен үйлөнөйін деб̊ ͡ жатырсыз → // ^уол сізге ͡ гейін жақ̊сы жар ͡ б̊ола ма → // жоқ → // ажырасып кетеді ма → // сол үшүн → // сол үшүн ^йекі жақта да → // екі жақта да міндетті түрдө хыйтпа жасағаннаң ͡ гейін ыйстыйхара намазын ^уоқұған дұрұс ↓ ///	Жүргізуші: Жаңа өзіңіз айтып өттіңіз, истихара намазы. Ол истихара намазы қалай оқылады. Қонақ: Мысалыға, бір істің ақырын, соңын біле алмайсыз. Оның не хайырлы, не оның хайырсыз екенін білмейсіз. Мысалыға, бір қызбен үйленейін деп жатырсыз, ол сізге кейін жақсы жар болады ма, жоқ ажырасып кетеді ма сол үшін сол үшін екі жақта да, екі жақта да міндетті түрде хитба жасағаннан кейін истихара намазын оқыған дұрыс.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ дәрет алып келіп → // жаңағында тыйым салынбаған ^ұуақыттарда тұрып ^йекі бас намазын ^уоқыйсыз → // ^йекі бас намазын ^уоқығаннан кейін намазыңызды бітіргеннен кейін қолыңызды жайып ↓ /// ↑ ^йе аллахым мен сенің іліміңмен сұраймын → // сенің құдыретіңе сүйенемін ^йегер → // ^уосы іс мен үшін → // дүнійем үшін → // ақыретім үшін қайырлы болса ^уоны маған нәсіп ^йет ↓ /// ↑ маған жеңіл ^йет ^уоны ↓ /// ↑ ^йегер ^уол менің ^уосы іс → // ^уосы жар → // ^уосы қыз бала менің ақыретім үшін → // менің дүнійем үшін қайырсыз болса ^уонда мені алыс ^йет ↓ /// ↑ маған басқа қайырлысын → // басқа жақсысын нәсіп ^йет деп сұрайды ↓ /// ↑ ^уосылайша дұға жасап → // алладан сұрау ^уол ійстійхара намазы ↓ ///	↑ дәрет алып келіп → // жаңағында тыйым салымбаған ^ұуақыттарда тұрұп → // ^йекі ͡ б̊ас намазын ^уоқұйсұз → // ^йекі ͡ б̊ас намазын ^уоқұғаннаң ͡ гейін → // намазыңызды ͡ б̊ітіргеннең ͡ гейің ғолұңұзды жайып ↓ /// ↑ ^йе аллахым → // мен сенің іліміңмен сұраймын → // сенің ͡ ғұдіретіңе сүйөнөмін → // ^йегер → / ^уос'іс мен үшүн → // дүнүйөм үшүн → // ақіретім үшүн хайырлы ͡ б̊олса → // онұ маған нәсіб̊ ͡ ^йет ↓ /// ↑ маған жеңіл ^йет ^уонұ ↓ /// ↑ ^йегер ^уол менің ^уос'іс → // ^уосұ жар → // ^уосұ ғыз ͡ б̊ала менің ақіретім үшүн → // менің дүнүйөм үшүн хайырсыз ͡ б̊олса → // онда мен'алыс ^йет ↓ /// ↑ мағам басқа хайырлысын → // басқа жақ̊сысын нәсіб̊ ͡ ^йет деп̊ сұрайды ↓ /// ↑ ^уосұлайша дұға жасап → // алладан сұрау ^уол ыйстыйхара намазы ↓ ///	Дәрет алып келіп, жаңағында тыйым салынбаған уақыттарда тұрып, екі бас намазын оқисыз, екі бас намазын оқығаннан кейін намазыңызды бітіргеннен кейін қолыңызды жайып,Е, Аллахым, мен сенің іліміңмен сұраймын, сенің құдіретіңе сүйенемін, егер осы іс мен үшін, дүнием үшін, ақіретім үшін хайырлы болса, оны маған нәсіп ет. Маған жеңіл ет оны. Егер ол менің осы іс, осы жар, осы қыз бала менің ақіретім үшін, менің дүнием үшін хайырсыз болса, онда мені алыс ет. Маған басқа хайырлысын, басқа жақсысын нәсіп ет деп сұрайды. Осылайша, дұға жасап, Алладан сұрау ол истихара намазы.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ ^уөзіңіз айтып қалдыңыз жаңа ійстійхараның нәтійжесін күтеді ↓ /// ↑ бір біріне айтұу керек деп ↓ /// ↑ сонда нәтійжесі дегенде не түсінеміз ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ нәтійжесі дегенде пайғамбарымыз (с. ғ. с) ^уосы намазды үйретеді ↓ /// ↑ қалай ^уоқыйды → // не айтады бәрін үйреткен ↓ /// ↑ сол кезде ^уосы намазды ^уоқып → // содан кейін жүрегіңнің түбіне → / үңіл деген ↓ /// ↑ сол жүрегіңнің түбінде қандай ^уой келді → // сол ^уойда қайыр бар деп айтқан пайғамбарымыз (с. ғ. с) ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ^уосыған үйлен деген сыйақты үйленуді қалауың ↓ ///	жүргізуші:↑ ^уөзүңүз айтып қалдыңыж жаңа → // ыйстыйхараның нәтійжесің ͡ гүтөдү ↓ /// ↑ бір-͡б̊ірін'айтұу ͡ герек деп ↓ /// ↑ сонда нәтійжесі дегенде → / не түсүнөміз ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ нәтійжесі дегенде пайғамбарымыз (с. ғ. с) ^уосұ намазд'үйрөтөді ↓ /// ↑ қалай ^уоқұйдұ → // н'айтады → // бәрін үйрөткөн ↓ /// ↑ сол ͡ гезд'осұ намазд'оқұп → // содаң ͡ гейін жүрөгүңнің түб̊үнө үңүл деген ↓ /// ↑ сол жүрөгүңнің түб̊үндө ғандай ^уой ͡ гелді → // сол ^уойда хайыр ͡ б̊ар деб̊ ͡айтқам пайғамбарымыз (с. ғ. с) ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ^уосұған үйлөн деген сыйақт'үйлөнүудү ͡ ғалауұң ↓ ///	Жүргізуші: Өзіңіз айтып қалдыңыз жаңа истихараның нәтижесін күтеді. Бір-біріне айту керек деп. Сонда нәтижесі дегенде не түсінеміз? Қонақ: Нәтижесі дегенде Пайғамбарымыз (с. ғ. с) осы намазды үйретеді. Қалай оқиды не айтады бәрін үйреткен. Сол кезде осы намазды оқып, содан кейін жүрегіңнің түбіне үңіл деген. Сол жүрегіңнің түбінде қандай ой келді, сол ойда хайыр бар деп айтқан Пайғамбарымыз (с. ғ. с). Жүргізуші: Осыған үйлен деген сияқты үйленуді қалауың.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	қонақ: ↑ сезгім келеді ↓ /// ↑ алла саған сезім береді мүмкін ↓ /// ↑ мүмкін ^уондай бір сезім болмай → // бір қорқыныш болмаса жек көрүу болмаса аз маз бір ыңғайсыз сезім келүуі мүмкін ↓ /// ↑ сол жүрегіңнің түбіне үңіліп көр → // қара дейд ↓ /// ↑ ^уодан кейін ^йекінші түрі бар → // түс көруі мүмкін ↓ /// ↑ мысалыға құптан намазының жаңағы кезінде ^уоқыдың ↓ /// ↑ сосын бітірдің намазды → // ұйықтадың ↓ /// ↑ ұйықтап түсіңде жақсы түс көрдің соған байланысты ↓ /// ↑ ^уонда бійссіймійллә алланың ійшарасы ↓ /// ↑ бұл нәтійжесі негізі бір апта нәтійжесі болғанға дейін → / ^уоқылатын намаз ійстійхара намазы ↓ /// ↑ бір аптаға дейін созылұуы мүмкін → // ^йекі күнге → / болмаса үш күнге созылұуы мүмкін ↓ /// ↑ бірақта нәтійжесі болады ↓ ///↑ нәтійжесі болып → // сөйтіп ійстійхара намазымен үйленген → / талай жастар білеміз ↓ /// ↑ талай жақсылыққа жеткен → / кісілерді⁀де білеміз ↓ ///	қонақ: ↑ сезгім ͡ геледі ↓ /// ↑ алла саған сезім береді мүмкүн ↓ /// ↑ мүмкүн ^уондай бір сезім болмай → // бір ͡ ғорғұнұш ͡ полмаса → // жек көрүу ͡ б̊олмаса → // аз маз ͡ б̊ір ыңғайсыс ͡ сезім ͡ гелүуү мүмкүн ↓ /// ↑ сол жүрөгүңнің түб̊үн'үңүлүп көр → // қара дейді ↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін ^йекінші түрү ͡ б̊ар → // түс көрүуү мүмкүн ↓ /// ↑ мысалыға ͡ ғұптан намазының жаңағы ͡ гезінд'оқұдұң ↓ /// ↑ сосұм бітірдің намазды → // ұйұқтадың ↓ /// ↑ ұйұқтап → // түсүңдө жақ̊сы түс көрдүң соғам байланысты ↓ /// ↑ ^уонда ͡ б̊ійссіймійл'алланың ыйшарасы ↓ /// ↑ бұл нәтійжесі негізі ͡ б̊ір апта нәтійжесі ͡б̊олғаңға дейін ^уоқұлатын намаз ыйстыйхара намазы ↓ /// ↑ бір аптаға дейін созұлұуұ мүмкүн → // ^йекі ͡ гүңгө → // болмас'үш күңгө созұлұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ бірақта нәтійжесі ͡ б̊олады ↓ /// ↑ нәтійжесі ͡ б̊олұп → // сөйтүб̊ ͡ ыйстыйхара намазымен үйлөңгөн талай жастар ͡ б̊ілеміз ↓ /// ↑ талай жақ̊сылыққа жеткең ͡ гісілерді де ͡ б̊ілеміз ↓ ///	Қонақ: Сезгім келеді. Алла саған сезім береді, мүмкін. Мүмкін, ондай бір сезім болмай, бір қорқыныш болмаса, жек көру болмаса, аз-маз бір ыңғайсыз сезім келуі мүмкін. Сол жүрегіңнің түбіне үңіліп көр, қара дейді. Одан кейін екінші түрі бар түс көруі мүмкін. Мысалыға, құптан намазының жаңағы кезінде оқыдың. Сосын бітірдің намазды, ұйықтадың. Ұйықтап түсіңде жақсы түс көрдің соған байланысты. Онда биссимиллә Алланың ишарасы. Бұл нәтижесі негізі бір апта нәтижесі болғанға дейін оқылатын намаз истихара намазы. Бір аптаға дейін созылуы мүмкін, екі күнге болмаса үш күнге созылуы мүмкін. Бірақта нәтижесі болады. Нәтижесі болып, сөйтіп истихара намазымен үйленген талай жастар білеміз. Талай жақсылыққа жеткен кісілерді де білеміз.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	жүргізуші: ↑ ^уосы жаңа ^уөзіңіз айтқан ійстійхара намазын ^уоқұу барысында → / кеңесүуде маңызды дейді ↓ /// ↑ ^уосыған тоқталсаңыз ↓ /// ↑ кімдермен кеңеседі → // не мәселе жөнінде ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ қазағымызда сөз барғой → // кеңесіп пішкен тон келте болмас дейд ↓ /// ↑ кеңесүу тұуралы → / арнайы сүре бар құранда ↓ /// ↑ шора деген қыз балада → // ұл балада мысалыға кеңесүу керек ↓ /// ↑ ат'анасымен кеңесүу керек → // ^йең бірінші ат'анасы ^йенді жоқ болса → // ^уөзінің ағасымен кеңесүу керек → // бауырымен кеңесүу керек → // әпкесімен кеңесүу керек ↓ /// ↑ болмаса сол әкешешесінің тұуысқандарымен кеңесүуі керек ↓ /// ↑ ^уөйткені кеңесүу ^уол қайыр бар ^уода → // ^уода жақсылық бар ↓ ///	жүргізуші: ↑ осұ жаң'өзүңүз айтқан ыйстыйхара намазын ^уоқұу ͡б̊арысында → // кеңесүудө маңызды дейді ↓ /// ↑ ^уосұған тоқталсаңыз ↓ /// ↑ кімдермең ͡ геңеседі → // не мәселе жөнүндө ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ қазағымызда сөз ͡ б̊ар ғой → // кеңесіп пішкен тоң ͡ гелте ͡б̊олмас тейді ↓ /// ↑ кеңесүу тұуралы арнайы сүрө ͡ б̊ар ғұранда ↓ /// ↑ шора дегең ͡ ғыз ͡б̊ала да → // ұл бала да мысалыға ͡ геңесүу ͡ герек ↓ /// ↑ ат'анасымен ͡ геңесүу ͡ герек ^йең бірінші → // ат'анас'енді жоқ ͡ полса → // ^уөзүнүң ағасымең ͡ геңесүу ͡ герек → // бауұрұмөң ͡ геңесүу ͡ герек → // әпкесімең ͡ геңесүу ͡ герек ↓ /// ↑ болмаса сол әке-шешесінің тұуұсқандарымең ͡ геңесүуү ͡ герек ↓ /// ↑ ^уөйткөнү кеңесүу ^уол → / хайыр ͡ б̊ар ^уода → // ^уода жақ̊сылық ͡ пар ↓ ///	Жүргізуші: Осы жаңа өзіңіз айтқан истихара намазын оқу барысынды кеңесуде маңызды дейді. Осыған тоқталсаңыз. Кімдермен кеңеседі, не мәселе жөнінде? Қонақ: Қазағымызда сөз бар ғой кеңесіп пішкен тон келте болмас дейді. Кеңесу туралы арнайы сүре бар құранда. Шора деген қыз бала да, ұл балада, мысалыға, кеңесу керек. Ата-анасымен кеңесу керек, ең бірінші ата-анасы енді жоқ болса, өзінің ағасымен кеңесу керек, бауырымен кеңесу керек, әпкесімен кеңесу керек. Болмаса сол әке-шешесінің туысқандарымен кеңесуі керек. Өйткені кеңесу ол хайыр бар о да, о да жақсылық бар.
Бақытнұр Шаменұлы	▶	↑ ^уосындай қыз баламен таныстым → // ^уосындай ^ұуы ^уосындай ^йекен → // ^уосындай жерде тұрады ^йекен → // ^уосындай ^уосындай кәсіп істейді ^йекен → // болмаса ^уосындай жерде ^уоқыйды ^йекен ↓ /// ↑ н'айтасыз аға → // н'айтасыз әкетай деп сол кісілер шешімін айтады ↓ /// ↑ балам ^уосындай ^уосындай деп сол кісілермен ақылдасып → // ^уөзім білерлікке салынбастан → // кәзір көп жастарды білеміз ат'анасын'айтпастан → // ат'анасының қарсылығына қарамастан үйленіп жатады ↓ /// ↑ жаңағы ^уол ақыры жақсылыққ'апармай жатады ↓ /// ↑ ^уол неге сол жаңағы кеңеспеуден → // ақылдаспаудан сондықтан ақылдасұу керек міндетті түрде ақылдасұу керек ↓ ///	↑ ^уосұндай ͡ ғыз ͡ б̊аламен таныстым ^уосұндай → // ^ұрұуұ ^уосұндай ^йекен → // ^уосұндай жерде тұрады ^йекен → // ^уосұндай ^уосұндай ͡ гәсіб̊ ͡істейді ^йекен → // болмаса^уосұндай жерде ^уоқұйдұ ^йекен ↓ /// ↑ н'айтасыз аға → // не'айтасыз әкетай деп̊ сол ͡ гісілер шешімін айтады ↓ /// ↑ балам ^уосұндай ^уосұндай деп̊ сол ͡ гісілермен ақылдасып → // ^уөзүм білерлікке салымбастан → // кәзір ͡ гөб̊ жастарды ͡ б̊ілеміз → // ат'анасын'айтпастан → // ат'анасының ͡ ғарсылығына ͡ ғарамастан үйлөнүб̊ ͡ жатады ↓ /// ↑ жаңағы ^уол ақыры жақ̊сылыққ'апармай жатады ↓ /// ↑ ^уол неге → // сол жаңағы ͡ геңеспеудөн → // ақылдаспаудан → // сондұқтан ақылдасұу ͡ герег міндетті түрдө → // ақылдасұу ͡ герек ↓ ///	Осындай қыз баламен таныстым, осындай руы осындай екен, осындай жерде тұрады екен, осындай-осындай кәсіп істейді екен, болмаса осындай жерде оқиды екен. Не айтасыз аға, не айтасыз әкетай деп сол кісілер шешімін айтады. Балам осындай-осындай деп сол кісілермен ақылдасып, өзім білерлікке салынбастан, кәзір көп жастарды білеміз ата-анасына айтпастан, ата-анасының қарсылығына қарамастан үйленіп жатады. Жаңағы ол ақыры жақсылыққа апармай жатады. Ол неге сол жаңағы кеңеспеуден, ақылдаспаудан сондықтан ақылдасу керек міндетті түрде ақылдасу керек.
Балжан Омарова	▶			- Мақала бар ғой. Оның несін айтайын, оның жалпы болмысын айтам ба, несін айтайын? - Қалай айтқыңыз келед, солай айта беріңіз. - Да? - Ұялмаңыз, айта беріңіз. - Кәзір. - Сіз қай пәннің мұғалімісіз? -Қалай? - Қай пәннің мұғалімісіз? - Мен неміс-ағылшынның мұғалімін. - Иә-иә, иә. - Іі, неміс-ағылшын мұғалімімін, енді мұғалім болған соң көп сөйлейміз ғой, білесің. Бірақ, қазақ тілін армандап, оған жете алмай сол, ұстазыма еліктеп, неміс тілі, ағылшын мұғалімі болып кеттік қой. - Мынау, мынау тұр деп ойламай-ақ қойыңыз мынаны ше, мынау маған қарап сөйлей беріңіз, ешқандай бұл сізге нетпид деп ойлаңыз, жаңағы.. - Мхм.
Балжан Омарова	▶			- Ана жерге қоя салайын. - Кеше беру керек ед алдын ала шы, мына тақырыпты дайындап келіңіз деп. - Аа, жоқ, маған кәдімгідей, кәдімгі келініңізді, әшейін сыр қылып, менде бір, менің де келінім бар мысалы, сол сияқты қып айту керек. - Мхм, онда таныстырудың керегі жоқ, иә? - Егер аты-жөнін айтқыңыз келсе, айтыңыз, ол да жақсы бізге. Ал егер енді қайдан білейін, ол адам ренжіп қалмай ма? - Ертең ренжіп жүре ма дейсің ба? - Иә. - Мені неге айттыңыз деп.
Балжан Омарова	▶			-Иә, ал егер ондай емес деп, қайта жақсы, аты-жөнін айтып қойған жақсы десеңіз, онда не жоқ, иә? Маған қарап, мен әшейін сіздің бір подружкаңызбын деп отырып әңгіме айта берейік. Менің де келінім бар, менде төрт жыл болды, үш, төрт жыл қолымда тұрды, қалада тұрған қиын ғой. Кәдімгі квартирада, этаж үйде сөйтіп тұрдық, сомен былтыр осы сентябрьден бастап бөлек шықты. Менде өзі жалғыз ұлым, екі қызым бар ғой, со жалғыз ұлымды сол.. -Неге бөлек шығардың? -Іі, енді ана қалада тұру қиын, этаж үйде біріншіден, сонан екі балалы болды, сосын у-шу жаңағы үйде кешке қарай. -Благоустроенный үйде ма?
Балжан Омарова	▶			- Блаугостроенный үйде тұрамыз ғой. Сосын әрі ана ұлым әгі мені арқаланып нете ма, кішкене ерке, жаңағы үйде қалай болса солай жүред, сондай болды енді. Содан мен айттым, "мәә мынау кішкене енді өз семьяларыңа қарап, сөйту керек шығар" деп, сомен бөлек шықты. Қазір кәдімгі таза азамат болып келе жатыр бар ғой. - Әә, бөлек шыққаннан кейін. - Бөлек шыққаннан кейін бүйтіп өзіне қарап, отбасына қарап, балаларына қарап, тьфу-тьфу, тьфу, қазір маған қазіргі несі ұнайды, шыны керек. Со мен ойлап қалдым, әй осы дұрыс болған сияқты, білмейм енді. Бірақ енді келінім мен үш-төрт жылдай үйренді маған, менің қазір қызымдай боп, үйренді. Сол, сондай, сізде неше бала?
Балжан Омарова	▶			- Іі, менде екі ұл, екі қыз. Екеуі, үшеуі Алматыда тұратын, екі ұл, бір қыз Алматыда тұратын, бір қыз осы ауылға үйленген. Сосын, біз енді бұрынғыдай емес, кішкене қартайған соң, жылдар өтіп жатыр, бізге де күтім керек дегендей. Сосын алдық та, кіші ұлды көшіріп алдық. Қыстың күні келді. Олар енді бөлек тұрып үйренген, он жыл бөлек тұрды. Сосын ұлға айттым мен, "келіңдер, болмайды мына үйдің айналасын реттеңдер, біз деген кәзір ешнәрсе айтып келмейді, келіп, мына үйге ие болыңдар. Кәзір аяқ астынан неше түрлі жағдай болып жатыр" деп, жаңағы бала кішкене келгісі келмеді, сосын оны қолымызға алдық.
Балжан Омарова	▶			Әрине бөлек тұрып үйреніп қалған, енді ол өте кез келген адамға айта салу оңай ғой, бар да әшейін тұра сал, келе сал деген. Кәзір міне осы бір жыл болды бірге тұрып жатыр. А бірақ, үнемі, жиі барып тұрамыз Алматыға, келіп тұрады олар, немерелерге қараймыз, бірақ, бірге тұрмаймыз. Аралас-құралас дейді ғой, сондай боп тұрғанбыз. Ал енді менің үлкен келініме он жеті-он сегіз жыл болды, бөлек тұрады, Алматыда тұрады, сол, соны айтқым келеді. Бірі өмірде, адамның өмірінде ешкім сенбейтін нәрселер болады, иә? Мысалы, көп адамдарға қарасаңыз, келіндерін жамандап жатады, жамандамайд олар, іші толып кетеді ғой енді, ішіндегісін айтқысы келеді.
Балжан Омарова	▶			Сосын, жаңағы келініміз түскелі кәзір оның алты баласы бар, үш ұл, үш қызды бізге сыйлады, алты баласы бар. Сол келіннің бірі мен айтам да, бізді мама, папа дейді, өзінің әке-шешесін де мама, папа дейді. Енді бір ерекше жан ғой, енді мен айтып жеткізе алмайм жаңағы келінді, құдай тіл, көзден аман болсын, басынан орамал тастаған жоқ, біз қашан барсақ бізді қарсы алады, тойға барсақ жаңағы бір таңғалам да мен өзім де келін болып, отыз-қырық жыл жаңағы ата-енеммен бірге тұрдым, бірақ мен о кісілерге де сондай қызмет еткен адаммын. Бірақ енді жаңағындай етпептім деп өзім анализ жасайм да, жатып ап ойланам, мен Айнұр сияқты ондай жасамадым кейбір нәрселерді депші.
Балжан Омарова	▶			Өзімді шекарам болды мысалы, мен келінмін, неге мен мынаны істейм деп, бұл келін бізде аяқ-киімімізді шөткілейді біздің, тойға барсақ киімімізді түгел үтіктеп, киім ілгішке іліп, мама, міне дайын тұр дид. Соны қыздарына айтад, апаңмен мамаңды, атаңды шығарып сал тойға, әдеміле, түріне қара деп, балаларын жібереді, а бізді жылы-жұмсағын береді, жатқызады. Кәдімгі бізден бүткіл жағдайымызды сұрайды, не жаңалық боп жатыр, не істедіңіздер, ананы не істедіңіздер, мынаны не… Қас-қабағымызға қарайды, келіп тұрады ауылға, біз бармай қалсақ, келіп тұрады. Біздің киіміміздің бәрі солардың мойнында, біздің гардеробымызды көріп тұрады, киімнің бәрін алып беріп тұрады, шамасы жетпесе айтады, мама, менің шамам жетпейд, кішкене қосасыздар ма деп.
Балжан Омарова	▶			Ең аяғы, аяғымызға киетін нәски, шөлкиімізге дейін соның мойнында. Содан, ойлайм да, ол енді анасының тәрбиесі ғой деп өзінің, ойлайм да. Әйтпесе, біз бөлек тұрамыз, осы кеше ғана келіп кетті, мына демалыс күні, үш күндік демалыста бір күн келіп қонып, әңгімесін айтып кетті. Содан мен ойлайм да, бұл өмірде жақсы адамдар өте көп, Құралай, бұл өмірде мейлі сенің көршің болсын, мейлі сенің қызмет... Біз жаңағы терең зерттемейді екенбіз адамды. Мен үнемі іі келінін жамандайтын адамдардың ортасында жүрем да, сонда мен ойлаймын, әкем-ау, бұл деген ол да біреудің адамы ғой, ол да біреудің үлпілдетіп өсірген жаңағы маңлайына ешнәрсені жолатпай, үлпілдетіп өсіріп, үйінде ерке боп өскен қыздары ғой деп ойлайм.
Балжан Омарова	▶			Бірақ та енді көңіліне сыймай, соны айтады ғой жаңағы кісілер. Осындай менің келінім, осындай деп. Енді, мен үнемі педагог болғаннан кейін ылғи да мен өзім жатып ап анализ жасайм ғой, отырып ап та, кейбіреулер мен айтып қалам ғой о менің келінімде ондай емес, менің келінім бір жақсы адам, сырласамыз, бүткіл дүниенің бәрін айтамыз ғой екеуміз, анасы сияқты, ол маған жаңағы қызым сияқты айтып береді, бүткіл. Өзінің бала-шағасындағы, ортасындағы, бүткіл ішіне сыймаған дүниені ол маған айтады. Мама, мынандай ші, мынандай шы деп. Соған қарап ойлайм да, ыы айтпай қалса, жазад ватсапқа, аудио жібереді, мама, мынандай жағдай, мынандай жағдай боп жатыр, біз мынандаймыз, сіздер қандайсыздар деп.
Балжан Омарова	▶			Ал енді түрімізді көрсетпей қалсақ, видеомен шығады, қалайсыздар, не боп кеткенсіздер, немне боп жатыр деген сияқты. Соған мен байланып қалдым да, жаңағы келінге. Келінге байланып қалдым, жаңағы ол звондап, мен қызға ондай нәрсені айтпайм, қызбен ондай сырласпайм, жаңағы келінмен сырласам. Сосын екі мың жыирма бірінші жылы бізге балалар той жасап берді, жаңағы бізге қырық бес жыл болды да үйленгенімізге. Сосын мен айттым балаларға, балалар бір шәугім шәй берейік мына, қазақпыз ғой енді, елдің шәйін іштік, өмір сүріп, тірі жүргеніміздің өзі бір тәуба. Біз баршылықтан емес, шамаларың жете ма, бір шәугім шәй ішейік, ел-жұртқа, ауылға берейік десек, балалар айтады "жоға, ауылға емес, Алматыға береміз" деп.
Балжан Омарова	▶			"Ей бармай қалады ғой Алматыға адамдар", "жоқ, барады" деді. Жәрәйді, сосын Алматыға жасадық та, со кезде мен тойды жаңағы, ең алғаш сол келінмен ақылдастым ғой, қыздарға айтпағам ғой. Сосын деген бір ай бұрын уже билетін дайындап, қыздар, ай қыздармен емес, келін билетін дайындап, жаңағы анау кіші ұлым Алматыда болатын, оған дайындап, жаңағы той болатын залды дайындап, сосын жаңағы басқаларына айтып жатырмыз ғой. Ей бізге, біз той жасайық деп жатырмыз, өйстіп десек, ана үлкен қыз айтад, тәте дейтін мені, үйде апа, ата-енемнің қолында болдым ғой, сол айтад, "тәте, сіз неге бізге бірауыз айтпайсыз, біз қызыңыбыз ғой, неғып бірауыз ертерек айтпадыңыз" дид. Мен айтам, "бірінші Айнұрыма айттым" дедім, "енді бәрібір ғой, сонда да ертерек айтпайсыз ба" дид.
Балжан Омарова	▶			Неғылды дедім, не болды енді, ештеме жоқ қой, не істейсіңдер, енді солармен бөлісіп жатырм Алматыда жасайтын болған, сендер ауылдасыңдар, бара алмайсыңдар, енді солар дайындай берсін, жаңағы той залын, ананы, мұны деп мен айтып жатырм ғой. Сосын, екі қызым да, ұлым да жақсы көред жаңағы жеңгелерін ші, үлкен ғой, соны жақсы көред, сыйластығы. Жаңағы қолында тұрған дүниені ешқашан да, пендеміз ғой енді, менде болса екен, өзімде ғана, мынау енді артық нәрсе жоқ қой қазір, артық нәрсе жоқ. Соны менің өзім балаларым жесін деген сөзді айтпайды ғой ешқашан да. Жаңағы бар ма, мама ана бәленшеде жоқ болад, түгілінше де жоқ болатын, соны беріп жатырмын деген сияқты.
Балжан Омарова	▶			Көрші, көрші-қоландарымен де жақсы сыйласады, олардан да ештеңкесін аямайды. Алматыда тұрғанда көп жылы пәтер жалдап, пәтерден пәтерге көшіп жүрді. Сонда бір алақандай жерде жатады, біз барамыз, қайнысы барады, сонда мынандай алақандай жерде бәріміз жаттық. Сонда бір реніш, мына үйде тар мына балалармен деген сөзін естімедім. Соны ойлайм да, не үнемі ыы бір "шырақтарым" деген группа ашып қойдым, енді шырағымызды жағатын солар ғой ертең біз кетсек, соған шырақтарым дедім, онда сіңілім, сіңілімнің келіні, оның қыздары, келіндерімді жаңағы жерге қосып қойдым, шырақтарым группасына. Сол келіннің әке-шешесі де бар, ол кісі де, ол кісілер де жақсы адам және де үйде қолымда келін бар.
Балжан Омарова	▶			Жаңағы айттым ғой, он жыл бөлек тұрып, қолыма алдық деп. Ол келін де сыпайы өте, енді мүмкін біздің маңлайымызға жазған шығар, орамал тартады басына, сәлем салады. Бұл Жамбыл облысы, Шу, Шоқпардыкі. Бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөледі бұлар. Енді мүмкін ойлайм, менің балаларым жақсы болғаннан кейін, олар да жақсы боп жатқан шығар деп ойлайм да. Бірақ, әлемде балалар жақсы бола тұра, келіндері де дұрыс болмай жатқан қаншама адамдар бар. Балаларының тәрбиесіне қарайды, үлкен келінім дипломы болса да жұмыс істеген жоқ, балаларының тәрбиесіне қарайды, қыздарын да тәрбиелейді.
Балжан Омарова	▶			Қазір екі, ең соңғы сегіз жаста ұл мен қыз егіз, соларды біздің ата-бабамызды жаттатып қойған ғой. Жаңағы алдына алып, кәне айт, сен қай жақтан десе, мен Нарынқолданмын дид жаңағы үш жасар бала, атаң кім десе, Албан, оның ішінде Нұрболат, оның ішінде деп, жаңағы елін айтад та. Апаң аты кім десе, Балзан дид, бәрін айтқызып, үйретіп. Сен деген бәленше, Албанның ішінде мынандай елсің деп жаңағы балаға үйреткен ғой. Іі енді соны, сондай дүниені ойлаймын да, жаңағы кіші келін де, ол да мейірбике.
Балжан Омарова	▶			-Көңіл бөледі ол да, екеуміз ауылдамыз. Қазір балалардың тілі шықпайды ғой. Үш жасқа келді, біреуінің тілі жоқ. Біреуі бес жасқа келді, ол әрең шығардық, балалар бақшасына беріп және де үйде сөйлетіп, енді өзім жұмыс істеп, соны арасында үйде бір сағат жаңағыны… Балалардың кішкене дамытпаса, ауылмыз ғой біз, соны кішкене сөйлетемін дегендей. Сол келін, жаңағы келіннің ойлайм-ойлайм бұрында маған біреу айтқан ғой бір сыйластарым, ой келіндерді, келін деген ол не жасайд енді, жасандылық жасайды, жаңағы олар деп. Мен соған жүз пайыз ол жасандылық емес, ол қанша қашанға шыдап жүред күнде, күндердің күнінде атылады ғой.
Балжан Омарова	▶			Бірақ, бәрлық нәрсені байыппен, бәрін ақылмен, сондайлық ыыы шапшаң шешім қабылдамай, бәрін ретімен, туыстардың да несін бәрін жөнімен, ретімен. Алматыға барып қалғанда жаңағы туыстармен бір өлім-жітім, той-томалаққа барған кезде көбіміз жаңағы барып қаламыз ғой бір топ боп. Со кезде: “Мама олар қай жерге қонатын бопты, сөйлестіңіз ба, үйге кеп жата салмады ма, ана кісінің кішкене күтім керек еді ғой, ол кісі қандай жерге барып қалды, ана кісілер қалай қарсы алад? Үйге келсе де, осы жерде жақсылап бір шәй ішіп, терлеп, көз алдыңызда болмады ма” деген сөз айтқанда мен жүрегім деген енді ерекше бір сезім пайда болады ғой. Содан осы келінімнен үйрендім көп нәрсені.
Балжан Омарова	▶			Өзім енді ойлайтынмын да, біздер енді коммунистік партияның тәрбиелеген адамдарымыз ғой. Сол кезде бізді негізі дұрыс тәрбиелеген екен, әке-шешеміз өтірік айтпауға, ұрлық істемеуге, сол бір нәрсені бастасаң, аяғына дейін жеткізу дегенді. Сондай ғой біздің коммунистік партияның тәрбиесінің жақсы жерлері өте көп. Бізді әкеміз сондай тәрбиелеген, Ұлы Отан соғысының ардагері болды, кісінің ала жібін аттатпай. Даже бір қапшық ақша тауып алсаң да, оны апарып бер балам, бізге кесірі тиед, қой дегеннен кейін қой деп, сөйтіп отыратын. Сол, тәрбие бар, сонан кейін өзім тура сөйлеп үйренгем, мынау жоқ, бар деп.
Балжан Омарова	▶			Сол келінімнен жаңағыны әдемілеп жеткізуді үйрендім, сол келіннен көп нәрсе, сексен пайыз нәрсе үйрендім десем артық болмайды. Ол жаңағы жақсы жеткізед та, мынау болмай тұр, мынаны бүйтсек қайтеді, о кісілердің де көңіліне қарайық, о кісілер де мүмкін мынандай екі вариантын қарайықшы дегенді жаңағыдан үйрендім ғой. Сосын, жаңағы проблема жасап жүреді екем да көп нәрсені мен, ол проблема жасамайды ғой, соған таңғалам ғой, оны былай істей салайық, оның басқа мына вариантын жасайық мама, сіздікі болмаса біздікі тұр ғой, былай жасай салайық деген жеңіл түрлерін тез тауып, жаңағы маған үйретеді ғой. Сосын тез өкпелеп қалатынмын кісілерге ше, ол енді туа біткен мінез-құлық қой, сондықтан өкпелеп қалатынмын.
Балжан Омарова	▶			Сонда мама, мама, туыстарға ренжімеңізші, оларды өзіңізбен салыстырмаңыз, оларды қараңызшы, олардың жағдайын. Анау жұмыс істемейді, шақырмаса іштеңке қылмайды, қалып қалдыңыз бір жолы, келесі жолы шақырады, ұмытып қалған шығар, ұмытылып қалған, или адамдар толық боп кеткен шығар диді ғой. Немесе құдалықтан қалсаңыз да мама, олар енді өзінің де туыстары бар ғой, сіз бармадым деп, еш уақытта оған неңізді, көңіліңізді түсірмеңіз деген сөзді маған үйретті ғой. Мен жаңа өкпелеп қалдым, өкпелеп қалам дегендей және де күйеуін қандай күтетінді мен үйрендім. Мен жаңағы үйдегі ата академик, ауылда тұрсақ та, суретшілер одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері Алтынбек Сәрсембаевтың әкеп, өз қолынан таққан.
Балжан Омарова	▶			Сондай Райымбек ауданының екеуміз де құрметті азаматымыз. Сонда ол қаншалық кішкене аристократтың тұқымы, мен қарапайым семьядан шыққан, сегіз баладан шыққан, қарапайым бірде бар, бірде жоқ семьядан шыққанмын. Бірақ, енем мені таңдаған екен, мамам екеуі туыс бопты да, осы бәленшенің қызын аласың деп. Ол сол шешесі бойынша, шешесінің айтуы бойынша маған үйленген ғой, сонда мен кейде енді жаңағындай оның нелері ұнамай қалад.
Балжан Омарова	▶			Ойлайм да, ол енді аристократ болғаннан кейін енді кішкене шірейді ғой, кішкене салмақты шірейд. Мен айтам ана қалып қалды, істелінген жоқ, мынау қалып қалды, күйген тіршілікте дейм ғой, ол өнер адамы ғой, ол өнер адамы, ел уақытта сіздің шегеңізді қағып, сіздің құлап жатқан қораңызды тұрғызбайды екен. Мен соған сөзім жетті, сонда жаңағы атасын өзінің күйеуін қандай күтед та, атасын да солай күтетін, мен содан тәрбие алдым ғой мен жаңағы келіннен. Жаңағы ата, папам келді дейді, папам өте добрый дейді, папам өте добрый дейді.
Балжан Омарова	▶			Шешуіне болатын диді. Сосын үйге келгенде, барған кезде атасының киімдерін қарап, мама мынау ескірген, сіз әлі кигізіп жүрсіз ғой, мынаны тастау керек диді, біздің де, менің де киіміме. Сол атасын ерекше ыы күтед та, сосын мен айтам да, ол менің шалым ғой, жаңағы қыздай үйленген шалым, кәзір уже шал болды маған ол, менің күйеуім. Менде осылай неге қарамағам, осы уақытқа дейін деп өзімді өзім жаңағы... Қарайм ғой, бірақ та дәл жаңағындай құрмет, ол кісіге сөз салып, жаңағы сөзді сол кісіге, сіз шешіңізші деп жаңағы. Ол кісі енді мінезі ауыр да, үйреніп алған ғой маған, өзің шеше салшы, өзің сүйте салшы дегенге мен үйренгем. Сол, балаларына ерекше құрмет көрсетеді. Қанша олар жаңағы артық қылық істеп жатса да, жаңағы кешіріммен қарайд та.
Балжан Омарова	▶			Сонда үлкен ұлы бір рет кішкене бір артық қылықтар істеп, сүйтіп қойыпты да мен бар кезде. Сосын мен айттым, айтып жатырмын да, сені осы үйленгенде қандай қызға үйленесің, сенің алған жарыңа байланысты деп сүйтем ғой. Апа сіз дұрыс айттыңыз, мен тек қана анашым сияқты, мамам сияқты қызға үйленем диді, қараңызшы әкемді қалай күтед, мен сондай қызға үйленем деді. Мен жылап қойдым әлгі жерде, менің көзімнен жас шығып кетті да, мен жылап қалдым. Сосын мен айтып жатырмын да, Бачик дейм, жаңағы Нұрмұхамед аты, Бачик, мәә сен тура айттың ғой деймін. Мен мамаммен сырласам дейді, анаммен сырласам, анамнан іштеңкемді жасырмайм дейді.
Балжан Омарова	▶			Сонда ойладым енді баласы сондай дәрежеде, анасына деген қатты сенед. Сосын анда-санда менен тиын-тебен сұрайды ғой, сұрайтыны мың теңге. Сонда айтатын, апа менің мамама айтпаңыз бұл тиын сұрағаныңызды, көрдің ба, жүрегін ауыртқысы келмейді. Сонда, бала мен анасының арасындағы сыйластық қандай иә, ананың жүрегін ауыртқысы келмейді. Сол, өзім сонда мына енді кәзір осы жасқа кеп, жетпіске келіп қалған жасымда олар енді он жеті, он сегіз, жиырма жыл болып қалды. Сонда өзім көп нәрсені үйреніп, жаңағы, содан үлгі алдым ғой келінімнен, мен рас айтам, сонда..
Балжан Омарова	▶			- Қай жердікі? - Ненің, Ақши деген ауылдыкі ана Алматы… - Алматы, иә-иә. - Бірақ көшіп келген кішкентай кездерінде Алматыға, Грессте тұрад құда-құдағи. - Құда-құдағи бар ма? - Айнұр келін. - Жоқ, бар ма құда-құдағиыңыз? - Құда-құдағи бар. - Бар иә, ол кісілердің қайсысына ұқсаған сияқты? - Ау? - Ол кісілердің қайсысына ұқсаған сонда? - Мен қарасам әкесіне ұқсаған екен. Әкесі, шешенікі де бар, елу пайыз әкеден, елу пайыз шешеден келген ғой сонда. Жаңағы кісі күтуі, сол көңілмен, таза көңілмен қара нанын қойып, жаңағы кісіге жылы шыраймен шәйін, мейірімін төгіп отырып беріп, сол кісіні риза етуі, оның несі.
Балжан Омарова	▶			Мысалы мен айтам ғой, ойбай, ол кісі келді, қалай шәй береміз, енді көп дүние керек қой мына нежерден. Мама көп дүние керек жоқ, нанды, майды, қантты қояйық та, келсін-келсін, сөйлесейік, оған біз бар мейірімізді төгіп, көрейік та ол кісі не айтады екен, неге оған… Енді жоқ қой бізде, енді оны қайдан аламыз деген сөзді ол үйретті ғой, көрдің ба? Мен айтам ғой, жоқ, қарызданып барып алып келейін да, қояйық десем, мама, жоқ, қарызданбай тұра тұрыңыз. Ол кісіні көрейік деп, жаңағы, онымен отырып бір шыны қара шай, мынандай бір кусок нанды жеп, мен былай тойып келем, тойып шығам ана жерден. Сонда ол бар мейірімін және бір тал қайын бикеміз бар.
Балжан Омарова	▶			Әкесін мына, енді соның күйеуінің атасының қарындасы ғой, әпкесі болады атасының, менің қайын бикем ғой, сол кісіге де ерекше, әпкем келе жатыр деп. Ол кісі Алматыда тұрад, әпкем келе жатыр, ана туыс келе жатыр, солар біздің үйден дәм татқан жоқ, біраз уақыт болды деген сөзді сол айтады. Оның бәрі Құралай, мен ойлайм үйдегі тәрбиесі ғой, үйдегі тәрбиесі, көргені деп ойлайм. Сонда ылғи үнемі анализ жасайм да, жаңағындай берекелігі, кісі келгенде алдынан жүгіріп шығып, сәлем салмайды бірақ та, амандасып, үйге ертіп кіруі, оның не жағдаймен келген, күйеуі жоқ болса да оны тыңдап, не жұмыспен келдіңіз деген әңгімесі.
Балжан Омарова	▶			Соның бәрін ойлайм да, енді балаларға да, Алматының балаларының тәрбиесін білесің ғой, қыздар, кәзіргі балалардың бәрі соткы көреді иә. Мен ондайға шыдай алмаймын ғой, соткы көрсетпеңдерші дейм ғой. Бірақ, ол айтады, бәрі мама взаимно болу керек дид, көрсін диді, көрсін енді қалай оны көрсетпей тастап та көрдім диді. Көрсін, түсінетін кезде олар өзі де қарамайд диді. Сол, мен сол келінімді үлгі етем, үнемі содан көп дүниені үйрендім десем болады. Бір интернеттен бір кісі жазған екен, мен келінімнен үйреніп жүрмін деп, мен бірақ соны оқи алмай қалғам, неге екенін оқи алмай қалдым, көзім шалды да, енді оқи алмай қалам.
Балжан Омарова	▶			Қазір мен соны толыққанды кәзір айтам да, мен келінімнен көп нәрсені үйрендім. - Мамандығы кім? - Мамандығы ол бухгалтір екен, бірақ істемеген. Бухгалтір екен, істемеген. Ашық жарқын, өзі де әдемі, сұлу, көркем, сондай. Күйеуі айтқан ғой орамал тастама деп, соны орамал тастамайд. Сондай мейірімді, жүрегі жылы, жаңа көршінің балалары келсе де төбесіне қойып ойнатад, енді не істейм мама, ренжіп қалады ғой, оларда ол жоқ қой ойнайтын, сонда сол үшін келіп отыр ғой дейді ғой. Мен айтам шаршап келдім, мыналар тегі төңкеріп тастады ғой дим. Олардың үйінде ол жоқ қой, квартирада тұрып жатыр, соны көрсін, бірге ойнасын, бұзса бұзып қойсын, енді не істейміз дейді ғой, міне.
Балжан Омарова	▶			Сондай мейірімді, жүрегі жылы, сондай адам. Оны көрмесем тұра алмайм мен, көрсем, екеуміз шүйіркелесіп отырып, қара шайымызды ішіп, әңгімемізді соғып сүйтеміз. Сосын, Алматыға барарда, таксимен барамыз ғой енді, кейде өзіміздің мәшинемізбен барамыз, таксимен, сол кезде мен бара жатырмын деп айтам ғой, сонда авто саяхаттан, әйтпесе жолдың ортасынан, мәшина айдайд өзі, күтіп алад, салып алып барад. Сосын мен айтам, ей мен деген такси не, не шақырып бер деп таксисттерге айтам ғой, такси шақырып бер деп, таксимен барамын десем, жоқ, таксимен бармайсыз, өзім күтіп алам деп күтіп алад. Сондай, туыстар да жақсы көред, жолдас-жоралары, бәрі-бәрі жаңағы, ерекше жақсы көред та жаңағы келінді.
Балжан Омарова	▶			- Жаңағы жолдасын қалай қандай күтед дедіңіз ғой, сол туралы кішкене айтыңызшы. - Иә, ол… - Сіздің ұлыңыздың мамандығы кім? - Енді мамандығын айтпай-ақ қояйын, жолдасын, мамандығын айтпай-ақ қояйын. Ол келгенде жазады ғой енді, мен бара жатырмын дегенде, жүгіріп шығып, балаларына варатаны ашыңдар, әкең келе жатыр диді. Әкең келе жатыр дегенде бәрі соткыні лақтырып, түрлерін жөндеп, үйді жөндеп, тамақты дайындап, есіктің алдына бәрі шығад. Со мен ғана жатам, сосын деген күтіп, "ей қалдарың қалай, қалайсыңдар, не жаңалық боп жатыр" деп амандасып кіреді. Қалдарың қалай, ана ұл кішкентай егіз ұлға ассалаумағалейкум, әке ассалаумағалейкум деп үш ұл амандасад, қыздарының маңлайынан сүйед, кіред. Апам келді, апам келді деп бәрі шулайд.
Балжан Омарова	▶			Сонда, оо күшті болған екен ғой апаларың келгені, тәте дейді мені, апасы баққан ғой, тәтем келген екен ғой дид. Сосын, мен алдынан шығам ғой, кирелеңдеп мен шығам, жолдан ұрып-соққан шаршап, соны мені құшақтап, сүйіп. Ең төрге жаңағы балалары сүйрелеп, атасы болса, атасын отырғызад, я болмаса мені отырғызад. Апаңды отырғыздыңдар ма, жуынып жатып айтад, отырғыздыңдар ма, отырғыздық әке, отырғыздық дид. Сонан өзі келеді, ал бәрің отырасыңдар дид. Сонан бәріміз тамақ ішеміз, шәй ішеміз, әңгімелесеміз, не жаңалық, ауылдағы не жаңалық дид. Сонан келін күйеуіне қарайд та: "тағы да құяйын ба, дәріңді іштің ба? "
Балжан Омарова	▶			Деп сүйтіп жатады ғой, сонымен иә жатарда ішем, бағана ғана іштім, витамин іштің ба деп ана балаларына сөйлеп. Сосын біткенннен кейін мен айтам, ей жұмыстан шаршап келдіңдер, мен, маған қарамаңдар, баратын жерлерің болса, барыңдар дейм ғой. Жоқ, бармаймыз, сіз келдіңіз, біз қасыңызда боламыз деп, әйтеуір шулап ана үйге кіріп, мына үйге кіріп жүред. Сонан келін күйеуінің киімдерін дайындап қояды, киіміңді ауыстырмайсың ба деп жаңағы келеді ғой, содан ол ауыстырад киімін. Сонан жүред, оның қас-қабағына қарайд, зарядтап қояйын ба деп жатад, зарядтап қояды, екі-үш телефон ғой бір адамда кәзір, соны зарядтайд.
Балжан Омарова	▶			Сонымен әңгімелесеміз, ананы айтамыз, мынаны айтамыз, соныменен тәтем балық жақсы көреді, балықты қуырып бер, асып бер, уха жасап бер дейді. Сол айтып жатад, сонан иә жасайм дейді, тамағын жасайд, жаңағы ішіп жатам, содан ертесінде де сол күйеуіне кеткенше, қызметіне шығып кеткенше киімін жөндеп, бәрін реттеп беріп, мынау бүгін киетінің, мынау аяқ-киімің, мынау деп машинаны барып оталдырып келед. Соныменен, әлде есігін ашад, кетед, сондай ерекше сезіммен, қаншама адамдарды өмірде көріп жүрміз, өзі дөңгелеп жатад, соткы ұстап, жолдастары өзі құйып ішіп қара суын, түрегеп шығып кетеді ғой, ондай қалыптаспаған.
Балжан Омарова	▶			Жаңағы бір-біріне деген мейірім, жаңағындай ішіп-жеп, сөйлесіп бәрі, сөйтіп балаларға да, апаң келе жатыр дегенде балалардың бәрі жүгіріп келед. Жүгіріп кеп, құшақтап, жаңағы әңгімелесіп, Алматыға барып тойға барам деп дайындалам ғой, сол үлкен қызы он бірінші классқа көшті. Сол айтад, апа, прическаны жасатып пе едіңіз дид, е жасатпайм, жеті мың прическа жасатқанша сендерге бір нәрсе алып бермеймін ба, өзім. Қалай жасап аласыз, мен айтам, ана жерге қарайм да, өзім прическамды жасатып алам деп көрсетем ғой. Сөйтсем, тез жасайсыз апа, басқа еді ғой сіздің прическаңыз дид, жоқ керек жоқ, жеті мыңға оданша сендерге бірдеңке алып берем дейм да, өзім жасап келем.
Балжан Омарова	▶			Апа енді бетіңе макияж жасайм дим, жоқ ұят болад, ерніңді, жоқ, еш жерімді боямайм, мені осы өңіме, менің әжелік осындай өмірімнің өзі еркеулік емес па, қалай сендер мені жасай… Қасым өзімдікі айналайын, бетіме ештеңе де жақпайм, студент кезімде ештеңке жаққан жоқпын, жақпайм ештеңе дейм. Сонанкейін айтад апа сәл, сәл не жағып қояйық, ана немне крем ба, немне пудра ме ед, немне ед анандай бірдеңке, немне деп айтад білмейм.
Балжан Омарова	▶			Сондай жағып қоямыз дид, сөйтіп қойныма алып жатам, бәріміз жатамыз, жерге жатамыз домалап, анау дәулері тебед дид та, олар үш қыздың бір, дәулері бөлек жатад, а кішілерін алып жатам, сол. Сондай өмірде сондай мейірімімді, жаңағы ар жағын, түпкі жағын ойлайтын адам сондай маған кездесіп, мен өзімді қанша көп дүниеге ренжісем де, көп нәрсеге ренжіп қалсам да, сол жүрегіме менің демеу. Мысалы біреулер бірдеңкені медет тұтады ғой иә, мысалы қазіргі заманда көп дүниеде реніш көп.
Балжан Омарова	▶			Мен сол жаным Айнұрымды жүрегіме медет қылам, мен кез келген уақытта ренжігенде, бір нәрсе болған кезде Айнұрға жазып жіберем. Айнұр мынандай болды десем, мама ашуға берілмеңіз, өзіңізді қоя тұрыңыз, көрейік, өйтуге болмайды, ол бұл біздің туыс қой немесе ол біздің мынандайымыз ғой, сіз оған көп реніш білдірмеңіз, ойланайық деп маған демеу болад, медет болад, менің жаңағы қолтығымнан сүйрейд. Со кезде мен жадырап сала берем да, иә мен дұрыс істегем жоқ ана нәрсені дим, өзіме анализ жасайм.
Балжан Омарова	▶			- Іі, не, үйленген бойда сол Алматыда тұрды ма екеуі? - Үйленгеннен Алматыда тұрад, қолымызға келген жоқ. Бірақ, біз өте жиі бірге тұрамыз, Алматыға барамыз, алты ай, үш ай тұрамыз, олар келеді. Бізде қарым-қатынас өте жиі. Почти бірге барып, бірге тұрып. - Енді ол мына… Ұлдарыңыз нешеу? Келініңіз нешеу дедіңіз? - Екі тал келін. - Екі, мына келінмен қалай? - Мына кіші келінмен ба? - Иә.
Балжан Омарова	▶			- Бұл келін, кіші келін жақсы бұл да, бұл көп сөйлемейді, тұйықтау, бірақ өте иманжүзді, өте еш нәрсені жаңағы ол да жаңағы келін сияқты жаманшылыққа жібермейд та. Бәрлығын немен, мирно шешеді, бұл келін де сондай. Мен сонда өзім кейін ойлайм, құдайыма, Алла тағалама шүкіршілік етем да, кейде жатыпап айтамын: “Иә Аллаға тағалам, маған осындай, маған осындай жақсы адамдарды беріп жатсың. Мүмкін, маған жаңағы осындай адамдары беріп өмірімді ұзартып жатқан шығарсың деп, өзіңе шүкіршілік етіп, рақмет айтам.” - Аха, все.
Балжан Омарова	▶			- Өткен өміріме қарайм да мен, ата-енеммен бірге тұрдым, қиыншылыққа қарамастан. Мектептің жұмысын ауылда білесің, бүткіл ауылда мұғалім, бүткіл жұмысты мұғалімдерге жүктеп қойған. Енді ғой мына министр көп жақсылық жасады мұғалімдерге. Сонда сол ата-енені, енем ауырып қалды да немен инсультпен, көп жыл о кісіні бақтым мен. Сонда мектептегілер білмеген ғой, мен үйге жүгіріп кеткенде бұ кісіге. Ертең ерте, таңертең ерте тұрам, енді үш-ақ, төрт-ақ сағат ұйықтап жүрдім, таңертем тұрам да о кісінің тамағын дайындап, жүгіріп мектепке барам да, мектептен қайтып жүгіріп келгенде нелер айтқан екен, мұғалімдер айтқан екен. Мен енді директор боп істедім ғой, директор болған кезде ол кісі сондай инсульт алғанда, сонда айтыпты, мына кісі неге үйге жүгіріп бара беред деп.
Балжан Омарова	▶			Сосын мен айтпай қойдым, ол менің ішімдегі дертім ғой, ол енем ауырып жатыр, а ол маған не істеп беред айтқанда. Былай логически ойласаң рас қой, сенің ішіңде жараңды сен біреуге айттың, ол саған не істеп береді? Айтады ғой, не басқа біреуге екі сөз қосып айтад, сондықтан мен айтпадым. Содан бір күні айтпай жүрдік-жүрдік, әгі жолдасым екеуміз айттық айтпаймыз ешкімге деп. Балалар сыртта біледі, олар да айтпаңдар дедік. Туыстарға жай ауырып қалды дедік, қалын сұрағандар келед, қасында отырамыз, ұстап отырамыз жаңағы кісіні. Келеді, кетеді, сөйтіп жүрді. Сосын, бір күні газдың балоны салып жатырмыз ғой, жаңағы үйдегі кісі кетіп қалған бір жаққа, балон салынбайд, сала алмайм мен.
Балжан Омарова	▶			Сосын үйге барып, мектепке барып электрикты жібердім, аға сіз үйге барып, мен бармай-ақ қояйын, үйде есік ашық, мамам ұйықтап жатыр, ана газды салып беріңіз, мен о кісіге тамағын жасауым керек деп. А хорошо деп ұшып кетті. Келіпті да, ол кісі газ салайын десе ана кісінің состояниесін көрген ғой. Ой, сен ұрысың ба бұл үйде деп, үлкен қызмет істеген кісі ғой, инсульт деген жаман екен ғой, инсульт алып, гематома болған ғой, сонда миы істемей қалады екен. Соны айтқан ғой, сен неге келдің, мына үйде ұрысың ба, сен неғып жүрсің дегенде, ана кісі шошып кеткен ғой газ салып келіп.
Балжан Омарова	▶			Маған айтад, ей Балжан, сен ана кісі ауырып қалған ба не, мені танымады ғой деп сүйтті. Жоқ, ауырған жоқ, просто өзі неғып қалған шығар дедім. - Айта беріңіз. - Кейін тағы да бір рет ол кісі қолына шыбық алып мектепке барған екен, техничкалар терезеден қарап отырған ғой. Соны шықса айтыпты, шақыр ана директорларыңды деген ғой. Сонан кейін не істейсіздер, не істейсіз о кісіні, жұмысы көп десе, шақыр, мен сөйлесем деген ғой. Сонан кейін, мен айттым мен шықпай-ақ қояйын, сендер ақырын жетектеңдер де, үйге барып, ол кісі сорпаны жақсы көред, пісіріп кеттім. Өздерің де жақсылап шәй ішіп, тамақ жеңдер да, ол кісіге сорпа беріңдер да, ұйықтатып келіңдер деп жібергем.
Балжан Омарова	▶			Келгеннен кейін ана кісі концерт қойған ғой, соның бәрін көрген да, келгеннен кейін айтқан ғой, ана отыз ұжымдағы отыз техперсоналға айтқан ғой, мәә ана кісі неге үйіне жүгіре беред десе енесі ауру екен ғой, психически ауырып қапты ғой деген ғой. Сосын мен айттым, қыздар, енді сендер біліп қойдыңдар, біліп жүріңдер, бұл кісі солай ауырып қалды. Сөйтіп, сүйрелеп жүріп бағып сексен үшке келді, он жыл бақтық, ондай ауруменен күтім жоқ болса сразу неге түседі екен да, комаға түсіп кетеді екен. Он жыл церебролизин, актовегин, кавинтон деген мықты дәрілерді ол кезде, екі мыңыншы жылы, тоқсан тоғызыншы жылдары ол дәрілер жоқ.
Балжан Омарова	▶			Ол, ол он үш-ақ мың пенсия алад тоқсаныншы жылдар бұл кісілер. Сонда ол дәрілер өте қымбат, бір пенсиясы жетпейд, соның бәрін алып, медсестра жалдап, құйдырып, ол кісіні сөйтіп ұстадық. Бірақ, уже мына миы жұмыс істемегеннен кейін, ми кішірейе береді екен да, ол уже ақыл кетті деген сөз ғой, уже бүткіл тамырлар сужение болады екен да, соны қайтыс болды. - О кезде атаңыз бар ме еді? - Ата да кетіп қалды. - Ата оның алдында?
Балжан Омарова	▶			- Ата бірінші кетті, ата да сондай ауырды, ата бірінші кетті. Одан кейін енем кетті, сосын енді біз қалдық қой. Бүткіл ауылда әр жерде болды ғой, бәрі Алматыға көшті, моды болды ғой. Тачка сүйресе де, манты пісіріп, базар жағалады. Біз ондай қоймадық алдымызға мақсат. Мені де жаңағы мектепке істеуіме де, қалай болса да болатын еді, мен ондайға бармадым. Біз жолдасымыз екеуміз үйдегі кісіге енді айттым, біз ақылға салсақ, біз балаларды оқытайық. Біз барамыз сереңдеп, елмен бірге той-томалақ көп, елдің арасында жүргеннен кейін.
Балжан Омарова	▶			Сонда квартирада тұрып, тапқанымызды тойға беріп, балаларды оқытпаймыз ба, кетпейміз, алдымызғк мақсат қояйық, біз оқытайық балаларды. Төртеуін де жеткізейік, сосын үлгереміз баруға өмір берсе, Алла тағалам деп солай шештік та, балаларды оқыттық. Платный оқыттық, түсе алмай қалды балалар. Ақылы оқыттық, машинамызды, су жаңа машинамызды саттық, жылқыларды саттық, үйдегі заттарды саттық. О кезде білесің ғой, қай жылғысың өзің? - Мен жетпісінші жылғымын. - Аа, ол кезде сексенінші жылы он жастасың сен, оның несін білген жоқсың. Дым жоқ, тоқсаныншы жылдар халық қандай жағдайда болды, Қазақстан қандай жағдайда... - Мен студент кезім соған тап келді ғой.
Балжан Омарова	▶			- Иә, көрдің ба әнекей, сол студент кезіңді көз алдыңа елестетсең. Соныменен, ақша жоқ, жұмыс істейміз, осы төртінші баланы босанғанда несін ала алмадық, ана декретныйын ала алмадық, атам қайтыс болды. Ескерткіш орнатайық десек, ақша жоқ. Сонда бір мешок цементті бір кісілерден әрең дегенде жалынып сұрап, әкеліп жаңағы тумбасын құюға әрең таптық қой, ондай жоқ кез. Сөйтіп-сөйтіп, ешқайда бармай, төртеуін де оқыттық, ана ұлды оқыттық, қызды оқы, екі қызды оқыттық. - Үлкен ұлыңыз нешінші жылғы?
Балжан Омарова	▶			- Сексен екі. Сексен екі, ол бір жерде қызмет істейд, оны айтпай-ақ қояйын, қызмет істейд, үлкен қызмет істейді. Сосын, кіші ұл да үлкен қызмет істейді, ол барып кеп істейд, Кегенде істейд кәзір. Бұл жаңадан бітіріп келіп еді, тоқсан үшінші жылғы, ол төрт институт бітірді, соны осы бітіріп келді. Бітіргеннен кейін келінді жаңағы шақырдық қой қаңтарда, ол оқып жатқан очно Алматыда. Сосын келінді үш баласымен алып кеп, қолымызға тұрғызып, дипломын алсын енді, шыда деп ақылымды айтып. Ол да қарсы болмады, мама оқысын, біздің жемісіміз, ертең бізді асырайды ғой деп.
Балжан Омарова	▶			Оқып келгеннен кейін біз ойладық ауылға тұрады екен десек, оны Астанадан бөледі екен, оған ешкімнің шамасы келмейді екен. Сөйтіп, неде мына, Кегенге барып кеп істеп жатыр. Сол, соны мүмкін сол ойлайм, біздің енді атасы жақсы болғаннан кейін солай жасап жатқан шығар мүмкін. Мүмкін мен жақсы болғаннан кейін сондай дүниені, жақсы дүниелер жасап жатқан шығар. Мүмкін күйеулері, жігіттері жақсы шығар. - Вот, жігіттері де жақсы. Мен жаңа үйден қақпадан кірді, сізбен сөйлесті, апаң жоғары отырды ма дегеннің бәрі. Ол ұлыңыз жақсы, ұлыңыз сізден шыққан. Сол бәрі жалғасып, сондай келінді бұйыртып және келіннің де бағы болып тұр ғой, осындай сіз сияқты ене тап болып ол кісі, ол қызға. Күйеу тап болып.
Балжан Омарова	▶			- Осы кеше екі күн болды, келіп кетті, бала-шағаларын алып, келіп, тамақтарын жасап, бәрін, үйді көріп, айналаны бәрін бір. Құрылыс сыртта, қора-жай бірдеңені жөндеш дегенбіз, көріп, ақылдарын айтып. Жә мен шыдай алмай жатырмын ғой, өзбектерің қайда, тез келе қоймады, кредит алдық қой, оны жұмсап жатырмын десем айтады, мама асықпаңыз, реті келер. Ана ұл да айтады, тәте асықпаңыз, Алла тағалам уақытын, несін, бәрін сәйкес келтірсе, ештеңеге қарамай бәрі өте шығады, жасалынады. Сіз оған асықпаңыз, жасалынады ғой. Сол Құралай, менің бар шындығым, бар өмірім сол. - Өте тамаша, ерекше, ерекше әңгіме айттыңыз. Шын айтам.
Балжан Омарова	▶			- Иә. Сондай, сол мен, мен бірақ ешкімге мақтанбаймын, көз тиеді. Балаларымды да айтпайм, келінімді де айтпайм, өзім ішімнен бақыттымын. Мен барын қанағат тұтам, мен содан үйрендім. Мен ойлайтынмын, мынаның бәрі күшті, мынау түтіліп кетіпті ғой, жаңасын салу керек мынаған, қалай кісіні шақырам мен. Шүкіршілік етпейді екем да сонда мен, мынаны жаңалап алған соң ана кісіні жатқызам, мынаны ауыстыру керек. Мына сумканы ұстамайм мен, жаңа сумка ұстап баруым керек қой ойерге деп, сондай айтады екенмін. А сонда мен мынаны жуып, әдемілеп, үтіктесем бұл да кетеді екен, бұл да әдемі боп көрінеді екен. Сен әдемі қарсы алсаң, ол да, бәрі әдемі болады екен, үйдің ішінің бәрі әдемі болып, бақытты болады екеміз. Соны көрдім, көзім жетті.
Балжан Омарова	▶			- Иә, осыны сіз бағалап, байқап отырғаныңызды айтсаңызшы, оны бағаламайды ғой басқалар, білесіз ба? - Бағаламайд. - Жаңағы келініңіздің сол қылығын, жаңағы әрекетін сіз оны ақылмен үйрендім деп отырсыз ғой, а негізі оны бағаламай, онысы нес тарылып бүйтіп, ойбай, түк көрмеген мынау, осы осыны қанағаттап тұтып отыр дегендер өте көп. - Өте көп. - Сіз соны бағалағаңыз үшін де осылай беріліп отыр. - Иә. - Иә. - Рас. - Мә, таңғаларлық, таңғаларлық.
Балжан Омарова	▶			- Несі бар мама, бола береді ғой. Бір екі мың он сегіз, он алтыншы жылы жүрегіме ота жасаттым. Бәрін ішіме ала беріп, ала беріп, сыртқа шығармай сол, сондай доброкачественная опухоль болды жүректе. Соны Сызғановта алты жарым ба, сегіз жарым сағат жасап алды, бірақ тірі қалдым. Сол бала жүгірді, үлкен бала жүгірді бәріне. Сосын заведующий отделение жасад. Сосын, келгеннен кейін, бір жылдан кейін, жоқ, келе салғаннан кейін жаңағы курстастарым ИНЯЗ да оққан қыздар айтад та, барамыз, Нарынқолды көреміз деп. Сосын мен айтам, мені операция жасады ғой, қайтіп келесіңдер, менің өзіме күтім керек десем бой бермейді ғой. Баяғы сен мықты қыз едің ғой, баяғыда, сен жығылмайсың ауруға, білеміз ғой.
Балжан Омарова	▶			Нарынқолды қызғанасың ба, үйіңді қызғанасың ба деп ана, бірге жаттық қой міне төсекте, өйстіп бір нанды жеп, мына көйлекті анау киді, вечерге анау киді, анау туплиды анау киді. Соны келеміз дейді алты-жетеу. Сосын мен айтып жатырмын ғой, Айнұр и мынау үйді қалай көрсетеміз, олар ойлап жүр ғой мені бір шылқыған бай деп. Не істейміз, қалай істейміз, ыңғайсыз болады ғой, жерге қалай жатқызам оларды деп жатырмын ғой. Сонда келді да, апай-топай үйдің бәрін екі келін ақтап, бәрін жөндеп, постельдерге дейін бәрін жөндеп, мынаның бәрін дырылдатып, реттеп, сүртіп. Бізде енді күш-қуат кетті ғой Құралай, бұрын пысық болған шығармын, олар сөйтіп ойлап жүрген аналар мені, баяғы студент кездегі қыратын Балжан сол никакой.
Балжан Омарова	▶			Сонымен бәрін жөндеп, бәрін дайындады, со мен айтам да Айнұр, мына ескі мебельдер тұра ма сонда деп. Сонан үндемей бәрін жинап, реттеп, қой сойылды, продукты әкеліп, жасап. Сонан айтад, мама, тура осы истинный лицоны көрсетесіз, никаких дейді, зачем жасандылық? Осының бәрі әппақ постелің тұр, жуылған, тазаланған, үйің тап-тинақтай бәрі, жатады жерге, өлмейді, неғылды сонда. Сендер бұрын бір нанды сіздер дейд та, бір нанды бөліп жеп, бір тәпішкені бәрің сүйреттіңдер ғой. Енді неғып оларға ерекше, никаких, осылай болад деді. Келді олар, сонан кейін енді мен сиыр сауып берем ғой жаңағы, үйде өзіміз ғана тұрып жаттық о кезде, мен сиыр сауып келем, біз сиыр ұстадық.
Балжан Омарова	▶			Сонан қыздарға айтып жатырмын ғой, ей, сүтті пісіріп ішіңдер, сүт ішіңдер, міне мына деп тамақты дайындап, келін, ана кіші келін совсем қалды балалармен, жаңағы күтіп жатыр ғой. Соны оларға қатты ұнапты, жаңағы келін де ұнаған, бәрін ұнатып, сонан кейін, мәә Омарова, ты оказывается обставилась по-другому дид та. Как по-другому, че, я шикарно живу что ли, многолетний, қырық жыл болған шифанер, чик-чиқ еткен төсек сендер жатқан десем. Нет, ты счастливая деп жатыр да, а олардың бәрі университетте мұғалім болған мықты апалар ғой, Түркияда үйлері бар, барып келіп тұрады. Сондай енді мықты қыздардың ортасында өстім да мен, олар әзір мықты, ана храмда тұрад Алматыда. Барсаң, аяғыңды жерге тигізбей қонақ қып алып кетеді.
Балжан Омарова	▶			Себебі, көзімізбен бір-бірімізге жаманшылық жасамай, бір-бірімізге сондай қатты бір-бірімізге көмектескенбіз ғой. Бір блок болушы еді ғой баяғыда, кәзір жоқ енді, сендер жаңағы баласыңдар ғой. Блоктың ішінде тұрамыз, төрт бөлме, мына кәзіргілер сияқты ғой, кухня біреу. Сода тұрдық, біздің ауылдан картошка келеді, аңның еті келеді, соны жейміз, картоп Нарынқолдың картошкысі деп бөліп жарып. А, сонан біреуіміздің көйлек келсе, бәріміз ресторанға киіп шығамыз анау бүгін киед, анау ертең киед деп очередь қойып.
Балжан Омарова	▶			Содан келгеннен кейін олар айтып жатыр ғой, мә дейд та, күшті үй болуы мүмкін дейді, соның ішінде береке болмайды ғой дейді, ары итеріп бері жығады. Мен айттым сендерге үлгере алмадым, мен баяғы сол қырық жыл үйленгендегі шифанер мынау, мынау сол төсек чиқылдаған, басқа особо бізде үйде жоқ, евроремонт жоқ. Осында тұрып жатырмыз деген. - Сонда олар «обставилась» дегенді қандай мағынада айтқан? Жә берекет бар деп тұр ма? - Сен дегеннің біз білмептік сені, аналардың келіндерге, мысалы келіні болмай, енді бір жағдайлар болған ғой. Сен енді жақсы орнығыпсың ғой, енді сен неге недовольный боп, келме-келме айттың дегені ғой.
Балжан Омарова	▶			Сенде бәрі дұрыс қой деген сөзі ғой, енді сен, сен өзің жағдайың орнығып, осы ауылға келін боп уже, мына үйді ұстап тұрып жатсың ғой, неден қорықтың дегені сөйтті ғой. Мен айттым, мен біріншіден жүрегіме ота жасады, сендерді жақсы күте алмайм ба деп, келінім де енді жас, сендердің көңілдеріңнен шықпай қалам ба деген ойым болды деп айттым ғой. Сөйтсем, нет дид, біз баяғымыз ғой, сен неге олай айтасың, баяғы қыздармыз ғой ИНЯЗ-дың, баяғы он тоғызыншы блоктағы қыздаршы деп қояды ғой олар. - Сіз қай жылғысыз? - Мен ба? Елу жетімін.
Балжан Омарова	▶			- Елу жеті иә, а сіз жаңағы қыздар келген кезде сіз жұмыс істеп жүрдіңіз ба? - Мен ол кезде жұмыс істемедім. Екі мың он бесте пенсияға шығып, пенсияға шыққаннан кейін отаға түсіп қалдым. О кезде жұмыс істемедім, ағылшыннан сабақ бердім, бір жыл неде, үш мектеп бар ауылда, со жерде бір жыл жұмыс істедім. Сонен кейін мен жұмысты қойдым да, ота жасатқаннан кейін біраз бір-екі жыл күтініп, жаңағы санаторияға барып, кішкене өзіме өзім келіп жүрдім. Содан кейін, мені шақыртып аудандық аналар кеңесіне, оғанға дейін, мен сельский акиматта аудан деңгейіне дейін, енді мынау не ауыл ғой енді, қирап, быт-шыты шыққан, мықтылардың бәрі көшіп кеткен, патриоттар ғана қалған ғой енді, мынау жерім менің, тұрам осы жерде, менің кіндік қаным тамған деп қалдық қой.
Балжан Омарова	▶			Ал енді бәрі көшіп кетті, сонан акиматқа барып бірдеңкесіне көмектесем. Бухгалтерский жұмысты көріп беріңізші, біреу келсе сөйлеп беріңізші деген тұрғыда барып жүрдім. Сосын, екі мың он тоғызда аудандық аналар кеңесінің төрайымы боласыз деп сайлады мені. Содан бері аудандық аналар кеңесінің төрайымымын, қоғамдық кеңесінің мүшесімін. Әр жерде, ана жасөспірімдердің несінде бармын, енді аналар кеңесі бәріне қатысады ғой, сондай сондайларын. Соны биыл, қаңтар айында «Белсенді ұзақ өмір» орталығы ашылды Нарынқолдан, соның мен консультантымын. Филиал ғой, мен басшысымын сойерде, қарамағымда он бір адам, менімен он екі адам бармыз. Сексен жеті апа-ата бар, сода жұмыс істеп жатырмын.
Балжан Омарова	▶			- Мм, тамаша, күшті. - А оны Сұлтанғазиев Меліс… Сұлтанғазиев Марат Мелісұлы ме еді, облыстың несі, сол кісіге, сол кісіге біздің облыстық аналар кеңесінің төрайымы кірген екен. Жаңағы райсовес бар да, областной жаңағы жұмыспен қамтуы бар, Айгүл Матановна деген кісі бар ғой, сол кісілер бәрі кіріп, айтқан екен осындай бұл жұмысқа біз жаңағы қызмет істеген, басшы болған үлкен кісілерді қойсақ, аяғынан нық тұрғызып бергенше. Мына сол кісілерді деп, сол кісінің рұқсатымен бес, он екі ауданда ашылды. Соның тең жартысында осы мен сияқты пенсионерлер істеп жатыр, бірақ аяғынан нық тұрғызып бердік, мекемені кәзір. Жаңағы әжелер ансамблін аштым, оларға спонсор тауып, киімдер алып бердім, бәрін жағдайын жасап, біркелкі әппақ немен ақ киімменен, неге шығад, жаттығуға шығад дегендей. Мына.
Балжан Омарова	▶			- Мәә, мәә. - Осыны келтірдім, бірақ уже мен кішкене ауырлау… - Керемет. - Сол менің… - Енді бізде интернетке саламыз ғой “Белсенді өмір сүру” орталығын, содан мен апармайм дим, сүйтіп… Осы балаларды аузымен тістеп, арқасына сүйреп, көтеріп баққан балаларын, сен қандай адамсың, апарасың деді, сіздер о кісіні білмейсіздер, апармаймын дедім. Сүйтсем, ойбай- ай, сен енді өстің, жеттің бітті ғой дейді. Иә қалай түсінсеңіздер солай түсініңіздер, апармаймын, ол кісі қалад үйде, бір адамды бағып қалад дедім. Сүйтіп едім, ана бәрі жабылды да, апарамыз деп шықты. Хорошо дедім, мен ұйықтағам жоқ, таңға заттарды реттедім, үш күн білесіздер, кірпік ілгем жоқ, бір күн сіздерді күттім, екінші күні ана бәленшені күттім, үшінші күні мына заттың бәрін тіктім, реттедім, қоржын дайындадым.
Балжан Омарова	▶			Енді сіздер газельде мен ұйықтайм, мен қарай алмайым бұ кісіге... - Ойбай не боп қапты қарамай бұ кісіге, немене арқаңа көтеріп жүр ме едің бұ кісіні?деді. - Хорошо, иә мен ұйықтайм дедім да, киініп алып, жаздың күні ғой, июнь айы. Газель ыңғайсыз ғой өзі, жаттым, ұйықтап кетіппін, бәрі шулап жатыр. Ойбай, тәтемді қара, тәтем туалетке барам деп айтты деді. Тәтелері менің енем ғой енді, сонымен тоқтап, о кісіні сүйтіп, түніменен сорпаны ішіп алған, іші тоқтамай аа, бәрін былғаған, айттым, жуасыңдар ма? Ха- ха, ауыстырасыңдар ма деп, айттым ғой. Көздері жетті барғанша, мазаларын алды, дұрыс емес қой енді, ауырып қалған кісі. Соныменен жолда іш-киімдерін ауыстырып, жеткенше бардық.
Балжан Омарова	▶			Көрмегеніміз қалмады, ана ненің ішіне салған киттің ішіне салған матаның бәрін құрттық қой енді, барысын пайдаланып. Сонымен бардық, барғаннан кейін де бұ кісі концерт қойды. Сонда абысындарым айтқан, айтыпты ғой: - "ойбай- ай, мынаның сұмдық екен ғой, мынаның жаны сірі екен ғой, мынау қалай жүрген мынау, мынау сұмдық қой" деген ғой. - "Сұмдық қой, бәсе, шырылдап апармайым деп, қандай мықты и мынау, бір ауыз айтпай бізге, апармайым, мен өзім білем дегенде, бәріміз ұрсып едік, сүйтсек мынандай концерт бар екен ғой", деген ғой. Ол жерге барғанда, бұ кісі, концерт емес, ол енді, ол өзін білмейді ғой.
Балжан Омарова	▶			Өзіне ие бола алмай кетед о кісі. Сондай-сондай дүние болды, бірақ, бір тал, бір әштесіп, сен мынандайсың деп, мама сіз дұрыс айтпадыңыз, папа сіздікі дұрыс емес демедік. Өте тату тұрдық, өте тату болғанда. - Сонда өмір бойы тұрдыңыз ба сіз? - Иә, енді, мұнда кетті ғой о кісілер. - Иә, о кісілер кеткенше, жиырма бес, отыз жыл тұрдық. - Ойбай. - Сонда, жаңағы қылықтары өте қызық болды, атам бір күні, мына төсек, екеуі қос төсекте жатад шал- кемпір, содан, астына екілік рейкімен былай қағып қойған, өздері жасап қойған ғой. Жаспын ғой білмеймін, содан мамам айтады, балаларды алып жатады бірге. Содан мамам айтады: "ей, мына төсекті бөліп тасташы" дейді ғой маған.
Балжан Омарова	▶			Мен үй ақтадым, алдым да кішкентай қол араны әкеліп, дырылдатып кесіп тастадым. Үйді ақтап, жуып-шайып, сүйтіп, сонан кейін папам келді, орысша сөйлейтін кісі болатын. Газетін алып кірді де, битіп қойып: "интересно, менің семьямда кімнің шаруасы бар?" дид. Ха- ха-ха, шал семьясы төсек қой, бөліп, менің семьямда кімнің шаруасы бар дид. Мамам зып беріп ішкі үйге кіріп кетті, балаларды алып. "Мама, мені өлтіред, енді қайтем" деп жатырмын ғой. "Сүйтсем, жауып қой" дейді, "келмейді бұяққа, сен жатқан бөлмеге" дид. Содан бір кезде бір, жуынып- шайынып келді, содан мамам шықпайды.
Балжан Омарова	▶			Мамам айтады, менің құлақ етімді жейді төсекті көрсе, мен балаларымды алып жатам, жата берсін өзі дид. Содан бір кезде, тамағын дайындап отырып, сонан кейін, ішіп біткеннен кейін, домбыра тартад өзі, өлең айтад, домбыра тартад ана кісі. Өмірлері керемет өткен кісілер ғой енді. - Алтыным, алтыным, - дейт домбырасын тартып. Бір кезде, а слушайте келін, а какое имеете права менің семьямды бөліп тыстауға дейді, ха-ха... - Ойбай, мен емес папа, - дейм. - А кім? Ана қу кемпір жасады ғой дейм ,- дид, үндемейм. Содан бір кезде, түн боп жататын кез боп,, ана кісілер шығып, араласты.Ана жиналыс өткізіп жатыр кемпіріне: - әй кемпір, сен мына балаларды құртып жатырсың, мына төсекті неге бөлесің? дейд. Біз мәңгі бірге жаттық қой, сен неге бөлесің? деп сөйтті. Со мамам үндемейд.
Балжан Омарова	▶			"А слушайте, келін, осы сіздің ісіңіз сияқты, менің семьямда ешқандай шаруаңыз болмасын, өзіңіздің семьяңыз бар, өзіңіз ие болыңыз, мені бөлуге ешқандай қақыңыз жоқ" деді. - "Папа, кешіріңіз, мен қазір қосып қоям" дедім. - "Немедленно қосыңыз!" деді. Мен дырылдатып,мен дырылдатып сүйрегенше, о кісі дырылдатты да қосып тыстады. Көрдіңіз бе қандай?! Кемпірімен өле-өлгенше бірге жатты. Сонымен мамам, папам бірінші кетті, мен жаңағы тоқсан үшінші жылғы баланы босанып жатқан кезде, мамам ыыы, папам қайтыс боп кетті.
Балжан Омарова	▶			Санаторийге кеткелі жатқан екеуі, кровоизлияние тағы да үшінші рет құйылды да, қайтыс боп кетті. Сонан кейін мамам қалды, сол мамамды, мамам қайтыс боларда, сол аяқ астынан миына қан құйыларда, далада тұрғамыз, белінен құшақтап қалдық қой, мама деп. - Ій, ей деп кетіп бара атыр, сонан белінен құшақтай қалдық, сүйтіп жерге ақырын жатқызып, скорый шақырттық. Сонда тамып, кішкене құйылып кеткен, ал енді совсем құйылса, ол парализовайт етіп тұра алмай қалғандай екен. - Мм...
Балжан Омарова	▶			- Содан анау қайтыс болайын деп атыр ғой енді, содан жатқызып, ана баласы қашып жүр ғой енді, күйеуім қорқып жатыр да, мамамның ммм, анасы ғой жаңағы, қимайды өлімге. Содан бір кезде, таңертең жүріп кетті, сонан жүрейін деп жатқанда, қолынан ұстадым да, айттым: -Мама, бізге риза болыңызшы, мама ризасыз ба маған, менің жіберген қателіктерім болды, соның бәрін кешіресіз бе? Мен енді жылап жатырмын ғой өзім. Сүйтсем битед, а сөйлей алмайды уже, жүрейін деп жатыр. Мына қолды алып: - "мен саған ризамын, мен саған ризамын" деп үш рет айтты.
Балжан Омарова	▶			Сөйтті да, уф деп жүріп кетті, сонан кейін, жүр жатқызайық енді, тәтемдер келгенше десем, анау кірмейді ғой. Содан аяқ-қолын созып, туған жеңгесі бар, оның өзі қазір тоқсанға кеп Нарынқолда, тірі. Сол келді, аяқ -қолын созып, байлап скорый шақыртып, сөйтіп жатқыздық қой. Сонан кейін айтып жатырмын да, неге қорқасың десем, сен қызындай боп кеттің ғой, мен қорықтым, анам ғой менің, қимайм өлімге сен. Мен айттым: "мен де қорықтым ғой, сен де қасымда тұрмайсың ба, мен, хотя бы қолын ұстамадың ба" деп, "қорқам" дид, Сүйтіп шығарып салдық. Балаларға қатты, немерелеріне мейірім төгіп кетті, ұрыспайтын қанша қылық жасап жатса да, от, содан көрдім ғой, со тәрбиені мен, қатты бойыма сіңірдім.
Балжан Омарова	▶			Қанша мектепке барам да, айтып келем ғой: -"Мама, анаған ренжідім, мынаған ренжідім, аа, осындай қатал адамдар көп тегі, түсінбедім, мына емшегімнен сүт аққанша жүрдік кезекшілікте" деп айтсам, мама айтад: "дұшпанды ешуақытта ұрсып жеңбейсің, күліп асыңды беріп, жібітіп, өзіңе қаратып ал. Ол да пенде, ол да біреуге ренжіп жүр ғой, неге сен соған қарсы шығуың керек, онымен дос боп ал" дейд. Біреуді айтам ғой "мінезі жаман, ойбай қасқыр тура, мені көрсе жыланша жиырылады" дейм ғой. Сомен айтад:" сонымен дос боп алшы, соған жақсы тамағыңды столовойға апарып бер да, подаркіңді беріп қолтығынан сүйеші, ол да бірдеңеге ренжіп жүр ғой" дейд. Сондай тәрбие алдым.
Балжан Омарова	▶			- Ой Алла! Сіз қай жердің қызымын дедіңіз? - Мен осы жердің тұрғылықты адамымын, осы жердің адамы, бір көшенің бойында, менің шешеммен енем екеуі дос болған. Әке мен шешенің кеудесіне қыспаған, мейірімін төкпеген, оның қателігін кешірмеген, ана менен әкеден шығып, қатыгез болған ғой, ол сырттан іздеген мейірімді. Сүйтіп анандай жерге барып, бәрібір деп, жаңағыны өлтіріп, жаңағындай дүниеге барған. Көрдің бе? Мен содан, мен өзім негізі кітап жазсам ба деп өзім... - Жазыңыз...
Балжан Омарова	▶			- Кітапты кім оқиды? Қаншама бізге кітап берді, соны менен басқа ешкім оқыған жоқ қой. Со кітаптар қалды ғой дейм да. Кітап жазуға неғылмай жүрм, өзім ойлайм да, осы бала тәрбиесі жөнінен бір кітап шығарсам. Мына өмірде ол, явный нәрсе, мейірімді бала өсу үшін, ол үйде мейірімді жан, даже мына, мына заттың өзі мейірімді бола алады. Мына затты сен жақсы көре аласың, бұл мейірімін төгеді, егер сен үнемі осыны ұстап, күтіп, баптасаң бұл тозбайды. Ал сен мынаны лақтырып тыста, мына қолыңа ұстап жүрген сағатыңды сен ал да, шешіп, міне бұған мейірім жоқ міне, ой қойшы болды, уақыт болды, тасташы, мынаны біреу алат та, үстіне отырып, сындырып кетеді. - Мхм...
Балжан Омарова	▶			- Жансыз заттың өзі мейірім бола алады, егер сен мейіріміңді төксең, біз соны түсінбейміз ғой. Түсінбей қаншама туып жатыр он баланы, мейірімсіз балаларды иә?! Туып, туып, туып еще өкіметке барып, жаңағы ішіндегі мен тудым, мен таптым, ей сен өзің үшін таптың ол балаларды, ол балаларды сен біреу үшін емес, өзің үшін таптың! Оны жақсылап тәрбиеле, қиындыққа төз, аяғына нық тұрғыз, ол сонан кейін елге жақсылық жасайды. Ал оны жаңағындай мейірімсіз, қатыгез жасап жатқан, именно сол. Ана нені көріп отырм, бір несін жібермей, сотын. Недеген Дана деген анау шыдамды, қандай сұрақты қоя алады. Ана недеген шыдамды судья отыр иә ана ерде?!
Балжан Омарова	▶			Ал ана әке-шешелері қандай, әке шешелерінде мейірім жоқ, ана ел жылап, ана Шерзаттың әке-шешесі жылап жатса, аналар тойға келгендей, барын киіп, бақанын жайып, күліп-ойнаап бірімен- бірі отыр. Көрдің ба? Оның бәрі безразличие дейді ғой орыстар, немқұрайды, бәрібір боп кеткен ғой. Себебі, мейірім жоқ. Жүрегінде мейірімі бар адам, ана есікте тұрған кісіні, неғып тұр деп бір қарайды. Неге тұр мынау? Прежде чем убить человека, он же должен осознать, мынаны өлтіріп жатырм, ертең арты не болады мынаның? Ондай жоқ қой, өлтіру керек та, іштеңке болмайт, іштеңке болмайт деп үйреніп кеткен.
Балжан Омарова	▶			- Телефоныңызды алсам бола ма? - Мхм, сол номер ғой бағанағы кім... - Аа бағанағы номер екен ғой мен звандаған, аха жақсы. Енді сізді бір суретке түсіріп алайын мен, өзі, осы қалпыңызда, тура осылай. - Дайын суретімді берсем болмай ма? - Дайын сурет бар ма? - Бар. - Аха онда дайын суретіңізді маған ватсапқа жібере салсаңыз болат, или қалай істейік, дайын қайда тұр ол сурет? - Қазір дайын тұр ол телефонда, қазір көрсетейін. - Иә, ондай сурет болса тіпті жақсы. - Қазір мынандай үй киіммен, битіп шыға салған киіміммен емес, анандай... Мынау Астанада неге бардым, екі мың жиырма бір, Тоқаевты инаугурациясы, сайладық қой сол кезде. - Мм, иә, иә.
Балжан Омарова	▶			- Делегат болып, Райымбек ауданынан мен бардым, сөң гейін, сол жылы екі айдан кейін, Аналардың форумы өтті, соған бардым, сол кезде түскенім. - Мм, сіздің соңғы номеріңіз? - Сегіз жеті жүз жетпіс бір... - Сексен бір ме? - Сексен бір номер соңы, Балжан деп жазып қой, Нарынқол. - Бағанағы номер сенікі ма? - Иә қазір мен сізге осыдан хат жазам, сіз соған андағы суретті жібере салыңыз маған иә. Міне жаздым. - Суретті жібере салайын ба? - Мхм, осыған суретті жібере салыңыз. Болды, осы суретті қояйық. Сол, мен арасында бір, осы ненің жалғасы сияқты болып, ол алына берет.
Балжан Омарова	▶			- Қалай? - Мына жәңәгі әңгімеміз салынады ғой, жаңағы сайтқа иә, сол сияқты басқа ватсаптан, мысалы мен жаңағыдай бір сұрақтар қойып иә мысалы, бала тәрбиесі мысалы, немере тәрбиесі деген сияқты, сондайға сұрақ қойсам сіз... - Аудио жіберейін ба? - Сіз соны кәдімгідей маған тура осы күнгі айтқан сияқты ғып, бір тыныштау әгі, шулатпаған жерден аудио жіберсеңіз болат. Бес минут сөйлесеңіз де, екі минут сөйлесеңіз де ,бәріне ризамыз. - Мен Түркістанда сіңілім тұрады, соны бір барып, осындай за дастарханом отырып, әңгімелесіп, сөйтіп жүргенде, біраз жиі барам да, бір күні маған телефон соғады. Жас келін: апай, сіз маған тәрбие жөнінен бірдеңке айтыңызшы деп жаңағы.
Балжан Омарова	▶			-"Не жөнінен?" десем айтады: "менің балам үш жаста, сотка қолынан түспейт" дейт. - "Е әкем-ау, сен қолынан сен тастасаң, ол тастайды ғой, ол кімнің соткасы" десем, "менікі" дит. "Әрине сен, сен кешке дейін, жиырма төрт сағат ұстағаннан кейін, сен оны көрсет, вообще көрмей қойсаң ұстамай ма" десем, "ұстамайды" дейт. "Міне бұның дәрісі сол" дедім. "Ойбай апай, мен ойламаппын" дит. Әні көрдің ба? Сонда "консультация беріңізші, мен не істейм" дит. "Үш жасар бала сотканы менен алып алат та, кешке дейін көрет" дит. "Ал сен қанша көресің ғой сен, жиырма төрт сағат соткада отырасың ғой?!"
Балжан Омарова	▶			Жұмыс істемейд, үйінде отыр ғой. Көрдім ғой мен дастархан басында бәрінде, осылай ғой. Қазіргі жастар көбіне, ал соны ана бала көріп енді, бала шырылдап, соған әуес боп алған ғой. Мен айттым, сен тығып таста, жоқ деп, бір күн жылайт, екі күн жылайт, ұмытад ол, тез ұмытад үлкен кісі емес қой. Олардың есте сақтау қабілеті тез, ондайды ұмытып қалады дедім. Хорошо солай істейік. - Иә... - Ол.. өнер адамы, сол неғыған ғой, әркімге бір соқтығысып, өнер адамы, үйленгісі келген ғой енді, сұлу іздеген ғой, сұлуды. Сонда соттың қызымен де жүріпті. Сонда анасы айтқан екен аа.., біз қара шаңырақпыз, сен кенже баласысың, мына үйге алтын қазық келін керек.
Балжан Омарова	▶			Мына үйге ие болатын адам керек, алтын қазық боп, осы керегені құлатпай, шаңырағын құлатпай, іш жеріне тиспей ұстап отыратын адам керек. Осы бәленшенің қызын аласың деген ғой. Соны сөйлесіп келді ғой. Кейін осы мамама ұрсысып қалғанда айтамыз ғой, ыы, мама, сіз ғой осы бізді қосқан, мынауың бүйтіп жатыр деп енді. Семья болған соң ыдыс шылдырламай тұрмайды ғой. Мен сөйтіп айтсам, сені өзім алғам, ал не істеп аласың, мен өзім алғам, сандала берсін, ол сандалып айта берет деп сөйтеді ғой.Онан гейін күлдірем мен, мен мамамның келінімін, саған тигем жоқ, мен мамама тигем деп.
Балжан Омарова	▶			Сүйтіп айтам ғой, сүйтіп кейін мамам кетіп қалғаннан кейін, мына жағым бәрі босап қалды ғой. Ішім бәрі босап, жылап, жаман боп қалдым ғой. Ойбай, сөйтіп бірінші өзімнің шешем өлді, онан гейін әкем өлді, сүйтіп ақсап жүргенімде жаңағы кісілер өлді, сүйтіп деген өмірден кете береді екен адамдар. Сүйтіп мен деген, резко есімді жидым, есейдім, ана қырыққа келсем де битіп жүрген адам, жаңағындайдан кейін мен уже, әлдеқайда мен уже неғып алдым. Мығым боп, есімді жиып алдым. Өлім адамды, көре бергеннен кейін, жаңағылар қатар-қатар кетіп, саған сүйеніш боп тұрған кісілер кеткеннен кейін, сен әлдеқайда қартайып кетеді екенсің. Резко сол өзіңді кәріге уже есептеп, сүйтіп қалады екенсің.
Балжан Омарова	▶			- Мм, ой Алла.. - Кейде бір әңгімелерге, неге, жылап қап келіндеріме айтып жатсам, үлкен келін айтад: "мама, сіз айтып едіңіз ғой, не көрмеген адаммын мен деп. Сіз не көрмеген адамсыз, жиыңыз есіңізді, бор кемік болмаңыз, керек емес сондай, пустой адамдарға, неге сіз ренжуіңіз керек?! Түсінбейд, сіз қанша неғығаныңызды түсінбейд" дейді ғой. - Тамаша әңгімелеріңіз!
Бауыржан Жақып	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Әуе толқыныда Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Микрофон алдында журналист – Оңғар Құралов. – Тіл мəдениетін қалыптастыруда ерекше рөл атқаратын журналистер қауымының сөйлеу мен жазу үрдісінде атқаратын міндеті қандай болмақ? Сапасыз журналист қайдан шығады? Журналистика факультеттерін бітірген кейбір түлектердің тілге олақ, жазуға шорқақ болып келетіні несі? Осы жəйттерді білу үшін студиямызға Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің деканы БАУЫРЖАН ЖАҚЫПТЫ шақырған едік. Қазір сол сұхбатқа көңіл бөліңіздер!
Бауыржан Жақып	▶			– Дұрыс сөйлеу, дұрыс жазу журналистің бұлжымас серігі болуға тиіс болса, осы əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті дайындап жатқан журналистердің білім-білігі, сөйлеуі мен жазу сауаттылығы қандай дəрежеде? – Бұл, əрине, көкейкесті мəселе. Журналист болу үшін ең алдымен дұрыс сөйлеу білу керек, дұрыс жаза білу керек жəне де сол жазуға, сөйлеуге бейімділігі бар азамат қана сол журналист мамандығын игерсе керек. Осы тұрғыда енді бізде де оқу процесінде журналисті даярлаудағы оның дұрыс сөйлеу үшін, орфографиялық тұрғыдан дұрыс жаза білу үшін көптеген жұмыстар істеледі. Мəселен жыл сайын біз оқу жоспарын қайта қарап, қазіргі заман талабына қарай егер кетіп жатқан кемшіліктер болса, соған байланысты өзгертіп, жанартып, түрлендіріп отырамыз.
Бауыржан Жақып	▶			– Мысалы, қазірдің өзінде журналистика факультетінің оқу жоспарында мынандай пəндер бар дəл осыған байланысты, мысалы, "Қазақ тілі" деген пəн бар, бұл пəн орыс аудиториясына оқылады. Сондай-ақ "Қазіргі қазақ тілі" деген пəн бар, мұнда сол қазақ тілінің фонетикасы, грамматикасы, синтаксис, морфология сияқты сала-салалар бөлініп, төрт семестр бойы оқылады. Сонымен қоса журналистке қажетті пəннің бірі "Практикалық стилистика" деген пән. Бұрыннан келе жатқан пәннің бірі. Осы пәндерді оқитын біздің университеттің филология факультеті қазақ тілі кафедрасы бар. Сол кафедраның білікті оқытушы-профессорлары дəріс жүргізеді. Олар тек қана лекциялар өткізбейді, сол лекциялардан кейін лабораториялық сабақтар жүргізеді. Əрбір балалардың сөйлеу мəнеріне, тіпті мына фонетикалық тұрғыдан дыбысталуына сөздердің, солардың барлығына мəн береді.
Бауыржан Жақып	▶			– Өйткені журналист ертең бітіргеннен кейін радиода жұмыс істейді, эфирден шығады, немесе теледидарда жұмыс істейді. Міне, сол кездерде əрбір қазақтың сөзін өзінің бояуы мен рәңін келтіріп, нақышын бұзбай сол қалпында орфоэпиялық тұрғыдан дұрыс жеткізуге тəрбиелейді. Ал енді орфографиялық жазу тұрғысынан да сол пәндерде қарастырылады. Мұнымен қоса біздің өзіміздің факультеттің оқытушылары жүргізетін бірнеше пəндер шоғыры бар. Ол: "Баспасөздің тілі мен стилі" деген пән бар мәселен, "Радионың тілі мен стилі" деген пән бар, "Теледидардың тілі мен стилі" деген пəндер бар. Бұл – орыс жəне қазақ бөлімдерінде де жүргізілетін жалпы курстар. Сондай-ақ арнаулы курстар да осы жүргізіліп, оған белгілі, білікті, осы қазақ радиосында, теледидарларда көп жылдар жұмыс істеген адамдар шақырылады.
Бауыржан Жақып	▶			– Бауке, сөз жоқ, ҚазҰУ еліміздегі бірден-бір танылған оқу орны екендігін мойындаймыз. Бірақ дегенмен осы соңғы кездерде «журналистика факультетін бітірген студенттер өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді, нашар дайындалады» деген де пікірлер айтылады. Осыған қалай қарайсыз? – Бұл енді əртүрлі пікірлер айтылып келген бұрын да. Қазір де жекелеген адамдардың сондай пікірі болуы мүмкін. Ал шын мəнінде олай емес. Журналистика факультетінде оқытудың өзіндік үрдісі, ол өзі бірнеше жылдықөзінің қалыптасқан дəстүрі бар, ғылыми үлкен мектептері бар, материалдық-техникалық базасы бар, үлкен беделді білім ордасы деп қарауымыз керек. Сондықтан да оны бітірген шəкірттердің сандық жағынан да, сапалық жағынан да өсуін өзіміз көзімізбен көріп жүрміз. Біз оқыған жылдары, мәселен, сексенінші жылдары бес жүзге жуық қана студент оқитын, қазіргі кезде мыннан астам студенттер оқиды.
Бауыржан Жақып	▶			– Мұның өзі сол қазіргі нарықтық экономика жағдайында, біздің тəуелсіз Қазақстанның жағдайында бұқаралық ақпарат құралдарының да саны көбейді. Сондықтан да біздің факультетті бітірген студенттердің басым көпшілігі сол бұқаралық ақпарат құралдарында жұмыс істеп жүр Қазақстанның ақпарат кеңістігінде. Көпшілігі газет-журналдарда, радио-теледидарда, ақпарат агенттіктерінде, баспаларда істеп жүрген шəкіртіміз бар біздің. Олардың істеген істеріне кейде қуанып отырамыз, кейде, əрине, жаңағыдай кемшін тұстар да кетіп жатады. Бірақ көптеген шəкіртіміз біздің өзіміздің ойлаған сенімнің үдесінен шығып жүр деген пікірдемін. – Мынандай бір пікір бар, мынау бұрынғы бітірген өзіңіз сияқты түлектер мен қазіргі түліктердің арасында үлкен айырмашылығы бар сияқты, бұрынғы кезде университет қабырғасына қабылдауда үлкен талаптар болатын сияқты еді. Шығармашылық байқау болатын сияқты еді, ал қазір сын жағынан төмендеп кеткен бе қалай?
Бауыржан Жақып	▶			– Шығармашылық байқау мәселесіне келетін болсақ, бұл, шынында да, біз оқуға түскен жылдарда да сексенінші жылдарда да сондай болған, бірақ қазір оның сапалық жағынан жаңа бір кезеңге шықты деп айтуға да болады. Биылғы жылы Қазақстан Республикасының білім жəне ғылым министірлігінің оқуға қабылдау тəртібінде егер көз жүгіртетін болсаңыз, сонда көптеген өзгерістер бар, мысалы, шынында да журналист маманы болу үшін ол белгілі бір журналистік бейімділігін көрсету керек, біраз жылдар бойы мына тест сұрақтар арқылы оқуға түсу басталған жылдары тек ғана бір сабақтан, яғни творчестволық емтихан тапсырылатын болса, еркін тақырыпта шығарма жазу. Қазіргі кезде сол творчестволық емтиханның саны екіге жетіп отыр, яғни төрт емтиханның екеуін шығармашылық бейімділігіне байланысты тапсырады. Бірінші жаңағы еркін тақырыпта шығарма жазып, жазуға бейімділігін тантса, екіншісі ауызша түрде емтихан тапсырады.
Бауыржан Жақып	▶			– Осы ауызша түрдегі емтиханды тапсыруға біз көптен бері қол жеткізе алмай жүргенбіз, бірнеше рет министрлікке хат жолдадық. Міне, биылғы жылы сол мына мəдениет оқу орындарындағы яғни суретшілерді, сазгерлерді, əншілерді даярлайтын оқу орнынында сол екі творчестволық емтиханды тапсыратыны сияқты, журналист мамандығының да өзінің спецификасының ерекшелігіне байланысты екі емтихан тапсыратын болды. Ол ауызша емтиханда, мәселен, біріншіден оның журналистика туралы, жалпы бұқаралық ақпарат құралдары туралы көзқарасы түсінігі байқалады, сонымен қатар жаңағы біз өзіміз айтып отырған дұрыс сөйлемейтін, дұрыс жазбайтын журналистер қайдан шығады? Ол сол іріктеудің дұрыс еместігінен барып, пайда болған кемшіліктер деп ойлаймын. Сондықтан да енді қазір журналист болам дейтін талапкер үшін жол ашылып отыр деп ойлаймын, өйткені олардың сөйлеу шешендігіне, сөйлеу шеберлігіне, сөйлеу мəдениетіне, тіл байлығына, мəнерлеп мысалы бір тесктерді оқуына, оның дикциясына, барлығына ауызша емтиханда назар аударыланады.
Бауыржан Жақып	▶			– Бұның барлығы болашақта журналист болам деген адамдарға, сол бейімділігіне қарай іріктеп алуға, көп мүмкіндік туғызады деп ойлаймын. – Соңғы кездерде жалпы мына бұқаралық ақпарат құралдарында мынадай бір үрдіс байқалады. Басқа саланың мамандығын игерген болсын бәрі келіп, журналистикада жүр де, ал журналистиканы бітіргендер басқа салаға кетіп жатқан сияқты. – Бұл осындай бір тенденция дейміз бе, осындай бір бағыт бар. Бұл – жақсы бағыт емес. Жалпы əрбір Қазақстанның азаматы өзінің игерген мамандығы бойынша жұмыс істеген күнде ғана, біздің еліміз гүлденеді, көркейеді деген пікірдемін. Мəселен, өткенде ғана бір осы құлағым шалып қалды, Татяна Рау деген белгілі бір жақсы радиожурналист бар. Сол айтып отыр, «Европа плюс» радиостанциясында жүрген кезінде "сонда көзім жетті" дейді. "Бірнеше адамдар келеді ,бізге радиоға жұмысқа орналасуға", – дейді .
Бауыржан Жақып	▶			– "Сонда бір келген адам «Ветеринариялық академияны бітірдім, ветеринария мамандығын алдым, бірақ мен радиода жұмыс істегім келеді» деп келді дейді. Сонда мен таңқалдым дейді: «Сіздің қандай қатысыңыз бар журналистикаға, радиожурналистикаға не қатысыңыз бар десе, мен жаңағы қағытпа əңгімелерді, əзілдерді, анекдоттарды жақсы айтушы едім»,– деп жауап берді дейді. Міне, осыдан шығатын түйін кейінгі кездерде бұның бірнеше себептері бар. Біздің мына бұқаралық ақпарат құралдарында оның мамандығына назар аудармастан, қандай мамандықты игергеніне назар аудармастан, оның басқа бір мамандықты оқыған азаматтарды сол бұқаралық ақпарат құралдарына жұмысқа алу деген бір бағыт басталды. Бұл – өте қате бағыт жəне де ол мына радиода болсын, теледидарда болсын, радиода, газетте болсын, кетіп жатқан кемшіліктердің көпшілігін егер айқындап, соны зерттеп, социологиялық зерттеулер жүргізсе, ол журналист мамандығын игермеген адамдардың көпшілігі соны бұзады.
Бауыржан Жақып	▶			– Мынау мүлде қате бағыт деп те айтуға болмайтын шығар. Басқа саланы оқып келген мамандар да қазір журналистиканы бітіргендерден артық жұмыс істеп жатыр. Бұл жерде мамандық таңдауда талапкерлер қателесіп немесе қандай да тағдырдың жазуымен басқа салаға кетіп жатып, бітіргеннен кейін қайтадан осы журналистикаға оралатын сияқты өздерінің сүйіп, қалайтын кəсібіне. – Енді ол бəрі бірдей сондай деп айтуға болмайды. Журналистика деген де – сөз өнері ғой бұл. Құдайдың берген, табиғаттың берген дарыны болуы керек адамда, сөйлеу шеберлігі болуы керек, оның жаза білу қабілеті болу керек. Міне, осы тұрғыдан келген кезде кейбір азаматтар, шын мəнінде, басқа бір мамандықты таңдап, кейіннен сол журналистикаға бəрібір өзінің жүрек қалауымен келіп жатса, ол – нұр үстіне нұр. Ондай азаматтар бар. Бірақ мен олар туралы айтып отырған жоқпын. Бұл жерде менің айтып отырғаным – сол жаңағы басқа мамандықты игерген адамдардың барлығы бірдей деген сөз емес.
Бауыржан Жақып	▶			– Шын мəнінде, менің айтқым келіп отырған ой, ол – əрине, басқа бір мамандықты да игеріп, оның үстіне қосымша журналистикада өзінің біліктілігін ұштаса, ондай мамандар тіпті жақсы маман болып шығуы мүмкін белгілі бір салада. Мысалы, шетелдерде жақсы бір үрдіс бар. Мысалы бұрын экономикалық мамандықты алған адамдар өзінің білімін əрі қарай журналистикада жалғастырып, екінші білім алып, сөйтіп журналистік мамандықты, экономист-журналист болып шығады. Немесе заң саласына маманданған бір адамдар заң саласын өте жақсы біледі. Жəне журналистік мамандықты қосымша игеріп, заңгер-журналист болады. Міне, осы сияқты саясаткер-журналист болу. Осындай тек белгілі бір салаға маманданған адамдардың екінші мамандық ретінде алуы журналистиканы қалауы бұл, əрине, біздің журналистиканы өсіреді. – Қанша журналистер дайындап шығарып жатырсыздар ғой, қазіргі БАҚ-тың тіліне маман ретінде не айтатын едіңіз?
Бауыржан Жақып	▶			– Бұл енді – біздің күнделікті тынысымыз. Біз ауамен тыныстағандай тыныстаймыз. Үйткені журналистика факультетінде дəріс беру үшін, онда дəріс оқу үшін күнделікті эфирден өтіп жатқан хабарларды қарап жүру керек, күнделікті шығып жатқан газет-журналдармен таныс болу керек. Өйткені бүкіл оқу процесінің барлығы сол күнделікті өмірмен тығыз байланыста жүргізіледі, күнделікті шығып жатқан БАҚ-тағы хабарлармен, материалдармен тығыз байланыста жүргізіледі. Бірақ БАҚ-та, əрине, кейде мына тіл бұзушылық, қазақтың тілінің нормасын, өзінің қалыптасқан тілдік нормаларық қалыптарын бұзушылық кездесіп жатады. Журналистика факультеті студентке алғашқы теориялық білімдерді, журналистика туралы түсініктерді жəне алғашқы практикалық дағдыларды үйретуді мақсат тұтады. Ал оның толыққанды журналист болуы, біріншіден, сол адамның өзіне байланысты, екіншіден, журналист кадрларын даярлау – тек қана журналистика факультетінің ғана міндеті емес. Ол – осындағы Қазақстанның ақпарат кеңістігіндегі бүкіл ақпарат құралдарында жұмыс істеп отырған журналист ағайындардың да міндеті, парызы деп ойлаймын.
Бауыржан Жақып	▶			– Рахмет! бізге берілген уақыт та таяп қалды. Әңгімеміздің соңында нағыз журналист болу үшін, тілді меңгерген, тіл шеберлігін меңгерген журанлист болу үшін, дұрыс жазатын, дұрыс айтатын қазақтың нағыз қаймағы бұзылмаған тілді пайдаланатын журналист болу үшін не істеу керек? Немесе сол журналист адам қандай шарттарды меңгеруі керек. – Бəрімізді ойландырып, толғандырып жүрген сұрақ. Жалпы сондай көңілден шығатын, жұртшылықтың көңілінен шығатын журналист болу үшін ол ең алдымен қазақ тілінің, қазақ əдебиетінің, бүкіл əлемдік əдебиеттің маржандарынан, соның барлығынан білімі бар азамат болу керек. Екіншіден, ол қазақтың фольклорының негізінде тəрбиеленген, шешен сөйлейтін, сондай азамат болса, үшіншіден, оның дикциясының жақсы болу, төртіншіден, сөйлеу мəдениетінің белгілі бір қалыпта болуы. Міне осындай көптеген мәселелерді қамтитын шарттарды өз бойына жинақтаған адам жақсы журналист болып шығады деймін! – Бүгін уақытыңызды бөліп, бізге журналисттерді дайындаудағы ерекшеліктер жөнінде айтып бергеніңіз үшін көптен көп рахмет! – Осымен Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Онда журналистер қауымының тіл шеберлігін қалайқалыптастыруға болатындығы жөнінде әңгімеледік. Хабарға Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің деканы БАУЫРЖАН ЖАҚЫП қатысты. хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар!
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑айдаб̊олдай / қасыйетті ^йел таппадым деб̊ ͡ айтатыммын↓/// ↑көрдүң ͡ ба сонда айдаб̊олдай жанағындай → // айдаб̊олдұң ішінде мына ^уосұндай жаңағы → // азаматтар көб̊ү / қонақжай → // кеңпейіл і... сөзгө түс^үнөді / сөзгө тоқтайд↓/// ↑ і... сосұн жаңағыдай / қолдары д'ашық → // жағдайы ͡ б̊ар адамдар / көп полғам ͡ біздем↓ /// ↑мен андай бій → // болұс → // бай ͡ гөп ͡ полған сыйақт'ійә ↑ ↑ ійә ͡ б̊ұ жақта солай болдұ↓ /// ↑ неге дес'анау ... ↑бұл неден↑ ↑біж жақта → // біз жақта ↑^уоқұу ^йерте ͡ б̊асталғам ͡ біжжақта↓/// ↑^уосұ ^уоқ^ұудұ ^йерте ͡ б̊астаған↓/// ↑ мына мысалы → // і... кім... мұса мырза деб̊ ͡ айтыб ^уотұрмұз ғой↓/// ↑ ійә↓/// ↑сол мұса мырза / ^уондай жанағындай мына ͡ б̊олұстарды ^уол мына дұуамбасы ͡ б̊олған ғой↓/// ↑аға сұлтан дұуамбасы↓///	↑айдаб̊олдай қәсійетті / ^йел таппадым деб̊ ͡ айтатынмын↓/// ↑көрдүң ͡ бе↑// сонда → // айдаб̊олдай жаңағыдай → // айдаб̊олдұң ішінде мын'осұндай / жаңағ'азаматтар көб̊ү → / қонағжәй → // кеңпейіл і... сөзгө түс^үнөді / сөзгө тоқтайды↓/// ↑ і... сосұн жаңағыдай → // қолдары ͡ д'ашық → // жағдайы ͡ б̊ар адамдар → көп ͡ полған бізде↓ /// ↑ мен андай бій → // болұс → // бай көп ͡ полған сыйақт'ійә↑ ↑ ійә ͡ б̊ұл жақта солай болдұ↓/// ↑неге дес'анау ... ↑ бұл ͡ неден↑ ↑ біжжақта → // біж ͡ жақта ↑^уоқұу ^йерте ͡ б̊асталған біжжақта↓/// ↑^уос'оқұуды ерте ͡ б̊астаған↓/// ↑мына мысалы → // і... кім... мұса мырза деб̊ ͡ айтыб ^уотұрмұз ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑ сол мұса мырза → / ^уондай жаңағыдай мына ͡ б̊олұстарды / ^уол мына дұуамбасы ͡ б̊олған ͡ ғой↓///↑аға сұлтан дұуамбасы↓///	Айдаболдай қасиетті ел таппадым деп айтатынмын. Көрдің бе сонда Айдаболдай жаңағындай Айдаболдың ішінде мына осындай жаңағы азаматтар көбі қонақжай, кеңпейіл і... сөзге түсінеді. Сөзге тоқтайд. І... сосын жаңағыдай қолдары да ашық, жағдайы бар адамдар көп болған бізде. – Мен андай би, болыс, бай көп болған сияқты иә? – Иә бұл жақта солай болды. Неге десе анау... – Бұл неден? – Біз жақта, біз жақта оқу ерте басталған біз жақта. Осы оқуды ерте бастаған. Мына мысалы, і... кім... Мұса Мырза деп атып отырмыз ғой. – Иә. – Сол Мұса Мырза ондай жаңағындай мына болыстарды ол мына дуанбасы болған ғой. Аға сұлтан дуанбасы.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑^уо ͡ гезде дұуамбасылық ^уолгіс^інің дұуамбасылығы мына жағында / мына қарақесекте түндүк деген ^уөзөм ͡ бар↓/// ↑содам ͡ бастап → // мына жағында сілеті ^уөзөнүне дейін терійторійа ͡ б̊олған↓/// ↑почтій ^йекі ^уоблұстұң жері ͡ ғой↓/// ↑а мына жағында ^йертіске дейім ͡ барған / терійторійа↓///↑байанауұлдұң жері / ^йертіске дейім ͡ барған↓/// ↑мына жағы / анау санұ'астананың түб̊^үнө дейім ͡ барған нұра ^уөзөнү ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑сол төрт ^уөзө... төрт ^уөзөннүң ^уортасында / мына ͡ б̊айанауұл дұуаны ͡ б̊олған↓/// ↑ійә↓/// ↑ көрдүңүз ͡ б̊а↑↑сол сол дұуанды ͡ б̊асқарған мына↓///↑^уол гісі мын'ауұлдарды → // болұстар ͡ б̊олады ғой↓///↑сол әкімдер қазіргі↓/// ↑ ійә↓/// ↑вот čоларға / ͡ б̊ылай тап̊сырма ͡ б̊ереді ^йекен↓///↑быйыл сенің міндетің → // ^йекі ͡ б̊аланы қалаға ^уоқ^ұуға жіб̊ересің↓///	↑^уолгезде дұуамбасылық→ // ^уол кіс^інің дұуамбасылығы мына жағында / мына қарагесекте түндүк деген ^уөзөн бар↓/// ↑содан бастап → // мына жағында сілеті ^уөзөнүне дейін терійторійа ͡ б̊олған↓/// ↑почтій ^йекі ^уоблұстұң жері ͡ ғой↓///↑ал → // мына жағында ^йертіске дейін барған / террійторійа↓/// ↑байанауұлдұң жері / ^йертіске дейін барған↓/// ↑мына жағ'анау санұу / астананың түб̊^үнө ͡ дейін барған нұра ^уөзөнү б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑ сол төрт ^уөзө... төрт ^уөзөннүң ^уортасында / мына ͡ б̊айанауұл дұуаны ͡ б̊олған↓/// ↑ійә↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е↑// ↑сол / сол дұуанды ͡ б̊асқарған мына↓/// ↑^уол кісі / мын'ауұлдарды → // болұстар ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// ↑сол әкімдер қәзіргі↓/// ↑ійә↓/// ↑вот čоларға / б̊ылай тап̊сырма ͡ б̊еред'екен↓/// ↑быйыл сенің міндетің → // ^йекі ͡ б̊аланы қалаға / ^уоқ^ұуға жіб̊ересің↓///	Ол кезде дуанбасылық ол кісінің дуанбасылығы мына жағында мына Қарақесекте Түндік деген өзен бар. Содан бастап, мына жағында Сілеті өзеніне дейін территория болған. Почти екі облыстың жері ғой. А мына жағында Ертіске дейін барған территория. Баянауылдың жері Ертіске дейін барған. Мына жағы анау сану Астананың түбіне дейін барған Нұра өзені бар ғой. – Иә. – Сол төрт өзе... төрт өзеннің ортасында мына Баянауыл дуаны болған. – Иә. – Көрдіңіз ба? Сол сол дуанды басқарған мына. Ол кісі мына ауылдарды, болыстар болады ғой. Сол әкімдер казіргі. – Иә. – Вот соларға былай тапсырма береді екен. Биыл сенің міндетің, екі баланы қалаға оқуға жібересің.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑м... ↑^йекі ͡ б̊аланың ^уоқұуұн шығ^ынын / көтөрөсің↓/// ↑ійә↓/// ↑отчет / ^йесеп ͡ пересің маған↓/// ↑түсүңдүңіз ͡ б̊а↑ ↑^уонұң жатар ^уорнұ / тұрар жері / ішер-кійер тамағым бәрін / қамтамасыз ^йет^үуге / міндеттісің деп̊ → // солай жүктөген кәдімгідей↓/// ↑сонда ^йенді сіз ^уойлай беріңіз →// қаншама ^ұрұу ͡ б̊ар → // қаншам'ауұл ^уотұр ійә↑ ↑сонда ͡ б̊ір жылда → / б̊ылай ойлап қарасаңыз →// ^йенді минимұум бір / алпыш шетпіс баланы ^уоқ^ұуға түсүртүб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑ійә↓/// ↑көрдүңүз↑ ↑анау санау ^іресейге неге жіб̊ертіб̊ ͡ ^уоқұтұб̊ ͡ отырған↓/// ↑сосұн / о гіс^інің бір несі → // мына неде / мешіт ашад → // мешіт ашад байанауұлда↓/// ↑сосұм бұлжерге мықты / мықты ғалымдарды шақ^ырад ↓/// ↑кәдімгі жағдайын жасап → // жерім ͡ беріп → // малым ͡ беріб̊ → // жаңағы солай↓///	↑ м... ↑^йекі ͡ б̊аланың ^уоқұуұнұң шығ^ының көтөрөсің↓/// ↑ійә↓/// ↑отчет →// ^йесеп пересің маған↓/// ↑түсүңдүңүз ͡ б̊е↑ ↑ ^уонұң жатар ^уорнұ → // тұрар жері → // ішер-кійер тамағым бәрін ͡ ғамтамасыз ^йет^үугө міндеттісің деп̊ → // солай жүктөгөн кәдімгідей↓/// ↑сонда ^йенді сіз ^уойлай беріңіз →// қаншама ^ұрұу ͡ б̊ар → // қаншам'ауұл ^уотұр ійә↑ ↑сонда ͡ б̊ір жылда / б̊ылай ойлап қарасаңыз →// ^йенді минимұум бір / алпыш ͡ шетпіс баланы ^уоқ^ұуға түсүртүб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑ійә↓/// ↑көрдүңүз↑ ↑анау сонау ^іресейге → // неге жіб̊ертіб̊ ͡ ^уоқұтұб̊ ͡ отұрған↓/// ↑сосұм / о гіс^інің бір несі → / мына неде / мешіт ашад → // мешіт ашад байанауұлда↓/// ↑сосұм ͡ бұл жерге мықты мықты ғалымдарды шақ^ырад↓/// ↑кәдімгі жағдайын жасап → // жерім ͡ беріп / малым ͡ беріб̊ ͡ жаңағы солай↓///	– М... – Екі баланың оқуын шығынын көтересің. – Иә. – Отчет, есеп бересің маған. Түсіңдіңіз ба? Оның жатар орны, тұрар жері, ішер-киер тамағын бәрін қамтамасыз етуге міндеттісің деп солай жүктеген кәдімгідей. Сонда енді сіз ойлай беріңіз қаншама ру бар, қаншама ауыл отыр иә? Сонда бір жылда былай ойлап қарасаңыз енді минимум бір алпыс жетпіс баланы оқуға түсіртіп отырған. – Иә. – Көрдіңіз? Анау сонау Ресейге неге жібертіп оқытып атырған. Сосын бір кісінің бір несі мына неде мешіт ашад, мешіт ашад Баянауылда. Сосын бұл жерге мықты мықты ғалымдарды шақырад. Кәдімгі жағдайын жасап, жерін беріп, малын беріп жаңағы солай.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑сонда жанағы мәшхүр жүсүп → / қамарыйден хаз^ірет деген мықты ғұламадан ^уоқұйд↓/// ↑қамарій... ↑^йенді мәшхүр жүсүб̊ → ^уөз^үнүң ^уөм^үрүнде ^уөм^үрүнің несінде жазад↓/// ↑қамарыйден хаз^ірет дейд ійә↑ ↑тоғұз қап / білім білген дейд↓/// ↑тоғұз қап дейд↓/// ↑бұл тоғұз факұультет↓/// ↑тоғұз инстійтұуттың білімім ͡ білген↓/// ↑ мен сонұң дейд →// ^уолгіс^інің дейд →// бір-ақ қаб̊ын үйрөндүм дейд↓/// ↑^уойлаш →// бір-ақ қаб̊ын үйрөндүм дейд↓/// ↑сонда дейд →// сонда ана / кім і... мәшхүр жүсүп неде ^уоқұп →// сосұн / қайттан ^йелге ͡ геледі ͡ ғой↓/// ↑сонда / ана кісі / айтад'екен↓/// ↑әй / ай сен → / әрі ͡ б̊аратын →// бұдан ͡ да / көп / білім алатым → / бала ^йедің ͡ ғой деген сыйақты / солай деб̊ ͡ айтты деб̊ ͡ айтад негізі↓///	↑сонда жаңағы мәшхүр жүсүп / қамарійден хаз^ірет деген мықты ғұламадан ^уоқұйд↓/// ↑қамарій... ^йенді мәшхүр жүсүп → ^уөз^үнүң ^уөм^үрүнде ^уөм^үрүнің несінде жазад↓/// ↑қамарійден хаз^ірет дейд ійә↑ ↑тоғұз ͡ ғап / білім білген дейд↓/// ↑тоғұз ͡ ғап дейд↓/// ↑бұл тоғұз факүултөт↓/// ↑тоғұз ійнстійтұуттің ͡ білімім ͡ білген↓/// ↑мен сонұң дейд → // ^уол гіс^інің дейд → // бір ͡ ақ қаб̊ын үйрөндүм ͡ дейд↓/// ↑^уойлаш→ // бір-ақ қаб̊ын үйрөндүм дейд↓/// ↑сонда дейд→ // сонда ана / кім і... мәшхүр жүсүп неде ^уоқұп → // сосұң ͡ ғайтадан ^йелге ͡ геледі ͡ ғой↓/// ↑сонда / ана ͡ гіс'айтад'екен↓/// ↑әй ай сен / әрі ͡ б̊аратын → // бұдан ͡ да ͡ гөп / білім алатын / бал'едің ͡ ғой деген сыйақты → // солай деб̊ ͡ айтты деб̊ ͡ айтад негізі↓///	Сонда жаңағы Мәшһүр Жүсіп Қамариден Хазірет деген мықты ғұламадан оқид. Қамари... Енді Мәшһүр Жүсіп өзінің өмірінде өмірінің несінде жазад. Қамариден Хазірет дейд иә? Тоғыз қап білім білген дейд. Тоғыз қап дейд. Бұл тоғыз факультет. Тоғыз институт білімін білген. Мен соның дейд, ол кісінің дейд, бір-ақ қабын үйрендім дейд. Ойлаш, бір-ақ қабын үйрендім дейд. Сонда дейд, сонда ана кім і... Мәшһүр Жүсіп неде оқып, сосын қайтадан елге келеді ғой. Сонда ана кісі айтады екен. «Әй ай сен әрі баратын, бұдан да көп білім алатын бала едің ғой» деген сияқты солай деп айтты деп айтад негізі.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑бұ жерде / сөз таусұлмайт бұ жерде →// айтады ғой анау ͡ б̊айанауұлдұң әрб̊ір тасы сөйлөп тұрады дейді ғой↓/// ↑а... мысалы →// бізде мына ͡ б̊айанауұлда → мен бағана так →// қай жерде... ↓/// ↑біз мәденійет үй^үнө ͡ б̊арғанда →// сізге ͡ гөрсөтүуүм ͡ герек ^йед↓/// ↑анда ͡ б̊ір таста ͡ б̊ылай жаз^ылып тұр →// ы... бағалай білмегеңге ͡ б̊ақ тұрмайды – ійә →// ійә... – қадірге ͡ б̊ілмегеңге құт қомбайды↓///↑і... таб̊^ына ͡ б̊ілмеген халықтың →// пайғамбар шықпайды↓/// ↑содан барып →// ы... ^йер азат дейд ійә↑ ↑^йер асса →// жер тозад дейд↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊а↑ сонда міне қазір неге ͡ б̊ізде мынандай жағдай →// экологійа↑ ↑мына ^йердің азғаны →// ^йер азаматтың азғанына →// таб̊ыйғатта аза ͡ б̊астайды ^йекен →// жер ͡ д'азады ^йекен↓/// ↑бір^іне ͡ б̊ірі ͡ б̊айланысып ↓/// ↑бұл ͡ гімнің сөзі↑	↑бұлжерде → / сөз таусұлмайт бұл ͡ жерде →// айтады ͡ ғой анау / б̊айанауұлдұң әрб̊ір тасы сөйлөп тұрады дейді ͡ ғой↓/// ↑а... мысалы →// бізде мына ͡ б̊айанауұлда → мем ͡ бағана так →// қай жерде... ↓/// ↑біз мәденійет үй^үнө ͡ б̊арғанда сізге ͡ гөрсөтүуүм ͡ герек ^йед↓/// ↑анда ͡ б̊ір таста ͡ б̊ылай жаз^ылып тұр →// ы... бағалай білмегеңге ͡ б̊ақ тұрмайды↓/// ↑ійә →// ійә↓/// ↑қәдірге ͡ б̊ілмегеңге құт қомбайды↓/// ↑і... таб̊^ына ͡ б̊ілмеген халықтың →// пайғамбар шықпайды↓/// ↑содам ͡ барып →// ы... ^йер азат дейд ійә↑ ↑^йер асса →// жер тозад дейд↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е↑ сонда міне / қәзір неге ͡ б̊ізде мынандай жағдай →// экологійа↑ ↑мына ^йердің азғаны →// ^йер азаматтың азғанына →// таб̊ійғатта аза ͡ б̊астайд'екен →// жер ͡ д'азад'екен↓/// ↑бір^іне ͡ б̊ірі ͡ б̊айланысып↓/// ↑бұл ͡ гімнің сөзү↑	Бұл жерде сөз таусылмайт бұл жерде, айтады ғой анау Баянауылдың әрбір тасы сөйлеп тұрады дейді ғой. А... мысалы, бізде мына Баянауылда мен бағана так, қай жерде... . Біз мәдениет үйіне барғанда, сізге көрсетуім керек ед. Анда бір таста былай жазылып тұр, ы... « Бағалай білмегенге бақ тұрмайды. – Иә, иә... – Қадірге білмегенге құт қонбайды» . І... табына білмеген халықтың, пайғамбар шықпайды. Содан барып, ы... ер азат дейд иә? Ер азса, жер тозад дейд. Көрдіңіз ба? Сонда міне қазір неге бізде мынандай жағдай, экология? Мына ердің азғаны, ер азаматтың азғанына, табиғат аза бастайды екен, жер да азады екен. Біріне бірі байланысып. – Бұл кімнің сөзі?
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑бұл негізі / мына ͡ гім ^уонұң астынд'әб̊іш кекілб̊аевдың сөзү деб̊ жаз^ылып тұр↓/// ↑бірақ ^уол сөз / мына жүсүпбөг аймауұтовтұң шығармаларында / сондай сөздөр ͡ б̊ар↓/// ↑сосұн ^йенді ^уонұ / мен әб̊іш кекілб̊аевтың сөз^үне сен'алмай жүргөм↓/// ↑содам бағанағы ^ырамазаң ғайда сол айтад →// мынау і... кезінде дейд →// мына кы-гы-бының / нес^ін'архыйвына → / допұуск ійметь ^йеткен определенный бір адамдар ғана ͡ б̊олған ^йекен↓/// ↑ійә↓/// ↑мысалы →// жәнәғі / сол бійлікке жақын жүрөтүн → // сондайлар мына қазіргі / мына ^йертеде ͡ б̊олған жәнәғі көптөген жаз^ұушұлар солар ғана допұуск ійметь ^йетіп̊ →// сонда ^уолар кіред архыйвқа жаңағы қолжазб̊аларға → // сосұн ^уоқұйдұ ͡ ғой сол жерде ^уот^ұрұп↓///	↑бұл негізі → / мына кім ^уонұң астынд'әб̊іш кекілб̊аевтың сөзү деб̊ жаз^ылып тұр↓/// ↑бірақ ^уол сөз / мына жүсүпбөг ͡ аймауұтовтұң шығармаларында → // сондай сөздөр ͡ б̊ар↓/// ↑сосұн ^йенді ^уонұ мен әб̊іш кекілб̊аевтың сөз^үне сен'алмай жүргөм↓/// ↑содан бағанағы ^ырамазаң ͡ ғайда↑ ↑сол айтад →// мынау і... кезінде дейд →// мына кы ͡ гы ͡ бының / нес^ін'архійвіне → / допұуск ійметь ^йеткен определенный бір адамдар ғана ͡ б̊олған ^йекен↓/// ↑ійә↓/// ↑ мысалы → // жаңағы / сол бійлікке жақын жүрөтүн → // сондайлар мына қәзіргі / мына ^йертеде ͡ б̊олған жаңағы көптөген жаз^ұушұлар → // солар ғана допұуск ійметь ^йетіп̊ → // сонд'олар кіред архійвке → // жаңағы қолжазб̊аларға → // сосұн ^уоқұйдұ ͡ ғой солжерде ^уот^ұрұп↓///	– Бұл негізі мына кім оның астында Әбіш Кекілбаевдың сөзі деп жазылып тұр. Бірақ ол сөз мына Жүсіпбек Аймауытовтың шығармаларында сондай сөздер бар. Сосын енді оны мен Әбіш Кекілбаевтың сөзіне сене алмай жүргем. Содан бағанағы Рамазан қайда сол айтад, мынау і... кезінде дейд, мына КГБ-ның несіне архивына допуск иметь еткен определенный бір адамдар ғана болған екен. – Иә. – Мысалы, жаңағы сол билікке жақын жүретін сондайлар мына қазіргі мына ертеде болған жаңағы көптеген жазушылар солар ғана допуск иметь етіп сонда олар кіред архивқа жаңағы қолжазбаларға, сосын оқиды ғой сол жерде отырып.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑ ійә↓/// ↑ ^уоларды шығарұуға ͡ ғолға ͡ б̊ермейд↓/// ↑сонұ ^уоқұп ^уот^ұрад та →// ішіндегі жақ̊сы жерлерін / жұлұб̊ ͡алып →// қалтасына салып →// ұрлаб̊ ͡алып кетеді ^йекен↓/// ↑содаң гейін ^уол ана жерде жоқ қой үужө↓/// ↑сосұн алад ^йекен да ^уол ^уөз^үнүң сөзү ғып →// әдемілеп̊ шығарады ^йекен↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊а↑ ↑сонұ↓/// ↑сол мен соғаң күдүктөніб̊ жүр ^йедім↓///↑сонд'анау бағанағы ^ырамазан ағай айтад →// бұл дейд →// мен да ^уонұ ^уон'әб̊іштің сөзү ^йемес анау дейд →// ^уол ан'архыйвқа қатысыб̊ жүргенде →// содан ұрлаб̊ ͡ алған дид↓/// ↑а ^уонұ / ^уонұң тағы ͡ б̊ір дәлелі →// мына мәшхүр жүсүптің ^уөз'үш ұлұ ͡ б̊олдұ ғой↓/// ↑^уөзү ͡ б̊үйдөб̊ ͡ айтад ^уо кісі →// менің үш балам бар дейді →// біреуі / менен аса тұуған дейд↓///	↑ ійә↓/// ↑ ^уоларды шығарұуға ͡ ғолға ͡ б̊ермейд↓/// ↑сон'оқұб̊ ͡ ^уот^ұрад ͡ та →// ішіндегі жақ̊сы жерлерін / жұлұб̊ ͡ алып →// қалтасына салыб →// ұрлаб̊ ͡ алып кетед'екен↓/// ↑содаң ͡ гейін ^уол / ана ͡ жерде жоқ ͡ қой үужө↓/// ↑сосұн алад ^йекен ͡ да ^уол ^уөз^үнүң сөзү ͡ ғып →// әдемілеп̊ шығарад'екен↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊а↑ ↑сонұ↓/// ↑сол мен соғаң ͡ гүдүктөніб̊ ͡ жүр ^йедім↓/// ↑сонд'анау бағанағы ^ырамазан ағай айтад →// бұл дейд →// мен ͡ д'онұ / ^уон'әб̊іштің сөз'емес анау дейд →// ^уол ан'архыйвқа қатысыб̊ ͡ жүргөндө → / содан ұрлаб̊ ͡ алған дид↓/// ↑а ^уонұ / ^уонұң тағы ͡ б̊ір дәлелі →// мына мәшхүр жүсүптүң ^уөзү / үш ұлұ ͡ б̊олдұ ͡ ғой↓/// ↑^уөзү ͡ б̊үйтүб ͡ айтад / ^уо кісі →// менің үш балам бар дейді↓/// ↑біреуү менен / аса тұуған дейд↓///	– Иә. – Оларды шығаруға қолға бермейд. Соны оқып отырад та, ішіндегі жақсы жерлерін жұлып алып, қалтасына салып, ұрлап алып кетеді екен. Содан кейін ол ана жерде жоқ қой уже. Сосын алад екен да ол өзінің сөзі қып, әдемілеп шығарады екен. Көрдіңіз ба? Соны.. Сол мен соған күдіктеніп жүр едім. Сонда анау бағанағы Рамазан ағай айтад, бұл дейд, мен да оны оны Әбіштің сөзі емес анау дейд, ол ана архивқа қатысып жүргенде содан ұрлап алған дид. А оны, оның тағы бір дәлелі, мына Мәшһүр Жүсіптің өзі үш ұлы болды ғой. Өзі бүйдеп айтад о кісі, менің үш балам бар дейді, біреуі менен аса туған дейд.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑біреуү менен / жете тұуған дейд↓/// ↑біреуү менең / кете тұуған дейд↓/// ↑^уосұ / кете тұуған дегем ͡ баласының ^уөзү і..↓/// ↑^іленійн ^уорденін алып →// не ͡ б̊олған і... мұғалым болған↓/// ↑мықт'ұстаз болған адам↓/// ↑сол кете тұудұ деп тұрған↓/// ↑ кім ^уол↑ ↑ ^уол і... кім деп фәзіл деген↓/// әзіл↓/// ↑құуандық / фазілов деген і... мына..↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑ павлодард'үунійверсійтетте / мұғалым болдұ↓/// ↑ ійә / ійә↓///↑біздің әлгі..↓/// ↑ құуандық фазіл↓/// ↑ ^уонұң қызы менің грұуппаласым↓/// ↑гүлнаж жүсүпова құуандыққызы деген↓/// ↑ійә / ійә↓/// ↑ сол / coкісі / тірі ͡ гүнүндө↓/// ↑ сонұ / кете тұуған деб̊ ͡ айтқан ійә↑// ↑ ійә / соларды кете тұуған деб̊ ͡ айтқан↓/// ↑сол мен ^уол гіс^ілерге ͡ б̊арыб̊ ͡ жүретүнмүн / амандасып / сәлем беріб̊ →// қымыз апарып періп деген сыйақты ͡ б̊атасын алып↓///	↑біреуү менен / жете тұуған дейд↓/// ↑біреуү менен / гете тұуған дейд↓/// ↑^уосұ / гете тұуған деген баласының ^уөзү і..↓/// ↑^іленійн ^уорденін алып →// не ͡ б̊олған і... мұғәлім болған↓///↑мықт'ұстаз болған адам↓///↑сол / кете тұудұ деп тұрған↓/// ↑кім ^уол↑// ↑^уол і... кім деп фазыл деген↓/// фазыл↓/// ↑құуандық / фазылов деген і... мына..↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑ павлодарда / үунійверсійтетте мұғәлім болдұ↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑біздің әлгі..↓/// ↑ құуандық фазыл↓/// ↑ ^уонұң қызы менің грұуппаласым↓/// ↑гүлнаж жүсүпова құуандыққызы деген↓///↑ійә / ійә↓/// ↑ сол / coкісі → // тірі ͡ гүнүндө↓/// ↑ сонұ / кете ͡ тұуған деб̊ ͡ айтқан ͡ ійә↑ ↑ ійә / соларды / кете тұуған деб̊ ͡ айтқан↓/// ↑сол мен ^уол гісілерге ͡ б̊арыб̊ ͡ жүрөтүнмүн → // амандасып / сәлем беріп / қымыз апарып ͡ періп деген сыйақты ͡ б̊атасын алып↓///	Біреуі менен жете туған дейд. Біреуі менен кете туған дейд. Осы кете туған деген баласының өзі і... Ленин орденін алып, не болған і... мұғалім болған. Мықты ұстаз болған адам. Сол кете туды деп тұрған. – Кім ол? – Ол і... кім деп Фазіл деген. Әзіл. Қуандық Фазілов деген і... мына... – Иә, иә. – Павлодарда университетте мұғалім болды. – Иә, иә. Біздің әлгі... – Қуандық Фазіл. – Оның қызы менің группаласым. Гүлназ Жүсіпова Қуандыққызы деген. Иә, иә. – Сол co кісі тірі күнінде. – Соны кете туған деп айтқан иә? – Иә, соларды кете туған деп айтқан. Сол мен ол кісілерге барып жүріп, амандасып, сәлем беріп, қымыз апарып беріп деген сияқты батасын алып.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑сонда / ^уо ͡ гіс'айтад →// архійфке ͡ б̊арып дейді →// ^уолгісі / кейіннен ͡ де ^уол кіс^ілер ͡ де допұуск алған ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑содан атамның қолжазб̊асын ^уоқыймын дейд↓/// ↑^уолар сол / бүкүл ͡ ғәзіргі / шығыб̊ ͡ атқан кітәптарым ͡ бәрін / солар ^уөздөрү ͡ ғой..↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑^уосұ ͡ гійрійлійсағ'аударып атқан↓/// ↑сонда дейд →// ^уоқұп ^уотұрсам дейд↓/// ↑мысалы →// бір ͡ б̊ет ^йекі ͡ б̊ет келе ͡ жатад →// ^йелүуүншү ͡ б̊ет →// бір кезде ͡ гелед ͡ та ^йелүу ͡ б̊есінші ͡ б̊ет полұп кетед дейд↓/// ↑ішінде төрт →// бес ͡ пет жоқ ͡ полад дейд↓/// ↑сосұн дейд →// мен ^уон'ана несің ͡ ғараймын дейд →// тізімін↓/// ↑сосұн ана неден барып̊ сұраймын дейд↓/// ↑мына папканы →// ^уос^ұнұ кім алды↑ ↑сонұң фамійлійаларын / көрсөтш̆ү ͡ маған↓/// ↑ ійә / ійә / ійә / ійә↓///	↑сонда / ^уо ͡ гіс'айтад →// архійфке ͡ б̊арып дейді →// ^уолгісі ͡ гейіннен ͡ де ^уол ͡ гіс^ілер ͡ де допұуск алған ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑содан атамның ͡ ғолжазб̊асын ^уоқұймұн дейд↓/// ↑^уолар сол / бүкүл ͡ ғәзіргі / шығыб̊ ͡ атқаң ͡ гітәптарым ͡ бәрін / солар ^уөздөрү ͡ ғой..↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑^уосұ ͡ гійрійлійсағ'аударып атқан↓/// ↑сонда дейд →// ^уоқұп ^уотұрсам дейд↓/// ↑мысалы →// бір ͡ б̊ет ^йекі ͡ б̊ет келе ͡ жатад →// ^йелүуүншү ͡ б̊ет →// біргезде ͡ гелед ͡ та ^йелүу ͡ б̊есінші ͡ б̊ет полұп кетед дейд↓/// ↑ішінде төрт →// бес ͡ пет жоқ ͡ полад дейд↓/// ↑сосұн дейд →// мен ^уон'ана несің ͡ ғараймын дейд →// тізімін↓/// ↑сосұн ана недем ͡ барып̊ сұраймын дейд↓/// ↑мына папканы →// ^уос^ұнұ кім алды↑ ↑сонұң фамійлійаларын ͡ гөрсөтш̆ү ͡ маған↓/// ↑ ійә / ійә / ійә / ійә↓///	Сонда ол кісі айтад, архивқа барып дейді, ол кісі кейіннен де ол кісілер де допуск алған ғой. – Иә. – Содан атамның қолжазбасын оқимын дейд. Олар сол бүкіл қазіргі шығып атқан кітаптарын бәрін солар өздері ғой... – Иә, иә. – Осы кириллицаға аударып атқан. Сонда дейд, оқып отырсам дейд. Мысалы, бір бет екі бет келе жатад, елуінші бет, бір кезде келед та елу бесінші бет болып кетед дейд. Ішінде төрт, бес бет жоқ болад дейд. Сосын дейд, мен она ана несін қараймын дейд, тізімін. Сосын ана неден барып сұраймын дейд. Мына папканы, осыны кім алды? Соның фамилияларын көрсетші маған. – Иә, иә, иә, иә.
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑^уолар тіркеп ^уот^ұрад ^йекен ғой↓/// ↑мысалы →// қырығ үшүншү папканы /анандай алды →// қырық ͡ песінші папкан'анандай алып →// сол гезде ^уоқұдұ деген сыйақты↓/// ↑содан / біреуүнө ͡б̊арып даже дәлелдепт'ана кісі↓/// ↑ ійә↓/// ↑ дәлелдеп →// көзүн шұқұп↓/// ↑ай ^уоңбаған →// сен менің / атамның сондай → / несін ұрлаб̊ жүрсүң сен деп↓/// көрдүңүз ͡ б̊а↑// ↑ ійә↓/// ↑сосұң геліп →// сонұ мағам айтты ғой↓/// ↑мен ана / б̊арып дейді →// көзүн шұқұп →// дәлелдеп дейді →// сосұн маған ат шапан айыб̊ым беріп дейді →// тамағын істеп →// мен ^уонұ ^уоған дейд ұрұстұм ^йешше↓/// ↑^йешше дейд мен ^уонұң тәмәғін ішіп кеттім дейд↓/// ↑жәнәғы ͡ гіс'айтад↓/// ↑міні сондай↓/// ↑^йенді ^уол гіс^інің балалары қазір → / неде сол торайғыров үунійверсійтетінде↓///	↑^уолар тіркеб̊ ͡ ^уот^ұрад ^йекен ͡ ғой↓/// ↑мысалы →// қырығ ͡ үшүншү папкан'анандай алды →// қырық ͡ песінші папкан'анандай алып →// солгезде ^уоқұдұ деген сыйақты↓/// ↑содан / біреуүнө ͡ б̊арып даже дәлелдепт'ана кісі↓/// ↑ійә↓/// ↑дәлелдеп →// көзүн шұқұп↓/// ↑ай ^уоңбаған →// сен менің / атамның сондай → / несін ұрлаб̊ ͡ жүрсүң сен деп↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е↑ ↑ійә↓/// ↑сосұң ͡ геліп →// сонұ мағам айтты ғой↓/// ↑мен ана / б̊арып дейді →// көзүн шұқұп →// дәлелдеп дейді →// сосұн маған ат шапан айыб̊ымды беріп дейді →// тамағын істеп →// мен ^уонұ ^уоған дейд ұрұстұм ^йешше↓/// ↑^йешше дейд мен ^уонұң тамағын ішіп кеттім дейд↓/// ↑жаңағы ͡ гіс'айтад↓/// ↑міні сондай↓/// ↑^йенді ^уол гіс^інің балалары қәзір неде → / сол торайғыров үунійверсійтетінде↓///	– Олар тіркеп отырад екен ғой. Мысалы, қырық үшінші папканы анандай алды, қырық бесінші папканы анандай алып, сол кезде оқыды деген сияқты. Содан біреуіне барып даже дәлелдепті ана кісі. – Иә. – Дәлелдеп, көзін шұқып. Ай оңбаған, сен менің атамның сондай несін ұрлап жүрсің сен деп. Көрдіңіз ба? – Иә. – Сосын келіп, соны маған айтты ғой. Мен ана барып дейді, көзін шұқып, дәлелдеп дейді, сосын маған шапан айыбын беріп дейді, тамағын істеп, мен оны оған дейд ұрыстым еще. Еще дейд мен оның тамағын ішіп кеттім дейд. Жаңағы кісі айтад. Міні сондай. Енді ол кісінің балалары казір неде Торайғыров университетінде...
Бауыржан Қайыржанұлы	▶	↑артына ͡ ғойған ͡ ғой↓/// ↑темірб̊ек деген жанағ'алты↓/// ↑алтымбек / інісі ͡ б̊ар тұратын↓/// ↑а... тұуған інісі ма↑ ↑тұуған інісі↓/// ↑^уой алла..↓/// ↑сөз дегенде →// бой бермейтін↓/// ↑көп полдұ көрмөгөлі ͡ де / көп ͡ полдұ↓/// ↑інісі дейсіз ͡ б̊а↑ ↑інісі↓/// ↑бұл мына ͡ гісі жасы нешеде↑ ↑менімен жасты / мына ͡ гісі↓/// ↑сіз не↓/// сіз нешедесіз↑ ↑мен алпыста↓/// мен алпыстамын↓/// ↑алпыста ↑мә↓/// жас көр^үнөсіз↓/// ↑мен ͡ де сізді →// жас көр^үнөсіз↓/// ↑вообшше жас →// мен сізд'алпыс тоғұзұншы жылғы деб̊ ͡ ^уойлағам ͡ да пріймерно ^йелүу... ^йелүу ͡ б̊ірдеңкесінші жылғы деб̊ ͡ ^уойлап / а ^йелүу ͡ б̊ірдеме жаста деп тұрсам↓/// ↑алпыс бессіз ͡ ійә↑ ↑алпыс төртпүн↓/// ↑алпыс төрт↓/// ↑алпыс ͡ бірге ͡ гелем алла жасса↓/// ↑жолдасыңыз нешінші жы... неше жаста↑// ↑алпыс сегіз ^уо ͡ гісі↓/// ↑а..↓/// ↑мына ͡ гіс^інің жолұ ^уөзгөрүп кеткем ͡ ба↑ казір..↓/// ↑шөп̊ шығып кеткем ͡ ба, деңіз..↓///	↑артына ͡ ғойған ͡ ғой↓/// ↑темірб̊ек деген жаңағ'алты ↓/// ↑алтымбег інісі ͡ б̊ар тұратын↓/// ↑а... тұуған інісі ͡ ме↑// ↑тұуған інісі↓/// ↑^уой ͡ алла↓/// ↑сөз дегенде →// бой бермейтін↓/// ↑көп ͡ полдұ көрмөгөлү ͡ де ͡ гөп полдұ↓/// ↑інісі дейсіз ͡ б̊е↑ ↑інісі↓/// ↑бұл мына ͡ гісі жасы нешеде↑ ↑менімен жасты мына ͡ гісі↓/// ↑сіз не↓/// сіз ͡ нешедесіз↑ ↑мен алпыста↓/// мен алпыстамын↓/// ↑алпыста↑// мә..↓/// жас көр^үнөсіз↓/// ↑мен ͡ де сізді жас көр^үнөсіз..↓/// ↑вообше жас →// мен сізд'алпыс тоғұзұншы жылғы деб̊ ͡ ^уойлағам ͡ да пріймерно ^йелүу... ^йелүу ͡ б̊ірдеңкесінші жылғы деб̊ ͡ ^уойлап... а ^йелүу ͡ б̊ірдеме жаста деп тұрсам↓/// ↑алпыс ͡ пессіз ͡ ійә↑ ↑алпыс төртпүн↓/// ↑алпыстөрт↓/// ↑алпыс ͡ пірге ͡ гелем / алла жасса↓/// ↑жолдасыңыз нешінші жы... неше жаста↑// ↑алпыс ͡ сегіз ^уо ͡ гісі↓/// ↑а↓/// ↑мына ͡ гіс^інің жолұ ^уөзгөрүп кеткем ͡ бе↑ қәзір..↓/// ↑шөп̊ ͡ шығып кеткем ͡ бе ͡ деңіз..↓///	Артына қойған ғой. Теміірбек деген жаңағы алты... Алтынбек інісі бар тұратын. – А... Туған інісі ма? – Туған інісі. – Ой Алла... – Сөз дегенде, бой бермейтін. Көп болды көрмегелі де көп болды. – Інісі дейсіз ба? – Інісі. – Бұл кісі жасы нешеде? – Менімен жасты мына кісі. – Сіз не... Сіз нешедесіз? – Мен алпыста... Мен алпыстамын. – Алпыста? Мә... Жас көрінесіз. – Мен де сізді жас көрінесіз... – Вообще жас, мен сізді алпыс тоғызыншы жылғы деп ойлағам да примерно елу... Елу бірдеңкесінші жылғы деп ойлап... а елу бірдеңе жаста деп тұрсам. Алпыс бессіз иә? – Алпыс төртпін. – Алпыс төрт. – Алпыс бірге келем Алла жасса. – Жолдасыңыз нешінші жы... Неше жаста? – Алпыс сегіз ол кісі. – А... – Мына кісінің жолы өзгеріп кеткен ба? Казір... – Шөп шығып кеткен ба, деңіз...
Бейбіт Исхан	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. Әуе толқынында қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. Көпшіліктің аса мән бере бермейтін сөйлем мен сөздерді дұрыс айтуда, жазуда кейбір кемшіліктерді жөндеудің жолдары бар ма? Сөздерді орнымен қолдануды қайдан, қалай түзеуге болады? С. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, доцент БЕЙБІТ ИСХАННЫҢ пікірінше, дұрыс сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға әбден болады. – Қазіргі еліміздің газет-журналдары, теле-радиолары тілге байланысты көтеріп жүрген мәселелері – халқымыздың қажет нәрселерінің бірі. Соның ішінде атап айтсам осы қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары қазір біршама қызмет атқарып жатыр. Осы хабарды пайдалана отырып өзімнің ой-пікірімді білдіре кетсем. Атамыз қазақ айтады ғой «Айтылмаған ой жетім, тындалмаған сөз жетім» дегендей.
Бейбіт Исхан	▶			– Осы реттерде осы тыңдарман қауыммен өз ойымды бөлісе кеткім келеді. Жалпы қазіргі халық тілінде жәнегі мен айтып өткен мақалдың "Айтылмаған сөз жетім..." деген нұсқасы қолданып айтылып жүр. Менің ойымша, осы нұсқа дұрыс емес секілді. Оның дұрыс нұсқасы «Айтылмаған ой жетім, тыңдалмаған сөз жетім» болу керек. Себебі, сөз болған соң-ақ, ол – айтылған нәрсе ғой. Менің ойымша «Айтылмаған ой жетім, тыңдалмаған сөз жетім» деген нұсқасы дұрыс болуы керек секілді. Енді осы мүмкіншілігімді пайдалана отырып, қазіргі қазақ тілі мәдениеті мен стилистикасына қатысты өзімнің біраз ой-пікірлерімді білдіре кетсем деп едім. Мәселен, қазір біздің жазба тілімізде өзімен-өзі қалайда болсын оны ақын-жазушылар, мақала жазатын журналистер сұрыптап, өз пікірлерін жазар кезде мұқият қарап, жөндеп айтуларына, жазуларына болады. «Айтылған сөз – атылған оқпен тең» дегендей, жалпы сөйлеу тіліміздегі бір нәрсеге байланысты айтқан пікірімізді қайтадан жөндеп, қайтадан айтып жату мүмкіншілігі бола бермейді. Сондықтан әсіресе, осы сөйлеу тілімізде көптеген қателік кетіп жатады.
Бейбіт Исхан	▶			– Оның себебі, менің ойымша, әріде жатыр. Осы дәрігерлер қауымы айтқандай-ақ, біз аурудың себебімен емес, салдарымен күресіп жүргендей жағдай кешіп жатырмыз. Мына сөзді былай айту керек, мына мақалды былай айту керек, бұл сөз былай жазылады, мына мақал былай жазылады дегеннен, жеке-жеке нұсқау бергеннен, олардың жеке сөздерін, жеке сөз қолданыстарын, сөйлемдерін түзегеннен еш нәтиже шықпайды. Әрине, бар ғой, басшылық, бірақ та түбегейлі нәтижеге жалпы халықтың сөйлеу мәдениетінің деңгейінің көтерілуіне жетуіміз, әй, күмәнді болар... Осыған байланысты менің ойымша, қазір біз кез-келген адамды дұрыс сөйлеуге, қазақ тілінің сөйлеу мәдениетін игеруге тәрбиелейтін әке-шешесі болсын, мектептегі мұғалімі болсын, бірге жүрген жолдас-жоралары, қоршаған ортасы болсын, мектеп бітіргеннен кейінгі жоғары оқу орнындағы ұстаздары болсын, бір адамның қалыптасуына тәрбие береді ғой.
Бейбіт Исхан	▶			– Бірақ орыстар айтқандай-ақ, тұйықталған шеңбер секілді болып отыр. Әйтеуір бір жерінен басталып, бір жерінен нақты тіл мәдениетін көтеруге тәрбие берілу керек секілді. Мәселен, баланы кішкентай кезінен бастап дұрыс сөйлеуге тәрбиелейтін әке-шешенің өзі сөздерді дұрыс қолданбай тұрса, сөйлеген сөйлемі дұрыс болмайтын болса, ал мектептегі мұғалімнің өзі де балаға жөн-жоба көрсетіп, былай айту керек, былай сөйлеу керек, мына сөйлемің дұрыс болмады деп нұсқау беріп жатпаса, ол бала мектепті бітіргеннен кейін ЖОО-ға барғанда да қалай сөйлеп жүргендігін білмесе, қате сөйлеп жүргендігін түсінбесе, ол да ертең өзінің баласын солай тәрбиелейді. Сонымен бұл өзі, менің ойымша, тұйықталған шеңбер секілді болып тұр. Осының бірден бір үзілетін жері – мектеп. Ал мектептен басталуы үшін, мектепке ертеңгі мұғалім болып баратын ЖОО студенттері сөйлеу тілін, тіл мәдениетін жақсы игеріп шығулары керек.
Бейбіт Исхан	▶			– Мен бұл жерде айтайын дегенім, қазақ тілі мен қазақ әдебиетінің мұғалімдері ғана емес, жалпы мектеп мұғалімдерін тәрбиелейтін басқа да факультеттерде де осы қолға алуға тиіс секілді. Әрине, оларға да қосымша пән ретінде қазақ тілінің мәдениеті немесе стилистика курсын енгізудің қажеті жоқ шығар, бірақ ертең сол ЖОО-ға түсетіндер мектеп қабырғасынан шығатындығы белгілі. Сондықтан, әсіресе, филология факультетінде оқитындар міндетті түрде қазақ тілінің мәдениеті мен стилистикасын оқиды. Сол кезде осы пәнді жете игеріп шықса, олар мектепке барғанда өздерінің шәкірттерін дұрыс сөйлеуге, тіл мәдениетіне тәрбиелей бастайды. Содан кейін барып олар ЖОО-ға барғанда өз пәндері бойынша білім алып шығып, ертең олар да өзінің шәкірттерін дұрыс сөйлеуге тәрбиелеуі мүмкін деген ойдамын.
Бейбіт Исхан	▶			– Енді, біздің қоғамда мынандай ой қалыптасқан дұрыс сөйлеуге, дұрыс жазуға, тіл мәдениетіне қазақ тілі мен қазақ әдебиетінің мұғалімі тәрбиелейді деген. Жоқ, менің ойымша, бұған бүкіл пәннің мұғалімдері атсалысулары керек. Себебі физика пәні болсын, химия пәні болсын, мұғалім өзінің шәкірттеріне бүкіл пәннің ереже-қағидаларын басқа да жүру процесстерін, химиялық реакцияларды оқушыларға түсіндіреді ғой, сол кезде ол өз ойын оқушыларға айқын да түсінікті етіп жеткізіп жатса, ол өзінің шәкірттерін дұрыс сөйлеуге тәрбиелегені. Енді ертеңінде сабақ сұрау кезінде ол оқушыларынан сол өзі айтқанын, оқулықтан берген тапсырмаларын сұрайды. Сонда оқушы қалайынан сөйлеп, өз ойын жеткізіп жатқандығын, физикаң болсын, химияң болсын, басқа пәннің мұғалімдері қадағалауға міндетті.
Бейбіт Исхан	▶			– Олар да «Сен, әй, ойыңды дұрыс жеткізбедің, сөйлеміңді дұрыс құрмадың, мына сөзің орынсыз болды, басқа сөз, басқаша айт, ойыңды неге жүйелеп жеткізбейсің, асықпа, бір сөзіңді қайталай берме, бір ойыңды қайта-қайта ежіктей берме, дұрыстап айт, былай айт, алай айт, мына бәленбай жақсы айтты, сол секілді айт, мынаны үлгі тұтыңдар, сөйлеу мәдениетін игеріңдер, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сендерді не үйретпей ме, айтпай ма, мына сөздің айтылуы былай ғой» дегендей басқа пәннің де мұғалімдері оқушыларды сөйлеу тіліне, жалпы тіл мәдениетіне үйретуге, тәрбиелеуге міндетті деп ойлаймын. Сонда ғана біздің ісімізден бір нәрсе шығатын секілді. Сонымен қатар, тағы бір айта кететін нәрсе – қазақ мектептерінде қазақ тілінің мәдениеті мен стилистикасына аса көңіл бөлінбейді.
Бейбіт Исхан	▶			– Арнайы сағаттар бар, шамалы, бірақ соның өзінде де тілдің осы мәселесі оқытылмай, айтылмай, басқа теориялық мәселелер ғана айтылып кететін секілді. Бір ғана мысал, негізгі сөйлеу мәдениетіне үйрететін, соның ішінде фонетиканың орфоэпия ережелері тек ереже қағида ретінде оқытылады да, ал оның ертең іс жүзінде пайдаланылуы, осыны қолданылуы айтылмай жатады. Мысалы, жалпы қазақ тілінің сөздері бір-бірімен тіркескен кездегі ілгерінді-кейінді, тоғыспалы ықпалдар бар екендігі, қазақ тілінде дауысты дыбыстар үндесіп келетіндігі, тағы басқа мәселелер ереже-қағида ретінде қолданылғанымен, ал іс жүзінде соны пайдалану жағы бізде айтылмай жатады. ЖОО-ға келген студенттердің өзі, мысалы өмір, өлең, күдік, тағы басқа сөздерге екінші буындағы қысаң дауысты дыбыстардың еріндік дауысты дыбыстар болып, айтқан кезде өмүр, өлөң, күдүк т.б. сөздердегі екінші буындағы қысаң дауысты дыбыстардың еріндік дауысты дыбыс болып, айтқан кезде оқыған кезде айтылатындығын ең алғаш рет естігендей, айдан түскендей боп, таңғалып отырады.
Бейбіт Исхан	▶			– Бұдан да басқа емтихан тапсырғандағы ілгерінді-кейінді ықпал заңдылықтары, әсіресе, осы сөйлеу тіліне қатысты екендігі мәлім. Ал осы жай ережені жаттап алғандығымен, өмірде қолдана бермейді. Мысалы, он бір деп жазылғанымен, ал оның айтылуы ом бір екендігін, олар ереже қағиданы білсе де өмірде солай қолдана бермейді. Сол секілді «жаңқалтамда бар» десек бір затты, «жаңқалтам» ал осы сөзде олар қалай жазылды, сол қалпында айтып, «менің жан қалтамда бар» деп айтады. Сонымен қатар, әсіресе, осы жалпы дәстүрге сіңіп кеткендігі ме екен, мысалы мына сөзде «әй, сен бері кел! бері кел!» деп. Ал негізі оның айтылуы «бері гел» екендігі өзінен-өзі түсінікті. Сол секілді «шекара» деп жазылғанымен, «шегара» деп айтылатындығы, ол – қазақ тілінің айтылу заңдылығы.
Бейбіт Исхан	▶			– Ал осы айтылу заңдылығы жаңағы фонетика курсының ілгерінді-кейінді, тоғыспалы ықпалдарда заң, ереже ретінде айтылғандығымен, ал осы іс жүзінде біздің өмірімізде қолданыла бермейді. Кім білсін бұл енді, әрине, ол менің ойымша осы орфоэпия заңдылықтарын біз дұрыс оқытып-үйретпеуден шығып жатқан секілді. Ал енді сөздерді дұрыс қолданбау, сөздерді бір-бірімен дұрыс тіркестірмеу, сөйлемді дұрыс құра алмау, сөйлемдерді өзінің айтам деген ойына қатысты сөйлемдерді бір-бірімен байланыстыру, ойды жүйелі жеткізу өзінен-өзі білімінің, дүниетанымға байланысты екендігі түсінікті. Енді қорыта келгенде, осы мәселеге байланысты көптеген дүниелер бар. Мәселен, сөзді дұрыс айту, сөз бен сөзді дұрыс тіркестіру, сөйлемді құруға байланысты кезінде академик-жазушы Ғабит Мүсіреповтің айтып кеткен бір сөзі бар еді: «Біздің ойымызша, кез-келген сөзді тіркестіре берсек әйтеуір ойымызды жеткізуге болатын секілді болып көрінеді. Ал сол ұлы Ғабең айтып кеткен еді. Сөз бен сөз бір-бірімен тіркескен кезде тек қана бір-біріне нұрын ғана түсіріп қана қоймайды, көлеңкесін де түсіріп тұруы мүмкін» деген. Сондықтан кейбір сөздер мен сөздердің бір бірімен тіркесуі мүмкін емес жағдай да болады. Ал егер тіркессе де екінші сөзбен байланысқан кезде ол басқаша жетелеуі мүмкін. Мәселен
Бейбіт Исхан	▶			– Сондықтан кейбір сөздер мен сөздердің бір бірімен тіркесуі мүмкін емес жағдай да болады. Ал егер тіркессе де екінші сөзбен байланысқан кезде ол басқаша жетелеуі мүмкін. Мәселен, кеше ғана «Парасат» журналының 2002 жылғы №4 санын қолыма алсам, бұрынғы оқыған мақаламды қызығып қайтадан көз жүгіртсем, алғашқы оқығанда көрмеген бір қателікті байқап қалдым: «Мұны естіген Жұмекен күлмек түгілі, езуін де жимай, Асқарға қарап бедіреп отыр екен». Осында бір қарағанда ешқандай қателік жоқ секілді. Ал өзі күлмеген адам, езуін жимай отырған дегенді қалай түсінуге болады. Бұл жерде күлмек түгілі, езу де тартпай да отыр деп қолданылу керек еді. Осы секілді сөз бен сөздің дұрыс тіркеспеуі, тіркес сөздердің бір-бірімен дұрыс байланыспауы бізді көптеген қателіктерге ұрындырып жатыр. Бұл мәселе өзінше бөлек әңгіменің тақырыбы деп ойлаймын.
Бейбіт Исхан	▶			– Мінеки, біз кемшіліктің салдарымен күресіп-ақ келеміз. Ана сөз олай айтылады, мына сөз былай айтылады немесе жазылады депәңгімелеп келе жатқанымызға да біршама болды. Ендігі міндет – тіл мәдениетіндегі олқылықтардың салдарын емес, себебін іздеуіміз керек. Оған байланысты қорытындылар шығарылып, шаралар қабылдануы тиіс. – Осымен қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілетін хабарын аяқтаймыз. Хабарда Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті, қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, доцент БЕЙБІТ ИСХАН тіл мәдениетіндегі кейбір кемшіліктерді болдырмаудың жолдары жөнінде әңгімеледі. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында амандықпен кездескенше, сау болыңыздар!
Бейбіт Исхан	▶			18. – Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. Әуе толқынында қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. – Тіл мәдениетінің көкейкесті мәселелері көп-ақ. Жаппай үрдіске айналып кеткен кейбір сөздер мен сөз тіркестері туралы әңгіме болар. Микрофон алдында – Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, доцент БЕЙБІТ ИСХАН. – Қателеспесем, осы Карл Маркс болар, «Ойы айқынның – сөзі айқын» деп айтыпты. Соған қарағанда ой айқын болу үшін адамның білімі, дүниетанымы жалпы кең болу керек секілді. Сонда ғана ол өзінің ойын жүйелі, жатық айтып бере алады деп ойлаймын. Мәселен, қазіргі біздің қоғамның жастары кітап оқудан қалды, газет-журнал қарамайды, көретіндері – теледидардан соғыс, «боэвик» дейміз бе, сол секілді одан қалса, шетелдік концерт, өзіміздің концерттерді көрер, ол қандай тіл мәдениетіне тәрбиелеуі мүмкін. Бұның себебі тағы да әрі де жатыр. Анау алғаш осы нарықтық экономикаға көшетін кезде, халқымыз дағдарып қалды. Және өткендегі Совет уақытында жазылған шығармалардың көпшілігі «өтірік екен, нашар екен, жаман екен» деген көзқарас қалыптасты.
Бейбіт Исхан	▶			– Әркім өзінің жеке басының тірлігімен айналысып кетті, сөйтіп жүрген кезде біз қалыптасқан дәстүрден, дағдыдан айрылып қалдық. Қазіргі енді сол бұрын кітап оқитын, көркем әдебиетті оқитын халық қазір енді, әй, ілуде біреулер ғана оқымаса, көпшілігі оқымайтын жағдайға көшті. Ал оқып жүргендер – кәдімгі өзі қалыптасқан, оқу мәдениеті қалыптасқан, өзінің білімін көтергісі, дүниетанымын кеңейткісі келетін адамдар. Ал көпшілігі, бұрын кітап оқыған адамдардың өзі "қазір, әй, көп болды көркем әдебиетті оқымаймын, әй, соның не керек, оқудың қажеті жоқ",– деген ойда жүр. Ал енді кітап оқымаған, газет-журнал қарамаған адамның сөйлеу мәдениеті қалай қалыптасуы мүмкін, мүмкін емес деп ойлаймын. Сондықтан халықты қайтадан кітап оқуға, әсіресе, көркем әдебиетті оқуға тәрбиелеу қажет секілді. Оның өзі де менің ойымша, мектептен қалыптасады.
Бейбіт Исхан	▶			– Ал енді осы көркем әдебиет арқылы тіл мәдениетін көтеруге болады деп жатырмыз. Ал менің ойымша, осы көркем әдебиеттің өзінде де қазір біраз кемшіліктер кетіп жатқан секілді. Себебі, қазір көптеген баспаларда корректорлар, түзетіп, өңдейтін, орфографиялық жақтарын қарастыратын, басқа да кемшіліктерін түзететін адамдар жоқ. Көпшілігі корректор деген ол неге керек деген ойға дейін барған. Автордың өзі немесе шығарушы редактордың өзі көзі шалған нәрселерді түзесе түзейді, түземесе түземейді, сол қалпында кете береді. Сонымен енді дұрыс қолданылмаған, тіпті орфографиялық қателікпен, тіпті жергілікті тіл ерекшеліктері, архаизмдер, жалпы халыққа түсініксіз сөздер қазір көркем әдебиетте өріп жүр. Анау заманда осы тіл мәдениетіне байланысты көп мәселе көтерген, біраз еңбектер жазған профессор Мәулен Балақаев айтып кеткен еді. Ол енді кісі: «Жергілікті тіл ерекшелігі болсын, кәсіби сөздер болсын, жалпы халыққа түсініксіз сөздер ол автордың, кейіпкердің, не болмаса бір жердің тіл ерекшелігін, колоритін көрсету мақсатында қолдануға болады, ал авторлық монолог та жалпы ол әдеби тілмен баяндалуға тиіс», – деген еді.
Бейбіт Исхан	▶			– Осыған байланысты академик-жазушымыз Мұхтар Әуезовтің бір әңгімесін талдап, сондағы жергілікті керісінше Оңтүстік Қазақстандағы тіл ерекшеліктерінің кейіпкерінің тілін көрсету, соны сомдау мақсатында өте орынды қолданған деп айтқан еді. Ал бізде қазір қалай болып жүр? Әркім өзінше әдеби тілді жақсы меңгергендей-ақ, не болмаса өзінің бала кезден естіп, жергілікті өзі өскен жердегі тілді әдеби тіл деп ойлай ма екен, қалай болса, солайынан қолдана береді. Осы жуырда ғана бір танымал журналисттің мақаласынан «Біздің тілшілер асай-мүсейін арқалап дер мезгілде жетті», – деп жазған. «Асай-мүсей» деген бұл не деген сөз екен деп таңқалып, сөнен кейін мүмкін бұл жергілікті тіл ерекшелігі шығар деген оймен сол өңірдің ауылдас жігіттерінен сұрасам, «асай-мүсей» деген Батыс Қазақстанда құрал-жабдық дегенді білдіреді екен. Ал бұны ендіқалай енді осыны жергілікті тіл ерекшелігін қолданды, бүкіл халық біледі деген ойда болғаны ғой сонда. Ал яғни бұл әдеби тілді меңгермегендігін көрсетіп алғандығы.
Бейбіт Исхан	▶			– Сонымен қатар менің өзімде де осындай қолданыс болды. Ол енді кейде жергілікті тіл ерекшелігі өзім бала кезден естіп өскен соң, бүкіл халыққа танымал, түсінікті секілді көрінетіні рас. Ал осыны түзейтін кім? Жәнегі баспада корректорлар мен редакторлар. Менің бір баспаға ұсынылған мақаламның ішінде «Бұл нәрсенің тағаны ертеректе қаланған», – деп жазған екенмін. Ал сол жердегі тілші: – Бейбіт, мына «таған» деген – не сөз? – деді. – Е, "таған" деген – "таған", "фундамент" емес пе? – дедім. – Ә, жоқ «фундамент» дегенді әдеби тілде «іргетас» дейді ғой, – деді. ...Е, расында да «іргетас» дейді екен-ау. «Таған» деген мүмкін жалпы халыққа түсініксіз сөз шығар деген ойда қалдым.
Бейбіт Исхан	▶			– Сонда бұдан айтайын дегенім, әрине, қалай да болсын газет-журналдардың корректорлық штат, әсіресе, көркем әдебиет шығаратын баспаларда корректорлық штат міндетті түрде керек. Ал енді корректорлар жоғары білімі бар, филолог болуға тиіс-ау деп ойлаймын. Ал бұрын өзі солай болды-ау деп ойлаймында. Бұрынғы енді бала болдық, жас болдық, мүмкін аңғармаған да шығармыз, Кеңес дәуіріндегі кітаптардан осындай өрескел қателерді онша байқай қоймайтынбыз. Енді бір осы бір тіл мәдениетіне, біздің сөйлеу мәдениетімізге әсер етіп жатқаны орыс тілі екендігі рас. Қазір орысша тәрбиеленген, орысша мектеп бітіргендер, содан кейін артынан орыс тіліне қатты бауыр басып кеткендер, осы орыс тілін араластырып, сөйлейтінді шығарды. Не болмаса орыс тілінен калькалап дейміз бе, тура аударылып соны қолданады. Ол енді Кеңес дәуірінен бері бар болатын. Ал қазір сол осы әлі арылмай келе жатқан бір ауруымыз-ау деп есептеймін мен. Мысалы, қалай ойлауға болады осы жуырда ғане "Хабардан" болды-ау деймін, футбол ойынын жүргізіп отырған адам «оның доп аяғынан табылды»,–деп қолданды, "ол доп аяғынан табылды". Аяғынан қалай табылуы мүмкін доп? Осындай бұның өзі енді орыс тілінен аударылған термин болар. Сонымен қатар қазір жастардың көпшіліктің аузында жүрген сөз "Ол біздің университеттің студенті болып табылады", "Ол біздің негізі міндеміз болып табылады", "табылады-табылады" деген сөзді енді орыстың "является" деген сөзінің аудармасын жазбаша тілде де, ауызша тілде де жаппай қолдануға көштік. Ал осыны ешкім уақытта қолданады және "ол – біздің университеттің студенттері", "ол–біздің қызметкер", "ол– біздің міндетіміз" осылай қазақ айтады, осылай қолданады да. Осыны да бір ескеріп, тіпті қазір жалпы сөйлеу тілімізден, жазба тілімізден шығарып тастау керек-ау деп ойлаймын.
Бейбіт Исхан	▶			– Ал бұл неге қалыптасты десек, кезінде Карл Маркаспен Лениннің шығармаларын аударған кезде олардың мәтінінде, текстісінде бес сөз бар болса, бес сөзде аударылу керек екен, қазақша аталуы керек екен. Ал орысшаға алған "является" деген сөз бар болса оған сол кездегі аудармашылар "табылады" деген сөзді ойлап тапқан екен. Енді осы дәстүрге айланып бара жатыр. Сондай-ақ осы орысша сөйлейтіндердің, орысша сөйлеп, ойын білдіріп, соған бауыр басып кеткендерден жұққан ауру болар. Қазіргі жастардың тілінде көшеде келе жатып «Абая көшесіне қалай баруға болады?», «Келесі аялдама Сәтбаева ма?» деп, орыстың әлгі "родительный падеж" дейміз ғой сонған қазақтың қосымшасын қосып сөйлейтін әдет тауып алған. Енді, әрине, кімге болса да түсінікті «Келесі аялдама Абай көшесі ме?», «Сейфуллин көшесіне қалай баруға болады?», «Келесі аялдама Сәтбаев па?» болу керек екендігі кімге болса да түсінікті. Және бір айтып кеткенде жеке-жеке сөздердің қолданылуында да кетіп жататын қателіктер көп қой. Сонымен қатар, сөз тіркестерін дұрыс қолданбай жатамыз. Әсіресе, көп аңғарамын жоғары қызметтегі тіпті министрлердің аузынан шығып кетіп жатады, мысалы, «жоғарғы медициналық оқу орнында оқиды", "бұл –жоғарғы техникалық оқу орнын дайындайтын маман» дегендей шығып жатады.
Бейбіт Исхан	▶			– Осы сөздегі "жоғары" сөзі дұрыс қолданылмай тұр ғой, енді ол "жоғарғы" ма "жоғары" ма, екі варианты, екі нұсқасы жүр, дұрысы – «медициналық жоғары оқу орнында оқиды», «техникалық жоғары оқу орнының студенті» деген секілді қолданылу керек еді ғой. Солай қолданылған керек те ғой, әрине. Осы секілді сөздерді дұрыс қолданбау, сөздерді дұрыс тіркестірмеу медицина саласында да өріп жүр. Ол енді медицина кызметкерлері, солардың оқытушы профессорлары, көпшілігі енді мектепті қазақша бітірсе де, ЖОО-ын орысша бітірді, сонан орысша еңбектерін жазды, көп жыл орысша сабақ берді, сондықтан қалыптасқандықтары болар. Кейбір сөздерді аударған кезде жәнегіндей сөз, сөйлемнің мүшелерін өз орнында қолданылмайды. Мысалы «Жедел жүрек ақауы» дейді. Бұның орысшасы «Острая сердечная недостаточность». Мұның қазақшасы, әрине, «жүректің жедел кемістігі», «ақауы» десек те болады дегендей, сонан кейін «өкпенің жедел қабынуы» болу керек қой, бұл жерде «жедел» деген сөз жүректің алдына шығып кетіп, тағы «жедел жүрек», «жедел өкпе» дегендей өкпенің қандай екендігін білдіретін мағынада қолданылып кетіп отыр. Бұндай дұрыс тіркеспеуінен қалыптасқан қателіктер қазір тілімізде, әрине, өріп жүр.
Бейбіт Исхан	▶			– Сонымен қатар, мақал-мәтелдер, қанатты сөздер, тұрақты сөз тіркестер көне заманнан келе жатқан тіліміздің байлығы болып табылатыны бәрімізге ақиқат. Осы мақал-мәтелдерді бұзып айтатын, не болмаса ондағы сөздерді басқа сөздермен алмастырып айтудан кетіп жатқан қателіктер де тілімізге зиян келтіріп жүр. Қазіргі тіліміздің байлығы болып саналатын мақал-мәтелдер, қанатты сөздер, тұрақты сөз тіркестерін бұзып, не болмаса ондағы сөздерді басқа сөздермен алмастырып айтсақ, талай нәрсені жоғалтатынымыз, әрине, барлығымызға ақиқат. Енді осы мәселеге байланысты осы маусым айының 13-індегі жарық көрген қазақ әдебиетінде арнайы мақала жазған болатынмын. Сондықтан оны қайталап айтып жатпай-ақ қояйын. Енді ойымды қорытындылай келе айтатыным, атақты шешеніміз, биіміз – Төле бидің айтқаны болар, «Дүниеде не қиын дейді, шаршы топтың алдына шығып сөйлеген қиын» дейді.
Бейбіт Исхан	▶			– Мен өзім басым, міне, осы қалың тыңдарманға сөйлеу мәдениеті, ойды дұрыс жеткізу, дұрыс баяндау, жатық жеткізу туралы айта отырып, қателіктер жіберіп жатуым мүмкін. Ал енді осының көпшілікке шығып, көп алдында сөйлеуге тәрбиелейтін орын – мектеп, мектеп мұғалімдері, тек қана қазақ тілі мен қазақ әдебиетінің мұғалімдері емес, барлық пәннің мұғалімдері. 25 оқушының алдына шығып, өздерінің бірге ойнап, бірге күліп жүрген достары сабақ айтқан кезде, ойын, пікірін дұрыс жеткізуге, дұрыс айтуға тәрбиеленсе, онда біздің қазіргі сөзіміз де есейгенде, ересек болғанда, ойын дұрыс жеткізу мәдениеті қалыптасады-ау деп ойлаймын! Міне, сол кезде, сол мектеп қабырғасынан бастап, ойды дұрыс жеткізу, дұрыс баяндау, жатқа айту, пікірін білдіру, өзіндік пікірін айту деген қалыптасатын шығар. Әрине, басқа да көптеген жақтары бары рас. Әсіресе, қазақ тілі пәні арқылы оқытылатын айтылым заңдылықтары, яғни орфоэфия заңдылықтарын дұрыс игеру, стилистика пәні арқылы сөздерді дұрыс қолдану, дұрыс пайдалану, сөйлемдерді дұрыс құру, әдеби тілге қатыссыз мәселелерде пайдаланбау деген мәселелерде де оқу, үйрену кімге болсын қажет.
Бейбіт Исхан	▶			– Осымен Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Хабарда Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті, қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, доцент БЕЙБІТ ИСХАН тіл мәдениетінің кейбір өзекті тұстары жөнінде ой толғады. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше, аман болайық! 2002 жыл.
Бекболат Нәдіров	▶	↑^уоразалы ͡ былай әйет біледі ͡ да → // негізі ͡ жақ̊сы → // әртүрл'әйет ͡ біледі ↓/// ↑ бірақ ͡ ^уоқұғанда / зұулатып ^уоқұйды → // жаңағ'оразалы ↓/// ↑зұуұлдатып ͡ ^уоқұп ͡ тыстайды ↓/// ↑ сонан жаңағы інісі / манап бір ͡ айтқан ͡ ғой → // ^уореке / сен әйет білесің → // ^йенді сонұ ͡ бірмақамын келтіріп бір ͡ ^уоқ^ұмай → // сөйтүп ͡ пір ͡ ^уоқ^ұмайсың ͡ ба ↑///	↑^уоразалы ͡ б̊ылай әйет ͡ піледі ͡ да → // негізі ͡ жақ̊сы → // әртүрл'әйет ͡ піледі ↓/// ↑ бірақ / ^уоқұғанда зұулатып ͡ ^уоқұйды → // жаңағ'оразалы ↓/// ↑зұуұлдатып ͡ ^уоқұп ͡ тастайды ↓/// ↑ сонан жаңағ'інісі → // манап / бір ͡ айтқаң ͡ ғой // ^уореке / сен әйет ͡ пілесің → // ^йенді сонұ / бірмақамың ͡ гелтіріп / бір ͡ ^уоқұмай → // сөйтүп / бір ͡ ^уоқұмайсың ͡ ба↑///	Оразалы былай әйет біледі да, негізі жақсы… әртүрлі әйет біледі. Бірақ оқығанда зулатып оқиды жаңағы Оразалы. Зуылдатып оқып тыстайды. Сонан жаңағы інісі Манап бір айтқан ғой “Ореке, сен әйет білесің, енді соны бір мақамын келтіріп бір оқымай… сөйтіп бір оқымайсың ба?”.
Бекболат Нәдіров	▶	↑әй сонұ ͡ бір талаптанып көрдүм → // бірақ менік'ана / қызыл ͡ ^уөрүк ͡ дейтін әнді → // не ͡ жаздым жаным сағанның мақамына → // салып ͡ айтқаңғ'ұқ̊сап ͡ кетеді ↓/// ↑ содан неде ͡ болса ↑ // ^уосұ ͡ күйүнд'оқұп ͡ жүрмүн деп ͡ айтады ͡ дейді↓/// ↑ ^уол тек / зұулатып ͡ ^уоқұп ͡ кетеді → // тауұсұп сайды / ^ірезкі↓///	↑әй сонұ ͡ б̊ір талаптанып ͡ көрдүм → // бірағ ͡ менікі / ана ͡ ғызыл ^уөрүк дейтін әнді → // не жаздым жаным сағанның мақамына → // салыб̊ ͡айтқаңғ'ұқ̊сап ͡ кетеді↓/// ↑ содан неде ͡ б̊олса ↑ // ^уосұ ͡ гүйүнд'оқұб̊ ͡ жүрмүн деп / айтады ͡ дейді ↓/// ↑ ^уол тек / зұулатып ͡ ^уоқұп ͡ кетеді → // тауұсұп ͡ сайды → // ^ірескі↓///	“Әй соны бір талаптанып көрдім, бірақ менікі ана қызыл өрік дейтін әнді, не жаздым жаным сағанның мақамына салып айтқанға ұқсап кетеді. Содан неде болса осы күйінде оқып жүрмін” деп айтады дейді. Ол тек, зулатып оқып кетеді, тауысып сайды, резкі.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ содан ^йенді / сынықтан ͡ ^уөзгө ͡ жұғады ͡ деген↓/// ↑ ^йенд'оразалының үйүндегі келін ͡ де → // маған сәлем айтад'енді / гүлнәр ↓/// ↑ бірақ / ^йенді ͡ дегеммен / ^уо ͡ да / бір ͡ айтары ͡ бар ͡ да ↓/// ↑ сол / біркүн'ауұлымнан шығып → // қасымда ͡ бір ͡ жеңгем ͡ бар → // сенің апаң ͡ бар↓/// ↑ шетпе жақтан / үштағанның бергі жағында → // мына жаңадан жол ͡ салныпты ↓/// ↑ желтіймес ͡ деген тауұ ͡ бар↓/// ↑ жаңағ'оразалының ͡ ^уотұрған жерінде ↓/// ↑ сол жерге / іймамды ͡ босұн → // бекполат ͡ дейтін ͡ шеркеш ↓///	↑ содан ͡ ^йенді / сынықтан ^уөзгө жұғады деген↓/// ↑ ^йенд'оразалының үйүндөгі ͡ гелін ͡ де → // маған сәлем ͡ айтад'енді → // гүлнәр↓/// ↑ бірақ / ^йенді дегеммен → // ^уо ͡ да / бірайтары ͡ б̊ар ͡ да↓/// ↑ сол біргүнү / ауұлымнан шығып → // қасымда ͡ б̊іржеңгем ͡ бар → // сенің апаң бар↓/// ↑ шетпе жақтан / үштағанның бергі жағында → // мына жаңадан жол ͡ салыныпты↓/// ↑ желтіймес ͡ теген тауұ ͡ б̊ар ↓/// ↑ жаңағы / ^уоразалының ͡ ^уотұрған ͡ жерінде↓/// ↑ сол жерге / ійманды ͡ б̊олсұн → // бекполат ͡ тейтін ͡ шеркеш↓///	Содан енді, сынықтан өзге жұғады деген. Енді Оразалының үйіндегі келінде маған сәлем айтады енді, Гүлнәр. Бірақ, енді дегенмен, ода, бір айтары барда. Сол бір күні ауылымнан шығып, қасымда бір жеңгем бар, сенің апаң бар. Шетпе жақтан Үштағанның бергі жағында, мына, жаңадан жол салныпты. Жел-Тимес деген тауы бар. Жаңағы Оразалының отырған жерінде. Сол жерге иманды босын Бекболат дейтін Шеркеш.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ жаң'өзөннен / жол ͡ салғызыпты ͡ бір↓/// ↑ тіке жол ͡ да / бұрұңғұ жолдан ͡ ^уөзгертіп↓/// ↑ сонан артынан / жаңбыр ͡ болдұ → // қар ͡ болдұ ↓/// ↑ жаңағы жол / кішкене ͡ жыр^ылып → // сай болұп ͡ қалған↓/// ↑ содан жаңағы жердің → // жолдұң жыртығына → // ауұлдұң балдары цемент құйұп → // тегістеп ͡ атыр ͡ ^йекен ↓/// ↑ бітеп ↑ ///	↑ жаңаөзөннөн жол салғызыпты ͡ б̊ір ↓/// ↑ тіке жол ͡ да / бұрұңғұ жолдан ^уөзгөртүп ↓/// ↑ сонан артынан жаңбыр ͡ б̊олдұ → // қар ͡ б̊олдұ↓/// ↑ жаңағы жол / кішкене жыр^ылып̊ ͡ сай болұп ͡ қалған↓/// ↑ содан жаңағы жердің → // жолдұң жыртығына→ // ауұлдұң балдары цемент құйұп → // тегістеб̊ ͡ жатыр ͡ ^йекен↓/// ↑ бітеп ↑ ///	Жаңаөзеннен жол салғызыпты бір. Тіке жол да, бұрыңғы жолдан өзгертіп. Сонан артынан жаңбыр болды, қар болды. Жаңағы жол кішкене жырылып сай болып қалған. Содан жаңағы жердің жолдың жыртығына ауылдың балдары цемент құйып тегістеп атыр екен. Ж: Бітеп?
Бекболат Нәдіров	▶	↑ бітеп / ійә↓/// ↑ машійн'еркін түсүп кететің ͡ қылып → // шығатың ͡ қылып ↓/// ↑ сол үстүнен / келіп ͡ қалдым↓/// ↑ жарты жолға ͡ келсем → // жаңағы / жұмұш ͡ шасап ͡ атыр ͡ ^йекен↓/// ↑ тоқтатып / содам ͡ болмайды → //болмайды ͡ деп → // қыйсайып ͡ ^уөтүп → // ^уоразалымен ͡ амандасып → // ^уоразалы ͡ д'отұр ͡ ^йекен ↓/// ↑ жаңағы / астында ͡ ғой ͡ ^йенд'ауұл ↓/// ↑ содан ауұлдұң жігіттері ͡ бар / бәрі ↓/// ↑ содан ͡ ^йенді / ^уоразалыға манап / бір ͡ тап̊сырм'айтып ͡ жіберді → // ауұлға ͡барамын ͡ деп ↓/// ↑ ауұлға ͡ барғаннаң ͡ гейін → // жаңағы гүлнәр / шәй ͡ қойұп ͡ тастады содан ↓/// ↑ кішкене / күтүп ͡ ^уотұрғанда → // ^уоразалы ͡ да ͡ келді ↓/// ↑ ^уоразалы... таудұң боры / ақ ͡ бор тау ͡ ғой ↓/// ↑ үстүнүң бәр'ақ → // бор жаңағы ͡ жұғұп → // жарға сүйөнүп ͡ ^уотұрған ↓/// ↑ ^уоразалы ͡ кіріп ͡ келд'үйге↓/// ↑ сонан гүлнәр / қарап ͡ жіберіп ͡ айтады → // ^йей / жаңағы → // жол ͡ салып ^уотұрғандар → // сені ͡ каток ͡ қылған ^йемес ͡ па ͡ дейді ↓/// ↑ домалап → // жол ͡ тегістеп → // сені ͡каток ͡ қылған ^йемес ͡ па ͡ деп ↓/// ↑ гүлнәр сөйтүп ͡ айтқан ͡ ^йенді → // солбір айтып ͡ тастайтыны ͡бар↓///	↑ бітеп/ ійә↓/// ↑ мәшійн'еркін түсүп кететің ͡ ғылып → // шығатың ͡ ғылып ↓/// ↑ сол үстүнөң ͡ геліп ͡ қалдым↓/// ↑ жарты жолға ͡ гелсем → // жаңағы жұмұш ͡ шасаб̊ ͡ жатыр ͡ ^йекен↓/// ↑ тоқтатып / содам ͡ болмайды / болмайды ͡ деп → // қыйсайып ͡ ^уөтүп → // ^уоразалымен амандасып → // ^уоразалы ͡ д'отұр ͡ ^йекен↓/// ↑ жаңағы / астында ͡ ғой ^йенд'ауұл ↓/// ↑ содан ауұлдұң жігіттері ͡ б̊ар → // бәрі↓/// ↑ содан ^йенді ^уоразалыға → // манап ͡ пір тап̊сырм'айтып ͡ жіб̊ерді → // ауұлға ͡б̊арамын ͡ деп↓/// ↑ ауұлға ͡б̊арғаннаң ͡ гейін → // жаңағы / гүлнәр шәй ͡ ғойұп тастады содан↓/// ↑ кішкене ͡гүтүп ͡ ^уотұрғанда → // ^уоразалы ͡ да ͡гелді↓/// ↑ ^уоразалы ... / таудұң боры / ақ ͡ пор тау ͡ ғой↓/// ↑ үстүнүң бәрі / ақ ͡ пор жаңағы жұғұп → // жарға сүйөнүп ͡ ^уотұрған ↓/// ↑ ^уоразалы ͡гіріп ͡ келд'үйгө↓/// ↑ сонан гүлнәр / қараб̊ ͡ жіб̊еріб̊ ͡айтады → // ^йей / жаңағы жол ͡ салып ͡ ^уотұрғандар → // сені ͡гаток ͡ қылған ^йемес ͡ па дейді↓/// ↑ домалап / жол ͡ тегістеп → // сені ͡гаток ͡ қылған ^йемес ͡ па ͡ деп↓/// ↑ гүлнәр сөйтүб̊ ͡айтқан ͡ ^йенді → // солб̊ір ͡ айтып тастайтыны ͡ б̊ар↓///	Қ: Бітеп, иә. Машина еркін түсіп кететін қылып, шығатын қылып. Сол үстінен келіп қалдым. Жарты жолға келсем, жаңағы жұмыс жасап атыр екен. Тоқтатып, содан болмайды, болмайды деп, қисайып өтіп, Оразалымен амандасып, Оразалы да отыр екен. Жаңағы, астында ғой енді ауыл. Содан ауылдың жігіттері бар бәрі. Содан енді Оразалыға Манап бір тапсырма айтып жіберді “ауылға барамын” деп. Ауылға барғаннан кейін, жаңағы Гүлнәр шәй қойып тастады содан. Кішкене күтіп отырғанда Оразалы да келді. Оразалы… таудың боры ақ бор тау ғой. Үстінің бәрі ақ бор жаңағы жұғып, жарға сүйеніп отырған. Оразалы кіріп келді үйге. Сонан Гүлнәр қарап жіберіп айтады “ей, жаңағы жол салып отырғандар сені каток қылған емес па?” дейді. Домалап, жол тегістеп сені каток қылған емес па деп. Гүлнәр сөйтіп айтқан енді, сол бір айтып тастайтыны бар.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^йенді бір / қосай дегең құрдасым бар → // балық → // жаңағ'енді / біздің ͡ қазақ бір ͡ боқтық̊сыз жүрмөймүз ͡ ғой ↓/// ↑ жаңағы / ^уой сүтүң ͡ деп ͡ боқтайд'ол ↓/// ↑ әбден / аузұ ͡ соған ͡ қалыптасып кеткен ͡ да ↓/// ↑ тек / сүтүң ͡ деп ͡ боқтайды↓/// ↑ сонан келіншегінің / көп ͡ ^йестіген әңгімесі ͡ ғой ͡ ^йенді↓/// ↑ содан қосай келін алып → // ^уонұншұ ͡ жартыжылдықта ↓/// ↑ содан келін алғалы / ыңғайсызданады ↓/// ↑ ^уосұ / шәйірбектен келін ͡ алды ↓/// ↑ сосұм ͡ боқтұқ / кішкен'үйде сей^іліп ͡ қалған ͡ ғой → // сүтүң жоқ ͡ байағы ↓/// ↑ содам ͡ біргүнү / келіншегі нұрсұлұуға бір ͡ қайнысы ͡ қеліп →// ай / не ͡ хабар ͡ ^йенді → // шал ͡ қалай ↑// келін алдыңдар → // қалай / іш ͡ тыныш ͡ па ↑// ішкі ͡ тіршілік ͡ десе ↑// сонда / нұрсұлұу ͡ айтады ͡ дейді → // қой жақ̊сы ͡ болд'осұ → // келін алғалы / қарашәй ͡ ішіп ͡ ^уотұрмұз деп ͡ айтады↓///	↑ ^йенді / бір / қосай дегең ͡ ғұрдасым ͡ бар → // балық / жаңағы ^йенді ͡ б̊іздің ͡ ғазақ ͡ пір ͡б̊оқтұқ̊ сөссүж ͡ жүрмөймүз ͡ ғой↓/// ↑ жаңағы / ^уой сүтүң деп ͡ поқтайды → // ^уол↓/// ↑ әб̊ден аузұ соғаң ͡ ғалыптасып кеткен ͡ да↓/// ↑ тек̊ ͡ сүтүң деп ͡ поқтайды↓/// ↑ сонаң ͡ геліншегінің ͡ гөп ^йестіген әңгімесі ͡ ғой / ^йенді↓/// ↑ содан /қосай ͡ гелін ͡ алып → // ^уонұншұ ͡ жартыжылдықта↓/// ↑ содаң ͡ гелін алғал'ыңғайсызданады ↓/// ↑ ^уосұ шәйірб̊ектең ͡ гелін ͡ алды↓/// ↑ сосұм ͡ боқтұқ кішкен'үйдө → // сейіліп қалғаң ͡ ғой → // сүтүң жоқ ͡пайағы↓/// ↑ содан / біргүнү келіншегі нұрсұлұуға →// бірғайнысы ͡геліп →// ай / не ͡ хаб̊ар ͡ ^йенді →// шал ͡ ғалай ↑ // келін алдыңдар → // қалай іш тыныш ͡ па ↑// ішкі тіршілік десе ↑ // сонда нұрсұлұу айтады ͡ дейді → // қой жақ̊сы ͡ б̊олдұ → // ^уосұ ͡ гелін ͡ алғалы → // қарашәй ішіп ͡ ^уотұрмұз ͡ деб̊ ͡ айтады↓///	Енді… бір… Қосай деген құрдасым бар, балық. Жаңағы, енді біздің қазақ бір боқтық сөзсіз жүрмейміз ғой. Жаңағы “ой, сүтің” деп боқтайды ол. Әбден аузы соған қалыптасып кеткен да. Тек сүтің деп боқтайды. Сонан келіншегінің көп естіген әңгімесі ғой енді. Содан Қосай келін алып оныншы жарты жылдықта. Содан келін алғалы ыңғайсызданады. Осы Шәйірбектен келін алды. Сосын боқтық кішкене үйде сейіліп қалған ғой, сүтің жоқ баяғы. Содан бір күні келіншегі Нұрсұлуға бір қайнысы келіп “ай, не хабар енді, шал қалай, келін алдыңдар, қалай іш тыныш па, ішкі тіршілік” десе, сонда Нұрсұлу айтады дейді “қой, жақсы болды осы, келін алғалы қара шәй ішіп отырмыз” деп айтады.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ сүтүң жай^ына ͡ ғалды ͡ ма ↑ /// ↑ сүтүң жай^ына ͡ғалды↓/// ↑ анау айтпай кеткен ͡ ғой↓/// ↑ ^уосұ / ^уосұ ͡ гүндө қайтыб̊ ͡айтыб̊ жүр↓/// ↑ қайтадан ^йес^іне түсүп↓///	↑ сүтүң жәйына ͡ғалды ͡ ма ↑ /// ↑ сүтүң жәйына ͡ғалды↓/// ↑ анауң'айтпай кеткең ͡ ғой↓/// ↑ ^уосұ / ^уосұ ͡гүндө ͡ ғайтыб̊ ͡айтыб̊ ͡ жүр ↓/// ↑ қайтадан ^йесіне түсүп↓///	Ж: Сүтің жайына қалды ма? Қ: Сүтің жайына қалды. Анау айтпай кеткен ғой. Осы… осы күнде қайтып айтып жүр. Қайтадан есіне түсіп.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ содан мына / құсайын ͡ дейтін бір ͡ медет жігіт ͡ болды↓/// ↑ бізден / ^йек'үш ͡ шас үлкөн ↓/// ↑ мына / махамбет ͡ ^уөтемісұлұнұң жійеншары ↓/// ↑ байғалій ͡ дейтін шал ͡ болдұ → // жылқы ͡б̊ақты↓/// ↑ құсайында ұзұн бойұ / ^йекі метірдің үстүнде↓/// ↑ біржерде ͡б̊ір матаційклмең ͡ геліп → // бір ͡ қонақтар ^уотұрған жерге / келгенғой ͡ ^йенді↓/// ↑ сонан келіп / ^йесіктен кіріп келіп төб̊есі мына неге... ^йесіктің төб̊есіне → // маңдайшасына↓///	↑ содан мына ͡ ғұсайын ͡ дейтін → // бірмедет ͡ шігіт ͡ полдұ↓/// ↑ бізден ^йек'үш ͡ шас үлкөн↓/// ↑ мына / махамбет ͡ ^уөтөмүсұлұнұң жійеншары↓/// ↑ байғалій ͡ дейтін шал ͡ болдұ → // жылқы ͡б̊ақты↓/// ↑ құсайын ͡ д'ұзұн → // бойұ / ^йекі метірдің үстүндө ↓/// ↑ біржерде / бір мотоційклмең ͡ геліп → // бір ͡ ғонақтар ^уотұрған жерге ͡ гелгең ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑ сонаң ͡ геліп →// ^йесіктең ͡ гіріп ͡ келіп төб̊өсү →// мына неге ↑// ^йесіктің төб̊өсүне →// маңдайшасына↓///	Содан мына Құсайын дейтін бір медет жігіт болды. Бізден екі-үш жас үлкен. Мына Махамбет Өтемісұлының жиеншары. Байғали дейтін шал болды, жылқы бақты. Құсайын да ұзын, бойы екі метрдің үстінде. Бір жерде бір мотоциклмен келіп, бір қонақтар отырған жерге келген ғой енді. Сонан келіп, есіктен кіріп келіп төбесі, мына неге… есіктің төбесіне… Ж: Маңдайшасына…
Бекболат Нәдіров	▶	↑ маңдайшаға тійіп ^уөтөдү ↓/// ↑ сонан ішінен / біреу айтыпты → // ^уой мынау ͡ б̊ір ͡ тұқұм алып ͡ қалатын бал'екен ͡ деп ↓/// ↑ құсекең / ^йестіп қалған ͡ ғой↓/// ↑ содан келеді / ^уот^ұрады↓/// ↑ байағы қонақтармем ͡ бірге ͡ б̊олады → // бой ͡ ғызады ↓/// ↑ содан байағы / құсекеңнің ͡ жадында қалып ͡ қойғаң ͡ ғой↓/// ↑ содан жайлаб̊ ͡адамдарға / ^йестіртіб̊ ͡ айтады дейді → // ал ^йенді / алатын болсаңдар алып ͡ қалың → // мен ͡ ^йенді жүрөйін ͡ деп ^уотұрмұн → // деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓///	↑ маңдайшаға тійіп ͡ ^уөтөдү↓/// ↑ сонан ішінем ͡ біреу айтыпты →// ^уой мынау / біртұқұм алып қалатым ͡ бал'екен ͡ деп↓/// ↑ құсекең ^йестіп ͡ қалғаң ͡ ғой↓/// ↑ содаң ͡ геледі / ^уотұрады ↓/// ↑ байағы ͡ ғонақтармем ͡ бірге ͡ б̊олады →// бой ͡ ғызады ↓/// ↑ содам ͡ байағы / құсекеңнің жадында ͡ғалып ͡ қойғаң ͡ ғой↓/// ↑ содан жайлаб̊ ͡адамдарға / ^йестіртіб̊ ͡ айтады ͡ дейді →// ал ^йенді/ алатым ͡ болсаңдар →// алып ͡ қалың →// мен ^йенді жүрөйүн деп ͡ ^уотұрмұн ͡ деп / айтады ͡ дейді↓///	Қ: Маңдайшаға тиіп өтеді. Сонан ішінен біреу айтыпты “ой, мынау бір тұқым алып қалатын бала екен” деп. Құсекең естіп қалған ғой. Содан келеді, отырады. Баяғы қонақтармен бірге болады, бой қызады. Содан баяғы Құсекеңнің жадында қалып қойған ғой. Содан жайлап адамдарға естіртіп айтады дейді “ал, енді, алатын болсаңдар алып қалың, мен енді жүрейін деп отырмын” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ бәрекелді/ мына/ ^йекі мың жыйырм'екінші жылы → // жаңағы ͡ көтеріліс ^йенді → //маңғыстаудан басталдығой ^йенді ↓/// ↑ сол мынау алаңда → // халық / нөпүр халық ͡ пар ↓/// ↑ ^уортаға шығып → // мійкрафонд'алып → // кезекпен кезек / әркім ^уөзүнүң → // пікірім ͡ білдіріб̊ ͡ атыр ↓/// ↑ жемқорлұқ тоқтасын → // алауұздұғ ͡ жаңағы → // кландар ͡ соғұсұ → // бәрін айтыб̊ ͡ атыр ͡ ғой↓///	↑ бәрекелді / мына / ^йекімың жыйырм'екінші жылы →// жаңағы ͡ гөтөрүліс →// ^йенді маңғыстаудам ͡ басталды ͡ ғой /^йенді ↓/// ↑ сол мынау алаңда ͡ ғалық →// нөпүр халық ͡пар↓/// ↑ ^уортаға шығып →// мійкрофонд'алып →// кезекпең ͡ гезек / әркім ͡ ^уөзүнүң →// пікірім ͡ білдіріб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ жемқорлұқ тоқтасын →// алауұздұғ ͡ жаңағы... →// кландар ͡ соғұсұ →// бәрін айтыб̊ ͡ жатыр ͡ ғой↓///	Ж: Бәрекелді, мына… екі мың жиырма екінші жылы жаңағы көтеріліс енді Маңғыстаудан басталды ғой енді. Сол мынау алаңда халық… нөпір халық бар. Ортаға шығып микрофонды алып кезекпен-кезек әркім өзінің пікірін білдіріп атыр. Жемқорлық тоқтасын, алауыздық жаңағы… кландар соғысы, бәрін айтып атыр ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑қымбатш̆ылық → // жұмыссыздық → // бәрін айтыб̊ ͡ жатыр → // әркім пік^ірін ↓/// ↑ сонда / бір ͡ кісі ͡ шығып → // сөйлөп тұр ͡ да → // ассалаумағалейкүм / ағайын ↑// әдемі ͡ б̊ір ͡ көтеріліс / болұб̊ ͡ атыр ͡ деп ↓///↑ сон'айтам → // бір ͡ әдемі ͡ б̊ір / бүгүм бағдарлама ͡ б̊олұб̊ ͡ атыр → // мына ͡ көрөрмендеріміз ͡ де / ^уөзі ͡ б̊ір жалғастырыб̊ ͡ жіб̊ерсе ↑// жақ̊с'әңгімелерден ↓///	↑ қымбатш̆ылық / жұмұссұздық ͡пәрін айтыб̊ ͡ жатыр →// әргім пікірін↓/// ↑ сонда ͡ б̊іргісі шығып →// сөйлөп тұр ͡да →// ассалаумағалейкүм / ағайын / әдемі ͡ б̊ір ͡ гөтөрүліс ͡ полұб̊ ͡ жатыр ͡ деп ↓/// ↑ сон'айтам бір әдемі ͡ б̊ір →// бүгүм ͡бағдарлама ͡б̊олұб̊ ͡ жатыр →// мына ͡гөрөрмөндеріміз ͡ де ↑// ^уөзү ͡ б̊ір жалғастырыб̊ ͡ жіб̊ерсе ↑// жақ̊с'әңгімелерден ↓///	Қымбатшылық, жұмыссыздық бәрін айтып жатыр, әркім пікірін. Сонда бір кісі шығып, сөйлеп тұрда “Ассалаумағалейкүм, ағайын! Әдемі бір көтеріліс болып атыр” деп. Соны айтам бір әдемі бір… бүгін бағдарлама болып атыр, мына көрермендерімізде өзі бір жалғастырып жіберсе, жақсы әңгімелерден.
Бекболат Нәдіров	▶	↑телевійденійеге / ^йенді ͡ б̊ірінші келіб̊ ͡ атырмын ↓/// ↑мына ͡ б̊екполат дейтін → // әрі ͡ кластасым → // үштағанда ͡ б̊ірг'оқұған↓/// ↑ мына / жүр → // бірге ͡ б̊арып қайтайығ ͡ деген ͡ соң → // міне ͡ келіб̊ ͡ атқаным ↓/// ↑ ал ^йенді / қош келдіңіздер ͡ б̊әр^іңіз ͡ де ↑///↑ ^йенді / бәр^іміз ͡ де / ^йенд'осұ шарұуаның айналасында ^уөстүк → // ^йенді шындығы ͡ герек ↓/// ↑ біздің ауұл / мына қарақұдұғ ͡ дейтін ͡ жерде ↓/// ↑ мен көршү шарұуашылықта ͡ б̊олдұм ↓/// ↑ сол жерлерде / ^уосұ тоқ̊сантөртүншү жылға дейін → // сол шарұуаның айналасында ͡ б̊олдұм↓///	↑телевійденійеге / ^йенді ͡ б̊ірінші ͡ геліб̊ ͡ жатырмын ↓/// ↑мына ͡б̊екполат ͡ тейтін →// әрі ͡ г^ыластасым / үштағанда ͡ б̊ірг'оқұған ↓/// ↑ мына / жүр ͡ б̊ірге ͡ б̊арып қайтайығ ͡деген соң →// міне ͡геліб̊ ͡ жатқаным ↓/// ↑ ал ^йенді ͡ ғош ͡ келдіңіздер / бәр^іңізде ↑ /// ↑ ^йенді / бәр^іміз ͡ де / ^йенд'осұ шарұуаның айналасынд'өстүк // ^йенді / шындығы ͡герек↓/// ↑ біздің ауұл / мына ͡ғарақұдұғ ͡дейтін жерде ↓ /// ↑ мең ͡ гөршү шарұуашылықта ͡ б̊олдұм↓/// ↑ сол жерлерде / ^уосұ тоқ̊сантөртүншү жылға ͡ дейін →// сол шарұуаның айналасында ͡ б̊олдұм↓///	К: Телевидениеге енді бірінші келіп атырмын. Мына Бекболат дейтін әрі класстасым Үштағанда бірге оқыған. Мына… жүр бірге барып қайтайық деген соң, міне келіп атқаным. Ал, енді қош келдіңіздер бәріңізде. Енді, бәрімізде, енді осы шаруаның айналасында өстік енді, шындығы керек. Біздің ауыл мына Қарақұдық дейтін жерде. Мен көрші шаруашылықта болдым. Сол жерлерде, осы тоқсан төртінші жылға дейін сол шаруаның айналасында болдым.
Бекболат Нәдіров	▶	↑тоқ̊сантөрттөн / ^йенді сол ^уөзөннің айналасынан → // нәпақа іздеп → // жаңағы / мына ͡ б̊екең айтқандай → // бәріміз ͡ де ͡ сол / ^уөндүрүстің айналасында жүрмүз ↓/// ↑ бәріміз ͡ де ͡ сол ауұлдан → // сол ақ̊сақалдарынан ^йестіген → // көргөн → // шарұуада ͡ б̊ірге жүргөн → // шалдардың бір ͡ әңгімесінен / айтып ^уөтөйүн ͡ ^йенді ↓/// ↑ бізде / бір ͡ алдарб̊ерген ͡ дейтін / жездем ͡ бар ↓/// ↑ нағашы жезде қылам → // жаңағыны ↓/// ↑ мына қызылсұу → // шопан ͡ атаның ͡ төң^үрөгінд'отұрдұ ↓/// ↑ сонан / ^уөзү ͡ б̊ір ірі ͡ адам → // жаңағы ͡ б̊ір алпауұт → // тамаққада ͡ б̊ір ͡ жақ̊сы↓///	↑тоқ̊сантөрттөн ^йенді сол →// ^уөзөннүң айналасынан нәпақ'іздеп жаңағы →// мына ͡ б̊екең ͡ айтқандай →// бәр^іміз ͡ де / сол ^уөндүрүстің ͡ айналасында ͡ жүрмүз ↓/// ↑ бәр^іміз ͡ де ͡ сол ауұлдан →// сол ақ̊сақалдарынан ^йестіген →// көргөн →// шарұуада ͡ б̊ірге жүргөн ͡ шалдардың →// бірәңгімесінен айтып ͡ ^уөтөйүн ͡ ^йенді ↓/// ↑ бізде / бір ͡ алдарб̊ерген ͡ дейтін жездем ͡ бар ↓/// ↑ нағашы жезде ͡ ғылам / жаңағыны ↓/// ↑ мына ͡ғызылсұу / шопан атаның төңүрөгінд'отұрдұ↓/// ↑ сонан / ^уөзү ͡ б̊ір ір'адам →// жаңағы ͡ б̊ір алпауұт →// тамаққа ͡ да ͡ б̊іржақ̊сы↓///	Тоқсан төрттен енді сол өзеннің айналасынан нәпақа іздеп жаңағы, мына Бекең айтқандай бәрімізде сол өндірістің айналасында жүрміз. Бәрімізде сол ауылдан, сол ақсақалдарынан естіген, көрген шаруада бірге жүрген шалдардың бір әңгімесінен айтып өтейін енді. Бізде бір Алдарберген дейтін жездем бар. Нағашы жезде қылам жаңағыны. Мына Қызылсу, Шопан атаның төңірегінде отырды. Сонан өзі бір ірі адам, жаңағы бір алпауыт, тамаққа да бір жақсы.
Бекболат Нәдіров	▶	↑тәб̊еті ͡ жақ̊сы ↓/// ↑ тәб̊еті ͡ жақ̊сы ↓/// ↑ содан нағаш'апамыз / бүк^үрейіңкіреб̊ ͡ жүредү → // ^йенді ͡ б̊ылай / қазаң ͡ гөтерүп ͡ қалған ↓/// ↑ содан / жаңағы ͡ б̊ір ͡ ғойдұң ^йетін → // әб̊етте құуұрұб̊ ͡ атčа ↑// кешк'асып ͡ атады ↓/// ↑ в ^уошым / біржетіге / бірғойдұң ͡ ^йетін жеткізб̊ей ͡ ^йететін → // ійманды ͡ б̊олсұн → // сондай ͡ шал ͡ ^йеді↓///	↑тәб̊еті ͡ жақ̊сы ↓/// ↑ тәб̊еті ͡ жақ̊сы↓/// ↑содан нағаш'апамыз →// бүкүрөйіңкіреб̊ ͡ жүрөдү / ^йенді ͡ б̊ылай →// қазаң ͡ гөтөрүп ͡ қалған ↓/// ↑ содан жаңағы / бір ͡ ғойдұң ^йетін →// обетте құуұрұб̊ ͡ жатčа ↑// кешк'асып ͡ жатады ↓/// ↑ в общем / біржетіге ͡ б̊ірғойдұң ^йетін жеткізб̊ей ͡ ^йететін →// ійманды ͡б̊олсұн →// сондай ͡ шал ͡ ^йеді↓///	Ж: Тәбеті жақсы. К: Тәбеті жақсы. Содан нағашы апамыз бүкірейіңкіреп жүреді енді былай, қазан көтеріп қалған. Содан жаңағы бір қойдың етін әбетте қуырып атса, кешке асып атады. В общем, бір жетіге бір қойдың етін жеткізбей ететін, иманды болсын, сондай шал еді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑содан / менің қосқалій деген / досым сыйақты ͡ ғой ↓/// ↑ ійә / айта ͡ б̊ер^іңіз ↓///↑ ійә / содан жаңағы / қыстаққа ͡ геледі ↓/// ↑ қәзір қалдыб̊ай дейтін / алпыспірінші жылғы ͡ б̊аласы ͡ б̊ар ↓/// ↑ ^уосұ шарұуад'әлі ↓/// ↑ содаң ͡ қыстақта / соғым сойады ͡ ғой ↓/// ↑ сол жылына / үш ͡ төрт тайлағ ͡ жеп̊ ͡ шығатын → // шал ͡ ^йенді↓///	↑содан менің / қосқалій ͡ деген досұм ͡ сыйақты ͡ ғой ↓/// ↑ ійә / айта ͡ б̊еріңіз↓/// ↑ ійә / содан жаңағы / қыстаққа ͡ геледі ↓/// ↑ қәзір ͡ ғалдыб̊ай ͡ дейтін → // алпыспірінші ͡ жылғы ͡ б̊аласы ͡ б̊ар ↓/// ↑ ^уосұ шарұуад'әлі ↓/// ↑ содаң ͡ ғыстақта / соғұм сойады ͡ ғой↓/// ↑ сол жылын'үш ͡ төрт тайлағ ͡ жеп̊ ͡ шығатын → // шал ͡ ^йенді↓///	Ж: Содан менің Қосқали деген досым сияқты ғой. Иә, айта беріңіз. К: Иә, содан жаңағы қыстаққа келеді. Қазір Қалдыбай дейтін алпыс бірінші жылғы баласы бар. Осы шаруада әлі. Содан қыстақта соғым сояды ғой. Сол жылына үш-төрт тайлақ жеп шығатын шал енді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑^уонұң... содан біргүнү / қалдыб̊ай қыстаққа келгеннең ͡ гейін → // соғұм сойады дейді / үйдүң алдына → // сарайға жаңағы ↓///↑ қалдыб̊ай ^уөзүнше жіліктеп → // ішек қарнына → // ай қалдыб̊ай / анау сонұ жіліктеп → // не қыласың ↑// сонұ сарайға апар ͡ да → // шөгөрүп тастай берсеш ↑/// ↑ ^йертең бәріб̊ір / таусұлұп қалады ͡ ғой шет^інен құуұрұб̊ ͡ атып ↓///	↑^уонұң ... содам ͡ біргүнү / қалдыб̊ай ͡ ғыстаққа ͡гелгеннең ͡ гейін → // соғұм сойады ͡ дейді →// үйдүң алдына → // сарайға жаңағы↓/// ↑ қалдыб̊ай ͡ ^уөзүншө ͡ жіліктеп → // ішек ͡ қарнына → // ай қалдыб̊ай / анау сонұ жіліктеп не ͡ ғыласың ↑ // сонұ сарайғ'апарда → // шөгөрүп ͡ тастай ͡ б̊ерсеш ↑/// ↑ ^йертең бәріб̊ір таусұлұп қалады ͡ ғой → //шет^інең ͡ ғұуұрұб̊ ͡атып↓///	Оның… содан бір күні Қалдыбай қыстаққа келгеннен кейін, соғым сояды дейді үйдің алдына, сарайға жаңағы. Қалдыбай өзінше жіліктеп, ішек-қарнына… “ай, Қалдыбай анау, соны жіліктеп не қыласың, соны сарайға апарда шөгеріп тастай берсеш. Ертең бәрібір таусылып қалады ғой шетінен қуырып атып.
Бекболат Нәдіров	▶	↑^йертең бәріб̊ір / таусұлұп қалады ͡ ғой ↓/// ↑ ійә / шет^інен кесіб̊ ͡ ала ͡б̊ер деп / айтады ͡ дейді / жаңағы↓/// ↑ содан жаңағы / мен ͡ ^йенді ^уөзүм → // жезделерім → // сондай ͡ бір жезделерім ͡ болдұ → // жақ̊сы ↓/// ↑ матай ͡ шәріптің білетін ͡ ^уосұ... /// ↑ білемін ↓///	↑^йертең бәріб̊ір → // таусұлұп қалады ͡ ғой↓/// ↑ ійә / шетінең ͡ гесіб̊ ͡ала ͡ б̊ер ͡ деп → // айтады ͡ дейді / жаңағы↓/// ↑ содан жаңағы / мен ͡ ^йенд'өзүм / жезделерім → // сондай біржезделерім ͡ болдұ ͡ жақ̊сы ↓/// ↑матай шәріптің білетін ^уосұ ... ↓/// ↑ білемін↓///	Ж: Ертең бәрібір таусылып қалады ғой. К: Иә, шетінен кесіп ала бер деп айтады дейді жаңағы. Содан жаңағы, мен енді өзім… жезделерім… сондай бір жезделерім болды жақсы. Матай Шәріптің білетін осы… Ж: Білемін.
Бекболат Нәдіров	▶	↑төлөуүш / төлөуүш дейтін → // жездем болды → // сарқат дейтін апамыз ͡ б̊олды↓/// ↑ солгісі ^йептеп / қол'ұзұндау адам ͡ болдұ ↓/// ↑ біздер шарұуада жүргөндө → // ^йептеп / мына ͡ б̊есқалаға жағ^ына ͡қат^ынады ͡ ма ↑/// ↑ апталапкінің байағы / маталарының ͡ жоқ ͡ ^ұуақыты ↓/// ↑ ^йелде / сыймақ ͡ бал ͡ жоқ ↓/// ↑ сонан жаңағы / үлкен ͡ ғылыб̊ ͡ жаңағы → // жездеміз ͡ б̊ір ͡ кең ͡ қылып → // ір'адам пійжам'есеб̊інде → // шалб̊ар ͡ тіктіріп ͡ кійеді → // жаңағы ͡ далақтатып / мына жағ^ынан↓///	↑төлөуүш / төлөуүш дейтін / жездем ͡ болдұ // сарқат ͡ тейтін апамыз ͡б̊олдұ↓/// ↑ солгісі ^йептеп / қол'ұзұндау адам ͡ болдұ↓/// ↑ біздер шарұуада жүргөндө ^йептеп → // мына ͡б̊есқалаға жағ^ына ͡ғат^ынады ͡ ма↓/// ↑ апталапкінің байағы маталарының → // жоқ ^ұуақыты↓/// ↑ ^йелде сыймақ ͡пал ͡ жоқ↓/// ↑ сонан жаңағы / үлкөң ͡ ғылыб̊ жаңағы → // жездеміз ͡б̊ір ͡гең ͡ғылып → // ір'адам пійжама ^йесеб̊інде → // шалб̊ар тіктіріп кійеді → // жаңағы далақтатып мына жағ^ынан↓///	К: Төлеуіш… Төлеуіш дейтін жездем болды, Сарқат дейтін апамыз болды. Сол кісі ептеп, қолы ұзындау адам болды. Біздер шаруада жүргенде ептеп, мына Бесқалаға жағына қатынады ма. Апталапкінің баяғы маталарының жоқ уақыты. Елде симақ бал жоқ. Сонан жаңағы, үлкен қылып жаңағы жездеміз бір кең қылып, ірі адам пижама есебінде шалбар тіктіріп киеді, жаңағы далақтатып мына жағынан.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ сонам ͡ біргүнү → // күздү ͡ күнү → // пүуңкүтт'отырмыз↓/// ↑ ^уол ͡ бар → // машійнасы ͡ б̊ар келе ͡ қалды → // жаңағы ͡ шал ↓/// ↑ кешке ͡ қарай ↓/// ↑ ^уөтөсүв ... қойтаныв ^уөтөсбай дейтін → // атақты шопан болды↓/// ↑ сонұң үйүмен / көрш'отұрады ↓/// ↑ қыңыр ͡ дейтін / қыңыр ͡ дейтін жерде ↓/// ↑ соған не ͡ герек / жаңағ'өтөкөң ͡ де / бір тілі... ійманды ͡ б̊олсұн... сақ ͡ қой ↓/// ↑ жаңағы / замандас адам ͡ ғой ↓/// ↑ ^ұуа /төлөуүшжан ͡ ау / біз апталапкіде таб̊'алмай жүргөн → // сыймақпалды ͡ б̊ұтұңа ͡ гійіб̊ ͡ алып̊сың ͡ ғой деб̊ ͡ айтады↓///	↑ сонам ͡ біргүнү / күздүгүнү / пұуңктт'отұрмұз↓/// ↑ ^уол ͡ б̊ар / мәшійнесі ͡ б̊ар → // келе ͡ ғалды жаңағы шал ↓/// ↑ кешке ͡ ғарай↓/// ↑ ^уөтөсүв ... / қойтаныв ͡ ^уөтөсбай дейтін / атақты шопам ͡ болдұ ↓/// ↑ сонұң үйүмөң ͡ гөрш'отұрады ↓/// ↑ қыңыр дейтін / қыңыр дейтін жерде ↓/// ↑ соған не ͡ герек / жаңағы → // ^уөтөкөңде ͡б̊ір тілі → // ійманды ͡ б̊олсұн / сақ ͡ қой ↓/// ↑ жаңағы замандас адам ͡ ғой↓/// ↑ ^ұуа / төлөуүшжан ͡ ау / біз апталапкіде таб̊'алмай ͡ жүргөн → // сыймақ ͡ палды ͡ б̊ұтұңа ͡ гійіб̊ ͡алып̊сың ͡ ғой → // деб̊ ͡айтады↓///	Сонан бір күні күзді күні пункітте отырмыз. Ол бар, машинасы бар келе қалды жаңағы шал. Кешке қарай. Өтесів… Қойтаныв Өтесбай дейтін атақты шопан болды. Соның үйімен көрші отырады. Қыңыр дейтін, қыңыр дейтін жерде. Соған не керек жаңағы Өтекеңде бір тілі… иманды болсын… сақ қой. Жаңағы замандас адам ғой. “Уа, Төлеуішжан-ау біз апталапкіде таба алмай жүрген симақ балды бұтыңа киіп алыпсың ғой” деп айтады.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сөйтүп / бір ͡ күлдүргүлер ͡ б̊олған ͡ ^йенді ↓/// ↑ ^уол ͡ ^йенді / айта ͡ берсе ↑// әңгіме ͡ көп ↓/// ↑ ійә / мына ͡ б̊екең ͡ де → // жалғыз ^уөзүн н'етпей → // ^уөзүм ͡ кележатқанымыздағы / сондай бағытта келіп ͡ ^уотұрмұн ↓/// ↑ ал / амам ͡ болың → // дендеріңіз сау ͡б̊олсұн → // жақ̊сы ͡ күнде кездесейіг ͡ ал ↑/// ↑ ай / ^ырақмет ↑///	↑сөйтүп / бір ͡ гүлдүргүлер ͡ б̊олған → // ^йенді↓/// ↑ ^уол ^йенді / айта ͡ берс'әңгіме ͡ гөп↓/// ↑ ійә / мына ͡ б̊екең ͡ де жалғыз → // ^уөзүн н'етпей → // ^уөзүм ͡ геле ͡ жатқанымыздағы → // сондай бағытта ͡ геліп ͡ ^уотұрмұн↓/// ↑ ал / амам ͡ болұң / дендеріңіз / сау ͡ б̊олсұн → // жақ̊сы ͡ гүндө ͡ гездесейік // ал ↑/// ↑ ай / ^ырахмет ↑///	Сөйтіп бір күлдіргілер болған енді. Ол енді айта берсе әңгіме көп. Иә, мына Бекеңде жалғыз өзін не етпей, өзім келе жатқанымыздағы сондай бағытта келіп отырмын. Ал, аман болың, дендеріңіз сау болсын, жақсы күнде кездесейік ал. Ж: Ай, рақмет!
Бекболат Нәдіров	▶	↑ мына ͡ б̊іздің ауұлда / жұлдұзб̊ек дейтін → // бір ͡ қырымқұл жігіт ͡ бар ↓/// ↑ ^уол ͡ д'айтқан → // жалпы қырымқұлдұң / қырық бійі ͡ б̊ар ͡ дейді ͡ ғой ↓/// ↑ сонұң айтқан / жігіт ͡ ^йеді ↓/// ↑ соған / бір ͡ ^уодан ͡ да / ^уөткен адам тап ͡ полған ͡ ғой ↓/// ↑ сонда / шөп̊ ͡ шаб̊ад'үстүртте ↓/// ↑ содан / жаңағы газ ^йелүу ͡ ^йекімен → // жұлдұзб̊ек служебный машійна ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ содан / әбетке жыйнайды ͡ ғой → // жаңағы жұмұшшұларды ↓/// ↑ содан машійнаның үстүне ͡ мінеді↓///	↑ мына ͡ б̊іздің ауұлда → // жұлдұзб̊ек ͡ тейтін → // бір ͡ ғырымқұл жігіт ͡ пар ↓/// ↑ ^уол ͡ д'айтқан → // жалпы ͡ ғырымқұлдұң → // қырық ͡ пійі ͡ б̊ар дейді ͡ ғой↓/// ↑ сонұң айтқан / жігіт ͡ ^йеді↓/// ↑ соған / бір ͡ ^уодан ͡ да / ^уөткөн адам тап ͡ полғаң ͡ ғой↓/// ↑ сонда шөп̊ ͡ шаб̊ад'үстүрттө↓/// ↑ содан жаңағы / газ ͡ ^йелүу ͡ ^йекімен жұлдұзб̊ек → // служебный мәшійне ͡ б̊олдұ↓/// ↑ содан обетке жыйнайды ͡ ғой → // жаңағы жұмұшшұларды ↓/// ↑ содам ͡ мәшійненің үстүнө ͡ мінеді↓///	Қ: Мына біздің ауылда Жұлдызбек дейтін бір қырымқұл жігіт бар. Олда айтқан жалпы Қырымқұлдың қырық биі бар дейді ғой. Соның айтқан… жігіт еді. Соған бір оданда өткен адам тап болған ғой. Сонда шөп шабады Үстіртте. Содан жаңағы газ елу екімен Жұлдызбек служебный машина болды. Содан әбетке жинайды ғой жаңағы жұмысшыларды. Содан машинаның үстіне мінеді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ жійнап болып → // ауұлға ͡ ғарай → // әбетке қарай → // алып кел'атčа ↑// жолдан бір ͡ кійіктер қашып → // бір ͡ топ кійік ↓/// ↑ жұлдұзб̊ек / ^йелүу ͡ ^йекімең құуа ͡ жөнөлген ͡ ғой ↓/// ↑ содан / жалб̊ытып ^йелүу ͡ ^йекіге жеткізетін → // кійік қайда ↑/// ↑ ^уол қыр асып → // көрүнбей бар'атқан ͡ ғой ↓/// ↑ соған әлі / жұлдұзб̊ег ͡ артында → // жалб̊ытып кел'атыр ͡ дейді ↓/// ↑ сонд'үстүнөн / капот байағы машійнаның төб̊өсүң ͡ қағатым ͡ болдұ ͡ ғой ↓/// ↑ тықтық ͡ қағады дейді ͡ б̊үйтүп↓///	↑ жыйнап ͡ полұб̊ ͡ ауұлға ͡ғарай → // обедке ͡ ғарай алып ͡ келе ͡ жатčа ↑ // жолдам ͡ біргійіктер ͡ ғашып → // біртоп ͡ кійік ↓/// ↑ жұлдұзб̊ек ^йелүу ͡ ^йекімең ͡ ғұуа жөнөлгөң ͡ ғой↓/// ↑ содан жалб̊ытып ^йелүу ͡ ^йекіге → // жеткізетің ͡ гійік ͡ қайда ↑/// ↑ ^уол ͡ ғыр ͡ асып → // көрүмбөй ͡ б̊аражатқаң ͡ ғой↓/// ↑ соған әлі / жұлдұзб̊ег ͡ артында → // жалб̊ытып ͡ кележатыр ͡ дейді ↓/// ↑ сонда / үстүнөн капот → // байағы мәшійненің төб̊өсүң ͡ ғағатым ͡ болдұ ͡ ғой↓/// ↑ тықтық ͡ қағады дейді ͡ б̊үйтүп ↑ ///	Жинап болып ауылға қарай, әбетке қарай алып келе жатса, жолдан бір киіктер қашып, бір топ киік. Жұлдызбек елу екімен қуа жөнелген ғой. Содан жалбытып елу екіге жеткізетін киік қайда. Ол қыр асып, көрінбей бара атқан ғой. Соған әлі Жұлдызбек артында жалбытып келе жатыр дейді. Сонда үстінен капот баяғы машинаның төбесін қағатын болды ғой. Тық-тық қағады дейді бүйтіп.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сонда / жолдасбек тоқтап → // ай жұлдұзб̊ек тоқтап → // үстүнен не ͡ б̊олды десе ↑// үстүнде ͡ б̊ір ͡ майа сваршшійк салыб̊ ͡алды → // ійтемген ͡ дейтін ↓/// ↑ солгіс'айтады ͡ дейді / ал жұлдұзб̊екжан / кійіктің санын білдік ͡ қой → // ауұлға ͡ғарай қайтайық деб̊ ͡ айтады ↓/// ↑ санын білдік ͡ қой деб̊ ͡айтады дейді ͡ да ↓/// ↑ бәріб̊ір ͡ жеткізб̊ейді ↓/// ↑ бәріб̊ір ͡ жеткізб̊ейді ͡ ғой ͡ ^йенді ↓/// ↑қанша ͡ ғұусаңда ͡ кете ͡ б̊ереді ↓/// ↑ қашаңғы санаймыз деген ͡ ғой↑///	↑сонда жолдаспек тоқтап → // ай жұлдұзб̊ек / тоқтаб̊ ͡ үстүнөн не ͡ б̊олдұ десе ↑ // үстүндө ͡ б̊ір ͡ майа сваршшійк → // салыб̊ ͡ алды / ійтемген ͡ дейтін ↓/// ↑ сол ͡ гіс'айтады ͡ дейді → // ал жұлдұзб̊екжаң ͡ гійіктің саным ͡ білдік ͡ қой → // ауұлға ͡ ғарай ͡ ғайтайық деб̊ ͡ айтады ↓/// ↑саным ͡ білдік ͡ қой → // деб̊ ͡ айтады ͡ дейді ͡ де ↑ /// ↑ бәріб̊ір ͡ жеткізб̊ейді ↓/// ↑ бәріб̊ір ͡ жеткізб̊ейді ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑қанша ͡ғұусаңда ͡гете ͡ б̊ереді↓/// ↑ қашаңғы санаймыз дегең ͡ ғой↓///	Сонда Жолдасбек тоқтап ай, Жұлдызбек тоқтап үстінен не болды десе, үстінде бір мая сварщик салып алды Итемген дейтін. Сол кісі айтады дейді “Ал, Жұлдызбекжан киіктің санын білдік қой, ауылға қарай қайтайық” деп айтады. Санын білдік қой деп айтады дейді да. Ж: Бәрібір жеткізбейді. Қ: Бәрібір жеткізбейді ғой енді. Қанша қусаңда кете береді. Ж: Қашанғы санаймыз деген ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ійә ↓/// ↑ содан менің / жаңағ'інім бейсембек ↓/// ↑ жаңа сен / ^уөзүңд'айтып ͡ ^уотұрсұң ͡ ғой ͡ ^йенді ↓///↑ сол балаңдау ͡ кезінде ͡ де → // маған ^уосұ шешем ͡ бір → // мына ͡ б̊ізде / жылытпа дейді ͡ ғой ͡ ^йенді ↓/// ↑ сол жылытпан'алып / үйгө қарай кіріп кел'атқанда → // алдынан ағамның ͡қызы жүг^үре шығып → // қайта ͡ құдай ͡ сақтап → // кастрійүул төгүлмөй қалған ͡ ғой ↓/// ↑ қағып̊ ͡ соғұп ^уөтүп кеткен → // жаңағы қарындасым ↓/// ↑ содан үйгө келіп шешем / үйдө ͡ б̊ейсембек ^уотқан ͡ ғой↓/// ↑бейсембекке ͡ геліб̊ ͡ айтады → // ай мынау / жаңағы дейтін → // ^уоңбағаң күйүп қала жаздады → // мынау жүг^үрүп келіп маған / соғұп десе → // бейсембег ͡ айтады ͡ дейді → // күйүп қалған ^йештең'емес → // жылытпадан қағып ͡ кете ͡ жаздаған ͡ ^йекен деп / айтады ͡ дейді↓///	↑ійә ↓/// ↑ содан менің жаңағ'інім → // бейсембек↓/// ↑ жаңа сен ^уөзүң ͡ д'айтып ͡ ^уотұрсұң ͡ ғой → // ^йенді↓/// ↑ сол балаңдау ͡ гезінде ͡ де → // маған ^уосұ шешем ͡ бір → // мына ͡ б̊ізде жылытпа дейді ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑ сол жылытпан'алып → // үйгө ͡ ғарай ͡ гіріп кележатқанда → // алдынан ағамның ͡ ғызы жүгүрө ͡ шығып → // қайта ͡ ғұдай сақтап → // кастрүл төгүлмөй ͡ ғалғаң ͡ ғой ↓/// ↑қағып̊ ͡ соғұп ^уөтүп кеткен → // жаңағы ͡ ғарындасым↓/// ↑ содан үйгө келіп̊ ͡ шешем → // үйдө ͡б̊ейсембек ͡ ^уотқаң ͡ ғой↓/// ↑бейсембекке ͡ геліб̊ ͡айтады → // ай мынау / жаңағы дейтін →// ^уоңбағаң ͡ гүйүп қала ͡ жаздады → // мынау жүгүрүп ͡ келіп → // маған соғұп ͡ десе ↑ // бейсембег ͡ айтады ͡ дейді → // күйүп ͡ қалған ^йештең'емес → // жылытпадаң ͡ ғағып кете ͡ жаздаған ͡ ^йекен ͡ деп / айтады ͡ дейді↓///	Қ: Иә. Содан менің жаңағы інім Бейсенбек. Жаңа сен өзіңде айтып отырсың ғой енді. Сол балаңдау кезінде де, маған осы шешем бір, мына бізде жылытпа дейді ғой енді. Сол жылытпаны алып үйге қарай кіріп келе атқанда алдынан ағамның қызы жүгіре шығып, қайта құдай сақтап кострюль төгілмей қалған ғой. Қағып-соғып өтіп кеткен жаңағы қарындасым. Содан үйге келіп шешем, үйде Бейсенбек отқан ғой. Бейсенбекке келіп айтады “ай, мынау жаңағы дейтін, оңбаған күйіп қала жаздады, мынау жүгіріп келіп маған соғып” десе, Бейсенбек айтады дейді “күйіп қалған ештеңе емес, жылытпадан қағып кете жаздаған екен” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^уол ^йенді / ыссы ͡ ғой → // даладан қайнап ͡ кел'атқан ↓/// ↑ сол ͡ жаңағы / сол ͡ бейсембек ^уос'өткен аптада → // келін алды ↓/// ↑ содан / ^йенді тойға үстүрттен мал әкелейік → // жылқ'ап ͡ келейік деп ͡ кеттік ↓/// ↑ жаңағы / масква ͡ дейтін ағам ͡ бар↓/// ↑ сонам мен / арқалы ͡көлүкпен ͡ кеттім↓/// ↑ ағам ͡ карлійұукс / машійнамен жүрдү ↓/// ↑ содан мына сындының үстүнде → // майлыб̊ек дейтін жерде → // тоқ̊самбай дегем балдызы ͡ б̊ар ↓/// ↑ сол ауұлға жылқ'ұстайтын болдұ → // ^уолар ↓/// ↑ сол сұудұң бас^ынан → // жаңағы ͡ б̊ір ^уөзү / жылқын'айдап ͡ алып ͡ келіп → // ауұлға ͡ келсек / кірмейді жаңағы ͡ жылқы↓///	↑ ^уол ͡ ^йенді / ыссы ͡ ғой → // даладаң ͡ ғайнап кележатқан ↓/// ↑ сол ͡ жаңағы / сол ͡ б̊ейсембек / ^уос'өткөн аптада ͡ гелін ͡ алды ↓/// ↑ содан ^йенді тойға / үстүрттөн мал әкелейік → // жылқ'ап келейік деп кеттік ↓/// ↑ жаңағы москва дейтін → // ағам ͡ бар↓/// ↑ сонам ͡ мен арқалы → // көлүкпөң ͡ геттім ↓/// ↑ ағам ͡ гарлүк̊с мәшійнемен ͡ жүрдү ↓/// ↑ содан мына сындының үстүндө → // майлыб̊ек дейтін жерде → // тоқ̊самбай дегем ͡ балдызы ͡ б̊ар↓/// ↑ сол ауұлға / жылқ'ұстайтын болд'олар↓/// ↑ сол сұудұң бас^ынан жаңағы ͡ б̊ір → // ^уөзү жылқын'айдап алып ͡ келіп → // ауұлға ͡гелсек / кірмейді жаңағы жылқы↓///	Ол енді ыссы ғой, даладан қайнап келе атқан. Сол жаңағы, сол Бейсенбек осы өткен аптада келін алды. Содан енді тойға Үстірттен мал әкелейік, жылқы ап келейік деп кеттік. Жаңағы Москва дейтін ағам бар. Сонан мен арқалы көлікпен кеттім. Ағам карлюкс машинамен жүрді. Содан мына Сындының үстінде Майлыбек дейтін жерде Тоқсанбай деген балдызы бар. Сол ауылға жылқы ұстайтын болды олар. Сол судың басынан жаңағы бір өзі жылқыны айдап алып келіп, ауылға келсек кірмейді жаңағы жылқы.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ қораға / ^ырасколға ↓/// ↑ карлійұукспен былай ͡ ғұудұ → // былай ͡ ғұудұ кіргіз'алмады ↓/// ↑ біж ͡ жәйау жүрмүж ͡ жалтақтап ↓/// ↑ содан бір ͡ ^ұуақытта жаңағы → // кімді / бек̊сұлтанды таныйсың ͡ ғой → // жыршы ͡ бек̊сұлтан → // сол ͡ тоқ̊самбайды → // жаманадай ͡ бала ↓/// ↑ сол ауұлда / бір матаційкл тұр ͡ ^йекен ↓/// ↑ сонұ қыздырып̊ ͡ шығады ↓/// ↑ новый матаційкл жаңағы → // папасы тоқ̊самбай мініп кеткен ͡ да → // мынау үйде тұрған / ^йескі матаційкл ͡ ^йекен ͡ ғой ↓/// ↑ содам бек̊сұлтан мініп ͡алып → // бірағ ͡ апталдасып̊ ͡ шықты↓/// ↑ жаңағы жылқыны қайырұуға ↓/// ↑ ^йенді жет'алмайды → // жаңағы матаційкл / ^йескі ͡ ғой↓/// ↑ сонан ͡ не ͡ герек↓///	↑ қораға ^ырасколға↓/// ↑ карлійұук̊спем ͡ былай ͡ ғұудұ → // былай ғұудұ ͡гіргіз'алмады↓/// ↑ біж ͡ жәйау жүрмүж ͡ жалтақтап ↓/// ↑ содам ͡ бір^ұуақытта жаңағы → // кімді / бек̊сұлтанды таныйсың ͡ ғой → // жыршы ͡ б̊ек̊сұлтан ↓/// ↑ сол тоқ̊самбайды / жаманадай ͡ б̊ала↓/// ↑ сол ауұлда / бір мотоційкл тұр ͡ ^йекен↓/// ↑ сонұ ͡ ғыздырып̊ ͡ шығады↓/// ↑ новый мотоційкл жаңағы → // папасы тоқ̊самбай мініп кеткен ͡ де → // мынау / үйдө тұрған → // ^йескі мотоційкл ^йекең ͡ ғой↓/// ↑ содам ͡ бек̊сұлтан мініб̊ ͡алып → // бірағ ͡ апталдасып̊ ͡ шықты ↓/// ↑ жаңағы жылқыны ͡ ғайырұуға ↓/// ↑ ^йенді жет'алмайды → // жаңағы мотоційкл ^йескі ͡ ғой↓/// ↑ сонан не ͡герек↓///	Қораға расколға. Карлюкспен былай қуды, былай қуды кіргізі алмады. Біз жаяу жүрміз жалтақтап. Содан бір уақытта жаңағы, кімді, Бексұлтанды танисың ғой, жыршы Бексұлтан. Сол Тоқсанбайды… жаманадай бала. Сол ауылда бір мотоцикл тұр екен. Соны қыздырып шығады. Новый мотоцикл жаңағы, папасы Тоқсанбай мініп кеткен да, мынау үйде тұрған ескі мотоцикл екен ғой. Содан Бексұлтан мініп алып, бірақ апталдасып шықты, жаңағы жылқыны қайыруға. Енді жете алмайды жаңағы мотоцикл, ескі ғой. Сонан не керек.
Бекболат Нәдіров	▶	↑жылқының санын білді ↓/// ↑ жаңағы матаційкл айдайтын ағам / айтады ͡ ғой → // қой → // қой → // мынау жылқы қай^ырып құуалайтын / матаційкл ͡ ^йемес → // мынау тег ͡ үркүтетін матаційкл деп / айтады дейді↓/// ↑ ^йенді жаңағ'екеуү / кіргіз'алмай жүр ͡ ғой↓///	↑жылқының саным ͡ білді↓/// ↑ жаңағы / мотоційкл айдайтын ағам / айтады ͡ ғой → // қой / қой / мынау жылқы қай^ырып ͡ құуалайтын → // мотоційкл ͡ ^йемес → // мынау тег ͡ үркүтөтін мотоційкл → // деб̊ ͡айтады ͡ дейді ↓/// ↑^йенді жаңағы / ^йекеуү ͡ гіргіз'алмай жүр ͡ ғой↓///	Ж: Жылқының санын білді. Қ: Жаңағы мотоцикл айдайтын ағам айтады ғой “қой, қой, мынау жылқы қайырып қуалайтын мотоцикл емес, мынау тек үркітетін мотоцикл” деп айтады дейді. Енді жаңағы екеуі кіргізе алмай жүр ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сонан / мына ͡ байпағ ͡ жігіт ͡ пар → // жек̊сембек ͡ тейтін ↓/// ↑ жашшігіт ͡ ^йенді ↓/// ↑ жетпістөртүншү ͡ жылғ'еді ↓/// ↑ ^уол ͡ д'енд'айтқыр жігіт ͡ пылай → // көп ͡ әңгімелер'енді → // адам жаттай алмай қалады ͡ ғой ↓/// ↑ содан менің ^йелүужетінші жылғ'ағаммен / көршү ͡ тұрдұ ↓/// ↑ мынау тасбас дейтін жерде → // карейәда ͡б̊ірге жұмұшшасады ͡б̊әрі ↓/// ↑ содан дійзеілменен / жаңағы жарық ͡береді ͡ да → // сол жерде ↓/// ↑ содан / жаңағы жек̊сенбектің үйүнүң ͡ жарығы → // дұрұс / жапжарық ͡ полұп тұрад'екен ͡ де → // жаңағы ͡ көрш'ағамның ͡ ^йенді → // ^ылампышкіден шығар ͡ ^йенді ↓/// ↑ қызарып дұрұс жарық ͡ полмайды → // үйдүң іші ↓///	↑сонан мына / байпағ ͡ жігіт ͡ пар → // жек̊сембек ͡ тейтін↓/// ↑ жаш ͡ шігіт ^йенді↓/// ↑жетпістөртүншү ͡ жылғ'еді↓/// ↑ ^уол ͡ д'енді → // айтқыр жігіт ͡ пылай → // көб̊ ͡әңгімелері / ^йенді → // адам жаттай алмай ͡ ғалады ͡ ғой↓/// ↑ содам менің / ^йелүужетінші жылғ'ағаммең ͡ гөршү ͡ тұрдұ↓/// ↑ мынау таспас ͡ тейтін жерде → // корейада ͡ б̊ірге жұмұш ͡ шасады ͡ б̊әрі↓/// ↑ содан дійзелменен жаңағы / жарық ͡ переді ͡ да сол ͡ жерде↓/// ↑содан жаңағы /жек̊сембектің үйүнүң жарығы → // дұрұш ͡ шаб̊ ͡ жарық ͡полұп тұрад'екен ͡ де → // жаңағы ͡гөрш'ағамның → // ^йенді / ^ылампышкіден шығар͡ ^йенді↓/// ↑ қызарып / дұрұш ͡ шарық ͡полмайд'үйдүң͡ іші↓///	Сонан мына Байпақ жігіт бар, Жексенбек дейтін. Жас жігіт енді. Жетпіс төртінші жылғы еді. Олда енді айтқыр жігіт былай, көп әңгімелері енді, адам жаттай алмай қалады ғой. Содан менің елу жетінші жылғы ағаммен көрші тұрды. Мынау Тасбас дейтін жерде Кореяда бірге жұмыс жасады бәрі. Содан дизельменен жаңағы жарық береді да сол жерде. Содан жаңағы Жексенбектің үйінің жарығы дұрыс жап-жарық болып тұрады екен де, жаңағы көрші ағамның енді, лампышкіден шығар енді, қызарып дұрыс жарық болмайды үйдің іші.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сол жаңағы жеңгеміз ͡ геліп → // балапан ͡ деген↓/// ↑ жек̊сенбекке ͡ келіп ͡ айтқан ͡ ғой → // ^йей жек̊сенбек / ^уөзү ... / біздің үйдүң ... → // сіздің үйгө келсек → // жапжарық ͡ болұп тұрады ↓/// ↑ біздікі / қызарып ͡ жанып ͡ тұрады ↓/// ↑ бұл неге десе ↑ // жек̊сембег ͡ айтады ͡ дейді → // сіздің үйгө қарай кететін провыттың сыртын → // қысып ͡ байлап ͡ тастап ͡ ^йедім / деп ͡ айтады ͡ дейді↓///	↑ сол жаңағы жеңгеміз ͡ геліп / балапан деген↓/// ↑жек̊сембекке ͡геліб̊ ͡айтқаң ͡ ғой → // ^йей жек̊сембек / ^уөзү / біздің үйдүң / сіздің үйгө келсег ͡ жаб̊ ͡ жарық ͡полұп тұрады↓/// ↑ біздікі / қызарыб̊ ͡ жанып ͡ тұрады↓/// ↑ бұл неге десе ↑ // жек̊сембег ͡ айтады ͡ дейді → // сіздің үйгө ͡ ғарай ͡ гететін п ^ыроводтұң → // сыртың ͡ ғысып ͡ пайлап тастап ͡ ^йедім деп → // айтады ͡ дейді↓///	Сол жаңағы жеңгеміз келіп Балапан деген. Жексенбекке келіп айтқан ғой “ей, Жексенбек өзі… біздің үйдің… сіздің үйге келсек жап-жарық болып тұрады. Біздікі қызарып жанып тұрады. Бұл неге?” десе, Жексенбек айтады дейді “сіздің үйге қарай кететін проводтың сыртын қысып байлап тастап едім” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ мына ͡ б̊із ^йенді → // жаңай дейтін ^ұрұумұз ͡ ғой ↓/// ↑ бізд'енді көб̊ү сараң ͡ дейді → // жаңағы ійттің іші ͡ байлап қойған ͡ деп → // түрлү ͡ түрлү н'айтады ͡ ғой ↓/// ↑ содан менің / амаңгелді дейтін інім ͡ бар ↓/// ↑ қаламқаста жұмұшшасайды ↓/// ↑ сонұң ͡комныттасы ͡ бір → // ^ұрұуұ күшүк ͡ бір ͡ жаңайдың жійені ͡ болдұ ↓/// ↑ сол жаңағы / ^уол басқа мекемеде жасайды ↓/// ↑ мын'амаңгелдінің мекемесі → // жұмұшшылары сүт ͡ переді дейді ͡ да ↓/// ↑ сосұн амаңгелді сүтт'әкеліп → // жаңағы жійеңге ͡б̊ереді ͡ дейді → // комныттағы келгенде ↓/// ↑ сосұн жаңағы / жійен'айтады дейді → // ^ұуа / апам ͡ ау / сенің ^ұрұуұң жаңай → // сенікі ненің мырзалығ'осұ ↑ ///	↑ мына ͡ б̊із / ^йенді жаңай ͡ дейтін ^ұрұумұз ͡ ғой↓/// ↑ бізд'енді ͡ гөб̊ү → // сараң ͡ дейді → // жаңағы / ійттің ішім ͡ байлап ͡ қойған ͡ деп → // түрлү ͡ түрлү н'айтады ͡ ғой ↓/// ↑ содан менің / амаңгелді ͡ дейтін ͡ інім ͡ бар ↓/// ↑ қаламқаста жұмұш ͡ шасайды ↓/// ↑ сонұң ͡ гомнұттасы ͡ б̊ір → // ^ұрұуұ ͡ гүшүк → // бір ͡ жаңайдың жійені ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ сол ͡ жаңағы / ^уол басқа мекемеде жасайды ↓/// ↑ мын'амаңгелдінің ͡ мекемесі → // жұмұшшұлары сүт ͡ переді ͡ дейді ͡ де ↑ /// ↑ сосұн амаңгелді сүтт'әкеліп → // жаңағы жійеңге ͡ б̊ереді ͡ дейді → // комнұттағы ͡ гелгенде ↓/// ↑ сосұн жаңағы / жійен'айтады ͡ дейді → // ^ұуа апам ͡ ау / сенің ^ұрұуұң жаңай → // сенікі ненің мырзалығ'осұ ↑ ///	Мына біз енді жаңай дейтін румыз ғой. Бізді енді көбі сараң дейді, жаңағы иттің ішін байлап қойған деп, түрлі-түрлі не айтады ғой. Содан менің Амангелді дейтін інім бар. Қаламқаста жұмыс жасайды. Соның комныттасы бір, руы күшік, бір жаңайдың жиені болды. Сол жаңағы ол басқа мекемеде жасайды. Мына Амангелдінің мекемесі жұмысшылары сүт береді дейді да. Сосын Амангелді сүтті әкеліп, жаңағы жиенге береді дейді комныттағы келгенде. Сосын жаңағы жиені айтады дейді “уа, апам-ау, сенің руың жаңай, сенікі ненің мырзалығы осы?
Бекболат Нәдіров	▶	↑маған сүт / кефійр заттарын → // маған әкелесің ͡ десе ↑ // амаңгелд'айттым ͡ дейді ͡ да ↑// ал ^йенді ͡ жійен → // байағы сенің аталарыңның ͡ алдында → // менің ͡ аталарымның / бір ͡ жасап қойған күнәсі ͡ б̊ар ͡ ^йекен ↓/// ↑ сонұң ^уөтөуүне → // саған әкеліп беріп ͡ жүрмүн ͡ деп айттым ͡ деп → // сөйтеді ͡ да↓/// ↑ жаңағ'анау ійт / ійтқой ^йенді күшүк ↓/// ↑ содан ͡ айтқан → // амаңгелдінің айтқан ͡ сөздер ͡ бар ͡ ^йенді↓/// ↑ ійттің іші ͡ ма↑/// ↑ійттің ішім / бұуұп ͡ қойған ͡ деген↓/// ↑ сонұ / сонұ ͡күнә деп ͡ неткен ͡ ғой ↓/// ↑сенің аталарыңның ͡ алдында → // біздің аталарымыж ͡ жасаған → // бір ͡ күнәлары ͡ бар ͡ ^йекен деп↓///	↑маған сүт / кефійр заттарын → // маған әкелесің десе ↑// амаңгелд'айттым дейді ͡ де / ал ^йенді жійен / байағы сенің аталарыңның алдында → // менің аталарымның біржасап қойғаң гүнәсі ͡ б̊ар ͡ ^йекен↓/// ↑ сонұң ^уөтөуүнө / саған әкеліп ͡ періб̊ ͡ жүрмүн деб̊ ͡ айттым ͡ деп → // сөйтөдү ͡ де ↓/// ↑ жаңағ'анау ійт → // ійт ͡ қой / ^йенді күшүк ↓/// ↑ содан айтқан → // амаңгелдінің айтқан сөздөр ͡ б̊ар / ^йенді ↓/// ↑ ійттің іші ͡ ме↑/// ↑ ійттің ішім ͡ бұуұп қойған ͡ деген ↓/// ↑ сонұ / онұ ͡гүнә деп ͡ неткең ͡ ғой↓/// ↑сенің аталарыңның алдында → // біздің аталарымыж ͡ жасаған → // бір ͡гүнәлары ͡ б̊ар ͡ ^йекен ͡ деп↓///	Маған сүт, кефир заттарын маған әкелесің” десе, Амангелді айттым дейді да “ал, енді жиен баяғы сенің аталарыңның алдында менің аталарымның бір жасап қойған күнәсі бар екен. Соның өтеуіне саған әкеліп беріп жүрмін” деп айттым деп сөйтеді да. Жаңағы анау ит… ит қой енді, күшік. Содан айтқан, Амангелдінің айтқан сөздер бар енді. "Ж: Иттің іші ма? Қ: Иттің ішін буып қойған деген. Соны… соны күнә деп неткен ғой. Сенің аталарыңның алдында біздің аталарымыз жасаған бір күнәлары бар екен деп. "
Бекболат Нәдіров	▶	↑ мын'оразалыдан кейін → // ақайдар дейтін ініміз ͡ бар ↓/// ↑ алпыспесінші ͡ жылғы ↓/// ↑ сол / бұлар ͡ ^йенді → // ^уонды ͡ да ͡ тұрдұ↓/// ↑ сол ауұлға / үштағаннан бір ͡ шал ͡ келіп → // қырымқұл шал бір ͡ аты жоғалып ͡ кетіп → // сол ^уондұға ͡гелген ͡ ғой ↓/// ↑ ^уондұның сол ͡ ^уотұрған жері сұу ͡ болдұ → // жаңағ'ағын сұу → // бұлақ ↓/// ↑ сол жерден ақайдар көргөн ͡ ғой → // жаңағы ͡ жылқыны↓///	↑ мын'оразалыдаң ͡ гейін → // ағайдар дейтін ініміз ͡ б̊ар↓/// ↑ алпыспесінші жылғы ↓/// ↑ сол / бұлар ^йенді / ^уондұда тұрдұ ↓/// ↑ сол ауұлғ'үштағаннан бір шал ͡ геліп →// қырымқұл шал бір ͡ аты жоғалып ͡ кетіп → // сол ^уондұға ͡ гелгең ͡ ғой↓/// ↑ ^уондұнұң сол ͡ ^уотұрған жері сұу ͡ б̊олдұ → // жаңағ'ағын сұу / бұлақ ↓/// ↑ сол жерден ағайдар ͡ гөргөң ͡ ғой → // жаңағы жылқыны ↓///	Мына Оразалыдан кейін Ақайдар дейтін ініміз бар. Алпыс бесінші жылғы. Сол… бұлар енді Ондыда тұрды. Сол ауылға Үштағаннан бір шал келіп, Қырымқұл шал бір аты жоғалып кетіп, сол Ондыға келген ғой. Ондының сол отырған жері су болды, жаңағы ағын су… бұлақ. Сол жерден Ақайдар көрген ғой жаңағы жылқыны.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сосұн жаңағы ͡ гісі / келіп̊ ͡ сұрайды↓/// ↑ ақайдар ^уосұ / алдынан көрдүм → // мын'ақегін ͡ жақтан ͡ дейді ↓/// ↑ сосұн / жаңағы ͡ гіс'іздеп ͡ кетеді ↓/// ↑ сосұн / қайтып ͡ айналып ͡ келеді ͡ ғой ↓///↑ ақайдардан сұрайтын көр^үнеді → // ай / ақайдар → // манағы жылқыны таб̊'алмадым ↓/// ↑ қалай қарап тұр ͡ ^йеді → // қайда кетүуү мүмкүн деген ͡ ғой ↓/// ↑ сонд'ақайдар ͡ айтады ͡ дейді → // білмеймін / жерге қарап тұрған → // жерге кіріп ͡ кеткен ͡ шығар ͡ дейді ↓/// ↑жылқ'енді / төмөң ͡ ғарап тұрады ͡ ғой ↓/// ↑тұрған жерде ͡көрген ͡ ғой↓///	↑сосұн жаңағы ͡ гісі ͡ геліп̊ ͡ сұрайды↓/// ↑ ағайдар ^уосұ / алдынаң ͡ гөрдүм мын'ағегін ͡ жақтан ͡ дейді ↓/// ↑ сосұн / жаңағы ͡ гіс'іздеп кетеді ↓/// ↑ сосұн / қайтыб̊ ͡ айналып келеді ͡ ғой ↓/// ↑ағайдардан сұрайтың ͡ гөр^үнөді → // ай ағайдар / манағы жылқыны таб̊'алмадым↓/// ↑ қалай ͡ ғарап ͡ тұр ͡ ^йеді → // қайда ͡гетүуү мүмкүн дегең ͡ ғой ↓/// ↑ сонд'ағайдар ͡ айтады ͡ дейді → // білмеймін жерге қарап тұрған → // жерге ͡ гіріп ͡ кеткен шығар ͡ дейді ↓/// ↑жылқ'енді төмөң ͡ ғарап тұрады ͡ ғой ↓/// ↑ тұрған жерде ͡гөргөң ͡ ғой↓///	Сосын жаңағы кісі келіп сұрайды. Ақайдар осы “алдынан көрдім мына ақегін жақтан” дейді. Сосын жаңағы кісі іздеп кетеді. Сосын қайтып айналып келеді ғой. Ақайдардан сұрайтын көрінеді “ай, Ақайдар манағы жылқыны таба алмадым. Қалай қарап тұр еді, қайда кетуі мүмкін” деген ғой. Сонда Ақайдар айтады дейді “білмеймін, жерге қарап тұрған, жерге кіріп кеткен шығар” дейді. Жылқы енді төмен қарап тұрады ғой. Тұрған жерде көрген ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ жаңағы нұркелді дейтін → // бір ініміз ͡ б̊ар ↓/// ↑ мына / басқұдұғ ͡ ауұлұнда ͡ тұрады ↓/// ↑ нұркелдінің ͡ де / көп ͡ әңгімес'айтылды ͡ ғой↓/// ↑ ійә / нұркелдіде ͡ бірталай айтылды ͡ ғой / ійә ↓/// ↑ ^уол ͡ д'айтқыр → // ана шабыты келгенд'айтады / негізі ↓/// ↑ содан / ^уоразалының ауұлұна ͡ барып біргүнү↓/// ↑ кілең ^уөзү құралпы / жігіттер ͡ барып → // ^уоразалының ауұлұна / қонақ болұп ^уотұрады ↓/// ↑ сол жерден / бой қызады ↓/// ↑ содан ^уосұ / кішкене масайып ͡ қалған ͡ ғой ↓/// ↑ сосұн / ^уоразалы ͡ жібермепті↓///	↑ жаңағы / нұргелді дейтім ͡ бір ͡ ініміз ͡ б̊ар↓/// ↑ мына ͡ б̊асқұдұғ ͡ ауұлұнда тұрады ↓/// ↑ нұргелдінің ͡ де ͡гөб̊ әңгімес'айтылды ͡ ғой↓/// ↑ ійә/ нұргелді ͡ де ͡б̊ірталай айтылды ͡ ғой → // ійә↓/// ↑ ^уол ͡ д'айтқыр → // ана шаб̊ыты ͡гелгенд'айтады → // негізі↓/// ↑ содан ^уоразалының ауұлұна ͡ б̊арып / біргүнү↓/// ↑ кілең ^уөзү ͡ ғұралпы жігіттер ͡ б̊арып → // ^уоразалының ауұлұна ͡ғонақ ͡полұп ͡ ^уотұрады↓/// ↑ сол жердем ͡ бой ͡ ғызады↓/// ↑ содан / ^уосұ ͡ гішкене масайып ͡ қалғаң ͡ ғой ↓/// ↑ сосұн / ^уоразалы ͡ жіб̊ермепті↓///	"Жаңағы Нұркелді дейтін бір ініміз бар. Мына Басқұдық ауылында тұрады. Ж: Нұркелдінің де көп әңгімесі айтылды ғой. " Қ: Иә, Нұркелді де бірталай айтылды ғой иә. Олда айтқыр, ана шабыты келгенде айтады негізі. Содан Оразалының ауылына барып бір күні. Кілең өзі құралпы жігіттер барып, Оразалының ауылына қонақ болып отырады. Сол жерден бой қызады. Содан осы кішкене масайып қалған ғой. Сосын Оразалы жібермепті.
Бекболат Нәдіров	▶	↑машійнаның кілтін алғанда → // жатыңдар деген ͡ ғой ↓/// ↑ қасында ͡ балдар ͡ бәрі ↓/// ↑ таңертең кетесіңдер → // ^йенді түнде сендер → // бірдемег'ұрұнұп қаласыңдар деп ͡ жібермеген ͡ ғой ↓/// ↑ содан ^йенді ͡ бәрі → // ^уоразалының айтқанын тыңдайды ͡ ғой ↓/// ↑ содан жатқан ↓/// ↑ жалғыз нұркелді / жатпайды ͡ дейді ↓/// ↑ әй / жатčаңш'енді ↓/// ↑ нұркелд'отұр дейді ͡ да ↓/// ↑ әй / не ͡ қып ͡ ^уотčұң ↑// ^йелдің бәрі / таңертең ͡ гетеді ↓/// ↑ әй жігіттер / мен ^йерік̊сізб̊ін ͡ деп ͡ айтады ͡ дейді↓///	↑ мәшійненің ͡ гілтін ͡ алғанда → // жатыңдар дегең ͡ ғой↓/// ↑ қасында ͡б̊алалар ͡б̊әрі↓/// ↑ таңертең ͡гетесіңдер → // ^йенді түндө сендер ͡б̊ірдемег'ұрұнұп ͡ қаласыңдар ͡ деп → // жіб̊ермегең ͡ ғой↓/// ↑ содан ^йенді ͡ б̊әрі → // ^уоразалының айтқанын тыңдайды ͡ ғой ↓/// ↑ содан жатқан ↓/// ↑ жалғыз нұргелді жатпайды ͡ дейді↓/// ↑ әй жатčаңшы / ^йенді↓/// ↑ нұргелді ^уотұр дейді ͡ да↓/// ↑ әй / не ͡ ғып ͡ ^уотčұң ↑// ^йелдің бәрі / таңертең ͡гетеді↓/// ↑ әй жігіттер / мен ^йерік̊сізб̊ін деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓///	Машинаның кілтін алғанда, жатыңдар деген ғой. Қасында балдар бәрі. Таңертең кетесіңдер, енді түнде сендер бірдемеге ұрынып қаласыңдар деп жібермеген ғой. Содан енді бәрі Оразалының айтқанын тыңдайды ғой. Содан жатқан. Жалғыз Нұркелді жатпайды дейді. “Әй, жатсаңшы енді!”. Нұркелді отыр дейді да. “Әй, не қып отсың? Елдің бәрі таңертең кетеді”. “Әй, жігіттер, мен еріксізбін” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑бір шынарбек дейтін / мына жерде → // үштағанда тұрғанда → // көршү ͡ болұп ͡ тұрдұм ↓/// ↑ бір ͡ шеркеш / ағамыз ͡ болдұ ↓/// ↑ ^йелүусегізінші жылғы → // жаңағы / ійманды ͡ болсұн ↓/// ↑ қайтыс ͡ полдұ → // жақ̊сы ͡ гіс'еді ↓/// ↑сол байағы / ферміде жүрөдү ͡ ғой шопұрлар ↓/// ↑ машійналарды шопұрлар / служебный ͡ қылып ͡ жіберіпті ͡ ферміге ↓/// ↑ содан зат фермінің... / менен нағашы жійенд'екеуү ͡ ^уойнайды → // ійманды ͡ болсұн ↓/// ↑^уөтөпов ͡ тұрғамбай дейтін / кісі ͡ болдұ ↓/// ↑ нағашы / нағашысы ↓/// ↑ содан ^йенд'айдың соңұнда → // пүутөвка ͡ тап̊сырады ↓/// ↑ жаңағы / бензійн шығыстау ͡ герек ͡ қой / ^йенді ↓/// ↑ пүутөвка толтұрұп ͡ әкеліп → // содаң ͡ гішкене қосұңқұрап ͡ жазған ͡ ғой / ^йенді↓///	↑ бір ͡ шынарб̊ек ͡ тейтін → // мына жерде / үштағанда тұрғанда → // көршү ͡ б̊олұп ͡ тұрдұм ↓/// ↑ біршеркеш ағамыз ͡ б̊олдұ↓/// ↑ ^йелүусегізінші ͡ жылғы → // жаңағы / ійманды ͡ б̊олсұн↓/// ↑ қайтыс ͡ полдұ → // жақ̊сы ͡ гіс'еді ↓/// ↑сол ͡ б̊айағы / ферміде жүрөдү ͡ ғой шопұрлар↓/// ↑ мәшійнелерді шопұрлар / служебный ͡ ғылыб̊ ͡ жіб̊еріпті ферміге ↓/// ↑ содан зат фермінің / менен нағашы жійенд'екеуү ͡ ^уойнайды → // ійманды ͡ б̊олсұн↓/// ↑^уөтөпов ͡ тұрғамбай дейтің ͡ гісі ͡ б̊олдұ↓/// ↑ нағашы / нағашысы ↓/// ↑ содан / ^йенд'айдың ͡ соңұнда → // пүутөфка ͡ тап̊сырады ↓/// ↑ жаңағы ͡ б̊ензійн шығыстау ͡ герек ͡ қой / ^йенді ↓/// ↑ пүутөфка толтұрұб̊ ͡ әкеліп → // содаң ͡ гішкене қосұңқұраб̊ ͡ жазғаң ͡ ғой / ^йенді↓///	Бір Шынарбек дейтін, мына жерде, Үштағанда тұрғанда көрші болып тұрдым. Бір Шеркеш ағамыз болды. Елу сегізінші жылғы, жаңағы, иманды болсын. Қайтыс болды, жақсы кісі еді. Сол баяғы ферміде жүреді ғой шопырлар. Машиналарды шопырлар служебный қылып жіберіпті ферміге. Содан зат фермінің… менен нағашы-жиенді екеуі ойнайды, иманды болсын. Өтепов Тұрғанбай дейтін кісі болды. Нағашы… нағашысы. Содан енді айдың соңында путевка тапсырады. Жаңағы бензин шығыстау керек қой енді. Путевка толтырып әкеліп, содан кішкене қосыңқырап жазған ғой енді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ бензійнді / ^ырасходтау ͡ герек ͡ қой↓/// ↑ содан не ͡ герек → // жаңағы / қол ғойдұрайын деп келсе ↑// зат ферма нағашысы →// ^уөй құрғұр / сен мынандай жүргөн жоқ̊сұң →// дұрұстап ͡ жазып ͡ алып кел деген ͡ ғой↓/// ↑ ^уол аказываетčійә / жаңағы кімнің →// нағашысының баласын →// саздыдан үштағаңға әкеледі →// апарад'енді ↓/// ↑ бәр^іне / бензійң ͡ кетіп жатыр ͡ ғой ↓/// ↑ бірақ / әкеліп ͡ жүр ͡ ғой баласы жаңағы →// зат ͡ фермінің ↓/// ↑ содан / путөвкаға жазыпты дейді →// жұукан'үштағаңғ'әкелүу / төрт тонна →// жұукан'үштағаннан саздығ'апарұу →// төрт ͡ тонна ͡ деп / жазып ͡ тұр ͡ путөвка ͡ деп ↓/// ↑ алдына ͡ берген ͡ ғой / нағашысына →// ^уоқұп ͡ жіберіп / қой құрғұр →// манағыңды әкел деп ͡ айтады ͡ дейді↓///	↑ бензійнді ^ырасходтау ͡ герек ͡ қой↓/// ↑ содан не ͡ герек → // жаңағы қол ͡ ғойдұрайын деп ͡ келсе ↑ // зат ͡ ферма нағашысы → // ^уөй ͡ ғұрғұр / сен мынандай жүргөн ͡ жоқ̊сұң → // дұрұстаб̊ ͡ жазыб̊ ͡алып ͡ кел дегең ͡ ғой ↓/// ↑ ^уол / оказываетčійа / жаңағы ͡ гімнің / нағашысының баласын → // саздыдан үштағаңғ'әкелед'апарады / ^йенді ↓/// ↑ бәріне ͡ б̊ензійң ͡ гетіб̊ ͡ жатыр ͡ ғой ↓/// ↑ бірақ әкеліб̊ ͡ жүр ͡ ғой → // баласы жаңағы зат ͡ фермінің ↓/// ↑ содан / пүутөвкаға жазыпты ͡ дейді → // жұукан'үштағаңғ'әкелүу / төрт ͡ тонна → // жұукан'үштағаннан саздығ'апарұу → // төрт тонна ͡ деб̊ ͡ жазып тұр → // пүутөвка ͡ деп↓/// ↑ алдына ͡ б̊ергең ͡ ғой нағашысына → // ^уоқұб̊ ͡ жіб̊еріп → // қой / құрғұр манағыңд'әкел деп ͡ айтады ͡ дейді↓///	Бензинді расходтау керек қой. Содан не керек, жаңағы қол қойдырайын деп келсе, зат ферма нағашысы “өй, құрғыр, сен мынандай жүрген жоқсың, дұрыстап жазып алып кел” деген ғой. Ол оказывается, жаңағы кімнің, нағашысының баласын Саздыдан Үштағанға әкеледі-апарады енді. Бәріне бензин кетіп атыр ғой. Бірақ, әкеліп жүр ғой баласы жаңағы зат фермінің. Содан путевкаға жазыпты дейді “Жуканы Үштағанға әкелу төрт тонна, Жуканы Үштағаннан Саздыға апару төрт тонна” деп жазып тұр путевка деп. Алдына берген ғой нағашысына, оқып жіберіп “қой, құрғыр манағыңды әкел” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ мына жетібайда / жарылғап дейтін →// бір ͡ жездеміз ͡ бар ↓/// ↑ ^йелүутоғұзұншы жылғы / ағамның құрдасы ͡ да ↓/// ↑ сонан ағамыз / қырығ ͡ жас ͡ жасап →// содам ͡ мен / дастарханды ͡ жүргүзүп ͡ тұрдұм ↓/// ↑ содан жаңағы / кісілер ауұлданда →// кішкене / кілең ͡ құрдас ͡ жігіттер →// сәл шаршаңқы ͡ гелген ͡ шығар↓/// ↑ шәй айақтала ͡ бере →// жаңағы ͡ гісі / сол ͡ ^уотұрған ͡ жерінде ұйұқтап ͡ кетіпті↓///	↑ мына жетіб̊айда → // жарылғап дейтін → // біржездеміз ͡ б̊ар↓/// ↑ ^йелүутоғұзұншы жылғ'ағамның құрдасы ͡ да ↓/// ↑ сонан ағамыз / қырығ ͡ жаш ͡ шасап → // содан мен / дастарханды жүргүзүп ͡ тұрдұм ↓/// ↑ содан / жаңағы ͡ гісілер ͡ ауұлданда → // кішкене ͡ гілең ͡ ғұрдаш ͡ шігіттер → // сәл шаршаңқы ͡ гелген ͡ шығар ↓/// ↑ шәй айақтала ͡ б̊ере → // жаңағы ͡ гісі / сол ͡ ^уотұрған жерінд'ұйұқтап ͡ кетіпті↓///	Мына Жетібайда Жарылғап дейтін бір жездеміз бар. Елу тоғызыншы жылғы ағамның құрдасы да. Сонан ағамыз қырық жас жасап, содан мен дастарханды жүргізіп тұрдым. Содан жаңағы кісілер ауылданда… кішкене кілең құрдас жігіттер сәл шаршаңқы келген шығар. Шәй аяқтала бере, жаңағы кісі сол отырған жерінде ұйықтап кетіпті.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ содан / ауұлға ͡ барғаннаң ͡ гейін →// апамыс ͡ сұрайд'енді ↓/// ↑ тойда ͡ болмай ͡ қалд'енді ↓/// ↑ содан қалай ↑// қойлұбайдың тойұ қалай ͡ ^уөттү ↑// қырығ ͡ жас қалай ͡ ^уөттү десе ↑// той ͡ жақ̊с'өттү↓/// ↑ шәй айақтала ͡ бергенде →// бірақ свет ͡ čөнүп қалды деп ͡ айтады ͡ деп ↓/// ↑ ^уөзүнүң жаңағы / қыйсайып ͡ қалғанын айтқан ͡ ғой↓///	↑ содан ауұлға ͡ б̊арғаннаң ͡ гейін → // апамыс ͡ сұрайд'енді ↓/// ↑ тойда ͡ б̊олмай ͡ ғалд'енді ↓/// ↑ содаң ͡ ғалай ↑ // қойлұб̊айдың тойұ ͡ ғалай ^уөттү ↑ // қырығ ͡ жас ͡ қалай ^уөттү ͡ десе ↑// той жақ̊с'өттү ↓/// ↑ шәй айақтала ͡ б̊ергенде бірақ → // сівет ͡ čөнүп ͡ қалды деб̊ ͡ айтады ͡ дейд ↓/// ↑ ^уөзүнүң ͡ жаңағы → // қыйсайып ͡ қалғанын айтқаң ͡ ғой↓///	Содан ауылға барғаннан кейін апамыз сұрайды енді. Тойда болмай қалды енді. Содан “қалай, Қойлыбайдың тойы қалай өтті, қырық жас қалай өтті” десе, “той жақсы өтті, шәй аяқтала бергенде бірақ свет сөніп қалды” деп айтады дейд. Өзінің жаңағы қисайып қалғанын айтқан ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^йенді мына ͡ қарақұтта →// ^ырамазан дейтін / тоқаб̊ай ағамыз ͡ болдұ ↓/// ↑ ферміда жұмұшшасады ↓/// ↑ ^уосұ мына / көшөлерді ͡ біледі ↓/// ↑ сол ͡ гісі ͡ де / бір ͡ айтқыр ͡ гісі ↓/// ↑ бір ͡ ^уоралман шопан келген ͡ ғой / ауұлға↓/// ↑ сосұң / қой ͡ бағып жүргөн ͡ кісі ↓/// ↑ ^уол ͡ ^ұуақытта /мына ͡ қырқымдарда →// мынау ^уобшшепійд ͡ дейді →// мал ͡ сойады ↓/// ↑сонұ / жаңағы шопандарға / бөледү ͡ ғой ͡ ақ̊шасын↓/// ↑сосұн жаңағы кісі / айдың ͡ айағында →// ^йесептесүуге ͡ буғалтерійәға келсе ↑// жаңағы кісі / ^йенді ͡ бұрұңғұдан көб̊үрек / ақ̊ша ұсталғанғой ↓/// ↑ сонаң кездескен жерден →// жаңағы ^ірекеңнен сұрайды ͡ дейді →// ійманды ͡ болсұн↓///	↑ ^йенді / мына ͡ғарақұтта ^ырамазан дейтін → // тоқаб̊ай ағамыз ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ фермада жұмұшшасады ↓/// ↑ ^уосұ мына ͡ гөшөлөрді ͡ б̊іледі ↓/// ↑ солгісі ͡ де ͡ б̊ірайтқыр ͡ гісі↓/// ↑ бір ^уоралман шопаң ͡ гелген ͡ ғой ауұлға ↓/// ↑ сосұн / қой ͡ б̊ағыб̊ ͡ жүргөң ͡ гісі ↓/// ↑ ^уол ͡ ^ұуақытта / мына ͡ ғырқымдарда мынау ^уобшшепійд ͡ дейді → // мал сойады↓/// ↑сонұ / жаңағы шопандарға ͡ б̊өлөдү ͡ ғой ақ̊шасын ↓/// ↑сосұн / жаңағы ͡ гісі → // айдың ͡ айағында / ^йесептесүуге ͡ б̊ұухгалтерійаға ͡ гелсе ↑ // жаңағы ͡ гісі → // ^йенді ͡ б̊ұрұңғұдаң ͡ гөб̊үрөг ͡ ақ̊ш'ұсталғаң ͡ ғой↓/// ↑ сонаң ͡ гездескен жерден → // жаңағы / ^ірекеңнен сұрайды ͡ дейді → // ійманды ͡ б̊олсұн↓///	Енді мына Қарақұтта Рамазан дейтін тоқабай ағамыз болды. Ферміде жұмыс жасады. Сол кісі де бір айтқыр кісі. Бір оралман шопан келген ғой ауылға. Сосын қой бағып жүрген кісі. Ол уақытта мына қырқымдарда мынау общепид дейді, мал сояды. Соны жаңағы шопандарға бөледі ғой ақшасын. Сосын жаңағы кісі айдың аяғында есептесуге бухгалтерияға келсе, жаңағы кісі енді бұрыңғыдан көбірек ақша ұсталған ғой. Сонан кездескен жерден жаңағы Рекеңнен сұрайды дейді… иманды болсын.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ әй ^іреке / мұнұң ͡ қалай қалай ↑// мынау ͡ бізден ͡ ^йенді →// көп ͡ ақ̊ш'ұсталыпты ͡ ғой десе ↑// жаңағы ͡ ^ірекең / айтады ͡ дейді →// жаңағы шопаңға →// ^уөй / сен анаугүнү ͡ бәшейдің үйүнде ͡ болдұң ͡ ба ͡ десе ↑// болдұм →// бәшей ͡ деген / ана ͡ кешегі қайраттың ͡ папасы ↓/// ↑ сол ана / қырқым пуңкттің ͡ басында ^уот^ұратын →// үйлер ͡ болұптұ ͡ ғой ↓/// ↑ сол ͡ жерде / қонақ ͡ болдұң ͡ ба ↑// болдұм →// ^уөй сен / ана чеснок қосұп ͡ жасаған →// дайындағам ͡ бұжұнұ жедің ͡ ба ↑// жедім дейді ↓/// ↑ ^уөй / сол бұжұ ͡ ғой қымбат қып тұрған →// деп ͡ айтады деп ͡ жаңағы ↓/// ↑ананы сөйтүп / ығыстырып ͡ жіберіпті↓///	↑ әй ^іреке / мұнұң ͡ғалай / қалай ↑ // мынау ͡ б̊ізден ^йенді ͡ гөб̊ ͡ ақ̊ш'ұсталыпты ͡ ғой ͡ десе ↑ // жаңағы / ^ірекең ͡ айтады ͡ дейді → // жаңағы шопаңға / ^уөй сен / анаугүнү ͡ б̊әшейдің үйүндө ͡ б̊олдұң ͡ ба ͡ десе ↑ // болдұм → // бәшей деген / ана ͡гешегі ͡ғайраттың ͡ папасы↓/// ↑ сол ана ͡ғырқым пүуңкттүң ͡ басында → // ^уотұратын үйлөр ͡ б̊олұптұ ͡ ғой ↓/// ↑ сол жерде ͡ ғонақ ͡полдұң ͡ ба ↑ // болдұм → // ^уөй сен / ана шеснок қосұб̊ ͡ жасаған → // дайындағам ͡ бұжұнұ жедің ͡ ба ↑ // жедім ͡ дейді↓/// ↑ ^уөй / сол / бұжұғой ͡ ғымбат ͡ қып ͡ тұрған → // деб̊ ͡ айтады деб̊ ͡ жаңағы↓/// ↑ ананы / сөйтүб̊ ͡ ығыстырыб̊ ͡ жіб̊еріпті↓///	“әй, Реке, мұның қалай-қалай, мынау бізден енді көп ақша ұсталыпты ғой” десе, жаңағы Рекең айтады дейді жаңағы шопанға “өй, сен анау күні Бәшейдің үйінде болдың ба?” десе, “болдым”. Бәшей деген ана кешегі Қайраттың папасы. Сол ана Қырқым пункттің басында отыратын үйлер болыпты ғой. “ Сол жерде қонақ болдың ба?” “болдым”, “өй, сен ана чеснок қосып жасаған, дайындаған бұжыны жедің ба?” “жедім” дейді. “Өй, сол бұжы ғой қымбат қып тұрған” деп айтады деп жаңағы. Ананы сөйтіп ығыстырып жіберіпті.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ қызанда үтүбаев / күзөмбай ͡ деген ͡ нағашым бар ↓/// ↑ бәрі / нағашым ͡ болұп ͡ келеді ↓/// ↑ ^уөз'айтқыр ↓/// ↑ сол анау вахтада →// қаламқастың аржағында жасап ͡ жүргөндө →// бір ͡ қарақалпағ ͡ жігіт / жұмұстасы ͡ болған ͡ ғой ↓/// ↑ жұмұшжасап ͡ жүрүп →// тоққа түсүп қалған ͡ ғой ↓/// ↑ жаңағы қарақалпақ / айыр →// ажырат ͡ теп ͡ айқайлаймыз ͡ ғой / біз↓/// ↑ айыр →// ажырат ͡ теп ↓/// ↑ тоққа түсіп жатқан / қарақалпағ ͡ жігіт →// жаздыр / жаздыр ͡ деп ͡ айқайлапты↓/// ↑ содан / анау ағашпен айырып →// анау / мынау ͡ ғылып →// ама ͡ қалыпты ↓/// ↑ содан / жаңағы ͡ күзөмбай ұрұсұп →// ^уотұр ͡ дейді →// атаңа нәлеттің баласы →// ^уөлүп бар'атčаңда / қазақ̊ша ͡ сөйлемейсің / ә / деп↓///	↑ қызанд'үтүб̊аев ͡ күзөмбай деген / нағашым ͡ бар↓/// ↑ бәрі / нағашым ͡ болұп келеді↓/// ↑ ^уөз'айтқыр ↓/// ↑ сол анау вахтада ͡ғаламқастың аржағында → // жасаб̊ ͡ жүргөндө → // бірғарақалпағ ͡ жігіт ͡шұмұстасы ͡б̊олғаң ͡ ғой↓/// ↑ жұмұш ͡ шасаб̊ ͡ жүрүп → // токқа түсүп қалғаң ͡ ғой↓/// ↑ жаңағы ͡ ғарақалпақ / айыр аж^ырат деб̊ ͡ айғайлаймыз ͡ ғой → // біз↓/// ↑ айыр / аж^ырат ͡ деп↓/// ↑ токқа түсіп жатқан → // қарақалпағ ͡ жігіт → // жаздыр ͡ жаздыр деб̊ ͡ айғайлапты ↓ /// ↑ содан / анау ағашпен ай^ырып → // анау ͡ мынау ͡ ғылып → // амаң ͡ ғалыпты↓/// ↑ содан жаңағы ͡ гүзөмбай → // ұрұсұп ͡ ^уотұр ͡ дейді → // атаңа нәлеттің ͡ баласы → // ^уөлүп ͡ пара жатčаң ͡ да / қазақ̊ша ͡ сөйлөмөйсің → // ә / деп↓///	Ж: Қызанда Үтібаев Күзенбай деген нағашым бар. Бәрі нағашым болып келеді. Өзі айтқыр. Сол анау вахтада Қаламқастың ар жағында жасап жүргенде, бір қарақалпақ жігіт жұмыстасы болған ғой. Жұмыс жасап жүріп токқа түсіп қалған ғой. Жаңағы қарақалпақ… “айыр, ажырат” деп айқайлаймыз ғой біз. Айыр, ажырат деп. Токқа түсіп жатқан қарақалпақ жігіт “ жаздыр, жаздыр” деп айқайлапты. Содан анау ағашпен айырып, анау-мынау қылып, аман қалыпты. Содан жаңағы Күзенбай ұрысып отыр дейді “атаңа нәлеттің баласы өліп бара атсаңда қазақша сөйлемейсің ә” деп.
Бекболат Нәдіров	▶	↑бәке / бізге ͡ берілген ^ұуақыт →// тайап ͡ қалған ͡ сыйақты ↓/// ↑ сондұқтан / бірауұж ͡ жылы пік^іріңізді ͡ білдіріп ͡ жіберсеңіз →// біздің бағдарламамызға ↓/// ↑ болад'енді ↓/// ↑ мынау / шақ^ырып →// сол ͡ ^ұуақытын аздап →// той ͡ томалақтарда ͡ гездесіп →// бір ͡ бір^імізге / ^уосұ жақта ͡ д'ағамыз бар ͡ ау деп →// шақырып ͡ жатқан саған ͡ ^ырақмет ↓/// ↑^йенді ͡ бұл бағларламаны →// бүкүл қазақ̊стан көрүп ͡ жүргөн →// бағдарлама ͡ ғой ↓/// ↑ сенің ͡ де түпкү мақ̊сатың →// ^уос'ауұлдұң айтқыштары →// ^уөзүнүң сөздөр'әркімнің ^уөзүне йе болұп қалсын дейтін →// бағыт болар↓///	↑бәке ͡ б̊ізге ͡ б̊ерілген ^ұуақыт → // тайап ͡ қалған ͡ сыйақты↓/// ↑ сондұқтам ͡ бірауұж ͡ жылы пікіріңізді → // білдіріб̊ ͡ жіб̊ерсеңіз ͡ б̊іздің бағдарламаға ↓/// ↑ болад'енді ↓/// ↑ мынау шақ^ырып̊ ͡ сол → // ^ұуақытын аздап / той томалақтарда ͡ гездесіп → // бір ͡ б̊ірімізг'осұ жақта ͡ д'ағамыз бар ͡ ау ͡ деп → // шақ^ырыб̊ ͡ жатқан саған / ^ырахмет ↓///↑ ^йенді ͡ б̊ұл ͡ б̊ағларламаны → // бүкүл ͡ ғазағыстаң ͡ гөрүб̊ ͡ жүргөм ͡ бағдарлама ͡ ғой ↓ /// ↑ сенің ͡ де түпкү ͡ мақ̊сатың → // ^уос'ауұлдұң ͡ айтқыштары → // ^уөзүнүң сөздөр'әркімнің ͡ ^уөзүне → // ійе ͡ болұп ͡ қалсын дейтім ͡ бағыт ͡ полар↓///	Бәке бізге берілген уақыт таяп қалған сияқты. Сондықтан бірауыз жылы пікіріңізді білдіріп жіберсеңіз біздің бағдарламамызға. Қ: Болады, енді. Мынау шақырып сол уақытын аздап той-томалақтарда кездесіп, бір-бірімізге осы жақтада ағамыз бар-ау деп шақырып жатқан саған рақмет. Енді бұл бағларламаны бүкіл Қазақстан көріп жүрген бағдарлама ғой. Сенің де түпкі мақсатың осы ауылдың айтқыштары өзінің сөздері әркімнің өзіне ие болып қалсын дейтін бағыт болар.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ал ^йеңбегің жемісті ͡ болсұн ↑/// ↑ ^уос^ұлай ͡ ^йел аузұндағы әңгімелерді →// ^уөзүнүң ^уорнұ ͡ ^уорнұна ͡ қойұп →// артқа / кейіңгі ұрпақтарға қалдырұуға →// нійеттес тілектеспіз ↓/// ↑ аман ͡ жүр →// денің сау ͡ болсұн →// ^уотбасың амам ͡ болсұн ↓/// ↑ түс^үретін бағларламаң / көп ͡ полсұн↓///	↑ ал ^йеңбегің жемісті ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ ^уос^ұлай / ^йел аузұндағ'әңгімелерді → // ^уөзүнүң ^уорнұ ͡ ^уорнұна ͡ ғойұп → // артқа → /кейіңг'ұрпақтарға ͡ ғалдырұуға нійеттес ͡ тілектеспіз ↓/// ↑ аман ͡ жүр → // денің ͡ сауб̊олсұн → // ^уотпасың амам ͡ болсұн ↓/// ↑ түсүрөтім ͡ бағларламаң ͡гөп ͡ полсұн↓///	Ал, еңбегің жемісті болсын! Осылай ел аузындағы әңгімелерді өзінің орны-орнына қойып, артқа, кейінгі ұрпақтарға қалдыруға ниеттес, тілектеспіз. Аман жүр, денің сау болсын, отбасың аман болсын! Түсіретін бағларламаң көп болсын!
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^ырақмет ͡ čізге ͡ де ↓/// ↑алтын ^ұуақытыңызды ͡ бөлүп →// шақырұуұмызды қабыл ͡ алып келгеніңізге ↓/// ↑ барша ͡ жақ̊сылықты ͡ тілейміз↓/// ↑ құрметті ͡ көрөрмендер / қышқ̊ыл ͡ мысқыл бағдарламасының →// келесі санында ͡кездескенше →// аман сау ͡ болұңұздар ↑///	↑ ^ырахмет ͡ čізге ͡ де ↑ /// ↑ алтын ^ұуақытыңызды ͡ б̊өлүп → // шақырұуұмұзды ͡ ғаб̊ыл ͡ алып ͡ келгеніңізге ↓///↑ барша жақ̊сылықты тілейміз↓/// ↑ құрметті ͡гөрөрмөндер → // қышқ̊ыл ͡ мысқыл бағдарламасының / келесі санында ͡ гездескенше → // аман ͡ сауб̊олұңұздар ↑///	Ж: Рақмет сізге де. Алтын уақытыңызды бөліп, шақыруымызды қабыл алып келгеніңізге. Барша жақсылықты тілейміз. Құрметті көрермендер қышқыл мысқыл бағдарламасының келесі санында кездескенше, аман-сау болыңыздар!
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ассалаумағалейкүм әлеумет↑/// ↑ ^йефійрде / қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасы↑/// ↑ бүгүм бізде қонақта → // үштаған ауұлұнұң тұумасы→ // жаңаөзөн қызылсай ауұлұнұң тұрғұнұ → // бекполат ͡ нәд^ірыв ͡ ағамыз↓/// ↑ қош ͡ келдіңіз / аға ↑/// ↑қош ͡ көрдүк ↓/// ↑ ал ^уөз^үңүз тұуралы қысқаш'айтып ͡ ^уөтčөңүз → // ^уөмүрб̊айаныңыз ͡ тұуралы↓///	↑ ассалаумағалейкүм әлеумет ↑// ^йефійрде қышқ̊ыл ͡ мысқыл ͡ б̊ағдарламасы ↓ /// ↑ бүгүм ͡ бізде ͡ ғонақта → // үштаған ауұлұнұң тұумасы → // жаңаөзөң ͡ ғызылсай ауұлұнұң тұрғұнұ → // бекполат ͡ нәдірыв ͡ ағамыз↓/// ↑ қош ͡ келдіңіз / аға ↑ /// ↑ қош ͡ көрдүк ↑ /// ↑ ал ^уөзүңүз тұуралы қысқаш'айтып ͡ ^уөтčөңүз → // ^уөмүрб̊айаныңыз ͡ тұуралы↓///	Ж: Ассалаумағалейкүм әлеумет, эфирде қышқыл мысқыл бағдарламасы. Бүгін бізде қонақта Үштаған ауылының тумасы, Жаңаөзен Қызылсай ауылының тұрғыны Бекболат Нәдіров ағамыз. Қош келдіңіз аға! Қ: Қош көрдік! Ж: Ал өзіңіз туралы қысқаша айтып өтсеңіз, өмірбаяныңыз туралы.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^йенді мен / жаң'өзүң айтқандай → // сол маңғыстаудаң / қәсыйетт'ійтқараның ͡ жағасынан → // үштаған ͡ ауұлұнұң ͡ тұумасымын ↓/// ↑ жылым алпысүш → // алпыстөртпөм ͡ бірг'оқұдұм → // со жерде мектеп ͡ пітірдім ↓/// ↑ сосұн ^йенді / қәзіргі тұрағым қызылсай ͡ ауұлұ ↓/// ↑ со ͡ жерде тіршілік құуалап → // тіршілік қамымең ͡ гөшүп → // мұнай жағалап келгембіз ͡ ^йенді ↓/// ↑ со маңайда / нәпақа тауұб̊ ͡ жүргөн ͡ жамбыз / ^йенді↓///	↑ ^йенді мен / жаң'өзүң айтқандай → // сол маңғыстаудаң ͡ ғәсійетті → // ійтқараның жағасынан / үштаған ауұлұнұң тұумасымын↓/// ↑ жылым алпысүш → // алпыстөртпөм ͡ бірг'оқұдұм → // со жерде мектеп ͡ пітірдім↓/// ↑ сосұн ^йенді / қәзіргі тұрағым ͡ ғызылсай ͡ ауұлұ↓/// ↑ со жерде тіршілік құуалап → // тіршілік қам^ымең ͡ гөшүп → // мұнай ͡ жағалап ͡ келгембіз ͡ ^йенді↓/// ↑ со ͡ маңайда / нәпақа тауұб̊ ͡ жүргөн жамбыз / ^йенді↓///	Қ: Енді мен жаңа өзің айтқандай сол Маңғыстаудан қасиетті Итқараның жағасынан Үштаған ауылының тумасымын. Жылым алпыс үш, алпыс төртпен бірге оқыдым, со жерде мектеп бітірдім. Сосын енді кәзіргі тұрағым Қызылсай ауылы. Со жерде тіршілік қуалап, тіршілік қамымен көшіп, мұнай жағалап келгенбіз енді. Со маңайда нәпақа тауып жүрген жанбыз енді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ бәрекелді / ал ↓/// ↑ шақырұуұмұзды қаб̊ыл ͡ алғаныңызға ^ырақмет↓/// ↑ біржақ̊с'әңгімелерден бастасағ ͡ ауұлдұң↓/// ↑ бастасақ ͡ бастайық / ^йенді↓/// ↑ сүт ͡ čұрап ͡ келген бала / шелегін жасырмайд ͡ дейді ͡ ғой↓/// ↑ ійә / ійә ↓/// ↑ сол айтқандай ^йенді → // ачкійімді ͡ кійіб̊ ͡ алайын ↓/// ↑ кійіб̊ ͡ ал^ыңыз↓///	↑ бәрекелді / ал ↓ ///↑ шақырұуұмұздұ ͡ ғаб̊ыл ͡ алғаныңызға / ^ырахмет ↓ /// ↑ бір жақ̊с'әңгімелердем ͡ бастасағ ͡ ауұлдұң↓/// ↑ бастасақ ͡ пастайық / ^йенді↓/// ↑ сүт ͡ čұрап келгем ͡ бала → // шелегін жасырмайды дейді ͡ ғой↓/// ↑ ійә / ійә↓/// ↑ сол айтқандай / ^йенд'очкійімді ͡ гійіб̊ ͡ алайын↓/// ↑ кійіб̊ ͡ ал^ыңыз↓///	Ж: Бәрекелді, ал. Шақыруымызды қабыл алғаныңызға рақмет! Бір жақсы әңгімелерден бастасақ ауылдың. Қ: Бастасақ бастайық енді. Сүт сұрап келген бала шелегін жасырмайды дейді ғой. Ж: Иә, иә. Қ: Сол айтқандай енді, очкиімді киіп алайын. Ж: Киіп алыңыз.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ біз ^йенді ͡күндө ͡ б̊ір ^ұуақытында → // мен бенесей мамұт ͡ čол ͡ гіс^інің айтар ^йеді → // байағыда тірі ͡ гүнүмдө деп → // сол тірі ͡ гүнүмүзде / той ͡ томалақтан қайтқан керей атт'алып → // ауұлдұң адамдарының жатталып қалған → // бір ͡ әңгімелер ͡ б̊ар жаңағы тауұб̊ ͡ айтқан ↓/// ↑ ^йенді солардың басың құрап / әркімнің негізгі ͡кел^үудегі мақ̊сатымыз → // сол ауұлдұң адамдарының ^уөзүнүң айтқаны → // ^уөзүнүң атағында ͡ қалс'екен дейтім ͡ бағытта ͡ ғой ↓///	↑ біз ^йенді / күндө ͡ б̊ір ^ұуақытында → // мен / бенесей / мамұт / сол ͡ гісінің айтар ^йеді байағыда → // тірі ͡гүнүмдө деп → // сол тірі ͡гүнүмүзде / той ͡ томалақтаң ͡ ғайтқаң ͡ герей атт'алып → // ауұлдұң адамдарының ͡ жатталып ͡ қалған → // бір ͡ әңгімелері ͡ б̊ар → // жаңағы тауұб̊ ͡ айтқан↓/// ↑ ^йенді солардың басың ͡ ғұрап → // әргімнің негізгі ͡ гелүудегі ͡ мақ̊сатымыз → // сол ауұлдұң адамдарының ^уөзүнүң ͡ айтқаны → // ^уөзүнүң атағын ͡ да ͡ғалс'екен дейтім ͡ бағытта ͡ ғой↓///	Қ: Біз енді күнде бір уақытында, мен Бенесей Мамұт сол кісінің айтар еді "баяғыда тірі күнімде" деп, сол тірі күнімізде той-томалақтан қайтқан керей атты алып ауылдың адамдарының жатталып қалған бір әңгімелері бар жаңағы тауып айтқан. Енді солардың басын құрап әркімнің негізгі келудегі мақсатымыз сол ауылдың адамдарының өзінің айтқаны, өзінің атағында қалса екен дейтін бағытта ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ійә / ^ырас ↓/// ↑ сол себ̊еб̊і ͡ б̊іреу айтčа → // біреу айтčа → // біреудүкүн айтčа ͡ кірігіп ͡ кетеді ↓/// ↑ ійә ^уол біреу айтčа → // кішкене қыйсық ͡болұп ͡ кетед → // жетпей ͡ ғалад ↓/// ↑ ійә / бекполаттың айтқаны → // нұрлан айтты ͡ б̊оп ͡ кетед↓///	↑ ійә / ^ырас ↓ /// ↑ сол себ̊еб̊і ͡ б̊іреу айтčа ↑ // біреу айтčа... ↑ // ↑ біреудүкүн айтčа ↑ // кірігіп ͡ кетеді ↓/// ↑ ійә / ^уол ͡ б̊іреу ͡ айтčа ↑// кішкене қыйсық ͡ полұп ͡ кетед → // жетпей ͡ ғалад ↓/// ↑ ійә / бекполаттың айтқаны → // нұрлан айтты ͡ б̊оп ͡ кетед↓///	Ж: Иә, рас. Қ: Сол себебі біреу айтса, біреу айтса… Ж: Біреудікін айтса кірігіп кетеді. Қ: Иә ол біреу айтса кішкене қисық болып кетед, жетпей қалад. Ж: Иә Бекболаттың айтқаны Нұрлан айтты боп кетед.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ійә / сонда нұрлан айтты ͡ б̊оп ͡ кетед → // сондай ͡ сондай↓/// ↑ солай әркімнің / ^уөзүнүң атын → // ауұлұның үштағанның адамдарының айтқандары → // ^уөзүнүң атында ͡ ғалсын деп тірі ͡гезде ↓/// ↑ ійә / әшкійіңізді ͡ гійіб̊ ͡ ал^ыңыз↓///	↑ ійә сонда / нұрлан айтты ͡ б̊оп ͡ кетед → // сондай ͡ сондай↓/// ↑ солай әргімнің ^уөзүнүң атын → // ауұлұнұң / үштағанның адамдарының айтқандары → // ^уөзүнүң атында ͡ ғалсын ͡ деп → // тірі ͡ гезде↓/// ↑ ійә / очкійіңізді ͡ гійіб̊ ͡ ал^ыңыз↓///	Қ: Иә сонда Нұрлан айтты боп кетед, сондай-сондай. Солай әркімнің өзінің атын ауылының Үштағанның адамдарының айтқандары өзінің атында қалсын деп, тірі кезде. Ж: Иә очкиіңізді киіп алыңыз.
Бекболат Нәдіров	▶	↑әшкійімді кійіб̊ ͡алайын ↓/// ↑ сол жаңағы / тірі ͡ гез^імізде / сол байағы мағам бүйтедү → // былтыр ^уөлгөн тайлақ түйе ұқсап → // қазір ^уотұрғанымыз мынау ͡ ғой деп ↓/// ↑сондұқтан / жас ͡ келіп қалғанмен дегеммен → // ^йенді / бір ͡ ^йек'ауұз ͡ айтайық ↓/// ↑ жаңағы / әшкій ͡ гійіп ͡ ^уотұрған себ̊еб̊ім → // ^уоразалы дейтім ͡ бауұрым ͡ бар ↓///	↑очкійімді ͡ гійіб̊ ͡ алайын ↓ /// ↑ сол жаңағы / тірі ͡ гезімізде / сол ͡ б̊айағы ͡ мағам ͡ бүйтөдү → // былтыр ^уөлгөн тайлақ / түй'ұқсап → // қәзір ^уотұрғанымыз мынау ͡ ғой ͡ деп↓/// ↑сондұқтан / жас ͡ келіп қалғаммен → // дегеммен / ^йенді ͡ б̊ір ͡ ^йек'ауұз ͡ айтайық↓/// ↑ жаңағы / очкій ͡ гійіп ^уотұрған ͡ себ̊еб̊ім → // ^уоразалы дейтім ͡ бауұрұм ͡ бар↓///	Қ: Очкиімді киіп алайын. Сол жаңағы, тірі кезімізде сол баяғы маған бүйтеді, былтыр өлген тайлақ түйе ұқсап қазір отырғанымыз мынау ғой деп. Сондықтан жас келіп қалғанмен дегенмен, енді бір-екі ауыз айтайық. Жаңағы, очки киіп отырған себебім Оразалы дейтін бауырым бар.
Бекболат Нәдіров	▶	↑^уосы ͡ гісі / ^уос'ыстұудійада → // көб̊ ͡ әңгім'айтады ↓/// ↑ көб̊ ͡әңгіме → // с'айтадығой / көздүң ͡ ^уорнұ ͡ қалд → // тістің жұртұ қалд ͡ деп ↓/// ↑ сол айтқандай / бізде ͡ де көздүң ͡ ^уорнұ қалып тұр ͡ ғой → // ^уонұң ^уөзү / әшкіймен аздап ͡ қарап → // ^йеске түс^үрүб̊ ͡ айтып ͡ ^уотұрамыз ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑сол жаңағы / сол мамамнам ͡ бастайын↓///	↑^уосұ ͡ гісі / ^уосұ ^ыстұудійада ͡ гөб̊ ͡әңгім'айтады ↓/// ↑ көб̊ ͡ әңгіме → // с'айтады ͡ ғой / көздүң ^уорнұ ͡ ғалды → // тістің жұртұ ͡ ғалды ͡ деп↓/// ↑ сол айтқандай / бізде ͡ де ͡гөздүң ^уорнұ ͡ ғалып тұр ͡ ғой → // ^уонұң ^уөзү / очкіймен аздап ͡ қарап → // ^йеске түсүрүб̊ ͡айтып ^уотұрамыз ͡ ғой / ^йенді ↓ /// ↑сол жаңағы→ // сол мамамнам ͡ бастайын↓///	Ж: Осы кісі осы студияда көп әңгіме айтады. Қ: Көп әңгіме… со айтады ғой көздің орны қалд, тістің жұрты қалд деп. Сол айтқандай бізде де көздің орны қалып тұр ғой, оның өзі очкимен аздап қарап еске түсіріп айтып отырамыз ғой енді. Сол жаңағы, сол мамамнан бастайын.
Бекболат Нәдіров	▶	↑тоқтамыстың ͡ ғызы / шешеміз ͡б̊олдұ → // жасы сек̊сеңге ͡ келген мезгілде → // бірауұлдұң адамы кездесіп → // әй мәке / денсаулұғұңыз ͡ ғалай десе ↑// жаңағы мамам айтады дейді → // сек̊сеңге келген адамның / денсаулұғын ͡ сұрағанның ^уөзүнің ͡ де → // дені ͡ сау ͡ ^йемес деб̊ ͡ айтады↓/// ↑ жақ̊с'айтқан ͡ ^йекен↓/// ↑ менің ͡ де ... деген нағашым бар ақ̊шымырауда → // денсаулұғың жақ̊сы ͡ ма ͡ десе / айтады ͡ дейді →// сен сек̊сеннен асқан адамға → // денсаулұғың жақ̊сы ͡ ма ͡ деп̊ ͡ сұрама → // тірісің ͡ ба ͡ деп̊ ͡ сұра↓///	↑тоқтамыстың ͡ғызы шешеміз ͡ б̊олдұ → // жасы сек̊сеңге ͡ гелгем ͡ мезгілде → // бір ͡ ауұлдұң адамы ͡ гездесіп → // әй мәке / денсаулұғұңұз ͡ ғалай ͡ десе ↑ // жаңағы мамам ͡ айтады ͡ дейді → // сек̊сеңге ͡гелген адамның денсаулығын сұрағанның ^уөзүнүң ͡ де → // дені сау ͡ ^йемес деб̊ ͡айтады↓/// ↑ жақ̊с'айтқан ͡ ^йекен↓/// ↑ менің ͡ де ... деген нағашым ͡ бар /ақ̊шымырауда → // денсауығың жақ̊сы ͡ ма десе / айтады ͡ дейді → // сен сек̊сеннен асқан адамға → // денсаулұғұң жақ̊сы ͡ ма деп̊ ͡ сұрама →// тірісің ͡ ба деп̊ ͡ сұра↓///	Тоқтамыстың қызы шешеміз болды, жасы сексенге келген мезгілде, бір ауылдың адамы кездесіп “Әй, Мәке, денсаулығыңыз қалай?” десе, жаңағы мамам айтады дейді “сексенге келген адамның денсаулығын сұрағанның өзінің де дені сау емес” деп айтады. Ж: Жақсы айтқан екен. Меніңде … деген нағашым бар Ақшымырауда "денсаулығың жақсы ма?" десе, айтады дейді, «сен сексеннен асқан адамға денсаулығың жақсы ма деп сұрама, тірісің ба деп сұра”.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сол ͡ айтқан / сол ͡ үлкөндөрдем ͡ бастайын деб̊ ͡атырмын ↓/// ↑ біздің ауұлда / бір ͡ сүйүндүк қазым дейтін → // ақ̊сақал ͡ болды ↓/// ↑ балдары ͡б̊ар → // көршү тұрдым ↓/// ↑ солгісі ͡ б̊айағы → // ілгері технійканың алғашқ̊ы ͡ б̊ір → // солар ^үрөлг'отұрған ͡ ^йекен ↓/// ↑ ^уол тырактыр айдап → // мал ͡ ауұлға шөп жем алып ͡ кетіп барып → // қыстың ͡ гүнү ͡ б̊оранда / жаңағ'ауұлға қонұп ͡ қалған ͡ ғой ↓/// ↑ қонұб̊ ͡ жатып → // ^уол ͡ ^ұуақытта / тасол антійфрійз жоқ → // сұу ͡ ғой↓///	↑сол айтқан / сол үлкөндөрдем ͡ бастайын деб̊ ͡ жатырмын↓/// ↑ біздің ауұлда /бір ͡ сүйүндүк қазым дейтін → // ақ̊сақал ͡ б̊олдұ↓/// ↑ балдары ͡ б̊ар → // көршү тұрдұм↓/// ↑ сол ͡ гісі ͡ б̊айағы / ілгері/ технійканың алғашқ̊ы ͡ б̊ір → // солар ^үрөлг'отұрған ͡ ^йекен↓/// ↑ ^уол т ^ырактыр ͡ айдап → // мал ауұлға шөп → // жем алып ͡ кетіп ͡ парып → // қыстың ͡гүнү ͡б̊оранда → // жаңағ'ауұлға ͡ ғонұп қалғаң ͡ ғой↓/// ↑ қонұб̊ ͡ жатып ^уол ^ұуақытта → // тасол антійфрійз ͡ жоқ → // сұу ͡ ғой↓///	Қ: Сол айтқан сол үлкендерден бастайын деп атырмын. Біздің ауылда бір Сүйіндік Қазым дейтін ақсақал болды. Балдары бар, көрші тұрдым. Сол кісі баяғы, ілгері, техниканың алғашқы бір, солар рөлге отырған екен. Ол трактор айдап, мал ауылға шөп-жем алып кетіп барып, қыстың күні боранда жаңағы ауылға қонып қалған ғой. Қонып жатып ол уақытта тасол антифриз жоқ, су ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ тырактырдың сұуұн жіб̊ермей → // түнде ͡ жатып ͡ қалады → // жаңағы ͡ гісі ↓/// ↑ таңертең тұрса / ^ырадійатыр айрылыб̊ ͡ атыр ͡ дейді ↓/// ↑ содан мынау / тырактыр ͡б̊ұз^ұлұп ͡ қалды ↓/// ↑ содан ауұлдан механійктер ͡ б̊ар → // башшылар ͡б̊арып / ұрсұб̊ ͡ атыр ͡ дейді ↓/// ↑ қазеке / мынауұң не ͡ қылғаның ↑// сұудұ жіб̊еріб̊ жатпайсың ͡ ба ↑// тырактырдың десе → // сұудұң … келедіғой деп кім ͡ ^уойлаған ͡ дейді ↑/// ↑ сол ^йенді / солгісі сол бірауұлда → // ^йенді ͡б̊арлығ ͡ жерде → // тоқ ͡ тартылмаған дійзелменен → // ана ͡ гаражға тоқ ͡ беретін болған ͡ ғой↓///	↑ т^ырактордың сұуұн жіб̊ермей → // түндө жатып қалады жаңағы ͡ гісі↓/// ↑ таңертең тұрса ↑ // ^ырадійатор айрылыб̊ ͡ атыр ͡ дейді↓/// ↑ содан мынау т^ырактор ͡ б̊ұзұлұп ͡ қалды↓/// ↑ содан ауұлдан механійктер ͡б̊ар→ // башшылар ͡б̊арыб̊ ͡ұрсұб̊ ͡жатыр ͡ дейді↓/// ↑ қазеке / мынауұң не ͡ ғылғаның ↑/ сұудұ жіб̊еріб̊ ͡ жатпайсың ͡ ба↑ // т^ырактордың десе ↑ // сұудұң … келеді ͡ ғой ͡ деп / кім ͡ ^уойлаған ͡ дейді↓/// ↑ сол ^йенді / сол ͡ гісі → // солб̊ір ауұлда / ^йенді ͡ б̊арлығ ͡ жерде → // тоқ тартылмаған дійзелменен → // ана ͡ гаражға тоқ ͡ перетім ͡ болғаң ͡ ғой↓///	Трактордың суын жібермей түнде жатып қалады жаңағы кісі. Таңертең тұрса радиатор айрылып атыр дейді. Содан мынау трактор бұзылып қалды. Содан ауылдан механиктер бар, басшылар барып ұрсып атыр дейді. “Қазеке, мынауың не қылғаның, суды жіберіп жатпайсың ба трактордың” десе, судың … келеді ғой деп кім ойлаған дейді. Сол енді, сол кісі, сол бір ауылда енді барлық жерде тоқ тартылмаған дизельменен ана гаражға тоқ беретін болған ғой.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сол жаңағы ͡ дійзелійст / дійзел таңертең қыздырыб̊ ͡ жіб̊еріп → // ^уөзү ͡ гаражға кеткен арасы ͡ б̊ірталай жер ^йенді → // кійламетрге жақын жайаулап ͡ келіп ͡ тұрса → // қазеке / тоқ ͡ қайда ͡ десе → // жіб̊еріп ͡ ^йедімғой / кел'атырған шығар деб̊ ͡ айтады ↓/// ↑ ^уо гісі дійзелді ͡қыздарғанда → // ^ұрұуб̊ійльнійкті ͡ қоспай ͡ геткен ͡ ^йекенғой → // содан тоғ ͡ жоқ ͡ гаражда↓/// ↑ содан жіб̊еріп ͡ ^йедім ͡ ғой → // кел'атырған ͡ шығар ͡ деп↓///	↑сол жаңағы дійзелійс → // дійзел таңертең ͡ ғыздырыб̊ ͡ жіб̊еріп → // ^уөзү ͡ гаражға ͡ геткен → // арасы ͡ б̊ірталай жер ͡ ^йенді → // кійлометрге жақын жәйаулап келіп ͡ тұрса ↑ // қазеке тоқ қайда десе ↑ // жіб̊еріп ^йедім ͡ ғой → // кел'атырған шығар деб̊ ͡айтады↓/// ↑ ^уолгісі дійзелді ͡ ғыздарғанда → // ^ұрүубійлнійкті ͡ғоспай ͡ геткен ^йекең ͡ ғой → // содан тоғ ͡ жоқ ͡ каражда↓/// ↑ содан жіб̊еріп ͡ ^йедім ͡ ғой → // кележатырған ͡ шығар ͡ деп↓///	Сол жаңағы дизелист, дизель таңертең қыздырып жіберіп, өзі гаражға кеткен арасы бірталай жер енді, километрге жақын жаяулап келіп тұрса, “Қазеке, тоқ қайда?” десе, “жіберіп едім ғой кела атырған шығар” деп айтады. Ол кісі дизельді қыздарғанда рубильникті қоспай кеткен екен ғой, содан тоқ жоқ гаражда. Содан жіберіп едім ғой, келе атырған шығар деп.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сол ͡ ^йенді / сүйөуб̊ай деген / бір ͡ б̊аб̊ығ ͡ ағамыз ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ солгіс'енді ͡ б̊ір ͡ ^йек'ауұз айтайын ^йенді → // ^уолгісі маңғыстаудұң ͡ ғарійфоллас'атанды ↓/// ↑ғарійфолла ͡құрмаңғалійевтің шәкірті ͡б̊олдұ → // ^уөнөрл'адам → // сол бір ͡ канцерт қойұп̊ ͡ шығып↓/// ↑жармыш ͡ ауұлұна ͡б̊арып қонұптұ со ͡ жерде → // енд'осұндай көп̊шүлүк ͡ бәрі ↓/// ↑ содан / со ͡ йерде ͡ жатқанғой → // ^уол ^ұуақытта↓///	↑сол ^йенді сүйөуб̊ай деген → // бір ͡ б̊аб̊ығ ͡ ағамыз ͡ б̊олдұ↓/// ↑ солгіс'енді / бір ͡ ^йек'ауұз ͡ айтайын / ^йенді → // ^уолгісі маңғыстаудың ғарійфоллас'атанды ↓/// ↑ғарійфолла ͡ғұрмаңғалійевтің шәкірті ͡ б̊олдұ → // ^уөнөрл'адам→ //солб̊ір ͡гонцерт қойұп̊ ͡ шығып→ // жармыш ауұлұна ͡ б̊арып ͡ қонұптұ → // со ͡ жерде / ^йенд'осұндай ͡ гөп̊шүлүк ͡ пәрі → // содан со ͡ жерде жатқаң ͡ ғой →// ^уол ͡ ^ұуақытта↓///	Сол енді Сүйеубай деген бір бабық ағамыз болды. Сол кісі енді бір-екі ауыз айтайын, енді, ол кісі Маңғыстаудың Ғарифолласы атанды. Ғарифолла Құрманғалиевтің шәкірті болды, өнерлі адам, сол бір концерт қойып шығып, Жармыш ауылына барып қоныпты со жерде, енді осындай көпшілік бәрі. Содан со йерде жатқан ғой, ол уақытта.
Бекболат Нәдіров	▶	↑қонақасы ͡ б̊ер^іліп ↓/// ↑ ійә / қонақасы ͡ б̊ер^іледі → // канцерттең ͡ гейін ͡ демалады ↓/// ↑ ^уөзүң айтқан → // ^іленійннің сұуұ жүрөдү → // со йерде↓/// ↑ содан ^йер адам бөлөк → // әйел адамдар ͡б̊өлөк бөлмөгө → // жатып қалғанғой ↓/// ↑содан жаңағы / кішкене құулау жігіттер ͡б̊олады ͡ ғой ↓/// ↑ сол сүйекеңнің ұйұқтауұң ͡ гүтүп → // шалб̊арын алыпты ͡ да / қыздардың бөлмөсүн'апарып ͡ тыстапты↓///	↑қонақасы ͡ б̊еріліп↓/// ↑ ійә / қонақасы ͡б̊еріледі → // концерттең ͡ гейін демалады↓/// ↑ ^уөзүң айтқан → // ^іленійннің сұуұ жүрөдү сол ͡ жерде↓/// ↑ содан ^йер ͡ адам ͡ бөлөк → // әйел ͡ адамдар ͡б̊өлөк бөлмөгө / жатып қалған ͡ ғой↓/// ↑содан жаңағы / кішкене ͡ ғұулау жігіттер ͡б̊олады ͡ ғой↓/// ↑ сол сүйөкөңнің ұйұқтауұң ͡ гүтүп → // шалб̊арын алыпты ͡ да → // қыздардың бөлмөсүн'апарып ͡ тастапты↓///	Ж: Қонақасы беріліп. Қ: Иә, қонақасы беріледі, концерттен кейін демалады. Өзің айтқан Лениннің суы жүреді, сол йерде. Содан ер адам бөлек, әйел адамдар бөлек бөлмеге жатып қалған ғой. Содан жаңағы кішкене қулау жігіттер болады ғой. Сол Сүйекеңнің ұйықтауын күтіп, шалбарын алыпты да, қыздардың бөлмесіне апарып тастапты.
Бекболат Нәдіров	▶	↑таңертең тұрұп / шалб̊арың ͡ гійейін ͡ десе ͡ жоқ → // көрпөг'ораныб̊ ͡ алып → // жаңағ'іздеп жүрсө → // көршү ͡б̊өлмөдегі ͡ғыздар жатқам ͡ бөлмеде → // шалб̊ары ͡ жатыр ͡ дейді ↓/// ↑сонда / шалб̊арына ͡ғарап тұрұб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓/// ↑^уой / қасқай / ^уөзүм жет'алмасам ͡ да → // шалб̊арым ͡ жеткен ͡ ^йекен ͡ ғой↓///	↑таңертең тұрұп → // шалб̊арың ͡ гійейін десе ͡ жоқ →// көрпөгө ^уораныб̊ ͡ алып → // жаңағ'іздеп жүрсө → // көршү ͡б̊өлмөдөгі ͡ғыздар жатқам ͡ бөлмөдө → // шалб̊ары жатыр дейді↓/// ↑сонда шалб̊арына ͡ғарап тұрұб̊ ͡айтады дейді↓/// ↑^уой / қасқай / ^уөзүм жет'алмасам ͡ да → // шалб̊арым жеткен ^йекең ͡ ғой↓///	Таңертең тұрып шалбарын киейін десе жоқ, көрпеге оранып алып, жаңағы іздеп жүрсе, көрші бөлмедегі қыздар жатқан бөлмеде шалбары жатыр дейді. Сонда шалбарына қарап тұрып айтады дейді. “Ой, қасқай, өзім жете алмасамда, шалбарым жеткен екен ғой”.
Бекболат Нәдіров	▶	↑содан сүйекең / артынан шарұуаға шықты ↓/// ↑ ^уөнөрден қалды → // сосұн қой бағыб̊ жүред → // көрші ауұл / менің ағамның ауұлұ ͡ б̊олд ↓/// ↑ содан ͡ ^йенді → // мына түйө шөгөретін мезгіл ↓/// ↑сүйекеңнің бір ͡б̊ұурасы ͡б̊олдұ ↓/// ↑содан жаңағ'ағам / бір ͡ түйесін жетектеп ͡ парған ͡ ғой ↓/// ↑ бұураның жаңағы / әб̊ден діңкесі ͡құрұғам ͡ мезгіл → // сосұн / әлгі түйө келіп → // шөгүб̊ ͡ жата ͡ геткен ↓/// ↑ ^йенді ͡б̊ұураны тұрғұзайын деп / сүйөкөң бұурасының барып бұйдасын тартčа → // ых деп басы салб̊ырап / бұура жата ͡ геткен ͡ ғой ↓/// ↑ сонда сүйөкөң ͡ айтады → // әй / інім ͡ ау / мынау / болдұм ͡ ау деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓///	↑содан / сүйөкөң артынан шарұуаға ͡ шықты↓/// ↑ ^уөнөрдөң ͡ғалды → // сосұн / қой ͡ б̊ағыб̊ ͡ жүрөдү → // көрш'ауұл → // менің ағамның ауұлұ ͡б̊олдұ↓/// ↑ содан ^йенді мына / түйө шөгөрөтім ͡ мезгіл↓/// ↑сүйөкөңнің бір ͡б̊ұурасы ͡б̊олдұ↓/// ↑содан жаңағ'ағам → // бір түйөсүн жетектеп ͡ парғаң ͡ ғой↓/// ↑ бұураның жаңағы / әб̊ден діңкесі ͡ғұрұғам ͡ мезгіл → // сосұн әлгі түйө ͡геліп / шөгүб̊ ͡ жата ͡геткен↓/// ↑ ^йенді ͡ б̊ұураны тұрғұзайын ͡ деп → // сүйөкөң бұурасының барып ͡ пұйдасын тартčа ↑ // ых / деп ͡ пасы салб̊ырап / бұура жата ͡геткең ͡ ғой ↓/// ↑ сонда сүйөкөң ͡ айтады → // әй інім ͡ ау / мынау / болдұм ͡ ау деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓///	Содан Сүйекең артынан шаруаға шықты. Өнерден қалды, сосын, қой бағып жүреді, көрші ауыл менің ағамның ауылы болды. Содан енді мына түйе шөгеретін мезгіл. Сүйекеңнің бір бурасы болды. Содан жаңағы ағам бір түйесін жетектеп барған ғой. Бураның жаңағы әбден діңкесі құрыған мезгіл, сосын әлгі түйе келіп шөгіп жата кеткен. Енді бураны тұрғызайын деп Сүйекең бурасының барып бұйдасын тартса, “ых” деп басы салбырап бура жата кеткен ғой. Сонда Сүйекең айтады “әй, інімау, мынау .. болдым-ау” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сүйөкең / жаңағы кемпірімен әзілдесіп ͡ ^уот^ұратын → // жеңгеміз ͡б̊ар ͡ ^йенді жолдекең ͡ дейтін↓/// ↑ бір ͡ сұрауға ͡гелдік↓/// ↑ кештің ͡ ғұрұмұ келе ͡ қалып ͡ ^йедік ↓/// ↑ сосұн айтады ͡ кәз жеңгелерің ͡ келеді → // кәз ^уот^ұрад'аурұуұн ͡ айтып → // ^уот^ұрады ͡ деді ͡ кәз↓/// ↑сөйткөншө / жеңгеміз келе ͡ қалды↓/// ↑ содан мына кіс^інің / бір ͡ құрт бар ͡ б̊ойұнда → // тастөб̊еден кел'атыр ͡ дейді↓/// ↑содан / сөйткөншө / жаңағы жолдекең жеңгеміз → // ^уүйб̊ай ͡ ай жамбасым ͡ ай деп ͡ келіп → // ^уот^ұра ͡ кетті ͡ ғой ͡ қас^ына↓///	↑сүйөкөң жаңағы / кемпірімен әзілдесіп ͡ ^уотұратын → // жеңгеміз ͡б̊ар ^йенді жолдекең ͡ дейтін↓/// ↑ бір сұрауға ͡ гелдік↓/// ↑ кештің ͡ғұрұмұ ͡геле ͡ ғалып ͡ ^йедік↓/// ↑сосұн айтады / кәз жеңгелерің ͡геледі → // кәз ͡ ^уотұрады → // аурұуұн айтып ͡ ^уотұрады ͡ деді → // кәз↓/// ↑сөйткөншө / жеңгеміз ͡ геле ͡ ғалды↓/// ↑ содан / мына ͡гісінің бірғұрт ͡ пар ͡б̊ойұнда → // тастөб̊өдөң ͡ гележатыр дейді↓/// ↑содан / сөйткөншө / жаңағы жолдекең жеңгеміз ^уүйб̊ай ͡ ай жамбасым ͡ ай деп ͡ келіп→ // ^уотұра ͡гетті ͡ ғой ͡ ғас^ына↓///	Сүйекең жаңағы кемпірімен әзілдесіп отыратын, жеңгеміз бар енді Жолдекең дейтін. Бір сұрауға келдік. Кештің құрымы келе қалып едік. Сосын айтады кәз жеңгелерің келеді, кәз отырады ауруын айтып отырады деді кәз. Сөйткенше жеңгеміз келе қалды. Содан мына кісінің бір құрт бар бойында, Тастөбеден келе атыр дейді. Содан, сөйткенше, жаңағы Жолдекең жеңгеміз “үйбай-ай, жамбасым-ай” деп келіп, отыра кетті ғой қасына.
Бекболат Нәдіров	▶	↑сонда / ай жолдеке / ана құрт ͡ ш̆ығар → // жерге жақындаған ͡ ^йекен ↓/// ↑ ауұзыңа келгенде айта ͡ ғой → // мен тайағымды / сайлап ͡ ұрұп ͡ ала ͡ қойайын ↓///↑ сон / бір^ұуақта жеңгеміз → // айағын созұп ͡ жіб̊еріп → // үйбайай / тізем ͡ ай / андағ'оңбаған ͡ ай → // тізег'өтіп кетті ͡ ау ͡ деп ͡ қойады ↓/// ↑ біз / қыран топан күліп ͡атырмыз жаңағы / сонд'өзү күлмей → // әзіл айтатын кіс'еді ↓/// ↑ содан жаңағ'аздап / тойтомалақтарда сүйекең ^йелүу грамдатады / жаңағы ↓/// ↑ байағы / білесің ͡ ғой ↓/// ↑ үстүрттө машійнаның үстүмен → // адамдар қыд^ырады↓/// ↑ содан ↓///	↑сонда / ай / жолдеке → // ана ͡ғұрт ͡ ш̆ығар / жерге жақындаған ͡ ^йекен↓/// ↑ ауұзұңа ͡гелгенд'айта ͡ ғой → // мен тайағымды сайлаб̊ ͡ұрұб̊ ͡алағойайын↓/// ↑сом ͡ бір ^ұуақта жеңгеміз → // айағын созұб̊ ͡ жіб̊еріп → // үйб̊ай ͡ ай/ тізем ͡ ай андағы → // ^уоңбаған ͡ ай / тізег'өтүп кетт'ау деп ͡ қойады↓/// ↑ біз ͡ ғыран ͡ топаң ͡ гүлүб̊ ͡жатырмыз → // жаңағы сонда ^уөзү ͡ гүлмөй әзіл айтатың ͡ гіс ͡ еді↓/// ↑ содан жаңағ'аздап той ͡ томалақтарда → // сүйөкөң ^йелүу ͡ г^ырамдатады / жаңағы↓/// ↑ байағы / білесің ͡ ғой↓/// ↑ үстүрттө мәшійненің үстүмөн адамдар ͡ ғыдырады↓/// ↑ содан ↓///	Сонда "Ай, Жолдеке, ана құрт шығар жерге жақындаған екен. Ауызыңа келгенді айта ғой, мен таяғымды сайлап ұрып ала қояйын”. Сон бір уақта жеңгеміз аяғын созып жіберіп, “үйбай-ай, тізем-ай андағы оңбаған-ай тізеге өтіп кетті-ау” деп қояды. Біз қыран -топан күліп атырмыз жаңағы, сонда өзі күлмей әзіл айтатын кісі еді. Содан жаңағы аздап той-томалақтарда Сүйекең елу граммдатады жаңағы. Баяғы… білесің ғой. Үстіртте машинаның үстімен адамдар қыдырады. Содан…
Бекболат Нәдіров	▶	↑ астау ↓/// ↑ астауға мініп ͡ алып ↓/// ↑ содан сөйтіп → // алдында сүйекең бір ͡ ^уорал матацикл алды → // новый ↓/// ↑ солай / сыймай атыр ͡ ғой адамдар / топұрлап ͡ ^уот^ұрұп ↓/// ↑ әй сен / жеңгелер әзілдеп ͡ атыр → // әй ͡ сүйеке / сең кешег'алған матаційклімем ͡ бармайсың ͡ ба ↑// тойға ͡ десе / әй барұуұм барам ͡ ғой → // қайтарда жол тегістеліп кетеді ͡ ғой деп / сөйтеді ͡ да / жаңағы ↓/// ↑ солай айтқан ^йенді → // сосұн ауұлда бір ͡ шүйүшбөк дейтін / ^ұрұуұ ͡ ^йескелді ↓/// ↑ кәз ͡ б̊ері ͡ де / құда ͡ б̊олдұм ↓///	↑ астау↓/// ↑ астауға мініб̊ ͡алып↓/// ↑ содан сөйтүб̊ ͡алдында → // сүйөкөң / бір ^уорал мотоційкл алды → // новұй↓/// ↑ солай сыймай жатыр ͡ ғой → // адамдар топұрлап ͡ ^уотұрұп↓/// ↑ әй сен / жеңгелер әзілдеб̊ ͡ жатыр → // әй / сүйөкө / сең ͡ гешег'алған мотоційкліңмем ͡ бармайсың ͡ ба тойға десе ↑ // әй барұуұм ͡ барам ͡ ғой → // қайтарда жол тегістеліп кетеді ͡ ғой ͡ деп → // сөйтөдү ͡ де / жаңағы↓/// ↑ солай айтқан ͡ ^йенді → // сосұн ауұлда ͡б̊ір шүйүшбөк ͡ тейтін → // ^ұрұуұ ^йескелді↓/// ↑ кәз ͡б̊еріде ͡ ғұда ͡б̊олдұм.↓///	Ж: Астау. Қ: Астауға мініп алып. Содан сөйтіп алдында Сүйекең бір орал мотоцикл алды, новый. Солай сыймай атыр ғой адамдар топырлап отырып. Әй, сен… жеңгелер әзілдеп атыр "әй, Сүйеке сен кешегі алған мотоцикліңмен бармайсың ба тойға” десе, “әй, баруын барам ғой, қайтарда жол тегістеліп кетеді ғой” деп сөйтеді да жаңағы. Солай айтқан енді, сосын ауылда бір Шүйішбек дейтін , руы Ескелді. Кәз беріде құда болдым.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ әкемнің ͡ құрдасы ͡ болды ↓/// ↑ ^уол ^йенді / шопыр ͡ болған сабхозда ↓/// ↑ содан жаздың ͡гүнү → // шілденің ͡ гүнүнд'үстүртке / кет бар'атыр ͡ дейді ↓/// ↑ қасында бір ͡ құрдасы / ^йекеуү ͡ жолда↓/// ↑ ^йенді / тұрұп ͡ тұрып жүреді ͡ ғой → // ^уол ͡ ^ұуақытт'адамдар ͡ бәрі ↓/// ↑ содан аздап / бой ͡ қызып кел'атып → // сындының ͡ тау'ұзаққой / ^йенді↓/// ↑ содан шығып ͡ кел'атқанда → // машійна сұуұ қайнаған ͡ ғой → // аспанда бір ͡ шөкүм бұлт ͡ жоқ↓///	↑ әкемнің ͡ ғұрдасы ͡б̊олдұ↓/// ↑ ^уол ^йенді шопұр ͡б̊олған сабхозда↓/// ↑ содан жаздың ͡гүнү → // шілденің ͡гүнүнде / үстүрткө ͡ гетіп ͡ паражатыр ͡ дейді ↓ /// ↑ қасында ͡б̊ірғұрдас'екеуү жолда↓/// ↑ ^йенді тұрұп ͡ тұрұб̊ ͡ жүрөдү ͡ ғой → // ^уол ^ұуақытт'адамдар бәрі↓/// ↑ содан аздап ͡ пой ͡ ғызып ͡ кележатып → // сындының тау'ұзақ ͡ қой ͡ ^йенді↓/// ↑ содан шығып ͡ кележатқанда мәшійне сұуұ ͡ ғайнағаң ͡ ғой → // аспанда ͡б̊іршөкүм ͡ бұлт ͡шоқ↓///	Әкемнің құрдасы болды. Ол енді шопыр болған совхозда. Содан жаздың күні, шілденің күнінде Үстіртке кет бара атыр дейді. Қасында бір құрдасы екеуі жолда, енді тұрып-тұрып жүреді ғой ол уақытта адамдар бәрі. Содан аздап бой қызып келе атып, Сындының тауы ұзақ қой енді. Содан шығып келе атқанда машина суы қайнаған ғой, аспанда бір шөкім бұлт жоқ.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ содан ^ырадійатор қайнап → // капот ^йезүуүнен / сұу шашып кел'атыр ͡ дейд → // содан бір ͡ ^ұуақта / ^ылаб̊авойға сұу ͡ шашып ͡ кел'атқан ͡ ғой↓/// ↑ сосұн сүйекең / терезеден қолұн шығарып ͡ қараса ↑// қол^ұна сұу тійген ͡ ғой ↓/// ↑ аспаңға ͡қарайды → // бұлт ͡жоқ↓/// ↑ ай құдайдың ͡құд^іреті ͡күшт'ау → // ыссы жаңбыр жауұп тұр ͡ деп ͡ айтады / депті↓/// ↑ содан мына ͡қашқ̊ымбай дейтін → // бір ͡ сүйүндүк кісі ͡б̊олд'ауұлда ↓/// ↑ кәз ^уөмүрде жоқ ͡ ^йенді↓///	↑ содан ^ырадійатор ͡ ғайнап → // капот ^йезүуүнөн сұу шашып ͡ кележатыр ͡ дейд → // содам ͡ бір ^ұуақта / ^ылаб̊овойға сұу шашып кележатқаң ͡ ғой↓/// ↑ сосұн сүйөкөң /терезедең ͡ғолұн шығарып ͡ қараса → // қол^ұна сұу тійгең ͡ ғой↓/// ↑ аспаңға ͡ғарайды → // бұлт ͡ шоқ↓/// ↑ ай құдайдың ͡ғұдіреті ͡гүшті ͡ ау // ыссы жаңбыр жауұп тұр деб̊ ͡ айтады ͡ депті↓/// ↑ содан мына ͡ғашқ̊ымбай дейтім ͡ бір / сүйүндүк кісі ͡ б̊олдұ → // ауұлда ↓/// ↑ кәз ^уөмүрдө ͡ жоқ ͡ ^йенді↓///	Содан радиатор қайнап, копот езуінен су шашып келе атыр дейд, содан бір уақта лабовойға су шашып келе атқан ғой. Сосын Сүйекең терезеден қолын шығарып қараса, қолына су тиген ғой. Аспанға қарайды, бұлт жоқ. “Ай, құдайдың құдіреті күшті-ау, ыссы жаңбыр жауып тұр деп айтады депті. Содан мына Қашқынбай дейтін бір Сүйіндік кісі болды ауылда. Кәз өмірде жоқ енді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ содан алпысыншы жылғы баласы ͡ болды → // кәз ͡ бар ↓/// ↑ сол алпысыншы жылғы ͡ баласы → // үйлөңгөнғой әйлек ͡ дейтін ↓/// ↑ содан мал ауұлда / вешір ͡ болыб ͡ атыр↓/// ↑ ^уол ͡ ^ұуақта / вешір десе ↑ // ^йелдің бәрі қалмайды → // барады ↓/// ↑ шақырұулысы ͡ бар → // шақырұусызы ͡ бар↓///	↑ содан / алпысыншы жылғы ͡ б̊аласы ͡ б̊олдұ → // кәз ͡б̊ар↓/// ↑ сол алпысыншы жылғы ͡б̊аласы → // үйлөңгөнғой әйлек дейтін↓/// ↑ содан мал ауұлда вешір ͡б̊олұб̊ ͡жатыр↓/// ↑ ^уол ^ұуақта вешір ͡ десе → // ^йелдің бәрі ͡ ғалмайды → // барады↓/// ↑ шақырұулұсұ ͡б̊ар → / шақырұусұзұ ͡б̊ар↓///	Содан алпысыншы жылғы баласы болды, кәз бар. Сол алпысыншы жылғы баласы үйленген ғой Әйлек дейтін. Содан мал ауылда вешір болып атыр, ол уақта вешір десе, елдің бәрі қалмайды, барады. Ж: Шақырулысы бар, шақырусызы бар.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ шақырұулұсұ ͡ бар → // шақырұусұзұ ͡ бар ↓/// ↑ бәрі ͡ барып ͡ атыр ↓/// ↑ содан ͡ не ͡ герек ↑/// ↑ әй сен / қай ͡ баласың дейді ↓/// ↑ ^уой мен / әйлектің құрдасымын ͡ ғой ͡ дейді ↓/// ↑ содан ͡ не ͡ герек ↑// бұл кіріп ͡ атыр → // кіріп ͡ атыр ↓/// ↑ келгеннің бәрі / әйлектің ͡ құрдасымын ͡ дейді ↓/// ↑ сонда жаңағы / әбден... ^йенді ͡ бір ͡ түйүр үй ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑ қасекең мына ͡қасқа / үштағанның әйелдерінің бәрі → // алпысыншы жылы тұуғам ͡ ба деп ͡айтад ͡ дейді ↓///	↑ шақырұулұсұ ͡ б̊ар → // шақырұусұзұ ͡б̊ар↓/// ↑ бәрі ͡б̊арыб̊ ͡жатыр↓/// ↑ содан не ͡герек↓/// ↑ әй сең ͡ ғай ͡баласың дейді↓/// ↑ ^уой мен → / әйлектің ͡ғұрдасымын ͡ ғой ͡ дейді↓/// ↑ содан не ͡герек → // бұл ͡гіріб̊ ͡жатыр → // кіріб̊ ͡жатыр↓/// ↑ келгеннің бәр'әйлектің ͡ғұрдасымын ͡ дейді↓/// ↑ сонда жаңағы / әб̊ден → // ^йенді ͡ б̊ір түйүр үй ͡ ғой / ^йенді↓/// ↑ қасекең / мына ͡ ғасқа үштағанның әйелдерінің бәрі → // алпысыншы ͡ жылы тұуғам ͡ ба деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓///	Қ: Шақырулысы бар, шақырусызы бар. Бәрі барып атыр. Содан не керек. “әй, сен қай баласың?” дейді. “ой, мен Әйлектің құрдасымын ғой” дейді. Содан не керек, бұл кіріп атыр, кіріп атыр. Келгеннің бәрі Әйлектің құрдасымын дейді. Сонда жаңағы, әбден… енді бір түйір үй ғой енді. Қасекең “мына қасқа, Үштағанның әйелдерінің бәрі алпысыншы жылы туған ба?” деп айтады дейді.
Бекболат Нәдіров	▶	↑^йенді менің / масква ͡ дейтін ͡ ағам ͡ бар ↓/// ↑ ^уөткөндө / соңұнда жаңағы → // күнүге ^уөлген адамды → // тасып ͡ жүр дейсің ͡ ба ͡ дейтінд'айтып ͡ жүрген ↓/// ↑ ійә / ійә / әңгімесі ͡ бар↓///	↑^йенді / менің москва дейтін ағам ͡ бар↓/// ↑ ^уөткөндө / соңұнда жаңағы → // күнүг'өлгөн адамды тасыб̊ ͡ жүр дейсің ͡ ба ↑ // дейтінд'айтып ͡ жүргөн ↓/// ↑ ійә / ійә / әңгімесі ͡ б̊ар↓///	Енді, менің Москва дейтін ағам бар. Өткенде, соңында жаңағы, “күніге өлген адамды тасып жүр дейсің ба?” дейтінді айтып жүрген. Ж: Иә, иә, әңгімесі бар.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ійә / менің тұуған ͡ ағам ͡ сол ↓/// ↑ содан мына жерде → // қазір ^уөзөнде тағ'өзүнүң жолдасы ͡ бар → // жагұу ͡ дейтін ↓/// ↑ ^йекеуү тойтомалаққа ͡ барып / ^уондағы ͡ көлүгү... тағы ͡ бір ͡ құрдас іймам досұ / қойлыбай ͡ дейтін бір ͡ құрдастары ͡ болды ↓/// ↑ жаңағы ͡ гіс'арақ ішпейді → // машійнасы ͡ бар ↓/// ↑ сосұн / тойғ'үнемі ͡ барады ↓/// ↑ жаңағ'екі ͡ құрдасы / бойұ ͡ қызады ͡ да → // қайтарда ͡ жүрмейді ͡ да → // жаңағы↓/// ↑сосұн жаңағы / кіс'үнемі ↓///	↑ ійә / менің тұуған ағам сол ↓/// ↑ содан мына жерде → // қәзір ^уөзөндө → // тағ'өзүнүң жолдасы ͡ б̊ар → // жагұу дейтін ↓/// ↑ ^йекеуү той ͡ томалаққа ͡ б̊арып → // ^уондағы ͡ гөлүгү → // тағы ͡ б̊ір ͡ ғұрдас іймам досұ → // қойлұб̊ай дейтін / бір ͡ ғұрдастары ͡б̊олдұ↓/// ↑ жаңағы ͡ гіс'арақ ͡ ішпейді → // мәшійнесі ͡б̊ар↓/// ↑ сосұн тойғ'үнөмү ͡ б̊арады ↓/// ↑ жаңағы / ^йекі ͡ғұрдасы ͡б̊ойұ ͡ ғызады ͡ да → // қайтарда жүрмөйдү ͡ да / жаңағы↓/// ↑сосұн жаңағы ͡гіс'үнөмү ↓///	Қ: Иә, менің туған ағам сол. Содан, мына жерде, қазір Өзенде тағы өзінің жолдасы бар Жагу дейтін. Екеуі той-томалаққа барып ондағы көлігі… тағы бір құрдас имам досы Қойлыбай дейтін бір құрдастары болды. Жаңағы кісі арақ ішпейді, машинасы бар. Сосын тойға үнемі барады. Жаңағы екі құрдасы бойы қызады да, қайтарда жүрмейді да, жаңағы. Сосын жаңағы кісі үнемі…
Бекболат Нәдіров	▶	↑ той / тойға ͡ барғанша / әйелі шығып болмайды → // қайтарда / ^йеркек ͡ шығып ͡ полмайды ͡ ғой↓/// ↑ дәл солай ↓/// ↑ содан / не ͡ герек ↑// қайтарда жүрмейді ↓/// ↑ әлгі біргүнү / жолға тоқтайығ ͡ деген біреу ↓///↑ тоқтатқан жерде / жаңағы қойлекең айтады → // жүрейік ͡ та / жүрмейді ͡ ғой ͡ ^йенді ↓/// ↑ ай / негіз'ос'екеуүң → // сен тойға ͡ барұуға ͡ болатын адамсыңдар ͡ да → // қайтып ͡ әкелмейтін адамсыңда ͡ деп ͡ айтады↓///	↑ той / тойға ͡ б̊арғанш'әйелі шығып ͡ полмайды → // қайтарда ^йеркек̊ ͡ шығып ͡ полмайды ͡ ғой↓/// ↑ дәл ͡ солай ↓/// ↑ содан ͡ не ͡ герек / қайтарда жүрмөйдү↓/// ↑ әлгі ͡ б̊іргүнү жолға тоқтайығ ͡дегем ͡ біреу↓/// ↑ тоқтатқан жерде → // жаңағы ͡ ғойлекең айтады → // жүрөйүк ͡ те → // жүрмөйдү ͡ ғой / ^йенді↓/// ↑ ай / негізі → // ос'екеуүң сен → // тойғ'апарұуға ͡ б̊олатын адамсыңдар ͡ да → // қайтыб̊ ͡әкелмейтін адамсыңдар деб̊ ͡айтады↓///	Ж: Той… тойға барғанша әйелі шығып болмайды, қайтарда еркек шығып болмайды ғой. Қ: Дәл солай. Содан не керек, қайтарда жүрмейді. Әлгі бір күні жолға тоқтайық деген біреу. Тоқтатқан жерде, жаңағы Қойлекең айтады “жүрейікта”, жүрмейді ғой енді. “Ай, негізі осы екеуің сен, тойға апаруға болатын адамсыңдар да, қайтып әкелмейтін адамсыңдар” деп айтады.
Бекболат Нәдіров	▶	↑ ^йенді / жаңағ'оразалын'айтып ͡ ^уотырмыз ͡ ғой↓/// ↑ ауұлда / желтіймес ͡ дейтін жерде ͡ тұрады ↓/// ↑ біз ^йенді жійі кездесеміз → // тұумалас тұуғаннаң ͡ гейін ↓/// ↑ ^йекеумүз ͡ бірг'оқұдұқ бастауұшта ↓/// ↑ содаң ͡ кәз ͡ ^йенді → // артынан ͡ ^уондұға көшіп ͡ кетті↓/// ↑ сонан ^йенді / былай айтқан сөздері → // көп̊шілігі айтылып ͡ жүр ͡ ғой ↓/// ↑ солбір / біргүн'оразалыға → // бір ͡ қызып ͡ ^уотқан біржігіт ͡ жүг^үрүсіп ^уотыр дейді → // қоймайды ↓/// ↑ содан / не ͡бәле / қойшұйш → // анау ͡ тыңдамайды ͡ дейді ↓/// ↑ ^йей бәле / қойшұйш ͡ дейді ↓/// ↑ қасқ'енді мен → // нөл беш ͡ шақ^ырамын деп ͡ айтады → // дейді ͡ д'оразалы ↓/// ↑ содан / нөл ͡ бесті түсүмбөген ͡ ғой → // ^йенді ↓/// ↑ нөлбес ͡ теген / не ͡ дейді ↑/// ↑ нөл ͡ бір жаңағы ... пажарный → // нөл ͡ ^йекі мійлійційа → // нөл ͡ үш ^ыскорый → // нөл ͡ төрт газ → // нөл ͡ бес молда деп / айтады ͡ дейді ↓/// ↑ мынаны / қазір талқанын шығарып → // жаназасын шығаратын молдаға → // тап̊сырып ͡ жіб̊ерейін ͡ деп ͡ ^уотырмын ͡ дейді↓///	↑ ^йенді / жаңағы / ^уоразалын'айтып ^уотұрмұз ͡ ғой↓/// ↑ ауұлда / желтіймес ͡ тейтін жерде ͡ тұрады ↓/// ↑ біз ^йенді жійі ͡ гездесеміз → // тұумалас тұуғаннаң ͡ гейін↓/// ↑ ^йекеумүз ͡ б̊ірг'оқұдұқ → // бастауұшта↓/// ↑ содаң ͡ гәз ^йенді →// артынан ^уондұға ͡гөшүп ͡ кетті↓/// ↑ сонан ^йенді / былай айтқан сөздөрү → // көп̊шүлүг'айтылып жүр ͡ ғой ↓/// ↑ солб̊ір / біргүн'оразалыға ͡ б̊ір ͡ ғызып ͡ ^уотқан біржігіт → // жүгүрүсіп ͡ ^уотұр ͡ дейді → // қоймайды↓/// ↑ содан не ͡б̊әле → // қойшійш → // анау тыңдамайды ͡ дейді↓/// ↑ ^йей бәле / қойшійш ͡ дейді ↓/// ↑ қасқа / ^йенді мен → // нөл беш ͡ шақ^ырамын деб̊ ͡ айтады дейді ͡ да → // ^уоразалы↓/// ↑ содан нөл бесті түсүмбөген ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑ нөл бес ͡ теген не ͡ дейді ↓/// ↑ нөл бір жаңағы / пажарный / нөл ^йекі мійлійційа / нөл үш скорый → // нөл төрт газ → // нөл бес молда деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓/// ↑ мынаны ͡ ғәзір талқанын шығарып → // жаназасын шығаратын молдаға → // тап̊сырыб̊ ͡ жіб̊ерейін деп ͡ ^уотұрмұн ͡ дейді↓///	Енді, жаңағы Оразалыны айтып отырмыз ғой. Ауылда Жел-Тимес дейтін жерде тұрады. Біз енді жиі кездесеміз, тумалас туғаннан кейін. Екеуміз бірге оқыдық, бастауышта. Содан кәз енді, артынан Ондыға көшіп кетті. Сонан енді, былай айтқан сөздері көпшілігі айтылып жүр ғой. Сол бір… бір күні Оразалыға бір қызып отқан бір жігіт жүгірісіп отыр дейді, қоймайды. Содан не бәле, қойшиш, анау тыңдамайды дейді. Ей, бәле, қойшиш дейді. Қасқа, енді мен нөл бес шақырамын деп айтады дейді да Оразалы. Содан нөл бесті түсінбеген ғой енді. Нөл бес деген не дейді. Нөл бір жаңағы… пожарный, нөл екі милиция, нөл үш скорый, нөл төрт газ, нөл бес молда деп айтады дейді. Мынаны қазір талқанын шығарып, жаназасын шығаратын молдаға тапсырып жіберейін деп отырмын дейді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уоның себебі ^йенді → / мен ^йенді / ^уойлаймын / ^уосы / ^йекран арқылы мен / халыққа / ақылбай ақ̊сақал іретінде→ танылып қалдым↓///	↑^уонұң себ̊еб̊і ^йенді →/ мен ^йенді ^уойлаймын /^уосұ / экран арқылы мен / халыққа / ақылб̊ай ақ̊сақал ^іретінде → / тан^ылып ͡ қалдым↓///	Оның себебі енді, мен, енді, ойлаймын, осы экран арқылы мен халыққа Ақылбай ақсақал ретінде танылып қалдым.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уөйткені / мен сомдаған ^ірөлдерді → / жаңағы сіз айтып ^уотырған біржанды да → / болмаса шәкәрімді ^уоны / театрды→ / ^уөнерді сү^йетін қауым ғана / сол / театр әлемінде жүрген адамдар ғана білуі мүмкін↓/// ↑ал жалпы қазақ → // мені ақылбай ретінде таныды ғой↓///	↑^уөйткөнү / мен сомдаған ^ірөлдөрдү / жаңағы сіз айтып ^уотұрғам ͡ біржанды ͡ да → / болмаса шәкәрімді ^уонұ / театрды / ^уөнөрдү сүйөтүң ͡ ғауұмғана→ / сол / театр әлемінде жүргөн адамдар ͡ ғана ͡ б̊ілүуү мүмкүн↓/// ↑ал жалпы ͡ ғазақ // мені / ақылб̊ай ^іретінде таныды ͡ ғой↓///	Өйткені мен сомдаған рөлдерді, жаңағы сіз айтып отырған Біржанды да, болмаса Шәкәрімді, оны театрды, өнерді сүйетін қауым ғана, сол театр әлемінде жүрген адамдар ғана білуі, мүмкін. Ал жалпы қазақ мені Ақылбай ретінде таныды ғой.
Бекжан Тұрыс	▶	↑ауылдан көрген ^йелден көрген / жоқ әлде уқыған /→ қалай ^уосы ^уобразға // ы: ^уосы ^уобразбенен →/ бекжан біртұтас болып кетті↑/// ↑^йенді / білмеймін →/ мен ^йенді ^уол ^уобразбен біртұтас болып кеттім деп айта алмаймын↓///	↑ауұлдаң ͡ гөргөн ^йелдең ͡ гөргөн / жоғ ͡ әлде ^уоқұған → / қалай ^уосұ ^уоб̊разға // ^уосұ ^уоб̊разб̊енен / бекжан / біртұтас ͡ полұп ͡ кетті↑/// ^йенді / білмеймін / мен ^йенді ^уол ^уоб̊разб̊ем ͡ біртұтас ͡ полұп кеттім деб̊ ͡ айт'алмаймын ↓///	Ж: Ауылдан көрген, елден көрген, жоқ әлде оқыған, қалай осы образға, ы-ы-ы осы образбенен Бекжан біртұтас болып кетті? Б. Тұрыс: Енді, білмеймін, мен, енді, ол образбен біртұтас болып кеттім деп айта алмаймын.
Бекжан Тұрыс	▶	↑мүмкүн / мүмкүн↓/// ↑^йенді біз / кезінде сол →// қазақтың қасійетті қара шалдарын көріп ^уөстүк↓/// ↑сол кісілердің қолына сұу құйып ^уөстүк↓// сол күсүлердің / бір ауыз батасыменен ^уөстік↓/// ↑^уөй / айналайын ^уөркенің ^уөссүн →/ ^уөнөрлү бол↓/// ↑қәзір ^йенді / мен көп жерде бұлай айта берсем / қайталау болұуы да мүмкүн / мен бұрұндары да айтатынмын→/ ^уосы бір исраыйл ағамыздың әдемі ^уөлеңін ^уөзіме меншіктеп алғам↓/// ↑ақ̊сақалға зәрүумін / ақ̊сақалға / ақ сақалы ұқ̊сайтұн ақ̊ша қарға↓/// ↑бұлбұл ұшты бұл күнү көзүмнен / ақ сапарға аттанған жақ̊сы адамдар / деп↓/// ↑сақал түгүл мұрты жоқ қарттарымның / алдарыңда келмейді ақтарылғым↓/// ↑солар үшін кейде мен бата беріп →/ солар үшін кейде мен атқа міндім деп →/ сол кісілердің ірөлін / атқарып жүрген жайымыз бар↓///	↑мүмкүн / мүмкүн↓/// ↑^йенді ͡ б̊із / кезінде сол →// қазақтың ͡ ғасійетті / қарашалдарың ͡ гөрүп ^уөстүк↓/// ↑солгісілердің / қолұна сұу ͡ ғұйұп ^уөстүк →/ солгісілердің / бірауұз ͡ б̊атасыменен ^уөстүк↓/// ↑ ^уөй / айналайын ^уөркөнүң ^уөссүн →/ ^уөнөрлү ͡ б̊ол↓/// ↑қәзір ^йенді / мең ͡ гөб̊ жерде ͡ б̊ұлай айта ͡ б̊ерсем / қайталау ͡ б̊олұуұ ͡ да мүмкүн / мем ͡ бұрұндары ͡ д'айтатыммын →// ^уосұ ͡ б̊ір ійсрайыл ағамыздың әдемі ^уөлөңүн ^уөзүмө меншіктеб̊ ͡ алғам↓/// ↑ақ̊сақалға зәрүумүн / ақ̊сақалға / ақ̊сақалы ͡ ұқ ̊сайтын ͡ ақ̊шағарға↓/// ↑бұлб̊ұл ұштұ ͡ б̊ұлгүнү ͡ гөзүмнөн / ақ̊сапарға / аттаңған жақ̊с'адамдар / деп↓/// ↑сақал түгүл мұртұ жоқ қарттарымның / алдарыңда ͡ гелмейді / ақтарылғым↓/// ↑солар үшүң ͡ гейде мем ͡ бата ͡ б̊еріп →/ солар үшүң ͡ гейде мен атқа міндім ͡ деп →/ солгісілердің ^ірөлүн атқарыб̊ ͡ жүргөн / жайымыз ͡ б̊ар↓///	Мүмкін, мүмкін. Енді, біз кезінде сол қазақтың қасиетті қара шалдарын көріп өстік. Сол кісілердің қолына су құйып өстік, сол кісілердің бір ауыз батасыменен өстік: "Өй, айналайын, өркенің өссін, өнерлі бол". Қазір, енді, мен көп жерде бұлай айта берсем, қайталау болуы да мүмкін, мен бұрындары да айтатынмын, осы бір Исраил ағамыздың әдемі өлеңін өзіме меншіктеп алғам. "Ақсақалға зәрумін, ақсақалға, Ақ сақалы ұқсайтын ақша қарға. Бұлбұл ұшты бұл күні көзімнен, Ақ сапарға аттанған жақсы адамдар" деп. "Сақал түгіл мұрты жоқ қарттарымның, Алдарыңда келмейді ақтарылғым. Солар үшін кейде мен бата беріп, Солар үшін кейде мен атқа міндім" деп сол кісілердің рөлін атқарып жүрген жайымыз бар.
Бекжан Тұрыс	▶	↑исраил ағамызға дейік↓/// ↑қәзір айтады ғой →/ сен ^уөзі шал болайын деп̊сің деп↓/// ↑шал болудың ^уөзінің бір салмағы үлкен / аға↓/// ↑шал бола аламай жүрген қаншама адам бар↓// қарыйа мен ақ̊сақалды қойғанның ^уөзінде↓/// ↑біз / ^йенді / кезінде / біз көзін көргөн сол / қасійетті қара шалдар →/ қәзір мына қамшыны көріп ^уотырмын / сол кісілердің қамшысыменен ^уөскенбіз↓/// ↑кішкентай бір тентектігімізді көрген кезде →// сол қамшыменен арқамызға ^уосып жібеіретін↓/// ↑ылғи ^уөзім де айтып жүрмін ғой →// тентегін тезге / тентірегенін жөнге салған / қазыналы қарттарым бар ^йеді деп↓/// ↑тентегіне тек дей алмай / ійтіне кет дей алмаған / ^уол кезде қарыйа болмайтын↓/// ↑^уол кездің / шынында да /→ қарттары әр нәрсені түсүндүріп / ұғұндұрып ^уотыратын↓/// ↑мен сол кісілердің / ^йетегінде жармасып ^уөстім↓/// ↑тіпті / біз әлгі үйге / діній мейрам ғой ^йенді →// айт кезінде ақ̊сақалдар келед →// болмаса соғымбасын берген кезде →// сол кісілердің қолына су құйұуға асығатынбыз →/ бата алу үшін↓///	↑ійсрайыл ағамызға дейік↓/// ↑қәзір айтадығой →/ сен ^уөзү шал ͡ б̊олайын деп̊сің деп↓/// ↑шал болұудұң ^уөзүнүң бір салмағ'үлкөн / аға↓/// ↑шал бол'алалмай жүргөң ͡ ғаншам'адам ͡ бар↓/// ↑қарыйа мен ақ̊сақалды қойғанның ^уөзүндө↓/// ↑біз /^йенді / кезінде / біз / көзүң⁀гөргөн сол / қәсійетті ͡ ғара шалдар →/ қәзір мына⁀ғамшыны⁀гөрүп ^уотұрмұн / солгісілердің⁀ғамшысыменен ^уөскөмбүз↓/// ↑кішкентай ͡ б̊ір тентектігімізді⁀гөргөң⁀гезде / сол ͡ ғамшыменен арқамызға ^уосұб̊ ͡ жіб̊еретін↓/// ↑ылғый ^уөзүм⁀д'айтып жүрмүңғой / тентегін тезге / тентірегенін жөңгө салған / қазыналы қарттарым бар ^йеді⁀деп↓/// ↑тентегіне тек ͡ дей ͡ алмай / ійтіне⁀гет ͡ дей ͡ алмаған / ^уолгезде қарыйа ͡ б̊олмайтын↓/// ↑^уолгездің / шынында ͡ да →/ қарттары / әрнәрсені түсүндүріп / ұғұндұрып ^уотұратын↓/// ↑мен солгісілердің / ^йетегінде жармасып ^уөстүм↓/// ↑тіпті / біз әлг'үйгө / діній мейрамғой ^йенді →/ айт кезінде / ақ̊сақалдар⁀геледі →// болмаса соғұмбасым ͡ бергеңгезде / солгісілердің / қолұна сұу⁀ғұйұуғ'асығатымбыз →/ бат'алұу үшүн↓///	Исраил ағамызға дейік. Қазір айтады ғой, сен өзі шал болайын депсің деп. Шал болудың өзінің бір салмағы үлкен, аға. Шал бола аламай жүрген қаншама адам бар, қария мен ақсақалды қойғанның өзінде. Біз, енді, кезінде біз көзін көрген сол қасиетті қара шалдар қазір мына қамшыны көріп отырмын, сол кісілердің қамшысыменен өскенбіз. Кішкентай бір тентектігімізді көрген кезде сол қамшыменен арқамызға осып жіберетін. Ылғи өзім де айтып жүрмін ғой, тентегін тезге, тентірегенін жөнге салған қазыналы қарттарым бар еді деп. Тентегіне тек дей алмай, итіне кет дей алмаған қария ол кезде қария болмайтын. Ол кездің, шынында да, қарттары әр нәрсені түсіндіріп, ұғындырып отыратын. Мен сол кісілердің етегінде жармасып өстім. Тіпті, біз, әлгі, үйге діни мейрам ғой енді, айт кезінде ақсақалдар келед, болмаса соғымбасын берген кезде, сол кісілердің қолына су құюға асығатынбыз бата алу үшін.
Бекжан Тұрыс	▶	↑сонда соғымбасында ^уотырған кезде / ақ̊сақалдар құр ^уотырмайтын →/ үйдің кішүсү болғаннан гейін / бастағы құлақты кесіп алады →/ соны алдымен үйдің жаңағы кішісіне беретін ^йеді ғой↓/// ↑сонда беріп жатып бізге айтатын→/ мынау / қазақтың ^йең қастерлі тағамы →/ бұны соғым дейді↓/// ↑берекені бекемдеп / бірлік сақтап →/ білік қосұу үшін / ағайынның араздығынан / іреніш наразылығынан ада болып→/ әреке ^йемес→// берекеге ұмтылдыратын қастерлі тағам / түсіндің ба дейтін↓/// ↑екінші ірет біз ^уоны қайталатпайтынбыз →// бірден жаттап алатынбыз↓/// ↑сол ^йенді / сол кездегі қарыйалар мен ылғи сөзімде айтып жүрмін →// бір ауылды ұуыздай ұйытып→// жұрттың жүрегін сүүйген ақ̊сақалдар бар ^йеді↓/// ↑бүгінде бійліктің білегін сүйген →// бійлікке жақын →/ атағы бар / сақалы жоқ →// ақ̊сақалсымақтар көбөйіп кетті / аға↓/// ↑сөздің шындығы сол→/ кейде біз ^уосы шындықтан қашамыз↓///	↑сонда соғұмбасында ^уотұрғаң⁀гезде / ақ̊сақалдар ͡ ғұр ^уотұрмайтын / үйдүң⁀гішісі ͡ б̊олғаннаң⁀гейін / бастағы құлақты⁀гесіб̊⁀алады →/ сон'алдымен үйдүң жаңағы⁀гішісіне ͡ б̊еретін ^йедіғой↓/// ↑сонда / б̊еріб̊ ⁀жатып →/ пізг'айтатын / мынау / қазақтың ^йең⁀ғастерлі тағамы →/ бұнұ соғұм дейді↓/// ↑берекені ͡ б̊екемдеп / бірлік̊ ͡ сақтап →/ білік қосұу ͡ үшүн / ағайынның араздығынан / ^іреніш наразылығынан ада ͡ б̊олұп →/ әреке ^йемес / берекег'ұмтұлдұратын / қәстерлі тағам / түсүндүң⁀бе дейтін↓/// ↑^йекінш'^ірет біз ^уонұ қайталатпайтымбыз →/ бірден жаттаб̊ ͡ алатымбыз↓/// сол ^йенді / солгездегі ͡ ғарыйалар мен ылғый / сөзүмд'айтып жүрмүн →/ бір ауұлдұ ұуұздай ұйұтұп →/ жұрттұң жүрөгүн сүйгөн ақ̊сақалдар⁀б̊ар ^йеді↓/// ↑бүгүндө / б̊ійліктің білегін сүйгөн // бійлікке жақын →/ атағы ͡ б̊ар / сақалы жоқ →// ақ̊сақалсымақтар / көб̊өйүп кетті / аға↓/// ↑сөздүң шындығы сол →/ кейде ͡ б̊із ^уосұ шындықтаң ͡ ғашамыз↓///	Сонда соғымбасында отырған кезде ақсақалдар құр отырмайтын, үйдің кішісі болғаннан кейін бастағы құлақты кесіп алады, соны алдымен үйдің жаңағы кішісіне беретін еді ғой. Сонда беріп жатып, бізге айтатын: "Мынау қазақтың ең қастерлі тағамы, бұны соғым дейді. Берекені бекемдеп, бірлік сақтап, білік қосу үшін, ағайынның араздығынан, реніш наразылығынан ада болып, әреке емес, берекеге ұмтылдыратын қастерлі тағам, түсіндің ба", - дейтін. Екінші рет біз оны қайталатпайтынбыз, бірден жаттап алатынбыз. Сол, енді, сол кездегі қариялар мен ылғи сөзімде айтып жүрмін, бір ауылды уыздай ұйытып, жұрттың жүрегін сүйген ақсақалдар бар еді. Бүгінде биліктің білегін сүйген, билікке жақын, атағы бар, сақалы жоқ ақсақалсымақтар көбейіп кетті, аға. Сөздің шындығы сол, кейде біз осы шындықтан қашамыз.
Бекжан Тұрыс	▶	↑иә / сондықтан біз сол ұлттұқ тәрбійенің түзгүнін босатып алдық↓/// ↑қәзір біз сол балаларымыздың матерыйалдық жағдайын алға шығарып алдық↓/// ↑балаларымыздың дегенімен жүрөтін болдық↓/// ↑кеше ғана ^уосыны →/ ^уөзім ^уотбасымда ^уотырған кезде айттым↓/// ↑^уосы біз ^йертең →// балаларымызға ата-әже бола аламыз ба↑///	↑ійә / сондұқтам ͡ біз / сол ұлттұқ тәрб̊ійенің тізгінім ͡ босатыб̊⁀алдық↓/// ↑қәзір ͡ б̊іс ͡ сол балаларымыздың матерійалдығ ͡ жағдайын алға шығарыб̊⁀aлдық↓/// ↑балаларымыздың дегенімен жүүрөтім ͡ болдұқ↓/// ↑кешеғана ^уосұнұ →/ ^уөзүм ^уотпасымда ^уотұрғаң⁀гезд'айттым ↓/// ↑^уосұ ͡ б̊із ^йертең балаларымызға→/ ат'әже / б̊ол'аламыз ⁀ба↑///	Иә, сондықтан біз сол ұлттық тәрбиенің тізгінін босатып алдық. Қазір біз сол балаларымыздың материалдық жағдайын алға шығарып алдық. Балаларымыздың дегенімен жүретін болдық. Кеше ғана осыны өзім отбасымда отырған кезде айттым. Осы біз ертең балаларымызға ата-әже бола аламыз ба?
Бекжан Тұрыс	▶	↑кешегі анау / сол жаңағы біз айтып утырған ақ̊сақалдарға әлгі ^уөзіміздің балалар / немере болып / солардың қолында ^уөсті↓/// ↑^йетін жеп / сү^йегін беріп қойатын →/ аталарымыз жаңағы біздің әкелерүмүзге↓/// ↑соларды керемет қылып тәрбійелеп ^уөсірді↓/// ↑біз бүгінде / балаларымыз үйлөнгөннен гейін жеке шығарып тастаймыз →/ балалары да солардың қолында ^уөсіп жатады →// сонсоң түптү / ата / әжесіне жоламайтын балалар бар↓/// ↑қазақтың мәденійетінің тамыры тереңде→/ біз әлі соның бәрін аршып алған жоқпыз↓/// біздің білетініміз сол →/ бер жағындағы күнделікті айтып жүрген ахмет / міржақыптар / халел досмағамбетовтер↓///	↑кешег'анау / сол жаңағы / б̊із айтып ^уотұрған ақ̊сақалдарға / әлгі ^уөзүмүздің балалар / немере ͡ б̊олұп→/ солардың / қолұнд'өстү↓/// ↑^йетін жеп / сүйөгүм беріп қойатын →/ аталарымыжжаңағы ͡ б̊іздің әкелерімізге↓/// ↑соларды⁀геремет қылып тәрб̊ійелеп ^уөсүрдү↓/// ↑біз ͡ б̊үгүндө / балаларымыз үйлөңгөннең⁀гейін жеке шығарып тастаймыз→/ балалары⁀да солардың ⁀ғолұнда ^уөсүб̊⁀жатады / сонсоң тіпті / ат'әжесіне жоламайтым балалар⁀бар↓/// ↑қазақтың мәденійетінің тамыры тереңде →/ біз әлі сонұң бәрін аршыб̊ ͡ алған жоқпұз↓/// ↑біздің білетініміс сол / бер жағындағы / күндөлүкт'айтып жүргөн ахмет / міржақыптар / халел досмағамбетовтер↓///	Кешегі анау, сол жаңағы біз айтып атқан ақсақалдарға әлгі өзіміздің балалар немере болып, солардың қолында өсті. Етін жеп, сүйегін беріп қоятын аталарымыз жаңағы біздің әкелерімізге. Соларды керемет қылып тәрбиелеп өсірді. Біз бүгінде балаларымыз үйленгеннен кейін жеке шығарып тастаймыз, балалары да солардың қолында өсіп жатады, сонсоң тіпті ата-әжесіне жоламайтын балалар бар. Қазақтың мәдениетінің тамыры тереңде, біз әлі соның бәрін аршып алған жоқпыз. Біздің білетініміз, сол бер жағындағы күнделікті айтып жүрген Ахмет, Міржақыптар, Халел Досмағамбетовтер.
Бекжан Тұрыс	▶	↑иә / жиырма бес мың интеллійгенсіййа атылған болса / біздің бер жағында білетініміз сол әлі күнге дейін →/ сол бір / жарайды бір ^уотыз шақтысы шығар↓/// ↑қалғаны аршып алынған жоқ қой әлі↓/// ↑^йенді-енді аршып алынып жатыр↓/// ↑сондықтан сол кісілердің айтқан бір сөзі бар ^йеді →/ балаң / қымбат болса / балаңның тәрбійесі ^уодан да қымбат болу керек дейді↓/// ↑^уөйткені біздің / ұлттың ^йертеңі →// бүгінгі ^уөсіп келе жатқан ұрпақтың / қолында↓/// ↑солардың / тәрбійесіне тікелей байланысты↓///	↑ійә / жыйырма ͡ б̊ес мың ^ійнтеллійгенсійә / атылғам ͡ болса →/ біздің бер жағында ͡ б̊ілетініміс сол / әлігүңгө ͡ дейін →/ сол бір / жарайды ͡ б̊ір / ^уотұшшақтысы шығар↓/// ↑қалған'аршып алыңған жоқ қой әлі↓/// ↑^йенд'енді / аршыб̊⁀алыныб̊ ⁀жатыр↓/// ↑сондұқтан солгісілердің / айтқам бір сөзү ͡ б̊ар ^йеді →/ балаң / қымбат⁀полса / балаңның тәрб̊ійесі ^уодан ⁀да⁀ғымбат полұу⁀герек дейді↓/// ↑^уөйткөнү / б̊іздің ұлттұң ^йертеңі →/ бүгүңгү ^уөсүп ͡ келе ͡ жатқан / ұрпақтың ͡ ғолұнда↓/// солардың / тәрб̊ійесіне тікелей байланысты↓///	Иә, 25 мың интеллигенция атылған болса, біздің бер жағында білетініміз сол әлі күнге дейін сол бір, жарайды, бір отыз шақтысы шығар. Қалғаны аршып алынған жоқ қой әлі. Енді-енді аршып алынып жатыр. Сондықтан сол кісілердің айтқан бір сөзі бар еді, балаң қымбат болса, балаңның тәрбиесі одан да қымбат болу керек дейді. Өйткені біздің ұлттың ертеңі бүгінгі өсіп келе жатқан ұрпақтың қолында. Солардың тәрбиесіне тікелей байланысты.
Бекжан Тұрыс	▶	↑біз сол ұрпақты қәзір қалай тәрбійелеп жатырмыз↓/// ↑мынау / бір сөз бар ғой →/ ұлттұң ұлы болуы үшүн / ұл-қыздарының мақ̊сат-мүддөлері / ұлы болуы герек дейді↓/// ↑ал ^йегер ^уол ұсақ болса →/ біздің бүгінгі тірлігіміз ұсақ қой↓/// ↑сондықтан бүгінгі біздің негізгі тірлігіміз→/ терең санаға негізделуі тійіс↓/// ↑қәзір / дәл қәзір бекжаннан сұрасаңыз →// сені не толғандырады деп↑///	↑біз / сол ұрпақты қәзір⁀ғалай тәрб̊ійелеб̊ ⁀жатырмыз↓/// мынау / бір сөз⁀б̊ар ғой →/ ұлттұң ұлұ ͡ б̊олұу'үшүн / ұл-ғыздарының мақ̊сат-мүддөлөрі / ұлұ ͡ б̊олұу⁀герек↓/// ↑ал ^йегер ^уол ұсақ⁀полса →/ біздің бүгүңгү тірлігіміз ұсақ қой↓/// ↑сондұқтам бүгүңгү ͡ б̊іздің негізгі тірлігіміз →/ терең санаға негізделүуү тійіс↓/// ↑қәзір / дәл⁀ғәзір ͡ б̊екжаннан сұрасаңыз / сені не толғандырады деп↓///	Біз сол ұрпақты қазір қалай тәрбиелеп жатырмыз. Мынау бір сөз бар ғой, ұлттың ұлы болуы үшін ұл-қыздарының мақсат-мүдделері ұлы болуы керек дейді. Ал егер ол ұсақ болса, біздің бүгінгі тірлігіміз ұсақ қой. Сондықтан бүгінгі біздің негізгі тірлігіміз терең санаға негізделуі тиіс. Қазір, дәл қазір Бекжаннан сұрасаңыз, сені не толғандырад деп.
Бекжан Тұрыс	▶	↑мені толғандыратын бір нәрсе / аға / ^уол мынау тұтас ұлтты / біріктіретін →/ ^йелді біріктіретін ұлттық сананы қалай қалыптастырұуға болад деген↓/// ↑^йенді / ^уол →/ сырты жылтыр / іші жалған сана ^йемес →// кәдімгі ұлттық сана / ұлттық тәрбійе / ұлттық білім жү^йесі↓/// ↑^йең бірінші сол →// әркім ^уозүнүң ^уотбасында мынау баласын→// кәдімгі ұлттық тәрбійеде тәрбійелеу керек↓/// ↑адамдар қәзір бір-біріне сенбейтін болған↓/// ↑сенбейтін болғаны / күнделікті ^уөмірде / бірін бірі сатып кетіп жатқан адамдарды біз күнделікті кездестіреміз↓///	↑мені толғандыратым бірнәрсе / аға / ^уол мынау тұтас ұлттұ / біріктіретін →/ ^йелді ͡ б̊іріктіретін / ұлттұқ̊ сананы қалай ғалыптастырұуға ͡ б̊олады деген↓/// ↑^йенді /^уол / сырты жылтыр / іші жалған сана ^йемес →/ кәдімг' ұлттұқ сана / ұлттұқ тәрб̊ійе / ұлттұқ⁀пілім жүйөсү↓/// ^йең бірінші сол / әркім ^уөзінің ^уотпасында мынау⁀б̊аласын→// кәдімг'ұлттұқ тәрб̊ійеде / тәрб̊ійелеу ͡ герек↓/// ↑адамдар ͡ ғәзір / бір-б̊іріне сембейтім⁀болған↓/// ↑сембейтім ͡ болғаны / күндөлүкті ^уөмүрдө / бірім-бірі сатып ⁀кетіб̊ ⁀жатқан адамдарды ͡ б̊із / күндөлүкті⁀гездестіреміз↓///	Мені толғандыратын бір нәрсе, аға, ол мынау тұтас ұлтты біріктіретін, елді біріктіретін ұлттық сананы қалай қалыптастыруға болад деген. Енді ол сырты жылтыр, іші жалған сана емес, кәдімгі ұлттық сана, ұлттық тәрбие, ұлттық білім жүйесі. Ең бірінші, сол әркім өзінің отбасында мынау баласын кәдімгі ұлттық тәрбиеде тәрбиелеу керек. Адамдар қазір бір-біріне сенбейтін болған. Сенбейтін болғаны күнделікті өмірде бірін бірі сатып кетіп жатқан адамдарды біз күнделікті кездестіреміз.
Бекжан Тұрыс	▶	↑нұртүлеуге сенед↓///	↑нұртілеугө ͡ сенеді↓///	Нұртілеуге сенеді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уол қорқыныш / ^уол қорқыныш бар↓/// ↑мен кейде / мағжан ^йекеумүз келе жатқан кезде / кейде ^йекеуміздің арамызда да сөзталас болады↓/// ↑мен айтамын / мағжан қарашы әне →/ көшөнүң тақ ^уортасында талтайып тұрған жаңағы біздің / қарагөз қыздарымыздың ауыздарында / темекі / былағат сөздер→// қазақый ыйбалық пен ыйманый адамшылықтың бәрі / жалаңаштанып тұр↓/// ↑соны көрген кезде айтамын ғой →// міне сенің замандастарың↓///	↑^уол ғорқұнұш / ^уол ғорқұнұш⁀бар↓/// ↑мең⁀гейде / мағжан ^йекеумүз / кележатқаң⁀гезде / кейде ^йекеумүздүң арамызда⁀да сөзталас⁀полады↓/// ↑мен айтамын →/ мағжан / қарашы / әне →/ көшөнүң⁀ғақ⁀ортасында талтайып тұрған жаңағы ͡ б̊іздің / қаракөз⁀ғыздарымыздың ауұздарында / темекі / былағат čөздөр / қазақый ыйб̊алық пен ыйманый адамшылықтың бәрі / жалаңаштанып тұр↓/// ↑сонұ⁀гөргөң⁀гезде /айтамын ғой →/ міне сенің замандастарың↓///	Ол қорқыныш, ол қорқыныш бар. Мен кейде Мағжан екеуміз келе жатқан кезде, кейде екеуміздің арамызда да сөзталас болад. Мен айтам: "Мағжан, қарашы әне, көшенің қақ ортасында талтайып тұрған жаңағы біздің қаракөз қыздарымыздың ауыздарында темекі, былағат сөздер, қазақи ибалық пен имани адамшылықтың бәрі жалаңаштанып тұр". Соны көрген кезде айтамын ғой "міне, сенің замандастарың".
Бекжан Тұрыс	▶	↑сонда мағжан айтад →/ ^уол сіздердің қателіктеріңіз дейд↓///	↑сонда мағжан айтады →/ ^уол сіздердің⁀ғателіктеріңіз дейді↓///	Сонда Мағжан айтады: "ол сіздердің қателіктеріңіз",- дейді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑сіз қәзір айтатын жастасыз дейд →/ неге айтпайсыз дейд↓///	↑сіз⁀ғәзір / айтатын жастасыз дейді →/ нег'айтпайсыз дейді↓///	"Сіз қазір айтатын жастасыз,- дейді, - неге айтпайсыз?" - дейді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑тайақтың ^йекі ұшы бар →/ ^уоны ^уөзіңіз де біліп тұрсыз ғой↓///	↑тайақтың ^йек'ұшұ бар → / ^уонұ ^уөзүңүз⁀де ͡ б̊іліп тұрсұз⁀ғой↓///	Таяқтың екі ұшы бар, оны өзіңіз де біліп тұрсыз ғой.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^йенді / ^уөзүңіз қараңызшы →// әке / бала / немере / ^уосы үшеуі ↑ / ^уошақтың үш бұтындай ұғым болатын↓/// ↑^уошақтың үш бұты↓///	↑^йенді // ^уөзүңүз ͡ ғараңышшы / әке / бала / немере /^уос'үшөуү ^уошақтың үш бұтұндай ұғұм болатын↓///↑^уошақтың үш бұтұ↓///	Енді, өзіңіз қараңызшы, әке, бала, немере осы үшеуі ошақтың үш бұтындай ұғым болатын. Ошақтың үш бұты.
Бекжан Тұрыс	▶	↑ұғым бар ғой↓/// ↑қәзір ^уосы үшеуі / үш түрлү кезеңнің ^уөкілдері↓///	↑ұғұм бар⁀ғой↓/// ↑қәзір ^уос'үшөуү / үштүрлү кезеңнің ^уөкүлдөрі↓///	Ұғым бар ғой. Қазір осы үшеуі үш түрлі кезеңнің өкілдері.
Бекжан Тұрыс	▶	↑бұрынғыдай ^йемес / байағыда ^уосы / қәзір әке мен баланың арасы ашшыкөл мен тұщкөлдің арасындай бір-бірімен қыйыспайды↓/// ↑байағыда қазақ ыммен түсүнетін↓/// ↑ыммен түсүнетүн ұрпақ сабақтастығы бүгүн →/ тілмен түсүнүсуден қалдық↓/// ↑неге / аға // ^уөйткенү біздің / ұрпаққа береріміз жоқ →// жаңағы мен айтыбатқан / біз қәзір / мынау шетелдің / батыстық талғамды ^уөте жақ̊сы көреміз↓/// ↑біз кешегі ұрпақ сабақтастығын бұзып алдық↓/// ↑^уөйткенү ^уол кездегі / шындығында да бізді / патриот болдық →// қалтай ағамыздың сөзү бар →// мынау / патрыйатизмнің ^йең негізгі генератры / ^уол / идеалогыйа дейді ұлттық↓/// ↑идеалогыйасы жоқ ^йел / құбылнамасы жоқ / кемемен бірдей дейді↓/// ↑^уұран көп →// ұлтқа қызмет жоқ↓///	↑бұрұңғұдай ^йемес / байағыда ^уосұ / қәзір әке ͡ мем баланың арасы / ашшыкөл мен тұшшкөлдүң арасындай бір ͡ б̊ірімең ͡ ғыйыспайды↓/// ↑байағыда ͡ ғазақ / ыммен түсүнөтін↓/// ↑ыммен түсүнөтін ұрпақ ⁀саб̊ақтастығы б̊үгүн → / тілмен түсүнүсүудөң⁀ғалдық↓/// ↑нег'аға // ^уөйткөнү ͡ б̊іздің / ұрпаққа ͡ б̊ереріміж ͡ жоқ / жаңағы мен айтыб̊ ͡ жатқан / біз ͡ ғәзір / мынау шетелдің / батыстық талғамды ^уөтө жақ̊сы ͡ гөрөмүз↓/// ↑біз ͡ гешег'ұрпақ саб̊ақтастығым бұзұб̊ ͡ алдық↓/// ↑уөйткөнү ^уолгездегі / шындығында ͡ да ͡ б̊із / патрыйот⁀полдұқ / қалтай ағамыздың сөзү ⁀б̊ар // мынау / патрыйотыйзмнің ^йең негізгі⁀генераторұ / ^уол / идеологұйа дейд'ұлттұқ ↓/// ↑идеологұйасы жоқ ^йел / құб̊ұлнамасы жоқ кемемем бірдей дейді↓/// ↑ұраң⁀гөп /ұлтқа⁀ғызмет⁀шоқ↓///	Бұрынғыдай емес, баяғыда осы, қазір әке мен баланың арасы Ащыкөл мен Тұщыкөлдің арасындай бір-бірімен қиыспайды. Баяғыда қазақ ыммен түсінетін. Ыммен түсінетін ұрпақ сабақтастығы бүгін тілмен түсінісуден қалдық. Неге, аға, өйткені біздің ұрпаққа береріміз жоқ, жаңағы мен айтып жатқан, біз қазір мынау шетелдің, батыстық талғамды өте жақсы көреміз. Біз кешегі ұрпақ сабақтастығын бұзып алдық. Өйткені ол кездегі, шындығында да, бізді патриот болдық, Қалтай ағамыздың сөзі бар: "Мынау патриотизмнің ең негізгі генераторы ол - идеология,- дейді - ұлттық. Идеологиясы жоқ ел құбылнамасы жоқ кемемен бірдей" дейді. Ұран көп, ұлтқа қызмет жоқ.
Бекжан Тұрыс	▶	↑қазақта қасійетті мінездер көп болды ғой / аға↓/// ↑біз қәзір сол қасійетті↓///	↑қазақта / қәсійетті мінездер ͡ гөп ͡ полдұ ͡ ғой / аға↓/// ↑біз ͡ ғәзір / сол ͡ ғәсійетті↓///	Қазақта қасиетті мінездер көп болды ғой, аға. Біз қазір сол қасиетті...
Бекжан Тұрыс	▶	↑аға / мәселе білімнің толықтұғында ^йемес / білімді айтамыз ғой біз /→ мәселе сананың толұқтығында↓///	↑аға / мәселе ͡ б̊ілімнің толұқтұғында ^йемес / білімд'айтамыз⁀ғой біз →/ мәселе сананың толұқтұғында↓///	Аға, мәселе білімнің толықтығында емес, білімді айтамыз ғой біз, мәселе сананың толықтығында.
Бекжан Тұрыс	▶	↑біз / мүлде басқа мемлекеттегі / ^уосы бір →/ даңғаза дүнійені көшіруге әуес болдық↓/// ↑^уөз / мына кез келген ұлттың / ^уоз құндұлығы бар ғой→/ соның ішінен біз ^уөз қажетімізді қәзір таба алмай жүрміз↓// жоғалтып алдық↓/// ↑қазақта құндылықтар қандай ^йеді →/ мысалы мен / сізге бір ғана нәрсені айтайын →// қазақ болудың↓/// ↑кезінде / ^уосы біздің шешелеріміз / немерелерінің кіндігін перзентханадан сұратып алып→/ топыраққа көмөтін↓/// ↑топыраққа көміп жатып →/ адам тұуған жеріне деп күрсүніп қойатын↓/// ↑ал қәзір / күнүне қаншама сәби перзентханада тұуылады→/ ал сол бейкүнә сәбилердің кіндүгін кімдер кесті→// менің кіндігім қайда тасталып жатыр →// сұрауы жоқ / құны жоқ / қан-жыңға араласып құрдымға кетіп жатыр↓/// ↑ал сол қан-жыңға араласып →// құрдымға кеткен сол бейкүнә сәбійлердің / ^йертеңі не болмақ↓///	↑біз / мүлдө ͡ б̊асқа мем^ілекеттегі / ^уосұ ͡ б̊ір →/ даңғаза дүн^үйөнү көшүрүуге / әуөс ͡ болдұқ↓/// ↑^уөз мына / кезгелген ұлттұң / ^уөз⁀ғұндұлұғы ͡ б̊ар⁀ғой → / сонұң ішінем ⁀біз / ^уөз ⁀ғажетімізді / қәзір таб̊'алмай жүрмүз↓/// ↑жоғалтыб̊⁀алдық↓/// ↑қазақта / құндұлұқтар ⁀ғандай ⁀еді →// мысалы мен сізге / б̊ір⁀ғана нәрсен'айтайын / қазақ⁀пол^ұудұң↓/// ↑кезінде / ^уосұ ͡ б̊іздің шешелеріміз / немерелерінің⁀гіндігім перзентқанадан сұратыб̊⁀алып →/ топ^ұраққа⁀гөмөтүн↓/// ↑топұраққа⁀гөмүб̊ ⁀жатып →/ адам тұуған жер^іне деп / күрсүнүп қойатын↓/// ↑ал қәзір / күн^үнө қаншама сәб̊ій перзентқанада тұуұлады →/ ал сол бейкүнә сәб̊ійлердің⁀гіндігің⁀гімдер⁀гесті / менің⁀гіндігім қайда тасталыб̊ ⁀жатыр / сұрауұ жоқ / құнұ жоқ / қан-жыңғ'араласып / құрдұмға⁀гетіб̊ ⁀жатыр↓/// ↑ал сол / қан-жыңғ'араласып / құрдұмға⁀геткен сол бейкүнә сәб̊ійлердің / ^йертеңі не ͡ б̊олмақ↓//	Біз мүлде басқа мемлекеттегі осы бір даңғаза дүниені көшіруге әуес болдық. Өз, мына кез келген ұлттың өз құндылығы бар ғой, соның ішінен біз өз қажетімізді қазір таба алмай жүрміз, жоғалтып алдық. Қазақта құндылықтар қандай еді, мысалы, мен сізге бір ғана нәрсені айтайын қазақ болудың. Кезінде осы біздің шешелеріміз немерелерінің кіндігін перзентханадан сұратып алып, топыраққа көметін. Топыраққа көміп жатып "адам туған жеріне" деп күрсініп қоятын. Ал қазір күніне қаншама сәби перзентханада туылады, ал сол бейкүнә сәбилердің кіндігін кімдер кесті, менің кіндігім қайда тасталып жатыр, сұрауы жоқ, құны жоқ, қан-жыңға араласып құрдымға кетіп жатыр. Ал сол қан-жыңға араласып, құрдымға кеткен сол бейкүнә сәбилердің ертеңі не болмақ.
Бекжан Тұрыс	▶	↑жоқ / аға↓/// ↑бұл / шерхан ағам айтады →// кіндігін тұуған топырағына байлап / бахыйдың жолына бағыштаған бабалар ырымында →/ ұлт болып ұйысұудың үлкен пәлсапасы жатыр дейді↓/// ↑біздің ұлт болып ұйысұуымыздың пәлсапасы ^уосы кіндіктен басталса керек / аға↓///	↑жоқ / аға↓/// бұл / шерхан ағам айтады / кіндігін тұуған топұрағына ͡ б̊айлап / бахыйдың жолұна ͡ б̊ағыштағам ͡ баб̊алар ырымында →/ ұлт⁀полұб̊⁀ұйұсұудұң үлкөм пәлсафасы жатыр дейді↓/// ↑біздің ұлтполұб̊ ͡ ұйұсұуұмұздұң пәлсафасы ^уосұ⁀гіндіктем⁀ басталса⁀герек / аға↓///	Жоқ, аға. Бұл Шерхан ағам айтады, кіндігін туған топырағына байлап, бахидың жолына бағыштаған бабалар ырымында ұлт болып ұйысудың үлкен пәлсафасы жатыр дейді. Біздің ұлт болып ұйысуымыздың пәлсафасы осы кіндіктен басталса керек, аға.
Бекжан Тұрыс	▶	↑біз қәзір көркем сөйлеудөн / көркем ^уойлаудан қалып бара жатырмыз↓/// бүгінгі актерлар / бүгүнгі жастар↓///	↑біз / қәзір⁀гөркөм сөйлөудөн / көркөм ^уойлаудаң ⁀ғалып⁀пара ⁀жатырмыз↓/// бүгүңг'актерлер / бүгүңгү жастар↓///	Біз қазір көркем сөйлеуден, көркем ойлаудан қалып бара жатырмыз. Бүгінгі актерлар, бүгінгі жастар.
Бекжан Тұрыс	▶	↑дұрыс айтасыз / ^уөйткені / біз ^йенжармыз →/ кітапқа жоқпыз↓/// ↑халықтың арасында жійі бола бермейді↓/// ↑мысалы / қазақта ауыз әдебійеті деген болды ғой / аға↓///	↑дұрұс айтасыз / ^уөйткөнү / біз ^йенжармыз →/ кітапқа жоқпұз↓/// ↑халықтың арасында жійі ͡ б̊ола ͡ б̊ермейді↓/// ↑мысалы / қазақта / ауұзәдеб̊ійеті дегем ͡ болдұ ͡ ғой / аға↓///	Дұрыс айтасыз, өйткені біз енжармыз, кітапқа жоқпыз. Халықтың арасында жиі бола бермейді. Мысалы, қазақта ауыз әдебиеті деген болды ғой, аға.
Бекжан Тұрыс	▶	↑мен соның бір ғана мысалын айтайын сізге↓/// ↑жаңа ^уөзіңіз айттыңыз ғой / әр жерден терүп жүред деп↓/// ↑мен / бүгінгі қазақтың зійалыларын деп айтайын →// сөз ұстап жүрген / кешегі Әбіш ағалардан бастап / әр сөзінің астарын қарап / сол кісілерден сөз жинап жүрем↓/// ↑мен бір нәрсені айтайыншы / ^уосыдан бір үш жыл бұрын кійноға түсүп жүрдім↓/// ↑анау ұзынағаштың ар жағында бір ауыл / қәзір атын ұмытып қалдым↓/// ↑мен барған жерде / сол ауылдың / әлгі / ауылдың қандай ^йекенін білгің келсе →// сол ауылдың ақ̊сақалын қара дейді↓/// ↑мен сол жерде кійноға түсіп жүргенде сұрадым→// мына ауылда ақ̊сақал бар ма деп →// сөйтіп ^йедім / жүзге келген ақ̊сақал бар деді↓///	↑мен сонұң бір⁀ғана мысалын айтайын сізге↓/// ↑жаңа ^уөзүңүз айттыңыз⁀ғой / әр жерден теріб̊ ⁀жүрөдү ⁀деп↓/// ↑мен / бүгүңгү⁀ғазақтың зыйалыларын деб̊⁀айтайын / сөз ұстаб̊ ⁀жүргөн // кешегі / әб̊іш ағалардам бастап // әр сөзүнүң астарың⁀ғарап / сол сөздөн / сөжжыйнаб̊ ⁀жүрөмүн↓/// ↑мем⁀бір⁀ нәрсен'айтайыншы / ^уосұдам бір / үшшыл бұрұн / кійноға түсүб̊ ⁀жүрдүм↓/// ↑ана / ұзұнағаштың аржағында б̊ір ауұл / қәзір атын ұмұтұп қалдым↓/// ↑мем⁀барған жерде / сол ауұлдұң / әлг'ауұлдұң⁀ғандай ^йекенім білгің⁀гелсе / сол ауұлдұң ақ̊сақалың⁀ғара дейді↓/// ↑мен солжерде / кійноға түсүб̊ ⁀жүргөндө сұрадым / мын'ауұлда ақ̊сақал бар⁀ма деп̊ // сөйтүп ^йедім → / жүзгө⁀гелген ақ̊сақал бар деді↓///	Мен соның бір ғана мысалын айтайын сізге. Жаңа өзіңіз айттыңыз ғой, әр жерден теріп жүреді деп. Мен бүгінгі қазақтың зиялыларын деп айтайын, сөз ұстап жүрген кешегі Әбіш ағалардан бастап, әр сөзінің астарын қарап, сол сөзден сөз жинап жүремін. Мен бір нәрсені айтайыншы, осы, осыдан бір үш жыл бұрын киноға түсіп жүрдім. Анау Ұзынағаштың ар жағында бір ауыл, қазір атын ұмытып қалдым. Мен барған жерде сол ауылдың, әлгі, ауылдың қандай екенін білгің келсе, сол ауылдың ақсақалын қара дейді. Мен сол жерде киноға түсіп жүргенде сұрадым, мына ауылда ақсақал бар ма деп, сөйтіп едім, жүзге келген ақсақал бар деді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑барып сәлем берейік / үлкенге↓/// ↑қазақтың жолы ғой →/ ақ̊сақалдың батасын алайық→// мен сол батамен ^уөскенмін деп↓/// ↑содан жеңіс деген баламыз бар →// тағы бір ^йекі-үш жігітті алып бардым мен жаңағы үйге↓/// ↑ақ̊сақал ^уотыр ^йекен →// бара амандастық ассалаумағалейкүм / уағалейкімассалам / ал / төрлетіңдер деді↓/// ↑сол төрлеп / сөйткеннен кейін келін шай құйып ^уотыр ^йекен →// содан айтып жатыр / ата / мынау ^уосы ауылға келіп кино түсіріп жатқан балалар ғой↓/// ↑мынау байағы ^уөзіңіз жақ̊сы көретін ақылбай ақ̊сақал →/ ұйат болмасындағы деп↓///	↑барып̊ сәлем берейік / үлкөңгө↓/// ↑қазақтың жолұ⁀ғой →/ ақ̊сақалдың батасын алайық→/ мен сол батамен^уөскөммүн деп↓/// ↑содан / жеңіс ⁀тегем баламыз⁀б̊ар→// тағы ͡ б̊ір ^йек'үш-жігітті / алып бардым мен жаңағ'үйгө ↓/// ↑ақ̊сақал ^уотұр ^йекен / бар'амандастық ассалаумәғәләйкүм / ^ұуағәләйкүмәссалам / ал / төрлөтүңдер деді↓/// ↑сол төрлөп / сөйткөннөң⁀гейің⁀гелін / шәй ⁀ғұйұп ^уотұр ⁀екен /→ содан айтыб̊ ⁀жатыр / ата / мынау ^уос'ауұлға келіп / кійно түс^үрүб̊ ⁀жатқам⁀ балалар⁀ғой↓/// ↑мынау ͡ б̊айағы ^уөзүңүж⁀ жақ̊сы⁀гөрөтүн / ақылб̊ай ақ̊сақал →/ ұйат⁀полмасындағы деп↓///	Барып сәлем берейік үлкенге. Қазақтың жолы ғой, ақсақалдың батасын алайық, мен сол батамен өскенмін деп. Содан Жеңіс деген баламыз бар, тағы бір екі-үш жігітті алып бардым мен жаңағы үйге. Ақсақал отыр екен, бара амандастық "Ассалаумағалейкүм. Уағалейкімассалам, ал, төрлетіңдер" деді. Сол төрлеп, сөйткеннен кейін келін шай құйып отыр екен, содан айтып жатыр "ата, мынау осы ауылға келіп кино түсіріп жатқан балалар ғой. Мынау баяғы өзіңіз жақсы көретін Ақылбай ақсақал «Ұят болмасындағы» деп.
Бекжан Тұрыс	▶	↑сөйтіп ^йеді қарады да / ^уой / айналайын / бекжансың ба деді↓/// ↑бірден атымды айтты↓/// ↑кел төрлөт →/ сенің ^уорның төр / балам / кел / деді↓/// ↑содан жаңағы / жанына қатар жәйғастық →// жайғасқаннан кейін / ақ̊сақал сұрап жатыр менен →/ мал-жан / ^йел-жұртың аман ба →/ қай жерденсің / содан жаңағы ұйат болмасынға ауысты ғой↓/// ↑әлгі жаныңда жүретін айгүлдүң баласы→/ анау сол айгүлдүң ^уөз баласы ма / деп↓/// ↑жоқ / ^уол менің балам дедім↓/// ↑немереңді ^уойнайтын деді↓/// ↑ійә менің балам дедім↓/// ійә мағжан деп атын айтып жатыр↓///	сөйтүп ^йеді / қарады⁀да // а / ^уой / айналайын / бекжансың⁀ба деді↓/// ↑бірден атымд'айтты ↓/// ↑кел төрлөт →/ сенің ^уорнұң төр / балам // кел / деді↓/// ↑содан жаңағы / жанына⁀ғатар жайғастық →/ жайғасқаннаң⁀гейін / ақ̊сақал сұраб̊ ⁀жатыр менен →/ мал-жан / ^йел-жұртұң амам⁀ба →/ қай жерденсің ↑/ содан жаңағы / ұйат⁀ полмасыңға ауұстұ⁀ғой↓/// ↑әлгі жаныңда жүрөтүн айгүлдүң баласы →/ анау сол айгүлдүң ^уөз ͡ б̊аласы⁀ма / деп↓/// ↑жоқ / ^уол менің балам дедім↓/// ↑немереңді ^уойнайтын деді↓/// ↑ійә / менің балам дедім↓/// ↑ійә мағжан деб̊⁀атын айтыб̊ ⁀жатыр↓//	Сөйтіп еді қарады да: "А, ой, айналайын, Бекжансың ба",- деді. Бірден атымды айтты. "Кел, төрлет, сенің орның төр, балам, кел" деді. Содан жаңағы, жанына қатар жайғастық, жайғасқаннан кейін ақсақал сұрабатыр менен "мал-жан, ел-жұртың аман ба, қай жерденсің", содан жаңағы «Ұят болмасынға» ауысты ғой. "Әлгі жаныңда жүретін Айгүлдің баласы, анау, сол Айгүлдің өз баласы ма" деп. "Жоқ, ол менің балам" дедім. "Немереңді ойнайтын" деді. "Иә, менің балам" дедім. "Иә, Мағжан" деп атын айтып жатыр.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уоны көріп айгүлдүң баласы деп жүрдік деп↓/// ↑содан ә / жігіт болған шығар ^йенді деді↓/// ↑соны айттым / ійә / жігіт болды / аға / жыйырма төрткө келді дедім↓/// ↑әй / айналайын / жақ̊сы / үйленді⁀ма / деді / жоқ / әлі үйленген жоқ дедім↓/// ↑ә / ^йенді бір жақ̊сы ыйманды / ыйбалы бір келін жолық̊сын / әкем↓/// ↑тек жетімнен қыз алма деді↓/// ↑ананы ^йестіген кезде /→ мен кәдімгідей біртүрлү болып қалдым↓/// ↑енді / түрлі тағдыр болады ғой деп →/ бірақ сөзүмді іркіп қала алған жоқпын↓/// ↑ақ̊сақал / ^йенді / қазақта тағдыр деген толғақты түйүн бар →/ астарына үңүліп қарасаңыз тереңүне тартып алып кетеді →// көк дөнен көңіл ^уойға да / қырға да сабылдырады↓/// ↑бүкіл ғұмырыңның тізгіні сол жалғыз ауыз сөзде тұр ғой деген кезде →/ күлді↓/// ↑сен анау / ^уорағытып / әртіссің ғой →/ алыстан алып келе жатқаныңнан түсіндім / балам↓// жетім деп / балам // әке-шешесі жоқ адамды айтпайды деді →// жетім деп / тәрбійесіз ^уөскен жетесізді айтады / балам / деді↓///	↑^уонұ⁀гөрүб̊⁀айгүлдүң баласы ⁀деб̊ жүрдүк⁀деп↓/// ↑содан ә / жігіт⁀полған шығар ^йенді деді↓/// ↑сон'айттым / ійә / жігіт⁀полдұ / аға / жыйырма төрткө ⁀гелді дедім↓/// ↑әй / айналайын / жақ̊сы / үйлөндү⁀ма / деді / жоқ / әл'үйлөңгөн жоғ ͡ дедім↓/// ↑ә / ^йенді ͡ б̊ір жақ̊сы / ыйманды / ыйб̊алы ͡ б̊ір / келін жолұқ̊сын / әкем↓/// ↑тек / жетімнең ͡ ғыз ͡ алма деді↓/// ↑ананы ^йестігең ͡ гезде →/ мең ͡ гәдімгідей / біртүрлү ͡ б̊олұп ͡ қалдым↓/// ↑^йенді / түрлү тағдыр ͡ б̊олады⁀ғой деп →/ бірақ̊ сөзүмді / іркіп қал'алған жоқпұн↓/// ↑ақ̊сақал / ^йенді / қазақта тағдыр деген толғақты түйүм⁀бар →/ астарын'үңүлүп қарасаңыз / тереңіне тартыб̊⁀алып⁀ кетеді →// көк дөнөң ⁀гөңүл ^уойға⁀да / қырға⁀да саб̊ылдырады↓/// ↑бүкүл ғұмұрұңның тізгіні / сол жалғыз ауұс сөздө тұр⁀ғой // дегең⁀гезде →/ күлдү↓/// ↑сен анау / ^уорағытып / әртіссің⁀ғой →/ алыстан алып келе жатқаныңнан түсүндүм / балам↓/// ↑жетім деп / балам // әке-шешесі жоғ ⁀адамд'айтпайды деді →// жетім деп / тәрб̊ійесіз ^уөскөн жетесізд'айтады / балам / деді↓///	"Оны көріп Айгүлдің баласы деп жүрдік" деп. Содан "Ә, жігіт болған шығар енді" деді. Соны айттым "иә, жігіт болды, аға, 24-ке келді" дедім. "Әй, айналайын, жақсы, үйленді ма" деді, "жоқ, әлі үйленген жоқ" дедім. "Ә, енді бір жақсы иманды, ибалы бір келін жолықсын, әкем. Тек жетімнен қыз алма" деді. Ананы естіген кезде мен кәдімгідей біртүрлі боп қалдым. Енді түрлі тағдыр болады ғой деп, бірақ сөзімді іркіп қала алған жоқпын. "Ақсақал, енді қазақта тағдыр деген толғақты түйін бар, астарына үңіліп қарасаңыз тереңіне тартып алып кетеді, көк дөнен көңіл ойға да, қырға да сабылдырады. Бүкіл ғұмырыңның тізгіні сол жалғыз ауыз сөзде тұр ғой" деген кезде, күлді. "Сен анау орағытып, әртіссің ғой, алыстан алып келе жатқаныңнан түсіндім, балам. Жетім деп, балам, әке-шешесі жоқ адамды айтпайды,- деді, - жетім деп тәрбиесіз өскен жетесізді айтады, балам",- деді.
Бекжан Тұрыс	▶	↑жетім деп кімді айтады →/ деді↓/// ↑сасып қалдым↓/// ↑жетім деп / деп / сөйтіп ^йедім / ә / құлдықта жүрген ^йер жетім / балам / ^йел қонбаса / жер жетім→// хакім адал болмаса / бұқара байтақ ^йел жетім →/ бағы тайған бій жетім / қатынсыз қалған үй жетім →// қырға шық̊са белім деп / ^уойға түссе түзем деп →/ келін менен балаға қонақ болар шағыңда →/ басыңнан бағың кеткен соң / кемпір менен шал жетім дейді↓/// ↑мына мен жетіммін деді↓/// ↑жоқ / айналайын / мен ^йенді / балаларым бар ғой →/ қатарым кеткеннен кейін жетім ^йемей кіммін мен / деді↓/// ↑жетім деп соны айтады / балам↓/// ↑мен сенің не айтайын дегеніңді түсіндім деді↓/// ↑мен жүрегім толқып кетті↓///	↑жетім деп кімд'айтады →/ деді↓/// ↑сасып қалдым↓/// ↑жетім деп / деп / сөйтүп ^йедім / ә / құлдұқта жүргөн ^йер жетім / балам / ^йел ⁀ғомбаса / жер жетім →// хәкім адал болмаса / бұқара ͡ б̊айтақ ^йел жетім →/ бағы ͡ тайғам ͡ бій жетім / қатынсыз ͡ ғалған ͡ үй жетім → // қырға шық̊са ͡ б̊елім деп / ^уойға ͡ түссө тізем деп →/ келін менем ͡ балаға /қонақ⁀полар шағыңда →/ басыңнам ͡ бағың ͡ геткен ͡ соң / кемпір менен шал жетім дейді↓/// ↑мына мен / жетіммін деді↓/// ↑жоқ / айналайын / мен ^йенді / балаларым бар⁀ғой →/ қатарым⁀геткеннең⁀ гейін жетім ^йемей / кіммін мен / деді↓/// ↑жетім деп̊ сон'айтады / балам↓/// ↑мен сенің н'айтайын ⁀дегеніңді түсүндүм деді↓/// ↑мен / жүрөгүм толқұп⁀ кетті↓///	"Жетім деп кімді айтады" деді. Сасып қалдым. "Жетім деп, деп" сөйтіп едім, "ә, құлдықта жүрген ер жетім, балам, ел қонбаса, жер жетім, хакім адал болмаса, бұқара байтақ ел жетім, бағы тайған би жетім, қатынсыз қалған үй жетім, қырға шықса белім деп, ойға түссе тізем деп, келін менен балаға қонақ болар шағыңда басыңнан бағың кеткен соң кемпір менен шал жетім дейді. Мына мен жетіммін" деді. Жоқ, айналайын, мен, енді, балаларым бар ғой, қатарым кеткеннен кейін жетім емей кіммін мен" деді. "Жетім деп соны айтады, балам. Мен сенің не айтайын дегеніңді түсіндім" деді. Мен жүрегім толқып кетті.
Бекжан Тұрыс	▶	↑апыр-ай / әлі де бар ^йекен ғой бізде ақ̊сақалдар →/ айтатын адамдар бар ^йекен ғой деп↓///	↑апыр-ай / әлі де ͡ б̊ар ^йекең ͡ ғой бізде / ақ̊сақалдар →/ айтатын адамдар ͡ б̊ар ^йекен⁀ ғой деп↓//	Апыр-ай, әлі де бар екен ғой бізде ақсақалдар, айтатын адамдар бар екен ғой деп.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уол ^йенді мен / театр башшыларына байланысты деп айта алмаймын↓///	↑^уол ^йенді мен / театр ͡ б̊ашшыларына ͡ б̊айланысты деб̊ ͡ айт'алмаймын ↓///	Ол енді, мен театр басшыларына байланысты деп айта алмаймын.
Бекжан Тұрыс	▶	↑қаржыға байланысты ^йекені ырас↓/// ↑^уөйткені / шын ғой / қәзір / төбесінде тұуы болғанмен →/ ішінде терезесінің бұуы жоқ мәденій ^уошақтардың бәрі / қаңырап тұрғаны ырас↓/// ↑кезінде ^уөзіміз сол / ауылда жүрген кезде клұубтан / қызыл ^уотау→/ іші бір жанданып тұрұушы ^йеді →/ әлгі жерден шыққымыз келмейтін↓///	↑қаржыға ͡ б̊айланысты ^йекен'ырас↓/// ↑^уөйткөнү / шын ғой / қәзір / төб̊өсүнде тұуұ ͡ б̊олғаммен →/ ішінде терезесінің бұуұ жоқ / мәденій ^уошақтардың бәрі / қаңырап тұрған'ырас↓/// ↑кезінде ^уөзүмүз / сол ауұлда жүргөң ͡ гезде ͡ клубтан / қызыл ^уотау іші →/ б̊ір жанданып тұрұуш'еді → / әлгі жерден шыққымыз ͡ гелмейтін↓///	Қаржыға байланысты екені рас. Өйткені, шын ғой, қазір төбесінде туы болғанмен, ішінде терезесінің буы жоқ мәдени ошақтардың бәрі қаңырап тұрғаны рас. Кезінде өзіміз сол ауылда жүрген кезде клубтан, қызыл отау іші бір жанданып тұрушы еді, әлгі жерден шыққымыз келмейтін.
Бекжан Тұрыс	▶	↑қәзір / ^уонда ^йешкім бас сұқпайды↓/// ↑өзүңіз айтпақ̊шы →/ халық театрлары келетін↓/// ↑біз соларға қарап / мен үйге / сол ауылға театр келе қалса →/ шешемнің ^йетегіне жабысып →// біздің үйге түспесе болмайды деп / сол халық театрларына /→ ар жағынан үшаралдың халық театры // бер жағынан нарынқолдың халық театры →/ ^уо кезде марқұм / дәнеш ағамыз келетін / үшаралдың театры↓/// ↑шіркін-ай / әндері қандай ^йеді↓/// ↑соған қарап біз сол кезден бастап / бізде бір пайда болды ғой→/ арман болды / уй / шіркін-ай / усылай↓///	↑қәзір / ^уонда ^йешкім бас сұқпайды↓/// ↑^уөзүңүз айтпақ̊шы →/ халық театрлары⁀гелетін↓/// ↑біз / соларға⁀ғарап / мен үйгө / сол ауұлға театр⁀геле⁀ ғалса / шешемнің ^йетегіне жаб̊ысып →/ біздің үйгө түспөсө ͡ б̊олмайды⁀деп / сол халық театрларына→/ ар жағынан үшаралдың халық театры ͡ б̊ер⁀жағынан нарыңқолдұң халық театры→/ ^уoлгезде марқұм / дәнеш ағамыз⁀гелетін / үшаралдың театры↓/// ↑шіркін-ай / әндері⁀ғандай ^йеді↓/// ↑соғаң⁀ғарап // біз / солгездем ⁀бастап // бізде ͡ б̊ір пайда ͡ б̊олдұ⁀ғой →// армам болдұ / ^уoй / шіркін-ай / ^уосұлай↓///	Қазір онда ешкім бас сұқпайды. Өзіңіз айтпақшы, халық театрлары келетін. Біз соларға қарап, мен үйге, сол ауылға театр келе қалса, шешемнің етегіне жабысып, біздің үйге түспесе болмайды деп, сол халық театрларына, ар жағынан Үшаралдың халық театры, бер жағынан Нарынқолдың халық театры, о кезде марқұм Дәнеш ағамыз келетін, Үшаралдың театры. Шіркін-ай, әндері қандай еді. Соған қарап біз сол кезден бастап бізде бір пайда болды ғой, арман болды, ой, шіркін-ай, осылай...
Бекжан Тұрыс	▶	↑жаңағы сіз айтқан ішкі мәденійетімізді / жаңа мен айтыбатырмын ғой → / мәселе білімнің ^йемес / сананың толықтығында деп↓/// соның ар жағы сол мәденійеттің ұшына келіп тіреледі↓///	↑жаңағы сіз айтқан ішкі мәденійетімізді / жаңа мен айтыб̊ ⁀жатырмын⁀ғой →/ мәселе ͡ б̊ілімнің ^йемес / сананың толұқтұғында⁀деп↓/// ↑сонұң ар жағы сол / мәденійеттің ұшұна⁀геліп тіреледі↓///	Жаңағы сіз айтқан ішкі мәдениетімізді, жаңа мен айтып жатырмын ғой, мәселе білімнің емес, сананың толықтығында деп. Соның ар жағы сол мәдениеттің ұшына келіп тіреледі.
Бекжан Тұрыс	▶	↑бар / аға↓/// ↑оны несіне жасырамыз↓/// ↑қәзірде ^йенді бізде жаңалық алып келгісі келеді →/ жаңалық ^уол / бізде қәзір көбінесе ^уосы бір // батыстың дүнійесіне құмар бәрі↓/// ↑кезінде біз / бір шетке барып →/ іспектакл'ді ^уойнағанбыз / сол кезде де айтқан сендер неге ^уөздеріңнің дүнійелеріңді көрсетпейсіңдер↓/// ↑біздер сендердің ^уосы бір эмоцийаларыңды / сендердің бір / үндеріңді →/ қазақтың үнін ^йестігіміз келеді →/ бұларың кімге керек сендердің деген кездер болды↓/// ↑сонда біз қәзіргі / кешегі ^уөткендеріміз қалдырып кеткен үлкен рұухани қорымыз бар ғой →// соны қайтадан жаңғыртұуымыз герек→/ жаңалауымыз герек↓///	↑бар / аға↓/// ↑^уонұ несіне жасырамыз↓/// ↑қәзірде ^йенді ͡ б̊ізде жаңалығ⁀алып келгісі⁀геледі → / жаңалық ^уол / бізде қәзір⁀гөб̊үнөсе ^уосұ ͡ б̊ір // батыстың дүн^үйөсүне құмар ͡ б̊әрі↓/// ↑кезінде ͡ б̊із / бір шетке ͡ б̊арып →/ спектакл'ді ^уойнағамбыз / солгезде⁀д'айтқан сендер неге ^уөздөрүңнің дүн^үйөлөріңді⁀гөрсөтпөйсіңдер↓/// ↑біздер сендердің ^уосұ ⁀б̊ір эмоцыйаларыңды / сендердің бір / үндөрүңді →/ қазақтың үнүн ^йестігіміз⁀геледі →/ бұларың⁀гімге⁀герек̊ сендердің дегең⁀гездер ͡ б̊олдұ↓/// ↑сонда ͡ б̊із⁀ғәзіргі / кешегі ^уөткөндөріміз / қалдырып кеткен үлкөн ^ұрұуханій⁀ғорұмұз ͡ б̊ар⁀ғой / сонұ қайтадан / жаңғыртұуұмұз⁀герек → / жаңалауұмұз⁀герек↓///	Бар, аға. Оны несіне жасырамыз. Қазірде енді бізде жаңалық алып келгісі келеді, жаңалық ол, бізде қазір көбінесе осы бір батыстың дүниесіне құмар бәрі. Кезінде біз бір шетке барып спектакльді ойнағанбыз, сол кезде де айтқан сендер неге өздеріңнің дүниелеріңді көрсетпейсіңдер. Біздер сендердің осы бір эмоцияларыңды, сендердің бір үндеріңді, қазақтың үнін естігіміз келеді, бұларың кімге керек сендердің деген кездер болды. Сонда біз қазіргі, кешегі өткендеріміз қалдырып кеткен үлкен рухани қорымыз бар ғой, соны қайтадан жаңғыртуымыз керек, жаңалауымыз керек.
Бекжан Тұрыс	▶	↑иә / бірақ соған / соны жаңғыртайық →/ соны жаңалайық деп жатқан жоқ↓/// ↑кәзір басқалай іздейді бәрі↓/// ↑синтез ^уөнер іздейді↓/// ал мынау әуезов қара шаңырақ болғаннан кейін / бізде кешегі әуезов салған / мүсүрепов салған дәстүр бар / жол бар →/ сол үлкен театр болғаннан кейін соны сақтап қалұуымыз керек қой / жаңағы біз↓/// ↑үлкен дүнійелер / қәзір / ^уосіп келе жатқан ұрпақ бағана мен айтып жатырмын →/ тарихын / тегін білмейді↓/// ↑қәзір қозы көрпеш-байан сұлуды→/ ^уолар ^йелестете алмайды →// қандай ^йекенін↓/// ↑әзірбайжан ағаларымыз кезінде қойған кезде қандай қойды↓///	↑ійәм / бірақ̊ соған / сонұ жаңғыртайық →/ сонұ жаңалайығ⁀деб̊ жатқан жоқ↓/// ↑қәзір ͡ б̊асқалай іздейді ͡ б̊әрі↓/// ↑сійнтез ^уөнөр іздейді↓/// ↑ал мынау әуөзов қара шаңырақ⁀полғаннаң⁀гейін / бізде⁀гешег'әуөзов салған / мүсүрөпов салған дәстүр ⁀б̊ар / жол бар →/ сол үлкөн театр⁀б̊олғаннаң⁀гейін сонұ сақтап қалұуұмұз герек⁀қой / жаңағы ͡ б̊із↓/// ↑үлкөн дүн^үйөлөр / қәзір /^уөсіп келе жатқан ұрпақ⁀пағана мен айтыб̊ ⁀жатырмын →/ тарійхын / тегім білмейді↓/// ↑қәзір қозұ⁀гөрпөш-байан сұлұудұ ^уолар ^йелестет'алмайды қандай ^йекенін↓/// ↑әзірб̊айжан ағаларымыз⁀гезінде қойғаң⁀гезде қандай⁀ғойдұ↓///	Иә, бірақ соған соны жаңғыртайық, соны жаңалайық деп жатқан жоқ. Қазір басқалай іздейді бәрі. Синтез өнер іздейді. Ал мынау Әуезов қара шаңырақ болғаннан кейін бізде кешегі Әуезов салған, Мүсірепов салған дәстүр бар, жол бар, сол үлкен театр болғаннан кейін соны сақтап қалуымыз керек қой, жаңағы біз. Үлкен дүниелер, қазір өсіп келе жатқан ұрпақ бағана мен айтып жатырмын, тарихын, тегін білмейді. Қазір «Қозы көрпеш-Баян сұлуды» олар елестете алмайды қандай екенін. Әзірбайжан ағаларымыз кезінде қойған кезде қандай қойды.
Бекжан Тұрыс	▶	↑бүгінгі ^йенді біз тәуелсіздікті алғаннан кейінгі →/ жаңағы сіз айтыб ^уатқан сійақты / бейнелердің бәрін біз →/шығара алған жоқпыз / жарқыратып↓///	↑бүгүңгү ^йенді ͡ б̊із тәуөлсүздүкт'алғаннаң⁀гейіңгі →/ жаңағы сіз айтыб⁀жатқан сыйақты / бейнелердің бәрім⁀біз →/ шығар'алған жоқпұз / жарқыратып↓///	Бүгінгі енді біз тәуелсіздікті алғаннан кейінгі жаңағы сіз айтып жатқан сияқты бейнелердің бәрін біз шығара алған жоқпыз жарқыратып.
Бекжан Тұрыс	▶	↑мені ^уосы бір ^уой мазалайды↓///	↑мені / ^уосұ ͡ б̊ір ^уой мазалайды↓///	Мені осы бір ой мазалайды.
Бекжан Тұрыс	▶	↑қәзірше жоқ↓/// ↑бірақ мен сол / қәзір / ^уосы бір / ұлым / саған айтамның ары қарай ^йенді →/ бір жалғасы болұу керек қой / бізде ^уөзі / интеллектұуал актерлар жоқ / ^уорыстарды қараңызшы →/ ^уол жағынан мықты ғой↓/// ↑кез келген жерде / тіпті презійденттің ^уөзін сойып салып айтатын кездері болады / ійә↓/// ↑олардың белсенділігі / ұлтқа деген жанашырлығы →/ тіл мәселесіне / басқаға келген кезде сұмдық↓///	↑қәзірше жоқ↓/// ↑бірағ⁀мен сол / қәзір / ^уосұб̊ір / ұлұм / саған айтамның / ары ⁀ғарай ^йенді →/ бір жалғасы ͡ б̊олұу⁀герек⁀қой / бізде ^уөзү /ійнтеллектүуал актерлер жоқ / ^уорұстарды қараңышшы →/ ^уол жағынан мықты⁀ғой↓/// ↑кезгелген жерде / тіпті презійденттің ^уөзүн сойұп̊ ⁀салыб̊⁀айтатың⁀гездері ͡ б̊олады / ійә↓/// ↑олардың белсенділігі / ұлтқа деген жанашырлығы →/ тіл мәселесіне / басқаға⁀гелгең⁀гезде сұмдұқ↓///	Қазірше жоқ. Бірақ мен сол, қазір осы бір «Ұлым, саған айтамның» ары қарай, енді, бір жалғасы болу керек қой, бізде өзі интеллектуал актерлар жоқ, орыстарды қараңызшы, ол жағынан мықты ғой. Кез келген жерде, тіпті, президенттің өзін сойып салып айтатын кездері болады, иә. Олардың белсенділігі, ұлтқа деген жанашырлығы, тіл мәселесіне, басқаға келген кезде сұмдық.
Бекжан Тұрыс	▶	↑^уосы бір / айтылмай жүрген дүнійелігім бар↓/// ↑^уол менің ішкі құпыйам↓/// ↑бірақ мен соны / сахнаға шығарсам деймін↓/// ↑^уоны қәзір айтып қойсам /→ ^йертерек айтұуға болмайды↓///	↑осұ ͡ б̊ір / айтылмай жүргөн дүн^үйөлүгім⁀бар↓/// ↑^уол менің ішкі⁀ғұпұйам↓/// ↑бірағ ⁀мен ⁀сонұ / сахнаға шығарсам деймін↓/// ↑^уонұ қәзір айтып қойсам →/ ^йертерег ͡ айтұуға ͡ б̊олмайды↓//	Осы бір айтылмай жүрген дүнием бар. Ол - менің ішкі құпиям. Бірақ мен соны сахнаға шығарсам деймін. Оны қазір айтып қойсам, ертерек айтуға болмайды.
Бекжан Тұрыс	▶	↑жалпы ^уөнерді ^уөмірлі ^йететін /→ шындық↓///	↑жалпы ^уөнөрдү ^уөмүрлү ^йететін →/ шындық↓///	Жалпы өнерді өмірлі ететін - шындық.
Бердібай Шалабай	▶			– Бабалардан мұра болып келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында журналист Оңғарбек Құралдың “Тіл мәдениеті” хабары. – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын, естеріңізде болса осыдан біршама уақыт бұрын “Біз қалай сөйлейміз?” деген атаумен хабарлар топтамасын бере отырып, тілдік қолданыстың кейбір өзекті мәселелері жайында бір қыдыру әңгімелер айтқан болатынбыз.Қанша жерде айтылып, қанша жерде сөз болғанымен дұрыс сөйлеу әдебі, тіл тазалығы, сөздерді орнымен пайдалану мәселелері әлі күнге күн тәртібіне түспей отыр. Сол себепті де сөздерді дұрыс айтуды, әдеби тілдің нормалары мен стильдік жүйелерді сақтауды насихаттап отыру мақсатында “Тіл мәдениеті” деген хабар ашып отырмыз, және ең бастысы әр хабар сайын ауыз-екі сөйлеу тілінде болсын, жазба тілде болсын қашан да сауатты, дұрыс жазуға, мәдениетті сөйлеуге үндеп отырмақпыз.
Бердібай Шалабай	▶			– Хабарымызға қазақ тіл білімінің айтулы ғалымдары, әдебиетшілер, ақын-жазушылар, журналисттер, жалпы тіл жанашырлары қатысып өздерінің өзекжарды пікірлерін ортаға салып отырмақ. Ендеше хабарымызға құлақтарыңыз түрік жүрсін дегіміз келеді. Бүгінгі хабарымызда тіл білімінің ақсақалы, академик Әбдуалы Қайдардың тіл мәдениеті туралы пікірін бермекпіз. Алдымен қазіргі қоғамдағы мемлекеттік тілдің ролі және тіл мәдениеті туралы филология ғылымдарының докторы, профессор Бердібай Шалабаймен өткізілген сұхбатты тыңдаңыздар. – Бердібай аға, тіл саласында еңбек етіп жүрген айтулы ғалымдардың бірісіз. Шәкірттерге дәріс беріп жүрген ұстазсыз. Сондықтан да біз бүгінгі «Тіл мәдениеті» деген хабарына өзіңізді шақырып отырмыз. Әңгімемізді қазіргі мемлекеттік тіліміздің хал-ахуалы, атқарып отырған міндеті қандай деген мәселеден бастасақ деп отырмын. Мемлекеттік тіл өз дәрежесінде қызмет етіп жатыр ма? Сіздің пікіріңіз қандай?
Бердібай Шалабай	▶			– Тіл мәселесі – қай кезде де, қай қоғамда да үлкен ортақ мәселелерінің бірі. Өйткені тіл қоғамнан тыс өмір сүрмейді. Бұл – халықтың ұлы қазынасы, әрі ұлтты тәрбиелеудің құралы. Сондықтан біздің Тәуелсіздік алуымызбен сайма-сай келетін «Тіл туралы» заңның қабылдануы, одан кейінгі біздің қоғамдағы тілдік қазіргі жағдаят, хал-ахуал қазақ тілінің мемлекеттік тіл болып қалыптасуына оның қоғамдағы, бүкіл Қазақстандағы тек қазақ ұлтының емес, барлық халықтың бір орталыққа топтасуына, бір жеңнен қол шығарып, бір жағадан бас шығарып, біртұтас ел болып, ұйытқы болуына осы мемлекеттік тілдің атқаратын үлкен рөлі бар. Сондықтан қоғамда қазір жалпы мемлекеттік деңгейде болсын, жеке әр ұжымдық деңгейде болсын, немесе қоғамдық ұйымдарда болсын, мемлекеттік ұйымдарда болсын, мемлекеттік тіл мәселесі өте қазір өткір күйінде тұр. Мемлекеттік тіл, бұл тіл саясатын елімізде дұрыс жүргізуге тікелей байланысты.
Бердібай Шалабай	▶			– Елімізде 1997 жылы 11 шілдеде қабылданған «Тіл туралы» заңда былай деп жазылған: «Қазақстан халқын топтастырудың аса маңызды факторы болып табылатын мемлекеттік тілді меңгеру – Қазақстан Республикасының әрбір азаматының парызы». Бұл жолдарды зерделеп қарасақ терең мағына жатыр. Қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде қоғамда өмірдің сан-саласында неғұрлым қолданыс аясы кеңейіп, өрісі жайыла түскен сайын оның ел жұртшылығын топтастырушылық рөлі де, сол рөльді атқарушылық мүмкіншілігі де арта түсері сөзсіз. Қай тіл қандай қоғамда болмасын топтастырушылық қызмет атқару үшін соған мүмкіндік беретіндей алғышарттар қалыптасу керек. Дәл қазіргі күні қазақ тіліне дәл сондай мүмкіншілік беретін алғышарттар бар, жасалу үстінде, қалыптасу үстінде деп айтуға болады.
Бердібай Шалабай	▶			– Жақсы, Бердібай аға, мына мемлекеттік тілдің рөлі, оның қоғамдағы топтастырушылық міндеті, парызы туралы жақсы айттыңыз. Біздің хабарымыз басында айтып өткеніміздей «Тіл мәдениеті» деп аталғандықтан, енді осы тіл білімінің немесе бір саласының – үлкен бір тармағы осы тіл мәдениеті деген тақырыпқа қарай ойыссақ деп отырмын. Жалпы сіздің түсінігіңізше тіл мәдениеті дегенді қалай түсіндіресіз? – Тіл мәдениеті дегеніміз – бұл осы ұғымның мәні екі нәрседен құралады деп айтуға болады. Біріншіден, бұл қазақ тілінің даму дәрежесі қандай деңгейде деген мәселемен байланысты бір жағы. Ол не деген сөз? Ол қазақ тілінің даму деңгейі жоғары дәрежеде болса, оның тілдік құралдардың қазақ тіліндегі, тілдік тәсілдердің жетілу дәрежесі оның ширау дәрежесінің жоғарылығын көрсетеді. Бұл – бір жағы. Яғни, қазақ тілінің өзінің бай мүмкіндіктерінің дәрежесі неғұрлым жоғары дәрежеде болса, бұл тіл мәдениетіне өте зор ықпал жасайды.
Бердібай Шалабай	▶			– Екінші, сол бай, жетілген тілді қоғам өкілдері қаншалықты дәрежеде меңгерді, қаншалықты дәрежеде меңгеріп отыр, соны қолданып отыр, пайдаланып отыр деген мәселемен байланысты. Қазақ әдеби тілінің қазіргі деңгейі, оның даму сатысы жоғары дейтін болсақ, ол көптеген әдеби тіл нормаларының шыңдалып, бекітілуімен байланысты. Мысалы, әдеби тіл нормасы – орфографиялық норма, орфоэпиялық норма, лексикалық, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік нормалар қаншалықты дәрежеде жоғары деңгейде қалыптасқан болса, нормалану дәрежелері, соны енді қаншалықты дәрежеде біз дұрыс, ұқыпты қолданып жүрміз, осы нормаларға сай тілді қалай пайдаланып жүрміз? Міне, екінші жағы тіл мәдениетінің осымен байланысты. – Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев
Бердібай Шалабай	▶			– Көрнекті тілші ғалым,белгілі түркітанушы Әбдуали Қайдар ағамыз тіл мәдениеті дегенді былайша түсіндіреді: “Тіл мәдениеті деген ұғымды өз басым тілші маман ретінде ауқымы да, мән мағынасы да, терең ұғым деп білемін. Кейбіреуі тіл мәдениетін таза сөйлеу, әдепті сөйлеу, шешен сөйлеу деген сияқты мәселелермен шектейтін көрінеді. Олай емес, тіл мәдениеті деген бүкіл тілдің болмысына, ұлттық қасиетке түгел қатысты дүние. Мысалы, бір қоғамда жасайтын ұлттың, халықтың жартысы, немесе жартысынан көбі сол тілде сөйлемей, иә болмаса сол тілді шала ғана білетін адамдар болса, ал енді екінші бір жартысы жақсы сөйлейтін адамдар болса, сол тілдің мәдениеті жоғары деп айтуға болады ма? Әрине, болмайды. Үйткені, ұлттық тілдің мәдениеті деп жалпы түрде айтатын болсақ бұл сол ұлттық тілдің өмірдің барлық саласында түгел қамтылғанда ғана, өзінің биіктік деңгейінде қолданғанда ғана, қоғамдық өмірдегі атқаратын қызметін толық атқарғанда ғана, тіл өзінің мәдени деңгейіне көтеріле алады.
Бердібай Шалабай	▶			– Ал енді жырымдалып, біреуі қазақша жақсы біліп жатса, екіншісі білмей жатса, үшіншісі бұзып айтатындар болса, осының бәрін қазақ тілінің мәдениеті жоғары деңгейде деп айтуға ауыз бармайды. Сондықтан, менің айтайын дегенім, тілдің мәдениетін көтеру деген сөз халықтың тұтастығын сақтау, біріншіден, яғни халық өзінің ана тілінде тұтастай сөйлеу керек. Әйтпесе ол әлгі жырымдалған тілді біз мәдени тіл деп айта алмаймыз. Ал қазақ халқын тіл тұрғысынан алып қарағанда тұтас па тіл тұрғысынан алып қарағанда? Қазақ халқының 3/1 Қазақстаннан тыс жерлерде жасайды. Олардың тағдыры өз алдына тарихи, басқа да саяси, әлеуметтік, мәдени себептерге байланысты солай қалыптасты, ал енді Қазақстан өзінің ішінде жасайтын қазақтардың өзін алып қарайтын болсақ, бес саусақ бірдей ма? Мысалы, қазақтың тілін барлық қазақ бірдей біле ма? Білсе де қай деңгейде? Міне, осы тұрғыдан алып қарағанда белгілі бір тіл мәдениетінің деңгейі өте төмен.
Бердібай Шалабай	▶			– Тіл мәдениетіне оның ауызша сөйлеу, яғни өзіңнің пікіріңді ауызша еркін айта білу ғана емес, ұғу да бар, біреудің айтқан пікірін терең ұғу бар. Енді екінші жағында, тілдің өз ойыңды еркін қағаз жүзінде жазып білу. Біздің қауымдағы бір байқалатын бір кемшілік – қазақ тілін ауызша сөйлеп, пікірін айта алатын жігіттер осы пікірін осы қазақша жазып беріңізші деп көріңізші, онда тайсақтай бастайды. Өйткені өзінің сауаттылық деңгейіне сенбейді, өз ойын қағазға түсіруіне, мүмкіншілігіне сенбейді. Оның себептері көп. Оның себептері мына кейінгі заманда тотолитарлық заманның әсерінен қазақ қауымының үш ұрпағы, төртінші ұрпаққа да кетіп бара жатыр бойына тіл дерті дарыған, яғни өз тілінен қашықтау, оған білуге ұмтылмау деген бойын қасиет ұялай бастады. Сондықтан бүгінгі зиялы қауымның біразы, бәрі демейік қала жағдайында тәрбие алған, қалада өскен, анау ата-бабамыздың керемет тілінің құдіретті күші оның бойына ананың сүтімен дарып, жасынан қалыптаса қоймаған азаматтар. Оларды біз айыптай алмаймыз, өйткені заманымыздың талабы сондай болды ма, ыңғайы солай болды ма ол енді заманға байланысты.
Бердібай Шалабай	▶			– Мінеки, солардың барлығы біздің ана тіліміздің өз деңгейінде, керемет, бай тіл, шешен тіл, құнарлы тіл, көне тіл. Осының өз деңгейінде сөйлеп кететін азаматтар біздің арамызда азая бастады. Яғни тілді білмеушілерден шала білетіндерің саны асып жатқа білетіндердің салмағы азая бастады. Мінеки осындай жағдайда біз ана тілімізді түгелдей мәдениеті дамыған деп айта алмаймыз”. – Қандай адамды біз "тіл мәдениеті жетілген", "сауатты сөйлей алады" деп айта аламыз. Әбдуалы Қайдар ағамыздың пікірі мынау: “Тіл мәдениеті әр азаматтың, ұлт өкілінің өзінің жеке басына да байланысты. Жеке басының тіл мәдениеті жоғары адамдар бар, әрине, мысалы ақын-жазушылар секілді. Бірақ өзінің ана тіліне деген көз қарастары төмен адамдар ол тіл мәдениетінде жөндеп сөйлей алмайтындар. Ата-бабамыздан қалған түсінік бойынша ер жігітті оның сөзінен таныған, сөз туралы, сөз құдіреті туралы қаншама керемет сөздер бар біздің халықта. Қазір қарап отырсаң кейбір жақсы-ақ сөйлеп тұрады кейде, ал екі сөздің бірінде "жаңағы, жаңағы" деген сөздерді қайталайды, ол "паразит" сөздер ғой, мысалы, осы сияқты сөздерді қайталап, өзінің ойын "енді, жаңағы" деп керемет сөйлеп тұрғанадамның аузынан екі сөзінің бірінде "жаңағы" деп сөз қайталанып тұрса, оның сөзін мәдениетті деп айту қиын. Осындай өзінің тіл мәдениетін өсіруге аса көңіл бөлу керек халық. Тілді білу өз алдына, тіл мәдениетін өсіруге, таза сөйлеуге, жүйелі сөйлеуге, логикалық сөйлеуге, сонан кейін ой-пікірін терең қып айтуға толып жатқан шарттары бар. Осыны орындай алған адамның тіл мәдениеті жоғары деп айтуға болады.”
Бердібай Шалабай	▶			– Сонымен тіл білімінің аса маңызды бір саласы тіл мәдениетіне арналған хабарымызды аяқтаймыз. Онда тілші ғалымдар, академик Әбдуалы Қайдар мен профессор Бердібай Шалабай тіл мәдениетін қалыптастыру жөнінде өз пікірлерін білдірді. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал. Сазбен көркемдеген – Марат Жұманиязов. Сау-сәлемет болыңыздар! 10. – Бабалардан мұра болып келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында журналист Оңғарбек Құралдың “Тіл мәдениеті” хабары. – Ассаламуалейкум, ардақты ағайын, қазақ тілінің білгірі, академик Рәбиға Сыздықтың «Сөз сазы» деген еңбегінде: «Сөз мәдениеті, дұрыс сөйлеу мәдениеті, сауатты жазу дағдысы дегендерді тек бөлінген сағаттың бойында ғана үйреніп шығуға болмайды. Тіл мәдениетін сөзді дұрыс қолданып, дұрыс дыбыстап, дұрыс жазу дағдысын мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап, оны бітіргенге дейін, тіпті одан кейін де үзбестен игертуді тек тіл менен әдебиет пәнінің мұғалімдері ғана емес, барлық пәннен сабақ берушілер сезініп, күш жұмсағанда ғана ана тіліміздің табиғи қасиетін, ғасырлар бойы жиналған мол қазынасын, бабалар қалдырған көркемдік құдіретін сақтай аламыз» деп жазған екен.
Бердібай Шалабай	▶			– Демек, балабақшада, мектепте, не жоғары оқу орындарында ғана емес, өмір бойы үйрене жүріп, өзімізге өзіміз сын көзімен қарағанда ғана тіл мәдениеті сақталып қалмақ екен. Қоғамымызда тіл мәдениетін қалыптастырудың өзектілігі жайында филология ғылымының докторы, профессор Бердібай Шалабай былайша ой өрбіткен болатын. – Әдетте тілдің ауызша түрі және жазбаша түрі бар. Жазбаша қолданыста біз орфографиялық нормаларды сақтауымыз керек, ал ауызша қолданыста орфоэпиялық нормаларды сақтауымыз керек. Бұдан өзге тілді қолдануда тағы бір маңызы тілдік нормалардан кем емес бір фактор – бұл қатысымдық нормаға сай қолдану тілді. Қатысымдық норма дегеніміз – коммуникативтік норма. Бұл тілдік құралдарды қандай жерде, қандай орында қалайша қолданамыз? Мысалы, тілді аудиторияда, студенттердің алдында қолдану бар, тілді әртүрлі мекемелерде, қызмет орындарында қолдану бар, тілді күнделікті қарым-қатынаста қолдану бар. Міне, сол қарым-қатынастың мақсатына сәйкес қолдану тілдік құралдарын – бұл осы коммуникативтік, қатысымдық нормаға жатады. Орнықты қолдану, жүйелі қолдану, сенің өзіңнің алдыңа қойған мақсатыңа сәйкес қолдану – бұл да әдеби тіл нормаларының ішіндегі үлкен бір салаға жатады.
Бердібай Шалабай	▶			– Тіл мәдениеті мәселесін түпкілікті шешіп тастауға бола ма? Ол туралы Бердібай ағамыздың өзі айтсын. – Тіл мәдениетінің алдында тұрған проблемалар ол ешуақыт та мүлдем жойылып кетпейді. Ол қоғамның дамуымен бірге әр деңгейде, әр сатысында алдыға жаңа мәселелер қойылып отырады. Мысал үшін, мынаны айтуға болады бір кезде тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарында осы «Мемлекеттік тіл – қазақ тілі керек пе, сол қажет емес пе, қоғамда соны орнықтыруымыз қаншалықты дұрыс?» деген үлкен талас, айтыс-пікірлер болды. Ал қазір бұл проблема жоқ. «Қазақ тілі керек пе, керек емес пе?» деген проблема жоқ. Қазақ тілінің керек екендігіне жұрттың бәрінің көзі жетті. Өз ұлтымыздан өзге Қазақстанда қазақтармен бірге қоян-қолтық өмір сүріп жатқан, қызмет істеп жатқан басқа ұлт өкілдері де бұл мәселенің қажеттілігін түсінді.
Бердібай Шалабай	▶			– Енді қазір күн тәртібінде «Сол тілді қалай пайдалануымыз керек, қаншалықты дәрежеде меңгеруіміз керек, қалай оны жоғары деңгейде тіл мәдениетінің талаптарына сай пайдалануымыз керек?» деген мәселе тұр. Осы тұрғыдан келгенде, әрине, біраз істер атқарылды тіл майданы саласында. Бірақ әлі де алда да атқарылатын міндеттер өте көп. Өйткені қазір қоғамдық дамудың саяси, экономикалық, ғылыми дамудың өте қарқынды кезеңі. Жаңа нарық экономикасы келді өмірімізге, оның заңдылықтары бар. Ғылымның жаңа инновациялық технологиялар заманы келді. Өзінің алдыға қойып отырған мәселелері бар. Міне сол талаптарға жауап беру үшін тілді де қоғамның даму дәрежесінен артта қалдыруымызға болмайды. Тілді пайдалану, қолдану дәрежемізді. Бұл тұрғыдан келгенде, әрине, қоғам алдында үлкен-үлкен мәселелер бар әлі де. Оның бастысы мен былай деп қорытқым келеді осы мәселені. Біз дамудың ғылыми-техникалық, экономикалық жағына жоғары мән берумен қатар, қоғамдағы адамдардың рухани дамуына да ерекше мән беруіміз керек, рухани әлемінің дамуына үлкен мән беруіміз керек. Өйткені техниканың, ғылымның дамуы жоғары дәрежеде болып кеткенмен, біздің рухани дүниеміз одан кем түсіп жатса, бұл – үлкен олқылық қоғамдағы. Сол рухани дүниемізді, рухани әлемімізді қалыптастыруға, дамытуға әсер ететін, бұл – тіл, әдебиет, өнер, мәдениет.
Бердібай Шалабай	▶			– Сондықтан кейбір ЖОО-да сол оқу орындарының басшылықтарының атсалысуымен, мысалы, «Абайтану» орталығы, «Абай» ғылыми-зерттеу институты немесе «Мәдени мұра» ғылыми-зерттеу институттары ашылып, жұмыс істеп жатыр. Мысалы, бұл Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінде бар, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ филология факультетінің жанынан үлкен «Абай» зерттеу орталығы құрылды. Бұның мәнісі – бұл жаңағы болашақ мамандардың, қазіргі жастардың, өзіміздің ұлттық рухани мәдениетіміздің нәрінен сусындату. Ол сусындату не арқылы? Тіл арқылы жүзеге асады. Сондықтан осы орталықтарды пайдалана отырып, тек қана гуманитарлық, филологиялық салалардағы мамандарды дайындауда ғана емес, техникалық, жаратылыстану, ғылым салаларында да оқытса, сол саланың студенттеріне осы біздің бай мәдени мұрамыздан сусындатса, бұл жаңағы айтқан рухани дүниеден кенде қалуымызды болдыртпас еді.
Бердібай Шалабай	▶			– Сонда сіздің пікіріңізше кез-келген ЖОО-да қазақ тілі сабағы өту керек пе? – Иә, қазақ тілі болғанда, қазақ тілінің мәдениеті, қазақ тілі мен өнерді, қазақ тілі мен тарихты байланыстырып, сол біздің рухани әлемімізді осы қазақ тілінде, ана тілінде оқыту. – Тіл туралы біраз толғаныстарыңызды білдіріп жатырсыз ғой. Енді нақты бір фактілерге сүйене отырып қазіргі қоғамдағы тілдің тазалығына байланысты жастар немесе студенттер арасындағы тілдік қолданыс, солардың дұрыс-бұрыстығы жөнінде айта кетсеңіз. – Иә, бұл күнделікті өмірде тіл қолданыста әртүрлі жағдайлармен бетпе-бет кездесіп отырамыз күнделікті өмірде. Жалпы тіл ұлттың қазынасы болғаннан кейін, ол керемет біздің рухани байлығымыз болғаннан кейін, оны ұқыпты пайдалануымыз керек. Оны мүмкіндігінше шұбарламай әрі стилдік жағынан, әрі әдеби нормаға сай келуі тұрғысынан біз бұны күнделікті өмірімізде еш уақытта ойымыздан, санамыздан шығармай, өзіміздің тіл қолданысымызда осыны ескеріп, соны жүзеге асырып отыруымыз керек.
Бердібай Шалабай	▶			– Мысалы мен сенің айтқан сұрағыңа байланысты бір-екі жағдайды айтқым келеді, ой бөліскім келеді тыңдарманмен. Қазіргі мысалы радиода, телеарналарда құттықтау бағдарламалары бар. Сонда, мысалы, өздерінің сәлемін жеткізіп хабарласушы тыңдармандар, иә, көрермендер өздерінің құттықтау сәлемдерін жолдап жатады. Сол кезде мынандай сөйлемдер олардың ауыздарынан шығып жатады, мынадай оралымдар, мен жалпылама былай айтайын: «Менің анам бар еді, оның бүгін туған күні еді, соны құттықтағым келіп еді» деген оралымдар. Осы өткен шақ тұрғысында «бар еді», «құттықтағым келіп еді» деген құлаққа кішкене жайсыздау естіледі. Олай емес «Мен анамды бүгінгі туған күнімен құттықтаймын, осыған сіздерден өтінемін жақсы бір ән берсеңіздер, туған күніне арнап үлкен бір сыйлық жасағым келіп отыр» осы шақта тікелей өзінің арнауын жолдау керек сияқты. Ол бір адамға бұл дүниеден өтіп кеткен адам сияқты әсер қалдырады. Міне, осындай тіл оралымдарына көңіл бөлу қажет сияқты.
Бердібай Шалабай	▶			– Немесе мынау көшеде, автобустарда бәріміз де жүреміз аялдамаларды хабарлаған кезде құлағыңды түрсең, орысша айтып жатады аялдамаларды: «Келесі аялдама Абая деп мысалы, Абаядан түсетіндер дайындалыңыздар!» дейді. Осы дұрыс па? «Абая», «Гагарина» деп сөйлеген – қазақ тілінің заңдылығына мүлде қайшы. Бұл – орыс тілінің родительный падежінің жалғауы. Білмеймін осы кондукторлардың қалай ұқпайтындығына түсініп болмайды. Әбден миларына сіңіп кеткен осыны «Келесі аялдама - Абай көшесі, түсуге дайындалыңыздар» деп айтуға болады ғой. – Біз өзіміз күнделікті сөзімізге кейде есеп бермей, оңды-солды сөйлеп жатамыз. Ол жайында тілші ғалымның пікірі мынау: – Күнделікті сөйлеген сөзімізде абайламай көпшілігіміз орысша сөздерді араластырып қолданамыз «Келесі субботада үйге барамын» деп мысалы. Немесе «аялдама» дегенді «остановка» деп сөйлей береміз.
Бердібай Шалабай	▶			– «Звондаймын телефонмен» деп айтамыз. Адамдар өздерінің сөйлеген сөзіне мән беріп, «осы дұрыс па, осы тіл шұбарлау емес пе, өзінің қазақ тілінде қолдануға болмас па екен» осындай сөздерді деген ойға келсе, бәріміз де орысша сөз араластырмай сөйлеуге ұмтылсақ, бұл да біздің тіл мәдениетіне қосқан үлкен үлесіміз болар еді. «Телефон соғам», «қоңырау шалдым» немесе «келесі аялдама – қандай аялдама, айтыңызшы?» деген сияқты қолдануға болады ғой. Міне, осыған тек көңіл бөлу жағы жеткіліксіздеу ме деп ойлаймын. Сосын мынау кейбір жастардың сөзінде артық қосымша қосып айту бар. Мысалы, «Мына автобус Саяхатқа барады ма?» деген сияқты. Осындағы «-ды» басы артық. «Бұл автобус Саяхатқа бара ма?» Дұрысы – осылай ғой. «Келеді ме», «айтады ма», «бара ма», «келе ме?» әдеби нормасы – осылай ғой.
Бердібай Шалабай	▶			– Жалпы осы сіз айтқан мысалдар немесе осы тақылеттес біздегі шұбарлау сөздер дейміз бе, қанша жылдан бері айтылып келе жатса да, біздің қоғамда әлі күнге дейін қалмай келе жатыр? Жалпы, Қазақ радиосы болсын, немесе тілші ғалымдар болсын, көзі ашық, көкірегі ояу ұлтжанды азаматтар қай уақытта да, жүрген жерінде де, меніңше, осы тіл мәдениетін, тілдік нормалардың сақталуын, әдеби нормалардың сақталуын міндетті түрде айтып жүру керек сияқты? – Әрине, айтып жүру керек және ол үнемі басты назарда болу керек. Өзінің сөйлеген сөзіне өзі үңіліп, тыңдап, мән беріп отырса, оп-оңай тіл мәдениетінің нормаларын сақтауға болады, жатық, әдемі сөйлеуге болады. – Әңгімеміздің соңында жалпы радиотыңдаушыларға қандай тілегіңіз бар? – Тіл – бұл біздің керемет ұлттық байлығымыз.
Бердібай Шалабай	▶			– Байлықтардың ішіндегі ең зоры осы – тіл байлығы. Біз атадан мұра болып келе жатқан үлкен рухани дүниеміз – тіл, ана тілі, қазақ тілі, мемлекеттің тілі, осы тілді біз абайлап қолданайық. Оған өзіміздің кәдімгі ішімізден шыққан төл нәрестеміз сияқты мәпелеп, үлкен бір қызығушылықпен, оны бұзуға, оны шұбарлауға жол бермей, жақсы қолдануға тырысайық дегім келеді. Өйткені тіл – бұл халықтың беті, халықтың айнасы, халықтың бай мұрасы. Келесі ұрпаққа сол бізге ата-бабаларымыз осындай керемет бай мұраны жеткізді ғой, қалдырды ғой біз де келешек ұрпақтың алдында сол міндет-парызымызды орындауымыз керек. Сол асыл күйінде, одан да жетілген, дамыған, аса қуатты, бай тіл ретінде келесі ұрпаққа біз мұра ретінде қалдыруымыз керек. – Филология ғылымының докторы, профессор Бердібай Шалабайдың осындай тоқтамды тұжырымымен хабарымызды аяқтаймыз. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Нұрмат Талғатұлы. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар!
Бердібек Соқпақбаев	▶			- Өмір құбылыстарын қаз-қалпында шынайы суреттеу, жазушының табиғи талантына байланысты ғой. Бердібек Соқпақбаев туған топырағынан жалған жазуға жоқ, өзі бастан кешкен оқиғаларды қаз қалпында оқырмандарына жеткізе білген жазушы. Ол сұхбат беруге жүгірмейтінді, сондықтан бұлар Бердібек ағаның “Алтын қорда” сақталған сыр-сұхбаты аздау екен. Мына бір өзі жайындағы әңгімесі бір мың тоғыз жүз жетпіс төртінші жылы таспаға түсіпті. - Менің алғашында балалық шаққа саяхат дитін атпен кітабым бар. Ол кітапты кейін "Бастан кешкен" дейтін атпен толықтырып қайта жаздым. Бұл мемуарлық кітап, яғни өзімнің балалық шағым.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Ал енді, жазушы болсам деген арманым, мен өзім со кітабымда жаздым, үшінші, төртінші кләстардың тұсында өлеңдер жазатын едім. Яғни, со кезден, со жазушылыққа деген қызығушылығым болуға керек. Өнеге ұстайтын жазушы деген ол көп, бірақ, менің бала кезімде біраз жазушылардың шығармалары бізге етіңкіремей жүрді. Оның бәрі себептер болд тарихи. Ал, о кездегі біз кітаптан оқып жүретін жазушылардың ішінен Мұхтар Әуезовті, Ғабит Мүсіреповті, Сәбит Мұқановты, міне осыларды біз өте қызығып оқушы едік. Классикалық әдебиеттен ол кезде қазақ тіліне ауыстырғандар аз болатын, сондықтан әгі, бірлі-жарым “Қазына аралы”, “Робинзон Крузо” секілді кітаптарды, о кезде енді қолдан қолға тигізбей оқитынбыз.
Бердібек Соқпақбаев	▶			- Мектеп қабырғасында жүргенде Бердібек Соқпақбаев та өлең жазды. Оның алғашқы өлеңі газет бетінде басылғанда, шын қуанған, ол бастапқыда ақындық жолды таңдаған болатын. Алайда, оның жазушылық қыры басымдау еді. - Мен өзім жетім болдым, бірінші кләсста жүргенде шешем өліп қалды. Сол, кейде өзім ішіме шешемді сағынғандағы қайғымды, өзім бір оңашада отырып өлең етіп жазушы едім. Ол өлеңнің қандай түрде екені қазір сақталған жоқ әрине, бірақ сол ойлаймын, қазақтың мына жоқтау өлеңдерінің сарымды болу керек, сондай сарымда да шешемді жоқтау өлеңдерін шығарушы едім. Өзі адамның творчествалық өсуі, оның бәрі бір күні бұрын жоспарлануымен болмайды. Мен бір прозаға ауысайын деген жоқпын.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Кейін осындай студент кезімде бір жағы өлеңді жазып, бір жағы проза жазып жүрдім, кейін сосын прозаға көбірек ауып кеттім. Оның өзінің енді психологиялық себептері болуға керек. Кейбір мәтериалдар, мисал мен ана көбінесе өзімнің өмірімді жазамын, соның бәрі өлеңнен гөрі мына қара сөзге, деталдарын жаңағы қалтырмай айтып беру тебініп тұрған сияқты болып тұрад. Сондықтан мен өлеңнен гөрі, прозаға осы менің мәтериалдарым жетіліп алып барады-ау деп ойлаймын. Ең тұңғыш жазған шығармам, со өлеңдерім болу керек. Ал, енді оның ішінде жарық көргені ең тұңғыш рет, соғыс кезінде, осы қырық екінші жылдың ұмытпасам май айында, “Май келді” дейтін өлең жаздым.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Өл өзіміздің Нарынқол ауданының “Советтік шекара” дитін газетінде басылды. Менің ең тұңғыш баспада басылған өлеңім осы. Ол кезде мен тоғызыншы класста оқушы едім. Газеттің со күнгі өмірі қолыма тигенде жер көкке симағаным, ол енді айтпаса да белгілі. Өзі екі-ақ па, үш-ақ па шұмақ өлең еді. - Бердібек ағаны балалар жазушысы деп жүрміз ғой, онымыз орынды шығар. Бірақ кімге арнаса да, шығарманың шынайы шыққаны абзал. Бердібек Соқпақбаевтың шығармаларында осындай шынайылық бар. Оның көп шығармаларындағы басты кейіпкері - өзі. - Осы "Өлгендер қайтып келмейді" романы белгілі бір дәрежеде мисалы “Балалық шаққа саяхаттың” жалғасы деп айтуға болар еді. Бірақ мен бұл кітапта біраз ойдан да қосқан жағдайларым болды.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Содан кейін жаңағы өзім білетін адамдардың кейбіреуін мақтаймын, ептеп, әй мақтаған адамдардың әрине аты-жөнін алуға болад, кейбір адамдарды сынап кетемін, ол адамдар кәзір бар, олардың бала-шағасы бар. Сондықтан, мен енді, менде адаммын, жәңәгідей туысқандарға кішкене жаман көрінбес үшін, мен бұл "Өлгендер қайтып келмейдте", "Балалық шаққа" сияқты тура өмірді сол күйінде алып қойған жоқпын. Мұнда ойдан қосу, өзгерту, адамдардың атын өзгерту сияқты жағдайлар көп болд. Бұны енді мемуар деп айтуға бола қоймайды. “Алыстағы ауылда” дейтін кітабым менің ееең алғашқы жазған прозалық шығармаларымның біреусі еді. Мен бұл кітапты кейін қайта басқан емеспін. А бірақ осыны жұрт кішкене ұмытпай айтып жүрет ылғи, а менің өзім осы кітап онша ұнамайтын сияқты.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Оның ішінде анау Сережа дейтін бала бар екені рас, ол тура ойдан, қиялдан алынған герой. Әйтпесе ондай біздің ауылда болған емес. - “Менің атым Қожа” повесі Бердібек Соқпақбаевтың артына өшпес із қалдырған шығарма. Оны оқыған сайын, оқи бергің келед. Сондағы Қожаның кейбір қызықты бастан кешкендері Бердібек ағаның қиялынан туған емес, шынайы жазылған. - Ал енді “Менің атым Қожа” дейтін, өзі жазушы аз жазад, көп жазад, соның ішінде бір сол жазушының аты аталғанда қоса ойға түсіп тұратын бір шығармалары болад. Менің біраз повестарымның ішінде осы Қожаны жұрт көбірек білед. Бұл өзі көп тілге аударылып кетті. Ал енді, осының да уақиғасында, желісінде осы менің өзімнің басыма байланысты нәрселер бар.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Бірақ, оны енді өмірбаян кітап деп айтуға болмайды. Қожаның хәрактірі сияқты хәрақтірді осы менің өзімде, кішкене мектепті шулығандау болушы едім. Бұзақылық шулығандық емес, әйтеуір тыныш жүре алмай, ылғи бірдеңеге ұрынып, ана Қожа құсап. Сондықтан, осының өзі белгілі бір дәрежеде менің өзіме келіңкірейтін болу керек. Бірақ бұның жалпы уақиғасы, барлығы бұл да ойдан шығарылған. Мен бұл кітапты мың тоғыз жүз елу бесінші жылы, Мәскеуде жоғарғы әдеби курс дейтінде оқып жүріп жаздым. Өзі тез жазылды, бір үш-төрт айда жаздым. Содан кейін со қазақша шықты, сосын басқа тілдерде кетті.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Анау Жанар дейтін, дәп Жанар деген қыз болмаған шығар, бірақ, мен кләсстас бір жақсы көрген қыздарым болып ед бала кездерде. Ол бір балалық, былай әгі сүйкімділік сияқты. Біз соғысты көрдік, басқаны көрдік, сондай аумалы-төкпелі замандар көп болд та, о қыздар әрқайсысы өсіп, әр жаққа әртүрлі тағдырмен кетіп қалд. Мінекей, содан түскен бір қиял болу керек қой деп ойлайм. Әйтпесе, тап Жанар деген, сол атты қыз болған емес. - Жазушының “Он алты жасар чемпион”, “Менің атым Қожа”, ”Балалық шаққа саяхат”, ”Қайдасың Гауһар” және басқа да еңбектері еліміздің түкпір-түкпірінде оқырмандардың сырласына, бағыт-бағдар берер рухани қазынасына айналды.
Бердібек Соқпақбаев	▶			- Жазушыны ешкім ешбір мектепте дайындамайд. Шопыр дайындаған сияқты, болмаса әгі, инженер дайындаған сияқты. Әркім әртүрлі, көп салалы жолмен келед жазушыға. Атақты Максим Горький менің мектебім дегенде, ол со кездің жазушылық мектебін айтып отыр. Менің университетім дегенде, өзінің жазушы болған университетін айтып отыр. Яғни, өмір Горькийді жазушы жасад, ол басынан кешпегені жоқ, сондай адам. Ал енді, оқып жазушы болатындар да бар, сондықтан пәлендей бір жазушы болу үшін, мынандай адам болу керек деп, мен өзім білмеймін. Бұл өзі адам талантына байланысты, табиғаттың беретін бір сыйы болу керек қой деп ойлаймын. Шығарманың жақсы болуы, жаман болуы, ол оның ішіндегі, мен айтар едім, шындыққа байланысты.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Егер сіздің көңіліңізді толқытатын нәрсе болса, сіз соған қиянат істемей жазып берсеңіз, ол шығарма қалай да жұртқа ұнайд. Менің өзімнің позициям сол. - Кәзіргі ұрпақ кітап оқымайтын болды. Кезінде Бердібек Соқпақбаев ағамыз кітап оқымаған баланың зердесі байып, көңілі көкшиіп өспейд деген екен. Осы бір сұхбатында ол балаларды кітап оқуға шақырыпты, соны тыңдай отырайық. Жазушының бұл ақыл-кеңесі аз да болса, септігін тигізер деген ойдамыз. - Балалар, мен сендерге кітапты сүйіңдер деген сөзді бұдан бұрын мың рет айтылған сөз айтқым келед, кітапты сүйіңдер. Кітап сендердің ееең үлкен ұстаздарың, ал кітапты көп оқысаңдар, әр салада оқысаңдар, ол өз сендер көкіректеріңде таланттарың болса, ол өзі алып барад апаратын жерге.
Бердібек Соқпақбаев	▶			Бұл бірінші кеңесім. Сосын екінші кеңесім, өлең жазғыларың келсе, қара сөз жазғыларың келсе, ұялмаңдар. Анау балалар жас кезде өзіміз, мисал өзім солай ойлайтынмын. Жазған өлеңдерімді біреуге көрсетуге ұялшақ болатынмын, біреу ақын деп айтса меніңде мінімді айтқандай, мені қорлағандай шамданып қалатынмын, осының бәрі керек жоқ нәрсе. Сондықтан, сендер ұялмаңдар, жазыңдар жазғыларың келген нәрсені. Ол жазуда мына басқа өнер сияқты әбден еңбектенуменен, жаттығуыменен ғана қолға түсетін нәрсе. Сондықтан, кейін бір өскенде пірақ жазып тастаймын деп ойламаңдар, ол жаттығу болад сендерге, үйрену болад. Ал жазушы болам дегенге менің екінші кеңесім осы. Жазу керек, нені болса да жазу керек. - Жазушы Бердібек Соқпақбаевтың дауысы қазақ радиосының “Алтын қорынан” алынды.
Береке Керімқұлов	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассаламуалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілетін хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. Бұл хабарымызда ауыл азаматы сөз алмақ. Алматы облысындағы Талғар ауданының тұрғыны Береке Керімқұлов бізге бүгінгі ауылдағы қазақ тілінің хал-жағдайы туралы айтып бермек. Қане, тыңдап көріңіздерші. – Осы ауыл тұрғындары қазір қалай сөйлеп жүр? Ауыл мектебінің оқушылары қалай сөйлейді? Аға, сіз енді тура ауылдың ортасынан келдіңіз ғой. Жалпы тұрғындар өзі қалай сөйлеп жүр?
Береке Керімқұлов	▶			– Бір саланың белгілі маманы болмағаннан кейін ол мамандық, сала жөнінде жаңағыдай бүге-шүгесіне дейін айтып беру қиын, әрине. Бірақ та мынау мектеп жөнінде, мектепте оқытылатын пәндер жөнінде, мысалы математика, география, болмаса физика пәндерін алатын болсақ, ол жөнінде шәкірттердің білімін тексеру үшін маман болу керек. Физик болу керек, географ болуы керек дегендей. Ал мұнда арнайы мамандықты қажет етпейтін, меніңше, екі пән бар. Ол, меніңше, әдебиет пен тарих. Кім кімнің де сол алғашқы жағдай танысып, бес-алты ауыз сөзінен кейін-ақ, жаңағы сөйлесіп отырған адамыңыздың ақыл-ой, ойлау деңгейін шамалауға болады, меніңше. Ал енді оның ар жағында тарихи білімін, болмаса жаңағыдай әдеби шалымын айтып отырған жоқпын, жалпы сөз саптауын әңгіме желісінен дегендей, ол адамның шама-шарқын бір шамалауға болады. Бізде соңғы уақытта баспасөз газеттерде жатып келіп қаланы төмпештейміз. "Пәленбай жер қазақшаға ауысты, пәленбай жер неге ауыспай жатыр қазақшаға деп, кәдімгідей осы өкпеміз қара қазандай болады. Ал енді менің өзімнің байқауымша, тек газетке мынадай бір деген рубрика беріп қойғанның да зияны жоқ «Қазақшаң қалай, ауылым?» деген сияқты.
Береке Керімқұлов	▶			– Осы қазақшаның, меніңше, ауылда да сол көмескі тартып бара жатыр. Өйткені қазақ айтады: «Сақал-мұрт – беттің көркі, мақал-мәтел – сөздің көркі» дейді. Мақал-мәтелді айтып жатқан ешкімді естімейміз осы күнде. Ал бір нәрсені айтатын болсақ, мысалы, міндетті түрде жаңағыдай мақал-мәтелмен сөйлесең, «айналайын, не мақалдап-мәтелдеп тұрсың, не айтшы, не керек еді саған?" – "Төтесін айт» дейді ғой. – "Төтесін айтшы, не ол мыңқылдап тұрсың", – дейді. Ал енді соның өзі біз қазақ деген ол сөйлей де білген, тыңдай да білген. Шынында да қазақтың әр сөзінің құрып кеткенде он баламасы бар. Ал енді бізде сол "алды", "келді", "берді", "кетті", "ішті", "жеді" тек осындай болып бара жатыр. Мысалы, баяғы бала кезімізде еститін едік: біреуге бір жұмыспен келсе, оны толық, болмаса жаңағыдай өзінің ойын сездіру үшін, болмаса өзінің көзқарасын білдіру үшін «ол былай ғой», не болмаса «мен былай ойлаймын»деп айтып жатпайтын еді. Сол малға жұмсаған баласының қимыл-қозғалысына риза болмаса «еее, қайтесің, қой көрмеген қуалап жүріп өлтіреді» деген деп бір қояды. Ал сонда оның тұп-тура баласына айтқан ештеңесі жоқ.
Береке Керімқұлов	▶			– Бірақ түсінікті, баласының жаңағы қимыл-қозғалысына риза болмағандығы. Сол сөз де жеткілікті. Оны әкесі не "мынау үшін айттым?" деп айтпайды, баласы "мынаны неге айттың?" деп айтпайтын еді. – Сонда мақалды түсінбейді. Сөздің құдіретін, сөзің мәнін ұқпайды деген сөз ғой. – Сол кішкене сұйылып бара жатыр ма деймін... – Демек, "Алдыңғы толқын ағаларымыз қалай жүріп бара жатыр?" деген сұрақ өзінен-өзі туындап тұрған сияқты. – Енді ол солай да болар, бірақ біздің алдымыздағы ағалар, меніңше, қандай тақырып та болмасын, жазудай-ақ жазды. Неше бір тарихи тақырыпта, басқа да. Бұл енді қазақ тілімізге сол мемлекеттік қажеттілікті туғыза алмай отыр ғой деймін, болмаса туғызбай отыр. Мысалы, әлгі шалдардан еститін едік переселендер дейд, болмаса мына кейінен мына Кавказдан ұлы жер аударуда тау халықтарының жаңағы қоныс аударып кезінде, солардың қазақша білмейтіні жоқ. Өйткені оларға қажет болды, тіпті әрі-беріден қай нәрсе де қаншалықты қажет, содан барып шығады. Бізге де орыс тілі қажет болды, біз үйрендік, меңгердік.
Береке Керімқұлов	▶			– Оларға қазақ тілі қажет болды, ешкім де зорламай-ақ, желкелемей-ақ үйреніп алды. Тіпті осы күнде қазақты жаңылдыратындар көп олардың ішінде. Ал сол сияқты қазақ тіліне деген де қажеттілік болатын болса, тап бүйтіп күңіреніп, күрсінбейтін едік. – Енді сонда ауылдық жерлерде де ісқағаздары болсын, барлығы болсын сонда орыс тілінде жүргізіле ме? Сонда қандай қажеттілік керек? – Қажеттілік болғанда осы уақытқа дейін, осындай кішкене «Ауру батпандап кіріп, мысқалдап шығады» дейді. Ал сол мысқалдап шығатын дүниенің өзіне кәдімгідей орысша айтқанда "интенсивный", қазақша айтқанда кәдімгідей бір ем-домның өте бір жақсы түрі керек қой. Бізде сол жетпей жатыр ғой деймін. Ал бұл мәселе, меніңше, мектептен басталуы керек әдебиет пәнінен. Мен баяғыда мен өзім қызық үшін барып тыңдағанмын сабағын. Осы Алматы облысының мынау Балқаш өңірінде бір әдебиет пәнінің мұғалімі болды, Маданова деген. Сонда жаңағы кісі оқушыларына былай сабақ жүргізеді екен. Екі топқа бөліп қояды оқушыларды. Қазақтың жаңағы екі жолдан тұратын, төрт жолдан тұратын мақал-мәтелдер бар ғой солардың алғашқы екі жолын бір жақ топ айтады жұмбақ есебінде, екінші қалғанын екінші жақ айту керек.
Береке Керімқұлов	▶			– Тағы да: «Өз ойыңды тұспалдап жеткіз!» деп тапсырма береді екен. Сен мысалы әлгі өзің кішкене жаңағы «Баяу жүресің, жай жүресің, сол мектепке жеткенше ертерек шығып, жаңағыдай кешігіңкіреп қалдың» деп айту үшін, ол оқушы жаңағыдай «Апай, Шабан үйрек баяу ұшады дегендей" деп бастағаны есімде. Ал енді қазір мектепте қазір бізде ең мықты мұғалім болып есептелінеді, кім жаңағыдай бүгінгі тапсырманы бастан-аяқ айтып шығады, сол мықты әдебиетші деп есептеледі. Ай, айналайын-ау, оны магнитофонға жазып қой, ол да айтып шығады ғой. Бастан аяқ, үтіріне дейін қалдырмайды. Ол үшін бес жыл оқып қажеті не? Ал мұғалім деген ол жан-жақты хабары болу керек, мысалы сол өткеннен-кеткеннен мысал келтіріп. – Сол тақырыптың мәні, маңызы жөнінде не береді, қандай тәрбиелік-тәлімдік маңызы бар? – Міне, соны жеткізіп айта алмай отырмын ғой. Міне, Оңғар бауырым, міне, дұрыс.
Береке Керімқұлов	▶			– Оның жаңағыдай оның сол кездегі атқарған рөлі мысалы, уәде, сенім, сол берген серт, оның жаңағыдай халықтың өмірінде атқарған ролі, соның бәрін жаңағыдай айтып, қамтып, айтып түсіндіріп, мысалы, әлгі поэмалардан үзінді келтіріп, сүйтіп кететін, жатқа айтатын мұғалімдерді де көргенбіз, кезінде ғой енді, ертеректе ғой енді. Ал қазір жаңағыдай кім бастан аяқ айтып шығады, соны мықты мұғалім деп есептейді екен. – Аға, сөзіңізді бөлейін. Мынау қазір қазақ кітап оқымайды, теледидар көреді, газет-журналдың өзін қарамайды деген сөздер, пікірлер көп айтылады. Енді қазақтың қаймағы ауылда ғой. Ауылдан келіп отырсыз. Осы ауылдың қазағы кітап оқи ма? Жалпы кітапхана бар ма ауылда? – Ауылда кітапхана бар. Бірақ енді сапырылысып кітапқа таласып жатқан адамды көрген жоқпын. Оның үстіне, кейінгі уақытта мына жаңа басылымдар болмай да кеткен болар, сол болған басылымдар түспейді ауылдың кітапханасына. Ал сол енді негізінен теледидар көретін болар.
Береке Керімқұлов	▶			– Сонда көретіндері – Айтыс, «Тамаша». Ал енді мынау Астанадағы зиялы қауымның не деп жүргенін білмеймін, мен болсам «Тамашаға», өткенде қай жерде де, мынау әлгі "Тамаша", тағыда болмаса мынау әлгі өнер жұлдыздарына билет алып беру, солардың концертіне билет алып беру, дәстүрге айналыпты ғой. Естуіміз бойынша. Ал егер енді мен сөйтіп біреу маған билет алып беріп жатса «Тамашаға», мен келінімді ертіп бармас едім "Тамашаға". Болмаса қызымды ертіп. Бұл біздің «Тамашада» тек төменгі жақтан басқа әңгіме айтылмайды ғой. Білмеймін әр-беріден кейін, ол қашаннан бері күлкі әдетісіне айналып кетті? Ал соған ең бір қызығы сол «Тамашаның» авторларының жаңағыдай бір өресінің тарлығы, қиял ұшқырлығының бір шабандығы деп алайық. Ал енді айналайын-ау, залда отырған мыңдаған халыққа не болды соншалықты өңеші жыртылғанша күліп. Тек әр-берден кейін күлетін нәрсе емес қой ол. Тегі анау келініңмен бірге отырсың, қызыңмен бірге отырсың, әр-берден кейін ұялып шығып кететін нәрселерді айтады.
Береке Керімқұлов	▶			– Теледидарды көріп отырып ұяламыз біздер. Ал, ал. Көзбе-көз бақырайып көріп отырып емес. "Тамашаның" тәрбиелік мәні бар, хабар деп есептеледі ғой «Тамаша». Өйткені жаңағыдай әлгі жаманды сықақ қылады, сынайды, мінейді дегендей. Ал, сондағы «Тамашамыздың» ұсқыны жаңағы. Оған күлу емес, оған тек айтар едім сол бүкіл халық болып, байкот жариялап шығып кету керек ондайдан. Ал бізге күн өткен сайын тек соған мәзбіз. Сол төменгі жақтан басқа күлетін ештеңе қалмады енді. Содан кейін жалпы халықтың ынтасы төмендеп кетті тілге деген. Ана бір баладан сұрап көрсем, баяғыда бізде эпостар оқытатын еді. Бұл Қобыланды батыр, Ер Тарғын, Орақ-Мамай деген сияқтыларды сол бала кезімізде оқитын едік әндетіп тұрып. Өткенде бір баладан сұрасам, енді сендерде қалай десем "Орақ-Мамайды" білмеймін дейді, "Қарақалпақ Қобыландыны» білеміз енді оны дейді. Сонда "қарақалпақ" дегенге, иттің баласы "қара қалпақ" емес «Қара Қыпшақ Қобыланды», "әй, иә-иә, "Қара Қыпшақ", "Қара Қыпшақ" дейді. Ал енді осының өзі сол эпосыңды білмеймін енді, оны енді мен мұғалім сүйтіп атты деп үйретпеген болар, ал бірақ сол эпосты оқыған бала жаңағы жерде ғой бір кішкене есінде бірдеңе қалсын деген бала «қарақыпшақ» пен «қарақалпақты» шатастырып алмайды ғой енді ол.
Береке Керімқұлов	▶			– Бұның бәрі жаңағы кітап оқымаудан келіп шығып отыр ғой. – Әрине, содан. Мынау біздің әдебиетімізге деген, басқа да басқа жағдайдың өзі тілімізге деген сұраныстың төмендігінен бұл. Басқа ешқандай да емес. – Тілді сақтап отырған ауылдың өзі тілдері жұтаң тартып бара жатыр дейсіз. Енді осыны көтерудің қандай жолдары болу керек? Сіздіңше осыны қалай жөндеуге болады? Тілімізді дамыту үшін, құнарлылығын сақтау үшін, оның көркемдігін арттыру үшін дегендей. – Қажеттілік арту керек. Үгіт-насихаттан қазақ тілі көктеп кететін болса, қазақ тілі әлдеқашан зәулім ағаш болып кететін еді. Үгіт-насихаттан ештеңе шықпайды. Қажеттілік туғызу керек. – Дұрыс, рахмет, Аға! Бізге уақытыңызды бөліп, «Біз қалай сөйлейміз?» хабарының тыңдаушыларына тілдің жайын, ауылдағы тілдің проблемасын әңгімелеп бергеніңізге көптен-көп рахмет!
Береке Керімқұлов	▶			– Осымен қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдармен берілген хабарын аяқтаймыз. Онда Алматы облысындағы Талғар ауданынан келген азамат, ауыл тұрғыны БЕРЕКЕ КЕРІМҚҰЛОВпен өткізілген сұхбатымызды тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше күн жақсы болғай!
Бибігүл Жексенбай	▶			А биылғы ыы бәйгеге ұсынылған еңбектердің барлығы өте қомақты, өте салмақты деп айтуға болады. Ыы, қуанатыным, мысал бір неше жыл болып жүрмін, салыстырмалы түрде қараған кезде, біздің ыы телевизия саласына, телевизия өнімдерінің өте жоғары деңгейге көтерілгендігі. Бұл ыы теле өнімдерінің арнасында халықаралық деңгейдегі, ыы еңбектердің пайда бола бастағандығы, яғни бізде жасалып жатқан дүниелердің көпшілігін шетелдік іі әріптестерімізге, шетелдік телеарналарға сатуға болатын деңгейде екендігі.
Бибігүл Жексенбай	▶			Ыы енді, жекелеген ыы біздің әріптестеріміздің кандидатураларын қарайтын болсақ, ыы биыл біз ыы үлкен пікірталас тудырғаны, мысал жекелеген журналисттер арасында, жекелеген тележүргізушілер арасындағы, ыы режиссерлер арасындағы еңбекке байланысты. Аа, бұл жерде мм жюри мүшелерінің ерекше назар аударғандығы, біздің соңғы жылдары жоғалып бара жатқан аа мамандық - сарапшылық. Телевизия, тележурналистиканың арасындағы сараптама жасайтын әріптестеріміздің азайып бара жатқандығы және оған назар аударылмай келе жатқандығы.
Бибігүл Жексенбай	▶			Сол ыы, сондайды болашақта аа болдырмау үшін, жас журналисттердің арасындағы сараптамаға, яғни ойланатын, ойландыратын дүниелерді жасауға, қызығушылығын ояту мақсатында, біз аа өз дауысымызды осы сараптама саласына көп жылдан бері еңбек етіп жүрген әріптестерімізге бердік. Менің ойымша, өте қызу пікірталас болды. Әр номинация бойынша аа ең мықтыны анықтау оңай болған жоқ. Менің ойымша, аа біздің жасаған дауысымыздың, біздің жеңімпаздарды анықтағанымызбен көпшілік көрермендер, көзі қарақты көрөрмендеріміз келісетін болад деп ойлаймын.
Бибігүл Жексенбай	▶			Біз бұл жерде, әрине интернетте көп дауыс жинаған, немесе жеңіл-желпі, әр-түрлі іі бағдарламалар арқылы рейтингке ие болған жағына ғана қараған жоқпыз. Жалпы, ұлттық сананы өзгерта алатындай, халықтың ыы сананың, халықтық сананы жоғарғы деңгейге көтере алатындай, көшбасшы болатындай жобаларға көп назар аудардық. Яғни, мағынасына, мәніне және тек қана Қазақстан емес, шетелдік телекөрермендердің де көңілінен таба алад деген жобаларға назар аудардық.
Бибігүл Жексенбай	▶			Сондықтан да, әрине өкпе де көп болад, оған да біз білеміз, ііі бастысы біз ойлаймын мақсатымыз бәсекелестікті жоғары деңгейге көтеру және оны сапалы дүниелер жасауға насихаттау, соған итермелеу. Болашақта да бұл ыы премиямызды, бәйгеміз жалғасатын болса, мен әріптестеріме осы біздің жюри мүшелерінің назар аударған дүниелеріне тағы да бір көңіл бөліп, халықтық… Тек қана көңілінен ғана емес, жалпы рухын көтеретін, санасын жоғарылататын дүниелер жасауға ниеттендіру.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Армысыздар «24 KZ» арнасында «Сұхбат» бағдарламасы, студияда Жансая Қожахмет. - Қымбаты көрермен, Құрылтайдың төртінші отырысы еліміздің ұлық мерекесі наурызбен тұспа-тұс келді. Ұлттық құрылтайдың ұлттық мерекелермен қатар келуін Президент те жақсылықтың нышаны деп бағалады. Естеріңізде болса, қымбатты көрермен, осыдан тура үш жыл бұрын Президент арнайы жолдау жариялап, еліміздің жаңғыруы үшін ауқымды реформа жасайтынымызды айтқан еді. Сол кезде алғаш рет ұлттық құрылтай туралы бастама көтерілді. Ендеше Бурабайдағы құрылтай аясында нендей түйткілдер көтерілді? Қандай шешім қабылданды? Міне, осы турасында бүгін сұхбаттың төріндегі қонағымызбен әңгіме өрбітеміз. Ендеше таныс болыңыздар. Бүгін сұхбаттың төрінде Қазақстан Республикасы парламенті сенатының депутаты Бибігүл Жексенбай ханым, қош келдіңіз. - Рахмет, қош келдік.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Сіз депутаттығыңыздан бөлек ұлттық құрылтай төрағасының орынбасарысыз. Өзіңіз көзбен көрдіңіз, құлақпен естідіңіз, сол жерде болдыңыз, бас қасында болып, иә? Биылғы құрылтайдың, бұған дейін болған үш құрылтайдан ерекшелігі неде деп ойлайсыз? - Әрине, әр құрылтайдың қоғамда, мемлекетте, халықтың өмірінде орын алатын ерекше шешімдерін қазір шығарып жатқандығын көзбен көріп жүрміз. Бұған дейінгі де үш құрылтайдың нәтижесін халық көріп жатыр. Ол қабылданған тоғыз заң, соның ішінде отбасылық институтты бекітетін зорлық-зомбылық, балаларды қорғауға қатысты. Вейптермен, нашақорлықпен, енді, айтылып жүр. Мысалы тоғыз заңның қай қайсысын алып қарайтын болсақ та өте маңызды заңдар. Дегенмен де төртінші ұлттық құрылтайдың бір ерекше, халықтың көңілінен шыққандығы аса өзекті мәселелер. Тек қана руханият, әлеуметтік мәселелер емес, экономикалық халықтың күнде талқылап жүрген асхана да, көше де, автокөліктер де айтылып жүрген мәселелердің ұлттық құрылтай мінберінен айтылғандығы.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Және бұл тек қана айтылып қойылмай, өзекті мәселелер бойынша нақты шешімдермен, нақты шешімдерді жүзеге асыру жолдары ұсынылғандығы. Бұның ішіндегі жаңағы экономикалық мәселелер, салық мәселесі, сағат тілінің ауысуына қатысты болсын, ы-ы дін мәселесі, ы-ы несие мәселесі енді қай қайсысын алып қарайтын болсақ та өңірлерді дамыту мәселесі, теңгерімді өңірлерді дамыту стратегиясы туралы мәселелердің барлығы, халықтың тіпті ішкі жерінде жүз рет қайнап жатқан өте өзекті мәселелер деп айтуға болады. Және бұлардың барлығы мемлекет басшысының аузынан айтылып, нақты жолдары көрсетілді оны шешудің. - Иә, құрылтайдың биылғы ерекшелігі бұрыңғылардан менің ойымша, Президенттің халыққа тым жақындығын көрсеткен сияқты. Иә?!
Бибігүл Жексенбай	▶			- Кері байланыс өте әдемі орнады. Одан кейін Президенттің өз сөзінде де жаңағы оған дейін айтылған спикерлердің сөзін алға тарта отырып, осы спикер айтқан мына сөз әдемі болды, орынды айтылды деген сияқты ойлары оның сырт көз ретінде ғана емес, халықтың арасында болып жатқан, елде болып жатқан жағдайға етене араласатындығын оны жіті түсінетіндігін білдіретін сияқты, ия. Одан кейін нақты нақты түйіндеп берді.Сіз айтқан жаңағы салық мәселесінде бұны бұл жерде байбаламға салынудың қажеті жоқ. Бұны тым саясиландырудың да қажеті жоқ. Экономикалық тұрғыда бізге бұл керек па? Керек десе, онда біз бағынуымыз керек деген сияқты өзінің әдем-әдемі тұжырымды ойларын айтты. Одан бөлек, Бибігүл ханым, біз ұлттық құрылтай болардың алдында елдің арасында блиц сауалнама жасаған едік.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Сол кезде Астана қаласының жеті тұрғынының бесеуі ұлттық құрылтайдан не күтесің деген сұраққа: “тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты заң қатаңдатылып, нақты жауапкершіліктер жүктелсе екен” деген сияқты өз ойларын ортаға салды. Құрылтайдың нақты жетістіктерінің бірі осы заң сияқты. Қалай ойлайсыз? - Құрылтайдың алаңындағы халық қуанып, ұлттық құрылтай мүшелерінің көмегімен осы парламент қабырғасында қаралып қабылданған үлкен заң. Және бұл заңға тек қана Қазақстан емес, көрші мемлекеттер, шетелдің мамандары, сарапшылар да ерекше назар аударып, өте жоғары бағасын алған заң деп айтуға болады. Әрине, ы-ы халық бір күнде өзгеріп кетпейді, ой санасы. Заң қабылданды, талап , қатал жаза барлығы қолға алынып жатыр. Дегенмен де біздің қоғам а-а бұл заңды сапалы түрде орындауға бірлесіп атсалысу керектігін назарда ұстауы керек.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Яғни, заң бір басқа, өмірде халық бір басқа өмірде сүрмеу керек. Соның ішінде жаңағы халықтың әлі де бұл заңның қаталдануын талап етті. Менің ойымша, деректі жерде заңның орындалуын қадағалау ойдағыдай еместігін көрсетеді. Яғни, адамдардың құқығын қорғау барлық облыстарда, барлық өңірлерде әлі де бірдей емес. Бұл айналып келгенде адамдардың құқықтық сауаттылығына, құқық қорғау органдарының жауапкершілігіне келеді. Бұл мәселелерде осы ұлттық құрылтайдың секциялық жұмысында ең көп көтерілген мәселелердің бірі. Біздің ұлттық құрылтай мүшесі Айгүл Орынбек белгілі заңгер талай жылдан бері осы мәселелерді көтеріп жүр. Соның ішінде ол жас қыздардың некесін қиюға қатысты. Мысалы, 15 жаста зорланған қыздардың ата-анасының келісімімен тұрмысқа шығу үшін, неке қидыра салу мәселесін де, мысалы, көтеріп жүр.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Бұл да - менің ойымша баса назар аударатын мәселе. Жалпы мен бұған дейін де біздегі неке қию мәселесін реттеу, яғни, ислам жолымен біз неке қиюды бір мемлекеттік, заңнамалық неке қиюмен теңестіріп жібергендей болдық. Бұл да біздің жаңағы зорлық-зомбылықтың белгілі бір деңгейде өршуіне кері әсер берген дүние деп ойлаймын. Сондықтан ұлттық құрылтайдың секциялық төрт секциясына көтерілген құқық қорғау әйелдердің, аналардың тіпті түрмеге түскен қыз келіншектердің құқығын қорғауға байынысты Айман Омарова көтерді мәселені. Бұның барлығын түртіп алып, жаңағы мемлекет басшысы әр секцияда көтерілген әр мәселені жеке танысып, соны өз баяндамасында да атап көрсеткендей шын мәнінде ең өзекті мәселелер мемлекет басшысының сөзінде атап өтілгені рас.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Ал енді осы құрылтайда ортаға салынған мәселелердің шешімдері бұл енді ұзақ мерзімді қарастырлатын дүниелер ме? Әлде тез-тез қабылданатын шешімдер ме? . - Енді өздеріңіз көріп отырғандай, алдындағы үш құрылтайдың жұмысына тоғыз заңның қабылдануы, бұл менің ойымша ұзақ жылдығы емес, яғни айтылған мәселелердің барлығы нақты қай жерде қандай заңның томпақ болып тұрғаны, қай жерде жетімсіз болып тұрғаны барлығының сарапшыларымен бірлесе депутаттар және ұлттық құрылтай мүшелері арнайы жұмыс топтары құрылып, қаралатын болады. Осы құрылтайдың өзінен бір 10-шақты заңның басы көрініп қалды. Яғни біздің көтерілу мәселелерінің барлығы бойынша әлі осы құрылтайдың нәтижесі ретінде қабылдауымыз керектігі он шақты заң болып тұр. Өткен құрылтайдан әлі қабылданып үлгермеген 2-3 заңымыз тағы да парламент қабырғасында жатыр.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Яғни, әрине, бұл бізде айтады Құрылтайдың арасында депутаттар өте көп деп. Бұл депутаттар — яғни құрылтайдың әрі мүшелері, әрі сол ұлттық құрылтайда көтерілген мәселелерді алға жылжытатын депутаттар. Әрі қарай оның заңға айналуына , нақты шешім болуына енді бір қуаныштысы, мысалы, ұлттық құрылтайда бізде бірнеше үкімет мүшесі қатысты, министрлердің қатысуы ,премьер министрдің орынбасары Жұманғалиннің өзі қатысып ұлттық құрылтай мүшелерінен осы салтқа қатысты бүкіл өзекті мәселелерді өз құлағымен естіп, соларға өзінің уәжін айтуға мүмкіндігі бірлесе жұмыс істеуді қарастырғандығы болды. Яғни, бұл да ұлттық құрылтайдың әлеуметтік руханият, мәдинет мәселесінен кеңейіп, экономика жалпы елімізді дамыту, өңірлерді дамыту мәселесіне ойысып бара жатқанын көрсетеді.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Менің ойымша, үкіметтің кез келген мүшесі мысал үшін осы ұлттық құрылтай жиналысына қатысатын болатын болса, өздерін сол бірге қайнап ортасында болып, сол мәселелердің өзектілігін шынайы түсінетін болса, ол мәселелердің шешілуіне де депутаттар сияқты белсене араласады деп ойлаймын. - Ұлттық Құрылтайдың құрамында көп мәжілісмендер бар. Мәжілістің екінші сыңары емес пе деген сияқты алып-қашпа әңгімелерге жауап ретінде, ол депутат тағы да өзінің өңірінің қызығушылықтарының, өзінің өңірінде болып жатқан үлкен мәселелерді алға тартады ғой, дұрыс қой. Өйткені олар ел-елді аралап, білмейтін көп дүниелерді алға тартып көтереді. - Әрбір халықпен, сайлаушылармен кездесу кезінде өте өзекті мәселелер көтеріледі. Қазір шыны керек халықтың көтерген мәселелері өте қомақты, өзекті мәселелер. Бұрынғыдай үндемей келіп сайлаушылар депутатты ғана тыңдап кететін заман емес. Қазір ы-ы кездесулерді депутаттан көп сайлаушылар көп сөйлейді.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Және олар тек сөйлеп қоймайды, міндеттейді депутатты сол мәселені шешу үшін. Яғни, ол депутат, бұл заңнамалық тұрдан шешу мүмкін, бірақ оның әрі қарай үкіметтің шешетін шешімдері бар. Сондықтан құрылтай мүшелері менің ойымша депутаттардың арасындағы да ең белсенділері деп айтуға болады. Олар сол халықтың арасында жүрген өздерінің әріптестері көтеріп жүрген мәселелерді ұлттық құрылтай алаңында да көтеріп, оның шешілуіне нақты жолдарын ұсынатын әріптестеріміз. Ы-ы Жалпы енді кез келген ғылым саласындағы осы ұлттық құрылтай мүшелерінің алып қарайтын болсақ та, өнер саласындағы, мәдинет саласындағы болса да мүшелердің барлығы өте белсенді. Осы дәл осы төртінші ұлттық құрылтайда мемлекет басшысы да ерекше бағалап атап өтті, барлық мүшелері өте белсенді болып, өз ұсыныстарын ойларын бір мүшеден бір ғана ұсыныс айтылған жоқ әрқайсысы бес, кей кездері он мәселеге дейін көтеріп, оның шешу жолдарына қатысты ұсыныстарын білдіріп жатты.
Бибігүл Жексенбай	▶			– Бұл ұлттық Құрылтайдың қоғамдық институт ретінде үлкен ы-ы диалог алаңы ретінде, шын мәнінде халықтың алдында беделінің, абыройының өсіп келе жатқандығы және халықтың да сенімінің артып келе жатқандығын көрсетеді - Есіңізде ме қаңтар айында Президент Ана тілі газетіне сұхбат берген кезде осы күнге дейін жасалған барлық реформалар бұл біздің болашағымыз үшін, келешек ұрпағымыз үшін жасалған реформалар деді, иә ? Енді мына құрылтайдың аясында айтылған барлық ойларды, болмаса әрбір көтерілген мәселелерді қарайтын болсақ, шынтуайтында барлығы біздің келешек ұрпағымыз үшін жасалып отыр ғой. Мәдениет мәселесі болсын жаңағы кинодағы, кинотеатрларда көрсетіліп жатқан киноның мазмұнына келетін болсақ та, мәдениет ошақтарының көбеюіне қатысты, спорт саласында болмаса дін турасындағы кейбір нәзік дүниелердің барлығын көтеру арқылы біз келешек ұрпағымызды тәрбиелеп, тәрбие тал бесіктен деп жатамыз оларға әдемі бір бағдар беріп жатқан сияқтымыз осы құрылтайдың аясында.
Бибігүл Жексенбай	▶			- Сізге көп рахмет! Уақытыңызды бөліп, студиямызға келіп, әдемі тұжырымды сұхбат, әдемі диалог құрғанымызға айтар алғысымыз шексіз. Шынымен де Құрылтайдың аясында айтылған барлық мәселелерді түгел діттеген жеріне жетіп, елдің игілігі үшін орындалатын үлкен бастама болсын деген тілек бізден. - Рахмет, рахмет! - Көп рахмет, сізге. Қымбаты көрермен, бүгін біз Қазақстан Республикасы парламенті сенатының депутаты Бибігүл Жексенбаймен сұхбаттастық, ендеше бүгінге осы, аман болыңыздар.
Бикен Римова	▶	↑ ^уөмір / ^уөзен ͡ қабарының бүгінгі қонағы →// қазақстан республикасының халық әртисі →// мем^ілекеттік сыйлықтың лауреаты →// сахына саңылағы →// драматург / бикен ͡ римова ↓/// ↑ бикен ͡ апа ^йенді ^уөзіңіз білесіз кәзір мынау ^уөмір ^уөзгерді ↓/// ↑ ал ^уосы заман мен қарап тұрсам →// сізге бір ^уоңтайлы келген сыйяқты ↓/// неге дейсіз ͡ ғой ↓/// ↑ сериалға түсіп жатырсыз →// бейне жарнамадан →// теледидардан сізді көреміз ↓/// ↑ сіз жазған пійесалар қойылып жатыр ↓/// ↑ сіз ^уойнатын спектакілдер жүріп жатыр деген сыйқты ↓/// ↑ сондықтан кәзіргі заманға сіздің ^уөкпеңіз жоқ сияқты ↓/// ↑ жоқ →// кәзіргі заманға ^уөкпем ͡ жоқ ↓///	↑ ^уөмүр / ^уөзөң ͡ ғаб̊арының бүгүңгү қонағы →// қазақ̊стан ^іреспүублійкасының халығ ͡ әртійсі →// мемлекеттік̊ сыйлықтың ^ылауреаты →// сахна саңылағы →// драматұург – бійкен ^ұрұймова ↓/// ↑ бійкен апа ^йенді ^уөзүңүз ͡ б̊ілесіз ͡ гәзір мынау ^уөмүр ^уөзгөрдү ↓/// ал ^уосұ заман мең ͡ ғарап тұрсам →// сізге ͡ б̊ір ^уоңтайлы ͡ гелген сыйақты ↓/// ↑ неге дейсіз ͡ ғой ↓/// ↑ серійалға түсүб̊ жатырсыз →// бейне жарнамадан →// теледійдардан сізді ͡ гөрөмүз ↓/// ↑ сіж ͡ жазғам піесалар ͡ ғой^ұлұб̊ жатыр ↓/// ↑ сіз ^уойнатын спектакілдер жүрүб̊ жатыр деген сыйақты ↓/// ↑ сондұқтаң ͡ гәзіргі замаңға сіздің ^уөкпөңүж жоқ̊ сыйақты ↓/// ↑ жоқ →// қәзіргі замаңға ^уөкпөм жоқ ↓///	Өмір – өзен қабарының бүгінгі қонағы, Қазақстан Республикасының халық әртисі, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, сахна саңлағы, драматург – Бикен Римова. Бикен апа енді өзіңіз білесіз кәзір мынау өмір өзгерді. Ал осы заман мен қарап тұрсам, сізге бір оңтайлы келген сияқты. Неге дейсіз ғой. Сериалға түсіп жатырсыз, бейне жарнамадан, теледидардан сізді көреміз. Сіз жазған пьесалар қойылып жатыр. Сіз ойнатын спектакльдер жүріп жатыр деген сияқты. Сондықтан кәзіргі заманға сіздің өкпеңіз жоқ сияқты. -Жоқ, кәзіргі заманға өкпем жоқ.
Бикен Римова	▶	↑ бикен ͡^іримова мыңтоғызжүз ͡жиырмаүш жылы талдықорған ^уоблысы →// қаратал ауданында дүниеге ͡келген ↓/// ↑ жетіжылдық мектепті бітіргеннен кейін →// мыңтоңызжүз ͡^уотызтоғызыншы жылы алматтағ' ^йесеп экономика техникумына ^уоқуға түсед ↓/// ↑ мыңтоғызжүз ͡қырқыншы жылы ^уөз қалауы бойынша театр училищесін' ауысып →// ^уоқуға қабылданад ↓/// ↑ соғыс басталған ͡соң →// театрдың көпшілік сахнасына қатысып бастайды ↓/// ↑ мыңтоғызжүз ͡қырықыншы жылы асқар ͡тоқпанов →// ^йеңлік ͡кебек спектакілін қойғанда →// ^йеңлік болып ^уойнайды ↓/// ↑ бикен ͡^іримованың үлкен сахнада ғұмыры ^уосылай басталад ↓/// ↑ содан ͡ бері ^йелуалты жыл ішінде кең тыныста →// ^йеңбекқор →// талантты актриса мұхтар ͡әуезов атындағы академійалық драма театрының шаңырағында жүзге ͡жуық әртүрлі характерлі ^уобразды сомдады ↓/// ↑ төл драматургійамыздың және әлем класикасындағы басты ͡ басты ^ірөлдерді ^уойнады ↓/// ↑ бикен ͡ римова қазақстанның халық әртісі →// ^іреспублика мем^ілекеттік сыйлығының лауреаты →// құрмет белгісі ^уордендерімен →// грамоталармен марапатталған ↓///	↑ бійкен ^ұрұймова мыңтоғызжүз ͡жиырмаүш жылы талдықорған ^уоблұсұ →// қаратал ауданында дүнүйөгө келген ↓/// ↑ жеті жылдығ мектепті ͡ б̊ітіргеннең ͡гейін →// мыңтоңызжүз ͡отызтоғызжыл'алматтағы ^йесеб̊ ͡ экономұйка технійкүумұна ^уоқ^ұуға түсөдү ↓/// ↑ мыңтоғызжүз ͡ қырқыншы жылы ^уөз ͡ғалауұ ͡б̊ойұнша театр үучійлійшшесін'ауұсұп →// ^уоқ^ұуға ͡ ғаб̊ылданады ↓/// ↑ соғұс ͡ пасталған ͡соң →// театрдың ͡ гөп̊шүлүк̊ сахнасына ͡ ғатысып ͡пастайды ↓/// мыңтоғызжүз ͡қырықбірінші жыл'асқар ͡тоқпанов →// ^йеңлік ͡кеб̊ек̊ спектакілің ͡ғойғанда →// ^йеңлік болұп ^уойнайды ↓/// ↑ бійкен ͡^ұрұймованың үлкөн сахнада ғұм^ұрұ ^уос^ұлай басталады ↓/// ↑ содам ͡бері ^йелү'алты жыл ішінде ͡ гең тыныста →// ^йеңбекқор →// талантт'актрыйса мұхтар ͡әуөзов атындағ'академійәлық драма театрының шаң^ырағында жүзге ͡жұуұғ әртүрлү характерлі ^уоб̊разды сомдады ↓/// ↑ төл драматұургыйамыздың жән'әлем класыйкасындағы ͡б̊асты ͡ б̊асты ^үрөлдөрдү ^уойнады ↓/// ↑ бійкен ͡ ^ұрұймова ͡ ғазақ̊станның халығ ͡әртісі →// ^іреспүублійка мемлекеттік̊ сыйлығының ^ылауреаты →// құрмет ͡пелгісі ^уордендерімен →// грамоталармен марапатталған ↓///	Бикен Римова 1923 жылы Талдықорған облысы, Қаратал ауданында дүниеге келген. Жеті жылдық мектепті бітіргеннен кейін, 1939 жылы Алматтағы есеп экономика техникумына оқуға түсед. 1940 жылы өз Қалауы бойынша театр училищесіне ауысып, оқуға қабылданад. Соғыс басталған соң, театрдың көпшілік сахнасына қатысып бастайды. 1941 жылы Асқар Тоқпанов, Еңлік Кебек спектакілін қойғанда, Еңлік болып ойнайды. Бикен Римованың үлкен сахнада ғұмыры осылай басталад. Содан бері елу алты жыл ішінде кең тыныста, еңбекқор, талантты актриса Мұхтар Әуезов атындағы академиялық драма театрының шаңырағында 100-ге жуық әртүрлі характерлі образды сомдады. Төл драматургиямыздың және әлем классикасындағы басты-басты рөлдерді ойнады. Бикен Римова Қазақстанның халық әртісі, Республика мемлекеттік сыйлығының лауреаты, құрмет белгісі ордендерімен, грамоталармен марапатталған.
Бикен Римова	▶	↑ бикен ͡ ^іримованың қазақ ͡ кино ^уөнеріне қосқан үлесі ͡ де зор ↓/// ↑ ^уол ^уон беске жуық филімге түскен ↓/// ↑ ^уоның көпшілігі →// қазақ кино ^уөнерінің інжу маржандары ↓/// ↑ мұхтар ͡ әуезовтың / абай жолы / эпопейасы бойынша →// абай әйгерім атты ^йекі бөлімді лирикалық драма жазған ↓/// ↑ сондай ͡ ақ қосмағұл пійесасының авторы ↓/// ↑ ^йеңлікгүлім атты ^йестелік кітабы жарық ͡ көрген ↓/// ↑ бірқанша ^йенсировкалараы →// ^ырадио ^йенсивировкалары жасаған ↓/// ↑ бикен ͡ ^рримованың ^уөмір серігі қазақтың көрнекті драматург жазушысы шахмед ͡ құсайынов ↓/// ↑ бір ͡ ұл →// бір ͡ қызы бар ↓/// ↑ немерелерін сүйіп ^уотыр ↓/// ↑ бикен ͡ апай →// жалп' адам ^уөмірінд' әр ͡ кездерде бір таңдау тұрады ↓/// ↑ ^уол мысалы →// мамандық таңдау →// ^уол ^уөмірлік жар таңдау →// ^уол бос таңдау деген сыйяқты ↓/// ↑ менің бір байқағаным сіз ^уосы жалпы таңдау жасағанда сіздің жолыңыз болады деуге бола ͡ ма →// әлде сіз дер ͡ кезінде дұрыс таңдайтын сыйақтысыз ↓///	↑ бійкен ͡ ^ұрұймованың ͡ ғазақ кұйно ^уөнөрүне қосқан үлөсү ͡ де зор ↓/// ↑ ^уол ^уомбеске жұуұқ фійльмге түскөн ↓/// ↑ ^уонұң ͡ гөп̊шүлүгі →// қазақ кұйно ^уөнөрүнің інжүу маржандары ↓/// ↑ мұхтар ͡ әуөзовтұң / аб̊ай жолұ / эпопейәсы ͡ б̊ойұнша →// аб̊ай әйгерім атты ^йекі ͡ б̊өлүмдү ^ылыйрыйкалығ ͡драма жазған ↓/// ↑ сондай ͡ ақ қосмағұл піесасының авторұ ↓/// ↑ ^йеңлікгүлүм атты ^йестелік кітаб̊ы жарық көргөн ↓/// ↑ бірқанша ^йенсійровкалараы →// ^ырадыйо ^йенсійвійровкалары жасаған ↓/// ↑ бійкен ^ұрұймованың ^уөмүр серігі ͡ ғазақтың ͡ гөрнөктү драматұург жаз^ұушұсұ шахмед ͡ құсайынов ↓/// ↑ бір ͡ ұл →// бір ͡ ғызы ͡ б̊ар ↓/// ↑ немерелерін сүйүп ^уотұр ↓/// ↑ бійкен ͡ апай →// жалп'адам ^уөм^үрүнд'әр ͡ кездерде ͡ б̊ір таңдау тұрады ↓/// ↑ ^уол мысалы →// мамандық таңдау →// ^уол ^уөмүрлүг жар таңдау →// ^уол бос таңдау деген сыйақты ↓/// ↑ менің бір ͡ б̊айқағаным сіз ^уосұ жалпы таңдау жасағанда сіздің жолұңұз ͡ б̊олады деугө ͡ б̊ола ͡ ма →// әлде сіз дер ͡ гезінде дұрұс таңдайтын сыйақтысыз ↓///	Бикен Римованың қазақ кино өнеріне қосқан үлесі де зор. Ол он беске жуық фильмге түскен. Оның көпшілігі, қазақ кино өнерінің інжу маржандары. Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» эпопеясы бойынша, Абай Әйгерім атты екі бөлімді лирикалық драма жазған. Сондай-ақ Қосмағұл пьесасының авторы. «Еңлікгүлім» атты естелік кітабы жарық көрген. Бірқанша енсировкалараы, радио енсивировкалары жасаған. Бикен Римованың өмір серігі қазақтың көрнекті драматург жазушысы Шахмед Құсайынов. Бір ұл, бір қызы бар. Немерелерін сүйіп отыр. -Бикен апай, жалпы адам өмірінде әр кездерде бір таңдау тұрады. Ол мысалы, мамандық таңдау, ол өмірлік жар таңдау, ол бос таңдау деген сияқты. Менің бір байқағаным сіз осы жалпы таңдау жасағанда сіздің жолыңыз болады деуге бола ма, әлде сіз дер кезінде дұрыс таңдайтын сияқтысыз.
Бикен Римова	▶	↑ қайда менде құдай ^уөзі бір ͡ сондай жақсылыққа жетелеген шығар ↓/// ↑ немесе сол ͡ бала күнімдегі бір ынтам ↓/// ↑ сол ͡ төртінші класта ^уоқып жүріп →// мен ^уо: ͡ кезде ботагөз жұмбақ жалау ͡ ғой →// сәбит ͡ ағаның ↓/// ↑ содан инсенировка жасаймын деп әурелендім ↓/// ↑ сол ͡ мектепте жүргенде →// шахметтің боран деген спектакілін қойдық →// пьесасын ↓/// ↑ қозы ͡ көрпешті қойдық ↓/// ↑ сонд' ынталанып жүргенім →// сол ͡ мында келіп →// театрды көргесін →// дүниенің бәрін ұмытып кеттім ͡ ғой ↓/// ↑ сосын театрға келдім ↓/// ↑ театрға кеп →// бірінші ^уосы мұхтар ͡ ағаның →// ^йеңлік ͡ кебегі мен ^йеңлікпен сахнан' аштым ↓/// ↑ сосын жұрт тани бастады ↓/// ↑ әжептәуір қызғын ͡ қан болуым керек ^йенді ↓/// ↑ сосын ағаң көзіне түстік ↓///	↑ қайда менде құдай ^уөзү ͡ б̊ір сондай жақ̊сылыққа жетелеген шығар ↓/// ↑ немесе сол бала ͡ гүнүмдөгі ͡б̊ір ынтам ↓/// ↑ сол төртүншү класта ^уоқұб̊ жүрүп →// мен ^уо: ͡ кезде ͡ б̊отагөж жұмбағ жалау ͡ ғой →// сәб̊ійт ағаның ↓/// ↑ содан ійнсенійровка жасаймын деб̊ ͡әурөлөндүм ↓/// ↑ сол ͡ мектепте жүргөндө →// шахметтің боран деген спектакілің ͡ ғойдұқ →// пьесасын ↓/// ↑ қозұ ͡гөрпөштү қойдұқ ↓/// ↑ сонд'ынталанып жүргөнүм →// сол мында ͡ геліп →// театрды ͡ гөргөсүн →// дүнүйөнүң бәрін ұмұтұп кеттім ͡ ғой ↓/// ↑ сосұн театрға ͡ гелдім ↓/// ↑ театрға ͡ геп →// бірінші ^уосұ мұхтар ͡ ағаның →// ^йеңлік ͡ кеб̊егі мен ^йеңлікпен сахнан'аштым ↓/// ↑ сосұн жұрт таный бастады ↓/// ↑ әжептәуүр ͡ ғызғың ͡ ғам болұуұм ͡ герек ^йенді ↓/// ↑ сосұн ағаң ͡ гөз^үнө түстүк ↓///	-Қайда менде Құдай өзі бір сондай жақсылыққа жетелеген шығар. Немесе сол бала күнімдегі бір ынтам. Сол төртінші класста оқып жүріп, мен о кезде Ботагөз жұмбақ жалау ғой, Сәбит ағаның. Содан инсенировка жасаймын деп әурелендім. Сол мектепте жүргенде, Шахметтің боран деген спектакілін қойдық, пьесасын. Қозы көрпешті қойдық. Сонда ынталанып жүргенім, сол мында келіп, театрды көргесін, дүниенің бәрін ұмытып кеттім ғой. Сосын театрға келдім. Театрға кеп, бірінші осы Мұхтар ағаның, еңлік кебегі мен Еңлікпен сахнаны аштым. Сосын жұрт тани бастады. Әжептәуір қызғын қан болуым керек енді. Сосын ағаң көзіне түстік.
Бикен Римова	▶	↑ ал ^йенді көзіне түстім демекші →// сіздің мына ^уөмірлік жарыңыз қазақтың атақты драматургы шахмед ͡ құсайынов ↓/// ↑ ал сіз ^усол ͡ кісіге тұрмысқа шыққан ͡ кезде / ^уол кісінің кезінде халық жауы деп айтылғанын білуші ͡ ма ^йедіңіз ↑/// ↑ білмеймін ↓/// ↑ о^й: ͡ кезде білмейсіз ↓/// ↑ білмейм →// ^уөзінің кім ^йекенін ͡ де білмеймін →// әйтеуір театральный училищеде бір экзамен алып жатқанда →// ^йемтихан алып жатқанда бітіретін курстардан →// с' сер'ағаң →// камал ͡ ағай →// үшеуі келді ͡ де →// жұрт жүгіріп жүр ͡ ғой →// ^уойбай құсайынов келіпті ͡ ғой →// ^уойбай сер'ағаң келіп қалыпты / деп ↓/// сосын мен ͡ де көруге бардым ↓/// жұртпен бірге ↓/// ↑ ^уонда мен бітірген жоқпын әлі ↓/// ↑ сол әлі ^йесімде →// үстінде ақ шошеңкі кастүумы бар ↓/// ↑ шашы бұп ͡ бұйра →// ^уөте сұлу адам ^йеді ↓///	↑ ал ^йенді ͡ гөз^үнө түстүм демек̊ші →// сіздің мына ^уөмүрлүг жарыңыз ͡ ғазақтың атақты драматұургұ шахмед ͡ құсайынов ↓/// ↑ ал ͡ сіс сол ͡ гісіге тұрмұсқа шыққаң ͡ гезде ^уол гіс^інің ͡ гезінде халығ жауұ деб̊ ͡айтылғаным біл^үушү ͡ ма ^йедіңіз ↑/// ↑ білмеймін ↓/// ↑ ^уо: ͡ кезде ͡ б̊ілмейсіз ↓/// ↑ білмейм →// ^уөз^үнүң ͡ гім ^йекенін ͡ де ͡ б̊ілмеймін →// әйтеуүр театральный үучійлійшшеде ͡ б̊ір ^йекзамен алыб̊ жатқанда →// ^йемтійхан алыб̊ жатқанда ͡б̊іт^іретің^йгұурстардан →// со ͡ 'ағаң →// камал ͡ ағай →// үшөуү келді ͡ де →// жұрт ͡ шүг^үрүб̊ жүр ͡ ғой →// «^уойб̊ай ғұсайынов келіпті ͡ ғой →// ^уойб̊ай сер'ағаң келіп қалыпты / деп ↓/// сосұн мен ͡ де ͡гөр^үугө ͡ б̊ардым ↓/// жұртпем бірге ↓/// ↑ ^уонда мем ͡ бітірген жоқпұн ͡ әлі ↓/// ↑ сол әлі ^йесімде →// үстүнд'ақ шошеңкі ͡гастйұумұ ͡ б̊ар ↓/// ↑ шашы ͡ б̊ұп ͡ пұйра →// ^уөтө сұлұ'адам ^йеді ↓///	Ал енді көзіне түстім демекші, сіздің мына өмірлік жарыңыз қазақтың атақты драматургы Шахмед Құсайынов. Ал сіз сол кісіге тұрмысқа шыққан кезде ол кісінің кезінде халық жауы деп айтылғанын білуші ма едіңіз? -Білмеймін. -О кезде білмейсіз. -Білмейм, өзінің кім екенін де білмеймін, әйтеуір театральный училищеде бір экзамен алып жатқанда, емтихан алып жатқанда бітіретін курстардан, со сері ағаң, Камал ағай, үшеуі келді де, жұрт жүгіріп жүр ғой, «ойбай Құсайынов келіпті ғой, ойбай Сері ағаң келіп қалыпты» деп. Сосын мен де көруге бардым. Жұртпен бірге. Онда мен бітірген жоқпын әлі. Сол әлі есімде, үстінде ақ шошеңкі кастюмы бар. Шашы бұп-бұйра, өте сұлу адам еді.
Бикен Римова	▶	жақсы ^йенді ͡ сол ^йеңлік ͡ кебекті көргеннен кейін →// ағаң мені сол театрда →// шықсам ͡ да →// кірсем ͡ де жол бермеуг' айналды ↓/// ↑ ^йонша көп жігіт боп жүргеніміз ͡ де жоқ ^йенді ↓/// ↑ сол бір ^йекі үш кездестік ͡ қой деймін →// сол соның қосылдық ↓/// ↑ бикен ͡ апа →// жалпы шахмед ͡ аға ^йекеуіңіздің араңыздағы жас айырмашылығы әжептәуір ↓/// ↑ бұл ^уосы тіршілікте →// былай ^уөмірде байқалып тұрушы ͡ ма ^йеді ↑/// ↑ жоқ →// байқалмайтын ^уондай ↓/// ↑ ^уөйткені →// ^уол ^уөзі балан мінезді адам ^йеді ↓/// ↑ ^уөте ақкөңіл →// ақжарқын →// жаны жас →// үйде бала сыйаты жүретін ↓/// ↑ сосын →// ^уөзінің көрге қиындықтарына →// ^уөмірден →// ^уөзінің алғашқы жары →// ^йекі баласыменен дүниеден кеткен ↓/// ↑ сондай қиындықтарды көріп →// жүрсе дағы ^уөзі мойымаған →// берілмеген ↓///	жақ̊сы ^йенді сол ^йеңлік кеб̊екті ͡гөргөннөң гейін →// ағаң мені сол театрда →// шық̊сам да →// кірсем де жол бермеуг'айналды ↓/// ^уонша ͡ гөб̊ жігіт поб̊ жүргөнүміз де жоқ ^йенді ↓/// ↑ сол бір ^йек'үш кездестік қой деймін →// сол сонұң ͡ ғосұлдұқ ↓/// ↑ бійкен апа →// жалпы шахмед аға ^йекеуүңүздүң араңыздағы жас айырмашылығ'әжептәуүр ↓/// ↑ бұл ^уосұ тіршілікте →// былай ^уөмүрдө ͡б̊айқалып тұр^ұушұ ма ^йеді ↑/// ↑ жоқ →// байқалмайтын ^уондай ↓/// ↑ ^уөйткөнү →// ^уол ^уөзү ͡б̊алан мінезд'адам ^йеді ↓/// ↑ ^уөт'ақкөңүл →// ақжарқын →// жаны жас →// үйдө ͡б̊ала сыййақты жүрөтүн ↓/// ↑ сосұн →// ^уөз^үнүң ͡гөргө қыйындықтарына →// ^уөмүрдөн →// ^уөз^үнүң алғашқ̊ы жары →// ^йекі ͡б̊аласыменен дүнүйөдөң геткен ↓/// ↑ сондай ғыйындықтарды ͡гөрүп →// жүрсө дағы ^уөзү мойұмаған →// берілмеген ↓///	Жақсы енді сол Еңлік Кебекті көргеннен кейін, ағаң мені сол театрда, шықсам да, кірсем де жол бермеуге айналды. Онша көп жігіт боп жүргеніміз де жоқ енді. Сол бір екі үш кездестік қой деймін, сол соның қосылдық. -Бикен апа, жалпы Шахмед аға екеуіңіздің араңыздағы жас айырмашылығы әжептәуір. Бұл осы тіршілікте, былай өмірде байқалып тұрушы ма еді? -Жоқ, байқалмайтын ондай. Өйткені, ол өзі балан мінезді адам еді. Өте ақкөңіл, ақжарқын, жаны жас, үйде бала сияқты жүретін. Сосын, өзінің көрге қиындықтарына, өмірден, өзінің алғашқы жары, екі баласыменен дүниеден кеткен. Сондай қиындықтарды көріп, жүрсе дағы өзі мойымаған, берілмеген.
Бикен Римова	▶	↑ ал ^йенді ^уол қызылжар пед ͡ техникумында мағжаннан ^уоқып жүріп →// комсомолдан шығып →// ^уоны мағжаншылсың деп →// толстойшылсың деп ↓/// ↑ кейіннен алматыға келгеннен кейін →// әдебиет газеті бейімбет ағаның қол астында істепті ↓/// ↑ кейін бейімбет ағаны ұстағаннан кейін →// ^уоны бейімбеттің құйыршығысың деп →// ал ^йенді соның бәрінде сондай қиын ^уөмір сүрсе ͡ де →// ^уөзі қажымаған адам ↓/// ↑ сосын →// мен жас болсам ͡ да мені үлкен үлкен қып көрсетіп ^уотыратын ↓/// ↑ тақауыилар →// тәкендер шұбандар келгенде →// ^уо: ͡ біздің дәу үйде ^йекен →// деп мені былай қомқитып қойатын ↓/// ↑ ^йенді аналар жақсы қарсы алсын дейді бір ͡ жағы ↓/// ↑ бір ͡ жағы ылғи ͡ да мені сол үлкен кісіше ұстап →// ^йеркелетіп →// жақсы ұстады ^йенді ↓///	↑ ал ^йенді ^уол ͡ ғызылжар пед ͡ технійкүумұнда мағжаннан ^уоқұб̊ жүрүп →// камсомолдан шығып →// ^уонұ мағжаншылсың ͡ деп →// толстойшұлсұң ͡ деп ↓/// ↑ кейіннен алматыға ͡ гелгеннең ͡ гейін →// әдеб̊ійет газеті ͡б̊ейімбет ͡ ағаның ͡ ғол астынд'істепті ↓/// ↑ кейім бейімбет ͡ аған'ұстағаннан кейін →// ^уонұ ͡ б̊ейімбеттің ͡ғұйұршұғысың деп →// ал ^йенді сонұң бәрінде / сондай ͡ ғыйын ^уөмүр сүрсө ͡ де →// ^уөзү қажымаған адам ↓/// ↑ сосұн →// мен жас ͡ полсам ͡ да мен'үлкөн үлкөң ͡ ғып көрсөтүп ^уот^ұратын ↓/// ↑ тақауұилар →// тәкендер шұб̊андар ͡ гелгенде →// ^уо: ͡ б̊іздің дә'үйдө ^йекен →// деп мені ͡ б̊ылай ͡ ғомқұйтұп қойатын ↓/// ^йенд'аналар жақ̊сы қарс'алсын дейді ͡ б̊ір ͡ жағы ↓/// ↑ бір ͡ жағ'ылғый ͡ да мені сол үлкөң ͡ гісіш'ұстап →// ^йеркелетіп →// жақ̊с'ұстады ^йенді ↓///	Ал енді ол қызылжар пед-техникумында Мағжаннан оқып жүріп, комсомолдан шығып, оны Мағжаншылсың деп, Толстойшылсың деп. Кейіннен алматыға келгеннен кейін, әдебиет газеті Бейімбет ағаның қол астында істепті. Кейін Бейімбет ағаны ұстағаннан кейін, оны Бейімбеттің құйыршығысың деп, ал енді соның бәрінде сондай қиын өмір сүрсе де, өзі қажымаған адам. Сосын, мен жас болсам да мені үлкен үлкен қып көрсетіп отыратын. Тақауыилар, тәкендер шұбандар келгенде, о біздің дәу үйде екен, деп мені былай қомқитып қоятын. Енді аналар жақсы қарсы алсын дейді бір жағы. Бір жағы ылғи да мені сол үлкен кісіше ұстап, еркелетіп, жақсы ұстады енді.
Бикен Римова	▶	↑ менің бір ^уөмірдегі бақытымның тұрағы ^уосы кісіден болар ↓/// ↑ сіздің сөзіңізді жандандырайын ↓/// ↑ мынау професор темірбек қожаткейіптің көк сеңгігерлер деген кітабында →// соны ^йелшіл жас газетінің ^уотызжетінші жылғы бір санынан үзінді келтіреді ↓/// ↑ ^уол ͡ кісі ↓/// ↑ биылға ^уенді мынау сайаси қуғын сүргінге ұшырағандарды ^йеске алу жылы деп жатырмыз ͡ ғой ↓/// ↑ сонда былай деп жазылған ^йекен ↓/// ↑ сол →// сол мақаладан үзінді / театрға жаңадан ^ірежисер болып →// щахмет ͡ құсайнов барды ↓/// ↑ құсайнов мыңтоғызжүз ͡ жиырмасегізінші жыл' ала шорташыл жұмабаев ͡ мағжанның →// контр ͡ револұусйашыл ^уөлеңдерін оқушылар арасын таратып →// мақтағаны үшін қызылжардағы қазақ пед ͡ техникумынан қуылған зұлым ↓/// ↑ мыңтоғызжүз ͡ ^уотызекінші жылы контр ͡ револұусйашыл ұйымға қатысқаны үшін →// тұтқынғ' алынған жауыз ↓/// ↑ бірнеше жыл жазушылар ^уодағында тоғжановтың →// жансүгіровтың қарамағында жұмыс істеген ↓/// ↑ халық жауымен ауызы жаласқан →// қәзіргі комсомолдан қуылған әбділдә ͡ тәжібайовтың қайынысы →// міне бұл сұмырай семей театрында барысымен →// бековтың сілімтіктері →// шалқаров қалтайовтар тапты ↓/// ↑ деншіл жас газеті ^уонекісі →// ^уонынш' ай →// ^уотызжерінші жыл ↓///	↑ менің бір ^уөмүрдөгі ͡б̊ақытымның тұрағы ^уосұ ͡ гісідем болар ↓/// ↑ сіздің сөзүңүзді жандандырайын ↓/// ↑ мынау професор темірб̊ек қожаткейіптің ͡ гөк̊ сеңгігерлер дегең ͡ гітаб̊ында →// сонұ ^йелшіл жас газетінің ^уотұжжетінші жылғы ͡б̊ір сан^ынан үзүндү келтіреді ↓/// ↑ ^уол ͡ гісі ↓/// ↑ быйылға ^йенді мынау сайасый ͡ ғұуғұн сүргүңг'ұш^ұрағандарды ^йеск'алұу жылы деб̊ жатырмыз ғой ↓/// ↑ сонда ͡б̊ылай деб̊ жазылған ^йекен ↓/// ↑ сол →// сол мақаладан үзүндү // театрға жаңадан ^ірежійсер ͡ б̊олұп →// шахмет ͡ құсайнов барды ↓/// ↑ құсайнов мыңтоғызжүз ͡ жиырмасегізінші жыл'ала шорташыл жұмаб̊аев ͡ мағжанның →// контр ^іреволйұусыйашыл ^уөлөңдөрін ^уоқ^ұушұлар арасын таратып →// мақтаған'үшүн қызылжардағы қазақ пед ͡ технійкүумұнаң ͡ ғұуұлған зұлұм ↓/// ↑ мыңтоғызжүз отызекінші жылы ͡гонтр ͡ ^іреволйұусыйашыл ұйұмға ͡ ғатысқан'үшүн →// тұтқұңғ'алыңған жауұз↓/// ↑б^ірнеше жыл жаз^ұушұлар ^уодағында тоғжановтұң →// жансүгүровтұң ͡ ғарамағында жұмұс істеген ↓/// ↑ халығ жауұмөн ауұзұ жаласқан →// қазіргі ͡ гомсомолдаң ͡ ғұуұлған әб̊ділдә тәжіб̊айовтұң ͡ғай^ынысы →// міне ͡ б̊ұл сұм^ұрай семей театрында ͡ б̊арысымен →// бековтұң сілімтіктері →// шалқаров қалтайовтар тапты ↓/// ↑ деншіл жас газеті онекісі →// оныншы ай →// отызжерінші жыл ↓///	Менің бір өмірдегі бақытымның тұрағы осы кісіден болар. -Сіздің сөзіңізді жандандырайын. Мынау профессор Темірбек Қожаткейіптің көк сеңгігерлер деген кітабында, соны елшіл жас газетінің отыз жетінші жылғы бір санынан үзінді келтіреді. Ол кісі. Биылға енді мынау саяси қуғын сүргінге ұшырағандарды еске алу жылы деп жатырмыз ғой. Сонда былай деп жазылған екен. Сол, сол мақаладан үзінді: «Театрға жаңадан режиссер болып, Щахмет Құсайнов барды. Құсайнов 1928 жылы ала шорташыл Жұмабаев Мағжанның, контр революцияшыл өлеңдерін оқушылар арасын таратып, мақтағаны үшін қызылжардағы қазақ пед-техникумынан қуылған зұлым. 1932 жылы контр-революцияшыл ұйымға қатысқаны үшін, тұтқынға алынған жауыз7 б3рнеше жыл жазушылар одағында Тоғжановтың, Жансүгіровтың қарамағында жұмыс істеген. Халық жауымен ауызы жаласқан, қазіргі комсомолдан қуылған Әбділдә Тәжібайовтың қайынысы, міне бұл сұмырай Семей театрында барысымен, Бековтың сілімтіктері, Шалқаров Қалтайовтар тапты. Деншіл жас газеті 12сы, 10 ай, 37 жыл»
Бикен Римова	▶	↑ неткен сұмдық ↓/// ↑ сұмдық ↓/// ↑ ал мен ^уосы мына →// ^йегемендік алып ↓/// ↑ ^уосындай теңді тежетіп халқымыз ^уөзін ͡ ^уөзі билейтін дәрежеге жетіп →// ↑ мағжан ͡ ағалар бәр' ақталған кезде →// мен қалай ^уөкіндім десеңші ↓/// ↑ ^уөздік айтқандағы жылағанымнан артық ^уөкіндім ↓/// ↑ шіркін ͡ ай ^уосының бәрін көрер ͡ ма ^йед деп ↓/// ↑ шахаң болса қайтер ^йед деп ↓/// ↑ анау қосмағұл деген пійеса жаздым →// сахнамызда жүріп жатқан →// сонда көбіне мен сол шахаңмен сөйлесіп отырып беремін ↓/// ↑ ана кейіпкеріме →// кей жерімде ^уөзімнің жанымдағы ^уойымдағы дүниелерім →// мынау шахаң үшін қосып жіберіп ^уотырдым ↓/// ↑ анау қалтай байділдәны жақсаевтың →// байділдә деген ^уөте мынау қазақ актерларының ішінде →// не қапекеңе →// не қайлекеге →// не сер'ағаңа →// не іл'ағаңа ұқсамайтын →// ^уол ^уөзі ͡ бір дара тұлға ^йеді ↓///	↑ неткен сұмдұқ ↓/// ↑ сұмдұқ ↓/// ↑ ал мен ^уосұ мына →// ^йегемендіг алып ↓/// ↑ ^уосұндай теңді тежетіп халқымыз ^уөзүн ͡ ^уөзү ͡ б̊ійлейтін дәрежеге жетіп →// ↑ мағжан ͡ ағалар ͡б̊әр'ақталған кезде →// мең ͡ ғалай ^уөкүндүм десеңші ↓/// ↑ ^уөздүг айтқандағы жылағанымнан артық ^уөкүндүм ↓/// ↑ шіркін ͡ ай ^уос^ұнұң бәрің гөрөр ͡ ма ^йед деп ↓/// шахаң болса ͡ ғайтер ^йед деп ↓/// ↑ анау ͡ғосмағұл дегем пійеса жаздым →// сахнамызда жүрүб̊ жатқан →// сонда ͡гөб̊^үнө мен сол шахаңмен сөйлөсүп ^уот^ұрұп ͡ перемін ↓/// ↑ ана ͡ гейіпкеріме →// кей жерімде ^уөзүмнүң жанымдағы ^уойұмдағы дүнүйөлөрім →// мынау шахаң үшүң ͡ ғосұб̊ жіб̊еріп ^уотұрдұм ↓/// ↑ анау ͡ ғалтай байділдәны жақ̊саевтың →// байділдә деген ^уөтө мынау ͡ ғазағ актерларының ішінде →// не қапекеңе →// не қайлекеге →// не сер'ағаңа →// н'іле ағаң'ұқ̊самайтын →// ^уол ^уөзү ͡ б̊ір дара тұлға ^йеді ↓///	Неткен сұмдық. -Сұмдық. Ал мен осы мына, егемендік алып. Осындай теңді тежетіп халқымыз өзін-өзі билейтін дәрежеге жетіп, Мағжан ағалар бәрі ақталған кезде, мен қалай өкіндім десеңші. Өздік айтқандағы жылағанымнан артық өкіндім. Шіркін-ай осының бәрін көрер ма ед деп. Шахаң болса қайтер ед деп. Анау Қосмағұл деген пьеса жаздым, сахнамызда жүріп жатқан, сонда көбіне мен сол Шахаңмен сөйлесіп отырып беремін. Ана кейіпкеріме, кей жерімде өзімнің жанымдағы ойымдағы дүниелерім, мынау Шахаң үшін қосып жіберіп отырдым. Анау Қалтай Байділдәны Жақсаевтың, Байділдә деген өте мынау қазақ актерларының ішінде, не Қапекеңе, не Қайлекеге, не Сері ағаңа, не Іле ағаңа ұқсамайтын, ол өзі бір дара тұлға еді.
Бикен Римова	▶	↑ сондай шебер актер ^йеді ↓/// ↑ сахнадағы сөзі қандай ↓/// ↑ сонда ^уол семей театрында ^йекеуі →// м: кездесіп →// достасқан ↓/// ↑ кейін мына жастар театрының сахнасында ^йекеуі →// көптеген пійесаларынд' ылғи жазып ^уотырғандар ^уосыны байділдә ^уойнайды деп ^уотыратын ↓/// ↑ ^уөзінің кейіпкерлері содан көреді білемін ↓/// ↑ мен сіздің ^уөкінішіңізді түсінем ↓/// ↑ себебі →// шахмед ағаның жеке ^уөзінің мына ^уорталық архивтегі жеке қоры ͡ бар ↓/// ↑ сонда сізге жазған →// сіздің келе жазған хаттарыңыз ͡ бар ↓/// ↑ сонда ^уол кісінің бір батырлығына таңғалғаным →// ^уол ͡ кісі ^йенді көбіне сізге былай ^уөте бір жылтырақ сөз жазбайды ^йекен ↓/// ↑ бірақ →// сырлас дос сияқты жазады ↓/// ↑ көргенін →// ^уоқығанын бәрін жазып ^уотырады ↓///	↑ сондай шеб̊ер актер ^йеді ↓/// ↑ сахнадағы сөзү қандай ↓/// ↑ сонда ^уол семей театрында ^йекеуү →// м: кездесіп →// достасқан ↓/// ↑ кейін мына жастар театрының сахнасында ^йекеуү →// көптөгөм пійесаларынд'ылғый жазып ^уотұрғандар ^уос^ұнұ ͡ б̊айділдә ^уойнайды деп ^уот^ұратын ↓/// ↑ ^уөз^үнүң ͡ гейіпкерлері содаң гөрөдү ͡ б̊ілемін ↓/// ↑ мен сіздің ^уөк^үнүшіңізді түс^үнөм ↓/// ↑ себ̊еб̊і →// шахмед ағаның жеке ^уөз^үнүң мына ^уорталығ архыйвтегі жеке қорұ ͡ б̊ар ↓/// ↑ сонда сізге жазған →// сіздің ͡ геле жазған хаттарыңыз ͡ б̊ар ↓/// ↑ сонда ^уол гіс^інің бір ͡ б̊атырлығына таңғалғаным →// ^уол ͡ гісі ^йенді ͡ гөб̊^үнө сізге ͡б̊ылай ^уөтө ͡ б̊ір жылтырақ̊ сөж жазб̊айды ^йекен ↓/// ↑ бірақ →// сырлас тос сыйақты жазады ↓/// ↑ көргөнүн →// ^уоқығаным бәрін жазып ^уот^ұрады ↓///	Сондай шебер актер еді. Сахнадағы сөзі қандай. Сонда ол Семей театрында екеуі, м кездесіп, достасқан. Кейін мына жастар театрының сахнасында екеуі, көптеген пьесаларында ылғи жазып отырғандар осыны Байділдә ойнайды деп отыратын. Өзінің кейіпкерлері содан көреді білемін. -Мен сіздің өкінішіңізді түсінем. Себебі, Шахмед ағаның жеке өзінің мына орталық архивтегі жеке қоры бар. Сонда сізге жазған, сіздің келе жазған хаттарыңыз бар. Сонда ол кісінің бір батырлығына таңғалғаным, ол кісі енді көбіне сізге былай өте бір жылтырақ сөз жазбайды екен. Бірақ, сырлас дос сияқты жазады. Көргенін, оққанын бәрін жазып отырады.
Бикен Римова	▶	↑ сол ͡ кезде мына грузияда мыңтоғызжүз ͡ алпысалтыншы жылы →// грузйада санаторійге барғанда содан жазған хатынд' айтады →// грузиндер дейді ^уөздерінің адамдарын →// ұл' адамдарын →// біздің сәкен сияқты →// жаңағы ахмет ͡ байтұрсынов →// мағжан сияқт' адамдарын ^уолар жоғалтып алмады ↓/// ↑ бәрінің шығармалары →// кәзір шыққан ↓/// ↑ бәрін құрметтейді →// бәрінің ^йескерткіші бар дейді ↓/// ↑ шіркін →// біздің сол ақындар →// жаңағы мағжандар →// архивте тұншығып ^уөлетін болды ͡ ғой деп жазған ↓/// ↑ ^йенді бұны ашық текстпен жазуы →// ^йенді бір жағынан батырлық ↑ ^уол кісінің мындай ^йекенің алғашқыда білмедім ↓/// ↑ ^уөмір сүре келе білдім ↓/// ↑ бірақ бұл →// ^уол маған ^уонша қорқынышты ^йемес ↓/// ↑ менің ^уөзімнің атам →// нилсердалы қажы деген болған ↓/// ↑ мына неде талдықорғанда →// жәлменде шән дегендер ͡ бар ↓/// ↑ білетін шығарсың ↓/// ↑ шән деген ^уөте сазгер →// ақын →// біи болған →// болыс болған ↓/// ↑ үлкен тұлғалы ^уосы ^йелдің бір азаматы болатын ↓///	↑ сол ͡ гезде мына грұузыйада мыңтоғызжүз ͡ алпысалтыншы жылы →// грұузыйада санаторұйге ͡ б̊арғанда содан жазған хатынд'айтады →// грүузійндер дейді ^уөздөрүнің адамдарын →// ұл'адамдарын →// біздің сәкен сыйақты →// жаңағ'ахмет ͡ байтұрсұнов →// мағжан сыйақт'адамдарын ^уолар жоғалтыб̊ ͡алмады ↓/// ↑ бәр^інің шығармалары →// қәзір шыққан ↓/// ↑ бәрің ғұрметтейді →// бәр^інің ^йескерткіші ͡ б̊ар дейді ↓/// ↑ шіркін →// біздің сол ақындар →// жаңағы мағжандар →// архыйвте тұншұғұп ^уөлөтүм болдұ ͡ ғой деб̊ жазған ↓/// ↑ ^йенді ͡ б̊ұн'ашық тек̊стпен жазұуұ →// ^йенді ͡ б̊ір жағ^ынам батырлық ↑ ^уол ͡ гіс^інің мындай ^йекенің алғашқ̊ыда ͡ б̊ілмедім ↓/// ↑ ^уөмүр сүрө келе ͡ б̊ілдім ↓/// ↑ бірақ ͡ пұл →// ^уол маған ^уонша ͡ ғорқұнұшты ^йемес ↓/// ↑ менің ^уөзүмнүң атам →// нійлсердалы қажы дегем болған ↓/// ↑ мына неде талдықорғанда →// жәлменде шән дегендер ͡ б̊ар ↓/// ↑ білетін шығарсың ↓/// ↑ шән деген ^уөтө сазгер →// ақын →// бій болған →// болұс ͡ полған ↓/// ↑ үлкөн тұлғалы ^уосұ ^йелдің бір азаматы ͡б̊олатын ↓///	Сол кезде мына Грузияда 1966 жылы, Грузияда санаторийге барғанда содан жазған хатында айтады, Грузиндер дейді өздерінің адамдарын, ұлы адамдарын, біздің Сәкен сияқты, жаңағы Ахмет Байтұрсынов, Мағжан сияқты адамдарын олар жоғалтып алмады. Бәрінің шығармалары, кәзір шыққан. Бәрін құрметтейді, бәрінің ескерткіші бар дейді. Шіркін, біздің сол ақындар, жаңағы Мағжандар, архивте тұншығып өлетін болды ғой деп жазған. Енді бұны ашық текстпен жазуы,енді бір жағынан батырлық -Ол кісінің мындай екенің алғашқыда білмедім. Өмір сүре келе білдім. Бірақ бұл, ол маған онша қорқынышты емес. Менің өзімнің атам, нилсердалы қажы деген болған. Мына неде Талдықорғанда, жәлменде шән дегендер бар. Білетін шығарсың. Шән деген өте сазгер, ақын, би болған, болыс болған. Үлкен тұлғалы осы елдің бір азаматы болатын.
Бикен Римова	▶	↑ сол түрмеде жатқанд' айтатын ^уөлеңі ͡ бар ↓/// ↑ сәлем айт →// жетпісбай мен ↓/// ↑ сәлем айт сердалы ͡ мен қасқақбайға →// менің ͡ де кейпімді киесіңдер ͡ ғой сендер ͡ де ↓/// ↑ сонда менің аталарым айтыпатқаны →// менім әкемнің әкесі сердалы ↓/// ↑ әкемнің ат' ырым →// паспортта теріс жазылып кеткен ͡ ғой рим деп ↓/// ↑ қысқарғанда жаза салған солай болып кетті ↓/// ↑ сонда ^уол кісілер →// атамыз →// ^уөткен ^уөзінің адалына ^уөлді ↓/// ↑ а: менің әкем ^йекі рет ^уотырған адам ↓/// ↑ ^уол ^йешбір қылмысы жоқ ↓/// ↑ бай болғаны үшін ͡ ғана ↓/// ↑ ата ͡ тегі қажы болғаны ͡ үшін ↓/// ↑ а: ^уоның азабын мен көрдім ↓/// ↑ мен алматыға ^уоқуға келгенше жездемнің атын алып жүрдім ↓/// ↑ әкесінің атын →// ілійасова болып жүрдім ↓/// ↑ ^уөз әкемді жазғызсам →// ^уоқуға алмайды ͡ ма деп қорқтым ↓/// ↑ солай жүретінбіз бұрын ↓///	↑ сол түрмөдө жатқанд'айтатын ^уөлөңү ͡ б̊ар ↓/// ↑ сәлем айт →// жетпісбай мен ↓/// ↑ сәлем айт čердалы мең ғасқақбайға →// менің ͡ де ͡ гейпімді ͡ гійесіңдер ͡ ғой сендер ͡ де ↓/// ↑ сонда менің аталарым айтыпатқаны →// менім әкемнің әкесі сердалы ↓/// ↑ әкемнің ат'ырым →// паспортта теріш шаз^ылып кеткен ͡ ғой рим деп ↓/// ↑ қысқарғанда жаза салған солай болұп кетті ↓/// ↑ сонда ^уол ͡ гіс^ілер →// атамыз →// ^уөткөн ^уөз^үнүң адалына ^уөлдү ↓/// ↑ а: менің әкем ^йекі ^ірет ^уотұрған адам ↓/// ↑ ^уол ^йешбір ͡ ғылмысы жоқ ↓/// ↑ бай болған'үшүн ͡ ғана ↓/// ↑ ата тегі ͡ ғажы болған'үшүн ↓/// ↑ а ^уонұң азаб̊ын мең ͡ гөрдүм ↓/// ↑ мен алматыға ^уоқ^ұуға ͡ гелгенше жездемнің атын алыб̊ жүрдүм ↓/// ↑ әкесінің атын →// ілійәсова ͡б̊олұб̊ жүрдүм ↓/// ↑ ^уөз әкемді жазғыссам →// ^уоқ^ұуғ'алмайды ͡ ма деп қорқтұм ↓/// ↑ солай жүрөтүмбіз ͡б̊ұрұн ↓///	Сол түрмеде жатқанда айтатын өлеңі бар. Сәлем айт, Жетпісбай мен. Сәлем айт Сердалы мен Қасқақбайға, менің де кейпімді киесіңдер ғой сендер де. Сонда менің аталарым айтыпатқаны, менім әкемнің әкесі Сердалы. Әкемнің аты ырым, паспортта теріс жазылып кеткен ғой Рим деп. Қысқарғанда жаза салған солай болып кетті. Сонда ол кісілер, атамыз, өткен өзінің адалына өлді. А менің әкем екі рет отырған адам. Ол ешбір қылмысы жоқ. Бай болғаны үшін ғана. Ата тегі қаыж болғаны үшін. А оның азабын мен көрдім. Мен Алматыға оқуға келгенше жездемнің атын алып жүрдім. Әкесінің атын, Ільясова болып жүрдім. Өз кемді жазғызсам, оқуға алмайды ма деп қорқтым. Солай жүретінбіз бұрын
Бикен Римова	▶	↑ анау ͡ гонстұйтұусыйа шыққанша →// әкес' үшін бала күймейді деген ↓/// ↑ ^уоған дейін біздің ^уөмірімізде қуғын ͡ сүргінде →// менің жастық шақтарым ^уонша керемет ^уөткен жоқ ↓/// ↑ бикен ͡ апа →// жаңа айттыңыз ͡ ғой →// жалпы ғабеңнің →// ғабит ͡ мүсіреповтың қамқоры үлкен болды деп ↓/// ↑ содан кейін сіздің мына ^йең үлкен гүлім деген кітабыңыздан →// ^уөмір байаны ↓/// ↑ бірақ байқап қалам арасында ↓/// ↑ мұқаңмен ͡ де араласқаны көрінеді ↓/// ↑ шахаң анау алуа →// пійесасын жазған ͡ кезде ↓/// ↑ жалп'осы ұлы адамдар ↓/// ↑ ^уодан кейін →// сіздің бір үлкен махаббатпен жазасыз →// қалеке туралы →// шәкен туралы →// сер'ағаң туралы ↓/// ↑ жалпы ^уосы ұл'адамдардың →// сіздердің ^уотбасыларыңызға аралас ͡ құралас жалпы →// қалай болды ↓///	↑ анау ͡ гонстұйтұусыйа шыққанша →// әкес'үшүн бала ͡гүймөйдү деген ↓/// ↑ ^уоған дейім біздің ^уөм^үрүмізде құуғұн ͡ сүргүндө →// менің жастық̊ шақтарым ^уонша ͡ геремет ^уөткөн жоқ ↓/// ↑ бійкен ͡ апа →// жаң'айттыңыз ͡ ғой →// жалпы ғаб̊еңнің →// ғаб̊ыйт ͡ мүс^үрөповтұң ͡ ғамқор'үлкөн болдұ деп ↓/// ↑ содаң ͡ гейін сіздің мына ^йең үлкөн гүлүм дегең гітаб̊ыңыздан →// ^уөмүр ͡ б̊айаны ↓/// ↑ бірақ ͡ пайқап қалам арасында ↓/// ↑ мұқаңмен ͡ д'араласқаны көр^үнөді ↓/// ↑ шахаң ана'алұуа →// пійесасын жазғаң ͡ гезде ↓/// ↑ жалпы ^уос'ұлұ адамдар ↓/// ↑ ^уодаң ͡ гейін →// сіздің бір үлкөн махаббатпен жазасыз →// қалеке тұуралы →// шәкен тұуралы →// сер'ағаң тұуралы ↓/// ↑ жалпы ^уос'ұлұ адамдардың →// сіздердің ^уотпасыларыңызғ'аралас ͡ құралаш ͡ шалпы →// қалай болдұ ↓///	Анау конституция шыққанша, әкесі үшін бала күймейді деген. Оған дейін біздің өмірімізде қуғын-сүргінде, менің жастық шақтарым онша керемет өткен жоқ. -Бикен апа, жаңа айттыңыз ғой, жалпы Ғабеңнің, Ғабит Мүсіреповтың қамқоры үлкен болды деп. Содан кейін сіздің мына ең үлкен гүлім деген кітабыңыздан, өмір баяны. Бірақ байқап қалам арасында. Мұқаңмен де араласқаны көрінеді. Шахаң анау Алуа, пьесасын жазған кезде. Жалпы осы ұлы адамдар. Одан кейін, сіздің бір үлкен махаббатпен жазасыз, Қалеке туралы, Шәкен туралы, Сері ағаң туралы. Жалпы осы ұлы адамдардың, сіздердің отбасыларыңызға аралас-құралас жалпы, қалай болды.
Бикен Римова	▶	↑ мынау алматыда виноградова менен миров көшесінің бұрышында →// алпысекі деген үй болды ↓/// ↑ бұл үй әртістердің үйі ↓/// ↑ декададан ͡ кейін салынған ^йекен ↓/// ↑ әртістерг' арналып ↑ ^уотызыншы жылғы декададан кейін ͡ ғой ↓/// ↑ ійа →// ійа сол үйді →// үйге түстім мен ↓/// ↑ сол үйде қалеке тұрад →// сер' ағаң →// кім қамал тұрады →// лұқпан тұрады →// ілшат тұрады →// муслим тұрады ↓/// ↑ ^йенді бар асылдар ^уосында тұратын →// актерлардың алыптары ↓/// ↑ ос' үйге түстім ͡ де →// ^уоның бер жағында менің ^уоларға сүйіп жазатыны менің көзімд' ашқанда →// менің үлкен мектебім ^уосы →// қара шаңырақ ↓/// ↑ қара шаңырақта қаллаки →// сер' ағаң →// ^йел ағаң →// шәкен →// ^ырақйа →// сабира →// хадиша →// шолпандар болмаса →// менің бір ^уөзім мұндай болмас мүмкін ^йедім ↓///	↑ мынау алматыда вұйноградова менен мұйров көшөсүнің бұрұшұнда →// алпыс ^йекі деген үй болдұ ↓/// ↑ бұл үй әртістердің үйү ↓/// ↑ декададаң ͡ гейін салыңған ^йекен ↓/// ↑ әртістерг'арналып ↑ ^уотұзұншы жылғы декададаң ͡ гейін ͡ ғой ↓/// ↑ ыйа →// ыйа сол үйдү →// үйгө түстүм мен ↓/// ↑ сол үйдө қалеке тұрад →// сер'ағаң →// кім қамал тұрады →// ^ұлұқпан тұрады →// ілшат тұрады →// мұуслим тұрады ↓/// ↑ ^йенді ͡ б̊ар асылдар ^уосұнда тұратын →// актерлардың алыптары ↓/// ↑ ^уос'үйгө түстүм ͡ де →// ^уонұң бер жағында менің ^уоларға сүйүб̊ жазатыны менің ͡ гөзүмд'ашқ̊анда →// менің үлкөн мектеб̊ім ^уосұ →// қара шаң^ырақ ↓/// ↑ қара шаң^ырақта ͡ ғаллакый →// сер'ағаң →// ^йел ағаң →// шәкен →// ^ырақыйа →// саб̊ыйра →// хадыйша →// шолпандар ͡ б̊олмаса →// менің бір ^уөзүм мұндай болмас мүмкүн ^йедім ↓///	-Мынау Алматыда Виноградова менен Миров көшесінің бұрышында, алпыс екі деген үй болды. Бұл үй әртістердің үйі. Декададан кейін салынған екен. Әртістерге арналып -Отызыншы жылғы декададан кейін ғой -иа, иа сол үйді, үйге түстім мен. Сол үйде Қалеке тұрад, Сері ағаң, кім Қамал тұрады, Лұқпан тұрады, Ілшат тұрады, Муслим тұрады. Енді бар асылдар осында тұратын, актерлардың алыптары. Осы үйге түстім де, оның бер жағында менің оларға сүйіп жазатыны менің көзімді ашқанда, менің үлкен мектебім осы, қара шаңырақ. Қара шаңырақта Қаллаки, Сері ағаң, Ел ағаң, Шәкен, Рақия, Сабира, Хадиша, Шолпандар болмаса, менің бір өзім мұндай болмас мүмкін едім.
Бикен Римова	▶	↑ ал адам ^уөз' айналасында →// ^уортасындағысымен ^уөседі ͡ ғой ↓/// ↑ ^уосылардан көргеніміз →// ^уосылардан жұғысты боған дүние шығар деймін ^уосы ͡ гүні ↓/// ↑ ^йептеген бірдеңе бар болса менде ↓/// ↑ мен ос' ^уөнердің алыптарымен бірге жасасқаныма →// ^уөзімді бақытты деп санаймын ↓/// ↑ біздің үйге →// ғабаң →// сәбең →// бәрі жиналып ^уотырған ^ыуақытта →// ғабең ылғи суық тамақтан кейін →// шәйдің алдында →// ай →// бикен →// сен жұмысыңды тасташы →// бері келші →// ^уотыршы мына қасыма деп ^уотырғызып қойып →// маған шараның ән салғанын →// галиеваның конференциялығын →// қанабет ағамның ариларын →// соны бәрін салып бершы // деп айтқызып ↓/// ↑ ана қайын жұртым деп ^уотырғаны →// ришад пен муслимд' айтады ↓/// ↑ сонда →// соған мәз болып ^уөзі ^ырахаттанып ^уотыратын ↓/// ↑ мен ͡ д'өзімше ағаларым күліп →// қол соғып мені тыңдағанына марқайып ^уотыратынмын ↓///	↑ ал адам ^уөз'айналасында →// ^уортасындағысымен ^уөсөдү ͡ ғой ↓/// ↑ ^уос^ұлардаң ͡ гөргөнүміз →// ^уос^ұлардан жұғұстұ ͡ б̊оған дүнүйө шығар деймін ^уосұ ͡ гүнү ↓/// ↑ ^йептегем бірдеңе ͡ б̊ар ͡б̊олса менде ↓/// ↑ мен ^уосұ ^уөнөрдүң алыптарымем бірге жасасқаныма →// ^уөзүмдү ͡ б̊ақытты деп̊ санаймын ↓/// біздің үйгө →// ғаб̊аң →// сәб̊ең →// бәр' жыйналып ^уотұрған ^ұуақытта →// ғаб̊ең ылғый сұуұқ тамақтаң ͡ гейін →// шәйдің алдында →// ай →// бійкен →// сен жұмұсұңды тасташы →// бері ͡ гелші →// ^уотұршұ мына ͡ ғасыма деп ^уотұрғұзып қойұп →// маған шараның ән салғанын →// галыйеваның ͡гонференсійәлығын →// қанаб̊ет ағамның арыйларын →// сонұ ͡ б̊әрін салып першы // деб̊ ͡ айтқызып ↓/// ↑ ана ͡ ғайын жұртұм деп ^уотұрғаны →// ^ырыйшад пен мұуслыймд'айтады ↓/// ↑ сонда →// соған мәз ͡ б̊олұп ^уөзү ^ырахаттанып ^уот^ұратын ↓/// ↑ мен ͡ де ^уөзүмш'ағаларым күлүп →// қол соғұп мені тыңдағанына марқайып ^уот^ұратыммын ↓///	Ал адам өзі айналасында, ортасындағысымен өседі ғой. Осылардан көргеніміз, осылардан жұғысты боған дүние шығар деймін осы гүні. Ептеген бірдеңе бар болса менде. Мен осы өнердің алыптарымен бірге жасасқаныма, өзімді бақытты деп санаймын. Біздің үйге, Ғабаң, Сәбең, бәрі жиналып отырған уақытта, Ғабең ылғи суық тамақтан кейін, шәйдің алдында, «Ай,Бикен, сен жұмысыңды тасташы, бері келші, отыршы мына қасыма деп отырғызып қойып, маған Шараның ән салғанын, Галиеваның конференциялығын, Қанабет ағамның ариларын, соны бәрін салып бершы» деп айтқызып. Ана қайын жұртым деп отырғаны, Ришад пен Муслимды айтады. Сонда , соған мәз болып өзі рахаттанып отыратын. Мен де өзімше ағаларым күліп, қол соғып мені тыңдағанына марқайып отыратынмын
Бикен Римова	▶	↑ тұрмыстарыңыз ͡ жаман болмаған шығар ↓/// ↑ жеткілікті болды ͡ ма барлығы ↑/// ↑ ^уонша бай болғанымыз жоқ ↓/// ↑ ^уонша көп қалталы болғанымыз жоқ ↓/// ↑ ^уорташа ͡ ғана тұрмысымыз болды ↓/// ↑ бірақ →// тапқанымыздың бәрі тек дастарханымызда болды ↓/// ↑ ^уорташа ͡ ғана ↑ қарыз алған кездеріңіз болды ͡ ма ↑/// ↑ қарыз алған кезім болды ↓/// ↑ мұхтар ағадан барып екіжүз сом қарыз алдық ↓/// ↑ ^уөзім апарып бердім ↓/// ↑ осылай тұратынбыз ↓/// ↑ бар болса ͡ бар →// жоқ болса ͡ жоқ ↓/// ↑ бикен ͡ апа →// ^йенді жалпы ^уөзіңіздің кітабіңізде ͡ да жазасыз ↓/// ↑ жалпы ^уо: кісі туралы ^йестеліктерде айтады →// шахмед аға ^ырасында ͡ да шашы бұр ͡ бұйра →// керемет бойы биік әдемі келісті сұлу адам болған ^йекен ↓/// ↑ ал ^йенді сіз ͡ де кезінде ^йеңлік болып былайша айтқанда жанып тұрған кезіңіз ↓/// ↑ ^ірөлден ^ірөл ^уол ͡ кезде ↓/// ↑ ^йенді сіздің жұлдызыңыз жанып тұрған ͡ кезде ↓///	↑ тұрмұстарыңыж ͡ жамам болмаған шығар ↓/// ↑ жеткілікті ͡ б̊олдұ ͡ ма ͡б̊арлығы ↑/// ↑ ^уонша ͡ б̊ай болғанымыж ͡ жоқ ↓/// ↑ ^уонша ͡гөп қалталы ͡ б̊олғанымыж ͡ жоқ ↓/// ↑ ^уорташа ͡ ғана тұрмұсұмыз ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ бірақ →// тапқанымыздың бәрі тек дастарханымызда ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ ^уорташа ͡ ғана ↑ қарыз алғаң ͡ гездеріңіз ͡ б̊олдұ ͡ ма ↑/// ↑ қарыз алғаң ͡ гезім болдұ ↓/// ↑ мұхтар ағадам барып екіжүз сом қарыз алдық ↓/// ^уөзүм апарып ͡ пердім ↓/// ↑ ^уос^ұлай тұратымбыз ↓/// ↑ бар ͡ б̊олса ͡ б̊ар →// жоқ ͡ полса жоқ ↓/// ↑ бійкен апа →// ^йенді жалпы ^уөзүңүздің ͡гітаб̊іңізде ͡ да жазасыз ↓/// ↑ жалпы ^уо: кісі тұуралы ^йестеліктерд'айтады →// шахмед аға ^ырасында ͡ да шашы ͡ б̊ұр ͡ б̊ұйра →// керемет пойұ ͡б̊ійіг әдемі ͡ гелісті сұлұ'адам болған ^йекен ↓/// ↑ ал ^йенді сіз ͡ де ͡ гезінде ^йеңлік болұп пылайш'айтқанда жанып тұрғаң ͡ гезіңіз ↓/// ↑ ^үрөлдөн ^үрөл ^уол ͡ гезде ↓/// ↑ ^йенді сіздің жұлдұзұңыж ͡ жанып тұрғаң ͡ гезде ↓///	-Тұрмыстарыңыз жаман болмаған шығар. Жеткілікті болды ма барлығы? -Онша бай болғанымыз жоқ. Онша көп қалталы болғанымыз жоқ. Орташа ғана тұрмысымыз болды. Бірақ, тапқанымыздың бәрі тек дастарханымызда болды. Орташа ғана -Қарыз алған кездеріңіз болды ма? -Қарыз алған кезім болды. Мұхтар ағадан барып 200 сом қарыз алдық. Өзім апарып бердім. Осылай тұратынбыз. Бар болса бар, жоқ болса жоқ. -Бикен апа, енді жалпы өзіңіздің кітабіңізде да жазасыз. Жалпы о кісі туралы естеліктерде айтады, Шахмед аға расында да шашы бұр-бұйра, керемет бойы биік әдемі келісті сұлу адам болған екен. Ал енді сіз де кезінде Еңлік болып былайша айтқанда жанып тұрған кезіңіз. Рөлден рөл ол кезде. Енді сіздің жұлдызыңыз жанып тұрған кезде
Бикен Римова	▶	↑ жоқ →// ^уол жұлдыз →// менің жұлдызым ͡ көп жанған жоқ →// алғашқыда ↓/// ↑ ^уөтірік айтып қайтеміз ↓/// ↑ жарайды мейлі →// сіздің жас кезіңіз →// сол кезде ^йенді шахаң сізді қызғанып →// не сіз шахаңды қызғанған кездер болды ͡ ма ↑/// ↑ жоқ →// болған жоқ ↓/// ↑ ^уондай болмайтын себебі →// ^уол керемет бала мінезді таза адам ^йеді ↓/// ↑ бір ͡ бірімізге деген сенім күшті болды ↓/// ↑ мен анау нұрмұқан →// ыдырыстарды үйге емін ͡ еркін алып келемін ↓/// ↑ ³репетисійам →// ^йеңлік кебекті ^ірепетисйа жасатамыз ↓/// ↑ шаршаймыз →// сосын үйге жүріңдер дейм ↓/// ↑ ^уол не мені шығарып салады былай ↓/// ↑ жүр ^йенд'үйге кір шай ішейік деймін ↓/// ↑ сосын үйге кіреміз ↓/// ↑ сосын ^уол баламен ^уотырады ↓/// ↑ әңгімелеседі ↓/// ↑ ^уосы нұрмұқан мықты актер болады сенің →// мынау нұрмұқан ↓/// ↑ көп ^уоқиды дейтін ↓/// ↑ ылғи кітаптар алып →// біздің үйден ^уоқып жүретін ↓///	↑ жоқ →// ^уол жұлдұз →// менің жұлдұзұм ͡ гөб̊ жаңған жоқ →// алғашқ̊ыда ↓/// ↑ ^уөт^үрүг айтып қайтеміз ↓/// ↑ жарайды мейлі →// сіздің жас кезіңіз →// сол ͡ гезде ^йенді шахаң сізді ͡ғызғанып →// не сіш ͡ шахаңды қызғаңғаң ͡ гездер ͡ б̊олдұ ͡ ма ↑/// ↑ жоқ →// болған жоқ ↓/// ↑ ^уондай болмайтын себ̊еб̊і →// ^уол ͡ геремет ͡ пала мінезді таз'адам ^йеді ↓/// ↑ бір ͡ б̊ірімізге деген сенім ͡ гүштү ͡б̊олдұ ↓/// ↑ мен анау нұрмұқан →// ыд^ырыстард'үйгө ^йемін ͡ ^йеркін алып келемін ↓/// ↑ ^ірепетійсійәм →// ^йеңлік ͡ кеб̊екті ^ірепетійсійә жасатамыз ↓/// ↑ шаршаймыз →// сосұн үйгө жүрүңдөр дейм ↓/// ↑ ^уол не мені шығарып̊ салады ͡ б̊ылай ↓/// ↑ жүр ^йенд'үйгө кір шай ішейік деймін ↓/// ↑ сосұн үйгө кіреміз ↓/// ↑ сосұн ^уол баламен ^уот^ұрады ↓/// ↑ әңгімелеседі ↓/// ↑ ^уосұ нұрмұқан мықт'актер болады сенің →// мынау нұрмұқан ↓/// көп ^уоқұйдұ дейтін ↓/// ↑ ылғый ͡ гітаптар алып →// біздің үйдөн ^уоқұб̊ жүрөтүн ↓///	-Жоқ, ол жұлдыз, менің жұлдызым көп жанған жоқ, алғашқыда. Өтірік айтып қайтеміз. -Жарайды мейлі, сіздің жас кезіңіз, сол кезде енді Шахаң сізді қызғанып, не сіз Шахаңды қызғанған кездер болды ма? -Жоқ,болған жоқ. Ондай болмайтын себебі, ол керемет бала мінезді таза адам еді. Бір-бірімізге деген сенім күшті болды. Мен анау Нұрмұқан, Ыдырыстарды үйге емін-еркін алып келемін. Репетициям, Еңлік Кебекті репетиция жасатамыз. Шаршаймыз, сосын үйге жүріңдер дейм. Ол не мені шығарып салады былай. Жүр енді үйге кір шай ішейік деймін. Сосын үйге кіреміз. Сосын ол баламен отырады. Әңгімелеседі. Осы Нұрмұқан мықта актер болады сенің, мынау Нұрмұқан. Көп оқиды дейтін. Ылғи кітаптар алып, біздің үйден оқып жүретін.
Бикен Римова	▶	↑ со ͡ кезде бибилотекасы жоқ ↓/// ↑ қәзір керемет библиотекасы болды ͡ гейін ↓/// ↑ ал ^йенді жұлдызым жана қоймады дедіңіз ͡ ғой ↓/// ↑ а: ^уол ↓/// ↑ бұл ^уөнер деген әрқилы келед' әке ↓/// ↑ бірден мектеп қабырғасын бітіріп келгеннен ͡ кейін →// бақыты жанып →// жол' ашылып →// бір сәтті ^ірөл тиіп →// жарқ ^йете түсетіні болады ↓/// ↑ ары қарай →// ал ͡ сосын көп кедергіменен / қиындықтарыменен жүріп барып ^уөтетіні болады ↓/// ↑ мысал' айталық →// шолпанның жол' ақтотымен бірден ашылды ↓/// ↑ тез ашылып →// бағы жанып →// үлкен класыйкалық шығарма ↓/// ↑ ал менің жолымды ͡ да ашқан ^йеңлік ͡ кебек ↓/// ↑ бірақ ^йеңлік ͡ кебек ^йекі ^ірет қойылды ↓/// ↑ ^уол мен бірінші қойылғанда бала күнім →// керемет жарқ ^йеткіздім деп айта алмаймын ↓///	↑ со ͡ кезде ͡ б̊ұйб̊ұйлотекасы жоқ ↓/// ↑ қәзір ͡ геремет пұйблұйотекасы ͡ б̊олдұ ͡ гейін ↓/// ↑ ал ^йенді жұлдұзұм жана ͡ ғоймады дедіңіз ͡ ғой ↓/// ↑ а: ^уол ↓/// ↑ бұл ^уөнөр деген әрқійлы ͡ гелед'әке ↓/// ↑ бірден мектеп қаб̊ырғасым біт^іріп келгеннең↑гейін →// бақыты жанып →// жол'аш^ылып →// бір сәтті ^үрөл тійіп →// жарқ ^йете түсөтүні ͡ б̊олады ↓/// ↑ ары қарай →// ал сосұң ͡ гөп кедергіменең ͡ ғыйындықтарыменен жүрүп ͡ парып ^уөтөтүні ͡ б̊олады ↓/// ↑ мысал'айталық →// шолпанның жол'ақтотұмен бірден ашылды ↓/// ↑ тез аш^ылып →// бағы жанып →// үлкөң ͡ гласыйкалық̊ шығарма ↓/// ↑ ал менің жолұмдұ д'ашқ̊ан ^йеңлік ͡ кеб̊ек ↓/// ↑ бірақ ^йеңлік ͡ кеб̊ек ^йекі ^ірет қойұлдұ ↓/// ↑ ^уол мем бірінші ͡ ғойұлғанда ͡ б̊ала ͡г үнүм →// керемет ͡ шарқ ^йеткіздім деб̊ ͡айт'алмаймын ↓///	Со кезде бибилотекасы жоқ. Қазір керемет библиотекасы болды кейін. -Ал енді жұлдызым жана қоймады дедіңіз ғой. -А ол. Бұл өнер деген әрқилы келеді әке. Бірден мектеп қабырғасын бітіріп келгеннен кейін, бақыты жанып, жолы ашылып, бір сәтті рөл тиіп, жарқ ете түсетіні болады. Ары қарай, ал сосын көп кедергіменен қиындықтарыменен жүріп барып өтетіні болады. Мысалы айталық, Шолпанның жолы Ақтотымен бірден ашылды. Тез ашылып, бағы жанып, үлкен классикалық шығарма. Ал менің жолымды да ашқан Еңлік кебек. Бірақ Еңлік кебек екі рет қойылды. Ол мен бірінші қойылғанда бала күнім, керемет жарқ еткіздім деп айта алмаймын.
Бикен Римова	▶	↑ әлгі кімнің шеховтың әйелі →// кнепр айтыпты ͡ ғой ↓/// ↑ сексенге келгенінде мен чайкада кәзір ^уойнасам →// керемет ^уойнар ^йедім ↓/// ↑ сол ͡ сыйақты бұл шіркін →// ^уол ^уоңай дүние ^йемес ͡ ғой ^уөнер деген ↓/// ↑ сонда ^йекінші ^йелу бірдеңесінш'жылы қойылды ↓/// ↑ ^йеңлік кебек ↓/// ↑ гольфблаттың қойылымыменен ↓/// ↑ бұл ͡ кезде мен ^йенді сахна деген кеңістік не ↑// шеберлік деген не ↑/ сол дәрежеге жетіп қалдым →// әжептәуір ↓/// ↑ сондықтан жаң' әрбір ^ірежисердің ^уөзінің таңдайтын әртіс →// көбіне ^ірежисерға не деуші ^йеді ↓/// ↑ байланысты ↓/// ↑ ^ірежисерге байланысты ↓/// ↑ ^уол сені ^ірепертұуарғ' алұуына байланысты ↓/// ↑ ^уоның қиындықтары толыпатр ↓/// ↑ ал ^йенді нағыз талант ^уөзі кеш тұрысы мейлі →// ^йерте болсын мейлі →// әйтеу ͡ бір жарып шығады ↓/// ↑ бірақ ^уоңайлық болған жоқ ↓///	↑ әлгі ͡ гімнің шеховтұң әйелі →// кнепр айтыпты ғой ↓/// ↑ сек̊сеңге ͡ гелгенінде мен чайкада ͡гәзір ^уойнасам →// керемет ^уойнар ^йедім ↓/// ↑ сол сыйақты ͡ б̊ұл шіркін →// ^уол ^уоңай дүнүйө ^йемес ͡ ғой ^уөнөр деген ↓/// ↑ сонда ^йекінші ^йелүу ͡ б̊ірдеңесінші жылы қойұлдұ ↓/// ↑ ^йеңлік ͡ кеб̊ек ↓/// ↑ гольфблаттың ͡ғой^ұлұмыменен ↓/// ↑ бұл ͡ гезде мен ^йенді сахна дегең ͡ геңістік не →// шеб̊ерлік деген не →// сол дәрежеге жетіп қалдым →// әжептәуүр ↓/// ↑ сондұқтан жаң'әрб̊ір ^ірежійсердің ^уөз^үнүң таңдайтын әртіс →// көб̊^үнө ^ірежійсерға не ͡ деушү ^йеді ↑ байланысты ↑ ^ірежійсерге ͡б̊айланысты ↓/// ↑ ^уол сені ^ірепертүуарғ'алұуұна байланысты ↓/// ↑ ^уонұң ͡ ғыйындықтары толұпатр ↓/// ↑ ал ^йенді нағыз талант ^уөзү кеш тұрұсұ мейлі →// ^йерте ͡ б̊олсұн мейлі →// әйтеу ͡ б̊ір жарып̊ шығады ↓/// ↑ бірақ ^уоңайлық ͡ полған жоқ ↓///	Әлгі кімнің Шеховтың әйелі, Кнепр айтыпты ғой. Сексенге келгенінде мен Чайкада кәзір ойнасам, керемет ойнар едім. Сол сияқты бұл шіркін, ол оңай дүние емес ғой өнер деген. Сонда екінші елу бірдеңесінші жылы қойылды. Еңлік кебек. Гольфблаттың қойылымыменен. Бұл кезде мен енді сахна деген кеңістік не, шеберлік деген не, сол дәрежеге жетіп қалдым, әжептәуір. Сондықтан жаңа әрбір режиссердің өзінің таңдайтын әртіс, көбіне режиссерға не деуші еді -Байлаеысты -Режиссерге байланысты. Ол сені репертуарға алуына байланысты. Оның қиындықтары толыпатр. Ал енді нағыз талант өзі кеш тұрысы мейлі, ерте болсын мейлі, әйтеу бір жарып шығады. Бірақ оңайлық болған жоқ
Бикен Римова	▶	↑ сізде бір кезде театрдан ͡ гетпекші болдыңыз ↓/// ↑ ал ^үрөл тимеген ͡ кезде ↑ ^үрөл тимеген ͡ кезде ↓/// ↑ ал ^йенді ол ͡ кезде бір жағ' үйге қараған шығармын ↓/// ↑ ^йенем болд' үлкен →// тоқсанжетіге кеп қайтты ↓/// ↑ балалар жас болды ↓/// ↑ со ͡ бір жағынан ͡ да ^үөзім ͡ де кінәлі шығармын ↓/// ↑ бір жағынан жақсы ^үрөлдер тие қоймады ↓/// ↑ театрдан кетем дегенде →// ашуланған ͡ кезд' адам іштей ^йенді →// жоқ кетпе деп жалынса деген ͡ бір іштей пендешілік ^уойлады ͡ ма ↓/// ↑ жоқ →// ^уондай ^уойлаған жоқ ↓/// ↑ мен шын кетем деп ^уойладым ↓/// ↑ бірақ шахаң маған сен кетпе деді ↓/// ↑ сен бәрі бір театрдан кеткеніңмен →// көп болса бір жыл шыдарсың →// ^йекі жыл шыдарсың ары қарай шыдай алмайсың ↓/// ↑ тағы ͡ да сол театрға тартасың ↓///	↑ сізде ͡ б̊ір ͡ гезде театрдаң ͡ гетпек̊ші ͡ б̊олдұңұз ↓/// ↑ ал ^үрөл тіймегең ͡ гезде ↓/// ↑ ^үрөл тіймегең ͡ гезде ↓/// ↑ ал ^йенді ^уол ͡ гезде ͡ б̊ір жағ'үйгө қараған шығармын ↓/// ↑ ^йенем болд'үлкөн →// тоқсанжетіге ͡ геп қайтты ↓/// ↑ балалар жас ͡ полдұ ↓/// ↑ со ͡ б̊ір жағ^ынан ͡ да ^уөзүм ͡ де ͡ гінәлі шығармын ↓/// ↑ бір жағ^ынан жақ̊сы ^үрөлдөр тійе қоймады ↑ театрдаң ͡ гетем дегенде →// аш^ұулаңғаң ͡ гезд'адам іштей ^йенді →// жоқ кетпе деб̊ жалынса дегем бір іштей пендешілік ^уойлады ͡ ма ↓/// ↑ жоқ →// ^уондай ^уойлаған жоқ ↓/// ↑ мен шың ͡ гетем деп ^уойладым ↓/// ↑ бірақ̊ шахаң маған сең ͡ гетпе деді ↓/// ↑ сем бәрі ͡б̊ір театрдаң ͡ геткеніңмен →// көп ͡ полса ͡ б̊ір жыл шыдарсың →// ^йекі жыл шыдарсың ары қарай шыдай алмайсың ↓/// ↑ тағы ͡ да сол театрға тартасың ↓///	-Сізде бір кезде театрдан кетпекші болдыңыз. Ал рөл тимеген кезде -Рөл тимеген кезде. Ал енді ол кезде бір жағы үйге қараған шығармын. Енем болды үлкен, 97-ге кеп қайтты. Балалар жас болды. Со бір жағынан да өзім де кінәлі шығармын. Бір жағынан жақсы рөлдер тие қоймады -Театрдан кетем дегенде, ашуланған кезде адам іштей енді, жоқ кетпе деп жалынса деген бір іштей пендешілік ойлады мам -Жоқ, ондай ойлаған жоқ. Мен шын кетем деп ойладым. Бірақ Шахаң маған сен кетпе деді. Сен бәрі бір театрдан кеткеніңмен, көп болса бір жыл шыдарсың, екі жыл шыдарсың ары қарай шыдай алмайсың. Тағы да сол театрға тартасың.
Бикен Римова	▶	↑ соған ^йенді ^уосы күнге дейін ^ырахметімд' айтамын ↓/// ↑ ^ырахмет ^уонысына ↓/// шахмет ͡ болмаса мен ^уосындай перекрестокке түсіп жүрер ͡ ма ^йедім →// жұрттың барлығын даңғырлатып ↓/// ↑ кәзір сіз мынау перекресток сериалына түсіп жүрсіз ͡ ғой ↓/// ↑ ^ірөліңіз ^уөзіңізг' ұнай ͡ ма ↑/// ↑ ^уөзіме ұнайды ↓/// ↑ ал ^йенді мен ^уөзім шынымд' айтайын →// ^уон' үнемі көруге мүмкіндігім жоқ →// анда санда көріп қойамын ↓/// ↑ жалпы кейбір баспасөзі бұл ^йенді бұл сериалы қазақ табиғатына жат →// ^уондай ^йемес →// мұндай ^йемес деген әңгімелер айтылып ͡ ғалады ↓/// ↑ сіз бұған ͡ ғалай ͡ ғарайсыз ↑///	↑ соған ^йенді ^уосұ ͡ гүңгө дейін ^ырахметімд'айтамын ↓/// ↑ ^ырахмет ^уонұсұна ↓/// шахмет ͡ полмаса мен ^уосұндай перекрестокке түсүб̊ жүрөр ͡ ма ^йедім →// жұрттұң барлығын даңғырлатып ↓/// ↑ қәзір сіз мынау перекресток̊ серійалына түсүб̊ жүрсүз ͡ ғой ↓/// ↑ ^үрөлүңүз ^уөзүңүзг'ұнай ͡ ма ↑/// ↑ ^уөзүм'ұнайды ↓/// ↑ ал ^йенді мен ^уөзүм шынымд'айтайын →// ^уон'үнөмү көр^үугө мүмкүндүгім жоқ →// анда санда ͡ гөрүп қойамын ↓/// ↑ жалпы ͡ гейб̊ір ͡ б̊аспасөзү ͡ б̊ұл ^йенді ͡ б̊ұл серійалы қазақ таб̊ыйғатына жат →// ^уондай ^йемес →// мұндай ^йемес теген әңгімелер айтылып қалады ↓/// ↑ сіз ͡ б̊ұғаң ͡ ғалай ͡ ғарайсыз ↑///	Соған енді осы күнге дейін рахметімді айтамын. Рахмет онысына. Шахмет болмаса мен осындай перекрестокке түсіп жүрер ма едім, жұрттың барлығын даңғырлатып. -Кәзір сіз мынау Перекресток сериалына түсіп жүрсіз ғой. Рөліңіз өзіңізге ұнай ма? -Өзіме ұнайды. -Ал енді мен өзім шынымды айтайын, оны үнемі көруге мүмкіндігім жоқ, анда санда көріп қоямын. Жалпы кейбір баспасөзі бұл енді бұл сериалы қазақ табиғатына жат, ондай емес, мұндай емес деген әңгімелер айтылып қалады. Сіз бұған қалай қарайсыз?
Бикен Римова	▶	↑ басқа снгыдағы ^уреспүубликалардың бірінде жоқ ↓/// ↑ бізде ͡ ғана басталды ↓/// ↑ қәзір продүусөріміз мәскеуменен келісуге кетті ↓/// ↑ ал ^йенді осындай жаңа бастаманы ^йетегінен тартып →// дөргегенде құртуға дайынбыз ↓/// ↑ ^еенді мен ^уондай нәрсенің ^уөмірімде көбін көрдім ↓/// ↑ сонда →// сұрақ қойайын деп тұр ^йедім мен ↓/// ↑ жалпы ^уосы ^уөнердегі қысасты →// қызғаныш →// деген нәрселерді жалпы басыңыздан ^уөтіп көрдіңіз ͡ бе↑/// ↑ сезініп көрдіңіз ͡ бе ↑/// ↑^у өй →// көрдік ͡ қой ↓/// ↑ көріп жүрміз ͡ ғой ↓///	↑ басқа сңгыдағы ^іреспүублійкалардың бірінде жоқ ↓/// ↑ бізде ғана ͡ б̊асталды ↓/// ↑ қәзір продйұусөрүмүз мәскеумөнөң ͡ гелісүугө кетті ↓/// ↑ ал ^йенді ^уосұндай жаңа ͡ б̊астаманы ^йетегінен тартып →// дөргөгөнде құрт^ұуға дайымбыз ↓/// ↑ ^йенді мен ^уондай нәрсенің ^уөм^үрүмде ͡ гөб̊үң ͡ гөрдүм ↓/// ↑ сонда →// сұрақ қойайын деп тұр ^йедім мен ↓/// ↑ жалпы ^уосұ ^уөнөрдөгі ͡ ғысасты →// қызғаныш →// деген нәрселерді жалпы ͡ б̊асыңыздан ^уөтүп көрдүңүз ͡ б̊е↑/// ↑ сез^ініп көрдүңүз ͡ б̊е ↑/// ↑ ^уөй →// көрдүк қой ↓/// ↑ көрүб̊ жүрмүз ͡ ғой ↓///	Басқа СНГ-дағы республикалардың бірінде жоқ. Бізде ғана басталды. Қазір продюсеріміз мәскеуменен келісуге кетті. Ал енді осындай жаңа бастаманы етегінен тартып, дөргегенде құртуға дайынбыз. Енді мен ондай нәрсенің өмірімде көбін көрдім. -Сонда, сұрақ қояйын деп тұр едім мен. Жалпы осы өнердегі қысасты, қызғаныш, деген нәрселерді жалпы басыңыздан өтіп көрдіңіз бе? Сезініп көрдіңіз бе? -Өй, көрдік қой. Көріп жүрміз ғой.
Бикен Римова	▶	↑ бикен ͡ апа →// ^йенді досыңыз ͡ бар ↑/// ↑ бар ↓/// ↑ кім ↑/// ↑ қабиба досым ↓/// ↑ ^уонан кейін ^йуөзіңіз айтасыз →// шахаң ^уөте балажан ^йеді деп ↓/// ↑ ^уөзіңіз балажансыз ͡ ба ↑/// ↑ баланы жақсы көремін ↓/// ↑ ійа →// балажанмын ↓/// ↑ немерелеріңізбен кәзіргі қарым қатынасыңыз қалай ↑/// ↑ жақсы →// ↑ ал ^уонда →// бикен ͡ апа →// мына қазақта бір ͡ сөз ͡ бар / сағың сынбасын / деген ↓/// ↑ бұл деген ^ырухын түспегенсін деген сөзбен бара бар болуы керек ↓/// ↑ жалпы сағы сынған →// ^ырухы түскен адамнан ^йешқандай менімше ^уөнер тумайды ↓/// ↑ бұл^й енді физиологиялық жағынан былай сау болуы мүмкін ^уол адам →// бірақ ^ырухани жағынан кемтар болып тұрады ↓/// ↑ бұны мен айтып ^уотырған себебім →// сіз ^йенді жаңа мен әдейі соңына қалдырған ^йедім ↓/// ↑ мен ^уоны білетін ^йедім →// сіздің ^уоқып шықтым →// сіздің халық жауының ͡ қызы ^йекеніңізді ↓/// ↑ сонан кейін халық жауының ͡ жұбайы болғаныңызды ↓///	↑ бійкен ͡ апа →// ^йенді досұңұз ͡ б̊ар ↑/// ↑ бар ↓/// ↑ кім ↑/// ↑ қаб̊ыйб̊а досұм ↓/// ↑ ^уонаң ͡ гейін ^йенді жалпы ^уөзүңүз айтасыз →// шахаң ^уөтө ͡ б̊алажан ^йеді деп ↓/// ↑ ^уөзүңүз ͡ б̊алажансыз ͡ б̊а ↑/// ↑ баланы жақ̊сы ͡ гөрөмүн ↓/// ↑ ійа →// балажаммын ↓/// ↑ немерелеріңізб̊ең ͡ гәзіргі ͡ ғарым қат^ынасыңыз ͡ ғалай ↑/// ↑ жақ̊сы →// ↑ ал ^уонда →// бійкен апа →// мына ͡ ғазақта ͡ б̊ір сөз ͡ б̊ар / сағың сымбасын /деген ↓/// ↑ бұл деген ^ұрұухұн түспөгөнсін деген сөзб̊өм бара ͡ б̊ар ͡ б̊олұуұ ͡ герек ↓/// ↑ жалпы сағы сыңған →// ^ұрұухұ түскөн адамнан ^йешқ̊андай менімше ^уөнөр тұумайды ↓/// ↑ бұл ^йенді фұйзұйологұйалығ жағ^ынам былай сау ͡ б̊олұуұ мүмкүн ^уол адам →// бірақ ^ұрұуханый жағ^ынаң↑гемтар ͡ б̊олұп тұрады ↓/// ↑ бұнұ мен айтып ^уотұрған себ̊еб̊ім →// сіз ^йенді жаңа мен әдейі соң^ұна ͡ғалдырған ^йедім ↓/// ↑ мен ^уонұ ͡ б̊ілетін ^йедім →// сіздің ^уоқұп̊ шықтым →// сіздің халығ жауұнұң ͡ ғызы ^йекеніңізді ↓/// ↑ сонаң↑гейін халығ жауұнұң жұб̊айы ͡ б̊олғаныңызды ↓///	-Бикен апа, енді досыңыз бар? -Бар -Кім? -Қабиба досым -Онан кейін енді жалпы өзіңіз айтасыз, Шахаң өте балажан еді деп. Өзіңіз балажансыз ба -Баланы жақсы көремін. Иа, балажанмын. -Немерелеріңізбен кәзіргі қарым қатынасыңыз қалай? -Жақсы, -Ал онда, Бикен апа, мына қазақта бір сөз бар «сағың сынбасын» деген. Бұл деген рухын түспегенсін деген сөзбен бара бар болуы керек. Жалпы сағы сынған, рухы түскен адамнан ешқандай менімше өнер тумайды. Бұл енді физиологиялық жағынан былай сау болуы мүмкін ол адам, бірақ рухани жағынан кемтар болып тұрады. Бұны мен айтып отырған себебім, сіз енді жаңа мен әдейі соңына қалдырған едім. Мен оны білетін едім, сіздің оқып шықтым, сіздің халық жауының қызы екеніңізді. Сонан кейін халық жауының жұбайы болғаныңызды.
Бикен Римова	▶	↑ жалпы сондай қиын ͡ қыстаудың барлығын ^уөткізе жүріп →// ^уөнер адамы болған адам →// сағын сындырмай →// ^ырухын түсірмеу'үшін →// не ͡ герек адамға ↓/// ↑ сіздің ^уойыңызша ↓/// ↑ саналы ғұмыр →// ^уөмірде ^уөмір ͡ керек ↓/// ↑ ^уөмірдің күйкі ͡ тірлігіне мойнындамай →// фійлософійски қарау керек ͡ қой деймін ↓/// ↑ тағдырдың жазуына ↓/// ↑ кімнің абайда →// мұхаңда ͡ бір сөз ͡ бар бозар алдының ↓/// ↑ ал ауырмадым →// қайтесің ↓/// ↑ ал бармадым →// қайтесің ↓/// ↑ ал көнбедім →// қайтесің ↓/// ↑ тағдыр деген адамға байлық пенен дәулет берем →// кісілігіңді деп айтады ^еекен ↓/// ↑ қайғы менен қасірет беремін →// мықтылығыңды көрейін деген ↓/// ↑ сонда ^уосының бәріне төзүу ͡ керек ↓/// ↑ төзімді болұу ͡ керек ↓/// ↑ қайғы келсе →// қарсы тұрұу ͡ керек ↓/// ↑ ^уол ^йеңбекпенен жеңіледі ↓/// ↑ мысалы →// менің қос қанатым ^йек' ұлым ͡ бар ↓/// ↑ кеш' кенже ұлымнан айырылғаныма ^йекі жыл болды ↓/// ↑ мен қатты құлап →// кетем ͡ бе деп қорқтым ↓///	↑ жалпы сондай ͡ ғыйың ͡ ғыстаудұң барлығын ^уөткүзө жүрүп →// ^уөнөр адамы ͡ б̊олған адам →// сағын сындырмай →// ^ұрұухұн түсүрмөу'үшүн →// не ͡ герег адамға ↓/// ↑ сіздің ^уойұңұшша ↓/// ↑ саналы ͡ ғұмұр →// ^уөмүрдө ^уөмүр ͡ герек ↓/// ↑ ^уөмүрдүң ͡ гүйкү ͡ тірлігіне мойнұндамай →// фұйлософскұй ͡ ғарау ͡ герек қой деймін ↓/// ↑ тағдырдың жазұуұна ↓/// ↑ кімнің аб̊айда →// мұхаңда ͡ б̊ір сөз ͡ б̊ар ͡ б̊озар алдының ↓/// ↑ ал ауұрмадым →// қайтесің ↓/// ↑ ал бармадым →// қайтесің ↓/// ↑ ал ͡ гөмбөдүм →// қайтесің ↓/// ↑ тағдыр деген адамға ͡ б̊айлық ͡ пенен дәулөт ͡ перем →// кіс^ілігіңді деб̊ ͡айтады ^йекен ↓/// ↑ қайғы менең ͡ ғас^ірет ͡ перемін →// мықтылығыңды ͡ гөрөйүн деген ↓/// ↑ сонда ^уос^ұнұң бәр^іне төзүу ͡ герек ↓/// ↑ төзүмдү ͡ б̊олұу ͡ герек ↓/// ↑ қайғы ͡ гелсе →// қарсы тұрұу ͡ герек ↓/// ↑ ^уол ^йеңбекпенен жең^іледі ↓/// ↑ мысалы →// менің ͡ ғос қанатым ^йек'ұлұм бар ↓/// ↑ кеше ͡генж'ұлұмнан ай^ырылғаныма ^йекі жыл болдұ ↓/// ↑ мең ͡ ғатты құлап →// кетем ͡ бе деп қорқтұм ↓///	Жалпы сондай қиын қыстаудың барлығын өткізе жүріп, өнер адамы болған адам, сағын сындырмай, рухын түсірмеуі үшін, не керек адамға. Сіздің ойыңызша. -Саналы ғұмыр, өмірде өмір керек. Өмірдің күйкі-тірлігіне мойнындамай, философски қарау керек қой деймін. Тағдырдың жазуына. Кімнің Абайда, Мұхаңда бір сөз бар бозар алдының. Ал ауырмадым, қайтесің. Ал бармадым, қайтесің. Ал көнбедім, қайтесің. Тағдыр деген адамға байлық пенен дәулет берем, кісілігіңді деп айтады екен. Қайғы менен қасірет беремін, мықтылығыңды көрейін деген. Сонда осының бәріне төзу керек. Төзімді болу керек. Қайғы келсе, қарсы тұру керек. Ол еңбекпенен жеңіледі. Мысалы, менің қос қанатым екі ұлым бар. Кеше кенже ұлымнан айырылғаныма екі жыл болды. Мен қатты құлап, кетем бе деп қорқтым.
Бикен Римова	▶	↑ ал басына түспеген адам қайдан білсін →// ^уосы перекресток мен' алып қалған ↓/// ↑ ^уосы театр мені →// ^уөнерім мені алып қалған ↓/// ↑ әйтпесе →// менің құлауым →// менің ^уодан ͡ да бұрын көресін көп болған адаммын ↓/// ↑ ^уөмірдің қызығы менен қайғысын →// ыстығы мен суығын →// жоқшылығы мен барлығын бәрін аралас көрген адаммын →// барынша ↓/// ↑ оптимиссіз ͡ бе ↑/// ↑ жоқ →// тез мойым →// тез жылаймын ↓/// ↑ бірақ ^уөзімд'артынан жинап ал' алам ↓/// ↑ қәзір де мен ^йегер бірнәрсе жазып ^уотырмасам →// бірнәрсе шығарам деп талпынбасам →// мүмкін қайғы жеңіп кетер ^йеді ↓/// ↑ ал ^йегер адамға тек ͡ ғана қуаныш беріп →// қайғы болмаса ↓/// ↑ ^уол болмайды ͡ ғой ↓/// ↑ ^уол мүмкін ^йемес ͡ қой ↓/// ↑ қайғы ͡ да →// қуаныш ͡ та ^уөз' алма ͡ кезек ауысып келеді ↓///	↑ ал бас^ына түспөгөн адам қайдам білсін →// ^у^уосұ перекрестог мен'алып қалған ↓/// ↑ ^у^уосұ театр мені →// ^у^уөнөрүм мен'алып қалған ↓/// ↑ әйтпесе →// менің ͡ ғұлауұм →// менің ^у^уодан ͡ да ͡ б̊ұрұң ͡ гөрөсүң ͡ гөп ͡ полған адаммын ↓/// ↑ ^у^уөмүрдүң ͡ ғызығы менең ͡ ғайғысын →// ыстығы мен сұуұғұн →// жоқ̊шұлұғұ мем барлығым бәрін аралас көргөн адаммын →// барынша ↓/// ↑ ^у^уоптұймұйсіз ͡ б̊е ↑/// ↑ жоқ →// тез мойұм →// теж ͡ жылаймын ↓/// ↑ бірақ ^у^уөзүмд'артынан жыйнаб̊ ͡ал'алам ↓/// қәзір ͡ де мен ^й^йегер ͡ б̊ірнәрсе жазып ^уотұрмасам →// бірнәрсе шығарам деп талпымбасам →// мүмкүң ͡ ғайғы жеңіп кетер ^йеді ↓/// ↑ ал ^йегер адамға тек ͡ қана ͡ ғұуаныш беріп →// қайғы ͡ б̊олмаса ↑ ^уол болмайды ғой ↓/// ↑ ^уол мүмкүн ^йемес ͡ қой ↓/// ↑ қайғы ͡ да →// құуаныш ͡ та ^у^уөз'алма ͡ гезег ауұсұп келеді ↓///	Ал басына түспеген адам қайдан білсін, осы перекресток мені алып қалған. Осы театр мені, өнерім мені алып қалған. Әйтпесе, менің құлауым , менің одан да бұрын көресін көп болған адаммын. Өмірдің қызығы менен қайғысын, ыстығы мен суығын, жоқшылығы мен барлығын бәрін аралас көрген адаммын, барынша. -Оптимиссіз бе -Жоқ, тез мойым, тез жылаймын. Бірақ өзімді артынан жинап ала алам. Қазір де мен егер бірнәрсе жазып отырмасам, бірнәрсе шығарам деп талпынбасам, мүмкін қайғы жеңіп кетер еді. -Ал егер адамға тек қана қуаныш беріп, қайғы болмаса -Ол болмайды ғой. Ол мүмкін емес қой. Қайғы да, қуаныш та өзі алма кезек ауысып келеді.
Бикен Римова	▶	↑ әмсе / біргісінің басында қас^ірет тұрмайды ↓/// ↑ әмсе / біргісінің басында бақыт тұрмайды ↓/// ^уол ауысып тұратын дүние ↓/// ↑ түске дейін мынау →// тағы ͡ да түсірілу залынан келдіңіз ↓/// ↑ түсіру алаңынан келдіңіз ↓/// ↑ соған қарамастан →// бізге ^ууақытыңызды қиып ͡ гелгеніңізге бикен ͡ апа көп ͡ көп рақмет айтам ↓/// ↑ деніңіз саұу болсын ↓/// ↑ әлі ͡ де шабытта шақтарыңыз көп болсын ↓/// ↑ қәдірлі көрермендер ↓/// ↑ ^уөмір ͡ ^уөзен хабарының бүгінгі ͡ ғонағы болған қазақстан ^іреспүубликасының халық әртісі →// мем^ілекеттік сыйлықтың лауреаты →// сахна ͡ саңлағы ^уөзіміздің бикен ͡ апа ↓///	↑ әмсе / б̊іргісінің басында ͡ ғас^ірет тұрмайды ↓/// ↑ әмсе / б̊іргісінің басында ͡ б̊ақыт тұрмайды ↓/// ↑ ^уол ауұсұп тұратын дүнүйө ↓/// ↑ түскө дейін мынау →// тағы ͡ да түс^үрүлүу зал^ынаң ͡ гелдіңіз ↓/// ↑ түсүрү'алаңынан келдіңіз ↓/// ↑ соғаң ͡ ғарамастан →// бізге ^ұуақытыңызды қыйып келгеніңізге ͡ б̊ійкен ͡ апа ͡гөп ͡ көп ^ырақмет айтам ↓/// ↑ деніңіс сау ͡ б̊олсұн ↓/// ↑ әлі ͡ де шаб̊ытта шақтарыңыз ͡ гөп ͡ полсұн ↓/// ↑ қадірлі ͡ гөрөрмөндер ↓/// ↑ ^уөмүр ͡ ^уөзөн хаб̊арының бүгүңгү қонағы ͡ б̊олғаң ͡ ғазақ̊стан ^іреспүублійкасының халығ әртісі →// мемлекеттік̊ сыйлықтың ^ылауреаты →// сахна ͡ саңлағы ^уөзүмүздің бійкен ͡ апа ↓///	Әмсе бірдісінің басында қасірет тұрмайды. Әмсе біргісінің басында бақыт тұрмайды. Ол ауысып тұратын дүние. -Түске дейін мынау, тағы да түсірілу залынан келдіңіз. Түсіру алаңынан келдіңіз. Соған қарамастан, бізге уақытыңызды қиып келгеніңізге Бикен апа көп-көп рақмет айтам. Деніңіз сау болсын. Әлі де шабытта шақтарыңыз көп болсын. Қадірлі көрермендер. Өмір-өзен хабарының бүгінгі қонағы болған Қазақстан Республикасының халық әртісі, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, сахна саңлағы өзіміздің Бикен апа.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑ассалаумағалейкұум әлеумет↑// эфійрде қышқыл мысқыл бағдарламасы ↓///↑ ↑бүгін бізде қонақта→// ^уоңды ауұлының тұрғыны→// мұнайшы болатбек тасымбаев ↓///↑ ↑қош ͡ келдіңіз ↑/// қонақ: ↑^ырахмет ↓///↑ жүргізуші: ↑ал/ ^уөзің тұуралы→// бір қысқаша айтып жіберсеңіз ↓///↑ қонақ: ↑^ййенді мына→// ^уоңды ауұлының тұумасымын→// кәзір шертпеде тұрамын ↓///↑ ↑бес балам ͡ бар→// бір әйелім бар дегендей ↓/// жүргізуші: ↑нестійк→/ көп ͡ ұзатпай→/ әңгімені бастап ͡ кетейік ↓///↑ ауұлда қызық→/ қызық әңгімелер боладығо ↓///	жүргізуші: ↑ассалаумағалейкүум әлеумөт↑// эфійрде қышқ̊ыл мысқыл ͡ б̊ағдарламасы ↓///↑ бүгүм ͡ бізде ͡ ғонақта→// ^уоңд'ауұлұнұң тұрғұнұ→// мұнайшы ͡б̊олатпек тасымбаев ↓///↑ қош келдіңіз ↑ /// қонақ: ↑^ырахмет ↓/// жүргізуші: ↑ал ^уөзүң тұуралы→// бір ͡ ғысқаш'айтып жіб̊ерсеңіз ↓/// қонақ: ↑өзүм ^йенді мына→// ^уоңд'ауұлұнұң тұумасымын→// қәзір шертпеде тұрамын ↓///↑ бес ͡палам ͡ бар→// бір әйелім ͡ бар дегендей ↓/// жүргізуші: ↑не'стеійк → / көб̊ ұзатпай → / әңгімені ͡б̊астап кетейік ↓///↑ ауұлда ͡ғызық → // қызығ ͡әңгімелер ͡б̊оладығой ↓///↑	Жүргізуші: Ассалаумағалейкум әлеумет! Эфирде "Қышқыл мысқыл" бағдарламасы. Бүгін бізде қонақта Оңды ауылының тұрғыны, мұнайшы Болатбек Тасымбаев. Қош келдіңіз. Қонақ: Рахмет! Жүргізуші: Ал, өзің туралы бір қысқаша айтып жіберсеңіз. Қонақ: Өзім енді мына Оңды ауылының тумасымын, кәзір Шертпеде тұрамын, 5 балам бар, 1 әйелім бар дегендей. Жүргізуші: Нестик, кө ұзатпай әңгімені бастап кетейік. Ауылда қызық қызық әңгімелер болады ғо.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑ бастасақ→/ бастайық ^йенді→/ мына бір соғысқа→// барып келген бір шал айтты деп ед ↓///↑ ↑соғыста жүргенде→// бір неміс ^уапійцерінің→// ^уон жеті таспақасын бақтым→// дүнійәда→/ таспақа баққан жаман ^йекен→// бытырап кетет ↓///↑ ^уоныңда әдісін таптым→// абеттің ͡ гезінде шалқасынан қойып→// ^йекі сағаттай көз ілдіріп аламын деп ↓///↑ сол айтқандай мынау дүнійәда→// біреудің әзілін ͡ айтұу→// афтырын айтұу ^уөте ͡ ғыйын ^йекен ↓///↑ сосын→/ ^йенді шамам келгенше→// біреулерінен ^ұлұқсатын сұрап→// кейбіреулерінен ^йенді кешіредіғой ↓///	қонақ: бастасақ → / бастайығ ͡енді → / мына ͡ б̊ір соғұсқа → // барып келгем ͡ бір шал айтты деб̊ ͡ еді ↓///↑ соғұста жүргөндө→// бір неміс ^уофійцерінің → // ^уонжеті таспақасым ͡ бақтым→// дүн^үйөдө → / таспақа ͡б̊аққан жаман ͡ екен → // бытырап кетеді ↓///↑ ^уонұң ͡ да →/ әдісін таптым→// ^уоб̊едтің ͡гезінде шалқасынаң ͡ ғойұп → // ^йекі сағаттай ͡ гөз ілдіріб̊ ͡аламын деп ↓ ///↑ сол айтқан мынау дүн^үйөдө → // біреудүң әзілін айтұу → // авторұн айтұу ^уөтө ͡ ғыйын ͡ екен ↓///↑ сосұн→/ ^йенді шамам ͡гелгенше→// біреулөрүнөн ^ұрұқ̊сатын сұрап→// кейб̊іреулөрүнөн ^й енді ͡гешіредіғой ↓///↑	Қонақ: Бастасақ, бастайық енді мына бір соғысқа барып келген бір шал айтты деп еді. - Соғыста жүргенде бір неміс офицерінің 17 тасбақасын бақтым, дүниеде тасбақа баққан жаман екен бытырап кетеді. Оның да әдісін таптым, обедтің кезінде шалқасынан қойып 2 сағаттай көз ілдіріп аламын, - деп. Сол айтқан мынау дүниәде біреудің әзілін айту, авторын айту өте қиын екен. Сосын енді шамам келгенше, біреулерінен ұлқсатын сұрап, кейбіреулерінен енді кешіреді ғой.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші:↑ нағашы ↓ /// қонақ: нағашымғой→/ жійенімғой ͡ деген→// немен келатырмыз ↓/// жүргізуші: ↑бәрекелді ↑ /// қонақ: ↑мына бейкі дейтін жерде→// бақытжан дейтін→/ ^уөзімнің тұуған жездем→// ^уөмірден ^уозып кетті→// сол бақытжан жездемнің→// әзілін айтып ͡ кетейін↓///↑бақытжан дейтін жездем→// бір ^йештеңеге көңілі бітпейтін→// ^уөзінен басқ'адамды менсінбейтін→// сондай ͡ гісі ^йеді ↓/// жүргізуші: ↑ыйманды болсын↓///	жүргүзүушү: нағашы↓/// қонақ: нағашымғой→/ жійенімғой деген→// немең ͡ геліб̊ ͡ жатырмыз↑ /// жүргүзүушү: ↑бәрекелді ↑ /// қонақ: ↑мына ͡б̊ейкі дейтін жерде → // бақытжш̆ан дейтін → / ^уөзүмнүң тұуған жездем → // ^уөмүрдөн ^уозұп кетті→ // сол бақытжш̆ан жездемнің→// әзілін айтып кетейін ↓/// ↑ бақытжан дейтін жездем → // бір ештеңеге ͡ гөңүлү ͡ б̊ітпейтін → // ^уөзүнөм ͡ басқ'адамды менсімбейтін → // сондай ͡ гісі ͡ еді ↓/// жүргізуші: ↑ыйманды ͡б̊олсұн↓///	Жүргізуші: Нағашы. Қонақ: Нағашым ғой, жиенім ғой деген немен келіп жатырмыз. Жүргізуші: Бәрекелді! Қонақ: Мына Бейкі дейтін жерде Бақытжан дейтін өзімнің туған жездем, өмірден озып кетті, сол Бақытжан жездемнің әзілін айтып кетейін. Бақытжан дейтін жездем бір ештеңеге көңілі бітпейтін, өзінен басқа адамды менсінбейтін, сондай кісі еді. Жүргізуші: Иманды болсын.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑сол бір ͡ гүнү балдары→// үйіне бір жұмышшы әкеліп→// қора ͡ ғалатыпты ↓///↑ соны қора ͡ ғалап→// төбесін жауып жатқанда→// бір інісі ͡ геліп→// қораның ͡ анжағына шығып→// мынжағына шығып сығалап қарап→// со бақытжан жездеме келіп айтыпты ↓///↑ бәке→/ мына әкелген→/ жұмұсшың шебер жігіт ^йекен деп ↓///↑ сонда бақытжан жездем→// айтат дейд→// ^йей стандарт тасты қалад'ау деп ↓///↑ со жаңа бақытжан жездем→// ^уөз'ұйқұшыл ͡ гісі ^йеді ↓///↑ қолы ͡ғалт ^йетсе→// көзі'лініп кететін ↓///↑ одан мына телесерійал болдығо→// жұумонг →/ханзада жұумонг дейтін ↓/// жүргізуші: ↑ійә ↓///	қонақ: ↑сол ͡ б̊ір ͡ гүнү ͡ б̊алалары → // үйүнө ͡б̊ір жұмұшш'әкеліп →// қора ͡ғалатыпты ↓ /// ↑ сонұ ͡ ғора ͡ғалап → // төб̊өсүн жауұб̊ жатқанда ↑ // бір інісі ͡геліп → // қораның аржағына шығып ↑ // мын жағына шығып̊ ͡сығалап қарап ↑ // сол ͡б̊ақытш̆ан жездеме ͡геліб̊ ͡айтыпты ↓ /// ↑ бәке / мын'әкелген → / жұмұшшұң шеб̊ер жігіт ^йекен деп ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ақытжан жездем → // айтады дейді → // ^йей / стандарт тасты ͡ғалад'ау деп ↓///↑ сол жаңа ͡б̊ақытжан жездем → // ^уөз'ұйқұшұл ͡гіс'еді ↓ /// ↑ қолұ ͡ ғалт ^йетčе → // көз'ілініп кететін ↓ /// ↑ ^уодан мына телесерійал болдұғой→// жұумоңг→/ ханзада жұумоңг дейтін ↓/// жүргізуші: ↑ійә ↓///	Қонақ: Сол бір күні балдары үйіне бір жұмысшы әкеліп, қора қалатыпты. Соны қора қалап, төбесін жауып жатқанда бір інісі келіп, қораның ан жағына шығып, мын жағына шығып сығалап қарап, со Бақытжан жездеме келіп айтыпты: - Бәке мына әкелген жұмысшың шебер жігіт деген, - деп. Сонда Бақытжан жездем айтат дейді: - Ей, стандарт тасты қалады-ау, - деп. Со жана Бақытжан жездем өзі ұйқышыл кісі еді. Қолы қалт етсе, көзі ілініп кететін. Содан мына телесериал болды ғо Жумонг, "Ханзада Жумонг" дейтін. Жүргізуші: Иә.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑со ханзада жұумонгды→// көріп атқан ↓///↑ кешқұрым→/ қой келетін кес ͡со→// жаңағы жійенім→/ кино сірә қызық жерінен бітедіғой ↓///↑ сол кино бітуг'айналғаң ͡ гезде→// қой келіп қалған→// содан тәте сен көре бер кино → // кәзір айтарсың деп→// қой қамап келемін деп→// жүгіріп кетіп қалыпты жәймен ↓///↑ сол қойды қамап→// жүгіріп үйге келсе→// мана әкесі көзі'лініп кетіпті жездемнің ↓///↑ содан→/ үйге кіріп келіп жіберіп ↓///↑ тәте→/ жаңағы киноның арты→// не ͡болды десе→// бәкең сасып қалып→// ^уой ͡ бәлендей ^йештеңе болған жоқ деп→// айтат ͡тейді ↓///↑↑сосын→/ ^йенді мына шетпеде→// қатарша мұрат дейтін→// ағамыз болд ↓///↑	қонақ: ↑сол ханзада жұумоңгдұ → // көрүб̊ жатқан ↓/// ↑ кешқұрұм →/ қой ͡ гелетің ͡ гес сол→// жаңағы жійенім→/ кійно сірә қызығ ͡ жерінем ͡ бітедіғой ↓///↑ сол ͡ гійно ͡б̊ітүугө → // айналғаңгезде → // қой ͡ геліп қалған → // содан тәте сең ͡ гөрө ͡б̊ер ͡гійноны →// қәзір айтарсың деп→// қой ͡ ғамап келемін деп→// жүгүрүп кетіп қалыпты жәймен ↓///↑ сол ͡ ғойдұ ͡ ғамап→// жүгүрүб̊ ͡үйгө ͡ гелсе→// мана / әкесі ͡ гөз іліп кетіпті / жездемнің ↓ /// ↑ содан → / үйгө ͡ гіріп келіб̊ жіб̊еріп ↓ /// ↑ тәте → / жаңағы ͡гійноның арты → // не ͡б̊олдұ десе ↑ // бәкең сасып қалып → // ^уой бәлендей ^йештеңе ͡б̊олған жоғ ͡деп → // айтады ͡ дейді ↓ /// ↑ сосұн → / ^йенді мына шетпеде → // қатарша мұрат ͡ тейтін → // ағамыз ͡б̊олдұ ↓///	Қонақ: Со"Ханзада Жумонгты" көріп жатқан. Кешқұрым қой келетін кез, со жаңағы жиенім, кино сірә қызық жерінен бітеді ғой. Сол кино бітуге айналған кезде қой келіп қалған, содан: - Тәте, сен көре бер киноны, кәзір айтарсың, - деп қой қамап келемін деп жүгіріп кетіп қалыпты жәймен. Сол қойды қамап, жүгіріп үйге келсе, мана әкесі көз ілініп кетіпті, жездемнің. Содан үйге кіріп келіп жіберіп: - Тәте жаңағы киноның арты не болды, - десе, Бәкең сасып қалып: - Ой, бәлендей ештеңе болған жоқ, - деп айтат дейді. Сосын енді мына Шетпеде қатарша Мұрат дейтін ағамыз болды.
Болатбек Тасымбаев	▶	↑ыйманды болсын ↓///↑ әр'ағамыз болып келет→// әрі құдамыз болып келет ↓///↑ сол ͡ гісі→/ мына тоқсаныншы жылдарда→// ауылда гаж ͡ жоқ →/ шетпеде ↓///↑ қаламқастан→/ салярка тасыйтын кезғо ↓///↑ со шұурка дейтін ағасын'айтыпты ↓///↑ аға ͡ бір→/ бір бөшка салйаркам бар ͡ еді→// ^йертең марттың айағында→/ шығарып кетүу ͡ герек еді деген сыйақты ↓///↑ сосын шөкең→/ е: боладығой деп анау інісі→// сосын менің әділет дейтін ағам ͡бар ↓///↑ со әдекеңде→/ жаңағы бір бөшка салйаркасына→// тамызық ͡ қой ^йенді ^уол ͡ гезде ↓///↑ сол үш бошка солйаркамен→// шығатын болыпты ↓///↑ ^уөзі шикушка маз→// кішкентай ↓///↑ содан→/ шетпенің бір жігіті →// тағы килігіпті ^уортаға ↓///	↑ыйманды ͡б̊олсұн ↓///↑ әр'ағамыз болұп келеді → // әрі ͡ғұдамыз ͡б̊олұп келеді ↓ /// ↑ сол ͡гісі → / мына тоқ̊саныншы жылдарда→// ауұлда гаж ͡ жоқ→/ шетпеде ↓///↑ қаламқастан→/ солйарка тасыйтың ͡гезғо ↓///↑ со шұурка дейтін ағасын'айтыпты ↓///↑ аға ͡б̊ір → / бір ͡бөшке солйаркам ͡ бар ^йеді → // ^йертең марттың айағында → // шығарып кетүу ͡герег ͡ еді деген сыйақты ↓///↑ сосұн шөкөң→/ ^йе: боладығой деб̊ ͡ана →/ інісі →// сосұн менің әділет дейтін ағам ͡ бар ↓///↑ сол әдекеңде → / жаңағы ͡б̊ір ͡бөшке солйаркасына→// тамызық ͡ қой ^йенд' ол͡ гезде ↓///↑ сол үш бөшке солйаркамен→// шығатым ͡ болұптұ ↓///↑ ^уөзү шійкұушкам аз→// кішкентай ↓ /// ↑ содан→/ шетпенің бір жігіті →// тағы ͡гійлігіпт'ортаға ↓///	Иманды болсын. Әрі ағамыз болып келеді, әрі құдамыз болып келеді. Сол кісі мына 90-жылдарда ауылда газ жоқ, Шетпеде. Қаламқастан солярка таситын кез ғо. Со Шөрка дейтін ағасына айтыпты: - Аға бір, бір бөшкі соляркам бар еді, ертең марттың аяғында шығарып кету керек еді, - деген сияқты. Сосын Шөкең: - Ее, болады ғой, - деп анау інісі. Сосын менің Әділет дейтін ағам бар, со Әдекең де, жаңағы, бір бөшкі соляркасын алып, тамызық қой енді ол кезде, сол үш бочка соляркамен шығатын болыпты. Өзі шикушка МАЗ, кішкентай. Содан Шертпенің бір жігіті тағы килігіпті ортаға.
Болатбек Тасымбаев	▶	↑ойб̊ай шәке→/ мені ͡ де ͡ ала кетčейші→// бір ͡ б̊ошка солыйаркам ͡ бар // ^йеді ↓///↑ көлік таб̊'алмай ^уотұрмын→// шеб̊ірде дейтің ͡ ғайын жұртұм→// шөп̊ ͡ шауұб̊ жатыр ↓///↑ содан бір ^йелүу түп̊ шөб̊ ͡алып ͡ перемін→// қәзір жолдан ала ͡гетсейш̆і ↓// үстүң босқой сенің ↓///↑ сосұн шөп ͡перем дегеңге→// шәкеңде сылқ ^йете түскен ↓///↑ содан мана төрт жігіт болып→// қаламқастан шығып→/ тартадығой ↓///↑ содан әңгімені ^уөрб̊үйтіп →// саулатып ^уотұрұп̊ ͡ шеб̊ірге келеді ↓///↑ шеб̊ірге келіп→// манағы→/атасына б̊арады ↓///↑ атамнан шөб̊ ͡алып беремін дедіғой ↓///	↑ойб̊ай шәке→/ мені ͡ де ͡ ала ͡ гетčейші → // бір ͡ б̊өшке солйаркам ͡ бар ^йеді ↓///↑ көлүк таб̊'алмай ^уотұрмұн→// шеб̊ірде дейтің ͡ ғайын жұртұм→// шөп̊ ͡ шауұб̊ жатыр ↓///↑ содам ͡ бір ^йелүу түп̊ ͡ шөб̊ ͡ алып ͡ перемін→// қәзір жолдан ала ͡гетш̆і ↓///↑ үстүң босқой сенің ↓///↑ сосұн шөп ͡перем дегеңге → // шәкеңде сылқ ^йете түскөн ↓ ///↑ содан мана төрт ͡шігіт ͡полұп → // қаламқастан шығып→/ тартадығой ↓ /// ↑ содан әңгімені ^уөрб̊үйтүп →// саулатыб̊ ͡отұрұп̊ ͡ шеб̊ірге ͡геледі ↓/// ↑ шеб̊ірге ͡геліп→// манағы / атасына б̊арады ↓///↑ атамнан шөб̊ ͡алып ͡ перемін дедіғой ↓///	- Ойбай Шәке, мені де ала кетсейші, бір бочка соляркам бар еді. Көлік таба алмай отырмын, Шебірде дейтін қайын жұртым шөп шауып жатыр. Содан бір 50 түп шөп алып беремін, кәзір жолдан. Ала кетсейші, үстің бос қой сенің. Сосын шөп берем, - дегенге Шәкең де сылқ ете түскен. Содан мана төрт жігіт болып Қаламқастан шығып, тартады ғой. Содан әңгімені өтбітіп, саулатып отырып Шебірге келеді. Шебірге келіп манағы атасына барады. Атамнан шөп алып беремін,- деді ғой.
Болатбек Тасымбаев	▶	↑ сол манағы атасы→/ кәселкі ͡ б̊ұзылып жатыр→// кейіннен болмаса →/ анау мынау деп ↓///↑ шөп бермей ͡ ғалыпты ↓///↑ содан манағы→/ сайрап кележатқан жігітте үн ͡жоқ ↓///↑ сонымен заулатып ^уотырып→// тегеннің ана талы барғой→// сол жерге келіп жіб̊еріп ↓///↑ қой →/ кішкене ͡ ауа жұтайық̊шы деп ↓///↑ төртеуі қыстырылып ͡ келатырғой ^йенді→// сол жерге түсіп жатčа→// жаңағы мұрат дейтін ағамыз керіледі ͡ дейді ↓///↑ жаңағы шөп теріп ͡ жатқанда→// белім ͡ гілт ͡ ете ͡ түсіпед деп ↓///	↑ сол атасығой → / кәселкі ͡ б̊ұзұлұб̊ жатыр → // кейіннем ͡ болмаса → / анау мынау деп ↓///↑ шөп ͡ пермей ͡ ғалыпты ↓ /// ↑ содан манағы→/ сайрап кележатқан жігітте үн ͡жоқ ↓ /// ↑ сонұмен заулатыб̊ ͡отұрұп→// тегеннің ана талы барғой→// сол жерге ͡геліб̊ жіб̊еріпті ↓///↑ қой →/ кішкене ͡ ауа жұтайық̊шы деп ↓ /// ↑ төртөуү қыстырылып кележатырғой ^йенді→// сол жерге түсүб̊ жатčа → // жаңағы мұрат дейтін ағамыз ͡ геріледі ͡ дейді ↓ /// ↑ жаңағы шөп теріб̊ ͡ жатқанда→// белім ͡ гілт ͡ ете ͡ түсөдү ↓///	Сол манағы атасы: - Кәселкі бұзылып атыр, кейіннен болмаса, анау мынау, - деп, шөп бермей қалыпты. Содан манағы сайрап келе жатқан жігітте үн жоқ. Сонымен заулатып отырып, тегеннің ана талы барғо сол жерге келіп жіберіп: - Қой, кішкене ауа жұтайықшы, - деп. Төртеуі қыстырылып кел атыр ғо енді. Сол жерге түсіп жатса жаңағы Мұрат дейтін ағамыз керіледі дейді: - Жаңағы шөп теріп жатқанда белім гілт ете түсіп еді, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	↑сосын оралазы нағашым айтыпты→// қайаққа кетіпатыр мұнай↓/// ↑ол шетелге кетіпатыр ^йекенғой →// ^йелде ^йесеб жоқ ↓///↑ ^уонұ қайдан білдің сен ↓///↑ ^уой ͡ мана таңертең ͡қойға→// жасалаш дейтін гәзет алып кетіп ͡ едім→// содан ^уоқыдым деп ↓///↑ жасалаш деген→/ апазициа гәзет ͡ қой ^йенді→// содан ^уоқыдым десе→// жаңағы ^уорекең айтады дейді→// нағашым ↓///↑ менің басымды қатырма→// таңертеңнен бастап қойға→// маңғыстау дейтін→/ газет алып кетесің деп ↓///↑ мақтайтын газетқой бәрі ↓///↑	^йелде ^йесеп жоқ ↓///↑ ^уонұ ͡ ғайдан білдің сен ↓///↑ ^уой ͡ мана таңертең ͡ ғойға → // жасалаш дейтін гәзет алып кетіп ͡ едім→// содан ^уоқұдұм деп ↓ /// ↑ жасалаш деген → / оппазициа гәзет ͡ қой →// содан ^уоқұдұм десе→// жаңағы / ^уорекең айтады дейді → // нағашым ↓ /// ↑ менің басымды ͡ ғатырма → // таңертеңнем ͡ бастап қойға→// маңғыстау дейтін / гәзет алып кетесің деп ↓///↑ мақтайтын гәзеттің бәрі ↓///	Сосын Оразалы нағашым айтыпты: - Қаяққа кетіп атыр мұнай? - Ол шетелге кетіп атыр екен ғой. Елде есебі жоқ. - Оны қайдан білдің сен? Ой, мана таңертең қойға "Жас Алаш" дейтін газет алып кетіп едім, содан оқыдым, - деп. "Жас Алаш" деген опозиция газет қой енді. - Содан оқыдым, - десе, жаңағы Орекең айтады дейді, нағашым: - Менің басымды қатырма, таңертеңнен бастап қойға "Маңғыстау" дейтін газет алып кетесің, - деп. Мақтайтын газет қой бәрі.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: сол мына қырдың үстінде→// байағы ^йертеректе шопандар той қыладығо ↓///↑ қазір ͡ қойды↓/// ↑сол шопандар тойы болатын боп→// сол жақта бәйге болатын боп→// біздің ауылға мына жыңғылдыда→// ^уортақпай дейтін ағамыз→/ ыйманды болсын // сол ат алып келіп→// сосын мынау жаңай рақат дейтін→// аға неміз нағашымыз бар ↓///↑ ақшұқырдағы→/ сол бір ат алып ͡ келіп→// біздің үйге келіп түстеніпті ↓///↑ соның алдында→// рақат дейтін ағамыз→// бәйг'алып жүрекен ↓///↑ аты бірге келіп→// содан жаңағы менің ағам ͡ бар→//өзімнің әділет дейтін ↓///	қонақ: сол мына ͡ғырдың үстүндө → // байағы ^йертеректе шопандар қыладығой ↓/// ↑қәзір ͡ ғойдұ → / сол шопандар тойұ ͡ б̊олатым ͡ боп→// сол жақта ͡б̊әйге ͡б̊олатым ͡ болұп→// біздің ауұлға мына жыңғылдыда→// ^уортақпай дейтін ағамыз → / ыйманды ͡б̊олсұн ↓///↑ сол ат алып ͡ келді→// сосұн мынау жаңай ^ырақат дейтін→// аға неміз нағашымыз ͡б̊ар ↓///↑ ақ̊шұқұрдағы / сол бір ат алып ͡ келіп→// біздің үйгө ͡ геліп түстөнүпті ↓///↑ сонұң алдында→// ^ырақат дейтін ағамыз → // бәйг'алып жүр ͡ екен ↓ /// ↑ аты ͡б̊ірге ͡геліп → // содан жаңағы менің ағам ͡ бар → //^уөзүмнүң әділет ͡ тейтін ↓///	Қонақ: Сол мына қырдың үстінде баяғы ертеректе шопандар той қылады ғо. Қазір қойды. Сол шопандар тойы болатын боп, сол жақта бәйге болатын болып, біздің ауылға мына Жыңғылдыда Ортақпай дейтін ағамыз, иманды болсын, сол ат алып келіп. Сосын мынау Жаңай Рақат дейтін аға, неміз, нағашымыз бар Ақшұқырдағы, сол бір ат алып келіп, біздің үйге келіп түстеніпті. Соның алдында Рақат дейтін ағамыз бәйге алып жүр екен, аты бірге келіп. Содан жаңағы менің ағам бар өзімнің Әділет дейтін.
Болатбек Тасымбаев	▶	↑сол үшеуү түстеніп алғаннаңгейін→// жаңағы аттарға круг көрсетеміз→// сойаққа барып жатамыз дейтін барғо ↓///↑ сонсон сол круг жаққа барып→// аттарды көрсетіп ↓///↑ кешке сол кругтың қапталына қонатын бопты ↓///↑ содан жатып қалдық дейт ↓///↑ манағ'әділет дейтін ағам→// ана рақат дейтін нағашысы→// бәйге алған сол нестесе сон'істеймін дейт ↓///↑ жем берсе→// жем беремін ↓///↑ шөп берсе→// шөп беремін дейт ↓///↑ сол жатып кеп қалдық дейт ↓///↑ со түннің ішінде→// ^уойанып кетіп қарап ͡ еді ↓///↑ жаңағы рақат нағашым жәйләп→// атын жетектеп кетіп баражатыр ͡ екен дейт ↓///	↑ сол үшөуү түстөнүб̊ ͡алғаннаңгейін→// жаңағ'аттарға крұуг ͡гөрсөтөміз → // сол жаққа ͡б̊арыб̊ жатамыз дейтім ͡ барғой ↓ /// ↑ сосұн сол ͡ грұуг жаққа ͡б̊арып→// аттарды ͡гөрсөтүп ↓///↑ кешке сол ͡ грұугтұң ͡ғапталына ͡ғонатым ͡ болұптұ ↓///↑ содан жатып қалдығ ͡дейді ↓///↑ манағы→/әділет ͡ тейтін ағам→// ана ^ырақат ͡тейтін нағашысы→// бәйг'алған сол не'стесе сон'істеймін дейді ↓///↑ жем ͡ берсе→// жем ͡ беремін ↓///↑ шөп ͡ персе→// шөп ͡ перемін дейді ↓///↑ сол жатып кеп қалдығ ͡дейді ↓///↑ сол түннүң ішінде→// ^уойанып кетіп қараб̊ ͡еді ↓///↑ жаңағы ^ырақат нағашым жәйлап→// атын жетектеп кетіп ͡ пара ͡ жатыр ͡ екен дейді ↓///	Сол 3-еуі түстеніп алғаннан кейін жаңағы аттарға круг көрсетеміз, сояққа барып жатамыз дейтін бар ғо. Сосын сол круг жаққа барып, аттарды көрсетіп. Кешке сол кругтың қапталына қонатын болыпты. - Содан жатып қалдық, - дейді. Манағы Әділет дейтін ағам. Ана Рақат дейтін нағашысы бәйге алған: - Сол не істесе соны істеймін, - дейді. - Жем берсе, жем беремін. Шөп берсе, шөп беремін, - дейді. Сол жатып кеп қалдық, - дейді. Со түннің ішінде оянып кетіп қарап ед: - Жаңағы Рақат нағашым жайлап, атын жетектеп кетіп бара атыр екен, - дейді.
Болатбек Тасымбаев	▶	жаңағ'аттың ұйқұсын алат→// дейтін барғо таңертең ↓///↑ бәйге болатын ұуақытта ↓///↑ сол жаңағы ^уорекеңді→/ ^уойаттым дейт ^у әй ^уореке→// ^уореке тұр ана→// рақат деген атын жетектеп баратыр ↓///↑ ұйқұсын алайын деп баратыр ͡ау деймін ↓///↑ сол ат жетектейік деп→/ сөйдедім дейді ↓///↑ сонан ^уортақпай айтты дейт→// қой әділет жетектей бергін ^уөздерің ↓///↑ менің атымның ұйқысы қансын деп→// ^уөзінің ұйқысын қыймағанғой ↓///↑ ^уорекең жатып қалыпты ↓///↑ содан таңертең тұрып→// бәйге ^уөтті дейді ↓///↑ бәйг ͡аттары қосылып→// келіп кетті дейді ↓///↑ аңқып→/ ^уортақпайдың аты бірге келіпті ↓///↑ содан бірге келіп→// со жерден мәз болып ↓///↑ ауылға кілең атпегілер→// кейін қайтып кележатырғо ^йенді ↓///↑ сонда жаңағы жолда→// ^уортақпай ағамыз айтады дейт ↓///↑ әділет сен бағана байқадың ͡ ба деп→// нені деп ͡ едім дейд ↓///↑ үшінш ͡айналымның тұсында→// рақат ^йекеуіңнің аттарың→// ^йесінеп келатыр едіғой ͡ деп ͡ айтады дейт ↓///↑	↑ жаңағы / аттың ұйқұсұн алады→// дейтім ͡ барғой тағы ↓///↑ бәйге ^уоратын ^ұуақытта ↓///↑ сол жаңағы / ^уорекеңді →/ ^уойаттым дейді →/ ^уореке →// ^уореке тұр →// ана / ^ырақат деген атын жетектеп ͡ паражатыр ↓///↑ ұйқұсұн алайын деп ͡ паражатыр-ау деймін ↓///↑ сол ат ͡шетектейік деп→/ сөйдөдүм дейді ↓///↑ содан ^уортақбай айтады ͡ дейді→// қой / әділет ͡шетектей бергін ^уөздөрүң ↓///↑ менің атымның ұйқұсұ ͡ ғансын деп→// ^уөзүнүң ұйқұсұң ͡ ғыймағаңғой ↓///↑ ^уорекең жатып ͡ қалыпты ↓///↑ содан таңертең тұрұп→// бәйг'өттү дейді ↓///↑ бәйг'аттары ͡ ғосұлұп→// келіп ͡ кетті ͡дейді ↓///↑ аңқып→/ ^уортақбайдың аты ͡б̊ірге ͡геліпті ↓///↑ содам ͡ бірге ͡геліп→// со жерден мәз ͡б̊олұп ↓///↑ ауұлға ͡гілең атпегілер→// кейің ͡ ғайтып кележатырғой ^йенді ↓///↑ сонда жаңағы жолда→// ^уортақбай ағамыз айтады ͡ дейді ↓///↑ әділет ͡ čем ͡ бағана ͡б̊айқадың ͡ ба деп↑// нені / деб̊ ͡едім дейді ↓///↑ үшүнш'айналымның тұсұнда→// ^ырақат ^йекеуүңнүң аттарың→// ^йесінеп кележатыр ͡ едіғой деб̊ ͡айтады ͡ дейді ↓///	Жаңағы аттың ұйқысын алады дейтін бар ғо тағы. Бәйге оратын уақытта. Сол жаңағы Орекеңді ояттым, - дейді. - Ореке, Ореке тұр, ана Рақат деген атын жетектеп бара жатыр, ұйқысын алайын деп бара жатыр-ау, - деймін. Сол ат жетектейік, - деп сөйдедім, - дейді. Содан Ортақбай айтады дейді: - Қой, Әділет, жетектей бергін өздерің. Менің атымның ұйқысы қансын, - деп, өзінің ұйқысын қимаған ғой. Орекең жатып қалыпты. Содан таңертең тұрып бәйге өтті дейді. Бәйге аттары қосылып келіп кетті дейді. Аңқып Ортақбайдың аты бірге келіпті. Содан бірге келіп, со жерден мәз болып, ауылға кілең атбегілер кейін қайтып келе жатыр ғо енді. Сонда жаңағы жолда Ортақбай ағамыз айтады дейді: - Әділет сен бағана байқадың ба?- деп. - Нені?- деп едім, - дейді. - Үшінші айналымның тұсында Рақат екеуіңнің аттарың есінеп келе жатыр еді ғой деп айтады, - дейді.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: айғабыл ағамызды білесіздерғо→// анау маңғыстаудан шертпеден→// біраз не ͡болды ыймам болд ↓///↑ сол ^йенді той жаққа →/ жаңағы бірдеңеге барад ↓///↑ сол жерде ^уотырып→// ^ұуағыздарын айтадығо ^йенді ↓///↑ сосын ана кішкене→// жомарттық жасау керек→// шоқжітікке қайырымдылық жасау керек→// зекет берүу ͡ керек ͡ деп ↓///↑ сол жерде бір дәулеттілеу бір кісі мал бағатын →// сол ағайындардың ішінде болып қаптыда ↓///↑ сосын ^йертесі ͡гүні→// қой менде зекет берейін→// бір малымды апарайын деп ↓///↑ со түсіріп алып ͡ қал ͡ деп келіп ͡ тұр ͡ дейт ↓///↑ барса кешегі джійп жоқ→// масквійчпен келіп тұр дейт ^йескі ↓///↑ соның артынан→/ багажнійк дейдіғой жүк салатын→// салатын жерін ашып алып ͡ қал ͡ деп→// айтады ͡ дейт ↓///↑ ^уөлейін деп жатқан ^йешкі дейт анау ↓///↑ тұралмайд ↓///↑ айғабыл ағамыз айтад ͡ дейт→// нестейін аға мынаның жаназасын шығара берейім ͡ ба ͡ деп ↓///↑	↑ жүргізуші: айғаб̊ыл ағамызды ͡б̊ілесіздерғой→// анау маңғыстаудан шертпеден→// біраз не ͡б̊олдұ →/ ыймам ͡ болдұ ↓///↑ сол ^йенді той жаққа →/ жаңағы ͡б̊ірдеңеге ͡б̊арады ↓///↑ сол жерде ^уотұрұп →// ^ұуағыздарын айтадығой ^йенді ↓///↑ сосұн ана ͡гішкене→// жомарттығ ͡ жасау ͡ герек→// шоқжітікке қайырымдылығ ͡ жасау ͡ герек→// зекет ͡ перүу ͡герек деп ↓///↑ сол жерде ͡б̊ір дәулөттүлөу ͡б̊ір ͡гісі→// мал бағатын сол ағайындардың ішінде→// болұп ͡ қалыпты ͡ да ↓///↑ сосұн ^йертесі ͡гүнү→// қой / менде зекет ͡ перейін→// бір малымд'апарайын ͡деп ↓///↑ сол түсүрүб̊ ͡алыпқал деп →// келіп тұр дейді ↓ /// ↑ барса / кешегі джыйп жоқ→// масквійчпең ͡ геліп тұр ͡дейді →/ ^йескі ↓///↑ сосұн артынан→/ багажнійк дейдіғой жүк̊ ͡ салатын→// салатын жерін ашыб̊ ͡алып қал ͡деп→// айтады ͡дейді ↓///↑ ^уөлөйүн деб̊ ͡ жатқан ^йешкі дейді →/ анау ↓///↑ тұр'алмайды ↓///↑ айғаб̊ыл ағамыз айтады дейді→// не'стейін аға / мынаның жаназасын шығара ͡б̊ерейім ͡ ба ͡ депті ↓///	Жүргізуші: Айғабыл ағамызды білесіздер ғо, анау Маңғыстаудан Шертпеден, біраз не болды имам болды. Сол енді той, жаңағы бірдеңеге барады. Сол жерде отырып уағыздарын айтады ғо енді. Сосын ана кішкене жомарттық жасау керек, жоқ-жітікке қайырымдылық жасау керек, зекет беру керек деп. Сол жерде бір дәулеттілеу бір кісі мал бағатын, сол ағайындардың ішінде болып қалыпты да. Сосын ертесі күні қой мен де зекет берейін, бір малымды апарайын деп. Со түсіріп алып қал деп келіп тұр дейді. Барса кешегі джип жоқ, масквичпен келіп тұр дейді ескі. Соның артынан, багажник дейді ғой жүк салатын, салатын жерін ашып: - Алып қал, - деп айтады дейді. Өлейін деп жатқан ешкі дейді анау. Тұра алмайды. Айғабыл ағамыз айтады дейді: - Не істейін, аға, мынаның жаназасын шығара берейін ба? - депті.
Болатбек Тасымбаев	▶	сосын мына→/ ахледійн деген ^уосы досым бар мына→// ақтауда жақында ашылған→// ^йержан ͡ ғазірет мешітінің бас ыймамы ^уол ↓///↑ құран жаттаған қарый-ғавыйз сондай ↓///↑ бір жаназада→/ ^ұуағыз айтып жатқанғой→// намаз ^уоқұу ͡герек→// бұл ^уөмір жалған деп→// ^йенді пайғамбарымыздың хадійстерін→// сүннетті алланың ақыйқатын айтып ↓///↑ кішкене ^уөзіде→/ әбдіқапар сымақов ағамыз→/ ұқсап ұрсып айтады деп ^уөкіріп ↓///↑ сөйтіп ұрысып→// ^уөкіріп әңгіме айтып жатса→// ^ұуағыз айтып жатса ↓///↑ халайық қарапайым→/ халыққа ұнамай қаладығой ^уондай↓///↑	↑ сосұн мына→/ ахледійн деген ^уосұ досұм ͡ бар →/ мына→/ ақтауда жақынд'ашылған →// ^йержан ғазірет мешітінің бас ыймамы ^уол ↓///↑ құран жаттағаң ͡ ғарый-ғавыйс ͡ сондай ↓ /// ↑ бір жаназада→/ ^ұуағыз айтыб̊ ͡ жатқаңғой → // намаз ^уоқұу ͡герек→// бұл ^уөмүр жалған деп→// ^йенді пайғамбарымыздың хадійстерін→// сүннөттү→/ алланың ақыйқатын айтып ↓///↑ кішкене ^уөзү ͡ дө →/ әб̊діқапар сымақов ағамыз ұқ̊саб̊ ͡ұрсұб̊ ͡айтады деб̊ ͡өкүрүп ↓///↑ сөйтүб̊ ͡ұрұсұп→// ^уөкүрүб̊ ͡әңгім'айтып жатčа→// ^ұуағыз айтыб̊ жатčа ↓///↑ халайық қарапайым→/халыққ'ұнамай ͡ ғаладығой ^уондай↓///	Сосын мына Ахледин деген құрдасым бар. Осы мына Ақтауда жақында ашылған Ержан Ғазірет мешітінің бас имамы ол. Құран жаттаған қари-ғавиз сондай. Бір жаназада уағыз айтып жатқан ғой намаз оқу керек, бұл өмір жалған деп енді пайғамбарымыздың хадистерін, сүннетті Алланың ақиқатын айтып. Кішкене өзі де Әбдіқапар Сымақов ағамыз ұқсап, ұрсып айтады, деп өкіріп. Сөйтіп ұрысып, өкіріп әңгіме айтып жатса, уағыз айтып жатса. Халайық, қарапайым халыққа ұнамай қалады ғой ондай.
Болатбек Тасымбаев	▶	жәй жеткізгенді жақсы ͡ көред ↓///↑ кейбіреулері→/ мешітке барып көрмегендер ↓///↑ ұнамайды тек→/ нәпсісіне ұнамай ͡ ғалады↓///↑ сөйтіп→/ ұрсұп ^ұуағыз айтып жатса→// жаназаның үстінде→/ төрт-беш ͡ шігіт тұрғанғо ↓///↑ ^йе: мына молдалар деген→// жаназаға келіп ^ұуағыз айтұу →/ дұрыс ^йемесқо →// ^ұуағызды мешітте айтұу керекқой деп ↓///↑ сөйтсе→/ құуысқалый досым айтад ͡ дейт→// сендер мешітке бармайсыңдарғо ͡деп ↓///↑ көрермендерде→/ көп келе ͡ бермейдіғой→// ал көрермендерденде сұрап ^уотырайық→// жақс'әңгіме ↓///↑	↑ жәй жеткізгенді жақ̊сы ͡гөрөдү ↓///↑ кейб̊іреулөрү→/ мешітке ͡б̊арып көрмөгөндер ↓///↑ ұнамайды ͡ деп→/ нәп̊сісіне → / ұнамай ͡ ғалады↓///↑ сөйтүп→/ ұрсұп ^ұуағыз айтыб̊ жатčа→// жаназаның үстүндө→/ төрт-пеш ͡ шігіт тұрғаңғой ↓///↑ ^йе/ мына молдалар деген→// жаназаға ͡геліп ^ұуағыз айтұу деген→// дұрұс ^йемесқой деп→// ^ұуағызды мешітт'айтұу керекқой ͡ деп ↓///↑ сөйтčө→/ құуұсқалый досым айтады ͡ дейді→// сендер мешітке ͡б̊армайсыңдарғой деп ↓///↑ ал мына ͡ гөрөрмөндерде→/ көп келе ͡б̊ермейдіғой→// ал ͡ гөрөрмөндерден ͡де сұраб̊ ͡отұрайық→// жақ̊с'әңгіме ↓///	Жәй жеткізгенді жақсы көреді. Кейбіреулері мешітке барып көрмегендер. Ұнамайды тек, нәпсісіне ұнамай қалады. Сөйтіп ұрсып уағыз айтып жатса, жаназаның үстінде 4-5 жігіт тұрған ғо: - Е, мына молдалар деген жаназаға келіп уағыз айту дұрыс емес қо, уағызды мешітте айту керек қой, - деп. Сөйтсе, Қуысқали досым айтады дейді: - Сендер мешітке бармайсыңдар ғо, - деп. Ал мына көрермендер де көп келе бермейді ғой, ал көрермендерден де сұрап отырайық жақсы әңгіме.
Болатбек Тасымбаев	▶	көрермен: ↑^уөзімнің жаңағы нағашымыз барғо→// сол мын'ағамның айтып ^уотырған→// ^уоразалы дейтін нағашымыз ↓///↑ сол жаңағы нағашы ^йекеуміз→// ақтау жағына ͡ ғарай жолға шықтық ↓///↑ сол мына қызылтұранның астындағы ͡ ғауым барғо→// мына жолдың жійегінде тұрған ↓///↑ сол ͡ғауымның тұсына ͡гелген ^ұуақытында→// жаңағы ^уоразалы нағашым әйет ^уоқыды ↓///↑ сосын әйет ^уоқып→// ^уөткеннең ͡гейін→/ содан ^уөткеннең ͡ гейін→// ^уосы қаптал жағында→/ кәдімгідей кәрі қыз деген→// әулійе барда ↓///↑ соны нағашыеке ^йосы әулійеге ͡ де әйет ^уоқымадым ͡ ба десем→// жаңағы әулійе ^йекеуіне бір тост дейді ͡да ↓///	көрермен: ↑^уөзүмнүң жаңағы нағашымыз ͡б̊арғой// сол мын'ағамның айтыб̊ ͡отұрған→// ^уоразалы дейтін нағашымыз ↓///↑ сол жаңағы нағаш'екеумүз →// ақтау жағына ͡ғарай жолға шықтық ↓///↑ сол мына ͡ғызылтұранның астындағы / қауұм'барғой→// мына жолдұң жійегінде тұрған ↓///↑ сол ͡ ғауұмнұң тұсұна ͡ гелген ^ұуақытында→// жаңағы→/^уоразалы нағашым әйет ^уоқұдұ ↓///↑ сосұн әйет ^уоқұп→// ^уөткөннөңгейін→/ содан ^уөткөннөңгейін→// ^уосұ қаптал жағында→/ кәдімгідей ͡ гәрі ͡ғыз деген→// әулійе ͡б̊арда ↓///↑ сонұ нағашеке →// ^уос'әулійеге ͡ де әйет ^уоқұмадым ͡ ба десем→// жаңағ'әулійе екеуү ͡б̊ір тост ͡ тейді ͡ да ↓///	Көрермен: Өзімнің жаңағы нағашымыз бар ғо, сол мына ағамның айтып отырған Оразалы дейтін нағашымыз. Сол жаңағы нағашы екеуміз Ақтау жағына қарай жолға шықтық. Сол мына Қызылтұранның астындағы қауым бар ғо, мына жолдың жиегінде тұрған. Сол қауымның тұсына келген уақытында жаңағы Оразалы нағашым әйет оқыды. Сосын әйет оқып, өткеннен кейін, содан өткеннен кейін осы қаптал жағында кәдімгідей "Кәрі қыз" деген әулие бар да. Соны: - Нағашыеке, осы әулиеге де әйет оқымадың ба? - десем. - Жаңағы әулие екеуіні бір тост, - дейді да.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑ләйлә дейтін жеңгемнің→// бір әңгімесін айтып кетейін→// ^уоның жаңағы бөртекбай дейтін атасы→// нағашым бір тынымсыз кісі ^йеді→// ^уөзі қалбалақтап жүрген→// сол жаңағы нағашымның→/ үйреніп қалған ^уөзінің әдеті→// таңертең тұрып жіберіп →/ кемпірі ^йекеуінің төсегін жыйнап тыстайд'екен ↓///↑ үйреніп қалған әдет→// жыйнап тыстайды →// ^уол солай үртүс болып кеткен ↓///↑ бағанағы келіні барып→// ата-енесінің бөлмесін ашып қараса→// төсек жыйнаулы тұрады→// жауып кетіп қалад ↓///↑ со ͡ бір ͡ күні нағашым / шертпеге / ^йерте пойызға адам шығарып салұу ͡ керек ͡ болып ↓///↑ сол бір баласы немересі ^уоқуға кете ͡ ма→/ сомен жаңағы кемпірін салыпалып→// ^йекеуі шертпеге асығып→// төсек жыйнаусыз қалған ↓///↑ шертпеге кетіп қалыпты ↓///↑ содан шертпеден шарұуаларын шарұуалап →// ^уабедке келіп ↓///↑ ^уабедте шәй ͡ ішіп ^уотырса→// жаңағы / нәйлә дейтін келіні айтад ͡ дейт ↓///↑ ата тым жақсы бір→// төсек жыйнайтының баред ↓///↑ соңғы ͡ гезде→/ сенде тәнжійін деп жүрсің ͡ ау деймін / депті↓///↑	қонақ: ↑^іләйлә дейтін жеңгемнің→// бір әңгімесін айтып кетейін→// ^уонұң жаңағы ͡б̊өртөкпай дейтін атасы→// нағашым бір тынымсыз ͡ гіс ͡ еді →// ^уөй ͡ ғазб̊алақтаб̊ жүргөн→// сол жаңағы нағашымның→/ үйрөнүп ͡ қалған ^уөзүнүң әдеті→// таңертең тұрұп→/ кемпір'екеуүнүң төсөгүн жыйнап тастайд'екен ↓///↑ үйрөнүп қалған әдет→// жыйнап тастайды →// ^уол солай үрдүс ͡полұп ͡ кеткен ↓///↑ бағанағы ͡геліні ͡б̊ар→// ат'енесінің бөлмөсүн ашып қараса→// төсөг ͡жыйнаулұ тұрады→// жауұп кетіп қалады ↓///↑ со ͡б̊ір ͡гүнү нағашым / шертпеге / ^йерте пойезғ'адам шығарып̊ ͡ салұу ͡герек ͡ полұп ↑ ///↑ сол ͡ б̊ір ͡ ͡б̊аласы немересі ͡б̊олұп→// ^уоқұуға ͡гете ͡ ма→/ сомен жаңағы ͡гемпірін салыб̊ ͡алып→// ^йекеуү шертпег'асығып →// төсөг ͡ жыйнаусұз ͡ ғалған ↓///↑ шертпеге ͡гетіп қалыпты ↓///↑ содан шертпеден шарұуаларын шарұуалап →// об̊едке ͡геліп ↓///↑ ^уоб̊едте шәй ішіб̊ ͡отұрса →// жаңағы / нәйлә дейтің ͡ гелін'айтады ͡ дейді ↓///↑ ата тым жақ̊сы ͡б̊ір→// төсөг ͡ жыйнайтының бар ͡ еді ↓///↑ соңғұ ͡гезде→/ сен ͡ де тәнжійін деб̊ жүрсүң ͡ ау деймін / депті ↓///↑	Қонақ: Ләйлә дейтін жеңгемнің бір әңгімесін айтып кетейін. Оның жаңағы Бөртекбай дейтін атасы, нағашым бір тынымсыз кісі еді өзі қазбалақтап жүрген, сол жаңағы нағашымның үйреніп қалған өзінің әдеті, таңертең тұрып жіберіп, кемпірі екеуінің төсегін жинап тастайды екен. Үйреніп қалған әдет, жинап тастайды, ол солай үрдүс болып кеткен. Бағанағы келіні барып, ата-енесінің бөлмесін ашып қараса, төсек жинаулы тұрады, жауып кетіп қалады. Со бір күні нағашым Шертпеге ерте поездға адам шығарып салу керек болып, сол бір баласы, немересі оқуға кете ма, сомен жаңағы кемпірін салып алып, екеуі Шертпеге асығып, төсек жинаусыз қалған. Шертпеге кетіп қалыпты. Содан Шертпеден шаруаларын шаруалап, обедке келіп. Обедте шәй ішіп отырса, жаңағы Нәйлә дейтін келіні айтады дейді: - Ата тым жақсы бір төсек жинайтының бар еді. Соңғы кезде сен де тәнжиін деп жүрсің-ау деймін, - депті.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑әбден төселіп қалғаңғой→/ келіні үйреніп↓///↑ қонақ: ↑жаңағы→/ менің насыйхат дейтін ағам барғо ^йенді ↓///↑ алдындада→/ ^уосы жерге ͡ де келіп кетті ↓///↑ сол насыйхат дейтін ағама→// бір ^уөзінің жолдас бір балдары айтад→// нәке қандай аспапта тартасыз↑// домбырадан басқа деп ↓///↑ ^уөй ^йенді не ͡ тартамын ↑ // домбыра тартамын → / ійә // гыйтара тартамын ^йенді→// қатты тартпасам шертетінім бар ͡деп↓///↑ сөйтіп нетіп / сұрақ қойыпты↓///↑ содан нәкеңе айтыпты→// нәке ^уосы сіз байан тарта'ласыз ͡ ба ↑///↑ сонда нәкең айтады дейді ↓///↑ байанды тарталмаймын ͡ да→// бірақ байанмен бір төсекке ͡ гүнде жатып→// ^уөріп жүрміңғой депті ↓///↑ жаңағы жеңгемнің аты байаңғой↓///↑ мына→/ ақшұмарауда дарійс дейтін кісі барғой↓///↑	жүргізуші: ↑әб̊ден төсөлүп қалғаңғой→/ келін үйрөнүп↓///↑ қонақ: ↑жаңағы / менің насыйхат дейтін ағам ͡ барғой ͡ енді ↓///↑ алдында ͡да→/ ^уосұ жерге ͡ де ͡ геліп ͡ кетті ↓///↑ сол насыйхат дейтін ағама→// бір өзүнүң жолдас ͡пір ͡б̊алалар'айтады →// нәке ͡ ғандай аспапта тартасыз↑ // домбұрадам ͡ басқа депті ↓///↑ ^уөй ^йенді не ͡тартамын ↑ // домбұра тартамын →/ ійә // гыйтара тартамын ^йенді→// қатты тартпасам / шертетінім ͡ бар ͡ деп ↓/// ↑ сөйтүп нетіп / сұрақ ͡ қойұптұ↓ ///↑ содан нәкең' айтыпты→// нәке / ^уосұ сіз ͡б̊айан тарт'аласыз ͡ б̊а ↑ // деб̊ ͡айтыпты↓///↑ сонда нәкең айтады дейді ↓///↑ байанды тарт'алмаймын ͡да →// бірақ / байаммем ͡ бір төсөккө ͡ гүндө жатып→// ^уөрүб̊ жүрмүңғой ͡ депті ↓///↑ жаңағы / жеңгемнің аты ͡б̊айаңғой ↓///↑ мына→/ ақ̊шұмарауда дарыйс ͡ тейтің ͡ гісі ͡б̊арғой↓///	Жүргізуші: Әбден төселіп қалған ғой келін үйреніп. Қонақ: Жаңағы менің Насихат дейтін ағам бар ғо енді. Алдында да осы жерге де келіп кетті. Сол Насихат дейтін ағама бір өзінің жолдас бір балалары айтад: - Нәке қандай аспапта тартасыз домбырадан басқа? - депті. -Өй, енді не тартамын, домбыра тартамын иә, гитара тартамын, енді қатты тартпасам, шертетінім бар, - деп. Сөйтіп нетіп, сұрақ қойыпты. Содан Нәкеңе айтыпты: - Нәке, осы сіз баян тарта аласыз ба? - деп айтыпты. Сонда Нәкең айтады дейді: - Баянды тарта алмаймында, бірақ Баянмен бір төсекке күнде жатып өріп жүрмін ғой, - депті. Жаңағы жеңгемнің аты Баян ғой. Мына Ақшұмарауда Дарис дейтін кісі бар ғой.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑дарійс менің бөлем↓///↑ қонақ: дарійс күлік дейтін кісі бар ↓///↑ сол ійә ^йекі мың бесінші ͡шылы→// мына жармақанның хит болып→// соған дауұс беретін болып→// презійдент сайлауға түсүу керек болып ↓///↑ содан дауұс жыйнау керек ↓///↑ Бұлар ^йенді ^уөкіметтің адамдары ↓///↑ біреуі ^йенді камиссиа төрағасы// біреу'әкім ↓ /// ↑ назарбайевқа дауыс жыйна дейдіғой ауұлда. жүргізуші: ↑тапсырма↓///	↑ жүргізуші: ↑дарыйс менің бөлөм↓///↑ қонақ: дарыйс күлүк дейтің ͡ гісі ͡б̊ар ↓///↑ сол ійә / ^йекімың ͡ бесінші ͡ жылы → // мына жармақанның хійт ͡ полұп→// соған дауұс ͡перетім ͡ болұп→// презійдент ͡ čайлауға түсүу ͡герек ͡ полұп ↓///↑ содан дауұш ͡ шыйнау ͡герек ↓///↑ Бұлар ^йенді ^уөкүмөттің адамдары ↓///↑ біреуү ^йенді ͡ гомійссійа төрағасы // біреуү әкім ↓///↑ назарбайевқа дауұш ͡ шыйна дейдіғой ͡ ауұлда↓/// ↑ жүргізуші: ↑тап̊сырма↓///	Жүргізуші: Дарис менің бөлем. Қонақ: Дарис Күлік дейтін кісі бар. Сол иә, 2005 жылы мына Жармақанның хит болып, соған дауыс беретін болып, президент сайлауға түсу керек болып. Содан дауыс жинау керек. Бұлар енді өкіметтің адамдары. Біреуі енді комиссия төрағасы, біреуі әкім. Назарбаевқа дауыс жинаң дейді ғой ауылда. Жүргізуші: Тапсырма.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑тапсырма келедіғо↓///↑ дауұс жыйнаң деп↓///↑ сол ^йенді→/^уол жерде қалық ͡ келіп→// дауысты беріп жатыр→/ жәшікке салып↓///↑ кімге беріп жатсың дей алмайдығой→// сотталасың ↓///↑ сол манағы дауұс жәшікт'алып→// дәкеңмен келедіғой→/ шертпеге ↓///↑ күлекең ^йекеуі келіп→// манағы дауысты санаса→// ақшымырау жүс ͡ пайыз жармақанға беріпті дауысты↓///↑ назарбайевқа бермеген дауысты↓///↑ содан ^йенді бұларды камиссиа сөгіс жарыйалап→// ^йекеуіне дауыс ал'алмадыңдар деп→// артынан ^уотыратын→/ ^уөздерінің банкет шәйлары болад'екен ↓///↑ соған ͡ да кіргізгілері келмей→// жаңағы / ауылдарыңа кетің →// бітіріп келген түк шарұуаларың жоқ деп ↓///↑ соған ^йекі ͡ шал ренжіп→// ауылға тартып→// қараңғы түсіп кеткен↓///↑ қазаннан ^уөткеннеңгейін ^йенді / ақшымыраудың светі көрінедіғой ↓///↑ сол ͡гезде дарійс ағамыз айтады дейд ↓///↑ жарқырайд'ау→/ жармақанның шамдары / деп ↓///↑	↑ қонақ: ↑тап̊сырма ͡геледіғо↓///↑ дауұш ͡ шыйнау деп↓///↑ сол ^йенді→/^уол жерде ͡ ғалық келіп→// дауұстұ ͡б̊еріб̊ жатыр→/ жәшікке салып↓///↑ кімге ͡б̊еріб̊ жатčың ͡дей алмайдығой→// сотталасың ↓///↑ сол манағы дауұш ͡ шәшікт'алып →// дәкеңмең ͡ геледіғой→/ шертпеге ↓///↑ күлекең ^йекеуү ͡ геліп→// манағы дауұстұ санаса→// ақ̊шымырау жүс ͡ пайыз жармақаңға ͡б̊еріпті дауұстұ↓///↑ назарбайевқа бермеген дауұстұ↓///↑ содан ^йенді бұларды ͡гомійссійа сөгүш ͡ шарыйалап→// ^йекеуүнө дауұс ал'алмадыңдар деп→// артынан ^уотұратын ^уөздөрүнің банкет ͡ ш̆әйлары ͡б̊олад'екен ↓///↑ соған ͡ да ͡гіргізгілері ͡гелмей→// жаңағы /ауұлдарына ͡ гетсін ↓///↑ бітіріп келген / түк̊ ͡ шарұуаларың жоғ ͡деп ↓///↑ соған ^йекі шал ^іренжіп→// ауұлға тартып→/ қараңғы түсүп кеткен ↓///↑ қазаннан ^уөткөннөңгейін→// ^йенді / ақ̊шымыраудұң беті ͡гөрүнөдіғой ↓///↑ сол ͡ гезде дарыйс ағамыз айтады дейді ↓///↑ жарқырайд'ау→/ жармақанның шамдары деп ↓	Қонақ: Тапсырма келеді ғо. Дауыс жинаң деп. Сол енді ол жерде халық келіп дауысты беріп атыр, жәшікке салып. "Кімге беріп жатсың?" - дей алмайды ғой, сотталасың. Сол манағы дауыс жәшікті алып, Дәкеңмен келеді ғой Шертпеге. Күлекең екеуі келіп, манағы дауысты санаса, Ақшымырау 100 пайыз Жармақанға беріпті дауысты. Назарбаевқа бермеген дауысты. Содан енді бұларды комиссия сөгіс жариялап, екеуіне дауыс ала алмадыңдар деп, артынан отыратын өздерінің банкет шайлары болады екен. Соған да кіргізгілері келмей, жаңағы ауылдарыңа кетің, бітіріп келген түк шаруаларың жоқ деп. Соған екі шал ренжіп, ауылға тартып, қараңғы түсіп кеткен. Қазаннан өткеннен кейін енді Ақшымыраудың светі көрінеді ғой. Сол кезде Дарис ағамыз айтады дейді: - Жарқырайды-ау, Жармақанның шамдары, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑ қыйын болды ↓/// қонақ: ↑жұмағұл дейтін құрдасым бар→/ жаңай ↓/// ^уосы ^уөзім бірг'оқыған ↓/// со бала→/ ^уосыдан ^уон-ом ͡ бес жылдықта→// әр жерде сірне жеу үрдіс болдығой ↓///↑ ана жыл / мына жыл болды деп→// қозының ішек қарнын әр жерге аударып →// тек сірне жейді ↓///↑ алып ұрып қозыны ↓///↑ сондай ͡ гезде→/ бір сірнеге шығатын болып→// құрдастар болып ақша жыйнап→// сонымен Жұмағұлға бардым ↓///↑ құрдасым жұмағұл →/ сөйтіп сірнеге шығайын деп ͡ атрық → // соған ақшаңды қос→// ^уосындай / ^уосындайдан деп ↓ /// ↑ сол жұмағұл ақшасын қосып сірнеге шықтық ↓///↑	///↑ жүргүзуші: ↑қыйым ͡ болдұ ↓/// қонақ: ↑жұмағұл дейтің ͡ ғұрдасым ͡ бар →/ жаңай ↓///↑ ^уосұ / ^уөзүм бірг'оқұған ↓///↑ сол ͡б̊ала ^уосұдан ^уон-^уомбеш ͡ шылдықта→// әр жерде сірне жеу үрдүс болдұғой ↓///↑ ана жыл→/ мына жыл б̊олдұ деп→// қозұнұң ішек ͡ қарнын әр жерг'аударып →// тек сірне жейді ↓///↑ алыб̊ ͡ұрұп қозұнұ ↓///↑ сондай ͡ гезде / бір сірнеге шығатым ͡ болұп→// құрдастар ͡б̊олұб̊ ͡ақ̊ша жыйнап→// сонұмен жұмағұлға ͡б̊ардым↓///↑ құрдасым жұмағұл→/ сөйтүп̊ ͡ сірнеге шығайын деб̊ ͡ жатырық→// соған ақ̊шаңды ͡ ғос ^уосұндай / ^уосұндайдан деп ↓///↑ сол жұмағұл ақ̊шасың ͡ ғосұп̊ ͡ сірнеге шықтық ↓///	Жүргізуші: Қиын болды. Қонақ: Жұмағұл дейтін құрдасым бар, жаңай. Осы өзім бірге оқыған. Со бала осыдан 10-15 жылдықта әр жерде сірне жеу үрдіс болды ғой. Ана жыл, мына жыл болды деп, қозының ішек қарнын әр жерге аударып, тек сірне жейді. Алып ұрып қозыны. Сондай кезде бір сірнеге шығатын болып, құрдастар болып ақша жинап, сонымен Жұмағұлға бардым. Құрдасым Жұмағұл: - Сөйтіп сірнеге шығайын деп жатырық, соған ақшаңды қос осындай, осындайдан, - деп. Сол Жұмағұл ақшасын қосып сірнеге шықтық.
Болатбек Тасымбаев	▶	сірне жедік ↓ /// ↑ ^уодан ^уон-^уомбес күн ^уөткеннеңгейін → // тағы қайталағың келедіғой ↓///↑ анау жеп жатыр → // мынау жеп жатыр қызықтап ↓///↑ содан тағ'ақша жыйнадық ↓///↑ со жұмағұл құрдасыма барсам → // жұмағұл айтад ↓ /// ↑ қой болатпек →/ мен дейтін ауұрұп жүрмүн →// үстіме жара шығып жүр ↓///↑ не ͡ болып қалды деп → / сөйдеп ^уедім ↓ /// ↑ ^уой жақында→/ бір қазақ ыймамға көрініп ͡ едім ↓ /// ↑ ^уон-^уомбес күндіктің тұсында → // бір жерден шійк'ет жепсіңғой деп ͡ айтады ͡ дейд ↓ /// ↑ жаңағы сірнеден болды ͡деп → // ақша қоспайын деп ^уотырғандағысығой ↓///↑	↑ сірне жедік ↓///↑ ^уодан ^уон-^уомбес күн ^уөткөннөң ͡ гейін→// тағы ͡ ғайталағың ͡геледіғой ↓///↑ анау жеб̊ жатыр→// мынау жеб̊ ͡ жатыр ͡ ғызықтап ↓///↑ содан тағ'ақ̊ша жыйнау ↓///↑ сол жұмағұл ͡ ғұрдасыма ͡б̊арсам↑ // жұмағұл айтады ↓///↑ қой болатпек→/ мен дейтін ауұрұб̊ жүрмүн→// үстүмө жара шығыб̊ ͡ жүр ↓///↑ не ͡б̊олұп қалды ͡деп→/ сөйтүб̊ ͡едім ↓///↑ ^уой жақында→/ бір ͡ ғазағ ͡ ыймамға ͡гөрүнүб̊ ͡едім ↓///↑ ^уон-^уомбес күндүктүң тұсұнда→// бір жерден шійк'ет жеп̊сіңғой деб̊ ͡айтады дейді ↓///↑ жаңағы сірнедем ͡ болдұ деп→// ақ̊ша ͡ғоспайын деб̊ ͡отұрғандағысығой ↓///	Сірге жедік. Одан 10-15 күн өткеннен кейін тағы қайталағың келеді ғой. Анау жеп жатыр, мынау жеп жатыр қызықтап. Содан тағы ақша жинау, со Жұмағұл құрдасыма барсам Жұмағұл айтады: - Қой Болатбек, мен дейтін ауырып жүрмін, үстіме жара шығып жүр. - Не болып қалды? - деп сөйтіп едім. - Ой жақында бір қазақ имамға көрініп едім, 10-15 күндіктің тұсында бір жерден шикі ет жепсің ғой, - деп айтады дейді. Жаңағы сірнеден болды деп, ақша қоспайын деп отырғандағысы ғой.
Болатбек Тасымбаев	▶	дауыл дейтін құдам → // ^уөзімнің тұуған құдам → // ^йенді пятнашка машыйнасын → // көп айдады көп жылдар ↓/// ↑ сол қасында кемпірі ͡ бар→// ^йекеуі ^уөзеннен тойдан шығып келатып → // гаиға ұсталып қапты ↓///↑ гаи тоқтатып→// со манағы радардан көрсетіп→// қатты ͡ гелатсыз ↓///↑ мынау жылдамдықты → / асырып келатырсыз ↓ /// ↑ үйбай патша → / мен қатты жүрейін деп кележатқан жоқпын ↓ /// ↑ ^уөзім жасым келген адаммын → // мана кемпіріммен ^йекеуміз сөйлесіп келатыр ͡ едік ↓ /// ↑ ^йертең қайда барамыз → // ана тойға барұу ͡ керек → // ана садақаға барұу керек деп келәтқанда → // мынау бәтеңкенің салмағымен → // кетіп баратқан зат ↓ /// ↑ мен бір қатты жүрейін деп келәтқан жоқпын / деп ↓ /// ↑ сосын / аға неңізді беріңізші → / құжатыңызды беріңізші → // деп правасын алыпты ͡ да → // дәке жерге түсіңіз депті ↓ /// ↑ ^йенді правада дауыл деп жазылып тұрғо ↓ /// ↑ сосын→/ дәкең жерге түсіп → // сосын тағы айтыпты → // е: патша / жібереғойшійш →/ бір өзің ауылдың баласы ͡ екенсің ↓/// ↑ таныйтын ͡ дейді ↓ /// ↑ сосын → / жаңағы гаи / қой дәке → / мен сізді танымаймын ͡ десе ↓ /// ↑ дауыл құдам айтады ͡ дейді → // танымайтын болсаң → / дәкелеп қыйылып тұрсыңғой → // таныйтын адам ұқсап ͡ депті ↓///↑	↑ дауұл дейтің ͡ ғұдам→// ^уөзүмнүң тұуғаң ͡ ғұдам ^йенді пійатнашка мәшійнесін / көб̊ ͡айдады / көб̊ ͡ жылдар ↓///↑ сол ͡ ғасында ͡гемпірі ͡б̊ар ^йекеуү ^уөзөннөн тойдан шығып ͡ келе ͡ жатып→// гаиға / ұсталып қалыпты ↓///↑ гаи тоқтатып→// сол манағы →/ радардаң ͡ гөрсөтүп →// қатты ͡геле ͡ жатырсыз ↓///↑ мынау жылдамдықты→/ асырып ͡ келе ͡ жатырсыз ↓///↑ үйб̊ай патш̆а→/ мең ͡ ғатты жүрөйүн деп келе ͡ жатқан ͡ жоқпұн ↓///↑ ^уөзүм жасым ͡гелген адаммын→// мана ͡гемпіріммен ^йекеумүс сөйлөсүп кележатыр ͡ едік ↓///↑ ^йертең ͡ғайда ͡б̊арамыз→// ана тойға ͡б̊арұу ͡герек →// ана садақаға ͡б̊арұу ͡герек деп кележатқанда→// мынау ͡б̊әтеңкенің салмағымен кетіп ͡ паражатқан зат ↓///↑ мем ͡ бір ͡ ғатты жүрөйүн деп келе ͡ жатқан ͡ жоқпұн / деп ↓///↑ сосұн / аға неңізді ͡б̊еріңішші→/ құжатыңызды ͡б̊еріңішші→// деп правосын алыпты ͡ да→// дәке жерге түсүңүз / депті ↓///↑ ^йенді правода дауұл деб̊ жазылып тұрғой ↓///↑ сосұн→/ дәкең жерге түсүп→// сосұн тағ'айтыпты →// ^йе/ патш̆а→/ жіб̊ереғойшұ→/бір ^уөзүң ауұлдұң балас'екенсің ↓///↑ таныйтын дейді ↓///↑ сосұн / жаңағы гаи→/ қой дәке→/ мен сізді танымаймын десе ↑ ///↑ дауұл ͡ ғұдам айтады дейді→// танымайтым ͡ болсаң ↑/ дәкелеп қыйылып тұрсұңғой / таныйтын адам ұқ̊сап депті ↓///	Дауыл дейтін құдам, өзімнің туған құдам енді пятнашка машинасын көп айдады, көп жылдар. Сол қасында кемпірі бар екеуі Өзеннен тойдан шығып келе жатып, ГАИ-ға ұсталып қалыпты. ГАИ тоқтатып, со манағы радардан көрсетіп: - Қатты келе жатырсыз, мынау жылдамдықты асырып келе жатырсыз. - Үйбай патша, мен қатты жүрейін деп келе жатқан жоқпын. Өзім жасым келген адаммын мана кемпіріммен екеуміз сөйлесіп келе жатыр едік. Ертең қайда барамыз, ана тойға бару керек, ана садақаға бару керек деп келе жатқанда мынау бәтеңкенің салмағымен кетіп бара жатқан зат. Мен бір қатты жүрейін деп келе жатқан жоқпын, - деп. Сосын: - Аға, неңізді беріңізші, құжатыңызды беріңізші, - деп правосын алыпты да, - Дәке жерге түсіңіз, - депті. Енді правода Дауыл деп жазылып тұр ғо. Сосын Дәкең жерге түсіп, сосын тағы айтыпты: - Е, патша, жібере ғойшиш, бір өзің ауылдың баласы екенсің танитын, - дейді. Сосын жаңағы ГАИ: -Қой, Дәке, мен сізді танымаймын десе. Дауыл құдам айтады дейді: - Танымайтын болсаң Дәкелеп қиылып тұрсың ғой танитын адам ұқсап, - депті.
Болатбек Тасымбаев	▶	мын'ағайдар дейтін → // нағашым барғой → / ^уоразалының інісі ↓ /// ↑ ^уоразалыдаңгейін тұуған інісі → // сол ағайдар дейтін нағашым → // мына желтіймес дейтін мал ауылда тұрадығой → // ^уоразалы дейтін аға ↓ /// ↑ сол ауылға барад ↓ /// ↑ содан арғарай → / алпыс кійламетір ^уөзөн қара жол → // сол ^уөзенге барып → // түнде кейің ͡ ғайтқаң ͡ гезде желтимес ↓ /// ↑ тіп-тікке → / сол кеткен жолмен келмейд'екен ↓ /// ↑ ауылды тауып келед ↓ /// ↑ бірәқ ана беттен келед → // мына беттен келед → // тіп-тікке келәлмайды ͡ екен ↓ /// ↑ содан біргүні → // ішінде ^уоразалы нағашым бар → // ^йекеуі ^уөзенге барып → // тойдан шыққан → // түнд'үйгө ауылға қайтыпты ↓///↑	↑ мын'ағайдар дейтін→// нағашым ͡ барғой→/ ^уоразалының інісі ↓///↑ ^уоразалыдаң ͡ гейін тұуған інісі→// сол ағайдар дейтін нағашым→// мына желтіймес ͡ тейтін ауұлда тұрадығой→// ^уоразалы дейтін аға ↓///↑ сол ауұлға ͡б̊арады ↓///↑ содан ары ͡ ғарай→/ алпыс кійлометр ^уөзөң ͡ ғара жол→// сол ^уөзөңгө ͡б̊арып→// түндө ͡ гейің ͡ ғайтқаң ͡ гезде желтіймес ↓///↑ тіп-тікке сол барған жолмең ͡ гелмейд'екен ↓///↑ ауұлдұ тауұп ͡ келеді ↓///↑ бірағ ͡ ана ͡б̊етінең ͡ геледі→// мына ͡б̊етінең ͡ геледі→// тіп-тікке ͡гел'алмайд'екен ↓///↑ содам ͡ біргүнү / ішінде →/ ^у оразалы нағашым ͡ бар ^йекеуү ^уөзөңгө ͡ б̊арып→// тойдан шыққан түндө / үйг'ауұлға ͡ ғайтыпты ↓///↑	Мына Ақайдар дейтін нағашым бар ғой, Оразалының інісі. Оразалыдан кейін туған інісі сол Ақайдар дейтін нағашым. Мына Желтимес дейтін мал ауылда тұрады ғой Оразалы дейтін аға. Сол ауылға барады. Содан ары қарай 60 км Өзен қара жол, сол Өзенге барып, түнде кейін қайтқан кезде Желтимес. Тіп-тіке сол барған жолмен келмейді екен. Ауылды тауып келеді. Бірақ ана бетінен келеді, мына бетінен келеді, тіп-тікке келе алмайды екен. Содан бір күні ішінде Оразалы нағашым бар екеуі Өзенге барып, тойдан шыққан түнде үйге ауылға қайтыпты.
Болатбек Тасымбаев	▶	содан саулатып келіп → // мына неге жақындағанда ↑ // желтіймеске жақындағанда ↑ // бір беті жармаға қарайд → // сосын бір жағы → / желтіймеске қарайтын жолайық барда ↓ /// ↑ соғаң ͡ гелгенде → / ағайдар нағашым → / байағы әдетіне салып → // жармаға қарай жалт бұрылғанғо ↓ /// ↑ содан қапталда ^уотырған → // ^уоразалы ағасы → / ^уой ағайдар ауыл мына жақтағой→// былай ͡ ғарай жүршійш десе ↑ /// ↑ ағайдар нағашым → / бұрұлып жатыр дейд → // ^уөзіңнің білетін жолыңмен ͡ де жүргізбейд → // ^йенді бұлар деп ↓///↑ ^уондада бір мал садақа болып атыр→// бірде нағашыларымның үйінде ↓///↑ сонда балдар→/ сірә ^уошақ ͡ пасында жүредіғой→// біздің ауылда ↓///↑ сол ^уошақ ͡ пасында жүріп → // ана қақпақты ашып қарап→// ^йекі сағаттай болды → // мына қойдың ^йеті әлі піспепті ↓ /// ↑ бірақ қыртысын қарап ͡ едік→// жас қой деп → / жаңағы балалар сөйтедіғой ↓ /// ↑ жас қой ^йекі сағат болды қайнағанына → // әлі піспей жатыр деп ↓ /// ↑ сонда → / жаң'ағайдар нағашым айтатынығой → // міңгі ͡ ғой ^йемеспекен деп ↓///↑ жүргізуші: міңгі ͡ ат деген сыйақты ↓///↑	содан заулатып келіп→//мына неге жақындағанда↑ // желтіймеске жақындағанда↑ // бір ͡б̊еті жармаға ͡ ғарай→// сосұм ͡ бір жағы→/ желтіймеске ͡ ғарайтын жолайық ͡пар ͡ да ↑ ///↑ соғаң ͡ гелгенде→/ ағайдар нағашым→/ байағ'әдетіне салып→// жармаға ͡ғарай жалт ͡ пұрұлғаңғой ↓///↑ содаң ͡ ғапталда ^уотұрған ^уоразал'ағасы →// ^уой ағайдар ауұл мына жақтағой→// былай ͡ ғарай жүрсөңші десе ↓///↑ ағайдар нағашым→/ бұрұлұб̊ жатыр дейді→// ^уөзүңнүң білетін жолұңмен^уде жүргүзб̊өйді→// ^йенді ͡б̊ұлар деп ↓///↑ ^уонда ͡ да ͡б̊ір мал садаға ͡б̊олұпжатыр→// бірде нағашыларымның үйүндө ↓///↑ сонда ͡б̊алдар→/ сірә ^уошақ ͡ пасында жүрөдүғой→// ^йенді ͡б̊іздің ауұлда ↓///↑ сол ^уошақ ͡пасында жүрүп→// ана ͡ғақпақт'ашып қарап→// ^йекісағаттай болдұ→// мына ͡ғойдұң ^йет'әлі піспепті ↓///↑ бірақ қыртысың ͡ ғараб̊ ͡едік→// жасқой ͡ деп→/ жаңағы ͡б̊алалар сөйтөдү ͡ ғой ↓///↑ жас қой ^йекі сағат ͡ полдұ қайнағанына→// әлі піспей жатыр деп ↓///↑ сонда жаңа / ағайдар нағашым айтатын ͡ ғой→// міңгі ͡ғой ^йемесп'екен деп ↓///↑ жүргізуші: міңг'ат деген сыйақты ↓///	Содан заулатып келіп, мына неге, жақындағанда Желтимеске жақындағанда бір беті Жармаға қарай, сосын бір жағы Желтимеске қарайтын жолайық бар да. Соған келгенде Ақайдар нағашым баяғы әдетіне салып, жармаға қарай жалт бұрылған ғо. Содан қапталда отырған Оразалы ағасы: - Ой Ақайдар ауыл мына жақта ғой, былай қарай жүршиш, - десе. Ақайдар нағашым бұрылып жатыр дейді: - Өзіңнің білетін жолыңмен де жүргізбейді енді бұлар, - деп. Онда да бір мал садақа болып жатыр бірде нағашыларымның үйінде. Сонда балдар сірә ошақ басында жүреді ғой енді біздің ауылда. Сол ошақ басында жүріп, ана қақпақты ашып қарап: - 2 сағаттай болды мына қойдың еті әлі піспепті. Бірақ қыртысын қарап едік жас қой, - деп жаңағы балалар сөйтеді ғой. Жас қой 2 сағат болды қайнағанына әлі піспей жатыр, - деп. Сонда жаңа Ақайдар нағашым айтатыны ғой: - Міңгі қой емес па екен, - деп. Жүргізуші: Міңгі ат деген сияқты ғой.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑меңкіде → / қыстаубай дейтін шоңай барғой ↓ /// ↑ сол мана → / қыстаубай дейтін нағашым → / құдамыз шоңай → // қойдың гезегіне шығыпты ↓ /// ↑ қойдың ͡ гезегіне шығып → // сосұн аржағынан әділ дейтін ағамыз бар → // ыйманды болсын ^уөмірден ^уөтіп кетті ↓ /// ↑ ^уол ͡ да қой бағады→// ^уодан қойда жүріп→// ^йекеуі бір төбенің басында кездесіп ↓ /// ↑ әңгіме айтып → // анан'айтып → // мынаны айтып отырып → // сосын / қой әбед болып қалдығой→// мана құс қалтамызды ашайықшы деп ↓///↑ қыстаубай ͡ ғұдамыз нені ашып → // құс қалтасын ↓ /// ↑ әбед салып келген қалтасығой → // ана ͡ ғойда жүрген ↓ /// ↑ ашса / ішінде піскен → / суға піскен → // бес-алты жұмыртқа бар ^йекен ↓///↑ сосын әділ / қой / мен де қарайыншы деп → // әділ ͡де / ашып қараса / ^уоның ͡да ішінде ^уон-^уомбес жұмыртқа дейді → // суға піскен ↓ /// ↑ сонда жаңағы → / қыстаубай ͡ ғұдамыз → / айтад дейд ↓ /// ↑ әдеке → / ^уосы біз қой бағып ͡ жүрік ͡ па →// тауық бағып ͡ жүрік ͡па деп ↓///	↑ қонақ: ↑меңкіде→/ қыстауб̊ай дейтін шоңай бар ↓///↑ сол мана→/ қыстауб̊ай дейтін нағашым→/ құдамыш ͡ шоңай→// қойдұң ͡ гезегіне шығыпты ↓///↑ қойдұң ͡гезегіне шығып→// сосұн аржағынан әділ дейтін ағамыз ͡б̊ар→// ыйманды ͡б̊олсұн ^уөмүрдөн ^уөтүп кетті ↓///↑ ^уол ͡да ͡ғой бағады→// ^уодаң ͡ғойда жүрүп→// ^йекеуү ͡б̊ір төб̊өнүң басын'өтүп кетіпті ↓///↑ әңгімен'айтып →// анан'айтып →// мынан'айтып ^уотұрұп→// сосұн / қой ^уоб̊ед болұп қалды ͡ ғой→// мана ͡ғұс қалтамызд'ашайық̊шы деп ↓///↑ қыстауб̊ай ͡ғұдамыз нен'ашып →// құс қалтасын жаңағы ↓///↑ ^уоб̊ед салып келгең ͡ғалтасы ͡ ғой→// ана ͡ғойда жүргөн ↓///↑ ашса / ішінде піскен→/ сұуға піскен→// бес-алты жұмұртқасы ͡б̊ар ^йекен ↓///↑ сосұн әділ / қой / мен ͡ де ͡ ғарайыншы деп→// әділ ͡ де / ашып қараса / ^уонұң д'ішінде ^уон-^уомбеш ͡шұмұртқа дейді→// сұуға піскен ↓///↑ сонда жаңағы / қыстауб̊ай ͡ғұдамыз айтады дейді ↓///↑ әдеке / ^уосұ ͡б̊із / қой бағыб̊ жүрмүз ͡ ба ↑// тауұқ ͡пағыб̊ жүрмүз ба ↑ / деп ↓///	Қонақ: Меңкіде Қыстаубай дейтін Шоңай бар ғо. Сол мана Қыстаубай дейтін нағашым, құдамыз Шоңай қойдың кезегіне шығыпты. Қойдың кезегіне шығып, сосын ар жағынан Әділ дейтін ағамыз бар, иманды болсын, өмірден өтіп кетті. Ол да қой бағады, одан қойда жүріп екеуі бір төбенің басына өтіп кетіпті. Әңгімені айтып, ананы айтып, мынаны айтып отырып сосын: - Қой обед болып қалды ғой, мана құс қалтамызды ашайықшы, - деп Қыстаубай құдамыз нені ашып, құс қалтасын жаңағы. Обед салып келген қалтасы ғой, ана қойда жүрген. Ашса ішінде піскен, суға піскен 5-6 жұмыртқасы бар екен. Сосын Әділ: - Ғой, мен де қарайыншы, - деп, Әділ де ашып қараса оның да ішінде 10-15 жұмыртқа дейді суға піскен. Сонда жаңағы Қыстаубай құдамыз айтады дейді: - Әдеке осы біз қой бағып жүрік па, тауық бағып жүрік па? - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	жетібайда жұмұс жасайд → // досан дейтін → / нағашымыз ͡ бар ↓ /// ↑ сол → / досан дейтін жігіттің қасында → // мейіржан → / бәйәділ дейтін ^йекі жігіт → // бәрі бірге жұмыс жасайд ͡екен → // содан → / мана мейіржан айтад ͡ екен ↓ /// ↑ бір мәшійне сатайын деп ͡едім ↓ /// ↑ калесоға шығарып қойдым мәшійнамды ↓ /// ↑ сол мәшійна ^уөтпей жатыр деп ↓///↑ со бір ͡ гүні → / жаңағы мейіржан айтыпты→// ^уосы мәшійна ^уөтіп кететім ͡ болса→// досан→/ мен саған ^уонмың теңге беремін деп ↓///↑ сол досан айтыпты→// ^уонда маған ^уонмың теңге беретім ͡ болсаң → // мен бәйәділге мың теңге беремін→// депті ͡ да ^йенді↓///↑ анадан ^уонмың теңге ͡ алып → // анаған мың теңге бергісі келіп жүрғо ↓ /// ↑ содан / төрт-бес күннеңгейін → // манағы Мейіржан дейтін жігіт → / айтыпты ↓ /// ↑ үйбай→/ алақаным қышып ^уотұр → // ^уосы менің мәшинам → // ^уөтіп кететін шығар деп ↓ /// ↑ сөйдесе → / жаңағы досан нағашым айтад ͡ дейд → // меніңде қолым дыз ^йете түстү → // байәділ → / сенікі білімбей қалған шығар /а: депті ↓///	↑ жетіб̊тоқсан дейтін→/ нағашымыз ͡б̊ар→/ байәділ ↓///↑ сол→/ досан дейтін жігіттің ͡ғасында→// мейіржан→/ бәйәділ дейтін ^йекі жігіт→// бәрі ͡б̊ірге жұмұш ͡шасайд'екен →// содан→/ мана мейіржан айтад'екен ↓///↑ бір мәшійне сатайын деб̊ ͡едім ↓///↑ колесаға шығарып қойдұм мәшійнемді ↓///↑ сол мәшійн'өтпөй жатыр деп ↓///↑ со ͡б̊іргүнү→/ жаңағы мейіржан айтыпты→// ^уосұ мәшійне ^уөтүп кететім ͡ болса↑ // досан / мен саған ^уом ͡ мың теңге ͡б̊еремін / деп ↓///↑ сол досан айтыпты / ^уонда маған ^уом ͡ мың теңге ͡б̊еретім ͡ болсаң ↑ // мем ͡ бәйәділге мың теңге ͡б̊еремін→// депті ͡ де ↓///↑ ^йенді анадан ^уом ͡ мың теңг'алып →// анаған мың теңге ͡б̊ергісі ͡геліб̊ ͡ жүр ͡ ғой ↓///↑ содан→/ төрт-пес күннөң ͡ гейін→// манағы мейіржан дейтін жігіт айтыпты ↓///↑ үйб̊ай / алақаным қышыб̊ ͡отұр→// ^уосұ менің ͡ мәшійнем ^уөтүп кететін шығар / деп ↓///↑ сөйдөсө жаңағы / досан нағашым айтады ͡дейді→// менің ͡ де қолұм дыз ^йете түстү→// байәділ/ сенікі ͡б̊ілімбей ͡ ғалған шығар/ а /депті ↓///	Жетібайда жұмыс жасайды, Досан дейтін нағашымыз бар... Сол Досан дейтін жігіттің қасында Мейіржан, Бәйәділ дейтін екі жігіт бәрі бірге жұмыс жасайды екен. Содан мана Мейіржан айтады екен: - Бір машина сатайын деп едім. Колесаға шығарып қойдым машинамды. Сол машина өтпей жатыр, - деп. Со бір күні жаңағы Мейіржан айтыпты: - Осы машина өтіп кететін болса, Досан мен саған 10 мың теңге беремін, - деп. Сол Досан айтыпты: - Онда маған 10 мың теңге беретін болсаң, мен Бәйәділге мың теңге беремін, - депті да енді. Анадан 10 мың теңге алып, анаған мың теңге бергісі келіп жүр ғо. Содан 4-5 күннен кейін манағы Мейіржан дейтін жігіт айтыпты: - Үйбай алақаным қышып отыр, осы менің машинам өтіп кететін шығар, - деп. Сөйдесе жаңағы Досан нағашым айтады дейді: - Менің де қолым дыз ете түсті, Байәділ сенікі білінбей қалған шығар, а, - депті.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑азғантайғо мың теңге↓/// қонақ: ↑мына бір ^уөзімнің → // бір бажам бар ↓ /// ↑ мен атын айтпай қойайын ↓ /// ↑ банағы ^уөзі тұлғалы → // салмағы ^йекіжүз келіден асатын → // сондай ͡ гісі ↓ /// ↑ сол манағы біргүні → / үйүне бажамның бір балдызы барса ↑ // келіншегі жаңағы бажамның → // жыртылып қалған көйлегінің қолтығын → // тігіп ^уотыр ͡ екен ↓ ///↑ сонда → / манағы балдыз'айтады дейдіғо → // апа не ͡ тігіп ^уотсың ↑ // занавеска қысқартып ^уотырсың ͡ ба деп ↓///↑ жүргізуші: ↑терезежапқыш ↓ /// ↑ ^йенді ^йекіжүз кійлаграм болса → // ^йенді ^уоның көйлегі ↓///↑	↑ жүргізуші: ↑азғантайғой мың теңге↓///↑ қонақ: ↑мына ͡б̊ір ^уөзүмнүң бір ͡б̊ажам ͡ бар ↓///↑ мен атын айтпайағ ͡ ғойайын ↓///↑ банағы ^уөзү тұлғалы→// салмағы ^йекіжүз ͡ геліден асатын сондай ͡ гісі ↓///↑ біргүнү→/ үйүнө ͡б̊ажамның бір ͡б̊алдызы ͡б̊арса↑ // келіншегі жаңағы ͡б̊ажамның→// жыртылып қалғаң ͡ гөйлөгүнің ͡ғолтұғұн тігіб̊ ͡отұр ^йекен дейді ↓///↑ сонда→/ манағы ͡б̊алдызы айтады дейді ͡ ғой→// апа не ͡тігіб̊ ͡отұрсұң ↑ // занавеска ͡ғысқартыб̊ ͡отұрсұм ͡ ба ↑/ деп ↓ ///↑ жүргізуші: ↑терезе ͡ жапқыш ↓///↑ ^йенді ^йекіжүз кійлограм ͡ болса→// ^йенді ^уонұң ͡ гөйлөгү ↓///	Жүргізуші: Азғантай ғо мың теңге. Қонақ: Мына бір өзімнің бір бажам бар. Мен атын айтпай-ақ қояйын. Банағы өзі тұлғалы, салмағы 200 келіден асатын сондай кісі. Бір күні үйіне бажамның бір балдызы барса, келіншегі жаңағы бажамның жыртылып қалған көйлегінің қолтығын тігіп отыр екен дейді. Сонда манағы балдызы айтады дейді ғо: - Апа не тігіп отырсың, занавеска қысқартып отырсың ба? - деп. Жүргізуші: Терезе жапқыш. Енді 200 кг болса енді оның көйлегі.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑мына ^уоразалы нағашыммен → // бірде шертпеден шығып келәтамызғой ^йенді ↓ /// ↑ шығып келатсақ → // пириездге келсек→// пириезд жабық тұр ͡ екен ↓ ///↑ соны біргезде → / мана → / пириезд жақтан пойыз ^уөтіп атыр → // ^уөтіп ͡ атыр → // біргезде пойыз ^уөткөннеңгейін ͡ де → // қәзір ашып болмайтын болдығо ↓ /// ↑ ана пойыз ұзағанш'ашпайды ↓ /// ↑ бір аварыйа болды ͡ ма ↑ /// ↑ сонда жаңағы → / ^уоразалы нағашымның айтатыны барғой → // құрғырды аша қойса қайтед'екен → // задный берер деп тұрмекен деп ↓ /// ↑ жүргізуші: ↑пойызды айтып тұрғо задный деп ↓///	↑ қонақ: ↑мын'оразалы нағашыммен→// бірде шертпеден шығып кележатырмызғой ^йенді ↓///↑ шығып кележатčақ→// переезге ͡гелсек→// переез жаб̊ық ͡ тұр ^йекен ↓///↑ сонұ ͡б̊іргезде мана→/ переез жақтан пойыз ^уөтүб̊ ͡ жатыр→// ^уөтүб̊ ͡ жатыр→// біргезде пойыз ^уөткөннөң ͡ гейін ͡ де→// қәзір ашып тұрмайтым ͡ болдұ ͡ ғой ↓///↑ ана пойыз ұзағанш'ашпайды ↓///↑ бір аварыйа ͡б̊олдұ ͡ ма ↓///↑ сонда жаңағы ^уоразалы нағашымның айтатыны ͡б̊ар→// құрғұрд'аша ͡ ғойса ͡ ғайтед'екен →// задний берер деп тұр ͡ м'екен / деп ↓/// жүргізуші: ↑пойыз айтып тұр ͡ ғо / задний деп ↓///	Қонақ: Мына Оразалы нағашыммен бірде Шертпеден шығып келе жатырмыз ғой енді. Шығып келе жатсақ переездге келсек, переезд жабық тұр екен. Соны бір кезде мана переезд жақтан поезд өтіп жатыр, өтіп жатыр бір кезде поезд өткеннен кейін де кәзір ашып тұрмайтын болды ғо. Ана поезд ұзағанша ашпайды. Бір авария болды ма. Сонда жаңағы Оразалы нағашымның айтатыны бар: - Құрғырды аша қойса қайтеді екен, задний берер деп тұрма екен, - деп. Жүргізуші: Поезды айтып тұр ғо, задний деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑мына бекі ͡ де → / бекі дейм ͡ ба ↑/ жыңғылдыда тұрат қәзір → // қаламқаста → / жұмыстас жалғас дейтін жұмыстас жігітім ͡ бар → // рұуы қосай → / мына тоқтарбайдың тұуған ͡ жійені ↓///↑ қошанай / тоқтарбайлардың тұуған жійендері ↓ /// ↑ содан / манағы жалғасқа слесарь болып жұмыс жасайд → // қәзір ^йенді жұмұсын ауыстырды ↓ /// ↑ сол слесарь болып жүргең ͡ гезде → // бір мастер дейдіғой → // қәзір шебер дейді ғой сол айтыпты → // мына склаттың терезесін сүртесің → // бүгін ^уәбедке дейін ͡ деп ↓ /// ↑ қоймағо ^йенді ↓ /// ↑ со склаттың терезесін → / сүрттіріп қойыпты жалғасқа → // соны жалғас демалып ^уотса → // мана мастер ^уөтіп ͡ баратып айтыпты жалғасқа ↓ /// ↑ жалғас ананы неге дұрыстап сүртпейсің → // сен анық қылып → / айғыз-айғыз қылып тастапсыңғой деп ↓ /// ↑ сонда жалғас айтад ͡ дейд → // анықтап сүртетін болсам ↑ // ішіндегі запшастылерім көрініп қаладығой деп ↓///	қонақ: ↑мына ͡б̊екі ͡ де →/ бекі деймім ͡ ба→/ жыңғылдыда тұрады қәзір ↓///↑ қаламқаста жұмұстас / жалғас ͡ тейтін жұмұсташ ͡ шігітім ͡ бар→// рұуұ ͡ ғосай→/ мына тоқтарб̊айдың тұуған жійені ↓///↑ қошанай→/ тоқтарб̊айлардың тұуған жійендері ↓///↑ содан манағы жалғасқа слесарь болұп жұмұш ͡ шасайды→// қәзір ^йенді жұмұсұн ауұстұрдұ ↓///↑ сол слесарь болұб̊ жүргөң ͡ гезде→// бір мастер дейді ͡ ғой →// қәзір шеб̊ер дейді ͡ ғой→// сол айтыпты / мына склаттың терезесін сүртөсүң→// бүгүн ^уоб̊едке дейін депті ↓///↑ қоймаға ^йенді ↓///↑ сол склаттың терезесін→/ сүрттүрүп қойұптұ жалғасқа сонұ→// жалғас ͡темалыб̊ ͡отұрса→// мана мастер ^уөтүп ͡ пара ͡ жатыб̊ ͡айтыпты жалғасқа ↓///↑ жалғас/ ананы неге дұрұстап̊ ͡ сүртпөйсүң / сен анық қылып→// айғыз-айғыз ͡ ғылып тастап̊сың ͡ ғой / деп ↓///↑ сонда жалғас айтады дейді→// анықтап̊ ͡ сүртөтүм ͡ болсам→// ішіндегі зап̊шастылерім көрүнүп қалады ͡ ғой ͡ депті↓///	Қонақ: Мына Бекіде, Бекі деймін ба, Жыңғылдыда тұрады кәзір. Қаламқаста жұмыстас, Жалғас дейтін жұмыстас жігітім бар. Руы Қосай, мына Тоқтарбайдың туған жиені. Қошанай, Тоқтарбайлардың туған жиендері. Содан манағы Жалғасқа слесарь болып жұмыс жасайды, кәзір енді жұмысын ауыстырды. Сол слесарь болып жүрген кезде бір мастер дейді ғой, кәзір шебер дейді ғой сол айтыпты: - Мына складтың терезесін сүртесің бүгін обедке дейін, - депті. Қойма ғо енді. Со складтың терезесін сүрттіріп қойыпты Жалғасқа. Соны Жалғас демалып отырса, мана мастер өтіп бара жатып айтыпты Жалғасқа: - Жалғас, ананы неге дұрыстап сүртпейсің сен анық қылып, айғыз-айғыз қылып тастапсың ғой, - деп. Сонда Жалғас айтады дейді: - Анықтап сүртетін болсам ішіндегі запчастылерім көрініп қалады ғой, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші:↑ ^уоразалы ағамыздың інісі барғо→// Алғадай гаскіде жасайтын ↓ /// ↑ шетпеде → / бальнійца / аурұухана салынып → // соған тамақ ішетін жер салынбай кеткеңғой ↓ /// ↑ тамақ пісіретін асхана салынбай кеткен →// айхай болып →// жыйналыс боладығой ↓///↑ со гаскідегі адамды шақырады ↓ /// ↑ әрғайсы әртүрлі пікір айтып ͡ жатыр →// неге жоқ →/ неге жоқ деп ↑ ///↑ сөйтсе →/ әбекең айтады дейд → // әбекеңе сөз кезегі ͡ геліп қалғаңғой ↓ /// ↑ ауырып жатқан адамдардың тұумаластары → // тамақ әкеледі деп есептеген шығар деп ↓ ///	↑ жүргізуші:↑ ^уоразал'ағамыздың інісі ͡б̊арғо→// алғадай гаскіде жасайтын↓///↑ шертпеде→/ больнійца / аурұухана салынып→// соған тамағ ͡ ішетін жер салымбай ͡ геткең ͡ ғой ↓///↑ тамақ пісіретін асхана салымбай ͡ геткен→// айғай болұп→// жыйналыс ͡полады ͡ ғой ↓///↑ сол ͡ гаскідег'адамды шақырады↓///↑ әрғайсы / әртүрлү пікір айтыб̊ жатыр→// неге жоқ / неге жоғ ͡ деп ↑///↑ сөйтčө / әб̊екең айтады дейді→// әб̊екеңе сөз ͡ гезегі ͡геліп қалғаң ͡ ғой ↓///↑ ауұрұб̊ ͡ жатқан адамдардың тұумаластыры / тамағ ͡ әкеледі деп ^йесептеген шығар деп ↓///	Жүргізуші: Оразалы ағамыздың інісі бар ғо, Алғадай гаскіде жасайтын. Шертпеде больница аурухана салынып, соған тамақ ішетін жер салынбай кеткен ғой. Тамақ пісіретін асхана салынбай кеткен. Айқай болып, жиналыс болады ғой. Со гаскідегі адамды шақырады. Әрқайсы әртүрлі пікір айтып жатыр: - Неге жоқ? Неге жоқ? - деп. Сөйтсе Әбекең айтады дейді, Әбекеңе сөз кезегі келіп қалған ғой: - Ауырып жатқан адамдардың тумаластары тамақ әкеледі деп есептеген шығар, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑мына неде ↑ / ақжігітте көмекбай дейтін кісі болған ^йекен → // ыйманды болсын дәулеталы ↑ /// ↑ жаңағы көмекең → / ^уөзінің хоббійі тек мал төлдесе → // піштіріп тастайдекен ↓ /// ↑ ^уол көршінікі демейд → // қойғорада аралап жүрсе ↑ // ^йеркек мал ͡гөрсө ↑ // піштіріп тастайд ↓ /// ↑ содам біргүні → // баласы мал ͡ ғарап кетіп → // үйіне қайтып келіп → / айтыпт'әкесіне → // ^уой папа → / жаңағы далаға шықсам → // біздің боталы түйелерді → // бір үлек дейтін → // қайырып жібермей жүрекен дейд ↓ /// ↑ баласын'айтыпты → // ^уонда айдап ͡ кел → // ^йонда ауылға деп ↓ /// ↑ ауылғ'айдап келген ^йекен → // мана көмекең → / мана үлөкті → // піштіріп қойа ͡ беріпті ↓ /// ↑ содаң ͡ гетіп → / төрт-бес күннеңгейін → // бір жігіт келд'ауұлға мотоцыйклмен ↓ /// ↑ жөн сұрасқаннаңгейін → // бәленше дейтін → / үлөк қарап жүрмін дегеңғой → // ^йенді ↓ /// ↑ десе жаңағы көмекең шантақтап жатыр дейді → // нар деп сөйлеңіз деп ↓ ///	↑ қонақ: ↑мына ͡неде↑ / ақжігітте ͡гөмөкпай дейтің ͡ гісі ͡б̊олған ͡ екен→// ыйманды ͡б̊олсұн дәулеталы ↑ ///↑ жаңағы ͡гөмөкөң→/ ^уөзүнүң хоббійі тег ͡ мал төлдөсө→// піштіріп тастайд'екен ↓///↑ ^уол ͡ гөршүнүкі демейді→// қой ͡ ғорад'аралап жүрсө→// ^йеркег ͡ мал ͡ гөрсө→// піштіріп тастайды дейді ↓///↑ содам ͡ біргүнү→// баласы мал ͡ ғарап кетіп→// үйүне ͡ ғайтып келіп→/ айтыпт'әкесіне →// ^уой папа / жаңағы далаға шық̊сам→// біздің боталы түйөлөрді→// бір ͡үлөк дейтін→// қайырыб̊ жіб̊ермей жүр ^йекен дейді ↓///↑ баласын'айтыпты →// ^уонд'айдап кел→// ^уонд'ауұлға деп ↓///↑ ауұлғ'айдап келген ͡ екен→// мана ͡гөмөкөң→/ ман'үлөктү →// піштіріп қойа ͡б̊еріпті ↓///↑ содаң ͡ гетіп→/ төрт-пес күннөң ͡ гейін→// бір жігіт келд'ауұлға мотоцыйклмен ↓///↑ жөн сұрасқаннаң ͡ гейін→// бәленше дейтін→/ үлөк қараб̊ ͡ жүрмүн дегең ͡ ғой→// ^йенді десе ↓///↑ жаңағы ͡гөмөкөң шынтақтаб̊ ͡ жатыр дейді→// нар деп̊ ͡ сөйлөңүз деп↓///	Қонақ: Мына неде, Ақжігітте Көмекбай дейтін кісі болған екен, иманды болсын, Дәулеталы. Жаңағы Көмекең өзінің хоббиі, тек мал төлдесе піштіріп тастайды екен. Ол көршінікі демейді, қой қорада аралап жүрсе, еркек мал көрсе піштіріп тастайды дейді. Содан бір күні баласы мал қарап кетіп, үйіне қайтып келіп айтыпты әкесіне: - Ой, папа, жаңағы далаға шықсам біздің боталы түйелерді бір үлек дейтін қайырып жібермей жүр екен, - дейді. Баласына айтыпты: - Онда айдап кел, онда ауылға, - деп. Ауылға айдап келген екен, мана Көмекең мана үлекті піштіріп қоя беріпті. Содан кетіп 4-5 күннен кейін бір жігіт келді ауылға мотоциклмен. Жөн сұрасқаннан кейін: - Бәленше дейтін үлек қарап жүрмін, - деген ғой енді. Десе жаңағы Көмекең шантақтап жатыр дейді: - Нар деп сөйлеңіз, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	тұщықұдықта → / жыңғылбай дейтін әкеміз болдығой → // ^йестіп жүрсіз ↓ /// ↑ жаманқарарұу / сол жықаңның ͡ да → // бір әңгімесін айтып кетейін ↓///↑ мына тұщықұдықта біргүні → // қошанайдың ͡ ғорасы ^уөртеніп кетіпті ↓ /// ↑ ^йекі бектемістің ͡ ғорасы → // қатар ^уөртеніп кеткеңғой → // бұл ^йенді жақаң → / бектеміске ͡ гүйеу болад'екен → // содаң ͡ ғорасы → / ^уөртеніп кеткен алдында → // сонұ біргүні → / жыңғылбай дейтің ͡ гісі ͡ де → // бірғара ͡ гісі ^йекен → // мен ^уөзім ͡ гөрген жоқпын ↓ /// ↑ со мана қошанай біргүні → // жыңғылбайды кездестіріп қалып айтыпты → // жықа жезде саған не ͡болып ͡ кеткен → // тіпті бұрынғыдан ͡ да→/ быйыл жаман ͡ ғарайып кетіпсізғой деп ↓ /// ↑ сонда жықаң айтады дейді → // қарайарсың-ау ^йекі бектеміс / жел жағынаң ͡ғора ^уөртесе деп ↓///	↑ тұщұқұдұқта→/ жыңғылб̊ай дейтін әкеміз ͡б̊олдұ ͡ ғой→// ^йестіб̊ ͡ жүрсүз ↓///↑ жамаңқарарұу / сол жықаңның ͡ да ͡ б̊ір әңгімесін айтып ͡кетейін ↓///↑ мына тұщұқұдұқта ͡б̊іргүнү →// қошанайдың ͡ғорас'өртөнүп кетіпті ↓///↑ ^йекі ͡б̊ектемістің ͡ғорасы ͡ ғатар 'өртөнүп кеткең ͡ ғой ↓///↑ бұл ^йенді жақаң / бектеміске ͡гүйөу ͡б̊олад'екен ↓///↑ содаң ͡ ғорасы→/ ^уөртөнүп кеткен алдында ↓///↑ сонұ ͡б̊іргүнү→/ жыңғылб̊ай дейтің ͡ гісі ͡ де →// бірғара ͡гіс'екен →// мен ^уөзүм ͡гөргөн жоқпұн ↓///↑ сол мана ͡ғошанай біргүнү→// жыңғылб̊айды ͡гездестіріп қалыб̊ ͡айтыпты→// жықа жезде / саған не ͡б̊олұп ͡ кеткен↑// тіпті ͡б̊ұрұңғұдан ͡ да→/ быйыл жамаң ͡ ғарайып кетіп̊сізғой ͡ деп ↓///↑ сонда жықаң айтады дейді→// қарайарсың ͡ ау ^йекі бектеміс / жел жағынаң ͡ ғора ^уөртөсө ͡деп ↓///	Тұщықұдықта Жыңғылбай дейтін әкеміз болды ғой, естіп жүрсіз. Жаманқарару, сол Жықаңның да бір әңгімесін айтып кетейін. Мына Тұщықұдықта бір күні Қошанайдың қорасы өртеніп кетіпті. Екі Бектемістің қорасы қатар өртеніп кеткен ғой. Бұл енді Жақаң Бектеміске күйеу болады екен. Содан қорасы өртеніп кеткен алдында. Соны бір күні Жыңғылбай дейтін кісі де, бір қара кісі екен, мен өзім көрген жоқпын. Со мана Қошанай бір күні Жыңғылбайды кездестіріп қалып айтыпты: - Жықа жезде, саған не болып кеткен, тіпті бұрынғыдан да биыл жаман қарайып кетіпсіз ғой? - деп. Сонда Жықаң айтады дейді: - Қарайарсың-ау, екі бектеміс жел жағынан қора өртесе, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші: ↑ійә соны → / ^уосы ^уоқыйғаны ^йестідімда мен ↓ /// ↑ мына марқұм қошанай ағамыз айтқыр болдығо → // сол ͡ ғорасы ^уөртеніп кеткен ↓ /// ↑ марқұм сол мерген деген ^йемшісі кәкеміз болдығо → // ауылдас бәрі ↓ /// ↑ сол қошекеңнің ͡ ғорасы ^уөртеніп жатқанда → // көршілері ұу тасып→// құм шашып→// ұу тасып шашып жүр ͡ дейді ↓///↑ қошекең тұр ͡дейді ↓///↑ ^йе/ қошеке / мына ͡ғора сенікі →// жүгүріп жатқам біз ↓ /// ↑ неге ͡ ғыймылдамайсың десе ↑ /// ↑ жақсы болдұ → / мерген ^йемші ͡ ғораңды аласта → // қораңды аласта деп қоймай жүр ^йеді депті ↓///	жүргізуші: ↑ійә сонұ→/ ^уос'оқұйғаны ^йестідім ͡ да→// мен ↓///↑ мына марқұм қошанай ағамыз айтқыр ͡б̊олдұ ͡ ғой→// сол ͡ ғорас'өртөнүп кеткен ↓///↑ марқұм / сол мерген деген ^йемшісі ͡ гәкеміз ͡б̊олдұ ͡ ғой→// ауұлдас ͡пәрі ↓///↑ сол ͡ ғошекеңнің ͡ғорас'өртөнүп жатқанда→// көршүлөрі сұу тасып→// құм шашып→// сұу тасып̊ шашыб̊ ͡ жүр ͡ дейді ↓///↑ қошекең тұр ͡ дейді ↓///↑ ^йе/ қошеке→/ мына ͡ғора сенікі →// жүгүрүб̊ жатқам ͡ біз→// неге ͡ ғыймылдамайсың десе ↑///↑ жақ̊сы ͡б̊олдұ / мерген ^йемші ͡ғораңд'аласта →// қораңд'аласта деп қоймай жүр ͡ еді ͡ депті ↓///	Жүргізуші: Иә соны, осы оқиғаны естідім да мен. Мына марқұм Қошанай ағамыз айтқыр болды ғо, сол қорасы өртеніп кеткен. Марқұм, сол Мерген деген емшісі кәкеміз болды ғо, ауылдас бәрі. Сол Қошекеңнің қорасы өртеніп жатқанда көршілері су тасып, құм шашып, су тасып шашып жүр дейді. Қошекең тұр дейді. - Е, Қошеке, мына қора сенікі, жүгіріп жатқан біз. Неге қимылдамайсың? - десе. Жақсы болды, Мерген емші қораңды аласта, қораңды аласта деп, қоймай жүр еді, - депті.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑ мына басқұдықта → / рұуы жаңайт → // менің жійенім болад → / нұргелді дейтін ↓ /// ↑ бір айтқыр жігіт бар ^й еді → // сексен алтыншы жылғы тұуған ↓ /// ↑ со нұргелді → / мал ауылда тұрад басықұртта ↓ /// ↑ құрдастары қалаға шақырыпты → // нұргелді келшійш қалаға → // бір құрдас жігіттер болып → // бір моншаға барайық → // саунаға барайық деп ↓ /// ↑ жақсы барсам барайын деп → // нұргелді қалаға келіпті → // со ͡моншаға барадығо → // құрдас жігіттер болып ↓ /// ↑ сосын кәзір кәзіргі заманда → // пійллійнг дейтін барғо → // жаңағы / арқаны ыстыратын → // со нұргелдіге жатқызып қойып → // нұргелдінің арқасын ысып жатса → // нұргелді айтад дейд → // ^уойпырмай тірі адамды ͡ да жұуындырады ^йекеңғой деп ↓/// қонақ: нұргелдінің бірәз әңгімесі айтылды↓///↑	↑ қонақ: ↑мына ͡б̊асқұдұқта ^ұрұуұ жаңайт→// менің жійенім ͡ болады / нұргелді дейтін ↓///↑ бір айтқыр жігіт ͡ пар ͡ еді→// сек̊сеналтыншы жылғы тұуған ↓///↑ сол нұргелді→/ мал ауұлда тұрады ͡б̊асықұртта ↓///↑ құрдастары ͡ ғалаға шақырыпты→// нұргелді/ келсеңші ͡ ғалаға→// бір ͡ ғұрдаш ͡ шігіттер ͡б̊олұп→// бір моншаға ͡б̊арайық→// саунаға ͡б̊арайығ ͡деп ↓///↑ жақ̊сы ͡б̊арсам ͡ барайын деп→// нұргелді ͡ғалаға ͡геліпті→// сол моншаға ͡б̊арады ͡ ғой→// құрдаш ͡ шігіттер ͡б̊олұп ↓///↑ сосұң ͡ гәзір ͡гәзіргі заманда→// пиллинг дейтім ͡ барғой→// жаңағы/ арқан'ыстыратын→// сол нұргелдіге жатқызып ͡ қойұп→// нұргелдінің арқасын ысыб̊ ͡ жатčа→// нұргелд'айтады дейді→// ^уойпұрмай тір'адамды ͡ да жұуұндұрад'екең ͡ ғой деп ↓///↑ қонақ: нұргелдінің біраз әңгімес'айтылды ↓///	Қонақ: Мына Басқұдықта руы жаңайт, менің жиенім болады Нұргелді дейтін бір айтқыр жігіт бар еді, 86 жылғы туған. Со Нұргелді мал ауылда тұрады Басықұртта. Құрдастары қалаға шақырыпты: - Нұргелді келсейші қалаға, бір құрдас жігіттер болып, бір моншаға барайық, саунаға барайық, - деп. - Жақсы барсам барайын, - деп Нұргелді қалаға келіпті. Со моншаға барады ғо құрдас жігіттер болып. Сосын кәзір, кәзіргі заманда пиллинг дейтін бар ғо, жаңағы арқаны ыстыратын, со Нұргелдіге жатқызып қойып, Нұргелдінің арқасын ысып жатса, Нұргелді айтады дейді: - Ойпырмай тірі адамды да жуындырады екен ғой, - деп. Қонақ: Нұргелдінің біраз әңгімесі айтылды.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑ійә ↓ /// ↑ мына → / ^уөміртай дейтін құрдасым бар ↓ /// ↑ мына байған дейтін кісінің әңгімелерін → // ^уосы көп айтады біздің ауылдың жігіттері ↓/// ↑ анагүні / насыйхат ағамда айтқан шығар ↓ /// ↑ соның баласы ^уөміртай дейтін → // ^уөзінің шүпірлеген → / құдай көрсетпесін төрт-бес қызы ͡ бар ↓ /// ↑ содан бір қызын садійкке беріп → // со келіншегі мұғалім ^уөміртайға айтқанғо → // ана баланы садійктен алағой ͡ деп ↓ /// ↑ ^уөміртай жұмыстан шыққанда → // саулатып садійкке барғанда → // мана қызының атын ұмытып қалыпты ↓ /// ↑ сосын айтқанғо → // аға / кімге келіп тұрсыз деп ͡ та ↑ // қай ͡ балаға келіп тұрсыз деп ↑ /// ↑ сосын / ^уөміртай сасып қалып айтад дейд → // шетінен біреуін бере қойшы → // таңертең әкеліп тастаймын деп ↓ /// ↑	↑ қонақ: ↑ійә ↓///↑ мына→/ ^уөмүртай дейтің ͡ ғұрдасым ͡ бар ↓///↑ мына ͡б̊айған дейтің ͡ гісінің әңгімелерін→// ^уосұ ͡гөб̊ ͡айтады ͡б̊іздің ауұлдұң жігіттері ↓///↑ анагүнү насыйхат ағамд'айтқан шығар ↓///↑ сонұң баласы ^уөмүртай дейтін→// ^уөзүнүң шүпүрлөген→/ құдай ͡ гөрсөтпөсін төрт-пес қызы ͡б̊ар ↓///↑ содам ͡ бір ͡ ғызын садійкке ͡б̊еріп→// сол ͡ геліншегі мұғалім ^уөмүртайғ'айтқаң ͡ ғой →// ана ͡б̊аланы садійктен ала ͡ ғой ͡деп ↓///↑ ^уөмүртай жұмұстан шыққанда→// заулатып̊ ͡ садыйкке ͡б̊арғанда→// мана ͡ғызының атын ұмұтұп қалыпты ↓///↑ сосұн айтқаң ͡ ғой→/ аға ͡гімге ͡геліп тұрсұз деп ͡ та↑ // қай ͡ б̊алаға ͡геліп тұрсұз ͡деп ↑ ///↑ сосұн→/ ^уөмүртай сасып қалыб̊ ͡айтады ͡ дейді→// шетінем ͡ біреуүм ͡ бере ͡ ғойшұ→// таңертең әкеліп тастаймын ͡деп ↓///	Қонақ: Иә. Мына Өміртай дейтін құрдасым бар. Мына Байған дейтін кісінің әңгімелерін осы көп айтады біздің ауылдың жігіттері. Ана күні Насихат ағам да айтқан шығар. Соның баласы Өміртай дейтін, өзінің шүпірлеген Құдай көрсетпесін 4-5 қызы бар. Содан бір қызын садикке беріп, со келіншегі мұғалім, Өміртайға айтқан ғо: - Ана баланы садиктен ала ғой, - деп. Өміртай жұмыстан шыққан да заулатып садикке барғанда, мана қызының атын ұмытып қалыпты. Сосын айтқан ғо: - Аға, кімге келіп тұрсыз? - деп та, қай балаға келіп тұрсыз, - деп. Сосын Өміртай сасып қалып айтады дейді: - Шетінен біреуін бере қойшы таңертең әкеліп тастаймын, - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	көрермен: ↑менің ағам бар → // үлен ағам қазібек деген ↓ /// ↑ сонда болатпек ағамның әзілі ғой → // ^уосы болатбек ағамның бір үйінде мереке-той жасап → // соның сарайында ^уотыр ͡ едік барлығымыз ↓ /// ↑ сосын сол ͡ гүні → // жел болды ͡ да ↑ /// ↑ содан жаңағы бәріміз ^уотыр ^йедік → // жаңағы / қазібек дейтін ағам → // сол сарайға кіріп ͡ келатыр ^йеді → // жаңағы желден ^йесік ашылып ͡ кете береді ͡ да → // қайта-қайта ↓ /// ↑ сол ͡ гезде → / кіріп келәтыр ͡ еді →// ағам айтты сөйтіп → // қазібек ана жарға шеге ͡ ғақта → // жіппен байлап ала ͡ ғойшы → // ішке ͡ ғарай деді ͡ да ↓ /// сөйтіп ^йеді → / жаңағ'ағам дейтін → // жарды бійтіп ұстады ͡ да → // саусағымен адымдап жүр ͡ да → / бійтіп ↓ /// сол ͡ гезде → / ағамның айтқанығой → // жұмсақ жер іздеп жүрсім ͡ ба деп ↑ ///	↑ көрермен: ↑менің ағам ͡ бар → // үлкөн ағам қазіб̊ек дейтін ↓ /// сонда ͡б̊олатпег ͡ ағамның әзілі ͡ ғой → // ^уосұ ͡б̊олатпек бір ағамның үйүндө той / мереке жасап →// сонұң сарайынд'отұр ^йедік ͡ парлығымыз ↓ /// ↑ сосұн солгүнү → // жел болдұ ͡ да ↑ /// ↑ соған жаңағы ͡б̊әріміз ^уотұр ^йедік → // жаңағы / қазіб̊ек дейтін ағам → // сол сарайға ͡гіріп кележатыр ͡ еді → // жаңағы желден ^йесіг ͡ ашылып кете ͡б̊ереді ͡ де → // қайта ͡ғайта ↓ /// ↑ солгезде → / кіріп кележатыр ͡ еді →// ағам айтты сөйтүп → // қазіб̊ек / жарға шеге ͡ ғақ ͡ та → // жіппем ͡ байлаб̊ ͡ала ͡ғойшұ → // ішке ͡ ғарай деді ͡ де ↓ /// ↑ сөйтүб̊ ͡еді → / жаңағ'ағам дейтін → // жарды ͡б̊үйтүб̊ ͡ұстады ͡ да→ //саусағымен адымдаб̊ жүр ͡ де → / бүйтүп ↓ /// ↑солгезде → / ағамның айтқанығой → // жұмсағ ͡ жер іздеб̊ жүрсүм ͡ ба ͡ деп ↓ ///	Көрермен: Менің ағам бар, үлкен ағам Қазыбек деген. Сонда Болатбек ағамның әзілі ғой. Осы Болатбек ағамның бір үйінде мереке-той жасап, соның сарайында отыр едік барлығымыз. Сосын ол күні жел болды да. Соған жаңағы бәріміз отыр едік, жаңағы Қазыбек дейтін ағам сол сарайға кіріп келе атыр еді, жаңағы желден есік ашылып кете береді да қайта-қайта. Сол кезде кіріп келе атыр еді, ағам айтты сөйтіп: - Қазыбек, ана жарға шеге қақ та, жіппен байлап ала қойшы ішке қарай, - деді да. Сөйтіп еді, жаңағы ағам дейтін жарды бүйтіп ұстады да, саусағымен адымдап жүр да бүйтіп. Сол кезде ағамның айтқаны ғой: - Жұмсақ жер іздеп жүрсің ба? - деп.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ: ↑мына жаңа айттымғо → // досан дейтін → / бір нағашымның әңгімесін айтып ͡ кетейін ↓ /// ↑ досан дейтін→/ жетібайда жұмыс жасайд ↓ /// ↑ қасында кілең біреуі → / тұщықұдықтікі → // біреу'ералынікі → // біреуі жарманыкі → // кілең ауұлдың жігіттері ↓ /// ↑ ^йералыдан бір жігіт бар дейд ↓ /// ↑ содан кешке жатып жіберіп → // шарұуашылық айтамызғой ↓ /// ↑ со манағ'ералының жігіті → // теңіз жайл'айтад ͡ дейд ↓ /// ↑ о теңізге шыққаң ͡ гезде → // біз қызыл балықты бүйтеміз ↓ /// ↑ кейде тіпті бакұуге ^уөтіп кетіп → // атысып қалатын ͡ гездеріміз болад деп ↓ /// ↑ ^йенді бұлар теңіз жәйлы айтса ↑ // бұлар үндемей жағы қайырылысып қалады ↓ /// ↑ білмейдіғой ^йенді теңізді ↓ /// ↑ содан сөйтіп → / күндег'әңгіме сол дейді ↓ /// ↑ соны досан дейтін нағашым → // тыңдап жатады ͡ дейд'әңгімесін ↓ ///	қонақ: ↑мына жаңағ'айттым ͡ ғо →// досан дейтін→/ бір нағашымның әңгімесін айтып кетейін ↓///↑ досан дейтін→/ жетіб̊айда жұмұш ͡ шасайды ↓///↑ қасында ͡гілең біреуү→/ тұщұқұдұқтікі→// біреу'ералынікі →// біреуү жарманыкі →// кілең ауұлдұң жігіттері ↓///↑ ^йералыдам ͡ бір жігіт ͡ пар дейді ↓///↑ содаң ͡ гешке жатыб̊ ͡ жіб̊еріп→// шарұуашылығ ͡ айтамыз ͡ ғой ↓///↑ сол манағ'ералының жігіті→// теңіж ͡ жәйл'айтады дейді ↓///↑ ^уо / теңізге шыққаң ͡ гезде→// біз ͡ ғызыл балықты ͡б̊үйтөмүз ↓///↑ кейде тіпті ͡б̊акұуг'өтүп ͡ кетіп→// атысып қалатың ͡ гездеріміз ͡б̊олады / деп ↓///↑ ^йенді ͡б̊ұлар теңіж ͡ жәйл'айтčа →// бұлар үндөмөй жағы ͡ ғайырылысып қалады ↓///↑ білмейді ͡ ғой ͡ енді теңізді ↓///↑ содан сөйтүп→/ күндөг'әңгіме сол дейді ↓///↑ сонұ досан дейтін нағашым→// тыңдаб̊ ͡ жатады дейд'әңгімесін ↓///	Қонақ: Мына жаңағы айттым ғо, Досан дейтін бір нағашымның әңгімесін айтып кетейін. Досан дейтін Жетібайда жұмыс жасайды. Қасында кілең біреуі Тұщықұдықтікі, біреуі Ералынікі, біреуі Жарманыкі кілең ауылдың жігіттері. Ералыдан бір жігіт бар дейді. Содан кешке жатып жіберіп, шаруашылық айтамыз ғой. Со манағы Ералының жігіті теңіз жайлы айтады дейді. - О, теңізге шыққан кезде біз қызыл балықты бүйтеміз. Кейде тіпті Бакуге өтіп кетіп, атысып қалатын кездеріміз болады, - деп. Енді бұлар теңіз жайлы айтса, бұлар үндемей жағы қайырылысып қалады. Білмейді ғой енді теңізді. Содан сөйтіп күндегі әңгіме сол дейді. Соны Досан дейтін нағашым тыңдап жатады дейді әңгімесін.
Болатбек Тасымбаев	▶	содам ͡ біргүні → / жаңағ'ералының жігіт'айтыпты → // ^уой ағам дейтін → / кеше бір айғыр үй жылқы алып → // қысырақ қылып айырып → // соны былайғ'айналдырып жайып жүрміз десе ↑ /// ↑ жаңағы досан айтады дейді → // ай / сен ^уол жәйл'айтпашы → // құрлық жәйлы айтпашы → // бір-екеуін теңізге тыға берсейш → // ұсталып қаласыңғой деп ↓ /// ↑ сосұн ^йенді жаңағы → // ^уөз бір әкемнен айтып ͡ кетейін ↓ /// ↑ әкем бар кәзір сексен сегізде → // жасы ^уотұз төртінші жылғы ↓ /// ↑ сол ^йенд'үйге ͡ гелеміз → // сірә / дос жараның болады қыдырып келесің → // со тойдан келесің ↓ /// ↑ со біркүні / үйде шәй ішіп ^уотсақ → // маған айтады → // ай қуатбек жанай → // ^уосы сен арақ ішпе дейді ↓ /// ↑ сосын кәзір дейтін → / арақ дейтін / байағы біздің ͡ гезімізде таз ^йеді ↓ /// ↑ таза бидайдан жасайтын ^йед ↓ /// ↑ кәзіргі дейтін жын ↓///	↑ содам ͡ біргүнү→/ жаңағы/ ^йуой ағам дейтін→/ кеше ͡б̊ір айғыр үй жылқ'алып →// қысырақ қылыб̊ ͡айырып→// сонұ ͡б̊ылайғ'айналдырып жайыб̊ ͡ жүрмүз десе ↑///↑ жаңағы досан айтады дейді→// ай / сен ^уол жайл'айтпашы →// құрлұғ ͡ жәйл'айтпашы →// бір-екеуүн теңізге тыға ͡б̊ерсеңші→// ұсталып қаласың ͡ ғой ͡ деп ↓///↑ сосұн ^йенді жаңағы→// ^уөз ͡б̊ір әкемнен айтып ͡ кетейін ↓///↑ әкем ͡ бар ͡гәзір сек̊сен сегізде→// жас'отұзтөртүншү жылғы ↓///↑ сол ^йенд'үйгө ͡гелеміз→// сірә дош ͡ шараның болады қыдырып келесің→// сол тойдаң ͡ гелесің ↓///↑ со біргүнү үйдө шәй ішіб̊ ͡отырсақ→// маған айтады→// ай / құуатпег ͡ жанай / ^уосұ сен арағ ͡ ішпе ͡ дейді ↓///↑ сосұң ͡ гәзір дейтін→/ арағ ͡дейтін/ байағы ͡б̊іздің ͡гезімізде таз'еді ↓///↑ таза ͡б̊йідайдан жасайтын ͡ еді ↓///↑ қәзіргі дейтін жын ↓///	Содан бір күні жаңағы Ералының жігіті айтыпты: - Ой, ағам дейтін кеше бір айғыр үй жылқы алып, қысырақ қылып айырып, соны былайға айналдырып жайып жүрміз, - десе. Жаңағы Досан айтады дейді: - Ай, сен ол жайлы айтпашы, құрлық жайлы айтпашы, бір-екеуін теңізге тыға берсейші, ұсталып қаласың ғой, - деп. Сосын енді жаңағы өз бір әкемнен айтып кетейін. Әкем бар кәзір 88-де жасы 34-інші жылғы. Сол енді үйге келеміз, сірә, дос жараның болады қыдырып келесің, со тойдан келесің. Со бір күні үйде шай ішіп отсақ, маған айтады: - Ай, Қуатбек Жанай, осы сен арақ ішпе, - дейді. Сосын кәзір дейтін, арақ дейтін баяғы біздің кезімізде таза еді. Таза бидайдан жасайтын еді. Кәзіргі дейтін жын.
Болатбек Тасымбаев	▶	жүргізуші:↑ ұу/ химикат ↓/// қонақ: ↑ химикат → / кәзірг'арақтарды ішпең кәзіргіні деп ↓ /// ↑ сосын менд'ақталып атырмыңғо → // ^йенді / ^уой: тәте менің арақ ішкенімді → // қайдам білесің ↑ ///↑ мен арағ ішпеймін → // менің арақ ішкенімді қайдам білесің ↑ ///↑ үйгө бір қыйсалаңдап келмеймін→ // ійә бір балаға сөйлөп → // дауұс көтеріп жатпаймын деп сөйтсем ↓ /// ↑ жүргізуші: ↑әйелге тіймеймін ↓///	↑ жүргізуші:↑ ихймыйкат ↓///↑ қонақ: ↑хыймыйкат→/ қәзірг'арақтарды ішпең ͡гәзіргіні деп ↓///↑ сосұн менд'ақталып жатырмыңғой→// ^йенд'ой тәте менің арағ ͡ ішкенімді→// қайдам ͡ білесің ↓///↑ мен арағ ͡ ішпеймін→// менің арағ ͡ ішкенімді ͡ғайдам ͡ білесің ↓///↑ үйгө ͡б̊ір ͡ ғыйсалаңдап келмеймін→// ійәб̊ ͡б̊алағат ͡ čөйлөп→// дауұс көтөрүб̊ жатпаймын деп̊ ͡ сөйтčөм ↓/// ↑ жүргізуші: ↑әйелге тіймеймін ↓///	Жүргізуші: У, химикат. Қонақ: Химикат, кәзіргі арақтарды ішпең, кәзіргіні деп. Сосын мен де ақталып жатырмын ғо енді: - Ой, тәте, менің арақ ішкенімді қайдан білесің? Мен арақ ішпеймін, менің арақ ішкенімді қайдан білесің. Үйге бір қисалаңдап келмеймін, иә, бір балағат сөйлеп, дауыс көтеріп жатпаймын, - деп, сөйтсем. Жүргізуші: Әйелге тимеймін.
Болатбек Тасымбаев	▶	қонақ:↑ әйелге тіймеймін ↓///↑ сөйдес'әкемнің айтатынығой→// білмеймін әйтеуір қызара бөртіп отырасың деп ↓///↑ жүргізіші: ↑ал бәрекелді→// ұуақытымызда жақындап қалған сыйяқты көке ↓///↑ бір ауыз біздің бағдарламаға→/ лебізіңізді білдіріп жіберсеңіз ↓///↑ қонақ: ал жақсы→/ нұрлан мына ^уөзүң шақырып→// со сай себептермен келіпжатырмыз ↓///↑ мына қышқыл мысқыл дейтін→// бүкіл қазақыстан көріп ͡ жатқан передача→// ^уөркөндей берсін→// ^уөсе берсін ↓///↑ ^йенді мына ұуақыттард'ұзартып→// бір сағат жобасында ͡ғылып→// ауқымды ͡ ғылып түсіріп→// сондай үлкен передача болсын ↓///↑ басың аман→// денің сауболсұн→// бала-шаға аман болсұн ↓///↑ жүргізуші: ↑құрметті көрермендер→/ қышқыл мысқыл бағдарламасының келесі санында кездескенше→// аман-сауболыңыздар ↓///↑	↑ қонақ:↑ әйелге тіймеймін ↓///↑ сөйдесе→/әкемнің айтатыны ͡ ғой→// білмеймін әйтеуүр ͡ ғызара ͡б̊өртүб̊ ͡отұрасың деп ↓///↑ жүргізуші: ↑ал бәрекелді→// ^ұуақытымызда жақындап қалған сыйақты ͡гөкө ↓///↑ бір ауұз ͡б̊іздің бағдарламаға→/ ^ілеб̊ізіңізд'айтып жіб̊ерсеңіз ↓///↑ қонақ: ал жақ̊сы→/ нұрлан мын'өзүң шақырып→// со сай себ̊ептермең ͡ геліб̊ жатырмыз ↓///↑ мына ͡ғышқ̊ыл мысқыл дейтін→// бүткүл ͡ ғазақ̊стаң ͡ гөрүб̊ жатқан передача→// ^уөркөндөй ͡ б̊ерсін→// ^уөсө ͡б̊ерсін ↓///↑ ^йенді мын'^ұуақыттард'ұзартып →/ бір сағат ͡шоб̊асында ͡ғылып→// ауқұмдұ ͡ ғылып түсүрүп→// сондай үлкөм ͡ передача ͡б̊олсұн ↓///↑ басың аман→// денің сау ͡ б̊олсұн // бала-шағ'аман болсұн ↑/// жүргізуші: ↑құрметті ͡гөрөрмөндер→/ қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасының ͡гелесі санында ͡гездескенше / аман-сау ͡б̊олұңұздар ↑ ///	Қонақ: Әйелге тимеймін. Сөйтсе әкемнің айтатыны ғой: - Білмеймін, әйтеуір қызара бөртіп отырасың, - деп. Жүргізуші: Ал бәрекелді, уақытымыз да жақындап қалған сияқты, Бөке. Бір ауыз біздің бағдарламаға лебізіңізді айтып жіберсеңіз. Қонақ: Ал жақсы, Нұрлан, мына өзің шақырып, сол сай себептермен келіп атырмыз. Мына "Қышқыл мысқыл" дейтін бүткіл Қазақстан көріп жатқан передача өркендей берсін, өсе берсін. Енді мына уақыттарды ұзартып, бір сағат жобасында қылып ауқымды қылып түсіріп, сондай үлкен передача болсын. Басың аман, денің сау болсын, бала-шаға аман болсын! Жүргізуші: Құрметті көрермендер, "Қышқыл мысқыл" бағдарламасының келесі санында кездескенше аман-сау болыңыздар!
Гүлбану Қосымова	▶			14. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап дінім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, аталы сөздің құдыретіне бас иіп, тіл өнерін дертке балаған, бабалардың арман мұңын бүгінге жалғаған айбынды елдің ардақты тыңдаушылары. Бүгінгі хабарымызда "Қазақ тілі–көнеден келе жатқан өмір тіл" деген мәселен жайын қозғаумақпыз. Біз қолданып жүрген әрбір сөзіміздің шығу тарихы, пайда болу заманы бар екенін білеміз бе? Мәселен, «сауға», «сонар», «дархан», «апа» деген сөздердің этимологиясы қандай? Сонау көне замандардан бүгінге жеткен сөздердің мән-мағынасын ұғынып, түсініп айтып жүрміз бе? Немесе қазіргі көше-көшеде, маңдайшыларда, хабарландыруларда, жарнамаларда кетіп жатқан қателіктер қайдан туындап отыр?
Гүлбану Қосымова	▶			– Филология ғылымдарының докторы, профессор Гүлбану Қосымованың студиямызға келіп, осы тұрғыда ой өрбіткен еді. Енді ғалымның тіл туралы тұжырымдарына кезек берелік: – «Қазақ тілі өзінің мәртебесін ала алмай келеді» деген сөзді көбірек естіп қалып жүрміз. Және әріптестеріміз тұрғысынан жалпы қазақ тілге жанашыр адамдар тұрғысынан айтылып жүрген тағы да бір пікір «Қазақ тілінде сөйлемейді» деген пікір. Мен бүгінгі тақырыпты қазақ тілінің көнеден келе жатқан өміршең тіл екендігін тілге тиек еткім келеді. Тілді үйренуде де, үйретуде де тілдің мәртебесін көтеретін факторлар бар. Ол айғайменен істелмейді, міндеттеуменен шешілмейді, көп айтылуменен де жүзеге аспайды. Себебі адамның құлағы үйреніп кеткен. Мұны қазақта "жауыр сөздер" дейді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сондықтан төменгі буынға болсын, орта буын болсын, жоғары буын деп айтпай-ақ қояйық енді, міне, осы буын өкілдеріне, қазақ тіліне жаны ашитындарға, қазақ тілінде сөйлегісі келетіндерге айтарымыз - оны көне тілдің жалғасы деп қарап, өміршең тіл деп мойындап, бай тіл деп оған құрметпен қарап, әрбір көнеден келе жатқан сөздің астарын бағамдап, мәнін түсініп, соны орнымен қолдана білген жағдайда ғана біз бұл тілге деген құрметті туғыза аламыз. Мысалы, бүгінгі қоғамда орын алып отырған үлкен бір кемшілік, ол – ауызекі сөйлей білетін адамдар қазақ тілін білемін деп есептейді. Бұл – өте қауіпті нәрсе. Қазақ тілін шала сөйлейтіндер, ауызекі сөйлеу деңгейінде ғана сөйлей алатындар сценарий жазып жүр.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілін ауызекі деңгейде сөйлей алатындар жарнама мәтінін тізіп жүр. Қазақ тілінде білемін деп төменгі деңгейде ғана білетін адамдар аудармаменен айналысып жүр. Сондықтан көшедегі қателердің бәрі – осылардың қолыменен жасалған қателер. Ескерілмей, олардың білім деңгейі анықталмай, жауапты істі тапсыра салудан туып отырған шалалық. Міне, сондықтан сондайларға айтатыным, біріншіден, қазақ тілін қарадүрсін тіл деп есептемеу керек. Екіншіден, қазақ тілінің мол байлығын терең пайдалана білу керек. Оның сөздік қорындағы сөздердің өзінің өте көнеден, біздің заманымызға дейінгі Алтай тіл бірлестігінен, есте жоқ ескі заманнан, ғұндар дәуірінен келе жатқандығын білу керек. Мысалы, қаншама сөз бар. Оның мағынасын зерттеп қарағанда - адамды таңдандырады, жүрегіңе мақтаныш сезімін ұялатып, кеудеңді қуаныш кернейді. Осы тілдің иесі екеніңе мақтанасың.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілінің байлығы – қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Мысалы, «сауға» деген сөз бар. «Сауға» деген сөз біздің ауыз әдебиетімізде, фольклор тілінде, кейінгі жыраулардың, ақындардың тілінде қолданылып келген. Бұл сөз ғұндардың тілінде қолданылған екен. Бірінші компоненті «сау» деген аңшының аңға барғанда, олжалы қайтқан кезінде жолында кездескен адамға беретін сыйы. Осыдан міне «сауға» деген сөз қалыптасты. «Сауға сұрайды» дейді. Немесе тағы бір деректі айтайын. «Сонар» деген сөз бар, иә. Абайдың «Қансонарда бүркітші шығады аңға» деп келетін өлеңінде кездеседі. Осы «сонар» деген сөздің мағынасын Абай қолданған дәрежеде мұғалімдер түсіндіріп жүрсе де, бірақ оны ғұндар қолданған сөз екендігін біле бермеуі мүмкін. Сол көне дәуірде «ит» деген мағынаны білдірген. Бұл – жай ит емес, аңға шығатын ит. Сонда итпенен аңға шығатын мезгілді ежелгі адамдардан бүгінгі қазаққа дейін «сонар» деп атаған. «Қан сонарда бүркітші шығады алға» деген.
Гүлбану Қосымова	▶			– «Дарқан» сөзі қазіргі тіл тұрғысынан алғанда біз мұны ауыспалы мағыналы сөз деп қараймыз. Ал бұл – ежелгі дәуірде ғұн тілінде ауыспалы мағыналы сөз емес, өзінің тура мағынасында тұрған сөз. Бірақ көп мағыналы сөз болған. Яғни, оның бір беретін мағынасы қазіргі біз айтып жүргендей «жомарт» деген мағынаны білдірген де, ал екінші мағынасы «ерікті, тәуелсіз» деген мағынаны білдірген. Сонда қазақ тілінде бүгінгі күнге дейін қолданылып келе жатқан байырғы сөздердің өзі ежелгі дәуірдің өзінде көп мағыналы болған. Нені білдіреді бұл? Бұл – тілдің жетілгендігін білдіреді. Сол ежелгі дәуірдің өзінде-ақ бұл тіл – бай әрі жетілген тіл болған. – Қазіргі заманауи жастардың «апашка» деп еркелеп, әлде тіл шұбарлап айтып жататын «апа» сөзі де – қазақ тілінде қалыптасу тарихы бар, ең көне де, қастерлі атаулардың бірі екен.
Гүлбану Қосымова	▶			– «Апа» деген сөз. Осы «апа» деген сөзден, кейде қолданудан қашамыз біз. Сондықтан да біз «мама» деп қолданамыз. «Апа» деген сөздің үлкен, терең мағынасы бар. Ғұн тілінде бұл «апа» деген сөз әйел құдайдың аты болған. Күннің күркіреуінің құдайын «чоппа» деп атаған. Соның бұл әйелі болған. Сонда осы сөздің беретін мағынасы – «өмірге ұрпақ келтіруші, адам әкелуші». Міне, бұл сөз зор құрметпен, үлкен ризашылықпенен терең мағына арқалап тұрған сөз. Осы сөзді біз қазір жеңіл-желпі қолданысқа айналдырып алдық. Неге? Оның мағынасын білмегендіктен! Сонда кейде мынандай қынжылысқа түсесің? Қазіргі тілді қолданып жүрген көптеген адам қарапайым, өте қарапайым сөйлеуге тырысады. Анау тілдің астарлы, образды, терең мағына арқалап тұрған сөздерге бармауға тырысады.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сондықтан да сөйлеу жадағай, жалаң болып кетті. Ол жүректен шықпай жататыны да содан. Жүректен шықпаған сөз жүрекке де жетпейді. Ол қолданған жерінде, айтылған жерінде қалып қояды, құлаққа сіңбейді. Міне, сондықтан тілді үйретуде, ең алдыменен, тілді үйренушілерге де, тілді үйреніп жүргендерге де, тілді қолданып жүргендерге де ескеретін бір жәйт бар. Ол мынау – әрбір сөздің мағынасын жақсы білу керек те, орнымен қолдану». –1990 жылдардың бас кезінде, студенттік күндерде филология ғылымдарының докторы, профессор Нығмет Ғабдуллин ағамыз әдебиеттен бізге дәріс оқығанда тіл туралы айтқаны әлі есімде. Ағамыздың айтуынша, біз кезекші сөздермен сөйлеуге әуес болып кеткенбіз. Яғни, терең ойлап, көркемдеп, астарлап, образды сөйлеудің орнына "бардым", "қайттым", "келдік", "кеттік" деген сияқты тым қарабайыр айтуға әзір тұрады екенбіз. Сол пікір әлі де өз өзектілігін жойған жоқ.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сөздің мағынасын жан-жақты түсініп, талдап, қай сөзді қайда пайдаланған орынды дегенге мән бермейміз. Сондықтан да тілге деген бейғамдық, ештеңені айырмаушылық ұрпақтан ұрпаққа жалғасып кете беруі де мүмкін. Келер ұрпақ аталы сөзге тоқтайтын болып өссін, сөз құдіретіне бас исін десек, сөз танитын азаматтардың бәрі де өз айналасына, достарына, жақын-жуығына, бала-шағасына ықпал ете білгені абзал. Тілдің мәйегін түйсініп, тілдің тереңіне бойлау әрбір қазаққа парыз да мәртебелі міндет болып қала бермек. Осымен "Тіл мәдениетінің" кезекті хабарын аяқтаймыз. Хабарымызға қатысқан филология ғылымдарының докторы, профессоры Гүлбану Қосымованың тілдің тарихына, тіл мәселелеріне қатысты айтқан пікірлерін келесі хабарымызда одан әрі тыңдай аласыздар. – Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал. Сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар! – Біздің қазақ тілі — өсу үстіндегі адам баласының кез келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Гүлбану Қосымова	▶			15. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты тіл өнерінің талғамды тыңдаушылары! Қазақ тілінің қанат жайып, кеңінен өркен жайюы үшін тілді де бағып, қағу керек деп айтуға болады. Әйгілі тілші ғалым Мәулен Балақаев: «Ана тілін жақсы білу – әркімнің азаматтық борышы, қоғамда атқаратын қызметінің тірегі. Сондықтан бастауыш мектептен бастап бала ана тілін білу, үйрену, тіл мәдениетін арттыруды барлық саналы өмірінің әрекеті деп түсінуі керек» дейді. Бүгінгі хабарымыздың қонағы филология ғылымдарының докторы, профессор Гүлбану Қосымова да бала тәрбиесінде, әсіресе, жасөспірім жеткіншектердің тілін дамытуда ата-ананың және атасы мен әжесінің тигізер әсері зор дейді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазір немересіне әңгіме айтып отыратын атаны таппайсыз. Немересіне аңыз, ертегі айтып отыратын әжені таппайсыз. Ата мен әже өзінің бөлек мақсаты бар, немеренің өзінің үйдегі тіршілігінің басқа мақсаты бар. Екеуінің ортасындағы әке мен шешенің басқа тірлігі бар. Соныменен немересіне жүк артқысы келмейтін аталар мен әжелер көп, шаршатқысы келмейтін, ой түсіргісі келмейтін. Қазір сондай бір, міне, кезеңде тұрмыз біз. Әркім өз бетімен өмір сүріп жатыр. "Амансың ба, тірісің бе, барсың ба, жейтін тамағың бар ма, жататын орның бар ма, денің сау ма?" – өмірдің мақсатын осыдан әріге асыра алмай қалдық. Міне, сонда Абайды Абай еткен кім еді? Абайды Абай еткен өзінің тума талантынан басқа, оның әжесі, анасы, әкесі ғой, Құнанбай ғой.
Гүлбану Қосымова	▶			– Әсіресе, әжесінің рөлін қалай жоққа шығаруға болады. Айлап тұрып Абайдың жанында жыршылар ұстаған, ақындар ұстаған. Ауыз әдебиетінің мол мұраларын ауызша тыңдатқан. Абай осыны тыңдап өсті. Сондықтан Абайда сөзге деген ықылас, ниет зор болды. Сөзге деген құрметі міне осындай жас кезінен солай қалыптасты». – Иә, бала Абайдың сөз зергері болып қалыптасуына әжесі Зере мен анасы Ұлжанның ерекше ықпалы болды. Оны жазушы Мұхтар Әуезов «Абай жолы» роман-эпопеясында былайша суреттейді: – Абай атқа мініп жүруге жарағанымен, үйден көп шықпайтын. Өзге баладан гөрі басқа бір ермек, бөлек бір дос тапты. Онысы, әсіресе, әжесі. Одан қала берсе, шешесі. Бұның әжесі біртүрлі шебер әңгімеші еді. Қызық сөйлейді, әңгімесінің барлық жерін дәмді қылып, қызықтырып айтады, – деп келетін жері бар. Міне бұдан жас Абайдың балаң кезінен сөз құдіретіне бас иіп, сөзді кие тұтып өскенін байқауға болады.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілінің байлығы қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Профессор Гүлбану Қосымова «Бабай» деген сөздің әу бастағы мағынасы қандай екенін айтады? – «Бабай» деген сөздің де соншама көнеден келе жатқан мағынасы бар. Ауыз әдебиетіне қолданылады фольклор тілінде «бабай», «Бабай Түкті Шашты Әзиз» деген тіркестер қолданылады. Және «баба» деген сөз де қолданылады. Мұның ең бастапқы мағынасы Құдайдың аты болған. Сонда найзағай ойнап, күн күркірегендегі қорқынышты «бабай келіп қалды», «бабай келіп қалады» деген сөзбен кейінгі қолданыста жеткізіліп отырған. Сонда мұның өзі бірнеше мағынаны білдіріп тұр ғой, міне. Тілдің дамуы деген – осы. Бұл – оның тура мағынасы, ауыспалы мағынасы емес.
Гүлбану Қосымова	▶			– Орыс тілді жергілікті тұрғындар «бабайка» деп балаларын қорқытып жататын. – Қазіргі қолданысы бұл ауыспалы мағынаға айналып кеткен. Жағымсыз әсерді беретін мағынаға айналып кеткен. Яғни, бұл өзінің бастапқы мағынасынан ажырап, тым алшақтап кеткен. Ол кейінгі қолданыстағы жаңсақтықтан туындаған. Мысалы, күн күркіреген кезде, найзағай ойнаған кезде әрбір адам қорқады, ол сөзсіз. Ал бірақ соны қорқынышқа айналдырып сөйлеу де бар ғой мысалы. Күн күркіреп, найзағай ойнап тұрған кезде баланы үйде ұстап отыру үшін бастапқы кезде сол сөз «бабай келеді» деп айтылды да, содан ол ауыспалы мағынасында көпшіліктің тілінде қолданылып кетті. Жаңағы қолданып жүрген орыстілділер мұның этимологиясын білмейді, сөзсіз ол, қайдан шыққанын білмейді. Ол Құдайдың аты екенін де білмейді. Тәңіршілдік діні болған ғой бұрын. Ислам дініне дейін Орта Азияда, Қазақстанда түрлі дінді пайдаланған.
Гүлбану Қосымова	▶			– Соның ең көнесі - тәңіршілдік діні. Содан - Құдайға табыну, содан - шаманизм. Бұл сенім-нанымдардың әрбір халықтың жетілуінде, дүниетанымында, өмір сүру салтында атқарған рөлі бар. – Қазіргі кезде бізде мына туыстық атауларды атаған кезде «папа, мама» деген өте танымал, кең тараған заманауи үрдіске ілескендей мағына беретін сондай сөз болып отыр. Елдің бәрі әкесі мен шешесін «папа, мама» деп айтады. Осы тұрғыдан келгенде қазақ тілінің тарихын зерттеп жүрген маман ретінде осы туыстық атауларды бір ретке келтіретін уақыт болған жоқ па деп сұрағым келеді? – Әрине, мен қазір ҚР Білім және ғылым министрлігінің фундаментальды ғылыми жобалар бойынша тарихи сөздерді зерттеп жүрмін. Министрлікке үлкен рақмет.
Гүлбану Қосымова	▶			– «Тарихи атаулардың этимологиясы» деп аталатын кітаптың жарыққа шығуына да сол Ғылым комитетінің үлкен көмегі тиді. Міне, сонда зерттеу барысында көне түркі тілінің элементтерін, ежелгі түркі ескерткіштерінің тілін зерттеуге тура келді ғой. Солардың материалдарын іздестіріп, жинастырып әрбір сөздің қанша мағына беретіндігін жинақтап, ол мағыналардың қайсысы қазақ тіліне жетті, қайсысы өзгеріске ұшырады, қайсысының мағынасы тарылды, кеңейді дегенді зерттеуге ден қойдым ғой. Сонда шынында да тағы бір қызықты жәйт – шумер тілі мен түркі тілінің, соның ішінде қазақ тілінің тамырластығы, сабақтастығы. Шумер өркениеті, мәдениеті деген – керемет, ғажап дүние. Бұл – біздің заманымызға дейінгі төрт мыңыншы жылдарда Тигр және Ефрат өзендерінің бойында өмір сүрген халық. Шумерлер – сол жерде пайда болған халық емес, олар мына Орта Азиядан, қазіргі Қазақстан жерінен, атақты Тұран даласынан барғандар.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сол жерге барып мәдениеттің ошағын тұрғызғандар, өркениетті жасағандар, бүкіл жазуымен ғылым-білімді дүние жүзіне таратқандар. Сан дейсіз бе, 1,2, 3 деп келетін, Рим цифрлары дейсіз бе, математикалық Пифагор теоремасы дейсіз бе, осылардың бәрінің бастауы шумерлерден алынады. Жалпы жазудың бастауы шумерден алынады. Суретті жазулар, біздегі Тамғалы тастағы, Қаратаудағы, Шығыс Қазақстандағы, Қазақстанның бүкіл аймағындағы тауға қашалып жазылған жазулардың барлығын шумерлер осы жақтан Еуропаға алып барған. Бүкіл бұл дүние жүзін жайлап отырған. Сол шумер тілінің өзінде бар сөздер ғой "ата" деген сөз, "баба" деген сөз, "ене" деген сөз, "апа" деген сөз болған. Адам таңғаларлық жәйт. Енді осы сөздердің әрқайсысының үлкен тарихы болумен қатар, оның арқалаған үлкен жүгі де, білдіретін терең мағынасы да бар. «Апа» деген сөзді арқалап жүрген адам – зор құрметке лайық адам. Міне, осы сөздерді қолданыстан алып тастап, өзге тілден енген «мама, папа» деген сөздерді пайдаланып жүргеніміз, өкінішті, әрине.
Гүлбану Қосымова	▶			– Біздің сөйлеу тіліміз қаншалықты жұтаңданып кеткенін білеміз бе? Балабақшада да қазақша, мектепте де қазақша, жоғары оқу орындарында да қазақ тілінде оқыған азаматтар неге қазақша көсіліп еркін сөйлеп кете бермейді. Хабар қонағының бұл жайындағы пікірі – мынау: «Мен басқа ұлт өкілдері емес, алдымен бүкіл проблема өзімізде, ұлты қазақ болып есептелетін адамдардың өзі қазақ тілінің бар байлығын пайдаланып сөйлеп жүрген жоқ. Жадағай, жалаң сөйлеуге, ойға жүк түсірмеуге тырысып бағады. Бұл өте жеңілдік, бұл қарадүрсінділік. – Бұның бәрі аңыз-әңгіме, жыр дастандарды оқымағаннан дейсіз ғой. – Ең бірінші себеп - кітап оқымаудан, ауыз әдебиетін оқып үйренбеуден, ақын-жыраулардың жырларын түсінбеуден, жазушылардың шығармаларын оқымаудан кетіп отырған қателік. Қазіргі кез-келген баладан сұрап көріңізші, «дарқан» деген сөздің мағынасын біле ме екен? Білмейді.
Гүлбану Қосымова	▶			– «Сауға» деген сөздің мағынасын немесе басқа сөздердің мағынасын білмейді. Себебі, олай сөйлеп үйренген жоқ. Оған солай сөйлетіп, тапсырма беріп, тілді үйреткен жоқ. Міне, әңгіме осында. Ойға салмақ салып үйрету керек балаға. Яғни, миына жүк түсіру керек. Ал бізде қате түсінік бар? «Баланың жүйкесін жұқартпайық, шаршатпайық, салмақ салмайық» деген керісінше бір үрдіс бар...». – Сонымен көне де, байырғы тіліміздің қадір қасиеті, оның бала тәрбиесіндегі рөлі, жалпы қазақ тілін дамытудағы өзектілігі жайында филология ғылымдарының докторы, профессоры Гүлбану Қосымованың пікірін білдіңіздер деп есептейміз. Осы тақырыпты келесі аптада, дәл осы уақытта одан әрі жалғастыратынымызды естеріңізге саламыз.
Гүлбану Қосымова	▶			– Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Біздің қазақ тілі өсу үстіндегі, адам баласының кез-келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Гүлбану Қосымова	▶			16. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, сөз өнерін дертке балап, кызыл тілді өнердің алды деп санаған тілге жанашар, ардақты ағайын. Бала – болашағымыз деп жатамыз. Баланы жас талшыбыққа да теңеп жатамыз. Қалай исең солай қарай өсе беретін. Ана тілінде білім алып жүрген бүгінгі жас қауымға да айтарымыз бар. "Біздің беретін біліміміз, тәрбиеміз бағыт-бағдарымыз қандай, әсіресе, тіл жөнінде, тіл тарихы жайында қаншалықты дұрыс айтып жүрміз, кем-кетігі жоқ па?" – деген сауалға жауап іздеп көрсек дейміз. Алаш ардақтысы Ахаң, Ахмет Байтұрсынұлы айтып кеткендей, "Қазіргі балалар мен жастар эмпирикалық ойлаудан әрі аса алмай жүрген жоқ па?"
Гүлбану Қосымова	▶			– Филология ғылымының докторы, профессоры Гүлбану Қосымова осы жайында және мемлекеттік тіздің қадір-қасиеті туралы былай дейді. – "Эмпирикалық ойлау деген сөз – айналадағы заттарды тек танып білу, мынау – қабырға, мынау - кітап, ол – ақ, мынау – қара деген сияқты заттың белгілерін танып-білуге ғана үйретіп жүрміз қазір, не нәрсені болсын, қандай құбылысты болсын. Қандай нәрсені болсын бергі жағынан ғана, не көріп тұр, тек соны үйретудеміз. Ал оның астарына үңілу, тереңіне бару, оны ойға түсіру, оған жүк арту, оны ойлату, яғни, оның ойлау деңгейін көтере алмай жүрміз. Эмпирикалық ойлаудан, Ахмет Байтұрсынұлы айтқан шығармашылық ойлауға көшіре алмай жүрміз баланы. Шығармашылық ойлау деген – ойлаудың ең жоғарғы түрі.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сонда ғана шығармашылықпенен жұмыс істейтін көп адамның ісінің табысты болмай жататыны, нәтижелі болмай жататындығы, міне осыдан, шығармашылық ойлауға әлі төселмегендігінен. Сонда шығармашылық ойлау деген – ойлаудың ең жоғарғы түрі. Яғни, көргенінен бақылау жасап, түйін түйіп, құбылыстарды салыстырып, өзінше зерттеп, оның ұқсас жақтары менен айырмашылықтарынан қорытынды шығарып, әр нәрсенің, әрбір құбылыстың себебін іздеп, оның қандай жағдайда өзгеріске ұшырайтындығын, одан қандай нәтиже күтуге болатындығын түсінетін дәрежеге жеткен кезде, міне, ол шығармашылық ойлауға жетті деген сөз". –Тәрбие басы – тіл. Махмұд Қашқари. – Мемлекеттік тіліміздің ойдағыдай дами алмай отыруына осы біздің кітап оқымауымыз, әдеби көркем шығармалардың тұнығына бойлай алмай жатуымыз үлкен кедергі екен.
Гүлбану Қосымова	▶			– Бізде барлық тілдің айналасында жүрген айқайдың бәрінің себебі – осы. Біз қазір біткен ана өзге ұлт өкілдерін, орыс тілді болып кеткен қазақтарды қазақ тілінде сөйлету проблемасы ғана емес, біздегі проблема - қазақ тілінде оқып, тілі қазақша шыққан адамдардың өзінің ойлау деңгейінің шектеулігінде болып отыр. Әрбір сөздің астарында жатқан мағына ізденістен келіп, ойлаудан келіп туындайды. «Соны қандай жағдайда қолданамын, қай кезде қолданамын, не арқылы қолданамын, дұрыстығы неде?» дегенді танудың өзі – біз қол жеткізе алмай келе жатқан үлкен проблема. Соның бәрі кітапты оқымаудан шығады. Қазір кітапты ашады да, Мұхтар Ауезов «Абай долы» романын ашады да, «мен түсінбеймін» деп қайтадан жабады. «Мен екі рет қып шықтым, түсінбеймін» дейді. Немесе Ғабит Мүсіреповтың керемет шығармалары бар, иә, Мағжанның сыршыл өлеңдері бар.
Гүлбану Қосымова	▶			– Менің арманым – әдебиетті Мағжанның тілінде, Мағжанның сөзімен оқытса, Жүсіпбектің тілінде, Абайдың тілінде оқытса. Яғни, баланы, студентті, магистрантты, қалың көпшілікті сөздің қасиетін сезінуге үйретсе. Қазақ тілінің бағы сонда ғана жанады, сонда қазақ тілі насихаттауды керек етпейді, қазақ тілін міндеттеуді керек етпейді. Ол үлкен сұранысқа ие болады. Ол өзінің әдемілігін шығарады, қолданысқа түсіреді. Оның байлығы енді көмулі жатқан жерінен сыртқа шығады. Сол кезде оның көне түркілердің тілі екендігін білген адамның өзі-ақ қазақ тілінде сөйлеуге ұмтылатын болады, мақтанатын болады, соған тырысатын болады. Әйтпесе, қазақ тілінің өзі бағаланбай қалып жатыр ғой. Жұтаң, қарабайыр, дүдамал сөйлейтіндер, қарапайым сөйлейтіндер тілдің бағасын құртып бітті. Солардың сөзіне қарап басқалар ойлайды: "Еее, қазақ тілінің сиқы осы екен."
Гүлбану Қосымова	▶			– Ол ғылым тілі бола алмайды екен, ол көркем әдебиеттің тілі бола алмайды екен, ол образды сөйлеуге жарамайды екен, ол тек ауызекі сөйлеу тілі ғана екен, жұтаң тіл екен, оның байлығы араб тілінен енген, парсы тілінен енген, моңғол тілінен енген, орыс тілінен енген екен деп. Міне, зерттеудегі қателік те – осында, біржақтылығында, сыңаржақты жүргізілуінде. Шынында да талай еңбек жазылды қазақ тіліне енген араб-парсы сөздері, қазақ тіліне енген моңғол сөздері, қазақ тіліне енген орыс сөздері туралы, ал кері процесті әлі айта қойған жоқпыз ғой біз. Қазақ тілінен, яғни көне түркі тілінің жалғасы қазақ тілінен араб-парсыға, орысқа, славян тілдеріне енген сөздер деген өте сирек айтылады. Міне, сондықтан да осындай құрметке жетпейінше, қазақ тілінің өрісі кеңеймейді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілінің байлығы – қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Осы айтып отырған әңгімеңізді қорытындылай келгенде, жалпы тыңдаушыларға біздің тілімізді, тіл мәдениетін, тілдің байлығын дамыту үшін қандай пікір, ұсыныс айтар едіңіз? – Ең алдыменен сөзімді оқушыларға арнағым келеді сөзімді. Бүкіл үміт, барлық сенім, болашақ солардың қолында ғой соларға арнағым келеді. Айналайындар, сіздер тілге немқұрайлы қалай болса, солай қарамаңыздар. Тілді ережелердің жинағы деп қана түсінбеңіздер. Тілді ережелер үшін, ережелерді жаттау үшін оқымаңыздар! Тілдің мәнісін, сөздің мағынасын түсініп оқыңыздар! Ол үшін ауыз әдебиетін бастарыңызға, жастықтарыңыздың астына қойып өсіңіздер! Тілдің жанашыры бола білген классик жаушыларымыздың, ақындарымыздың шығармаларын оқыңыздар! Бір рет түсінбесеңіздер, екі рет қайталап оқыңыздар. Екі рет түсінбесеңіздер, үш рет оқыңыздар.
Гүлбану Қосымова	▶			– Яғни, сіздердің уақыттарыңыз компьютерменен, көше кезуменен, немесе құр күлкімен уақытыңыз кетпесін. Одан да кітап оқыңыздар! Қолдағы бар ақшаларыңызды кітап жинауға арнаңыздар. Сонда ғана сіздер ақылды боласыздар, саналы боласыздар, ұлтшыл, мемлекетшіл боласыздар. Сонда ғана сіздерден қоғамға үлкен-үлкен пайда келеді. – Әлемдік және жергілікті ақпараттарды ана тілімізде әзірленіп жатқан көптеген хабарды, ондағы тілдік қолданыстардың дұрыс-бұрыстығын оқырман да, көрермен де, тыңдарман да БАҚ арқылы біле алатыны белгілі. Былайша айтқанда, БАҚ дегеніміз – ең басты тәрбиеші, жөн сілтеуші, ұстаз деуге де болады. "Ет сасыса тұз себер, тұз сасыса не себер?" деген сауал ортаға тасталып та жатады. Гүлбану апайымыздың БАҚ қызметкерлеріне айтар тілек-талабы бар екен. Мұны біздің әріптестерімізге қарата айтылған базына деп қабылдаймыз.
Гүлбану Қосымова	▶			– Мен сөзімді баспасөз қызметкерлеріне де арнағым келеді. Әсіресе, телеарналардың журналистеріне арнасам деймін, редакторларына мың дұғай. Сіздер көпшіліктің алдына шығасыздар. Сіздерді қалың қауым асыға күтіп, тыңдайды. Сіздерден ақылды, мағыналы, жүрекке жететін сөз естісе, қуанады, сізді тыңдайтын көпшілік. Ал егер сіздерден жадағай, жалаң сөз естісе, түкке тұрмайтын сөздер естісе ренжиді. Ол бағдарламаны көрмей, басқа бағдарламаға ауыстырып жібереді. Сонда сіздің көрерменіңіз, тыңдарманыңыз азаяды. Әрбір сөзді салмақтап қолданыңыздаршы! Қазақ тілінің бар байлығын игеруге тырысыңыздаршы! Түсіндірмелі сөздік қазір 15 том шығып жатыр. Әрқайсыңыздың үйіңізде түсіндірме сөздіктер болсыншы! Толып жатыр ғой сөздіктер. Осы сөздіктермен жұмыс істеп үйреніңіздер! Содан соң хабарға кімді шақыратындарыңызды екшеп, елеп шақырыңыздар! Кімнің айтары бар, айтары бар адамды шақырыңыздар хабарларыңызға! Сонда ғана ол қызықты болып өтеді және сұранысқа ие болады.
Гүлбану Қосымова	▶			– Осымен өткен хабарымыздан бері айтылып келе жатқан ойларды қорыта келе, түйгеніміз мынау. Қазақ тілі – көне замандардан бүгінге жеткен, тамырын тереңнен алатын көне тіл. Тіліміз – қалыптасу тарихы, тағдыр-тауқыметі, қайта өрлеу дәуірі бар өміршең тіл. Ұлы бабаларымыздан аманат болып қалған тілімізді көкке көтере білейік! Кейбір тілін ұмытқан, ендігі уақытта оны білгісі де, үйренгісі де келмейтіндердің қатары сиреп, қазақ пен қазақ тек қана қазақша сөйлесетін заман туса екен деген тілекпен хабарымызды аяқтаймыз. Мемлекеттік мәртебеге ие тіліміздің абыройы асқақ, беделі биік болсын! – Бүгінгі хабарымызға филология ғылымдарының докторы, профессор Гүлбану Қосымова қатысты. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек құрал, сазбен көркемдеген –Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше аман-сау болыңыздар! –Біздің қазақ тілі – өсу үстіндегі, адам баласының кез-келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Гүлбану Қосымова	▶			17. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Қазақтың тілі де бай, жері де бай. Сол тілдің байлығын, көркемдігін, терең мағыналылығын, жер бедерінің құпия сырын жақсы меңгергендігінің арқасында біздің ата-бабаларымыз кең-байтақ өлкеміздің әрбір жер-суына сол өлкенің ырыс-құтын бейнелейтін немесе табиғатын білдіретін атаулар берді. Сонау көне түркі дәуірінен біздің заманымызға жеткен жер-су атауларын біз әлі де қолданып жүргенімізді кейде байқамаймыз. Белгілі бір тарихқа орайластырыла пайда болған әуенге, ырғаққа құрылған атаулар бертінде Кеңес өкіметінің орыстандыруға негізделген солақай саясатымен Андреевка, Николаевка, Володаровка, Камыщина немесе Чернеявка, Степное, Сосновка т.б., сияқты адам түсінгісіз атаулармен алмастырылды.
Гүлбану Қосымова	▶			– Тарихы тұнған аймақ атауларын өзгерту арқылы, сананы улаумен бірге, біздің кешегі тарихи шежіремізді де өшіруге тырысты. Әйтсе де, бүгінде сол мағынасыз атаулардың бұрынғы аты жаңғыртылып, көптеген тарихи атау қалпына келтірілді. Бұған Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейінгі үлкен жетістіктердің бірі ретінде қарауға болады. Қазақ тілі – көне тіл. Оның сонау көне түркі замандарынан бері талай-талай белестерден өтіп, ғасырлар қойнауынан бізге жеткенінің бір дәлелі – жер-суға берілген атаулары, олар сонау көне түркілер заманынан бүгінге жеткен көне тарихи фактілер. Бұл жайында профессор Гүлбану Қосымова апайымыз бізге кеңірек тарқатады. – Қазір сіздермен әңгімелескіміз келіп отырған тақырып, тілдің көнелігін дәлелдейтін жер-су атауларының сыры болмақшы. Шынымен де, қазақ тілі айтудан жалықпаймын бүгінгі дәрежесіне талай ғасырларды басып өтіп келді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақтар әрбір даладағы, қыраттағы, таудағы, өздері мекен еткен жерлердің әрбір иірімдерін жетік білген де, соның барлығын ұмытпау үшін сөзбенен белгі салып кетіп отырған. Осы жер-су атауларының мағынасын білу деген сөз – өзіңіздің туған өлкеңізді білу, туған өлкеңіздің тарихын білу, өзіңді білу, ұлтыңның, ата-бабаларыңның тіршілігін, әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін, наным-сенімін, дүниетанымын білу деген сөз. Шынымен де, атауда үлкен сыр, үлкен мағына жатыр. Мынау «Тарихи атаулардың этимологиясы» деп аталатын кітабымда осыны жазу барысында көп қызықты жайттарға тап болдым. Жер-су атаулары бұрын зерттелмеді деп айта алмаймын, зерттелді. Оған арналып шығарылған кітаптар да бар. Енді оның әрқайсысына мен баға бермеймін. Ол менің қазіргі міндетіме жатпайды.
Гүлбану Қосымова	▶			– Бірақ жаңа көзқарастарға тап болып, жаңа шешімдерге келген тұсым өте көп. Әсіресе, жер-су атауларындағы қазақтың дүниетанымы, ежелгі түркілердің үрім-бұтағы болып саналатын қазақтардың түсінігіне қайран қаласыз. Бір арнаулы оқу орнын бітірмесе де, энциклопедиялық білімі болған. Қарапайым қазақтардың соншалықты мол терең білімі болған. Өзінің күнкөрісінен, табиғатты жіті бақылауынан, адам мен табиғаттың арасындағы байланысты жоғалтпауынан, адам мен табиғаттың арасындағы байланысты үнемі-үнемі тұтастықта болуынан туған керемет жайттар бар. Мысалы, Қарағанды облысының Жезді ауданында «Ағасық» деген таудың аты бар. Оның биіктігі 366 метр. Осыны бұрынғы ғалымдар «жазық, жайдақ асу» деген мағына береді деп түсіндірген. Ал бұл – меніңше, дұрыс емес. Көне түркі тіліне жүгінсек, атау екі компоненттен тұрады да, біріншісі «ағы»- өз алдына дербес сөз болған, «қымбат, қазына, сый» деген мағынаны берген көне түркі тілінде, ал екінші компоненті «асық» - «табыс, пайда» деген мағынаны білдірген.
Гүлбану Қосымова	▶			– Екеуі – екі бөлек сөз. Тауға атау етіп бергенде екі сөз біріккен, біріккен кезде «ағы» деген сөздің соңындағы -ы дауысты дыбысы екінші сөздің басындағы дауысты дыбыстың әсеріменен түсіп қалды. Сөйтті де, «Ағасық» болып қалыптасты. Ал бұл атауды жергілікті тұрғындар неліктен берді? Қарағанды облысы Жезді ауданы – түсті металдарға өте бай өлке. Сондықтан да ежелгі тұрғындар осы байлықты меңзеп, осындай байлықтың болғандығын көрсетіп, таудың атауын осы ұғымды білдіретін «қазына, табыс, қымбат, пайда» деген түсінікті атауға сыйғызып тұр. Көріп отырсыз ба, қаншама атаудың мағынасынан сол жердің жер бедерін біліп қоймайсыз, ол жердің байлығын, географиясын, оның экономикасын, тіршілігін, байлығын білуге болады. Сонда осы атаудың өзі қаншама мағына арқалап тұр.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілінің байлығы қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Немесе «Бозашы» деген сөз бар – Маңғыстау облысындағы Каспий теңізінің жағалауындағы ол түбек. Маңғыстау жері – қазақ халқының жер кіндігі атанған мекен. Алғашқы адамдар пайда болған төртінші нүктесінің бірі. Оны біреу білсе, біреу білмейді. Би-Би-Си телекомпаниясы 2004-2005 жж зерттеп ашқан, бірақ біреуге жетсе, біреуге жеткен жоқ. Адамдар алғаш пайда болған мекендердің бірі сол - Маңғыстау өлкесі. Содан соң - Қаратау жотасы, Шығыс Қазақстан өңірі.
Гүлбану Қосымова	▶			– Мұны бұрынғы зерттеушілер, мысалы түркімен ғалымы Атаниязов оған «боза» деген сөзді, қазіргі тілімізде сөз бар ғой, анау сыраның түрі ретінде «боза жасаушылар» деген мағынада деп түсінік берген. Бұл – қате түсінік. Атаудың сыры мұнда емес. Мұның сыры мынада көне түркі тілінде, «боз» деген сөздің «бод» деген сыңары болған. «З» дыбысы мен «Д» дыбысы тарихи тұрғыдан бұлар сыңарлас дыбыстар, параллель түзетін дыбыстар. Оның беретін мағынасы – адамдардың жиналған жері. Және оның «тайпа, ру» деген мағынасы бар. Сонда осы түбірдің көне түркінің өзінде «бозлуқ» деген туынды сөз жасалған. Ол «өсіп-өну» деген мағынаны білдірген. Немесе осы сөзден «будун» деген сөз жасалған көне түркі тілінің өзінде. Ол «халық» дегенді білдіреді. Сонда осы мағынаның өзі-ақ бұл атаудың түбірі «бод», «боз» сөзден, «д» дыбысының «з» дыбысына айналуынан туындаған сөз екендігін білдіреді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Ал екінші компоненті - жаңағы «ашығ», «бозашы» дегенде «ашы» ғой енді қалып түрған, «ашығ» деген сөздің мағынасы ежелі түркі тілінде «береке, рахат» дегенді білдірген. Сөздің соңындағы «ғ» дыбысы тілдің даму барысында артық дыбыс боп түсіп қалып отырған. «Сарығ» дегендегі «сары», қазіргі түсті білдіретін атау көне түркі тілінде «сарығ» деп дыбысталған, кейін «ғ» дыбысы түсіп қалып, бізге жеткен. Сонда бұл көне түркі сөздерінің орта ғасырға жеткендегі болған өзгерістері. Міне, көріп отырсыз ба, қандай осы атаудың өзі Маңғыстау өңірінің алғашқы адамдардың пайда болған жері екендігін нақ ұғындырып тұр. Сонда бұл мағына алғашқы адамдардың "рахатқа бөленген, берекеге ие болған жері" дегенді білдіреді. Қандай керемет мән жатыр, ә, байқаған адамға?! Қазір біз оны ешбір қиындықсыз-ақ «Бозашы, бозашы» деп айтып жүре береміз. Тіпті оны «боза» деген сөзден шыққан ғой деп түсіндіріп жүре беретін жәйттер аз емес шығар деп ойлаймын.
Гүлбану Қосымова	▶			– Немесе «Бірұйық» деген жер бар, мына Қарағанды облысындағы Қарқаралы ауданында. Осының «Бірі» сөзі түсінікті енді. Ол - бұрыннан, ежелгі заманнан бері өзінің тура мағынасында келе жатқан сондық ұғымдағы сөз. Ал енді «ұйық» деген сөз қайдан шықты дегенде, әр түрлі пікірлер айтылып жүр. Бірақ менің зерттеуім бұрынғы пікірлерге жанаспайды. «Ұйық»- көне түркі тіліндегі «үгүрік» сөзі. Жаңағы бір сөздің ортасында, мен тарихи грамматикадан ұзақ жылдар бойы сабақ бердім, көне түркі тілінен еңбек жаздым деген сияқты, сондықтан бір адамдай білемін деп есептеймін. Міне, сонда «үгүрік» дегендегі сөздің арасындағы г дыбысы өзі тарихи грамматиканың заңдылығы бойынша, тілдің заңдылығы бойынша үш түрлі өзгеріске ұшыраған.
Гүлбану Қосымова	▶			– Бірінші жағдайда түсіп қалған, екіншісінде "и" әрпіне айналып кеткен, сонда «үгүрік» - «жайлы тұрмыс құру, тыныштықта өмір сүру, бала сүю» деген мағынаны береді көне түркілерде. Осы сөз маған қатты ұнайды өзі. Сонда Асан қайғы іздеген Жерұйық - киелі жер деген мағынаны білдірмейді біз түсіндіріп жүргендей. Асан қайғы киелі жерді іздеген жоқ, ол бесік тербетіп, ұрпақ өсіретін жерді іздеді, жайлы мекенді іздеді. Міне, «Бірұйық» деген тыныш өмір сыйлайтын жер дегенді білдіреді. Осыны, мысалы, Қарағанды облысындағы Қарқаралының тұрғындары "білсе ғой, шіркін!" деп армандаймын. Қай жерде өмір сүріп жатқанын, жалпы, олар ғана емес, мұндай атаулар Алматы облысында да, Ақтөбеде де, Оңтүстік Қазақстанда да, Шығыс Қазақстанда да, Семейде де де бар. Бүкіл Қазақстандағы жер-су атауларының барлығы дерлік – ежелгі түркілер қойған, көне замандардан келе жатқан атаулар. Сол атаулар қазақтың бүгінгі қолданысында жүр».
Гүлбану Қосымова	▶			– Иә, әңгіме ауанынан байқағанымыз, жер-су атауларының түп-төркіні шежірелі өлкенің сырын ашатын анықтама құрал іспетті. Әрине оны терең түсінген адам әрбір атаудың өзіндік мән-мағынасы барына көз жеткізеді. Біз өзіміз тұрып жатқан мекендегі жер-су аттарын толық түсіне алдық па? Онда кездесетін қала, ауыл, тау мен өзен-көл атауларының сырын білеміз бе? Ендеше өлкеміздегі жер- су аттарының құпиясын ашуға ерінбейік дегім келеді. – Осымен «Тіл мәдениеті» хабарының кезекті санын аяқтаймыз. Хабарымызға филология ғылымының докторы, профессоры Гүлбану Қосымова қатысып, «Ағасық», «Бозашы», «Бірұйық» сияқты атаулардың мәні туралы әңгімелеп берді. Хабарымыздың жалғасын келесі аптада, дәл осы уақытта тыңдай аласыздар. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше аман-сау болыңыздар! –Біздің қазақ тілі өсу үстіндегі, адам баласының кез-келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Гүлбану Қосымова	▶			18. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Өткен хабарымызда жер аттарының тарихи мәні туралы әңгіме қозғаған болатынбыз. Онда филология ғылымының докторы, профессоры Гүлбану Қосымова «Ағасық», «Бозашы», «Бірұйық» сияқты атаулардың қайдан шыққаны туралы айтып берген болатын. Енді «Сарайшық», «Шыңғыстау», «Лабасы», «Көгаша» деген сияқты елді мекендер атауларының мағынасы жайында кеңірек әңгімелейді. – Қазақстанның барлық жеріндегі атаулардың бәрі дерлік – ежелгі түркілердің беріп кеткен, ежелгі дүниеден келе жатқан атаулар. Әлі де қазақтың бүгінгі қолданысында жүр. Мысалы, «Сарайшық» деген – бізге белгілі тарихи атау, Жайық өзенінің бойында салынған, орта ғасырдағы ескі қала ғой енді.
Гүлбану Қосымова	▶			– Атауы екі компоненттен тұратыны белгілі. Біреуі – «сарай», сонау ежелгі түркілерден бері «хан сарайы» деген мағынаны білдіреді. Орта ғасырларда да, Шыңғыс хан кезінде де сондай мағына берді, Махамбеттің өлеңдерінде де сондай мағынада жұмсалады. Бұл мағынасы – түсінікті. Енді мынау «шық» деген қандай мағынаны білдіреді дегенде, бұл ғылыми этимологияға сүйенетін болсақ, тағы да көне түркі тіліне жүгінеміз. Сонда бұл сөздің екінші компоненті «Шик» сөзі көне түркі тілінде «өрме», «жарқыраған құрылыс материалы ретінде қолданылған «ши» деген сөз. Сонда ана ханның сарайын әшекейлеу үшін, әрлеу үшін, сонау алыстан көзге түсіру үшін, бұны арнайы құрылыс материалын пайдаланған ғой ежелгі тұрғындар. Шиді, өрме шиді пайдаланған. Ол өзі жарқыраған түсті болып келген. Сонда, осыдан көшпенділер малдан басқаны білмеген, өркениеттен дегеннен жұрдай деп ойлап жүргендерге тойтарыс қой – бұл.
Гүлбану Қосымова	▶			– Сонда осында міне ежелгі көшпенділер қала да тұрғыза білген, сарай да сала білген. Қандай материалды пайдалануды да білген! Немесе, айталық, мынау көптеген сөздердің мағынасы қате түсіндіріліп жүр. Мысалы, Шыңғыс деген тау бар, иә, шатқал, құз. Осы Шыңғыстау энциклопедиялық деректерде ұзындығы 200 километрге дейін барады да, биіктігі 1305 метрге дейін көтеріледі. Осыны жұрт Орта ғасырдағы Шыңғыс ханның атымен аталған дейді. Көрдіңіз бе, қате түсініктердің қайда жатқандығын? Ал бұл – керісінше, Хан Абайдың жазбаларында бар ғой, осы Шыңғыс тауында әскері Қарауыл өзенінің бойында жатып, 12 рудан 12 кісі моңғолдың өз заңы бойынша Хан деген үлкен биіктің басында ақ киізге Шыңғысты отырғызып, хан көтерген деген жолдар бар. Сонда осы тауда хан көтергендіктен Темүжін «Шыңғыс хан» осы таудың атын алған ғой.
Гүлбану Қосымова	▶			– Ал мұны осы күнге дейін ешкім айтқан жоқ. Таудың атын алған. Тауға немесе өзен-суға кісінің аты берілмейді. Керісінше, жердің аты - кісіге беріледі, Баласағұн денегсияқты, Қашқари деген сияқты, Тарази деген сияқты. «Боралдай» деген жердің атын қалмақтың батырының атының қойды дейді. Бұл - қате ұғым, түсінік қой. Ол Боралдайдың негізгі мағынасы, мысалы, Қалмақ тілінде де бар, Моңғол тілінде де бар, Манчжур тілдерінде де бар, жалпы моңғол-түркі тілдеріне ортақ сөз. Ол - «сусыз, қуаң тартқан жота» деген мағына береді "борал" деген сөз. Сонда бұл - осы жердің сипатына, бедеріне қарай берілген атау. Ол – қалмақтың батырының аты емес. Жаңағы сөзіме қайтып оралайын, сонда Шыңғыс деген таудың аты не мағына білдіреді дегенде, ол – ежелгі көне түркілерден қалған атау. «Суна-йыш» деген атау болған көне түркі жазбаларында, «Күлтегін» ескерткішінде бар. Суна-йыш, сонда бұл – «қонысқа жайлы тау жазығы» деген мағынаны білдірген.
Гүлбану Қосымова	▶			– Уақыт өте дыбыстық өзгеріске ұшырап, Суна-йыш, содан екі сөз бірігіп Суниыш, с дыбысының ш дыбысына айналғанын біз тілдің тарихи грамматикадан білеміз. Шуниыш, содан Шыңғыш - Шыңғыс деп аталып кеткен. Сөздің соңындағы ш дыбысы с дыбысына ауысты. Оны дәлелдейтін көптеген фактілер бар. Міне, мен бірнеше мысалды ғана келтіріп отырмын. Көріп отырсаңыз біз тілді оқытқан кезде де, атауды оқыту керек. Атаудың беретін мағынасында үлкен сыр жатыр. Соны ұқтыру керек. Ол баланың да, үлкеннің де бойына үлкен мақтаныш сезімін ұялатады, отаншылдық рухты оятады. Мемлекетшіл сананы қалыптастырады, жер атауларының барлығы. Қазақстан жерінде миллиондаған жер-су атаулары бар. Сондай керемет дүниелерге тап боласың. Мысалы, «Лабасы» деген жер бар. Былай қарасаң, аты түсініксіз, нені айтып тұрғаны белгісіз.
Гүлбану Қосымова	▶			– Ол таудың да аты, өзеннің де аты Алматы облысының Райымбек ауданында. Осыны бұрынғы зерттеушілер «Ілебасы» деген сөздерден құралды дейді. "Лаба" – қар, қар асуы деген атаулардан деп түсіндіреді. Ал көне түркілердің материалдарына жүгінгенде, сол көне түркі тілінде "лаб" деген сөздің мағынасын қолданғандығын білдік. "Лаб" сөзі ескі санскрит тілінде «дәл, шынайы» деген мағына береді екен. Ал екінші компоненті «ас, аш» - бұл «ақ тышқан» деген мағына береді. Сонда көне түркі тілінің заңдылығы бойынша, сөздер л дыбысынан басталмағандықтан тілдің заңдылығы бойынша, л дыбысынан басталатын көп сөз басқа тілдерден енген сөздер. Көне түркі тіліне санскрит тілінің әсері мол болған. Санскрит тілі – үнділердің тілі ғой енді. Ежелгі үнділердің де Орта Азиямен, біздің Қазақстан жеріменен тығыз байланысы болған. Тіптен осы жерде сирек кездесетін ақ тышқан мекендеген ғой. Міне, соған байланысты атау қалыптасқан.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қазақ тілінің байлығы – қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Немесе «Көгаша» деген сөз. Бұл да қызық жайттардан бізге мәлімет береді. Көгаша - Қызылорда облысы Арал ауданындағы елді мекен. Бірінші компонентіндегі «көк» сөзі – көп мағыналы сөз, оның «аспан» деген де мағынасы бар, "түбірі, негіз" дегенде де мағынасы бар, «түс» деген, «шөп» деген де мағыналары бар. Және дәрежені білдіретін түсінігі де болған көне түркі елінде. Мысалы, «Көк аттыға жолықпай, көне аттылыны менсінбей» деген фразеологизм бар. Сонда «көк» деген сөз титулдық дережені білдірген сөз. Ал «аша» сөзінің бірінші мағынасы «асау, жеу» болатын болса, бұл да көп мағыналы сөз болған.
Гүлбану Қосымова	▶			– "Асау, жеу" мағынасы болса, екінші мағынасы «құрметке, атаққа бөлену, игілікке қол жеткізу» деген мағынаны білдірген. Сонда осы мағынасы "Көгаша" атауының мағынасының мәнін құрайды. "Құрметке бөлену", "дәрежеге жету" дегенді білдіреді дегенді білдіреді деп қана қоя салуымызға болар еді. Бірақ атаудың мәнісінде басқа сыр жатқан сияқты. Мысалы, "Көкмак" деген сөз бар Енисей ескерткішінде айтылатын. Көне түркілердің ескерткіші ғой енді, руникалық ескерткіші. "Көкмак" деген сөз бар. Осы «көкмак» сөзі қызыл кітапқа жазылып қалған, қазір жоғалып кеткен аңның атауы. Сонда бұл «көкмак» ежелгі қазақ жерінде өмір сүрген, соны мекендеген болып шығады ғой, міне көрдіңіз бе? Ол «лан» деп аталатын қазіргі бұғының бір түрі тәрізді. Теңбіл түсті, ұзындығы 2 метр болатын аша мүйізді жануар. Міне осы «лан» - кербездіктің, шапшаңдықтың, әдеміліктің символы болған. Міне осындай жоғалып кеткен аңдардың, құрып кеткен шөптердің, қазір бізге белгісіз боп қалған түрлі өсімдіктердің қазақ жерінде ежелгі қазақ жерінде болғандығын дәлелдейді бұл атау.
Гүлбану Қосымова	▶			– Қорытындылай келгенде, міне, осы бағытта зерттеу бұл не береді дегенде - осы бағытта тілді үйрету керек. Бұл - біріншіден, қазақ тілінің көнеден келе жатқандығын мойындаттырады. Екіншіден, әрбір адам өмір сүріп, мекен етіп жүрген жерінің атауында үлкен сыр жатқандығын, ата-бабаларының тұрмыс-тіршілігі, тыныс-тіршілігі жатқандығын білдіреді. Үшіншіден, бұл - тәрбиелейді адамды. Төртіншіден, балаға да, үлкенге де энциклопедиялық білім береді. Міне сондықтан да, біз осындай материалды оқырмандарға, тілді қолданушыларға жеткізуіміз керек. Өз өлкесін зерттеуге үйретуіміз керек. Бұл атаулардың үлкен сыры осында жатыр, мән-мағынасы. – Ия, өзін "мен - қазақпын" деп есептейтін әрбір азамат, өз өлкесінің сырын зерттей жүру керек. Сол арқылы жерінің, елінің тағдырын түсініп, қадіріне жететін болады. Өзі білетін жер-су атауларының шежіресін келесі ұрпаққа айта жүретін болады. Ол өз кезегінде де болашақ ұрпақты тәрбиелеуге де зор ықпалын тигізбек.
Гүлбану Қосымова	▶			– Осымен "Тіл мәдениеті" хабарының кезекті санын аяқтаймыз. Хабарымызға филология ғылымдарының докторы, профессор Гүлбану Қосымова қатысып, «Ағасық», «Бозашы», «Бірұйық», «Сарайшық», «Шыңғыстау», «Лабасы», «Көгаша» сияқты атаулардың мәні туралы әңгімелеп берді. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше, сау-сәлемет болыңыздар! – Біздің қазақ тілі өсу үстіндегі, адам баласының кез-келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сосын бізде ^йертеден жүр → // бір жастың ^уөлеңінде ͡кінәжәт депті → // мінәжәт дегенді ^йестіген → // бірақ жаңа ͡б̊ір аткрытыйе жасау керек қой → // ^йестігесін түсінбегесін гінәжәт депті ↓ /// ↑ бұл менің ͡күнде ^уоқійтын гінәжәтім депті ↓ ///↑н'үшін керек ^уол /ійә → // керегі жоқ ↓ ///↑сосын нелер әлгі спорт гәзет'ана ^уордаб̊аевты мақтап керемет → // ыы қақпашы → // ыы пәлен түген деп келіп ^йекі ^ірет әб̊жіл қақпашы → // әб̊жіл қақпашы депті ↓ ///	↑сосұм бізде ^йертеден жүр → // бір жастың ^уөлөңүнде ͡гінәжәт депті → // мінәжәт дегенді ^йестіген → // бірәғ жаңа ͡б̊ір аткрытыйе жасау герек қой → // ^йестігесін түсүмбөгесің гінәжәт депті ↓ /// ↑ бұл менің ͡гүндө ^уоқұйтұң гінәжәтім депті ↓ ///↑н'үшүн герек ^уол /ійә → // керегі жоқ ↓ ///↑сосұн нелер әлгі спорт гәзет'ана ^уордаб̊аевты мақтап керемет → // ыы қақпашы → // ыы пәлен түгөн деп келіп ^йекі ^ірет әб̊жіл ғақпашы → // әб̊жіл ғақпашы депті ↓ ///	Сосын бізде ертеден жүр, бір жастың өлеңінде "кінажат" депті. "Мінажат" дегенді естіген, бірақ жаңа бір открытие жасау керек қой. Естіген соң, түсінбеген соң "кінажат" депті. Бұл – менің күнде оқитын "кінажатым" депті. Не үшін керек ол, иә, керегі жоқ. Сосын нелер, әлгі спорт газеті ана Ордабаевты мақтап, керемет қақпашы, пәлен-түген деп келіп, екі рет "әбжіл қақпашы, әбжіл қақпашы" депті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мына тұрғандардың әб̊жілі немене десем → // байағ'аб̊зал ^йекен → // аб̊залды → // ыы → // бір жерде ^йенді ^уөз^үнің аулында ма ͡б̊ір хат білмейтін кіс^ілер мүмкін әб̊жіл деп кеткен болар / әжесі ме → // содан ^йенді гәзетке шығарып жүр ↓ ///↑мысалы мына / кімнің ͡кітәб̊ында → // әс^іресе ͡көп ͡ілійас ^йесенберлійннің ͡кітәб̊ында → // ^уол сол болған тын деп тындыра түседі → // болған / болатұғын ғой ^йенді → // ^уол сөйлеген тын деп біт^іред → // тіпті ͡қазақтың тіл^іне ͡көрер ͡көзге жасалған қыйанат болар ↓ ///↑сол тағы да тарап бара жатыр қәзір ↓ ///	↑мына тұрғандардың әб̊жілі немене десем → // байағ'аб̊зал ^йекен → // аб̊залды → // ыы → // бір жерде ^йенді ^уөз^үнүң аулұндама ͡б̊ір хат пілмейтің гіс^ілер мүмкүн әб̊жіл деп кеткем болар / әжесі ме → // содан ^йенді гәзетке шығарыб̊ жүр ↓ ///↑мысалы мына / кімнің ͡гітәб̊ында → // әс^іресе ͡гөб̊ ͡ілійас ^йесемберлійннің ͡гітәб̊ында → // ^уол сол болған-тын деп тындыра түсөдү → // болған / болатұғұн ғой ^йенді → // ^уол сөйлөгөн-тын деп піт^іред → // тіпті ͡ғазақтың тіл^іне ͡гөрөр ͡гөзгө жасалғаң ғыйанат полар ↓ ///↑сол тағы да тарап пара жатыр ғәзір ↓ ///	Мына тұрғандардың "әбжілі" немене екен десем, баяғы "абзал" екен. Абзалды, бір жерде енді, өзінің ауылында ма, бір хат білмейтін кісілер мүмкін "әбжіл" деп кеткен болар, әжесі ме. Содан енді газетке шығарып жүр. Мысалы, мына, кімнің кітабында, әсіресе көп Ілияс Есенберлиннің кітабында, ол сол "болған-тын" деп тындыра түседі, "болған, болатұғын" ғой енді, ол "сөйлеген-тін" деп бітіреді, тіпті қазақтың тіліне, көрер көзге қылған қиянат болар. Сол тағы да тарап бара жатыр қазір.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мысалы ͡б̊ізде ^йертеден келе жатыр → // қайдан дейд / қайдан / қайдан деген қайдам білейін деген ^йекі сөз ғой → // ал сол ^уосы күні қазағым былай тұрсын → // жайықтың сырдарыйасына кірген → // ^уосы күн талай жастардың ^ыраманында ^уорыстар айтып жүр қайдан дегенді → // не қажеті ͡б̊ар → // керегі жоқ нәрселер / ійә ↓ ///↑мына / жәй сөйлесүуде ͡б̊із қәзір ан^ійерде мін^ійерде дей береді / кеп қалды / боп қалды дей береді / бопты дейд / кепті дейд → // соның барлығы ^уос'әдеб̊ійетте пайдаланбайтын сөздер → // болыпты ͡келіпт'айтыпты барыпты соғой → // сондай бұзұушылық көп → // ^уортасынан үзілген сөздер→ // бас^ынае кесілген → // айағынан кесілген сөздөр ͡көп ↓ ///	↑мысалы ͡б̊ізде ^йертедең геле жатыр → // қайдам дейд / қайдам / қайдам дегең ғайдам білейін деген ^йекі сөз ғой → // ал сол ^уосұ гүнү қазағым былай тұрсұн → // жайықтың сырдарыйасына гірген → // ^уосұ гүн талай жастардың ^ыраманында ^уорұстар айтыб̊ жүр ғайдам дегенді → // не қажеті ͡б̊ар → // керегі жоқ нәрселер / ійә ↓ ///↑мына / жәй сөйлөсүудө ͡б̊із ғәзір ан^ійерде мін^ійерде дей береді / кеп қалды / боп қалды дей береді / боптұ дейд / кепті дейд → // сонұң барлығы ^уос'адеб̊ійетте пайдаламбайтын сөздөр → // болұптұ ͡геліпт'айтыпты барыпты соғой → // сондай бұзұушұлұқ көп → // ^уортасынан үзүлгөн сөздөр→ // бас^ынаң гесілген → // айағынаң гесілген сөздөр ͡гөп ↓ ///	Мысалы, бізде ертеден келе жатыр, "қайдан" дейді. "Қайдан, қайдан" деген – "қайдан білейін" деген екі сөз ғой. Ал сол осы күні қазағым былай тұрсын, Жайықтың Сырдариясына кірген. Осы күні талай жастардың романында орыстар айтып жүр "қайдан" дегенді. Не қажеті бар, керегі жоқ нәрселер, иә. Мына жай сөйлесуде біз қазір "анерде, мінерде" дей береді, "кеп қалды, боп қалды" дей береді, "бопты" дейді, "кепті" дейді. Соның барлығы – әдебиетте пайдаланбайтын сөздер. "Болыпты, келіпті айтыпты, барыпты, сол ғой", сондай бұзушылық көп. Ортасынан үзілген сөздер, басынан кесілген, аяғынан кесілген сөздер көп.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^йенді мына / ақтөб̊е ^уоблысы школға ^уоқып жүр дейді → // молдаға ^уоқып келді дейді → // кімнен дегенге сұрауға жауап берүу ͡керек қой → // молдадан ^уоқып жүр / или қайда / школда ^уоқып жүр ͡б̊олұу ͡керек қой → // сондайларды да түзеткен жөн ғой ↓ ///↑бізде ͡б̊ұн'айтып тұрғаным → // біздің жазұушылард'әс^іресе жас жазұушыларда сондай бір қыйсық тұрған сөз ͡б̊олса → // сон'әлгі күлдірем деп пе → // болмаса ͡б̊ір жердің арійгійнальный тілі деп п'әйтеуір сондайларды ͡көб̊^үрек кіргізеді ↓ ///	↑^йенді мына / ақтөб̊ө ^уоблұсұ школға ^уоқұб̊ жүр дейді → // молдаға ^уоқұп келді дейді → // кімнен дегеңге сұрауға жауап перүу ͡герек қой → // молдадан ^уоқұб̊ жүр / или қайда / школда ^уоқұб̊ жүр ͡б̊олұу ͡герек қой → // сондайларды да түзөткөн жөн ғой ↓ ///↑бізде ͡б̊ұн'айтып тұрғаным → // біздің жазұушұлард'әс^іресе жаш шазұушұларда сондай бір ғыйсық тұрған сөз ͡б̊олса → // сон'әлгі күлдүрөм деп пе → // болмаса ͡б̊ір жердің арійгійнальный тілі деп п'әйтеуүр сондайларды ͡гөб̊^үрөк кіргізеді ↓ ///	Енді мына Ақтөбе облысы "школға оқып жүр" дейді, "молдаға оқып келді" дейді. "Кімнен?" дегенге сұрауға жауап беру керек қой. "Молдадан оқып жүр" или "қайда?", "школда оқып жүр" болу керек қой. Сондайларды да түзеткен жөн ғой. Бізде, мұны айтып тұрғаным, біздің жазушыларда, әсіресе жас жазушыларда сондай бір қисық тұрған сөз болса, соны әлгі күлдірем деп пе, болмаса бір жердің оригинальный тілі деп пе, әйтеуір сондайларды көбірек кіргізеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мысалы сосын сосын деген тіпті ͡керемет-ақ → // ^йенді просто непрастійтельный → // сонан соң → // дұрысы сол ғой → // ал ^йенді сонысын десе де ͡б̊олар ^йеді ͡б̊ір жақындап → // сосын деген тіпті ͡керемет келіспейтін сөздер ↓ ///↑кейіпкердің тілі ͡б̊олса ͡б̊ір жөн ғой ↓ ///↑сосын бәленше / сосын мынадай болды дейді ↓ ///↑әс^ірес'ана / асқар ͡кім бар ғой / сүлейменов / соның ана ͡б̊есін дегең кітәб̊ында мен анаа мақтап ^йедім → // бірақ̊ сонысын айтпадым → // әрб̊ір предложенійесі сосыннан басталады ↓ ///	↑мысалы сосұн сосұн деген тіпті ͡геремет-ақ → // ^йенді просто непрастійтельный → // сонан соң → // дұрұсұ сол ғой → // ал ^йенді сонұсұн десе де ͡б̊олар ^йеді ͡б̊ір жақындап → // сосұн деген тіпті ͡геремет келіспейтін сөздөр ↓ ///↑кейіпкердің тілі ͡б̊олса ͡б̊ір жөн ғой ↓ ///↑сосұм бәленше / сосұн мынадай болдұ дейді ↓ ///↑әс^ірес'ана / асқар ͡гім бар ғой / сүлөймөнов / сонұң ана ͡б̊есін дегең гітәб̊ында мен анаа мақтап ^йедім → // бірақ̊ сонұсұн айтпадым → // әрб̊ір предложенійесі сосұннам басталады ↓ ///	Мысалы, "сосын, сосын" деген тіпті керемет-ақ. Енді просто непростительный, "сонан соң", дұрысы сол ғой. Ал енді "сонысын" десе де болар еді бір жақындап, "сосын" деген – тіпті керемет келіспейтін сөздер. Кейіпкердің тілі болса, бір жөн ғой. "Сосын пәленше, сосын мынадай болды" дейді. Әсіресе ана Асқар, кім бар ғой, Сүлейменов, соның ана "Бесін" деген кітабында, мен ана мақтап едім, бірақ сонысын айтпадым. Әрбір предложениесі сосыннан басталады.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сосын мын'әб̊діжамілде де ͡б̊ар ͡б̊ірталай → // сосын құсап деген сөз ͡б̊ар → // бұл ^йенді васновном сәб̊ійттің дүн^үйесі → // ійә / жұмағалій құсап / жамаңқұл құсап → // дұрысы ^йенді жұмағалійғ'ұқсап қой ↓ ↓ ///↑маған қазақ тілі деген қоңыр дауысты ^йелдің тілі сыйақты сез^інед → // қазақ тілінде неғұрлым / ыыы → // мына дыб̊ыстық қаріпқа ^уоб̊ал жасасаң соғұрлым қазақтың тілі ͡б̊ұз^ұла ͡б̊еретін сыйақты ͡көр^үнед ↓ ///	↑сосұн мын'әб̊діжамілде де ͡б̊ар ͡б̊ірталай → // сосұң ғұсап деген сөз ͡б̊ар → // бұл ^йенді васновном сәб̊ійттің дүн^үйөсі → // ійә / жұмағалій ғұсап / жамаңқұл ғұсап → // дұрұсұ ^йенді жұмағалійғ'ұқ ̊сап қой ↓ ↓ ///↑мағаң ғазақ тілі дегең ғоңұр дауұстұ ^йелдің тілі сыйақты сез^інед → // қазақ тілінде неғұрлұм / ыыы → // мына дыб̊ыстық қаріпқа ^уоб̊ал жасасаң соғұрлұм қазақтың тілі ͡б̊ұз^ұла ͡б̊еретін сыйақты ͡гөр^үнөд ↓ ///	Сосын мына Әбдіжәмілде де бар бірталай. Сосын "құсап" деген сөз бар, бұл енді в основном Сәбиттің дүниесі, иә. "Жұмағұл құсап, Жаманқұл құсап", дұрысы енді "Жұмағалиға ұқсап" қой. Маған қазақ тілі деген қоңыр дауысты елдің тілі сияқты сезінеді. Қазақ тілінде неғұрлым мына дыбыстық қаріпке обал жасасаң, соғұрлым қазақтың тілі бұзыла беретін сияқты көрінеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мысалы ͡б̊әленнің тілі ͡көркем → // түгеннің тілі ͡көркем дейтіндеріңнің ͡көб̊інде қазақтың сөз^үнің ^уөз^үнің ан'үнділік жағын сақтауға ͡б̊олұу керек деймін ↓ /// ↑мысалы / ыыы / сонан соң дегеннің ^уөзі жәй сол сөздің ^уөзін алып қара сосын ^йекеуін → // үуже ͡б̊альшайа ^ыразнійца → // сондай жәйлар ͡б̊ар тіл жөнінде ↓ /// ^уол ^йенді ͡б̊ір ауыз сөзб̊ен кесіп ͡айта қойұу қыйын ↓ ///	↑мысалы ͡б̊әленнің тілі ͡гөркөм → // түгөннүң тілі ͡гөркөм дейтіндеріңнің ͡гөб̊үндө қазақтың сөз^үнүң ^уөз^үнүң ан'үндүлүк жағын сақтауға ͡б̊олұу герек деймін ↓ /// ↑мысалы / ыыы / сонан соң дегеннің ^уөзү жәй сол сөздүң ^уөзүн алып қара сосұн ^йекеуүн → // үужө ͡б̊альшайа ^ыразныйса → // сондай жәйлар ͡б̊ар тіл жөнүндө ↓ /// ^уол ^йенді ͡б̊ір ауұс сөзб̊өң гесіб̊ ͡айта ғойұу ͡ғыйын ↓ ///	Мысалы, пәленнің тілі көркем, түгеннің тілі көркем дейтіндеріңнің көбінде қазақтың сөзінің, өзінің ана үнділік жағын сақтауға болу керек деймін. Мысалы, "сонан соң" дегеннің өзі, жай сол сөздің өзін алып қара, сосын екеуін, уже большая разница, сондай жайлар бар тіл жөнінде. Ол енді бір ауыз сөзбен кесіп айта қою қиын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑нұрпейсывтың ͡қанды тер ^ыраманы → // меніңше қанды тер ^ыраманы жақ̊сы ͡кітәп болып̊ шықты → // деп ^уойлайм ↓ ///↑қан мен тер → // қанды тер дедім бе ↓ /// ^уол ^йенд'автырдың жыйырма жылға жақын істеп келген ^йеңбегі ғой → // аудартты → // аудармашыдан да н'алған болұу ͡керек байағы ͡кеңес → // ^іредакторларға да ͡б̊ерді → // ^уодан да ͡кеңес жәрдем алған болұу ͡керек → // біз кім ^йекеуміз → // ғаб̊ійден ^йекеуміз ͡б̊іздің үйде ^йекі күн ^уоқып̊ шықтық → // ^уөз^үмен бірге ^уот^ұрып ↓ ///	↑нұрпейсывтың ͡ғанды тер ^ыраманы → // меніңше қанды тер ^ыраманы жақ̊сы ͡гітәп полұп̊ шықты → // деп ^уойлайм ↓ ///↑қан мен тер → // қанды тер дедім бе ↓ /// ^уол ^йенд'автырдың жыйырма жылға жақын істеп келген ^йеңбегі ғой → // аудартты → // аудармашыдан да н'алған болұу ͡герек байағы ͡геңес → // ^іредакторларға да ͡б̊ерді → // ^уодан да ͡геңеш шәрдем алғам болұу ͡герек → // біз гім ^йекеумүз → // ғаб̊ійден ^йекеумүз ͡б̊іздің үйдө ^йекі гүн ^уоқұп̊ шықтық → // ^уөз^үмөм бірге ^уот^ұрұп ↓ ///	Нұрпейісовтің "Қанды тер" романы, меніңше, "Қанды тер" романы жақсы кітап болып шықты деп ойлаймын. "Қан мен тер". "Қанды тер" дедім бе? Ол енді – автордың 20 жылға жақын істеп келген еңбегі ғой. Аудартты, аудармашыдан да не алған болу керек, баяғы кеңес, редакторларға да берді, одан да кеңес жәрдем алған болу керек. Біз кім екеуіміз, Ғабиден екеуіміз біздің үйде екі күн оқып шықтық, өзімен бірге отырып.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бізде ͡б̊ілгенімізд'айттық / ійә ↓ ///↑бұл ^ыраман / мына неде / ыыы → // ^іленійнскійй камійтетте ^уөте жақ̊сы ^уөткен / ійә ↓ ///↑жақ̊сы ^уөтүу тек қан'аударұушының ^йеңбегі деп біраз жігіттер ͡кішкене қыңыр тартты → // ^уоның не керегі ͡б̊арын мен білмеймін ^йенді ↓ ///↑әрб̊ір қазақ әдәб̊ійетіне жақ̊сылық әкелген автыр ͡күн сайын жазұушылар арасында ͡құрметін де ͡көрүу ͡керек қой → // мына жұурналдарымыз газеттеріміз сол мағ^ынада тійді ғой дим → // бұлар да жақ̊с'ыы → // не ^уөткізіп → // кімнің ^уөз'алды → // гас^ұударственный премійаны нұрпейсывтың → // ^уоның үстіне ͡б̊ес адам → // бес адам ғой → // бес адам сол ^ұраман арқылы мемлекеттік̊ сыйлықтың ^ылауреаты ͡б̊олды → // жаман ба → // алт'адам ^ылауреат болды → // сен ^уоның автырын жек көр → // жақ̊сы ͡көр → // әңгіме ^уонда ^йемес қой → // әңгіме шығармада ↓ ///	↑бізде ͡б̊ілгенімізд'айттық / ійә ↓ ///↑бұл ^ыраман / мына неде / ыыы → // ^іленійнскійй гамыйтетте ^уөтө жақ̊сы ^уөткөн / ійә ↓ ///↑жақ̊сы ^уөтүу тек қан'аударұушұнұң ^йеңбегі деп піраж жігіттер ͡гішкене қыңыр тартты → // ^уонұң не герегі ͡б̊арын мем білмеймін ^йенді ↓ ///↑әрб̊ір ғазағ адәб̊ійетіне жақ̊сылығ әкелген автыр ͡гүн сайын жазұушұлар арасында ͡ғұрметін де ͡гөрүу ͡герек қой → // мына жұурналдарымыз газеттеріміс сол мағ^ынада тійді ғой дим → // бұлар да жақ̊с'ыы → // не ^уөткүзүп → // кімнің ^уөз'алды → // гас^ұударственный премійаны нұрпейсывтың → // ^уонұң үстүнө ͡б̊ес адам → // бес адам ғой → // бес адам сол ^ұраман арқылы мемлекеттік̊ сыйлықтың ^ылауреаты ͡б̊олдұ → // жамам ба → // алт'адам ^ылауреат полдұ → // сен ^уонұң автырын жек көр → // жақ̊сы ͡гөр → // әңгіме ^уонда ^йемес қой → // әңгіме шығармада ↓ ///	Біз де білгенімізді айттық, иә. Бұл роман мына неде, Ленинский комитетте өте жақсы өткен, иә. "Жақсы өту – тек қана аударушының еңбегі" деп, біраз жігіттер кішкене қыңыр тартты. Оның не керегі барын мен білмеймін енді. Әрбір қазақ әдебиетіне жақсылық әкелген автор күн сайын жазушылар арасында да құрметін де көру керек қой. Мына журналдарымыз, газеттеріміз сол мағынада тиді ғой деймін. Бұлар да жақсы, не өткізіп, кімнің өзі алды государственный премияны, Нұрпейісовтің. Оның үстіне бес адам, бес адам ғой, бес адам сол роман арқылы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты болды, жаман ба, алты адам лауреат болды. Сен оның авторын жек көр, жақсы көр, әңгіме онда емес қой, әңгіме шығармада.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал бізде сол ^ылауреат алғанын кеш^ір'алмайтын жігіттер ͡б̊ар / ыы ↓ ///↑менің түсінүуімше соны ^уосы күнге дейін құттықтамаған жігіттер ͡б̊ар → // бұл дұрыс ͡бола ма ^йекен → // қайд'апарад кімг'апарад сол атақты → // сол атақты қазақтың әдеб̊ійетін'әкелмей ме / ійә ↓ ///↑^уөз үй^үне ^йешкім алып ^уотырмайды ^уоны → // так̊ што мен мемлекеттік̊ сыйлық алған кітәптардың ішінде ͡б̊ізде → // мен елу сегізінші жылдан бері сол камійтеттің мүшесімін ійә → // содан бері ͡б̊ірнеше ͡кітәп ͡апардық → // соның барлығы да ͡құлап құлап қайтты → // біразы тіпті түспй түсүуге жетпей құлап қайтты → // ал мынау неде ͡б̊асылды ^ыраман газетада → // молодайа гвардійада да ͡б̊асылды → // басқа жердің бәрінде де шетелг'үуже шығып қалды → // бұл ыыы → // нұрпейсывтың ^ыраманы ^уөте жақ̊сы ↓ ///	↑ал бізде сол ^ылауреат алғаның геш^ір'алмайтын жігіттер ͡б̊ар / ыы ↓ ///↑менің түсүнүуүмшө сонұ ^уосұ гүңгө дейің ғұттұқтамаған жігіттер ͡б̊ар → // бұл дұрұс ͡пола ма ^йекен → // қайд'апарад кімг'апарад сол атақты → // сол атақты қазақтың әдеб̊ійетін'әкелмей ме / ійә ↓ ///↑^уөз үй^үнө ^йешкім алып ^уотұрмайды ^уонұ → // так̊ што мен мемлекеттік̊ сыйлығ алғаң гітәптардың ішінде ͡б̊ізде → // мен елу сегізінші жылдам бері сол гамійтеттің мүшөсүмін ійә → // содам бері ͡б̊ірнеше ͡гітәб̊ ͡апардық → // сонұң барлығы да ͡ғұлап құлап қайтты → // біразы тіпті түспөй түсүугө жетпей ғұлап қайтты → // ал мынау неде ͡б̊асылды ^ыраман газетада → // молодайа гвардыйада да ͡б̊асылды → // басқа жердің бәрінде де шетелг'үужө шығып қалды → // бұл ыыы → // нұрпейсывтың ^ыраманы ^уөтө жақ̊сы ↓ ///	Ал бізде сол лауреат алғанын кешіре алмайтын жігіттер бар. Менің түсінуімше, соны осы күнге дейін құттықтамаған жігіттер бар. Бұл дұрыс бола ма екен? Қайда апарады, кімге апарады, сол атақты, сол атақты қазақтың әдебиетіне әкелмей ме, иә. Өз үйіне ешкім алып отырмайды оны, так что мен мемлекеттік сыйлық алған кітаптардың ішінде біз де, мен 58-жылдан бері сол комитеттің мүшесімін, иә. Содан бері бірнеше кітап апардық, соның барлығы да құлап-құлап қайтты, біразы тіпті түспей, түсуге жетпей, құлап қайтты. Ал мынау неде басылды роман, газетада ... Молодая гвардияда да басылды, басқа жердің бәрінде де, шетелге уже шығып қалды. Бұл Нұрпейісовтің романы өте жақсы.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уонда ͡кімнің ^ыраманына да ͡б̊ір адам қарсы дауыс ͡берген жоқ → // театрдың спектакліне де ͡б̊ір адам қарсы дауыс ͡берген жоқ ↓ ///↑мен соған құуанып қайттым ↓ ///↑бір жолы ͡б̊іздің ^йенді ^йермек → // кім → // серкеб̊аевтар қай әншіден кем ^уөз тұсындағы → // сол бірақ ^уөзі ͡б̊ардыдағы жеңіл қарады да ͡құлап қайтты ↓ ///↑әйтпесе ͡б̊ұдан үш жыл бұрын тағы ͡б̊ір ^ылауреатымыз ͡б̊олатұғын ^йеді → // бійб̊ігүл байғұс ақ^ырын ғана ͡б̊арды → // әдемілеп ͡әнін салды → // ійее / менменсіген ^йештеңесі ͡б̊олған жоқ → // айналайын қарағым деп берді ^уоған ↓ ///	↑^уонда ͡гімнің ^ыраманына да ͡б̊ір адам қарсы дауұс ͡перген жоқ → // театрдың спектакліне де ͡б̊ір адам қарсы дауұс ͡перген жоқ ↓ ///↑мен соғаң ғұуанып қайттым ↓ ///↑бір жолұ ͡б̊іздің ^йенді ^йермек → // кім → // серкеб̊аевтар ғай әншіден гем ^уөз тұсұндағы → // сол бірәқ ^уөзү ͡б̊ардыдағы жеңіл ғарады да ͡ғұлап қайтты ↓ ///↑әйтпесе ͡б̊ұдан үш шыл бұрұн тағы ͡б̊ір ^ылауреыатымыз ͡б̊олатұғұн ^йеді → // бійб̊ігүл байғұс ақ^ырын ғана ͡б̊арды → // әдемілеб̊ ͡әнін салды → // ійее / мемменсіген ^йештеңесі ͡б̊олған жоқ → // айналайын ... қарағым деп перді ^уоған ↓ ///	Онда кімнің романына да бір адам қарсы дауыс берген жоқ. Театрдың спектакліне де бір адам қарсы дауыс берген жоқ. Мен соған қуанып қайттым. Бір жолы біздің енді Ермек, кім, Серкебаевтар қай әншіден кем өз тұсындағы? Сол бірақ өзі барды-дағы, жеңіл қарады да, құлап қайтты. Әйтпесе бұдан үш жыл бұрын тағы бір лауреатымыз болатұғын еді. Бибігүл байғұс ақырын ғана барды, әдемілеп әнін салды, еее, менменсіген ештеңесі болған жоқ, айналайын ... қарағым деп берді оған.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сол сыйақты меніңш'әрб̊ір ел^імізге → // жақ̊сылық атақ / бедел әкелетін ^үуөнерге / адамдарға → // ^ұуондай мінез көрсетпеу ͡керек достық көрсетүу ͡керек ↓ ///↑тарійхій ^ұраман жәйынд'айтады сұрау ↓ ///↑мен тарійхій ^ұраманға ͡қарсы емеспін → // ^үуөзімде соның бір саласын жазып жүрген кіс^імін → // бірақ әлде ͡б̊ір нәрсені ескерттім ғой → // біздің әдеб̊ійетіміздің балаң ͡кезінде жаз^ұушыларымыздың әлі піспеген кезінде → // алған тарійхій тақ^ырыптарда ^ұуолқұлық толып жатұуы мүмкін → // соны жоғары дәрежеде ͡көрсете алған / жазалған / жазалатын жаз^ұушы ͡б̊олса → //	↑сол сыйақты меніңш'әрб̊ір йел^імізге → // жақ̊сылығ атақ / бедел әкелетін ^үуөнөргө / адамдарға → // ^ұуондай мінез гөрсөтпөу ͡герек достұқ көрсөтүу ͡герек ↓ ///↑тарыйхый ^ұраман жәйынд'айтады сұрау ↓ ///↑мен тарыйхый ^ұрамаңға ͡ғарсы йемеспін → // ^үуөзүмдө сонұң бір саласын жазыб̊ жүргөн гіс^імін → // бірәғ әлде ͡б̊ір нәрсені йескерттім ғой → // біздің әдеб̊ійетіміздің балаң ͡гезінде жаз^ұушұларымыздың әлі піспегең гезінде → // алған тарыйхый тақ^ырыптарда ^ұуолқұлұқ толұб̊ жатұуұ мүмкүн → // сонұ жоғары дәрежеде ͡гөрсөт՚алған / жазалған / жазалатын жаз^ұушұ ͡б̊олса → //	Сол сияқты, меніңше, әрбір елімізге атақ, бедел әкелетін өнерге, адамдарға ондай мінез көрсетпеу керек, достық көрсету керек. Тарихи роман жайында айтады сұрау. Мен тарихи романға қарсы емеспін, өзім де – бір саласын жазып жүрген кісімін. Бірақ әлде бір нәрсені ескерттім ғой, біздің әдебиетіміздің балаң кезінде, жазушыларымыздың әлі піспеген кезінде алған тарихи тақырыптарда олқылық толып жатуы мүмкін. Соны жоғары дәрежеде көрсете алған, жаза алған, жаза алатын жазушы болса.
Ғабит Мүсірепов	▶	мен ^уоны ^йекі ͡қолыммен де қолдар ^йедім → // әлг'айттым ғой шылактың ішінде д'алтын кетеді → // күміс кетед → // шылактың ^уөзі де жылтыр нәрсе → // ал ненің жезғазғанның бұрынғы ͡б̊айағы чұут кезіндегі падвалдарынд'үйінділерінде он мійлійон тонн'үйінді бар деп бағаланған → // он мійлійон тоннада ^йекі праценттен бес працентке дейін мыс ͡бар деп бағаланатын → // ал ^уол кезд'алды бір қауым → // жезғазғанның мысын → // ^йенді ͡б̊ізге ͡б̊ес працент'ійә ^йекі праценті мысы ͡б̊ар атвалды қайта ͡қопарұу ͡күнә ма → // жоқ күнә ^йемес → // алұу ͡керек → // сенің ^уөзіңнің ^уосы қазып ͡алған мыстарыңның → // мыс алып жатқан жеріңде → // сол шылакқа ͡кететұғын қымбат нәрселер әлі де ͡б̊ар → // шылакты қайтадан әнге қосұуға ͡б̊олмайды → //	мен ^уонұ ^йекі ͡ғолұммен де қолдар ^йедім → // әлг'айттым ғой шылактың ішінде д'алтын гетеді → // күмүс кетед → // шылактың ^уөзү де жылтыр нәрсе → // ал ненің жезғазғанның бұрұңғұ ͡б̊айағы чұут кезіндегі падвалдарынд'үйүндүлерінде он мійлійон тонн'үйүндү бар деп пағалаңған → // он мійлійон тоннада ^йекі прасенттем бес прасентке дейін мыс ͡пар деп пағаланатын → // ал ^уол гезд'алды бір ғауұм → // жезғазғанның мысын → // ^йенды ͡б̊ізге ͡б̊ес прасент'ійә ^йекі прасенті мысы ͡б̊ар атвалды қайта ͡ғопарұу ͡гүнә ма → // жоқ күнә ^йемес → // алұу ͡герек → // сенің ^уөзүңнүң ^уосұ қазыб̊ ͡алған мыстарыңның → // мыс алыб̊ жатқан жеріңде → // сол шылакқа ͡гететұғұң ғымбат нәрселер әлі де ͡б̊ар → // шылакты қайтадан әңге ғосұуға ͡б̊олмайды → //	Мен оны екі қолыммен де қолдар едім. Әлгі айттым ғой, шлактың ішінде де алтын кетеді, күміс кетеді, шлактың өзі де – жылтыр нәрсе. Ал ненің, Жезқазғанның бұрынғы, баяғы Чут кезіндегі подвалдарында, үйінділерінде 10 млн тонна үйінді бар деп бағаланған. 10 млн тоннада екі проценттен бес процентке дейін мыс бар деп бағаланатын. Ал ол кезде алды бір қауым Жезқазғанның мысын, енді бізге бес проценті я екі проценті мысы бар отвалды қайта қопару күнә ма, жоқ, күнә емес, алу керек. Сенің өзіңнің қазып алған мыстарыңның, мыс алып жатқан жеріңде, сол шлакқа кететұғын қымбат нәрселер әлі де бар. Шлакты қайтадан әнге қосуға болмайды.
Ғабит Мүсірепов	▶	сол атвалдарда ͡б̊іздің бір дәуірде ^уөреміз жетпеген тақ^ырыптарды → // қайтадан жоғары дәрежеде ͡көрсет'алсаң → // ^уоны құттықтаудан басқа қарсылық көрсетпеу ͡керек деп ^уойлаймын → // сон^ұмен бірге ͡б̊ұл тақ^ырыптың ͡кішкентай шетін жәйларымыз да ͡б̊ар ↓ ↓ ///↑^уоны ^йенді ғалымдар тек̊серер ійә ↓ ///↑^йең алдыменен нақтыл'ійстарійческій ^ыраман деп ͡атайд'айтам → // нақтылы дейтұғыным тек қан'аб̊айдың қара ͡б̊асы ^йемес → // тек қан'айналасындағы адамдардың ͡қара ͡б̊асы ^йемес → // сол бір дәуірдің ^уөз^үнің бейнесін нағыз ыы → // былай → // бір^іне ͡б̊ірі ͡қос^ұлып келгенде → // ыыы → // бір дәуірді сыпаттай алатын жақтарын мұхтар түгел алғанғой / ійә ↓ ///	сол атвалдарда ͡б̊іздің бір дәуүрдө ^уөрөміз жетпеген тақ^ырыптарды → // қайтадан жоғары дәрежеде ͡гөрсөт'алсаң → // ^уонұ құттұқтаудам басқа ͡ғарсылық көрсөтпөу ͡герек деп ^уойлаймын → // сон^ұмем бірге ͡б̊ұл тақ^ырыптың ͡гішкентай шетін жәйларымыз да ͡б̊ар ↓ ↓ ///↑^уонұ ^йенді ғалымдар тек̊серер ійә ↓ ///↑^йең алдыменен нақтыл'ійстарійческій ^ыраман деб̊ ͡атайд'айтам → // нақтылы дейтұғұнұм тек қан'аб̊айдың қара ͡б̊асы ^йемес → // тек қан'айналасындағы адамдардың ͡ғара ͡б̊асы ^йемес → // сол бір дәуүрдүң ^уөз^үнүң бейнесін нағыз ыы → // былай → // бір^іне ͡б̊ірі ͡ғос^ұлұп келгенде → // ыыы → // бір дәуүрдү сыпаттай алатын жақтарын мұхтар түгөл алғаңғой / ійә ↓ ///	Сол отвалдарда біздің бір дәуірде өреміз жетпеген тақырыптарды қайтадан жоғары дәрежеде көрсете алсаң оны, құттықтаудан басқа қарсылық көрсетпеу керек деп ойлаймын. Сонымен бірге бұл тақырыптың кішкентай шетін жайларымыз да бар. Оны енді ғалымдар тексерер, иә. Ең алдыменен, нақтылы "исторический роман" деп "Абайды" айтамын. Нақтылы дейтұғыным тек қана Абайдың қара басы емес, тек қана айналасындағы адамдардың қара басы емес, сол бір дәуірдің өзінің бейнесін нағыз, былай біріне-бірі қосылып келгенде, бір дәуірді сипаттай алатын жақтарын Мұхтар алған ғой, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал ^йенді мына ͡кімд'ілійаста сол жаңа ͡кішкене ^уолақ алынған сыйақты → // кітәптың аты қахар → // қахар ͡кім → // кенесары ғой ↓ /// ↑нешін кітәптың ат^ына ͡кенесарын'алұу керек → // кенесарымен күрескен ^йел бар ғой → // ^уөз^үнің бет алысы ͡б̊ар ғой → // содан іздеуге ͡б̊олады ғой → // ійа ͡б̊олмас'алмас қылыш кім → // алмас қылыш кім ғой әлгі → // ханның аты кім ^йеді → // әб̊ілқайыр ↓ ///	↑ал ^йенді мына ͡гімд'ілійаста сол жаңа ͡гішкене ^уолағ алыңған сыйақты → // кітәптың аты қахар → // қахар ͡гім → // кенесары ғой ↓ /// ↑нешүң гітәптың ат^ына ͡генесарын'алұу герек → // кенесарымең гүрөскөн ^йел бар ғой → // ^уөз^үнүң бет алысы ͡б̊ар ғой → // содан іздеугө ͡б̊олады ғой → // йа ͡б̊олмас'алмас қылыш кім → // алмас қылыш кім ғой әлгі → // ханның аты гім ^йеді → // әб̊ілқайыр ↓ ///	Ал енді мына кімде, Ілияста, сол жаңа кішкене олақ алынған сияқты. Кітаптың аты – "Қаһар". Қаһар кім? Кенесары ғой. Не үшін кітаптың атына Кенесарыны алу керек? Кенесарымен күрескен ел бар ғой, өзінің беталысы бар ғой, содан іздеуге болады ғой, я болмаса "Алмас қылыш" кім? "Алмас қылыш" кім ғой әлгі, ханның аты кім еді? Әбілқайыр.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑нешін ^уол кітәптың ат'алмас қылыш әб̊ілқайыр ͡б̊олып ^уотыр ↓ ///↑сол кезде қазақ халқының ^уөз^үнің бір ͡б̊ет алысы ͡б̊ар ғой бірдеңеге → // кімге ^йерсін әб̊ылқайырға ійа ͡қарсы ͡б̊олсын → // бәріб̊ір ^йелдің бір мінезін ал^ұуға керек қой → // ^йелдің бір тілегін алұуға керек қой → // сон'атауға керек қой → // соны ͡б̊ір ͡көрсетем деген басында тұр ғой ↓ ↓ ///	↑нешүн ^уол гітәптың ат'алмас қылыш әб̊ілқайыр ͡б̊олұп ^уотұр ↓ ///↑сол гезде қазақ халқының ^уөз^үнүң бір ͡б̊ет алысы ͡б̊ар ғой бірдеңеге → // кімге ^йерсін әб̊ылқайырға йа ͡ғарсы ͡б̊олсұн → // бәріб̊ір ^йелдің бір мінезін ал^ұуға герек қой → // ^йелдің бір тілегін алұуға герек қой → // сон'атауға герек қой → // сонұ ͡б̊ір ͡гөрсөтөм дегем басында тұр ғой ↓ ↓ ///	Не үшін ол кітаптың аты "Алмас қылыш", Әбілқайыр болып отыр? Сол кезде қазақ халқының өзінің бір беталысы бар ғой бірдеңеге, кімге ерсін, Әбілқайырға я қарсы болсын, бәрібір елдің бір мінезін алуға керек қой, елдің бір тілегін алуға керек қой, соны атауға керек қой, соны бір көрсетем деген басында тұр ғой.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑әңгім'әрійне тек атында ғана ^йемес → // бірақ̊ сол сыйақты ^йелге ͡б̊ір ͡б̊елгі жалған геройларды → // ^йелдің тілегіне дәл келе ͡б̊ермейтін адамдарды / ійә → // жалпы тарійхымызда ͡б̊олды деп → // жалпы ^йел^імізде ͡б̊олған ^йекен дебп ͡ала ͡б̊ерүу ^уонша дұрыс ͡болмайды ғой дим ↓ ///↑мына сіздің театыр аб̊^ылайды ғойды / ійә → // білмейм ^йенді ͡қәзір қандай халде ^йекенін → // мен бір ͡көргенде → // маған ұнаған жоқ ↓ ///	↑әңгім'әрійне тег атында ғана ^йемес → // бірәқ̊ сол сыйақты ^йелге ͡б̊ір ͡б̊елгі жалған геройларды → // ^йелдің тілегіне дәл геле ͡б̊ермейтін адамдарды / ійә → // жалпы тарійхымызда ͡б̊олдұ деп → // жалпы ^йел^імізде ͡б̊олған ^йекен деб̊ ͡ала ͡б̊ерүу ^уонша дұрұс ͡полмайды ғой дим ↓ ///↑мына сіздің театыр аб̊^ылайды ғойдұ / ійә → // білмейм ^йенді ͡ғәзір ғандай халде ^йекенін → // мем бір ͡гөргөндө → // маған ұнаған жоқ ↓ ///	Әңгіме, әрине, тек атында ғана емес, бірақ сол сияқты елге бір белгі жалған геройларды, елдің тілегіне дәл келе бермейтін адамдарды, иә, жалпы тарихымызда болды деп, жалпы елімізде болған екен деп ала беру онша дұрыс болмайды ғой деймін. Мына сіздің театр Абылайды қойды, иә. Білмеймін, енді қазір қандай халде екенін. Мен бір көргенде маған ұнаған жоқ.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал аб̊^ылай болса → // хандардың ішінде мықты хандардың біреуі / ійә → // бірақ аб̊^ылайдың жолы ͡б̊ілесіңдер ͡б̊ір қолы қытайда → // бір қолы ^ұросійада ͡б̊олған → // ^уоны ͡көрсетү'үшін → // ^уоған үлкен шеб̊ерлік керек қой деймін → // тійіп қашып / тійіп қашып байағ'ішім былай бұрып тұрса да → // ^уоған бар'алмай көрсететін болсам не шарұуам бар → // ар жағын ^уөзің біл дейді ͡б̊айағыда ↓ ///↑қазақ тіл^інің бір жауап бердім ғой деймін ↓↓ ///	↑ал аб̊^ылай болса → // хандардың ішінде мықты хандардың біреуү / ійә → // бірәғ аб̊^ылайдың жолұ ͡б̊ілесіңдер ͡б̊ір ғолұ қытайда → // бір ғолұ ^ұросұйада ͡б̊олған → // ^уонұ ͡гөрсөтү'үшүн → // ^уоған үлкөн шеб̊ерлік керек қой деймін → // тійіп қашып / тійіп қашып пайағ'ішім былай бұрұп тұрса да → // ^уоғам бар'алмай көрсөтөтім болсам не шарұуам бар → // ар жағын ^уөзң біл дейді ͡б̊айағыда ↓ ///↑қазақ тіл^інің бір жауап пердім ғой деймін ↓↓ ///	Ал Абылай болса – хандардың ішінде мықты хандардың біреуі, иә. Бірақ Абылайдың жолы, білесіңдер, бір қолы Қытайда, бір қолы Россияда болған. Оған үлкен шеберлік керек қой деймін, тиіп-қашып, тиіп-қашып, баяғы ішім былай бұрып тұрса да, оған бара алмай көрсететін болсам, не шаруам бар? "Ар жағын өзің біл" дейді баяғыда. Қазақ тілінің бір жауап бердім ғой деймін.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑үш төрт түрлі жаз^ылатын жазылұу ͡кездеседі дейді → // бұл бір ͡б̊іздің бір даулы мәселеміз → // қай сөзді қай түрде жазұу ͡керектігі деген → // мысалы ^ірәб̊ійға ханым бір мақаласында → // ^уосыдан үш төрт ͡жыл бұрын болды ғой деймін / ыыы ↓ ///↑әлгі ͡б̊ір ͡кіс^інің аты ^йекі сөзден тұрса → // ^уол ^йекеуі де түгел кірігүуі керек → // амангелдіні мен ^уосы ͡күнге дейін амангелді деп ͡айт'алмай қойдым → // аманкелді дебп жазұу ͡керек дейді → // және сол мақаласында мұқаң ͡қатты ^уөт^үніп̊ сұрағасын ^уо кісіге қарагөз деп жазұуға ^ұрұқ̊сат ^йеттік → // бердік деп̊ сүйдепті ↓ ///	↑үш төрт түрлү жаз^ылатын жазылұу ͡гездеседі дейді → // бұл бір ͡б̊іздің бір даулұ мәселеміз → // қай сөздү қай түрдө жазұу ͡геректігі деген → // мыйсалы ^ірәб̊ійға ханым бір мақаласында → // ^уосұдан үш төрт ͡шыл бұрұм болдұ ғой деймін / ыыы ↓ ///↑әлгі ͡б̊ір ͡гіс^інің аты ^йекі сөздөн тұрса → // ^уол ^йекеуү де түгөл гірігүуү герек → // амаңгелдіні мен ^уосұ ͡гүңгө дейін амаңгелді деб̊ ͡айт'алмай қойдұм → // аманкелді деб̊ жазұу ͡герек дейді → // және сол мақаласында мұқаң ͡ғатты ^уөт^үнүп̊ сұрағасын ^уо кісіге қарагөз деб̊ жазұуға ^ұрұқ̊сат ^йеттік → // бердік деп̊ сүйдөптү ↓ ///	Үш-төрт түрлі жазылатын жазу кездеседі дейді. Бұл бір – біздің бір даулы мәселеміз, қай сөзді қай түрде жазу керектігі деген. Мысалы, Рәбиға ханым бір мақаласында, осыдан үш-төрт жыл бұрын болды ғой деймін. Әлгі бір кісінің аты екі сөзден тұрса, ол екеуі де түгел кірігуі керек. Амангелдіні мен осы күнге дейін "Амангелді" деп айта алмай қойдым. "Аманкелді" деп жазу керек дейді және сол мақаласында Мұқаң қатты өтініп сұрағасын ол кісіге "Қарагөз" деп жазуға рұқсат еттік, бердік деп сүйдепті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен жал^ынып̊ сұрасам мүмкін маған да ͡б̊ірге → // маған да ͡б̊еретін сыйақты → // ұнаса / ұнаса ͡б̊ірге сұрауға ͡б̊олатын сыйақты → // бірақ ^уос^ұның аржағы шійкі ғылым ба деп ^уойлаймын ↓ ↓ ///↑біз ^уосы күнгі ғалымдар ͡көп нәрсен'ашұуға талап мол ғой → // соған бәр^іміз де құуаныш ^йетеміз ͡б̊ірақ тапқанымыз заң боп қалады деп ^уойламауымыз керек ↓ /// ↑мыңдаған жылдар жасаған бір ^йелдің тілі ͡б̊ір он бес жыйырма жылда ͡б̊іздің законға ͡б̊ойұсына ͡қоймауы мүмкін ↓ ///	↑мен жал^ынып̊ сұрасам мүмкүн маған да ͡б̊ірге → // маған да ͡б̊еретін сыйақты → // ұнаса / ұнаса ͡б̊ірге сұрауға ͡б̊олатын сыйақты → // бірәқ ^уос^ұнұң аржағы шійкі ғылым ба деп ^уойлаймын ↓ ↓ ///↑біз ^уосұ гүңгү ғалымдар ͡гөп нәрсен'ашұуға талап мол ғой → // соғам бәр^іміз де құуаныш ^йетеміз ͡б̊ірәқ тапқанымыз заң боп қалады деп ^уойламауұмұз герек ↓ /// ↑мыңдаған жылдар жасағам бір ^йелдің тілі ͡б̊ір ом бес жыйырма жылда ͡б̊іздің закоңға ͡б̊ойұсұна ͡ғоймауұ мүмкүн ↓ ///	Мен жалынып сұрасам, мүмкін маған да бірге, маған да беретін сияқты. Ұнаса, ұнаса бірге сұрауға болады, бірақ осының ар жағы шикі ғылым ба деп ойлаймын. Біз, осы күнгі ғалымдар, көп нәрсені ашуға талап мол ғой. Соған бәріміз де қуаныш етеміз, бірақ тапқанымыз заң боп қалады деп ойламауымыз керек. Мыңдаған жылдар жасаған бір елдің тілі бір 15-20 жылда біздің законға бой ұсына қоймауы мүмкін.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уорыс қойанды не дид зайац дид → // сосын қойанды дегенді не дид зайаца дид → // зайацов деген ^уорыс ͡болмайды → // зайасев деген ^уорыс толып ͡жатыр → // сол сыйақты ͡б̊ір ͡б̊айыб̊ына ͡б̊армай заң шығармау керек ↓ ///↑жұмыс ^іретінде ͡көп нәрселерді ^уортаға салұуға ͡б̊олады ↓ ///↑мына ͡кімнің әлг'аб̊айда нағ^ылып деген бар ғой → // ал ^йенді ^уоны сіздердің заңдарыңызша жазсақ не қылып болұуға жазұуға келеді → // мұхтар ^йеркіндік жіб̊еріпті → // ыы жаңағы ^ірәб̊ійғадан ^ұрұқ̊сат алған соңғы жерде бірінші томның жүз үшінші беті ме он үшінші бет^іме сол сөзді неғып / нағ^ылып деп кез келген жер^іне законды ͡б̊ұзып жаза ͡б̊еріпті ↓ ///	↑^уорұс қойанды не дид зайас тид → // сосұң ғойанды дегенді не дид зайаса дид → // зайасов деген ^уорұс ͡полмайды → // зайасев деген ^уорұс толұб̊ ͡атыр → // сол сыйақты ͡б̊ір ͡б̊айыб̊ына ͡б̊армай заң шығармау герек ↓ ///↑жұмұс ^іретінде ͡гөп нәрселерді ^уортаға салұуға ͡б̊олады ↓ ///↑мына ͡гімнің әлг'аб̊айда нағ^ылып дегем бар ғой → // ал ^йенді ^уонұ сіздердің заңдарыңышша жассақ не қылып полұуға жазұуға геледі → // мұхтар ^йеркіндіг жіб̊еріпті → // ыы жаңағы ^ірәб̊ійғадан ^ұрұқ̊сат алған соңғұ жерде 1 томнұң 103 беті ме 13 бет^іме сол сөздү неғып / нағ^ылып деп кез гелген жер^іне закондұ ͡б̊ұзұб̊ жаза ͡б̊еріпті ↓ ///	Орыс қоянды не дейді, "заяц" дейді. Сосын "қоянды" дегенді не дейді, "заяца" дейді. Заяцов деген орыс болмайды. Заяцев деген орыс толып жатыр. Сол сияқты бір байыбына бармай, заң шығармау керек. Жұмыс ретінде көп нәрселерді ортаға салуға болады. Мына кімнің, әлгі Абайда "нағылып" деген бар ғой, ал енді оны сіздердің заңдарыңызша жазсақ, "не қылып" болуға жазуға келеді. Мұхтар еркіндік жіберіпті, жаңағы, Рәбиғадан рұқсат алған жерде, 1-томның 103-беті ме, 13-беті ме, сол сөзді "неғып, нағылып" деп кез келген жеріне законды бұзып, жаза беріпті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен ^уонысын теріс көрген жоқпын → // так̊ што ͡б̊іздің сөздеріміздің әлі дәл таб̊ылған несі жоқ → // напріймер іймправійзацыйа мен сіймправійзійровал дегенде тіл^іңіз сынып қала жаздайды ғой ↓ ///↑^уорыс тілінде и дың ^уорнына тіпті шоқпардай қылып ы ны қойады → // сыграл деген сыйақты ↓ /// ↑бәлен сөз түген сөз ^йекен деп ^уон'апарып қамап тастауымыз ыңғайсыз ғой деймін ↓ ///↑ал ^йенді жігіттер мүмкін ^уөздеріңіз ͡б̊іраз нәрс'айтып жіб̊ересіз → // әуезовтың хан кенесі ^йесемберлійннің ͡қахары тұуралы → // әуезовтың хан кенесі тұуралы ^йертеде жазғам → // жаңағы пікір соған қаб̊ысады ↓ ↓ ///	↑мен ^уонұсұн теріс көргөн жоқпұн → // так̊ што ͡б̊іздің сөздөрүміздің әлі дәл таб̊ылған несі жоқ → // напрімер іймправійзасыйа мен сіймправійзійровал дегенде тіл^іңіс сынып қала жаздайды ғой ↓ ///↑^уорұс тілінде и дың ^уорнұна тіпті шоқпардай ғылып ы - ны қойады → // сыграл деген сыйақты ↓ /// ↑бәлен сөз түгөн сөз ^йекен деп ^уон'апарып қамап тастауұмұз ыңғайсыз ғой деймін ↓ ///↑ал ^йенді жігіттер мүмкүн ^уөздөрүңіз ͡б̊ірәз нәрс'айтып жіб̊ересіз → // әуезовтұң хаң генесі ^йесемберлійннің ͡ғахары тұуралы → // әуезовтұң хаң генесі тұуралы ^йертеде жазғам → // жаңағы пікір соғаң ғаб̊ысады ↓ ↓ ///	Мен онысын теріс көрген жоқпын, так что біздің сөздеріміздің әлі дәл табылған несі жоқ. Например, "импровизация" мен "симпровизировал" дегенде тіліңіз сынып қала жаздайды ғой. Орыс тілінде и-дың орнына тіпті шоқпардай қылып ы-ны қояды ғой, "сыграл" деген сияқты. Бәлен сөз, түген сөз екен деп, оны апарып қамап тастауымыз ыңғайсыз ғой деймін. Ал енді, жігіттер, мүмкін өздеріңіз біраз нәрсе айтып жібересіз, Әуезовтің "Хан Кенесі", Есенберлиннің "Қаһары" туралы. Әуезовтің "Хан Кенесі" туралы ертеде жазғанмын, жаңағы пікір соған қабысады.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑шығыс пенең қазақ әдеб̊ійетінің байланысын сұрайды ↓ ///↑мына ͡б̊айланыс тегенд'әдеб̊ійет жөнінде ͡б̊асұу ғой → // бір^імізді-͡б̊ір^іміз аудастырып → // басұулы-͡б̊асұулы ͡кітәпты / басқа тілден басұу жөнінд'әлі біздің таб̊ысымыз шамалы ↓ /// ↑ өйткені ͡б̊іздің әдеб̊ійет čосійалійстік бағыттағ'әдеб̊ійет → // көрші шығыстың бәрі де соційалійстік ^йел бола қойған жоқ → // қорқад аударұудан → // ійздательствалар жек'адамның қолында → // савет әдеб̊ійетін баса қойұу / аударта қойұу рійск̊сына ^уолар ͡б̊армайд ↓ ///	↑шығыс пенең ғазағ әдеб̊ійетінің байланысын сұрайды ↓ ///↑мына ͡б̊айланыс тегенд'әдеб̊ійет жөнүндө ͡б̊асұу ғой → // бір^імізді-͡б̊ір^іміз аудастырып → // басұулұ-͡б̊асұулұ ͡гітәпты / басқа тілдем басұу жөнүнд'әлі біздің таб̊ысымыз шамалы ↓ /// ↑ үйткөнү ͡б̊іздің әдеб̊ійет čосұйалыйстік бағыттағ'әдеб̊ійет → // көршү шығыстың бәрі де сосұйалыйстік ^йел бола ғойған жоқ → // қорқад аударұудан → // ійздательствалар жек'адамның қолұнда → // савет әдеб̊ійетім баса ғойұу / аударта ғойұу рійск̊сына ^уолар ͡б̊армайд ↓ ///	Шығыс пенен қазақ әдебиетінің байланысын сұрайды. Мына байланыс дегенде, әдебиет жөнінде басу ғой. Бір-бірімізді аудастырып, басулы-басулы кітапты басқа тілден басу жөнінде әлі біздің табысымыз шамалы, өйткені біздің әдебиет – социалистік даңқтағы әдебиет. Көрші шығыстың бәрі де социалистік ел бола қойған жоқ, қорқады аударудан, издательстволар жеке адамның қолында, совет әдебиетін баса қою, аударта қою рискісіне олар бармайды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑жас празаиктердің ͡қайсысын жақ̊сы ͡көресіз дейді ғой ↓ ///↑соған жауап бергім келмей тұр менің / үйткені / ^уосында ͡көзім жеткен жер^іне дейін жақ̊сы ͡көретін жазұушыларым да → // ^уонш'ұнатпайтын жазұушыларым да ^уотыр ^йекен ↓ ///↑әзірг'араздаспай тұра тұрайық → // алдымызда сьез келе жатыр ↓ /// ↑ бозамық ͡деген сөз ͡б̊ар ғой → // боз / бозамық / боздау / ақ ^йемес → // бозғыл → // борғылт бар ͡б̊ізде ↓ ///	↑жас празаиктердің ͡ғайсысын жақ̊сы ͡гөрөсүз дейді ғой ↓ ///↑соған жауап пергім гелмей тұр менің / үйткөнү / ^уосұнда ͡гөзүм жеткен жер^іне дейін жақ̊сы ͡гөрөтүн жазұушұларым да → // ^уонш'ұнатпайтын жазұушұларым да ^уотұр ^йекен ↓ ///↑әзірг'араздаспай тұра тұрайық → // алдымызда сьез геле жатыр ↓ /// ↑ бозамығ ͡деген сөз ͡б̊ар ғой → // боз / бозамық / боздау / ағ ^йемес → // бозғұл → // борғұлт пар ͡б̊ізде ↓ ///	"Жас прозаиктердің қайсысын жақсы көресіз?" дейді ғой. Соған жауап бергім келмей тұр менің, өйткені осында көзім жеткен жеріне дейін жақсы көретін жазушыларым да, онша ұнатпайтын жазушыларым да отыр екен. Әзірге араздаспай тұра тұрайық, алдымызда съез келе жатыр. "Бозамық" деген сөз бар ғой, боз, бозамық, боздау, ақ емес, бозғыл, бозғылт бар бізде.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал ^йенді ͡көп көп ^ырақ^ымет ͡жолдастар ^уос^ұмен тоқтайын мен ↓ /// ↑мұнда ͡б̊елгілі ͡б̊ір геройды жақ̊сы ͡көрүу жек көрүу деген болмауы керек → // әдеб̊ійетте ^уөз^үнің тарійхій нақтылы жағдайынд'әрб̊ір геройдың ^уөз^үнің ^уорны ͡б̊ар ғой ↓ ↓ ///↑^уон тоғ^ұзыншы ғасырдың ^уорта кезінде ^уорыстан бөл^үніп хан болұуға жағдай барма ^йед ↓ /// ↑ мың сегіз жүз ^уон ^йекінші жыл ғой ^уорыс әскерлері ͡б̊үкіл ^йевропаны ͡б̊ас ійг^ізіп қайтты ↓ ///	↑ал ^йенді ͡гөп көп ^ырақ^ымет ͡шолдастар ^уос^ұмен тоқтайын мен ↓ /// ↑мұнда ͡б̊елгілі ͡б̊ір геройдұ жақ̊сы ͡гөрүу жек көрүу дегем болмауұ герек → // әдеб̊ійетте ^уөз^үнүң тарійхій нақтылы жағдайынд'әрб̊ір геройдұң ^уөз^үнүң ^уорнұ ͡б̊ар ғой ↓ ↓ ///↑^уон тоғ^ұзұншы ғасырдың ^уорта гезінде ^уорұстам бөл^үнүп хам болұуға жағдай барма ^йед ↓ /// ↑ мың сегіж жүз ^уон ^йекінші жыл ғой ^уорұс әскерлері ͡б̊үкүл ^йевропаны ͡б̊ас ійг^ізіп қайтты ↓ ///	Ал енді көп-көп рақмет, жолдастар! Осымен тоқтайын мен... Мұнда белгілі бір геройды жақсы көру, жек көру деген болмау керек. Әдебиетте өзінің тарихи нақтылы жағдайында әрбір геройдың өзінің орны бар ғой. Он тоғызыншы ғасырдың орта кезінде орыстан бөлініп хан болуға жағдай бар ма еді? Мың сегіз жүз он екінші жыл ғой, орыс әскерлері бүкіл Еуропаны бас игізіп қайтты.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал кенесарының дәуірі қырқыншы жылдардың дәуірі ғой → // қырқыншы жылдарда сал^ынып болмаған қай қала ͡б̊ар ^йеді ↓ /// ↑қырқыншы жылдарда ͡б̊іздің мына йұуг жағ^ымыз кімге ͡б̊ағынұушы ^йеді / белгілі ғой ↓ /// ↑сонда ^уорта жүздің алты дұуан → // ^уорта жүз ғой кенесары → // тіпт'алты дұуанды түгел алып̊ шық̊шы ͡б̊ері қарай қай жерг'апарад → // нестейд → // бетпақ ͡даладам басқа жер ͡б̊ар ма → // бетпақ ͡далада сұу ͡б̊ар ма → // деп менің геройларым ^уөздерінше → // ^уол мен мына ^уорысқа тығ^ылам бәлен түгенд'айтпайтын сыйақты → // ^уолар ^уөздерінше жалпы жағдайды түс^үнетін сыйақты → // ар жағы сона'астарханнан бері ^уорап ͡алматыға келіп қалған кез ғой солай ^йемес пе / сіб̊ірді / солтүстікті / батысты / ійә ↓ ///	↑ал генесарының дәуүрү қырқыншы жылдардың дәуүрү ғой → // қырқыншы жылдарда сал^ынып полмағаң ғай ғала ͡б̊ар ^йеді ↓ /// ↑қырқыншы жылдарда ͡б̊іздің мына йұуг жағ^ымыз гімге ͡б̊ағынұушұ ^йеді / белгілі ғой ↓ /// ↑сонда ^уорта жүздүң алты дұуан → // ^уорта жүз ғой генесары → // тіпт'алты дұуанды түгөл алып̊ шық̊шы ͡б̊ері ғарай ғай жерг'апарад → // нестейд → // бетпағ ͡даладам басқа жер ͡б̊ар ма → // бетпағ ͡далада сұу ͡б̊ар ма → // деп менің геройларым ^уөздөрүнше → // ^уол мен мына ^уорұсқа тығ^ылам бәлен түгөнд'айтпайтын сыйақты → // ^уолар ^уөздөрүнше жалпы жағдайды түс^үнөтін сыйақты → // ар жағы сона'астарханнан бері ^уораб̊ ͡алматыға геліп қалған гез ғой солай ^йемес пе / сіб̊ірді / солтүстүктү / батысты / ійә ↓ ///	Ал Кенесарының дәуірі – қырқыншы жылдардың дәуірі ғой. Қырқыншы жылдарда салынып болмаған қай қала бар еді? Қырқыншы жылдарда біздің мына юг жағымыз кімге бағынушы еді, белгілі ғой. Сонда орта жүздің алты дуан, орта жүз ғой Кенесары, тіпті алты дуанды түгел алып шықшы бері қарай, қай жерге апарасың, не істейсің, бетпақ даладан басқа жер бар ма, бетпақ далада су бар ма деп менің геройларым өздерінше. Ол мен мына орысқа тығыламын, бәлен-түген дегенді айтпайтын сияқты. Олар өздерінше жалпы жағдайды түсінетін сияқты. Ар жағы сонау Астарханнан бері орап, Алматыға келіп қалған кез ғой, солай емес пе? Сібірді, солтүстікті, батысты, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ сондықтан бір жерінд'әлгі ^йесеней айтад'ақылды кісі ͡б̊олмай шықты дейді → // негізгі тезійс сол ↓ ///↑міне сондықтан кенесарының ͡қозғалыс'айақтап келгенде→ // ^йелд'арандатұу ғана ͡б̊олды → // айақтап келгенде ^йел без^ініп кетті ^уөз^үнен → // ^йенді ^уорта жүзден қанша ͡қолмен шықты ͡б̊ілесің ба → // кеткенде қанша ͡қолы ͡б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ торғайдан бер'асқанда қанша қол қалды ͡кенесарының ↓ ///	↑ сондұқтам бір жерінд'әлгі ^йесеней айтад'ақылды гісі ͡б̊олмай шықты дейді → // негізгі тезійс сол ↓ ///↑міне сондұқтаң генесарының ͡ғозғалыс'айақтап келгенде→ // ^йелд'арандатұу ғана ͡б̊олдұ → // айақтап келгенде ^йел без^ініп кетті ^уөз^үнөн → // ^йенді ^уорта жүздөң ғанша ͡ғолмен шықты ͡б̊ілесің ба → // кеткенде қанша ͡ғолұ ͡б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ торғайдам бер'асқанда қанша ғол ғалды ͡генесарының ↓ ///	Сондықтан бір жерінде әлгі Есеней айтады: "Ақылды кісі болмай шықты" дейді. Негізгі тезис сол. Міне, сондықтан Кенесарының қозғалысы аяқтап келгенде елді арандату ғана болды, аяқтап келгенде ел безініп кетті өзінен. Енді орта жүзден қанша қолмен шықты, білесің бе? Кеткенде қанша қолы бар еді? Торғайдан бері асқанда қанша қол қалды Кенесарының?
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уосы тұсқа ͡келгенде → // ыыы дұулат келіп қос^ұлып ^йеді → // ^уосы ͡күнгі не ғой жамбыл ^уоблысы → // ^уосы ^уоблыстың астасқан жері ғой бержағы үш мың ͡кісі ^йеді → // ал сол соңғы нес^іне қалды ма дұулат → // қырғызб̊ен айқасұуына / дұулат қалған жоқ → // н'үшін қалмады → // кенесары мен наурызб̊ай келе сала вобшше қырғызға ͡б̊алаларын шаншып → // моласын қыйратып көргенсүздік істеді → // ал сол қазағың сені ͡қолдамай жатқанда ͡қырғызда не шарұуасы ͡б̊ар ↓ ///	↑^уосұ тұсқа ͡гелгенде → // ыыы дұулат келіп қос^ұлұп ^йеді → // ^уосұ ͡гүңгү не ғой жамбыл ^уоблұсұ → // ^уосұ ^уоблұстұң астасқан жері ғой бержағы 3 мың ͡гісі ^йеді → // ал сол соңғұ нес^іне қалды ма дұулат → // қырғызб̊ен айқасұуұна / дұулат қалған жоқ → // н'үшүн қалмады → // кенесары мен наурұзб̊ай геле сала вобшше қырғызға ͡б̊алаларын шаншып → // моласың ғыйратып көргөнсүздіг істеді → // ал сол ғазағың сені ͡ғолдамай жатқанда ͡ғырғызда не шарұуасы ͡б̊ар ↓ ///	Осы тұсқа келгенде дулат келіп қосылып еді. Осы күнгі, не ғой, Жамбыл облысы, осы облыстың астасқан жері ғой, бергі жағы 3 мың кісі еді. Ал сол соңғы несіне қалды ма дулат? Қырғызбен айқасуына дулат қалған жоқ. Не үшін қалмады? Кенесары мен Наурызбай келе сала вообще қырғызға балаларын шаншып, моласын қиратып, көргенсіздік істеді. Ал сол қазағың сені қолдамай жатқанда, қырғызда не шаруасы бар?
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ сон'айтш̆ ̆ы / мықты ͡б̊олсаң ^уөз ^йел^іңе хан болып ͡ал → // хан көтерді → // кенесарыны / белгілі ғой хан көтергені → // үш жүздің ат^ынан көтерді → // үш жүздің аты ͡б̊олғанда ^уол кезде ͡б̊елгіл'үш жүздің халқы ^йемес → // үш жүздің келген бійлері / болыстары → // солар ғой ^йенді көтеретұғын / тіпті тыныш ^уотырғанда д'әкеле алмайды → // соғыс жағдайында вот čолар хан көтерді → // соны ^йенді ͡б̊ійлеп ^уот^ұрұуға не жағдай бар → // бөлек хандық құрұуға не жағдай бар → // со кезде → // хандық мың сегіз жүз он тоғызыншы жылы жой^ұлады ғой → //	↑ сон'айтш̆ ̆ы / мықты ͡б̊олсаң ^уөз ^йел^іңе қам болұб̊ ͡ал → // хаң гөтөрдү → // кенесарыны / белгілі ғой хаң гөтөргөні → // үш шүздүң ат^ынаң гөтөрдү → // үш шүздүң аты ͡б̊олғанда ^уол гезде ͡б̊елгіл'үш жүздүң халқы ^йемес → // үш шүздүң ͡гелгем бійлері / болұстары → // солар ғой ^йенді гөтөрөтұғұн / тіпті тыныш ^уотұрғанда д'әкеле алмайды → // соғұш шағдайында вот čолар хаң гөтөрдү → // сонұ ^йенді ͡б̊ійлеп ^уот^ұрұуға не жағдай бар → // бөлөк хандық құрұуға не жағдай бар → // со гезде → // хандық мың сегіз жүз он тоғызыншы жылы жой^ұлады ғой → //	Соны айтшы, мықты болсаң, өз еліңе хан болып ал. Хан көтерді Кенесарыны, белгілі ғой хан көтергені, үш жүздің атынан көтерді. Үш жүздің аты болғанда, ол кезде белгілі үш жүздің халқы емес, үш жүздің келген билері, болыстары. Солар ғой енді көтеретұғын, тіпті тыныш отырғанда да әкеле алмайды. Соғыс жағдайында вот солар хан көтерді. Соны енді билеп отыруға не жағдай бар, бөлек хандық құруға не жағдай бар? Сол кезде хандық 1819 жылы жойылады ғой.
Ғабит Мүсірепов	▶	^үуәлій ^уөлгеннөн кейін → // ал ^йенді содан кейің құр ͡б̊осқа → // бет алды далаға → // жұртт'арандатұудың не шарұуасы ͡б̊ар → // не кедергісі ͡б̊ар → // вот менің көзқарасым ^уосы / кенесарыға түк дұшпандығым жоқ → // құдам да ^йемес → // достығым да жоқ / просто / мен мына ^уөз жәйларын білген адамдарды → // дұрыс түсінген деп ^уойлаймын → // сол дұрыс түсінген↓ ///	^үуәлій ^уөлгөннөн гейін → // ал ^йенді содан гейің ғұр ͡б̊осқа → // бет алды далаға → // жұртт'арандатұудұң не шарұуасы ͡б̊ар → // не гедергісі ͡б̊ар → // вот менің гөзқарасым ^уосұ / кенесарыға түк дұшпандығым жоқ → // құдам да ^йемес → // достұғұм да жоқ / просто / мен мына ^уөж жәйларым білген адамдарды → // дұрұс түсүңгөн деп ^уойлаймын → // сол дұрұс түсүңгөн ... ↓ ///	Уәли өлгеннен кейін, ал енді содан кейін құр босқа, бет алды далаға жұртты арандатудың не шаруасы бар, не кедергісі бар? Вот, менің көзқарасым – осы. Кенесарыға түк дұшпандығым жоқ, құдам да емес, достығым да жоқ. Просто мен мына өз жайларын білген адамдарды дұрыс түсінген деп ойлаймын, сол дұрыс түсінген...
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал бұл тұуралы → // кенесары тұуралы жалпы → // менің пік^ірім ^йертеден ^уөзі ^уос'ыңғайда болатұғын ↓ ///↑әрб̊ір ͡кезеңдерде → // ^уосы сыйақты ͡кенесарыға ͡қарсы ͡б̊олұу керек ↓ ///↑^уонда да / ыыы/ ұзыннан ійә көлденең ͡қысқадан ^уөшпенділік ^йемес / дұрыс ійстарійческій мағ^ынада ͡кенесары қазаққа пайда келтірмеген адам ↓ ///	↑ал бұл тұуралы → // кенесары тұуралы жалпы → // менің пік^ірім ^йертеден ^уөзү ^уос'ыңғайда болатұғұн ↓ ///↑әрб̊ір ͡гезеңдерде → // ^уосұ сыйақты ͡генесарыға ͡ғарсы ͡б̊олұу ͡герек ↓ ///↑^уонда да / ыыы/ ұзұннан ійә көлдөнөң ͡ғысқадан ^уөшпөндүлік ^йемес / дұрұс ыйстарыйческійй мағ^ынада ͡генесары қазаққа пайда гелтірмеген адам ↓ ///	Ал бұл туралы, Кенесары туралы жалпы менің пікірім ертеден өзі осы ыңғайда болатұғын. Әрбір кезеңдерде осы сияқты Кенесарыға қарсы болу керек. Онда да ұзыннан я көлденең, қысқадан өшпенділік емес, дұрыс исторический мағынада, Кенесары – қазаққа пайда келтірмеген адам.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑көп ͡адам қырылды ͡кенесарының сапарында → // неменені сақтап қалды ↓ ///↑ұр^ұлар ^йемес ͡бұл бастапқы кезд'айақты кезде ͡б̊өл^үуге ͡б̊ола ма ^йекен ↓ ///↑барлық істің нәтійжесінде ғой → // жақ̊сылық жамандығы ↓ ///	↑көб̊ ͡адам қырылды ͡генесарының сапарында → // неменені сақтап қалды ↓ ///↑ұр^ұлар ^йемес ͡пұл бастапқы гезд'айақты гезде ͡б̊өл^үугө ͡б̊ола ма ^йекен ↓ ///↑барлығ істің нәтійжесінде ғой → // жақ̊сылығ жамандығы ↓ ///	Көп адам қырылды Кенесарының сапарында. Неменені сақтап қалды? Ұрылар емес бұл, бастапқы кезде, аяқты кезде бөлуге бола ма екен? Барлық істің нәтижесінде ғой, жақсылық-жамандығы.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑нәтійжені көрүу ͡қыйын ^йемес ^уол заманда → // бұлар ͡кенесары тұқ^ұмы деген бұлар ^уоқыған тұқымдар түгел → // шыңғыс со кезде / білесіңдер аға сұлтан → // ^үуәлійдің үлкен баласы құб̊айдолла ^уөз^үміздің → // сосын мына → // жақын байанауылға келіп хандық құрады → // қытайменен қол алысып → // ( вандонгы) деген атақты қолыммен жасап бергенім жоқ құб̊айдоллаға → // жо ͡б̊ұл кезде → // бұл кездегі ͡кенесарының ͡қозғалысын қазақты қозғау деп ͡айтұуға ͡б̊олмайды → // қозғау жолы ͡б̊асқаша ͡қозғау ↓ ///	↑нәтійжені гөрүу ͡ғыйын ^йемес ^уол заманда → // бұлар ͡генесары тұқ^ұмұ дегем бұлар ^уоқұған тұқұмдар түгөл → // шыңғыс со гезде / білесіңдер аға сұлтан → // ^үуәлійдің үлкөм баласы ғұб̊айдолла ^уөз^үмүздің → // сосұн мына → // жақым байанауұлға геліп қандық құрады → // қытайменең ғол алысып → // ... ( вандоңгұ) деген атақты қолұммен жасап пергенім жоқ ғұб̊айдоллаға → // жо ͡б̊ұл гезде → // бұл гездегі ͡генесарының ͡ғозғалысың ғазақты қозғау деб̊ ͡айтұуға ͡б̊олмайды → // қозғау жолұ ͡б̊асқаша ͡ғозғау ↓ ///	Нәтижені көру қиын емес ол заманда. Бұлар – Кенесары тұқымы деген, бұлар – оқыған тұқымдар түгел. Шыңғыс сол кезде, білесіңдер, аға сұлтан. Уәлидің үлкен баласы Құбайдолла өзіміздің, сосын мына жақын Баянауылға келіп хандық құрады, Қытайменен қол алысып... (вандонгы) деген атақты қолыммен жасап бергенім жоқ Құбайдоллаға. Жоқ, бұл кезде, бұл кездегі Кенесарының қозғалысын қазақты қозғау деп айтуға болмайды, қозғау жолы – басқаша қозғау.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ қадірлі жолдастар → // азғана ^йескертүу ͡ керек боп тұр → // бірінші / саб̊̊ақ ͡деген мағ^ынада → / ұғынбауларыңызды сұраймын менің ͡келүуіме ↓ /// ↑ саб̊̊ақ менің бұрын істемеген ісім → // жән'үйретүу дегеннің ^уөзіне ^уонш'ыңғайым болмаған кіс^імін ↓ /// ↑мен сол қазақ̊ савет әдеб̊ійетінің ^уөм^үрінен біраз ^уойларменен / біраз ^уойларымды ^уортаға салып → // сон^ұмен пікір алысқан жөн ғой деп̊ солай ^уойланып келдім сіздерге ↓ ///	↑ қәдірлі жолдастар → // азғана ^йескертүу ͡ герек боп тұр → // бірінші / саб̊ағ ͡деген мағ^ынада ұғұмбауларыңызды сұраймын менің ͡ гелүуүмө ↓ /// ↑ саб̊ағ менің бұрұн істемеген ісім → // жән'үйрөтүу дегеннің ^уөзүнө ^уонш'ыңғайым болмағаң ͡ гісімін ↓ /// ↑ мен сол ғазақ̊ савет әдеб̊ійетінің ^уөм^үрүнем біраз ^уойларменен → / біраз ^уойларымды ^уортаға салып → // сон^ұмем пікір алысқан жөн ғой деп̊ солай ^уойланып келдім сіздерге ↓ ///	Қадірлі жолдастар! Аз ғана ескерту керек боп тұр. Бірінші, сабақ деген мағынада ұғынбауларыңызды сұраймын. Менің келуіме... Сабақ – менің бұрын істемеген ісім және үйрету дегеннің өзіне онша ыңғайым болмаған кісімін. Мен сол қазақ совет әдебиетінің өмірінен біраз ойлар менен біраз ойларымды ортаға салып, сонымен пікір алысқан жөн ғой деп, біраз ойланып келдім сіздерге.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ мен әс^іресе / ^уосы күні ͡б̊ылай кішкене қыздырыңқырап жүрген → / кішкене → // іште ͡б̊ір ^уөк^үніштер наразылықтар тұудырып жүрген нәрселерім бар → // солард'айтұуға келдім ↓ /// ↑ ^уол / біздің ͡қазақ̊ савет әдеб̊ійетінің ^уөсіп → // ^уөркендеу жолындағы жақ̊сылы жаманды → // ^уөнегелі / ^уөнегесіз тәж^ірійб̊елері → // жәна / бұрынғы ͡б̊ұдан бір ^уотыз жыл бұрынғы жайларымызб̊ен салыстырғанда → // н'аңғарамыз нені сез^інеміз → // әс^іресе / түзетүуге ^уөзгертүуге керекті нелер ͡б̊ар сол жәйында сөз алысқым ͡келеді ↓ ///	↑мен әс^іресе / ^уосұ гүнү ͡б̊ылай гішкене қыздырыңқыраб̊ жүргөн → / кішкене → // іште ͡б̊ір ^уөк^үнүштер наразылықтар тұудұрұб̊ жүргөн нәрселерім бар → // солард'айтұуға гелдім ↓ /// ↑ ^уол / біздің ͡ғазақ̊-савет әдеб̊ійетінің ^уөсүп → // ^уөркөндөу жолұндағы жақ̊сылы жаманды → // ^уөнөгөлі / ^уөнөгөсіз тәж^ірійб̊елері → // жәна / бұрұңғұ ͡б̊ұдам бір ^уотұж жыл бұрұңғұ жайларымызб̊ен салыстырғанда → // н'аңғарамыз нені сез^інеміз → // әс^іресе / түзөтүугө ^уөзгөртүугө керекті нелер ͡б̊ар сол жәйнда сөз алысқым ͡геледі ↓ ///	Мен, әсіресе, осы күні бір кішкене қыздырыңқырап жүрген, кішкене іште бір өкініштер, наразылықтар тудырып жүрген нәрселерім бар. Соларды айтуға келдім. Ол – біздің қазақ-совет әдебиетінің өсіп-өркендеу жолындағы жақсылы-жаманды, өнегелі-өнегесіз тәжірибелері. Және бұрынғы, бұдан бір отыз жыл бұрынғы жайларымызбен салыстырғанда не аңғарамыз? Нені сезінеміз? Әсіресе, түзетуге, өзгертуге керекті нелер бар? Cол жайында сөз алысқым келеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ мен мың тоғыз жүз жыйырма тоғызыншы жылы қазақтың ͡ қатарын'алындым ↓ /// ↑ соның алдында менің → // тұулаған толқында деген бірінші повесім шыққан → // сонан соң азды → / көпті ͡б̊асқа жанрларда жазып жүрген кезім ^йед → // сол жыйырма тоғызыншы жылдан бері қарай ^уосы қазағстан жаз^ұушыларының ͡қатарындамын деп ^уойлаймын ↓ ///	↑ мен мың тоғұжжыл жыйырма тоғызыншы жылы қазақтың ͡ғатарын'алындым ↓ /// ↑ сонұң алдында менің → // тұулаған толқұнда дегем бірінші повесім шыққан → // сонансоң азды → / көптү ͡б̊асқа жанрларда жазыб̊ жүргөң гезім ^йед → // сол жыйырма тоғызыншы жылдам бер ғарай ^уосұ ғазағстан жаз^ұушұларының ͡ғатарындамын деп ^уойлаймын ↓ ///	Мен 1929 жылы қазақтың қатарына алындым. Соның алдында менің "Тулаған толқында" деген бірінші повесім шыққан. Сонан соң азды-көпті басқа жанрларда жазып жүрген кезім еді. Сол 29 жылдан бері қарай Қазақстан жазушыларының қатарындамын деп ойлаймын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ қазақ болды ^уотыз төртінші жылға дейін → // ^уотыз төртінші жылы савет әдеб̊ійетінің ұйм'ашылды → // солардың бәрінде де → // қазақ̊ савет әдеб̊ійатінің ͡қозғалысына ^уортақ жауапты жәйда жүріп келе жатырмын ↓ /// ↑маған → / мені ͡қазаққ'алғанда → // қазақтың бійлетіне қол қойып берген кісі тайыр жароков болатын → // йағн'асқар → / тайыр → / әб̊ділдалар ыыы менен бұрын қазақтың ͡қатарында ^йекен → // мен шет^іректе жүріп кеш^ірек кірдім ↓ ///	↑ қазақ полдұ ^уотұз төртінші жылға дейін → // ^уотұз төртінші жылы савет әдеб̊ійетінің ұйм'ашылды → // солардың бәрінде де → // қазақ̊ савет әдеб̊ійатінің ͡ғозғалысына ^уортағ жауапты жәйда жүрүп келе жатырмын ↓ /// ↑маған → / мені ͡ғазаққ'алғанда → // қазақтың бійлетіне қол ғойұп пергең гісі тайыр жароков болатын → // йағн'асқар → / тайыр → / әб̊ділдалар ыыы менем бұрұң ғазақтың ͡ғатарында ^йекен → // мен шет^іректе жүрүп кеш^ірек кірдім ↓ ///	Қазақ болды 34 жылға дейін. 34 жылы совет әдебиетінің ұйымы ашылды. Солардың бәрінде де қазақ совет әдебиетінің қозғалысына ортақ жауапты жайда жүріп келе жатырмын. Маған мені қазаққа алғанда, қазақтың билетіне қол қойып берген кісі Тайыр Жароков болатын. Яғни Асқар, Тайыр, Әбділдалар менен бұрын қазақтың қатарында екен. Мен шетіректе жүріп, кешірек кірдім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ ^уол дак^ұументім құдай сақтап ^үуөзі ͡б̊ір ͡кітәптың арасында ͡қалған екен ↓ /// ↑алдыңғы жылы москвадағы ^іревалйұусійа мүузейн'алып кетті ↓ /// ↑^ұуот менің бірінші ͡қадамым сол → // кезінде мен → / ^үуөзім ^үуөзім бақытт'адам екемін деп қараймын ↓ /// ↑үйткені менің алдымдағ'алыптар тоб̊^ұның → // жаз^ұушылық → / азаматтық → / адамгершілік → / қоғамдық → / дәстүрлерін ^үуөнегелерін көрдім ↓ ///	↑ ^уол дак^ұумөнтүм құдай сақтап ^үуөзү ͡б̊ір ͡гітәптың арасында ͡ғалған йекен ↓ /// ↑алдыңғы жылы москвадағы ^іревалйұусыйа мүузөйн'алып кетті ↓ /// ↑^ұуот менің бірінші ͡ғадамым сол → // кезінде мен → / ^үуөзүм ^үуөзүм бақытт'адам йекемін деп қараймын ↓ /// ↑үйткөнү менің алдымдағ'алыптар тоб̊^ұнұң → // жаз^ұушұлұқ → / азаматтық → / адамгершілік → / қоғамдық → / дәстүрлөрүн ^үуөнөгөлөрүң гөрдүм ↓ ///	Ол документім, Құдай сақтап, өзі бір кітаптың арасында қалған екен. Алдыңғы жылы Москвадағы революция музейіне алып кетті. Вот, менің бірінші қадамым – сол. Кезінде мен өзіме-өзім "бақытты адам екенмін" деп қараймын, өйткені менің алдымдағы алыптар тобының жазушылық, азаматтық, адамгершілік, қоғамдық дәстүрлерін, өнегелерін көрдім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ солардың жақ̊сы ^уөнегелерін үйренүуге → // бой^ұма жыйнауға тырыстым ↓ /// ↑ ^уол мен үшін бір қымбат қор ͡ б̊олып қалған сыйақт'ана ^уосы күнге дейін ↓ /// ↑ мен алыптар тоб̊ы деп̊ сәкен → // бейімбет → // ілійас → // мұхтар → // сәб̊ійт ^уосылард'алыптар тоб̊ы деп̊ санаймын ↓ ///	↑солардың жақ̊сы ^уөнөгөлерін үйрөнүугө → // бой^ұма жыйнауға тырыстым ↓ /// ↑^уол мен үшүм бір ғымбат қор ͡б̊олұп қалған сыйақт'ана ^уосұ гүңгө дейін ↓ ///↑мен алыптар тоб̊ұ деп̊ сәкен → / бейімбет → / ілійас → / мұхтар → / сәб̊ійт ^уосұлард'алыптар тоб̊ұ деп̊ санаймын ↓ ///	Солардың жақсы өнегелерін үйренуге, бойыма жинауға тырыстым. Ол мен үшін бір қымбат қор болып қалған сияқты, ана, осы күнге дейін. Мен "алыптар тобы" деп Сәкен, Бейімбет, Ілияс, Мұхтар, Сәбит – осыларды "алыптар тобы" деп санаймын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уос^ұлар ͡б̊ір мезгілд'әдеб̊ійат майданынан шыққан әр жерде ͡б̊олса д'әрғайсы → // ^іревалйүусійағ'үн қосқан → // ^іревалйүусійамен бірге ͡көтерілген → // сол кездегі ^йең алғашқ̊'үлкен тоб̊^ұмыз → // ^уөзі ͡б̊ір^інен бірі ^уөткен атақты жаз^ұушылар → // ^уойшылдар солардың мен енді шәкіртімін ↓ ///	↑^уос^ұлар ͡б̊ір мезгілд'әдеб̊ійат майданынан шыққан әр жерде ͡б̊олса д'әрғайсы → // ^іревалйүусүйағ'үн қосқан → // ^іревалйүусүйамем бірге ͡гөтөрүлген → // сол гездегі ^йең алғашқ̊'үлкөн тоб̊^ұмұз → // ^уөзү ͡б̊ір^інем бірі ^уөткөн атақты жаз^ұушұлар → // ^уойшұлдар солардың мен енді шәкіртімін ↓ ///	Осылар бір мезгілде әдебиет майданынан шыққан. Әр жерде болса да, әрқайсысы – революцияға үн қосқан, революциямен бірге көтерілген, сол кездегі ең алғашқы үлкен тобымыз, өзі бірінен-бірі өткен атақты жазушылар, ойшылдар. Солардың мен енді – шәкіртімін.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑қазақ әдеб̊ійатінің ұл'атасы менімш'аб̊ай → // сомен бірге →/ қазақ̊ совет әдеб̊ійатінің әкелері → // үлкен-үлкен ^ыраман жазған → // паемалар жазған → // драматұургійа жазған → // әдеб̊ійат деген мәселесінің ͡қай саласына ͡б̊олсада → // түгел қат^ынасып → // толық қат^ынасып ^уос'үлкен топ → // біздің бір дәуірдің → // бүкіл адым → / бүкіл бет алысын → // біржола мықтап белгілеп кеткен сыйақты ͡б̊олады ↓ ///	↑қазағ әдеб̊ійатінің ұл'атасы менімш'аб̊ай → // сомем бірге →/ қазақ̊ совет әдеб̊ійатінің әкелері → // үлкөн-үлкөн ^ыраман жазған → // паемалар жазған → // драматұургыйа жазған → // әдеб̊ійат деген мәселесінің ͡ғай саласына ͡б̊олсада → // түгөл ғат^ынасып → // толұқ қат^ынасып ^уос'үлкөн топ → // біздің бір дәуүрдүң → // бүкүл адым → / бүкүл бет алысын → // біржола мықтап пелгілеп кеткен сыйақты ͡б̊олады ↓ ///	Қазақ әдебиетінің ұлы атасы – меніңше, Абай. Сонымен бірге қазақ совет әдебиетінің әкелері үлкен-үлкен роман жазған, поэмалар жазған, драматургия жазған. Әдебиет деген мәселесінің қай саласына болса да түгел қатынасып, толық қатынасып, осы үлкен топ біздің бір дәуірдің бүкіл адым, бүкіл бет алысын біржола мықтап белгілеп кеткен сияқты болады.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑күні ͡б̊үгінге дейін → / біздің сол үлкен топтың → // алыптар тоб̊^ұның → // жазған ^ұромандарынан әр'асып кеткеніміз шамалы → // сол үлкен топтың жазған поемаларынан аттап ^уөтіп кетіп ^уодан жоғары ͡көтерілгеніміз шамалы → // әлі жеталмай келе жатырмыз ↓ ///↑^уол бійіктерге жетү'үшін әлі де ͡б̊ірәз ^уөрмелеу керек̊ сыйақты → // менің бірінш'ұғынғаным ^уосы ↓ ///	↑күнү ͡б̊үгүңгө дейін → / біздің сол үлкөн топтұң → // алыптар тоб̊^ұнұң → // жазған ^ұромандарынан әр'асып кеткеніміш шамалы → // сол үлкөн топтұң жазғам поемаларынан аттап ^уөтүп кетіп ^уодан жоғары ͡гөтөрүлгеніміш шамалы → // әлі жеталмай геле жатырмыз ↓ ///↑^уол бійіктерге жетү'үшүн әлі де ͡б̊ірәз ^уөрмөлөу герек̊ сыйақты → // менім бірінш'ұғұңғаным ^уосұ ↓ ///	Күні бүгінгі дейін біздің сол үлкен топтың, алыптар тобының жазған романдарынан әрі асып кеткеніміз шамалы. Сол үлкен топтың жазған поэмаларынан аттап өтіп кетіп, одан жоғары көтерілгеніміз шамалы, әлі жете алмай келе жатырмыз. Ол биіктерге жету үшін әлі де біраз өрмелеу керек сияқты. Менің бірінші ұғынғаным – осы.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑кейде тереңдік жағ^ынан → // кейде ͡көркемдік жағ^ынан ^уолқы соғып ^уот^ұрамыз → // ^уөздеріңізге мәлім → // тар жол тайғақ кешүу → // ^йенді ^йешкім жаз'алмайтын ^йеңбек ↓ ///↑^уол нес^іменен қымбат → // ^уол сол ^іревалйұусійа ͡кезіндегі → // ^іревалйұусійаның алдындағы қазақ халқының іш^іне ͡кірген тап тартысының → // әртүрлі партійалардың бағытын бізге ͡б̊із үшін → // анықтап дәлелдеп берген кітәп ↓ ///	↑кейде тереңдіг жағ^ынан → // кейде ͡гөркөмдүг жағ^ынан ^уолқұ соғұп ^уот^ұрамыз → // ^уөздөрүңізге мәлім → // тар жол тайғақ кешүу → // ^йенді ^йешкім жаз'алмайтын ^йеңбек ↓ ///↑^уол нес^іменең ғымбат → // ^уол сол ^іревалйұусыйа ͡гезіндегі → // ^іревалйұусыйаның алдындағы қазақ халқының іш^іне ͡гірген тап тартысының → // әртүрлү партыйалардың бағытым бізге ͡б̊із үшүн → // анықтап дәлелдеп пергең гітәп ↓ ///	Кейде тереңдік жағынан, кейде көркемдік жағынан олқы соғып отырамыз. Өздеріңізге мәлім "Тар жол, тайғақ кешу" – енді ешкім жаза алмайтын еңбек. Ол несіменен қымбат? Ол – сол революция кезіндегі, революцияның алдындағы қазақ халқының ішіне кірген тап тартысының, әртүрлі партиялардың бағытын бізге, біз үшін анықтап, дәлелдеп берген кітап.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ мен → / тар жол тайғақ кеш^үуді → / ^йешүуақытта ^ыраман деп̊ санаған ^йемеспін → // ^уоның ішінде ^ырамандық жәйларда ͡б̊ар → // ^уоның ішінде жұурналійстік жәйларда ͡б̊ар → // ^уочерктік әртүрлі стійлде → // бірақ̊ сол кітәппен → // сол матерійалдарменен біз ^уосы күнгі ^йенді ͡қайтып ^йешқ̊айсымыз жаз'алмас ^йедік ↓ ///	↑ мен → / тар жол тайғақ кеш^үудү → / ^йешүуақытта ^ыраман деп̊ санаған ^йемеспін → // ^уонұң ішінде ^ырамандығ жәйларда ͡б̊ар → // ^уонұң ішінде жұурналыйстіг жәйларда ͡б̊ар → // ^уочерктіг әртүрлү стійлде → // бірәқ̊ сол гітәппен → // сол матерійалдарменем біз ^уосұ гүңгө ^йенді ͡ғайтып ^йешқ̊айсымыж жаз'алмас ^йедік ↓ ///	Мен "Тар жол, тайғақ кешуді" еш уақытта роман деп санаған емеспін. Оның ішінде романдық жайлар да бар, оның ішінде журналистік жайлар да бар, очерктік әртүрлі стиль де. Бірақ сол кітаппен, сол материалдарменен біз осы күнгі енді қайтып ешқайсымыз жаза алмас едік.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑міне сәкен сейф^ұулійннің біздің әдеб̊ійатке ͡б̊ірінші ͡қосқан ірі ^йеңбегі сол ↓ ///↑аб̊ай ^ыраманы / бұрынғы соңғылар ͡б̊әр^іміздің әлі ͡құшағымызға сый'алмай келе жатқан ^ыраман → // ^йепапейа деп ^уоны жәй айтқан жоқ → // ^уол бүкіл қазақ халқының → // тек кана ͡қазақ халқының ^йемес үлкен бір дәуірдің бейнесін көрсететін ^ыраман ↓ /// ↑ бұл мұхтардың ͡қаламынан тұуған шығарма ↓ ///	↑міне сәкен сейф^ұулыйннің біздің әдеб̊ійатке ͡б̊ірінші ͡ғосқан ірі ^йеңбегі сол ↓ ///↑аб̊ай ^ыраманы / бұрұңғұ соңғұлар ͡б̊әр^іміздің әлі ͡ғұшағымызға сый'алмай келе жатқан ^ыраман → // ^йепапейә деп ^уонұ жәй айтқан жоқ → // ^уол бүкүл ғазақ халқының → // тек кана ͡ғазақ халқының ^йемес үлкөм бір дәуүрдүң бейнесің гөрсөтөтін ^ыраман ↓ /// ↑ бұл мұхтардың ͡ғаламынан тұуған шығарма ↓ ///	Міне, Сәкен Сейфулиннің біздің әдебиетке бірінші қосқан ірі еңбегі – сол. "Абай романы – бұрынғы соңғылар бәріміздің әлі құшағымызға сыя алмай келе жатқан роман-эпопея" деп, оны жай айтқан жоқ. Ол – бүкіл қазақ халқының, тек қазақ халқының емес, үлкен бір дәуірдің бейнесін көрсететін роман. Бұл – Мұхтардың қаламынан туған шығарма.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑күй күйші құлагер / ійә / іл^ійастың шығармасы → // алыптардан кейін ^у^уосы күнгі ақындарымыздың әлі күнге көтере алмай келе жатқан бійігі шыға алмай келе жатқан шыңы деп ^у^уойлайм ↓ ///↑адасқандар қазақ̊ савет ^ы^ыраманының бірінші тұуындысы → // сәб̊̊ійттің ^ы^ыраманы ↓ /// ↑бұл дәрежеге ͡б̊іздің празаиктер жетті ↓ ///	↑күй гүйшү құлагер / ійә / іл^ійастың шығармасы → // алыптардан гейін ^у^уосұ гүңг'ақындарымыздың әлі гүңгө көтөр'алмай геле жатқам бійігі шығ'алмай геле жатқан шыңы деп ^у^уойлайм ↓ ///↑адасқандар ғазақ̊ савет ^ы^ыраманының бірінші тұуұндұсұ → // сәб̊̊ійттің ^ы^ыраманы ↓ /// ↑бұл дәрежеге ͡б̊іздің празаиктер жетті ↓ ///	"Күй", "Күйші", "Құлагер"– иә, Ілиястың шығармасы. Алыптардан кейін осы күнгі ақындарымыздың әлі күнге көтере алмай келе жатқан биігі, шыға алмай келе жатқан шыңы деп ойлаймын. "Адасқандар" – қазақ совет романының бірінші туындысы, Сәбиттің романы. Бұл дәрежеге біздің прозаиктер жетті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑шұға ͡б̊ұдан алпыс жыл бұрын жазылған қазақ прозасының төл͡ басы → // ^уосы шығармалар ͡б̊ір^іне ͡б̊ір' жалғаса → // бір^іне ͡б̊ірі сүйене ^уот^ұрып → // бүгінгі ^йедәуір ͡көтерілген қазақ прозасының нег^ізі → // кірпіші деп ^уойлаймын ↓ ///↑^уос'алыптарымыздың жан жақты ^йеңбектеріне негізделіп ^уот^ұрып → // қазақ̊стан мемлекеттік тұуын көтергеннен кейін бірер жылдың ішінде ͡б̊аспасөз құрылды ↓ ///	↑шұға ͡б̊ұдан алпыш жыл бұрұн жазылғаң ғазақ прозасының төл͡ басы → // ^уосұ шығармалар ͡б̊ір^іне ͡б̊ір' жалғаса → // бір^іне ͡б̊ірі сүйөнө ^уот^ұрұп → // бүгүңгү ^йедәуүр ͡гөтөрүлгең ғазақ прозасының нег^ізі → // кірпіші деп ^уойлаймын ↓ ///↑^уос'алыптарымыздың жан жақты ^йеңбектеріне негізделіп ^уот^ұрұп → // қазақ̊стан мемлекеттік тұуұң гөтөргөннен гейім бірер жылдың ішінде ͡б̊аспасөз ғұрұлдұ ↓ ///	"Шұға" – бұдан 60 жыл бұрын жазылған қазақ прозасының төлбасы. Осы шығармалар – біріне-бірі жалғаса, біріне-бірі сүйене отырып, бүгінгі едәуір көтерілген қазақ прозасының негізі, кірпіші деп ойлаймын. Осы алыптарымыздың жан-жақты еңбектеріне негізделіп отырып, Қазақстан мемлекеттік туын көтергеннен кейін, бірер жылдың ішінде баспасөз құрылды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал баспасөз құрылұу деген қай ^йелде ͡б̊олса да → // бұл мәденійаттың үлкен бір ^уошағы → // жаңа ͡б̊үгін ^йел болсаң ^йертең ғана ͡құрала салатын ^уорын ^йемес ↓ ///↑бес жылдан кейін қазақ̊станның драмалық театры құрылды → // бұл да ^йең алдыменен сол алыптардың ^йеңбегіне сүйеніп құрылған болатұғын ↓ ///↑кейін ^уон үш жылдан кейін ^уотара ͡құрылды жаз^ұушылар ұй^ұмы ͡б̊олды ^уодан гөрі ^йертерек құралды → // дегенмен ^уос'істердің бәріндеде ^йең͡ алдымен мен сол бес алты адам алыптар тоб̊^ұның ^йеңбегін алдымен атай кеткім ͡келеді ↓ ///	↑ал баспасөз ғұрұлұу дегең ғай ^йелде ͡б̊олса да → // бұл мәденыйаттың үлкөм бір ^уошағы → // жаңа ͡б̊үгүн ^йел болсаң ^йертең ғана ͡ғұрала салатын ^уорұн ^йемес ↓ ///↑беш шылдан гейің ғазақ̊станның драмалық театры ғұрұлдұ → // бұл да ^йең алдыменен сол алыптардың ^йеңбегіне сүйөнүп құрұлғам болатұғұн ↓ ///↑кейін ^уон үш шылдан гейін ^уотара ͡ғұрұлдұ жаз^ұушұлар ұй^ұмұ ͡б̊олдұ ^уодан гөрү ^йертерек құралды → // дегеммен ^уос'істердің бәріндеде ^йең͡ алдымен мен сол бес алты адам алыптар тоб̊^ұнұң ^йеңбегін алдымен атай геткім ͡геледі ↓ ///	Ал баспасөз құрылу деген, қай елде болса да, бұл – мәдениеттің үлкен бір ошағы. Жаңа бүгін ел болсаң, ертең ғана құрала салатын орын емес. Бес жылдан кейін Қазақстанның драмалық театры құрылды. Бұл да, ең алдыменен, сол алыптардың еңбегіне сүйеніп құрылған болатұғын. Кейін он үш жылдан кейін отара құрылды. Жазушылар ұйымы болды. Одан гөрі ертерек құралды, дегенмен осы істердің бәрінде де, ең алдымен, мен сол 5-6 адам, алыптар тобының еңбегін алдымен атай кеткім келеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бұл топ ^уөмір тіршілігімен біржола ͡қоштасқ̊анша ͡қол^ұнан қаламы түспеген → // әдеб̊ійатіміздің ͡қай саласын болсада жоғары ͡б̊ійікке ͡көтеріп берген алыптар тоб̊ы деймін ↓ /// ↑сондықтан діймаш ахметовійч маған батырлық ͡белгісін наградтарын тап̊сырғанда мен былай деп͡ ^йедім ↓ ///	↑бұл топ ^уөмүр тіршілігімем біржола ͡ғошташқ̊анша ͡ғол^ұнаң ғаламы түспөгөн → // әдеб̊ійатіміздің ͡ғай саласым болсада жоғары ͡б̊ійікке ͡гөтөрүп перген алыптар тоб̊ұ деймін ↓ /// ↑сондұқтан дыймаш ахметовұйч мағам батырлық ͡пелгісін наградтарын тап̊сырғанда мем былай деп͡ ^йедім ↓ ///	Бұл топ өмір тіршілігімен біржола қоштасқанша қолынан қаламы түспеген. Әдебиетіміздің қай саласын болса да жоғары биікке көтеріп берген – "алыптар тобы" деймін. Сондықтан Димаш Ахметович маған батырлық белгісін, наградтарын тапсырғанда мен былай деп едім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сон'айта кетейін → // казахский народ выдвыйнұул маг^ұучыйе ͡кұучков пійсателей певсов ^іревалйұусій атсов казахской бальшой прозы бальшой поэзій и драматұургійй / ійа прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^уат их ійменей / деген ^йем ↓ ///↑^уосыған байланысты тағы ͡б̊ір ^уойымд'айта кетейін → // ^уос'алыптар тоб̊^ұның іш^інара ^уорындарын ауыстырайық ͡деушілер ͡б̊ар ͡көр^үнед ↓ ///	↑сон'айта кетейін → // казахскйй народ выдвыйнұул маг^ұучыйе ͡гұучков пыйсателей певсов ^іревалйұусйй атсов казахской бальшой прозы бальшой поэзій и драматұургій / я прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^уат их ійменей / деген ^йем ↓ ///↑^уосұғам байланысты тағы ͡б̊ір ^уойұмд'айта гетейін → // ^уос'алыптар тоб̊^ұнұң іш^інара ^уорұндарын ауұстұрайығ ͡деушүлөр ͡б̊ар ͡гөр^үнөд ↓ ///	Соны айта кетейін: "Казахский народ выдвинул могучие кучков писателей, певцов революций, отцов казахских большой прозы, большой поэзий и драматургий. Я принимаю высокую награду от их именей" деген едім. Осыған байланысты тағы бір ойымды айта кетейін. Осы алыптар тобының ішінара орындарын ауыстырайық деушілер бар көрінеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑басында сәкен тұрмасын дейтін көр^үнед → // ^уоның не керегі ͡б̊арын мен түсіне алмаймын → // ^уорын ауыстырұудың діймін ғой → // партійамыз / үкіметіміз солай қаб̊ылдады ↓ ///↑сәкен ^іревалйұусійонер ақын → // ^іревалйұусійа салдаты → // жасасын савет дегенді ͡б̊ірінші ͡б̊олып ͡айтқан жырлаған ақын ↓ //	↑басында сәкен тұрмасын дейтің гөр^үнөд → // ^уонұң не герегі ͡б̊арын мен түсүне алмаймын → // ^уорұн ауұстұрұудұң діймін ғой → // партыйамыз / үкүмөтүміс солай ғаб̊ылдады ↓ ///↑сәкен ^іревалйұусыйонер ақын → // ^іревалйұусыйа салдаты → // жасасын савет дегенді ͡б̊ірінші ͡б̊олұб̊ ͡айтқан жырлаған ақын ↓ //	"Басында Сәкен тұрмасын" дейтін көрінеді. Оның не керегі барын мен түсіне алмаймын. Орын ауыстырудың деймін ғой. Партиямыз, үкіметіміз солай қабылдады. Сәкен – революционер ақын, революция солдаты, "жасасын совет" дегенді бірінші болып айтқан, жырлаған ақын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бір ғалымсымақ қазақ қандары петка деген ^уорыстан басталад деп̊ сайасый саудагерлік істегені ^йесімде ↓ ///↑ійә / хандардың атасы петка ме ͡б̊асқа ма ғылымға ͡керегі шамалы ғой → // ійә ͡б̊ірақ аткрытійа ^іретінде соны ͡кәдімгідей жәр'ыйалады → // мына → // үлкен тоб̊^ұмыздың / маг^ұучыйй кұучкамыздың ішіндегі төрт бес адамның ^уорнын ауыстырайығқ дійтіндердікі д'арзан сауданың → // арзан саудаға ͡б̊арып̊ соға ма деп қорқамын ↓ ///	↑бір ғалымсымақ қазақ қандары петка деген ^уорұстам басталад деп̊ сайасый саудагерліг істегені ^йесімде ↓ ///↑ійә / хандардың атасы петка ме ͡б̊асқа ма ғылымға ͡герегі шамалы ғой → // ійә ͡б̊ірәғ аткрытыйа ^іретінде сонұ ͡гәдімгідей жәр'ыйалады → // мына → // үлкөн тоб̊^ұмұздың / маг^ұучыйй гұучкамыздың ішіндегі төрт бес адамның ^уорнұн ауұстұрайығ ͡дійтіндердікі д'арзан сауданың → // арзан саудаға ͡б̊арып̊ соға ма деп қорқамын ↓ ///	Бір ғалымсымақ: "Қазақ хандары Петка деген орыстан басталады" деп, саяси саудагерлік істегені есімде. Иә, хандардың атасы Петка ма, басқа ма, ғылымға керегі шамалы ғой. Иә, бірақ открытия ретінде соны кәдімгідей жариялады. Мына үлкен тобымыздың, могучий кучкамыздың ішіндегі 4-5 адамның орнын ауыстырайық дейтіндердікі де арзан сауданың арзан саудаға барып соға ма деп қорқамын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑әңгім'аталұуындама ^йекен / жаз^ұушының ^уөз ^уорны ^уөзі көтерілген бійігінде ͡б̊олад → // ^уодан ^уоны жоғары да төменде түср'алмайсыз ↓ ///↑сәкен бірінші ͡б̊олып ^іревалйұусійаны жырлаған ақын → // сәкен бас ͡болып қазақ̊ савет ͡жаз^ұушыларын ұйымдасұуын басқарған ақын ↓ ///	↑әңгім'аталұуұндама ^йекен / жаз^ұушұнұң ^уөз ^уорнұ ^уөзү көтөрүлгем бійігінде ͡б̊олад → // ^уодан ^уонұ жоғары да төмөндө түср'алмайсыз ↓ ///↑сәкем бірінші ͡б̊олұп ^іревалйұусыйаны жырлаған ақын → // сәкем бас ͡полұп қазақ̊ савет ͡шаз^ұушұларын ұйұмдасұуұм басқарған ақын ↓ ///	Әңгіме аталуында ма екен? Жазушының өз орны өзі көтерілген биігінде болады. Одан оны жоғары да, төмен де түсе алмайсыз. Сәкен – бірінші болып революцияны жырлаған ақын. Сәкен – бас болып қазақ совет жазушыларының ұйымдасуын басқарған ақын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑асқар әб̊ділдә тайыр ғалій ғаб̊ійден мен тағы ͡б̊ірталай жастар сол сәкеннен тартқан әдеб̊ійат қайраткерлері ^йедік → // жас қайраткерлер ^йедік → // ^уонша ͡қараб̊айыр ͡б̊олып̊ шыққан жоқпыз ғой дейм ↓ /// ↑сон^ұмен бірге жазық̊сыз жазағ'ұш^ұраған ақын → // ^йенді ^уоның ақ^ыретін жұлмалай берүу ͡кімге ^ылайық → // қай ^йелде ͡көргенділік болып көр^үнед ↓ ///	↑асқар әб̊ділдә тайыр ғалый ғаб̊ыйден мен тағы ͡б̊ірталай жастар сол сәкеннен тартқан әдеб̊ійат қайраткерлері ^йедік → // жас қайраткерлер ^йедік → // ^уонша ͡ғараб̊айыр ͡б̊олұп̊ шыққан жоқпұз ғой дейм ↓ /// ↑сон^ұмем бірге жазық̊сыж жазағ'ұш^ұраған ақын → // ^йенді ^уонұң ақ^ыретін жұлмалай берүу ͡гімге ^ылайық → // қай ^йелде ͡гөргөндүлік болұп көр^үнөд ↓ ///	Асқар, Әбділдә, Тайыр, Ғали, Ғабиден, тағы бірталай жастар – сол Сәкеннен тартқан әдебиет қайраткерлері едік, жас қайраткерлер едік. Онша қарабайыр болып шыққан жоқпыз ғой деймін. Сонымен бірге жазықсыз жазаға ұшыраған ақын, енді оның ақыретін жұлмалай беру кімге лайық? Қай елде көргенділік болып көрінеді?
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен бұл топты тұтас атай келе → // бәрін қаз қатар қойған ^йемеспін → // бірлі жарым жазғанымнан ^уол көрінүуге керекті → // әрғайсының ͡көтеріл'алған бійіктерін → // ^уөз^үне ͡б̊ерген дұрыс қой дейм ↓ /// ↑маған сол алыптар тоб̊^ұның дәстүрлер'ұнайтұғын ^йед → // кейд'айқасұу шайқасұулары ͡б̊ола тұрса да → // шығармаға келгенде ͡б̊ірге құуанып → // бірге ^іренжійтін ^йед ↓ ///	↑мем бұл топтұ тұтас атай геле → // бәрің ғаз ғатар ғойған ^йемеспін → // бірлі жарым жазғанымнан ^уол гөрүнүугө геректі → // әрғайсының ͡гөтөрүл'алған бійіктерін → // ^уөз^үнө ͡б̊ерген дұрұс қой дейм ↓ /// ↑маған сол алыптар тоб̊^ұнұң дәстүрлөр'ұнайтұғұн ^йед → // кейд'айқасұу шайқасұулары ͡б̊ола тұрса да → // шығармаға гелгенде ͡б̊ірге ғұуанып → // бірге ^іренжійтін ^йед ↓ ///	Мен бұл топты тұтас атай келе, бәрін қаз-қатар қойған емеспін. Бірлі-жарым жазғанымнан ол көрінуге керекті. Әрқайсының көтеріле алған биіктерін өзіне берген дұрыс қой деймін. Маған сол алыптар тобының дәстүрлері ұнайтұғын еді. Кейде айқасу-шайқасулары бола тұрса да, шығармаға келгенде бірге қуанып, бірге ренжитін еді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑шалғайласұу ͡көб̊^үн'ійдейалық // творчестволық таластардан тұуатын↓ ///↑кейде ͡күншілдік̊ сыйақты //ұсақ мінездерден де тұуатын↓ /// ↑солай бола тұрса да// шығарм'үстінде жанашырлық мінездер ылғый жеңіп ^уотырұушы ^йеді↓ /// ↑біраз мысалдар ͡келтірейін↓ /// ↑мен тұулаған толқында дейтін ^йең бірінші шығармамның жазылұуына → //бейімбеттің ͡қалай жан сал'араласқанын талай ^ірет ͡жаздым↓ /// ↑мүмкін ^уоқыған да ͡б̊оларсыздар↓ ///	↑шалғайласұу ͡гөб̊^үн'ійдейәлық // творчестволұқ таластардан тұуатын↓ ///↑кейде ͡гүншүлдүк̊ сыйақты //ұсағ мінездерден де тұуатын↓ /// ↑солай бола тұрса да// шығарм'үстүндө жанашырлығ мінездер ылғый жеңіп ^уотұрұушұ ^йеді↓ /// ↑біраз мысалдар ͡гелтірейін↓ /// ↑мен тұулаған толқұнда дейтін ^йең бірінші шығармамның жазылұуұна → //бейімбеттің ͡ғалай жан сал'араласқанын талай ^ірет ͡шаздым↓ /// ↑мүмкүн ^уоқұған да ͡б̊оларсыздар↓ ///	Шалғайласу көбіне идеялық, творчестволық таластардан туатын. Кейде күншілдік сияқты ұсақ мінездерден де туатын. Солай бола тұрса да, шығарма үстінде жанашырлық мінездер ылғи жеңіп отырушы еді. Біраз мысалдар келтірейін. Мен "Тулаған толқында" дейтін ең бірінші шығармамның жазылуына Бейімбеттің қалай жан сала араласқанын талай рет жаздым. Мүмкін оқыған да боларсыздар.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сол ^йеңбегім бас^ылып̊ шыққаннан кейін ілійастан хат алдым жансүгіровтан → // ^йей сен қайда жүрген қара пұшық̊сың деп бастапты хатын → // ^йенді ͡б̊ір сұлұуды ͡б̊аурап ͡алып бұураб̊айдың ͡қарағайының ͡көлеңкесінде жатқан біреу ͡б̊оларсың ^уөйтпе қыз^ылордаға ͡көш депті / ійә ↓ ///↑ілійастың ^уөлеңдерімен таныс ͡болсам да ^уөз^үмен жүз таныс ^йемес ^йедім → // ағ'ақын баурына тарта жазыпты хатын ↓ ///	↑сол ^йембегім бас^ылып̊ шыққаннаң гейін ілійастан хат алдым жансүгүровтан → // ^йей сең ғайда жүргөң ғара пұшұқ̊сың деп пастапты хатын → // ^йенді ͡б̊ір сұлұудұ ͡б̊аураб̊ ͡алып пұураб̊айдың ͡ғарағайының ͡гөлөңкөсінде жатқам біреу ͡б̊оларсың ^уөйтпө қыз^ылордаға ͡гөш депті / ійә ↓ ///↑ілійастың ^уөлөңдөрімен таныс ͡полсам да ^уөз^үмөн жүз таныс ^йемес ^йедім → // ағ'ақын баурұна тарта жазыпты хатын ↓ ///	Сол еңбегім басылып шыққаннан кейін Ілиястан хат алдым, Жансүгірівтен. "Ей, сен, қайда жүрген қара пұшықсың" деп бастапты хатын. "Енді бір сұлуды баурап алып, Бурабайдың қарағайының көлеңкесінде жатқан біреу боларсың. Өйтпе. Қызылордаға көш" депті. Иә, Ілиястың өлеңдерімен таныс болсам да, өзімен жүз таныс емес едім. Аға ақын баурына тарта жазыпты хатын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уотыз ^йекінші жылы ͡б̊есеудің әлгі ͡б̊елгілі ғой мына жақта → // бесеудің хат^ынан кейін мені жазалау жөн^үмен батпаққар'ауданына жіб̊ерген ^йеді ↓ /// ↑сонд'алт ՚айдан артық жүріп қайттым ауырдым ^уөйттім-бүйттім → // аш ^йелге қолдан келген жәрдем берген болдым ↓ /// ↑сонд'ілійастан тағы ͡б̊ір хат алғаным бар → // былай депт'ілійас → // сен ғой ауыр ^йелд'ыыы → // жүдеу ^йелдің ішінд'әрі ауырып әр'арықтап азап̊ шеккендей болып жатырсың → // жоқ̊ сен кұурорттасың → // азапта жүрген мына ͡б̊із → // ілгері ͡б̊асқан айағымызды ͡б̊іреу ͡кейін тартқандай ^йенжарланамыз да ^уот^ұрамыз депті ↓ ///	↑^уотұз ^йекінші шылы ͡б̊есеудүң әлгі ͡б̊елгілі ғой мына жақта → // бесеудүң хат^ынан гейін мені жазалау жөн^үмөм батпаққар'ауданына жіб̊ерген ^йеді ↓ /// ↑сонд'алт ՚айдан артығ жүрүп қайттым ауұрдұм ^уөйттүм-бүйттүм → // аш ^йелге қолдан гелген жәрдем бергем болдұм ↓ /// ↑сонд'ілійастан тағы ͡б̊ір хат алғаным бар → // былай депт'ілійас → // сең ғой ауұр ^йелд'ыыы → // жүдөу ^йелдің ішінд'әрі ауұрұб̊ ͡әр'арықтап азап̊ шеккендей болұб̊ жатырсың → // жоқ̊ сең гұурорттасың → // азапта жүргөн мына ͡б̊із → // ілгері ͡б̊асқан айағымызды ͡б̊іреу ͡гейін тартқандай ^йенжарланамыз да ^уот^ұрамыз депті ↓ ///	Отыз екінші жылы "Бесеудің", әлгі белгілі ғой мына жақта, "Бесеудің хатынан" кейін мені жазалау жөнімен Батпаққара ауданына жіберген еді. Сонда алты айдан артық жүріп қайттым, ауырдым, өйттім-бүйттім. Аш елге қолдан келген жәрдем берген болдым. Сонда Ілиястан тағы бір хат алғаным бар. Былай депті Ілияс: "Сен ғой, ауыр елді жүдеу елдің ішінде әрі ауырып, әрі арықтап азап шеккендей болып жатырсың. Жоқ, сен курорттасың. Азапта жүрген мына біз, ілгері басқан аяғымызды біреу тартқандай енжарланамыз да отырамыз" депті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ бұл ауыр жылдардың да / ауырлап болған кезі ^йеді ↓ ///↑ақын соған қайғырад → // хаттар әрійне сақталған жоқ ↓ /// ↑ілійас ұсталғанда мүмкін ^йертеңіне ^уотқа жағылған болар ↓ /// ↑қыз^ылордада жыйырма тоғызыншы жылы ͡б̊іздің бір күн бір түн^үміз сәкеннің ͡көк̊шетауы мен мұхтардың ͡қыйлы заманын тек̊сер^үуге кетті / ійә ↓ ///	↑ бұл ауұр жылдардың да / ауұрлап полған гезі ^йеді ↓ ///↑ақын соғаң ғайғырад → // хаттар әрійне сақталған жоқ ↓ /// ↑ілійас ұсталғанда мүмкүн ^йертеңіне ^уотқа жағылғам болар ↓ /// ↑қыз^ылордада жыйырма тоғұзыншы жылы ͡б̊іздің бір гүм бір түн^үмүс сәкеннің ͡гөк̊шетауұ мен мұхтардың ͡ғыйлы заманын тек̊сер^үугө гетті / ійә ↓ ///	Бұл ауыр жылдардың да ауырлап болған кезі еді. Ақын соған қайғырады. Хаттар әрине сақталған жоқ. Ілияс ұсталғанда, мүмкін, ертеңіне отқа жағылған болар. Қызылордада 29 жылы біздің бір күн, бір түніміз Сәкеннің "Көкшетауы" мен Мұхтардың "Қилы заманын" тексеруге кетті, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^йек'автырдың ^йекеуіде жоқ ^йеді ↓ ///↑сәкен қыз^ылордада ͡б̊олсада ͡келмеді → // мұхтар тәшкентте ^йеді ↓ ///↑қазақ ͡баспасының ^іредак̊сыйалық алқасына жыйырмаға тарт'адам жыйналды → // біразы ͡көк̊шетауға → // көп̊шілігі ͡қыйлы заманға ͡қарс'адамдар ^йекен → // айтыс түнгі үштен ас'айақталды → // айағында ͡б̊ейімбет ^йекеуміздің ͡кішкене жан тартқанымыз себ̊еп болып, ^йенді ^йекеуміздің ͡күш салғанымыз себ̊еп болды дегендей ^йекі ͡кітәптың ^йекеуін де ͡б̊асатын болдық ↓ ///	↑^йек'автырдың ^йекеуүдө жоқ ^йеді ↓ ///↑сәкең ғыз^ылордада ͡б̊олсада ͡гелмеді → // мұхтар тәшкенде ^йеді ↓ ///↑қазақ ͡паспасының ^іредак̊сыйалығ алқасына жыйырмаға тарт'адам жыйналды → // біразы ͡гөк̊шетауға → // көп̊шілігі ͡ғыйлы замаңға ͡ғарс'адамдар ^йекен → // айтыс түңгү үштен ас'айақталды → // айағында ͡б̊ейімбет ^йекеумүздүң ͡гішкене жан тартқанымыс себ̊еп полұп, ^йенді ^йекеумүздүң ͡гүш салғанымыс себ̊еп полдұ дегендей ^йекі ͡гітәптың ^йекеуүн де ͡б̊асатым болдұқ ↓ ///	Екі автордың екеуі де жоқ еді. Сәкен Қызылордада болса да, келмеді. Мұхтар Ташкентте еді. Қазақ баспасының редакциялық алқасына 20-ға тарта адам жиналды. Біразы "Көкшетауға", көпшілігі "Қилы заманға" қарсы адамдар екен. Айтыс түнгі 3-тен аса аяқталды. Аяғында Бейімбет екеуіміздің кішкене жан тартқанымыз себеп болып, енді екеуіміздің күш салғанымыз себеп болды дегендей, екі кітаптың екеуін де басатын болдық.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑әшейінде ͡көп қозғала қоймайтын бейімбет жыйналыс тараған соң → // жүр сәкеннің үйне ͡б̊арайық ͡деді ↓ ///↑мен жәйлы да жазғанмын → // мен сәкеннің үй^үн'үйір ^йемеспін де → // ^уон'аға көретінбіз үлкен жаз^ұушы ͡көретініміз жағы мазаламайтұғынбыз / ійә ↓ ///↑бейімбет болмай алып келді түнгі төрт ^йед → // құуанышымызд'айтып шәйін ішіп қайттық̊ сәкеннің → // ^уол кезд'арақ деген болмайтын ішпейтінбіз ↓ ///	↑әшейінде ͡гөп қозғала ғоймайтым бейімбет ͡шійналыс тараған соң → // жүр сәкеннің үйнө ͡б̊арайығ ͡деді ↓ ///↑мен жәйлы да жазғаммын → // мен сәкеннің үй^үн'үйүр ^йемеспін де → // ^уон'аға көрөтүмбіз үлкөн жаз^ұушұ ͡гөрөтүніміж жағы мазаламайтұғұмбұз / ійә ↓ ///↑бейімбет полмай алыб гелді түңгү төрт ^йед → // құуанышымызд'айтып шәйін ішіп қайттық̊ сәкеннің → // ^уол гезд'арақ дегем болмайтын ішпейтімбіз ↓ ///	Әншейінде көп қозғала қоймайтын Бейімбет жиналыс тараған соң: "Жүр, Сәкеннің үйіне барайық" деді. Мен жайлы да жазғанмын. Мен Сәкеннің үйіне үйір емеспін де. Оны аға көретінбіз. Үлкен жазушы көретініміз жағы – мазаламайтұғынбыз. Иә, Бейімбет болмай алып келді. Түнгі 4 еді. Қуанышымызды айтып, шайын ішіп қайттық Сәкеннің. Ол кезде арақ деген болмайтын, ішпейтінбіз.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑қыйлы заман бас^ылатын болған хабарын алғансоң ͡қыз^ылордаға мұхтар келд ↓ /// ↑мұхтарды да мен бірінші ^ірет көріп ^уотырмын ↓ ///↑асқан шешен қолма қол теңеулер тауып бейнелеп̊ сөйлейдекен ↓ ///↑әр теңеуі жаңа → // шөп̊ шаламсыз таза → // жаттанды жасанд'араласы жоқ → // маған үлкен әсер ^йетті → // бас ійіп қалдым ↓ ///↑сөз ͡б̊іткен соң мұндай құуанышты жұуатын бір дәстүр ͡кірді ғой → // қайда жұуар ^йекен деп → //	↑қыйлы замам бас^ылатым болған хабарын алғансоң ͡ғыз^ылордаға мұхтар гелд ↓ /// ↑мұхтарды да мем бірінші ^ірет көрүп ^уотұрмұн ↓ ///↑асқан шешең ғолма ғол теңеулөр тауұп пейнелеп̊ сөйлөйдөкен ↓ ///↑әр теңеуү жаңа → // шөп̊ шаламсыз таза → // жаттанды жасанд'араласы жоқ → // маған үлкөн әсер ^йетті → // бас ійіп қалдым ↓ ///↑сөз ͡б̊іткен соң мұндай ғұуанышты жұуатым бір дәстүр ͡гірді ғой → // қайда жұуар ^йекем деп → //	"Қилы заман" басылатын болған хабарын алған соң Қызылордаға Мұхтар келді. Мұхтарды да мен бірінші рет көріп отырмын. Асқан шешен, қолма-қол теңеулер тауып, бейнелеп сөйлейді екен. Әр теңеуі жаңа, шөп-шаламсыз таза, жаттанды-жасанды араласы жоқ. Маған үлкен әсер етті. Бас иіп қалдым. Сөз біткен соң мұндай қуанышты жуатын бір дәстүр кірді ғой, қайда жуар екем деп.
Ғабит Мүсірепов	▶	мұхтар азғана ͡кідірді де → // әй сен менен кішісің ғой ^уосындайда ^уота'үйлер қолайлы ͡б̊олатын деді → // және ͡б̊ірден ^уөзімсініп бірінші ͡кездескеннен ^уөзінде ͡б̊ұд'ішке тарта ͡б̊аурына тарт'айтты ↓ ///↑мен бір тас ^йеденді ͡б̊ұрын кітәп̊ склады ͡б̊олған сарайда тұрұуш՚^йедім ↓ ///	мұхтар азғана ͡гідірді де → // әй сен менең гішісің ғой ^уосұндайда ^уота'үйлөр қолайлы ͡б̊олатын деді → // және ͡б̊ірден ^уөзүмсүніп пірінші ͡гездескеннен ^уөзүндө ͡б̊ұд'ішке тарта ͡б̊аурұна тарт'айтты ↓ ///↑мем бір тас ^йеденді ͡б̊ұрұң гітәп̊ склады ͡б̊олған сарайда тұрұуш՚^йедім ↓ ///	Мұхтар аз ғана кідірді де: "Әй, сен менен кішісің ғой. Осындайда отау үйлер қолайлы болатын" деді. Және бірден өзімсініп, бірінші кездескеннің өзінде бұл да ішке тарта, баурына тарта айтты. Мен бір тас еденді, бұрын кітап склады болған сарайда тұрушы едім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑жалғыз ͡б̊^уөлменің ^у^уортасынан шәй жәшігінің тақтайларымен бөліп каб̊̊ійнет ͡жасап ͡алғамын → // қысылсам да ͡б̊^йейімбет мұхтар молдағалій жолдыб̊̊ай үшеуін шақ^ы^ырып қыйлы заманды ͡б̊іздің үйдө жұудық → // біздің үйде арақ ͡болған жоқ ↓ ↓ ///↑мұхтар алматыға ͡көшерде ташкент арқылы жүріп біздің үйге қонақ ͡болып кет деп̊ шақырд ↓ ///	↑жалғыз ͡б̊^уөлмөнүң ^у^уортасынан шәй жәшігінің тақтайларымем бөлүп каб̊̊ыйнет ͡шасаб̊̊ ͡алғамын → // қысылсам да ͡б̊^йейімбет мұхтар молдағалый жолдұб̊̊ай үшөуүн шақ^ы^ырып қыйлы заманды ͡б̊іздің үйдө жұудұқ → // біздің үйд'арақ ͡полған жоқ ↓ ↓ ///↑мұхтар алматыға ͡гөшөрдө ташкен арқылы жүрүп піздің үйгө қонақ ͡полұп кет деп̊ шақырд ↓ ///	Жалғыз бөлменің ортасынан шай жәшігінің тақталарымен бөліп, кабинет жасап алғанмын. Қысылсам да, Бейімбет, Мұхтар, Молдағали Жолдыбай үшеуін шақырып, "Қилы заманды" біздің үйде жудық. Біздің үйде арақ болған жоқ. Мұхтар "Алматыға көшерде Ташкент арқылы жүріп, біздің үйге қонақ бол" деп шақырды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑күзге қарай алматыға ͡көшерде ташкент арқылы жүріп бала шағаммен мұхтардың үйінді мұхтардың айналасында ^йекі ͡күн қонақ ͡болып жатқанмын ↑/// ташкентте д'арақ болған жоқ ↓ ///↑алыптардың дәстүрлерінде шығарманың жақ̊сылық жақтары мен кемшіліктерін бетк'айтұу бар ^йед → // бір / мысал тағы ͡келтірейін ↓ ///↑^уот^ұзыншы жылдардың ^уортасында ͡б̊елгілі жазұушыларымыздың біреу'үлкен бір ^ыраман бітірген ^йекен → // кітәб̊ын ^уоқып бер^үуге далаға ͡қонаққа шақырды ↓ ///	↑күзгө ғарай алматыға ͡гөшөрдө ташкен арқылы жүрүп пала шағаммен мұхтардың үйүндө мұхтардың айналасында ^йекі ͡гүң ғонақ ͡полұб̊ жатқаммын ↑/// ташкенде д'арақ болған жоқ ↓ ///↑алыптардың дәстүрлөрүнде шығарманың жақ̊сылығ жақтары мең гемшіліктерім бетк'айтұу бар ^йед → // бір / мысал тағы ͡гелтірейін ↓ ///↑^уот^ұзұншы жылдардың ^уортасында ͡б̊елгілі жазұушұларымыздың біреу'үлкөн бір ^ырамам бітірген ^йекен → // кітәб̊ын ^уоқұп пер^үугө далаға ͡ғонаққа шақырды ↓ ///	Күзге қарай Алматыға көшерде Ташкент арқылы жүріп, бала-шағаммен Мұхтардың үйінде, Мұхтардың айналасында екі күн қонақ болып жатқанмын. Ташкентте де арақ болған жоқ. Алыптардың дәстүрлерінде шығарманың жақсылық жақтары мен кемшіліктерін бетке айту бар еді. Бір мысал тағы келтірейін. Отызыншы жылдардың ортасында белгілі жазушыларымыздың біреуі үлкен бір роман бітірген екен. Кітабын оқып беруге далаға қонаққа шақырды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сыра зауытының аржағ'алматы ^уөзенінің жағасы ^йеді → // сәкен бейімбет ілійас төртеуміз ͡б̊ардық ↓ ///↑әйелдер қазан көтеріп̊ шәй қойып жүр → // қымыз ͡б̊ар ↓ /// арақ мұнда да ͡б̊олған жоқ ↓ ///↑автыр ^ыраманын отыз қырық минұут ^уоқығаннан кейін сәкен айағым ұйып қалды жастық жоқ ^йекен деді ↓ ///↑жастық таб̊ылған соң → // қыз^ылорданың тақыр ͡кілеміне малдас құрып ^уотырған сәкен ^уоң жағ^ына қарай құлай кетті ↓ ///	↑сыра зауұтұнұң аржағ'алматы ^уөзөнүнің жағасы ^йеді → // сәкем бейімбет ілійас төртөумүз ͡б̊ардық ↓ ///↑әйелдер ғазаң гөтөрүп̊ шәй ғойұб̊ жүр → // қымыз ͡б̊ар ↓ /// арағ мұнда да ͡б̊олған жоқ ↓ ///↑автыр ^ыраманын отұз қырық минұут ^уоқұғаннан гейін сәкен айағым ұйұп қалды жастығ жоқ ^йекен деді ↓ ///↑жастық таб̊ылған соң → // қыз^ылорданың тақыр ͡гілеміне малдас құрұп ^уотұрған сәкен ^уоң жағ^ына ғарай ғұлай гетті ↓ ///	Сыра зауытының ар жағы Алматы өзенінің жағасы еді. Сәкен, Бейімбет, Ілияс төртеуіміз бардық. Әйелдер қазан көтеріп, шай қойып жүр. Қымыз бар. Арақ мұнда да болған жоқ. Автор романын 30-40 минут оқығаннан кейін Сәкен: "Аяғым ұйып қалды, жастық жоқ екен" деді. Жастық табылған соң Қызылорданың тақыр кілеміне малдас құрып отырған Сәкен оң жағына қарай құлай кетті.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑тағы ͡б̊ір ͡б̊ес мійнұуттан кейін ілійас сәкенге → // жалғыз жастықты сен басып ͡алып ^уөзгеміз жер жастанамыз ͡б̊а деп → // ^уол да сол жастыққа ͡б̊асын салды ↓ ///↑кәдүуілгі дійванда жататын кішкене ғана жастық̊ша ^йеді → // ^йек'үлкен ағ'ақынның ^йек'үлкен бастары сыйысып жатты ↓ ///↑сол сүурет менің ^йесімд'әлі бар ↓ ///↑^йекеуі д'ірі толқынд'айкын қара шашты қас^ійетті ͡б̊астар ^йеді ғой → // шашын бұрай түсіп ͡аз^ырақ ысқырып қойып темекісін бұрқыратып бійағаң ^уотыыр ↓ ///	↑тағы ͡б̊ір ͡б̊ес мыйнұуттан гейін ілійас сәкеңге → // жалғыж жастықты сем басыб̊ ͡алып ^уөзгөмүж жер жастанамыз ͡б̊а деп → // ^уол да сол жастыққа ͡б̊асын салды ↓ ///↑кәдүуүлгү дыйванда жататың гішкене ғана жастық̊ша ^йеді → // ^йек'үлкөн ағ'ақынның ^йек'үлкөн бастары сыйысыб̊ жатты ↓ ///↑сол сүурөт менің ^йесімд'әлі бар ↓ ///↑^йекеуү д'ірі толқұнд'айкын қара шашты қас^ійетті ͡б̊астар ^йеді ғой → // шашым бұрай түсүб̊ ͡аз^ырағ ысқырып қойұп темекісім бұрқұратып пыйағаң ^уотұр ↓ ///	Тағы бір бес минуттан кейін Ілияс Сәкенге: "Жалғыз жастықты сен басып алып, өзгеміз жер жастанамыз ба?" деп, ол да сол жастыққа басын салды. Кәдуілгі диванда жататын кішкене ғана жастықша еді. Екі үлкен аға ақынның екі үлкен бастары сыйысып жатты. Сол сурет менің есімде әлі бар. Екеуі де ірі толқынды, айқын қара шашты, қасиетті бастар еді ғой. Шашын бұрай түсіп, азырақ ысқырып қойып, темекісін бұрқыратып Биағаң отыр.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мем бұл топтың іш^іне ͡кейін араласқан жастауы ͡б̊олғандықтан → // қыйсай'алмай мен де шыдап ^уотырмын ↓ ///↑әй маймылым түт^үніңд'әрі жіб̊ерш'ыстап ^уөлтіретін болдың ғой деді ͡кім / ілійас ͡бейімбетке ↓ ///↑^йе сенің шелектей мұрның танауларың неменеге керек бірдемеге жарасын ба деді ͡б̊ейімбет ↓ ///	↑мем бұл топтұң іш^іне ͡гейін араласқан жастауұ ͡б̊олғандықтан → // қыйсай'алмай мен де шыдап ^уотұрмұн ↓ ///↑әй маймылым түт^үнүңд'әрі жіб̊ерш'ыстап ^уөлтүрөтім болдұң ғой деді ͡гім / ілійас ͡пейімбетке ↓ ///↑^йе сенің шелектей мұрнұң танауларың неменеге герек бірдемеге жарасым͡ ба деді ͡б̊ейімбет ↓ ///	Мен бұл топтың ішіне кейін араласқан жастауы болғандықтан, қисая алмай, мен де шыдап отырмын. "Әй, маймылым, түтініңді әрі жіберші, ыстап өлтіретін болдың ғой" деді кім, Ілияс Бейімбетке. "Е, сенің шелектей мұрның, танауларың неменеге керек, бірдемеге жарасын да" деді Бейімбет.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ілійастың мұрн'үлкен болатұғын → // бейімбеттің мұрны → // кішкене / шолақтау ͡кішкене / ұш жағы майлылау ͡б̊олатұғын ↓ ///↑бұлар ^уөздер'үшеуі де құрдас → // үшеуі де қырық үш жаста кетті → // ^уотыз жетінші жылы ↓ ///↑^ыраман ^уоқыған сайын ұнамай жалықтырып барад ↓ ///↑бір сағат ^уоқығаннан кейін сәкен қонаққа шақырғанда тым болмаса шәй бермей ма ^йекен деді → // ійәә ↓ ///	↑ілійастың мұрн'үлкөн болатұғұн → // бейімбеттің мұрнұ → // кішкене / шолақтау ͡гішкене / ұш шағы майлылау ͡б̊олатұғұн ↓ ///↑бұлар ^уөздөр'үшөуү де құрдас → // үшөуү де қырығ үш шаста гетті → // ^уотұж жетінші жылы ↓ ///↑^ыраман ^уоқұған сайын ұнамай жалықтырып парад ↓ ///↑бір сағат ^уоқұғаннаң гейін сәкең ғонаққа шақырғанда тым болмаса шәй бермей ма ^йекен деді → // ійәә ↓ ///	Ілиястың мұрны үлкен болатұғын. Бейімбеттің мұрны кішкене, шолақтау болатын, ұш жағы майлылау болатұғын. Бұлар өздері үшеуі де құрдас. Үшеуі де қырық үш жаста кетті, отыз жетінші жылы. Роман оқыған сайын ұнамай, жалықтырып барады. Бір сағат оқығаннан кейін Сәкен: "Қонаққа шақырғанда, тым болмаса, шай бермей ма екен" деді, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑әрійне содан кейін шәй берді → // ^йет келді → // қымыз ͡б̊ерді → // бақ̊шалард'араладық → // ^ыраман ^уоқ^ұлып ͡айақталмай қалды↓///↑күн бата ͡қалаға қайтар кезд'автырға айтар сөзді тағы да сәкен бастады ↓/// ↑шырағым мұның ͡көркем шығарма ^йемес екен → // баспағ'ұсынбай тұра тұр → // қайта ^уотыр деді ↓ ///↑қой ^йешкің сыйыр жылқың бәр'араласып кеткен ^йекен → // бірер жыл қайта ^уотырмасаң айрыбп ͡ал'алар ма ^йекенсің дед'ілійас↓///	↑әрійне содан гейін шәй берді → // ^йет келді → // қымыз ͡б̊ерді → // бақ̊шалард'араладық → // ^ыраман ^уоқ^ұлұб̊ ͡айақталмай ғалды↓///↑күм бата ͡ғалаға ғайтар гезд'автырға айтар сөздү тағы да сәкем бастады ↓/// ↑шырағым мұнұң ͡гөркөм шығарма ^йемес йкен → // баспағ'ұсұмбай тұра тұр → // қайта ^уотұр деді ↓ ///↑қой ^йешкің сыйыр жылқың бәр'араласып кеткен ^йекен → // бірер жыл ғайта ^уотұрмасаң айрыб̊ ͡ал'алар ма ^йекенсің дед'ілійас↓///	Әрине, содан кейін шай берді. Ет келді. Қымыз берді. Бақшаларды араладық. Роман оқылып аяқталмай қалды. Күн бата қалаға қайтар кезде авторға айтатын сөзін тағы да Сәкен бастады: "Шырағым, мұның көркем шығарма емес екен. Баспаға ұсынбай тұра тұр, қайта отыр" деді. "Қой-ешкің, сиыр-жылқың – бәрі араласып кеткен екен. Бірер жыл қайта отырмасаң, айырып ала алар ма екенсің?" деді Ілияс.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑содан кейін тағы д'автырға тік қарап → // сен неме → // атағың шыға ͡б̊астаған сайын менікінің бәр'алтын деп ^уойлаймысың → // мұның әзірше ͡б̊олашақ ^ұроманға ͡кіретін арзанды қымбатты матерійалдар → //кірпіші ͡б̊олар → // терезесіне жарап кетер → // ^йесігі ͡б̊олар → // әзірше ^йесігі ^уорнында терезелерің тұр → // терезе ^уорнында ^йесік тұр → // астыңғы ͡б̊өлмелерді қыртыстан қалап̊сыңдағы → // үстіңгі ͡б̊өлмелерді тастан қалағандай ^йекенсің → // ^уондай үй болмайды деді ↓ ///	↑содан гейін тағы д'автырға тік қарап → // сен неме → // атағың шыға ͡б̊астаған сайын менікінің бәр'алтын деп ^уойлаймысың → // мұнұң әзірше ͡б̊олашақ ^ұромаңға ͡гіретін арзанды қымбатты матерійалдар → //кірпіші ͡б̊олар → // терезесіне жарап кетер → // ^йесігі ͡б̊олар → // әзірше ^йесігі ^уорнұнда терезелерің тұр → // терезе ^уорнұнда ^йесік тұр → // астыңғы ͡б̊өлмөлөрді ͡ғыртыстаң ғалап̊сыңдағы → // үстүңгү ͡б̊өлмөлөрді тастаң ғалағандай ^йекенсің → // ^уондай үй болмайды деді ↓ ///	Содан кейін тағы да авторға тік қарап: "Сен, неме, атағың шыға бастаған сайын менікінің бәрі алтын деп ойлаймысың? Бұның, әзірше, болашақ романға кіретін арзанды-қымбатты материалдар, кірпіші болар, терезесіне жарап кетер есігі болар. Әзірше, есігі орнында терезелерің тұр, терезе орнында есік тұр. Астыңғы бөлмелерді қыртыстан қалапсың-дағы, үстіңгі бөлмелерді тастан қалағандай екенсің. Ондай үй болмайды" деді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бейімбет аса момын адам → // кіс^інің жүзін жықпайтын адам → // түгел ^уоқып̊ шығып түзетер ^уөңдер жақтарын содан кейін айтқан дұрыс ͡болар деді → // ақ^ырын ғана ↓ ///↑алыптар тоб̊̊ында /^уос^ұлай кейде қатесі͡ де ͡б̊олар тереңдігі͡ де жетпей жатар → // бірақ ^уортақ іс^імізге ^уортақтастық көрсетіп қос қолдасып ^уот^ұратын дәстүр ͡б̊ерік болатұғын ↓ ///	↑бейімбет аса момұн адам → // кіс^інің жүзүн жықпайтын адам → // түгөл ^уоқұп̊ шығып түзөтөр ^уөңдөр жақтарын содаң гейін айтқан дұрұс ͡полар деді → // ақ^ырыңғана ↓ ///↑алыптар тоб̊̊ында /^уос^ұлай гейде қатесі͡ де ͡б̊олар тереңдігі͡ де жетпей жатар → // бірақ ^уортағ іс^імізге ^уортақтастық көрсөтүп қос қолдасып ^уот^ұратын дәстүр ͡б̊ерік болатұғұн ↓ ///	Бейімбет – аса момын адам, кісінің жүзін жықпайтын адам. "Түгел оқып шығып, түзетер, өңдер жақтарын содан кейін айтқан дұрыс болар" деді ақырын ғана. "Алыптар тобында" осылай тура сынау дәстүрі бар еді. Алыптар дәстүрінде түгел ортақ іске ортақ жанашыршылық бар еді. Кейде қатесі де болар, тереңдігі де жетпей жатар, бірақ ортақ ісімізге ортақтастық көрсетіп, қос қолдасып отыратын дәстүр берік болатұғын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ілійастың ^уөздеріңізге ͡б̊елгіл'әдеб̊ійатте бірге құуанайық ͡бірге ^уөк^үнейік дегені ^йестеріңде ͡б̊олса → // соның ^уөзі сол кездің дәстүрінен тұуған болатұғын ↓ ///↑^уол кезде ^йешбір ^йеңбекті ^уоқ^ұмай түзеттірмей түзетіспей баспағ'ұсынбайтын ^йед ↓ /// ↑шын ақ түзетісүуге шамамыз келді ме жоқ па → // бірақ прійнсіпіміз сол ^йеді → // сол керекті прійнсіп̊ сыйақты ^уосы күнде → // ^уосы кезд'ақын жазұушыларымыз → // ақын жазұушылардың бірталайы ^уоның ішінде жастары пұушкійн айтқандай → // жійть торопійтьсйа и чұуствовать спешійть → // ^уоның аржағында ͡б̊ір алт'айлық бір жылдық ійа ͡б̊ір жарым-^йекі жылдық жұмысқа ͡қайта ^уот^ұрұуға мойындары жар ͡б̊ермейд ↓ ///	↑ілійастың ^уөздөрүңізге ͡б̊елгіл'әдеб̊ійатте бірге құуанайық ͡пірге ^уөк^үнөйік дегені ^йестеріңде ͡б̊олса → // сонұң ^уөзү сол гездің дәстүрүнөн тұуғам болатұғұн ↓ ///↑^уол гезде ^йешбір ^йеңбекті ^уоқ^ұмай түзөттүрмей түзөтүспей баспағ'ұсұмбайтын ^йед ↓ /// ↑шынақ түзөтүсүугө шамамыз гелді ме жоқ па → // бірәқ прійнсіпіміс сол ^йеді → // сол геректі прійнсіп̊ сыйақты ^уосұ гүндө → // ^уосұ гезд'ақын -жазұушұларымыз → // ақын жазұушұлардың бірталайы ^уонұң ішінде жастары пұушкійн айтқандай → // жыйть торопійтьсйа и чұуствовать спешійть → // ^уонұң аржағында ͡б̊ір алт'айлық бір жылдығ ійа ͡б̊ір жарым-^йекі жылдығ жұмұсқа ͡ғайта ^уот^ұрұуға мойұндары жар ͡б̊ермейд ↓ ///	Ілиястың өздеріңізге белгілі "Әдебиетте бірге қуанайық, бірге өкінейік" дегені естеріңде болса, соның өзі сол кездің дәстүрінен болған болатұғын. Ол кезде ешбір еңбекті оқымай, түзеттірмей, түзетіспей, баспаға ұсынбайтын еді. Шын-ақ, түзетісуге шамамыз келді ме, жоқ па, бірақ принципіміз сол еді. Сол керекті принцип сияқты осы күнде, осы кезде ақын-жазушыларымыз, ақын-жазушылардың бірталайы, оның ішінде жастары, Пушкин айтқандай, "Жить торопиться и чувствовать спешить". Оның ар жағында бір алты айлық, бір жылдық, иә, бір жарым-екі жылдық жұмысқа қайта отыруға мойындары жар бермейді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мұны мен біздің әдеб̊ійатіміздің дәстүріндегі жақ̊с'үлгілерін ұмытқандық ͡деп білем ↓ ///↑қос қолдасып дегеннің бізде тағы ͡б̊ір түрі ͡б̊олд ↓ ↓ /// ↑мұхтар мен сәб̊ійт ақан сер' жәйында ^уопера ^ілійб̊реттасын жазды → // сіздер ^уоқыған жоқ̊сыздар ^уоны / ^уол басылмаған нәрсе → // ^уол тек ^уосы мүузейде ͡б̊олұу керек → // түгел басылған ^йемес ^уол ↓ /// түгел бар ма ^уөздеріңізде ↓ /// ↑сон^ұмен мұхтар мен сәб̊ійт ақан жәйында ^ілійб̊ретта жазды ↓ ///↑мұхтар менен әб̊ділд'аққайың деген пійеса жазды ↓ ///↑мұхтар мен әлжаппар сын сағатта деген пійеса жазды ↓ ///	↑мұнұ мем біздің әдеб̊ійатіміздің дәстүрүндөгі жақ̊с'үлгүлөрін ұмұтқандығ ͡деп пілем ↓ ///↑қос қолдасып дегеннің бізде тағы ͡б̊ір түрү ͡б̊олд ↓ ↓ /// ↑мұхтар мен сәб̊ійт ақан сер' жәйында ^уопера ^ілійб̊реттасын жазды → // сіздер ^уоқұған жоқ̊сыздар ^уонұ / ^уол басылмаған нәрсе → // ^уол тек ^уосұ мүузөйдө ͡б̊олұу герек → // түгөл басылған ^йемес ^уол ↓ /// түгөл бар ма ^уөздөрүңізде ↓ /// ↑сон^ұмен мұхтар мен сәб̊ійт ақаң жәйында ^ілійб̊ретта жазды ↓ ///↑мұхтар менен әб̊ділд'аққайың дегем пійеса жазды ↓ ///↑мұхтар мен әлжаппар сын сағатта дегем пійеса жазды ↓ ///	Мұны мен біздің әдебиетіміздің дәстүріндегі жақсы үлгілерін ұмытқандық деп білемін. Қос қолдасып дегеннің бізде тағы бір түрі болды. Мұхтар мен Сәбит Ақан сері жайында опера либреттосын жазды. Сіздер оқыған жоқсыздар оны, ол – басылмаған нәрсе. Ол тек осы музейде болу керек. Түгел басылған емес ол. Түгел бар ма өздеріңізде? Сонымен Мұхтар мен Сәбит Ақан жайында либретто жазды. Мұхтар менен Әбділдә "Аққайың" деген пьеса жазды. Мұхтар мен Әлжаппар "Сын сағатта" деген пьеса жазды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мұхтар ^йекеуміз қынаптан қылыш деген пійеса жаздық → // мына / мұхтармен төрт ^ірет қолдасқан ^йекенбіз ↓ ↓ ///↑бұл мүддемізд'аға драматұурк мұхтарға сүйенгіміз келгені ^уөз^үнен ^уөз'ақ көр^үніп тұр → // бірақ үлкен болсын → // кіші ͡б̊олсын ійа → // ^уөз ^уойлау жүйесі ͡б̊ар ^уөз қалыптасұу жүйесі ͡б̊ар ^йекі жаз^ұушының ͡қолдасұудан үлкен нәтеже шыққан жоқ ↓ ///	↑мұхтар ^йекеумүз ғынаптаң ғылыш дегем пійеса жаздық → // мына / мұхтармен төрт ^ірет қолдасқан ^йекембіз ↓ ↓ ///↑бұл мүддөмүзд'аға драматұурк мұхтарға сүйөңгүміз гелгені ^уөз^үнөн ^уөз'ақ- көр^үнүп тұр → // бірәғ үлкөм болсұн → // кіші ͡б̊олсұн ійа → // ^уөз ^уойлау жүйөсү ͡б̊ар ^уөз ғалыптасұу жүйөсү ͡б̊ар ^йекі жаз^ұушұнұң ͡ғолдасұудан үлкөн нәтеже шыққан жоқ ↓ ///	Мұхтар екеуіміз "Қынаптан қылыш" деген пьеса жаздық. Мына Мұхтармен төрт рет қолдасқан екенбіз. Бұл мүддемізде аға драматург Мұхтарға сүйенгіміз келгені өзінен-өзі-ақ көрініп тұр. Бірақ үлкен болсын, кіші болсын, иә, өз ойлау жүйесі бар, өз қалыптасу жүйесі бар екі жазушының қолдасудан үлкен нәтиже шыққан жоқ.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑жалғыз сын сағатта ͡б̊олмаса ^уөзгелері ^уөмірлі ͡б̊ол'алмады ↓ ///↑қәзір алыптар түгел сарқылды → // бұлармен ^уөк̊шелес ͡бұуынның ^уөзі де селдіреп қалды ↓ ///↑қазақ̊ша жазатын ақын жаз^ұушылардың жалпы саны үш жүздей болса → // жаңағы ^уөк̊шелестер бір ақ прасент → // ^йек'үш ақ адам → // ал ^йенді ͡б̊ұлармен ^уөк̊шелес келе жатқандардың ^уөзі де селдірей бастады → // бұлар да ^уонның бір^інен аспайды ↓ /// ↑^уол ^йенді мын'әб̊ділдә → // ана'асқар → // ғалій сол жақтағы → // алпыстың айналасындағылар ↓ ///	↑жалғыс сын сағатта ͡б̊олмаса ^уөзгөлөрі ^уөмүрлү ͡б̊ол'алмады ↓ ///↑қәзір алыптар түгөл сарқылды → // бұлармен ^уөк̊шелес ͡пұуұннұң ^уөзү де селдіреп қалды ↓ ///↑қазақ̊ша жазатын ақын-жаз^ұушұлардың жалпы саны үш жүздөй болса → // жаңағы ^уөк̊шелестер бір ақ прасент → // ^йек'үш ағ адам → // ал ^йенді ͡б̊ұлармен ^уөк̊шелес келе жатқандардың ^уөзү де селдірей бастады → // бұлар да ^уоннұң бір^інен аспайды ↓ /// ↑^уол ^йенді мын'әб̊ділдә → // ана'асқар → // ғалый сол жақтағы → // алпыстың айналасындағылар ↓ ////	Жалғыз "Сын сағатта" болмаса, өзгелері өмірлі бола алмады. Қазір алыптар түгел сарқылды. Бұлармен өкшелес буынның өзі де селдіреп қалды. Қазақша жазатын ақын-жазушылардың жалпы саны 300-дей болса, жаңағы өкшелестер бір-ақ процент, екі-үш-ақ адам. Ал енді бұлармен өкшелес келе жатқандардың өзі де селдірей бастады. Бұлар да онның бірінен аспайды. Ол енді мына Әбділдә, анау Асқар, Ғали сол жақтағы, 60-тың айналасындағылар.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уолай болса ͡қәзіргі ͡қазақ̊ савет әдеб̊ійатінде қалам ұстағандардың ͡қалың ͡көп̊шілігі ͡көб̊̊і жастар ↓ ///↑біз не ^уойласақ та не тілесек те сол бұуынғ'арнауымыз керек ↓ ///↑азайған топтардың ͡қаламы мұқап қатардан бір қалғалы тұр дегенім ^йемес ͡бұл ↓ ///↑^уолар пісіп қатқан топ → // ^уөздер'ұстаз тәлім тәрб̊ійенің арнаулысы деген бұдан бұлайғысы жерде жастарымыз ͡б̊олсын дегім ͡келген ↓ ///	↑^уолай болса ͡ғәзіргі ͡ғазақ̊ савет әдеб̊ійатінде қалам ұстағандардың ͡ғалың ͡гөп̊шілігі ͡гөб̊̊і жастар ↓ ///↑біз не ^уойласақ та не тілесек те сол бұуұңғ'арнауұмұз герек ↓ ///↑азайған топтардың ͡ғаламы мұқап қатардам бір ғалғалы тұр дегенім ^йемес ͡пұл ↓ ///↑^уолар пісіп қатқан топ → // ^уөздөр'ұстаз тәлім тәрб̊ійенің арнаулұсұ дегем бұдам бұлайғысы жерде жастарымыз ͡б̊олсұн дегім ͡гелген ↓ ///	Олай болса, қазіргі қазақ-совет әдебиетінде қалам ұстағандардың қалың көпшілігі, көбі – жастар. Біз не ойласақ та, не тілесек те, сол буынға арнауымыз керек. Азайған топтардың қаламы мұқап, қатардан қалғалы тұр дегенім емес бұл. Олар – пісіп-қатқан топ, өздері ұстаз, тәлім-тәрбиенің арнаулысы деген, бұдан бұлайғысы жерде жастарымыз болсын дегім келген.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мағаң қонаев жолдас ͡батырлық наградтарын тап̊сырғанда мен бүгінг'ақын жаз^ұушыларғ'арнап былай дедім ↓ ///↑севоднйа дальнейшійм ^ыразвійтійе многонаційональный саветč̆кой ^ілійтератұур'актійвно ұучаствұуйут трійсто пйатьдесйат пійсателей казахстана я прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^уот их ійменей ↓ ///↑жастарғ'арнап айтар ͡б̊ір-^йек'ауыз ͡ сөзім бар ↓ ///	↑мағаң ғонаев жолдас ͡патырлық наградтарын тап̊сырғанда мем бүгүңг'ақын -жаз^ұушұларғ'арнап былай дедім ↓ ///↑сегоднйа дальнейшійм ^ыразвыйтыйе многонасыйональный советč̆кой ^ілійтератұур'актыйвно ұучаствұуйұут тристо пйатьдесйат пійсателей газастана я прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^уот их ійменей ↓ ///↑жастарғ'арнап айтар ͡б̊ір-^йек'ауұс ͡ сөзүм бар ↓ ///	Маған Қонаев жолдас батырлық наградтарын тапсырғанда мен бүгінгі ақын-жазушыларға арнап былай дедім: "Сегодня дальнейшим развитие многонациональный советской литературы активно участвуют 350 писателей Казахстана, я принимаю высоких награду от их именей". Жастарға арнап айтар бір-екі ауыз сөзім бар.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑шығарма деген белгілі ^уоқыйғалардың тізб̊егі ^йемес → // әс^іресе ͡кітәптан ^уоқып ͡алған ^уоқыйға ^уөрісінің заңы ^йемес, ^уөз жаныңда ^уөз ^уойында ͡қайнап → // ^уөз жүрегінде → // ^уөз ^уойыңда ͡қайнап-пісіп кітәп ^уоқ^ұушының ^уой сез^іміне құй^ұуға тұратын жігер қайрат асыл ^уойлар → // адам қоғамының ^уөсе ͡б̊ерер ^йесейе ͡б̊ерүуін'үн қос'алатын жан сөз ↓ ///↑көркем шығарма дегеннің не ^йекенін толық түсіндіретін ғыл^ымый ^йеңбектер аз ^йемес ↓ ///	↑шығарма дегем белгілі ^уоқұйғалардың тізб̊егі ^йемес → // әс^іресе ͡гітәптан ^уоқұб̊ ͡алған ^уоқұйға ^уөрүсүнің заңы ^йемес, ^уөж жаныңда ^уөз ^уойұңда ͡ғайнап → // ^уөж жүрөгүңде → // ^уөз ^уойұңда ͡ғайнап-пісіп кітәп ^уоқ^ұушұнұң ^уой сез^іміне құй^ұуға тұратын жігер ғайрат асыл ^уойлар → // адам ғоғамының ^уөсө ͡б̊ерер ^йесейе ͡б̊ерүуүн'үн ғос'алатын жан сөз ↓ ///↑көркөм шығарма дегеннің не ^йекенін толұқ түсүндүретін ғыл^ымый ^йеңбектер аз ^йемес ↓ ///	Шығарма деген – белгілі оқиғалардың тізбегі емес, әсіресе, кітаптан оқып алған оқиға өрісінің заңы емес. Өз жаныңда, өз ойыңда қайнап, өз жүрегіңде, өз ойыңда қайнап-пісіп, кітап оқушының ой сезіміне құюға тұратын, жігер-қайрат, асыл ойлар. Адам қоғамының өсе берер, есейе беруіне үн қоса алатын жан сөз. Көркем шығарма дегеннің не екенін толық түсіндіретін ғылыми еңбектер аз емес.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен тек жүрегіңде қайнап̊ шығатын жан сөзі дегенді ͡қос'айтқым келеді → // бас'айтқым келеді ↓ ///↑себ̊еп біреу ғана → // күнде ͡б̊ір ͡кітәп̊ шығып жатқан кез → // көзі жансыздау ^уөмірсіздеу ͡көр^үнеді маған → // бұл бір ↓ /// ↑^йекінші / неге ^йекені ͡б̊елгісіз ^уосы ͡б̊үгінгі жастарымыз көб̊^үнесе ^йеск'ауылды көб̊^үрек айналдырып жүр ↓ ///	↑мен тег жүрөгүңде қайнап̊ шығатын жан сөзү дегенді ͡ғос'айтқым келеді → // бас'айтқым келеді ↓ ///↑себ̊еп піреу ғана → // күндө ͡б̊ір ͡гітәп̊ шығыб̊ жатқаң гез → // көзү жансыздау ^уөмүрсүздеу ͡гөр^үнөді маған → // бұл бір ↓ /// ↑^йекінші / неге ^йекені ͡б̊елгісіз ^уосұ ͡б̊үгүңгү жастарымыз гөб̊^үнөсе ^йеск'ауұлдұ көб̊^үрөг айналдырыб̊ жүр ↓ ///	Мен тек "жүрегіңде қайнап шығатын жан сөзі" дегенді қоса айтқым келеді. Себеп біреу ғана: күнде бір кітап шығып жатқан кез. Көзі жансыздау, өмірсіздеу көрінеді маған. Бұл бір. Екінші, неге екені белгісіз, осы бүгінгі жастарымыз көбінесе ескі ауылды көбірек айналдырып жүр.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бүгінгі ^уөмір дегендерінің ^уөзі ^йеск'ауылға ^йеск'адамдарға ^йеск'ауылдың ^йеск'адамдарына ұқ̊сап барад ↓ ///↑мен ^йеск'ауылды ^йескі тақ^ырыпты жазб̊а деп ͡айтпақ̊шы ^йемеспін ↓ ///↑^йеск'ауыл ^йескі тақ^ырып тұуралы жазылған кітәптар ͡б̊ола тұрса да жаз дегім келеді ↓ ↓ ///↑бірақ ^йескіні жазғанмен → // нағыз тереңіне ͡б̊ойлай алмаса → // ^уондай кітәптың ͡керег'аз ↓ ///	↑бүгүңгү ^уөмүр дегендерінің ^уөзү ^йеск'ауұлға ^йеск'адамдарға ^йеск'ауұлдұң ^йеск'адамдарына ұқ̊сап парад ↓ ///↑мен ^йеск'ауұлдұ ^йескі тақ^ырыпты жазб̊а деб̊ ͡айтпақ̊шы ^йемеспін ↓ ///↑^йеск'ауұл ^йескі тақ^ырып тұуралы жазылғаң гітәптар ͡б̊ола тұрса да жаз дегім геледі ↓ ↓ ///↑бірәқ ^йескіні жазғаммен → // нағыз тереңіне ͡б̊ойлай алмаса → // ^уондай гітәптың ͡герег'аз ↓ ///	Бүгінгі өмір дегендерінің өзі ескі ауылға, ескі адамдарға, ескі ауылдың ескі адамдарына ұқсап барады. Мен "ескі ауылды, ескі тақырыпты жазба" деп айтпақшы емеспін. Ескі ауыл, ескі тақырып туралы жазылған кітаптар бола тұрса да, "жаз" дегім келеді. Бірақ ескіні жазғанмен, нағыз тереңіне бойлай алмаса, ондай кітаптың керегі аз.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^йескі ^уөндүрүс ^уорұндарында ͡ғалғаң гөб̊ ͡үйүндүлер ͡б̊олад → // шылақ ноқаттар ͡б̊олад → // солардың ішінд'алтын күмүс сыйақты қымбаттар да вар → // аз ^йемес ↓ ↓ /// ↑^йеск'үйүндүлерді қайта ғопарғанда ^йескі шылактарды қайта ^йеріткенде → // балқытқанда технійканың әлсіз гезінде мыст'алалса да → // алтың гүмүст'алалмаған кездеріміз ͡б̊ар ↓ ↓ ///↑^йескі тақ^ырыпт'алғанда → // сол алтың гүмүстү таб̊ұуұмұз герек → // алымбай ғалған → // айтылмай ғалғаң ғымбатын таб̊ұуұмұз герек → // босқа ͡ғайталаудұң ͡герегі жоқ ↓ ///	↑^йескі ^уөндүрүс ^уорұндарында ͡ғалғаң гөб̊ ͡үйүндүлер ͡б̊олад → // шылақ ноқаттар ͡б̊олад → // солардың ішінд'алтын күмүс сыйақты қымбаттар да вар → // аз ^йемес ↓ ↓ /// ↑^йеск'үйүндүлерді қайта ғопарғанда ^йескі шылактарды қайта ^йеріткенде → // балқытқанда технійканың әлсіз гезінде мыст'алалса да → // алтың гүмүст'алалмаған кездеріміз ͡б̊ар ↓ ↓ ///↑^йескі тақ^ырыпт'алғанда → // сол алтың гүмүстү таб̊ұуұмұз герек → // алымбай ғалған → // айтылмай ғалғаң ғымбатын таб̊ұуұмұз герек → // босқа ͡ғайталаудұң ͡герегі жоқ ↓ ///	Ескі өндіріс орындарында қалған көп үйінділер болады, шылақ ноқаттар болады. Солардың ішінде алтын-күміс сияқты қымбаттар да бар, аз емес. Ескі үйінділерді қайта қопарғанда, ескі шылақтарды қайта еріткенде, балқытқанда, техниканың әлсіз кезінде мысты ала алса да, алтын-күмісті ала алмаған кезіміз бар. Ескі тақырыпты алғанда сол алтын-күмісті табуымыз керек. Алынбай қалған, айтылмай қалған қымбатын табуымыз керек. Босқа қайталаудың керегі жоқ.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ақын ғафұу ͡қайырб̊еков ана тұуралы ^уөлең жазып ^йед → // әкеме шешеме деген ^уөлеңдер қаб̊ындап кетті ↓ ↓ ///↑ғаф^ұудың жазғаны жалп'ана дегең қас^ійетті тақ^ырып болып̊ шық̊са → // ^уөзге көп̊шіліктікі ^уөз әкесі ^уөз шешесі ͡б̊олды да ͡қалды ↓ ///↑сон^ұменен үлкен тақ^ырыптың бағасы төмендеп бара жатыр ↓ ///↑үшінші қалам ұстаған қазақ ақын жазұушылар'үш жүздей болса → // ^уоблыста ^уотырғандары жүзге жетпейд → // ^уөзгесі ^йекіжүзден артығы ^уос'алматыда → // неге ↓///	↑ақын ғафұу ͡ғайырб̊еков ана тұуралы ^уөлөң жазыб̊ ^йед → // әкеме шешеме деген ^уөлөңдөр ғаб̊ындап кетті ↓ ↓ ///↑ғаф^ұудұң жазғаны жалп'ана дегең ғас^ійетті тақ^ырып полұп̊ шық̊са → // ^уөзгө көп̊шіліктікі ^уөз әкесі ^уөш шешесі ͡б̊олдұ да ͡ғалды ↓ ///↑сон^ұменен үлкөн тақ^ырыптың бағасы төмөндөп пара йатыр ↓ ///↑үшүншү қалам ұстағаң ғазағ ақын жазұушұлар'үш жүздөй болса → // ^уоблұста ^уотұрғандары жүзгө жетпейд → // ^уөзгөсү ^йекіжүздөн артығы ^уос'алматыда → // неге ↓ ///	Ақын Ғафу Қайырбеков "Ана" туралы өлең жазып еді. "Әкеме, шешеме" деген өлеңдер қабындап кетті. Ғафудың жазғаны жалпы "Ана" деген қасиетті тақырып болып шықса, өзге көпшіліктікі өз әкесі, өз шешесі болды да қалды. Соныменен үлкен тақырыптың бағасы төмендеп бара жатыр. Үшінші, қалам ұстаған қазақ ақын-жазушылары үш жүздей болса, облыста отырғандары жүзге жетпейді, өзгесі, екі жүзден артығы осы Алматыда. Неге?
Ғабит Мүсірепов	▶	↑қайнаған ^йеңбек̊ші ^уөм^үрінен аулақ → // болмашы қызық көріп → // ^уөзін ^уөзі тонап тақ^ырып таб̊̊а алмай → // ^уөзін ^уөзі тұсап ^уотір → // бұл ^уөз талантына ^уөзі ͡б̊өгесін болып ^уотыр деген сөз ↓ ↓ /// ↑жақын арада сәтімжан деген жазұушымыз → // жақ̊сы жаз^ұушы павлодарға ͡б̊ір зауұтқ'ійнженер болып кетті → // мен соған қатты құуандым → // қәзір қазақ̊станда ғалымдар сыйақты ͡б̊ізде технійкалық қазақ ійнтелегенсійасы жасалып қалыпты ↓ ///↑шымкенттің бір ғана зауытының ^уөзінде қазақ ійнженерлерінің саны қазақ жаз^ұушылар'ұй^ұмындағы жазұушылар сан^ынан аз ↓ ///	↑қайнаған ^йеңбек̊ші ^уөм^үрүнен аулақ → // болмашы қызық көрүп → // ^уөзүн ^уөзү тонап тақ^ырып таб̊̊а алмай → // ^уөзүн ^уөзү тұсап ^уотұр → // бұл ^уөз талантына ^уөзү ͡б̊өгөсүм болұп ^уотұр деген сөз ↓ ↓ /// ↑жақын арада сәтімжан деген жазұушұмұз → // жақ̊сы жаз^ұушұ павлодарға ͡б̊ір зауұтқ'ійнженер болұп кетті → // мен соғаң ғатты ғұуандым → // қәзір ғазақ̊станда ғалымдар сыйақты ͡б̊ізде технійкалық қазағ ійнтелегенсійасы жасалып қалыпты ↓ ///↑шымкенттің бір ғана зауұтұнұң ^уөзүндө ғазағ ійнженерлерінің саны қазағ жаз^ұушұлар'ұй^ұмұндағы жазұушұлар сан^ынан аз ↓ ///	Қайнаған еңбекші өмірінен аулақ. Болмашы қызық көріп, өзін-өзі тонап, тақырып таба алмай, өзін-өзі тұсап отыр. Бұл – өз талантына өзі бөгесін болып отыр деген сөз. Жақын арада Сәтімжан деген жазушымыз, жақсы жазушы, Павлодарға бір зауытқа инженер болып кетті. Мен соған қатты қуандым. Қазір Қазақстанда ғалымдар сияқты бізде техникалық қазақ интеллегенциясы жасалып қалыпты. Шымкенттің бір ғана зауытының өзінде қазақ инженерлерінің саны қазақ жазушылары ұйымындағы жазушылар санынан аз.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑жеті жүз жетпіс шамалы ͡б̊ір зауытт'ійнженерлердің қырық прасентінен артығы қазақ ↓ ↓ ///↑^уондаған фаб̊рійка зауыттарымызда ͡б̊ас ійнженерлер қазақ → // қарағандыда ше / жезғазғанда ше / шығыста ше / йғный біздің ійнженерлер қауымы деген тіпті ^уөз^үміздің әлгі ͡қара шаштымызды ͡б̊өліп алғанның ^уөзінд'үлкен қауым болып ͡алған → // н'үшін біздің жазұушылар сондай жерге соқпайд↓/// жазұушылар әс^іресе жас жаз^ұушылар ^уосындай жерлерге жоламай жүре ͡б̊ерс'үлкен тақ^ырыпқа да жолай алмайд↓ ///	↑жеті жүж жетпіш шамалы ͡б̊ір зауұтт'ійнженерлердің қырық прасентінен артығы қазақ ↓ ↓ ///↑^уондаған фәб̊рійк зауұттарымызда ͡б̊ас ійнженерлер ғазақ → // қарағандыда ше / жезғазғанда ше / шығыста ше / ағный біздің ійнженерлер ғауұмұ деген тіпті ^уөз^үмүздің әлгі ͡ғарашаштымызды ͡б̊өлүб̊ ͡алғанның ^уөзүнд'үлкөн қауұм болұб̊ ͡алған → // н'үшүн біздің жазұушұлар сондай жерге соқпайд ↓ /// жазұушұлар әс^іресе жаш шаз^ұушұлар ^уосұндай жерлерге жоламай жүрө ͡б̊ерс'үлкөн тақ^ырыпқа да жолай алмайд ↓ ///	770 шамалы бір зауытта инженерлердің 40 процентінен артығы – қазақ. Ондаған фабрика-зауыттарымызда бас инженерлер – қазақ. Қарағандыда ше, Жезқазғанда ше, Шығыста ше, яғни біздің инженерлер қауымы деген тіпті өзіміздің әлгі қара шаштымызды бөліп алғанның өзінде үлкен қауым болып алған. Не үшін біздің жазушылар сол жерге соқпайды? Жазушылар, әсіресе, жас жазушылар осындай жерлерге жоламай жүре берсе, үлкен тақырыпқа да жолай алмайды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑төртінші / соңғы жылдар'әдеб̊ійатіміздің іш^іне кіре ͡б̊ар жоғ^ұмызды жете тек̊серіп жаз^ұушығ'әс^іресе жас жаз^ұушыларға жәрдем ^йетү'айақсып кетті ↓ ///↑тіл / теңеу ͡көркемдік деген жақтарымыз қасаңсып бара жатыр ма деп қорқамын ↓ ///↑міне / жастарғ'айтар → // қойар тілек талаб̊ым ^уосы маңда → // әрійне мұн^ұменен талап түгел айтылып болды деп ^уойламаймын ↓ ///	↑төртүншү / соңғұ жылдар'әдеб̊ійатіміздің іш^іне гіре ͡б̊ар жоғ^ұмұзды жете тек̊серіб̊ жаз^ұушұғ'әс^іресе жаш шаз^ұушұларға жәрдем ^йетү'айақсып кетті ↓ ///↑тіл / теңеу ͡гөркөмдүк деген жақтарымыз ғасаңсып пара жатыр ма деп қорқамын ↓ ///↑міне / жастарғ'айтар → // қойар тілек талаб̊ым ^уосұ маңда → // әрійне мұн^ұменен талап түгөл айтылып полдұ деп ^уойламаймын ↓ ///	Төртінші, соңғы жылдары әдебиетіміздің ішіне кіре, бар-жоғымызды жете тексеріп, жазушыға, әсіресе жас жазушыларға, жәрдем ету аяқсып кетті. Тіл, теңеу, көркемдік деген жақтарымыз қасаңсып бара жатыр ма деп қорқамын. Міне, жастарға айтар, қояр тілек-талабым осы маңда. Әрине, мұныменен талап түгел айтылып болды деп ойламаймын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бірақ қәзіргі менің жан^ыма ͡б̊атыңқырап жүрген нәрселер ^уосы ↓ ///↑тағы ͡б̊ір ͡б̊ір-^йекі ^уөк^үнішт'айта кеткім келед ↓ ///↑соңғы жылдарда ͡б̊әр^імізге ^уортақ ^йекі ^уөк^үнішті жәй болды → // бірінші маршенка / ійә ↓ ///↑аб̊ай ^ыраманын ^ыраман ^йемес теуге жақындатқаны ͡б̊әр^імізге де ͡б̊елгілі ↓ ///↑сол маршенкаға ͡б̊ір пенде жауап берген жоқ → // аб̊ай ^ыраманын ақтап̊ шығұу керек пе / жоқ ↓ ///	↑бірәқ қәзіргі менің жан^ыма ͡б̊атыңқыраб̊ жүргөн нәрселер ^уосұ ↓ ///↑тағы ͡б̊ір ͡б̊ір-^йекі ^уөк^үнүшт'айта геткім гелед ↓ ///↑соңғұ жылдарда ͡б̊әр^імізге ^уортақ ^йекі ^уөк^үнүшті жәй болдұ → // бірінші маршеңка / ійә ↓ ///↑аб̊ай ^ыраманын ^ыраман ^йемес теугө жақындатқаны ͡б̊әр^імізге де ͡б̊елгілі ↓ ///↑сол маршеңкаға ͡б̊ір пенде жауап перген жоқ → // аб̊ай ^ыраманын ақтап̊ шығұу герек пе / жоқ ↓ ///	Бірақ қазіргі менің жаныма батыңқырап жүрген нәрселер – осы. Тағы бір бір-екі өкінішті айта кеткім келеді. Соңғы жылдарда бәрімізге ортақ екі өкінішті жай болды. Бірінші – Маршенко, иә. "Абай" романын "роман емес" деуге жақындатқаны бәрімізге де белгілі. Сол Маршенкоға бір пенде жауап берген жоқ. "Абай" романын ақтап шығу керек пе? Жоқ.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑аб̊ай ^ыраманы ^уөзі д'ақтауды керек ^йетпейді → // бірақ ͡біздің ғалымдарымыз ͡б̊ар ійнстійтұуттарымыз ͡б̊ар толып ͡жатқан сыншыларымыз ͡б̊ар ^уолардың бірде ͡б̊іреу'үн қоспай қалұуы маған кішкене жәбір ͡көрінді / ійә ↓ ///↑^ыраман тұурал'айтыс ашұуға ͡б̊олатын ^йед ↓ ↓ ///↑мен ^уөз^үміздің сыншыларымызға ^уоның ішінде ^ыраман теорійасын жазған ^ыраманқұл жолдасов сізге → // бірталай ^іренжідім ↓ ///	↑аб̊ай ^ыраманы ^уөзү д'ақтаудұ герек ^йетпейді → // бірәқ ͡піздің ғалымдарымыз ͡б̊ар ыйнстыйтұуттарымыз ͡б̊ар толұб̊ ͡атқан сыншыларымыз ͡б̊ар ^уолардың бірде ͡б̊іреу'үн қоспай ғалұуұ мағаң гішкене жәбір ͡гөрүндү / ійә ↓ ///↑^ыраман тұурал'айтыс ашұуға ͡б̊олатын ^йед ↓ ↓ ///↑мен ^уөз^үмүздің сыншыларымызға ^уонұң ішінде ^ыраман теорійасын жазған ^ырамаңқұл жолдасов сізге → // бірталай ^іренжідім ↓ ///	"Абай" романы өзі де ақтауды керек етпейді. Бірақ біздің ғалымдарымыз бар, институттарымыз бар, толып жатқан сыншыларымыз бар, олардың бірде-біреуі үн қоспай қалуы маған кішкене жәбір көрінді, иә. Роман туралы айтыс ашуға болатын еді. Мен өзіміздің сыншыларымызға, оның ішінде, роман теориясын жазған Раманқұл Жолдасов, сізге бірталай ренжідім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^йекі ^ірет ссср сыйлығын алған аб̊ай ^ыраманына тіл тійг^ізіп жатқанда пікір алысұудан бас тартып қалдыңыздар / ійә ↓ ///↑ійнстійтұут қаумы ^уөз^үміздің газетке ͡б̊арып̊сыздар ^уоның не қажеті ͡б̊ар → // кімге қажет ^йетед ↓ ///↑^уөз^үмізді тек бас^ымызды ͡б̊ас сауғала'үшін ғана керек ↓ ///↑^йекінші савет әдеб̊ійатінің ͡қырық жылдық тойында ͡қазақ әдеб̊ійат'ауызға алынбай қалд → // мұхтарға ^іленійн сыйлығы ͡б̊ер^ілерде федійн былай деген ↓ ///	↑^йекі ^ірет ссср сыйлығын алған аб̊ай ^ыраманына тіл тійг^ізіб̊ жатқанда пікір алысұудам бас тартып қалдыңыздар / ійә ↓ ///↑инстійтұут қаумұ ^уөз^үмүздің гәзетке ͡б̊арып̊сыздар ^уонұң не ғажеті ͡б̊ар → // кімге ғажет ^йетед ↓ ///↑^уөз^үмүзді тек бас^ымызды ͡б̊ас сауғала'үшүн ғана герек ↓ ///↑^йекінші савет әдеб̊ійатінің ͡ғырығ жылдық тойұнда ͡ғазағ әдеб̊ійат'ауұзға алымбай ғалд → // мұхтарға ^іленійн сыйлығы ͡б̊ер^ілерде федійм былай деген ↓ ///	Екі рет СССР сыйлығын алған "Абай" романына тіл тигізіп жатқанда пікір алысудан бас тартып қалдыңыздар, иә. Институт қауымы өзіміздің газетке барыпсыздар. Оның не қажеті бар? Кімге қажет етеді? Өзімізді, тек басымызды бас сауғалауға ғана керек. Екінші, совет әдебиетінің қырық жылдық тойында қазақ әдебиеті ауызға алынбай қалды. Мұхтарға "Ленин" сыйлығы берілерде Федин былай деген:
Ғабит Мүсірепов	▶	↑я бұудұу держать селүуйүу ^іречь ^уо прекрасном ^ұроман'аб̊ай мұухтар'ауэзова ↓ ///↑федійннің сол сөз^үнен кейін жұрт қанша мақтасын / ійә / мақтамасын → // ^йендігі мәсел'үуже шеш^іліп қалған ^йед → // ^уоны ͡б̊ілесіздер ↓ ///↑саветтің жетпіс жылдық тойында масквада тійхонов айтып ^йеді → // жақ̊сы мақтаған → // әділ мақтаған → // қырық жылдықта н'әдеб̊ійатіміздің ат'аталмай қалғаны → // не сол сыйақты ͡б̊елгіл'атақты жазұушыларымыздың ат'аталмай қалған'әрійне үлкен ^уөк^үніш ↓ ///	↑я бұудұу держать селүуйүу ^іречь ^уо прекрасном ^ұроман'аб̊ай мұухтар'ауэзова ↓ ///↑федійннің сол сөз^үнөңгейін жұрт қанша мақтасын / ійә / мақтамасын → // ^йендігі мәсел'үужө шеш^іліп қалған ^йед → // ^уонұ ͡б̊ілесіздер ↓ ///↑саветтің жетпіш шылдық тойұнда масквада тұйхонов айтып ^йеді → // жақ̊сы мақтаған → // әділ мақтаған → // қырығ жылдықта н'әдеб̊ійатіміздің ат'аталмай ғалғаны → // не сол сыйақты ͡б̊елгіл'атақты жазұушұларымыздың ат'аталмай ғалған'әрійне үлкөн ^уөк^үнүш ↓ ///	"Я буду держать целую речь о прекрасном романе "Абай" Мухтара Ауезова". Федин сол сөзінен кейін жұрт қанша мақтасын, иә, мақтасын. Ендігі мәселе уже шешіліп қалған еді, оны білесіздер. Советтің 70 жылдық тойында Москвада Тихонов айтып еді, жақсы мақтаған, әділ мақтаған. Қырық жылдықта не әдебиетіміздің аты аталмай қалғаны, не сол сияқты белгілі атақты жазушыларымыздың аты аталмай қалғаны, әрине, үлкен өкініш.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑біздің әдеб̊ійаттен анағұрлұм балаң әдеб̊ійеттердің ^үуәкілдер'аты аталып жатты соның ішінде ↓ ///↑мең қонаев жолдас маған батырлық наградтарын тап̊сырғанда ^уөзім тұуралы да ͡б̊ір-^йек'ауыз сөз айтыбп ^йедім ↓ /// ↑я прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^ұлійчно как высокое доверійе партійи и как высокое ^уответč̆венность люйүудьми дегенмін ↓ ///↑сондықтан ^уөзімді д'ұмытқым келмей тұрғаны ↓ ///	↑біздің әдеб̊ійаттен анағұрлұм балаң әдеб̊ійеттердің ^үуәкілдер'аты аталыб̊ жатты сонұң ішінде ↓ ///↑мең ғонаев жолдас мағам батырлық наградтарын тап̊сырғанда ^уөзүм тұуралы да ͡б̊ір-^йек'ауұз сөз айтыб̊ ^йедім ↓ /// ↑я прійніймайұу высокұуйұу наградұу ^ұлійчно как высокое доверійе партійи и как высокое ^уответč̆венность лйүудьми дегеммін ↓ ///↑сондұқтан ^уөзүмдү д'ұмұтқұм келмей тұрғаны ↓ ///	Біздің әдебиеттен анағұрлым балаң әдебиеттердің уәкілдері аты аталып жатты соның ішінде. Мен Қонаев жолдас батырлық наградын тапсырғанда өзім туралы бір-екі ауыз сөз айтып едім. "Я принимаю высокую награду лично как высокое доверие партии и как высокое ответсвенность людьми" дегенмін. Сондықтан өзімді де ұмытқым келмей тұрғаны.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑менің әдеб̊ійаттегі не ͡б̊арым ^уөздеріңізге мәлім белгілі ғой деп ^уойлаймын → // ^йең соңғы жазғаным ұлпан ^уол да жұурналда ͡б̊ас^ылып̊ шықты → // ^уодан кейін ^йешнәрсе жазғаным жоқ әлі → // той тойлап жүрмін → // ^йендігі жазатыным ^уойанған ^уөлкенің ^йекінші ͡кітәб̊ы ↓ ///↑тойлар айақталып келеді → // ^йенді шақ^ыратын ^уон шақт'ақ үй қалды ↓ ///↑содан кейін столға ^уот^ұратын болармын ↓ /// ^йенд'аздап ^уөзімнің ͡қалай жазатыным жәй^ына келейін ↓ ///	↑менің әдеб̊ійаттегі не ͡б̊арым ^уөздөрңүзге мәлім белгілі ғой деп ^уойлаймын → // ^йең соңғұ жазғаным ұлпан ^уол да жұурналда ͡б̊ас^ылып̊ шықты → // ^уодан гейін ^йешнәрсе жазғаным жоғ әлі → // той тойлаб̊ жүрмүн → // ^йендігі жазатыным ^уойаңған ^уөлкөнүң ^йекінші ͡гітәб̊ы ↓ ///↑тойлар айақталып келеді → // ^йенді шақ^ыратын ^уон шақт'ағ- үй ғалды ↓ ///↑содан гейін столға ^уот^ұратым болармын ↓ /// ^йенд'аздап ^уөзүмнүң ͡ғалай жазатыным жәй^ына гелейін ↓ ///	Менің әдебиеттегі не барым өздеріңізге мәлім, белгілі ғой деп ойлаймын. Ең соңғы жазғаным – "Ұлпан", ол да журналда басылып шықты. Одан кейін ешнәрсе жазғаным жоқ әлі. Той тойлап жүрмін. Ендігі жазатыным – "Оянған өлкенің" екінші кітабы. Тойлар аяқталып келеді. Енді шақыратын он шақты-ақ үй қалды. Содан кейін столға отыратын болармын. Енді аздап өзімнің қалай жазатыным жайына келейін.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ бірінші → // ^уөз ыстолымнан ^уөз ͡б̊өлмемнен басқа жерде мен жаз'алмаймын / әдет → // және қартайғандықтың әдеті ^йемес ^уөзі ^йертеден келе жатқан әдетім ^уосы ↓ /// ↑^йекінші / белгіл'ұуақытта жазып белгіл'ұуақытта демал'алмаймын → // ^уол менде жоқ ↓ ↓ ///↑кейде таң ата жатам → // кейде тал түст'ұйықтап алам ↓ ///↑жазұуға ^уотырғанда ͡б̊асқа ͡б̊ір тіршілік араласып кетč̆^йе ^йең кемі ͡б̊ір - ^йек'ай дағдарып қаламын → // тоқталып қаламын ↓ ///↑телефоннан кейін ^йекі сағат дағдарып қалам → // арыз айтұушылардан кейін бес сағат дағдарып қаламын ↓ ///	↑ бірінші → // ^уөз ыстолұмнан ^уөз ͡б̊өлмөмнөм басқа жерде мен жаз'алмаймын / әдет → // жане қартайғандықтың әдеті ^йемес ^уөзү ^йертедең геле жатқан әдетім ^уосұ ↓ /// ↑^йекінші / белгіл'ұуақытта жазып пелгіл'ұуақытта демал'алмаймын → // ^уол менде жоқ ↓ ↓ ///↑кейде таң ата жатам → // кейде тал түст'ұйұқтап алам ↓ ///↑жазұуға ^уотұрғанда ͡б̊асқа ͡б̊ір тіршіліг араласып кетč̆^йе ^йең гемі ͡б̊ір - ^йек'ай дағдарып қаламын → // тоқталып қаламын ↓ ///↑телефоннан гейін ^йекі сағат дағдарып қалам → // арыз айтұушұлардан гейім бес сағат дағдарып қаламын ↓ ///	Бірінші, өз столымнан, өз бөлмемнен басқа жерде мен жаза алмаймын. Әдет және қартайғандықтың әдеті емес, өзі ертеден келе жатқан әдетім – осы. Екінші, белгілі уақытта жазып, белгілі уақытта демала алмаймын. Ол менде жоқ. Кейде таң ата жатамын, кейде тал түсте ұйықтап аламын. Жазуға отырғанда басқа бір тіршілік араласып кетсе, ең кемі бір-екі ай дағдарып қаламын, тоқталып қаламын. Телефоннан кейін екі сағат дағдарып қаламын. Арыз айтушылардан кейін бес сағат дағдарып қаламын.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^йешнәрсе ͡б̊өгет болмаса → // дәл жазұуға ͡кірісіп кетč̆^йем тез жазамын ↓ ///↑мысалы қозы ͡көрпешті он бес күнде жаздым ↓ ///↑ақан сер^іні он екі күнде жаздым → // ^уойанған ^уөлкені ͡б̊ес айда жаздым → // арада сегіз ай дағдарысым болд ↓ /// мен ^йелүуге толған ^йедім → // соны ^уөткіземін деп → // жұрт боқтап боқтап ͡алды да → // менің жазұуым тоқтап қалд → // сегіз ай тоқтап ^уотырдым → // марттан ^уоктйаб̊рдың премерна ^уортасына дейін ↓ ///	↑^йешнәрсе ͡б̊өгөт полмаса → // дәл жазұуға ͡гірісіп кетč̆^йем теж жазамын ↓ ///↑мысалы қозұ ͡гөрпөштү ^уом бес күндө жаздым ↓ ///↑ақан сер^іні ^уон екі күндө жаздым → // ^уойанған ^уөлкөнү ͡б̊ес айда жаздым → // арада сегіз ай дағдарысым болд ↓ /// мен ^йелүугө толған ^йедім → // сонұ ^уөткүзөмін деп → // жұрт поқтап поқтаб̊ ͡алды да → // менің жазұуұм тоқтап қалд → // сегіз ай тоқтап ^уотұрдұм → // марттан ^уоктйаб̊рдың премерна ^уортасына дейін ↓ ///	Ешнәрсе бөгет болмаса, дәл жазуға кірісіп кетсем, тез жазамын. Мысалы, "Қозы Көрпешті" 15 күнде жаздым, "Ақан серіні" 12 күнде жаздым, "Оянған өлкені" 5 айда жаздым. Арада 8 ай дағдарысым болды. Мен елуге толған едім. Соны өткіземін деп, жұрт боқтап-боқтап алды да, менің жазуым тоқтап қалды. Сегіз ай тоқтап отырдым, марттан октябрьдың, примерно, ортасына дейін.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ұлпанды ^йек'айда бітірдім → // бірақ мұның арасына да ^йекі жарым үш айдай үз^үліс кірді → // әйелім ауырып қалды / ійә ↓ ///↑қазақ̊ салдатын қырық ͡бес күнде ͡б̊ітірдім ↓ ///↑кездеспей кеткен бір ͡б̊ейнені жыйырма күнде ͡б̊ітірдім → // бірақ жаз^ұуға ^уот^ұрар алдындағ'азапты күндерім көб̊^үнес'ұзаққа соз^ұлады ↓ ↓ ///↑бірінші ͡қазақ̊ салдатын жазарда мәлікпенен қарағандыда ͡б̊ес күндөй жүрдім ↓ ///	↑ұлпанды ^йек'айда бітірдім → // бірәғ мұнұң арасына да ^йекі жарым үш айдай үз^үлүс кірді → // әйелім ауұрұп қалды / ійә ↓ ///↑қазақ̊ салдатың ғырық ͡пес күндө ͡б̊ітірдім ↓ ///↑кездеспей геткем бір ͡б̊ейнені жыйырма гүндө ͡б̊ітірдім → // бірәғ жаз^ұуға ^уот^ұрар алдындағ'азапты гүндөрүм гөб̊^үнөс'ұзаққа соз^ұлады ↓ ↓ ///↑бірінші ͡ғазақ̊ салдатын жазарда мәлікпенең ғарағандыда ͡б̊ес күндөй жүрдүм ↓ ///	"Ұлпанды" 2 айда бітірдім. Бірақ мұның арасына да екі жарым-үш айдай үзіліс кірді. Әйелім ауырып қалды, иә. "Қазақ солдатын" қырық бес күнде бітірдім, "Кездеспей кеткен бір бейнені" жиырма күнде бітірдім. Бірақ жазуға отырар алдындағы азапты күндерім көбінесе ұзаққа созылады. Бірінші, "Қазақ солдатын" жазарда Мәлікпенен Қарағандыда бес күндей жүрдім.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бауыржанда / ыыы не ͡б̊олып ͡әлгі → // тыңдаушы ͡б̊олып ^уон күн ^уотырдық ↓ /// бастығы қаныш мұхтар ͡б̊әр^іміз ͡б̊олып ͡академійада ͡б̊ауыржанның ^ілек̊сійасын ^уон күн тыңдадық ↓ ///↑таңертең келіп кешке ͡кететінбіз ↓ ///↑жарты минұут кешік̊сең бауыржан ^йесікті жауып ͡алады ↓ ///↑әлгі війце презійдент кім бар ^йеді ғой / саурамбаев → // бір ^йекі минұут кешігіп келгенде шық ͡деді ↓ ///↑війце презійдент академійаның → // ^уөз'академійаның бөлмесінде ^уотыр → // саусағын бармап̊ шығарыбп жіб̊ерді → // ійә ↓ ///	↑бауұржанда / ыыы не ͡б̊олұб̊ ͡әлгі → // тыңдаушұ ͡б̊олұп ^уон гүн ^уотұрдұқ ↓ /// бастығы қаныш мұхтар ͡б̊әр^іміз ͡б̊олұб̊ ͡академійада ͡б̊ауұржанның ^ілек̊сійасын ^уон гүн тыңдадық ↓ ///↑таңертең геліп кешке ͡гететімбіз ↓ ///↑жарты минұут кешік̊сең бауұржан ^йесікті жауұб̊ ͡алады ↓ ///↑әлгі війссе-презійдент кім бар ^йеді ғой / саурамбаев → // бір ^йекі минұут кешігіп келгенде шығ ͡деді ↓ ///↑війссе презійдент академійаның → // ^уөз'академійаның бөлмөсүнде ^уотұр → // саусағым бармап̊ шығарыб̊ жіб̊ерді → // ійә ↓ ///	Бауыржанда, не болып әлгі, тыңдаушы болып он күн отырдық. Бастығы, Қаныш, Мұхтар – бәріміз болып, академияда Бауыржанның лекциясын он күн тыңдадық. Таңертең келіп, кешке кететінбіз. Жарты минут кешіксең, Бауыржан есікті жауып алады. Әлгі вице-президент, кім бар еді ғой, Сауранбаева, бір-екі минут кешігіп келгенде "шық" деді. Вице-президент академияның, өзі академияның бөлмесінде отыр. Саусағын бармап, шығарып жіберді, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑содан соң ͡қайырғалійдың ^уөз^үмен ^уон бес күндей ^уотырдым → // соғыс матерійалымен үш айдай ^уотырдым ↓ ↓ ///↑міне / қазақ̊ салдатын жазардың алдыңдағ'ізденүулерім сондай ↓ ///↑^уойанған ^уөлкеге ^уот^ұрарда жалпысы жыл жарымдай сол тақ^ырыпқ'айналақтап жүрдім → // бес-алт'ай қарағандыда ^уотырдым → // қарағандыда ^уот^ұрып бұрынғ'ійсторійасын қәзіргі хәлін ^йескілі жаңалы шақтыларым бұрынғы ^йескірген құралдарын → // жаңадан келген құралдарын білүу керек ^йекен → // әйтпесе жазұу ͡б̊олмаса керек / ійә ↓ //	↑содан соң ͡ғайырғалыйдың ^уөз^үмөн ^уом бес күндөй ^уотұрдұм → // соғұс матерійалымен үш айдай ^уотұрдұм ↓ ↓ ///↑міне / қазақ̊ салдатын жазардың алдыңдағ'ізденүулөрүм сондай ↓ ///↑^уойанған ^уөлкөгө ^уот^ұрарда жалпысы жыл жарымдай сол тақ^ырыпқ'айналақтап жүрдүм → // бес-алт'ай қарағандыда ^уотұрдұм → // қарағандыда ^уот^ұрұп бұрұңғ'ійсторійасын қәзіргі хәлін ^йескілі-жаңалы шақтыларым бұрұңғұ ^йескіргең ғұралдарын → // жаңадан гелгең ғұралдарым білүу герек ^йекен → // әйтпесе жазұу ͡б̊олмаса герек / ійә ↓ //	Содан соң Қайырғалидың өзімен он бес күндей отырдым. Соғыс материалымен үш айдай отырдым. Міне, "Қазақ солдатын" жазардың алдындағы ізденулерім сондай. "Оянған өлкеге" отырарда жалпысы жыл жарымдай сол тақырыпқа айналақтап жүрдім. Бес-алты ай Қарағандыда отырдым. Қарағандыда отырып, бұрынғы историясын, қазіргі халін, ескілі-жаңалы шахталарын, бұрынғы, ескірген құралдарын, жаңадан келген құралдарын білу керек екен, әйтпесе жазу болмаса керек, иә.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑қарағанды / спаск / нілді / сарысұу / нұра деген жерлерд'аралауға тұура гелді ↓ ///↑көмүр тасыған мыс → // ^уотұн тасыған → // тас ^уөртөгөн жерлерді гөр^үугө тұура гелді ↓ ///↑мысты ғалай ғазад → // көмүрдү ғалай ғазад → // мысты ғалай ұсақтайды → // қалай ^йерітед → // сонұң бәрім біліб̊ ͡алмасам жазұу жүрмөйдү ^йекен ↓ /// ↑сосұң ^уосұ жазұудағы ͡б̊ір ͡б̊ертің гел'ұғұңған бір нәрсем бар → // сонұ жұрттұң бәр^іне д'айтқым геледі ↓ ///	↑қарағанды / спаск / нілді / сарысұу / нұра деген жерлерд'аралауға тұура гелді ↓ ///↑көмүр тасыған мыс → // ^уотұн тасыған → // тас ^уөртөгөн жерлерді гөр^үугө тұура гелді ↓ ///↑мысты ғалай ғазад → // көмүрдү ғалай ғазад → // мысты ғалай ұсақтайды → // қалай ^йерітед → // сонұң бәрім біліб̊ ͡алмасам жазұу жүрмөйдү ^йекен ↓ /// ↑сосұң ^уосұ жазұудағы ͡б̊ір ͡б̊ертің гел'ұғұңған бір нәрсем бар → // сонұ жұрттұң бәр^іне д'айтқым геледі ↓ ///	Қарағанды, Спаск, Нілді, Сарысу, Нұра деген жерлерді аралауға тура келді. Көмір тасыған, мыс, отын тасыған, тас өртеген жерлерді көруге тура келді. Мысты қалай қазады, көмірді қалай қазады, мысты қалай ұсақтайды, қалай ерітеді, соның бәрін біліп алмасам, жазу жүрмейді екен. Сосын осы жазудағы бір бертін келе ұғынған бір нәрсем бар, соны жұрттың бәріне де айтқым келеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен спаск зауытының бір құрылған жері ͡көкөзектің ͡қаб̊ағынд'ұушаков болып тұрдым → // көлік̊ш'ыб̊^ырай болып та тұрдым → // ійнженер некрасов болып та тұрдым → // жұмыскерде ͡б̊олып тұрдым → // ійг^ілік те ͡б̊олып тұрдым ↓ ///↑бір қызығы сонда ͡б̊ір жердің ^уөзін → // бір ^уөндірістің ^уөзін → // әркімнің ͡көз^үмен қарап̊ сол адамның тілегіменен шұғылдансаң → // көб̊^үрек көреді ^йекенсің → // түгел көреді ^йекенсің ↓ ///↑мысалы, көкөзек ұушаков үшін хазаійн / ұушаков үшін → // көлік ійес'ійг^ілік үшін не нәрсе → // көлікті жүргізетіндер үшін не нәрсе → // жұмыскер үшін не нәрсе → // ^уолардың әрғайсының ^уорнына ^уөзіңді қойып қарасаң → // көп нәрсен'ішіңмен ұғынғандай ^йекенсің ↓ ///	↑мен спаск зауұтұнұң бір ғұрұлған жері ͡көкөзөктүң ͡ғаб̊ағынд'ұушаков болұп тұрдұм → // көлүк̊ш'ыб̊^ырай болұп та тұрдұм → // ійнженер некрасов болұп та тұрдұм → // жұмұскерде ͡б̊олұп тұрдұм → // ійг^ілік те ͡б̊олұп тұрдұм ↓ ///↑бір ғызығы сонда ͡б̊ір жердің ^уөзүн → // бір ^уөндүрүстің ^уөзүн → // әргімнің ͡гөз^үмөң ғарап̊ сол адамның тілегіменен шұғұлдансаң → // көб̊^үрөк көрөдү ^йекенсің → // түгөл гөрөдү ^йекенсің ↓ ///↑мысалы, көкөзөг ұушаков үшүн хазаин / ұушаков үшүн → // көлүг ійес'ійг^ілік үшүн не нәрсе → // көлүктү жүргүзөтіндер үшүн не нәрсе → // жұмұскер үшүн не нәрсе → // ^уолардың әрғайсының ^уорнұна ^уөзүңдү қойұп қарасаң → // көп нәрсен'ішіңмен ұғұңғандай ^йекенсің ↓ ///	Мен Спаск зауытының құрылған жері – Көкөзектің қабағында Ушаков болып тұрдым, көлікші Ыбырай болып та тұрдым, инженер Некрасов болып та тұрдым, жұмыскер де болып тұрдым, Игілік те болып тұрдым. Бір қызығы, сонда бір жердің өзін, бір өндірістің өзін әркімнің көзімен қарап, сол адамның тілегіменен шұғылдансаң, көбірек көреді екенсің. Мысалы, Көкөзек – Ушаков үшін хозяин, Ушаков үшін көлік иесі. Игілік үшін не нәрсе, көлікті жүргізетіндер үшін не нәрсе, жұмыскер үшін не нәрсе, олардың әрқайсысының орнына өзіңді қойып қарасаң, көп нәрсені ішіңмен ұғынғандай екенсің.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ал / былай ^йетпей көлденең келіп кійлігіп → // жылдар ͡б̊ой'әлектеніп → // ^йешнәрсе шығар'алмай тастап кеткен нәрселерім аз ^йемес ↓ /// ↑^уоларды ^уосы күн'атамаймын да жыйнақтарыма ͡қоспаймын да ↓ ///↑ұрұқ̊сат болса / жолдастар ^уос^ұмен тоқталып → // сұрау ͡б̊олса соған жауап берер ^йедім ↓///↑берген ^үуәдем ͡көп дағы → // ^уорындамағаным ^уодан да ͡көп ↓ ///↑және жаз^ұушының ^уойынд'әрб̊ір тақ^ырып ͡әртүрлі кезде пісетін сыйақты → // мысалы мен біраздан бері тіпті ^уон жылдан артық ͡деуге ͡б̊олад ↓ ///	↑ал / былай ^йетпей гөлдөнөң геліп кійлігіп → // жылдар ͡б̊ой'әлектеніп → // ^йешнәрсе шығар'алмай тастап кеткен нәрселерім аз ^йемес ↓ /// ↑^уоларды ^уосұ гүн'атамаймын да жыйнақтарыма ͡ғоспаймын да ↓ ///↑ұрұқ̊сат полса / жолдастар ^уос^ұмен тоқталып → // сұрау ͡б̊олса соған жауап перер ^йедім ↓///↑берген ^үуәдем ͡гөп дағы → // ^уорұндамағаным ^уодан да ͡гөп ↓ ///↑жәна жаз^ұушұнұң ^уойұнд'әрб̊ір тақ^ырыб̊ ͡әртүрлү гезде пісетін сыйақты → // мысалы мем біраздам бері тіпті ^уон жылдан артығ ͡деугө ͡б̊олад ↓ ///	Ал былай етпей, көлденең келіп килігіп, жылдар бойы әлектеніп, ешнәрсе шығара алмай, тастап кеткен нәрселерім аз емес. Оларды осы күні атамаймын да, жинақтарыма қоспаймын да. Рұқсат болса, жолдастар, осымен тоқталып, сұрау болса, соған жауап берер едім. Берген уәдем көп-дағы, орындамағаным одан да көп. Және жазушының ойында әрбір тақырып әртүрлі кезде пісетін сияқты. Мысалы, мен біраздан бері, тіпті 10 жылдан артық деуге болады.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уойанған ^уөлкенің ^йекінші ͡кітәб̊ын жазам деп... (дыб̊ыс сапасы ^уөте төмөн ^уосы секүундтарда) әрійне соның бәр^іне ^ұуақыт керек → // менің ͡қазір мына ͡көзім минұус ^уон → // мына ͡көзім минұус тоғыз → // ^уонша ^уоқұуды → // ^уот^ұра ͡б̊ер^үуді көтер'алмай қалатын жәй бар ↓ ///	↑^уойанған ^уөлкөнүң ^йекінші ͡гітәб̊ын жазам деп ... (дыб̊ыс сапасы ^уөтө төмөн ^уосұ секүундтарда) әрійне сонұң бәр^іне ^ұуақыт керек → // менің ͡ғазір мына ͡гөзүм минұус ^уон → // мына ͡гөзүм минұус тоғұз → // ^уонша ^уоқұудұ → // ^уот^ұра ͡б̊ер^үудү көтөр'алмай қалатын жәй бар ↓ ///	"Оянған өлкенің" екінші кітабын жазам деп (Дыбыс сапасы өте төмен осы секундтарда) Әрине, соның бәріне уақыт керек. Менің қазір мына көзім – минус он, мына көзім – минус тоғыз. Онша оқуды, отыра беруді көтере алмай қалатын жай бар.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑қыйлы заман жәйында жұрт қалай қарады дейді → // ^уол ^йенді ͡қырық ͡бес жылда → // қырық ͡бес жылдан артық қырық алты жыл болды ма немене → // бас^ылып шыққанына ͡қырық ͡бес жыл → // ^уолардың бірі ͡б̊ар ͡б̊ір' жоқ → // ^уонда ͡қат^ынасқан кіс^ілердің → // біреу'анадай халға → // біреуі мынадай халға түскен адамдар ↓ ///↑	↑қыйлы заман жәйында жұрт қалай ғарады дейді → // ^уол ^йенді ͡ғырық ͡пеш шылда → // қырық ͡пеш шылдан артық қырығ алты жыл болдұ ма немене → // бас^ылып чыққанына ͡ғырық ͡пеш шыл → // ^уолардың бірі ͡б̊ар ͡б̊ір' жоқ → // ^уонда ͡ғат^ынасқан гіс^ілердің → // біреу'анадай халға → // біреуү мынадай халға түскөн адамдар ↓ ///↑	"Қилы заман" жайында жұрт қалай қарады дейді. Ол енді қырық бес жылда, қырық бес жылдан артық, қырық алты жыл болды ма, немене, басылып шыққанына қырық бес жыл. Олардың бірі бар, бірі жоқ. Онда қатынасқан кісілердің біреуі – анадай халге, біреуі – мынадай халге түскен адамдар.
Ғабит Мүсірепов	▶	^іревалйұусійаның алғашқ̊ы кезінде → // баспасөз ^уорнында → // ^уоқұу ^уорындарында → // жалпы мәденійет ^уорындарынд'әртүрлі адамдар болды → // әртүрлі көзқараста ͡қалған адамдар ͡б̊олды → // ^ілекке ͡көзқарасқа ^ілеккен адамдар ͡б̊олды → // бір^інің атын айтып жатұ'ыңғайсыздау → // жалпы пікір меніңше ^уосы жаңағ'айтқан бейімбет молдағалій жолдыб̊аев ^уос'үшеуміз жақтаушы ͡б̊олдық қой деймін → // алдында ͡кішкен'ұт^ұлып тоқталып қалған ^йекен → // алт'айдай жатыпты ^уөзі қаралмай → // мен жыйырма сегіз жылдың ͡күзінде келген ^іредак̊сійаға / ійздательстваға → // ійә → // соның ^уөзіндеде жыйырма тоғыз жылдың бас^ын'ілікті → // жұрт мұхтардың шығармасымен ^йертеден таныс → // соның ішінде мұхтарғ'әртүрлі сын көз^үмен қарайтын халықтар д'аз болмайтұғын → // неадектійвный адамдар д'аз болмайтын → // күндеушілер де тұуа ͡б̊астаған → // сондай пікір алысұулар ͡б̊олды → // но ͡б̊ірақ ұзақ айтыс тартыстан кейін тоқталды → // басамыз деген жақ жеңді ↓ ///	^іревалйұусійаның алғашқ̊ы гезінде → // баспасөз ^уорнұнда → // ^уоқұу ^уорұндарында → // жалпы мәденійет ^уорұндарынд'әртүрлү адамдар болдұ → // әртүрлү көзқараста ͡ғалған адамдар ͡б̊олдұ → // ^ілекке ͡гөзқарасқа ^ілеккен адамдар ͡б̊олдұ → // бір^інің атын айтыб̊ жатұ'ыңғайсыздау → // жалпы пікір менімше ^уосұ жаңағ'айтқан бейімбет молдағалій жолдұб̊аев ^уос'үшөумүз жақтаушұ ͡б̊олдұқ қой деймін → // алдында ͡гішкен'ұт^ұлұп тоқталып қалған ^йекен → // алт'айдай жатыпты ^уөзү қаралмай → // мен жыйырма сегіж жылдың ͡гүзүндө келгем ^іредак̊сыйаға / ыйздательстваға → // ійә → // сонұң ^уөзүндөде жыйырма тоғұж жылдың бас^ын'ілікті → // жұрт мұхтардың шығармасымен ^йертеден таныс → // сонұң ішінде мұхтарғ'әртүрлү сың гөз^үмөн ғарайтын халықтар д'аз болмайтұғұн → // неадектійвный адамдар д'аз болмайтын → // күндөушүлөр де тұуа ͡б̊астаған → // сондай пікір алысұулар ͡б̊олдұ → // но ͡б̊ірәғ ұзағ айтыс тартыстан гейін тоқталды → // басамыз деген жағ жеңді ↓ ///	Революцияның алғашқы кезінде баспасөз орнында, оқу орындарында, жалпы мәдениет орындарында әртүрлі адамдар болды, әртүрлі көзқараста қалған адамдар болды, лекке көзқарастарға леккен адамдар болды. Бірінің атын айтып жату ыңғайсыздау. Жалпы пікір, меніңше, осы жаңағы айтқан Бейімбет, Молдағали Жолдыбаев – осы үшеуіміз жақтаушы болдық қой деймін. Алдында кішкене ұтылып, тоқталып қалған екен. Алты айдай жатыпты өзі қаралмай. Мен жиырма сегіз жылдың күзінде келгенмін редакцияға, издательствоға, иә. Соның өзінде де жиырма тоғыз жылдың басына ілікті. Жұрт Мұхтардың шығармасымен ертеден таныс. Соның ішінде Мұхтарға әртүрлі сын көзімен қарайтын халықтар да аз болмайтұғын. Неадективный адамдар да аз болмайтын. Күндеушілер де туа бастаған. Сондай пікір алысулар болды, но бірақ ұзақ айтыс тартыстан кейін тоқталды. "Басамыз" деген жақ жеңді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑ жаз^ұушылардың тілі тұуралы ͡б̊ұларада ^йенді → // ^йенді ͡б̊ір сағат айтпаса ↓ ///↑мен тіл жәйында вабшше мақала жазғым ͡кеп қыш^ынып жүрмін тіл жәйында жазатын болармын деп ↓ ///↑ал / бұл жыйналыста тіл жәйынд'айтұу қыйын ақ → // тіл кедейленіп → // теңеу ͡кедейленіп бара жатқанын жаңа ^йескертіп кеттім ↓ ///↑қазақ ͡драматұургійасы жәйында дейд ↓ ↓ ///↑білмеймін ^йенді жәбір ͡б̊олып ^йестілер жұртқа → // жазұушыларға да → // әс^іресе / мына / мәденійет мійнійстрлығына ͡қапал ақ̊сақал ^уотыр арамызда → // бұ кісіге де ͡б̊ір жағы тійіп жатұуы мүмкн → // қалайда ͡б̊іздің ͡қәзіргі драматұургійамыз → // ^уосыдан ^уон жылдың ішіндегі → // ыы қанағаттандырмайды мені ↓ ///	↑ жаз^ұушұлардың тілі тұуралы ͡б̊ұларада ^йенді → // ^йенді ͡б̊ір сағат айтпаса ↓ ///↑мен тіл жәйында вабшше мақала жазғым ͡геп қыш^ыныб̊ жүрмүн тіл жәйында жазатым болармын деп ↓ ///↑ал / бұл жыйналыста тіл жәйынд'айтұу қыйын ақ → // тіл гедейленіп → // теңеу ͡гедейленіп пара жатқанын жаңа ^йескертіп кеттім ↓ ///↑қазағ ͡драматұургыйасы жәйында дейд ↓ ↓ ///↑білмеймін ^йенді жәвір ͡б̊олұп ^йестілер жұртқа → // жазұушұларға да → // әс^іресе / мына / маденійет мыйныйстрлығына ͡ғапал ақ̊сақал ^уотұр арамызда → // бұ гісіге де ͡б̊ір жағы тійіб̊ жатұуұ мүмкүн → // қалайда ͡б̊іздің ͡ғәзіргі драматұургыйамыз → // ^уосұдан ^уон жылдың ішіндегі → // ыы қанағаттандырмайды мені ↓ ///	Жазушылардың тілі туралы бұл арада енді, енді бір сағат айтпаса, мен тіл жайында вообще мақала жазғым кеп қышынып жүрмін, тіл жайында жазатын болармын деп. Ал бұл жиналыста тіл жайында айту қиын-ақ, тіл кедейленіп, теңеу кедейленіп бара жатқанын жаңа ескертіп кеттім. Қазақ драматургиясы жайында дейді. Білмеймін, енді жәбір болып естілер жұртқа, жазушыларға да, әсіресе мына мәдениет министрлігіне. Қапал ақсақал отыр арамызда. Бұл кісіге де бір жағы тиіп жатуы мүмкін, алайда біздің қазіргі драматургиямыз, осыдан он жылдың ішіндегі, қанағаттандырмайды мені.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑тақ^ырыптар жеңіл → // кейд'әлгі кім айтыпты дейді ғой → // мійроновійч п'айтқан ба → // мынадай бір тақ^ырып бар → // бір қызға ғашық ͡болған бір жігіт бір жаққа кеткенде ͡б̊асқа ͡б̊іреуге тійіп кеткен ^йекен → // ^уосындай тақ^ырып бола ма ^йекен дегенд'әлгі горе ^уот ұуман'айтыпты ғой → // сол сыйақты тақ^ырыптың ауыр жеңілдігінде ^йемес → // алған тақ^ырыб̊ыңды шеб̊ерлікпенен ^уөз^үнің сыртын ^йемес ішін → // ішін мазмұнын → // мазмұны да ғана ^йемес → // сырын ашұу ͡б̊іздің драматұургійад'үлкен ^уолақтыққ'ұш^ұрап жүр → // сондықтан жақ̊сысы да жаманы д'әлсіздеу көр^үнед ↓ ///	↑тақ^ырыптар жеңіл → // кейд'әлгі кім айтыпты дейді ғой → // мұйроновұйч п'айтқам ба → // мынадай бір тақ^ырып пар → // бір ғызға ғашық ͡полғам бір жігіт пір жаққа геткенде ͡б̊асқа ͡б̊іреугө тійіп кеткен ^йекен → // ^уосұндай тақ^ырып пола ма ^йекен дегенд'әлгі горе ^уот ұуман'айтыпты ғой → // сол сыйақты тақ^ырыптың ауұр жеңілдігінде ^йемес → // алған тақ^ырыб̊ыңды шеб̊ерлікпенен ^уөз^үнүң сыртын ^йемес ішін → // ішін мазмұнұн → // мазмұнұ да ғана ^йемес → // сырын ашұу ͡б̊іздің драматұургыйад'үлкөн ^уолақтыққ'ұш^ұрап жүр → // сондұқтан жақ̊сысы да жаманы д'әлсіздеу көр^үнөд ↓ ///	Тақырыптар жеңіл. Кейде әлгі кім айтыпты дейді ғой. Миронович па айтқан ба, мынадай бір тақырып бар. Бір қызға ғашық болған бір жігіт бір жаққа кеткенде басқа біреуге тиіп кеткен екен. Осындай тақырып та бола ма екен дегенде әлгі "Горе от уманы" айтыпты ғой. Сол сияқты тақырыптың ауыр-жеңілдігінде емес, алған тақырыбыңды шеберлікпенен өзінің сыртын емес, ішін, ішін, мазмұнын, мазмұны да ғана емес, сырын ашу біздің драматургияда үлкен олақтыққа ұшырап жүр. Сондықтан жақсысы да, жаманы да әлсіздеу көрінеді.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑^уоны шеше қойып толықтыра ͡қойатын ^ірежійсйора да жоқ ͡бізде → // ^ірежійсйора мәселесі ͡қазақ̊станд'үлкен праблема ͡б̊олып ͡айналды → // ^уөз алдына ͡б̊ір / ійә / үлкен мәселе ↓ /// ↑шығарманы жазұу ^іредаксійалау працес тұуралы ͡б̊ірер сөз айтč̆аңыз ^йекен дейд ↓ ///↑жазұ'үшін жаңа мен айттым ғой → // алдыменен нені жазғың келеді → // соны / шынында / ^уойланып табу ͡керек → // жаның неменені сүйіп тұр → // қандай тақ^ырыпты → // қандай бейнелер жасауға шақ^ырып тұр → // жан жүрегің → // содан ійсхадійть ^йеткен жөн ғой деймін → // соңсоң сол тақ^ырыпты → // сол тақ^ырыптың сырын → // барлық п̊сійхалогійалық → // ^йестік / сезімдік жақтарын түгел біліп ͡алып жаұзұы ͡керек қой дим → // содан кейін ^іредак̊сійалау ^уоңай болады → // мен ^уөзімді-^уөзім ^іредак̊сійалағанд'әрб̊ір бетім бес алты қағаздан кетед → // сол алтынш'аударғаннан кейің көп түзетпеймін машійнкаға ͡б̊ерем → // бірақ ͡бес алты ^іредак̊сійаламай бір ͡б̊етін шыға ͡б̊ермейді менің ↓ ///	↑^уонұ шеше қойұп толұқтұра ͡ғойатын ^ірежійсөра да жоқ ͡пізде → // ^ірежійсөра мәселесі ͡ғазақ̊станд'үлкөн праблема ͡б̊олұб̊ ͡айналды → // ^уөз алдына ͡б̊ір / ійә / үлкөн мәселе ↓ /// ↑шығарманы жазұу ^іредаксыйалау прасес тұуралы ͡б̊ірер сөз айтč̆аңыз ^йекен дейд ↓ ///↑жазұ'үшүн жаңа мен айттым ғой → // алдыменен нені жазғың геледі → // сонұ / шынында / ^уойланып табу ͡герек → // жаның неменені сүйүп тұр → // қандай тақ^ырыпты → // қандай бейнелер жасауға шақ^ырып тұр → // жан жүрөгүң → // содан ійсхадійть ^йеткен жөн ғой деймін → // соңсоң сол тақ^ырыпты → // сол тақ^ырыптың сырын → // барлық п̊сыйхалогұйалық → // ^йестік / сезімдіг жақтарын түгөл біліб̊ ͡алыб̊ жаұзұу ͡герек қой дим → // содан гейін ^іредак̊сыйалау ^уоңай болады → // мен ^уөзүмдү-^уөзүм ^іредак̊сыйалағанд'әрб̊ір бетім бес-алты ғағаздаң гетед → // сол алтынш'аударғаннан гейің гөп түзөтпөймін машыйңкаға ͡б̊ерем → // бірәқ ͡пес-алты ^іредак̊сыйаламай бір ͡б̊етім шыға ͡б̊ермейді менің ↓ ///	Оны шеше қойып, толықтыра қоятын режиссер да жоқ бізде. Режиссер мәселесі Қазақстанда үлкен проблема болып айналды. Өз алдына бір, иә, үлкен мәселе. "Шығарманы жазу, редакциялау, процесс туралы бірер сөз айтсаңыз екен" дейді. Жазу үшін, жаңа айттым ғой, алдыменен, нені жазғың келеді, соны шынында ойланып табу керек. Жаның неменені сүйіп тұр, қандай тақырыпты, қандай бейнелер жасауға шақырып тұр, жан жүрегің содан исходить еткен жөн ғой деймін. Содан соң сол тақырыпты, сол тақырыптың сырын, барлық психологиялық, естік, сезімдік жақтарын түгел біліп алып, жазу керек қой деймін. Содан кейін редакциялау оңай болады. Мен өзімді-өзім редакциялағанда әрбір бетім бес-алты қағаздан кетеді. Сол алтыншы аударғаннан кейін көп түзетпеймін, машинкаға беремін. Бірақ бес-алты редакцияламай, бір бетім шыға бермейді менің.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑мен ісламды ͡күнәсіз адам деп ^уойлаймын ↓ ///↑^уоқырман / айалдама / балмұздақ ͡деген сыйақты ͡күнәсіз → // бір ͡кәсіп керек қой кісіге → // мысалы мын'айалдама дегені маған ұнайды → // ал ^уоқырман бізде жоқ̊ сөз ^йемес ͡бұрын ^йенді → // аламан бар ғой → // шаб̊арман бар ғой → // соның бұл бір варійанты ғой → // бірақ̊ сөздің ^уөзі ^уонша ͡қолайлы ^йемес → // жұғымды сөз ^йемес деп ^уойлаймын ↓ ///↑сосын бізде менің просто төб̊е шашым тік тұратын сөздер ͡б̊ар ^уосы күн'ал^ынып жүрген → // бір сыншы сыный пікір деп жазды ↓ ///	↑мен ісламды ͡гүнәсіз адам деп ^уойлаймын ↓ ///↑^уоқұрман / айалдама / балмұздағ ͡деген сыйақты ͡гүнәсіз → // бір ͡гәсіп керек қой гісіге → // мысалы мын'айалдама дегені маған ұнайды → // ал ^уоқұрмам бізде жоқ̊ сөз ^йемес ͡пұрұн ^йенді → // аламам бар ғой → // шаб̊армам бар ғой → // сонұң бұл бір варыйанты ғой → // бірәқ̊ сөздүң ^уөзү ^уонша ͡ғолайлы ^йемес → // жұғұмдұ сөз ^йемес теп ^уойлаймын ↓ ///↑сосұм бізде менің просто төб̊ө шашым тік тұратын сөздөр ͡б̊ар ^уосұ гүн'ал^ынып жүргөн → // бір сыншы сыный пікір деб̊ жазды ↓ ///	Мен Сламды күнәсіз адам деп ойлаймын. Оқырман, аялдама, балмұздақ деген сияқты күнәсіз. Бір кәсіп керек қой кісіге. Мысалы, мына "аялдама" дегені маған ұнайды, ал "оқырман" бізде жоқ сөз емес, бұрын енді. Аламан бар ғой, шабарман бар ғой, соның бұл бір варианты ғой. Бірақ сөздің өзі онша қолайлы емес, жұғымды сөз емес деп ойлаймын. Сосын бізде менің просто төбе шашым тік тұратын сөздер бар, осы күні алынып жүрген. Бір сыншы сыни пікір деп жазды.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑сыный / сын пікір десе ͡б̊олады ғой → // бірақ ^уөзінше ͡б̊ір → // ыыы тіл таптым деп бір сөзг'автыр болұ'үшін сыный пікір депті ↓ ///↑^уөз^үмізде қашаннан бері ͡келе жатқан қоғамдық ͡деген сөз ͡б̊ар ғой → // ^уосыдан үш-төрт ͡жыл бұрын біздің әлгі дардай термійн алатын камійсійамыз → // қоғамій деп ͡алды → // ійә → // ^уол неменеге керек ^йекенін түсінбеймін → // сосын көб̊ін пайдалансыздар → // салійқалы деген сөзге менің ^уосы төб̊е шашым тік тұратын → // салійқалы ͡б̊олұ'үшін салійқаның ^уөзі немене → // айтып беріңдер ^уөз^үнің бір жақ̊сы қас^ійетін → // салійқа деген сондай бір қас^ійетті нәрсе деп → // жоқ қой ^уондай нәрсе → // ^уөз^үнің звұучайный ^уөзі дұурадскій → // ^уоны нег'алатындарын білмейм → // сосын ^уосы күні салауатты жыр / салауатты пікір деген сөзд'алып жүрсіздер → // салауатты ^уөлең бе жыр ма тоже сондай неде келеді → // ал салауат немене → // біз моллада ^уоқыдық ^йерте кезде → // тағы ^уоқығандарыңыз ͡б̊ар ма / бар ма / міне ^йекеу ͡б̊олдық̊ слава ͡б̊огүу → // үшеу ͡б̊олдық үуже → // бізге жұма күні ͡б̊осатад'ыы әлгі выходной день жұма күні ͡б̊олады ↓ ///	↑сыный / сым пікір десе ͡б̊олады ғой → // бірақ ^уөзүншө ͡б̊ір → // ыыы тіл таптым деп пір сөзг'автыр болұ'үшүн сыный пікір депті ↓ ///↑^уөз^үмүзде қашаннам бері ͡геле жатқаң ғоғамдығ ͡деген сөз ͡б̊ар ғой → // ^уосұдан үш-төрт ͡шыл бұрұм біздің әлгі дардай термійн алатың гамыйсыйамыз → // қоғамый деб̊ ͡алды → // ійә → // ^уол неменеге герек ^йекенін түсүмбөймін → // сосұң гөб̊үң пайдалансыздар → // салыйқалы деген сөзгө менің ^уосұ төб̊ө шашым тік тұратын → // салійқалы ͡б̊олұ'үшүн салійқаның ^уөзү немене → // айтып періңдер ^уөз^үнүң бір жақ̊сы қас^ійетін → // салійқа деген сондай бір ғас^ійетті нәрсе деп → // жоқ қой ^уондай нәрсе → // ^уөз^үнүң звұучайный ^уөзү дұурадскыйй → // ^уонұ нег'алатындарын білмейм → // сосұн ^уосұ гүнү салауатты жыр / салауатты пікір деген сөзд'алып жүрсүздөр → // салауатты ^уөлөң бе жыр ма тоже сондай неде геледі → // ал салауат немене → // біз моллада ^уоқұдұқ ^йерте гезде → // тағы ^уоқұғандарыңыз ͡б̊ар ма / бар ма / міне ^йекеу ͡б̊олдұқ̊ слава ͡б̊огұу → // үшөу ͡б̊олдұғ үужө → // бізге жұма гүнү ͡б̊осатад'ыы әлгі выходной день жұма гүнү ͡б̊олады ↓ ///	"Сыни, сын пікір" десе болады ғой, бірақ өзінше бір тіл таптым деп, бір сөзге автор болу үшін "сыни пікір" депті. Өзімізде қашаннан бері келе жатқан "қоғамдық" деген сөз бар ғой, осыдан үш-төрт жыл бұрын біздің әлгі дардай термин алатын комиссиямыз "қоғами" деп алды, иә. Ол неменеге керек екенін түсінбеймін, сосын көбің пайдаланасыздар. "Салиқалы" деген сөзге менің осы төбе шашым тік тұратын. Салиқалы болу үшін салиқаның өзі немене, айтып беріңдер өзінің бір жақсы қасиетін. "Салиқа" деген сондай бір қасиетті нәрсе деп, жоқ қой ондай нәрсе, өзінің звучайный, өзі дурацкий, оны неге алатындарын білмеймін. Сосын осы күні "салауатты жыр, салауатты пікір" деген сөзді алып жүрсіздер. Салауатты өлең бе, жыр ма, тоже сондай неде келеді. Ал салауат немене? Біз моллада оқыдық ерте кезде. Тағы оқығандарыңыз бар ма? Бар ма? Міне, екеу болдық, слава богу, үшеу болдық уже. Бізге жұма күні босатады, әлгі выходной день жұма күні болады.
Ғабит Мүсірепов	▶	↑бейсенбі күні садақ'әкелүуің керек молдаға / ійә → // садақа нашар ͡б̊олса молда жығып̊ салып дүре салады → // бірақ̊ со күні кетерде ͡б̊алалар → // қайрауат ау ͡қайрауат → // бір аллаға мінәжәт → // пайғамбарға салауат дейді ↓ /// ↑салауат славасловійе мағ^ынасында → // діній сөз → // ал ^йенді соны не ^йекенін түсінбей пайдаланатындар ͡б̊ар ↓ ///↑салауат деген салауатты пікір деген жақ̊сы сөз ^йемес қой дейм ↓ ///↑салійқа салауат ↓ ///	↑бейсембі гүнү садақ'әкелүуүң герег молдаға / ійә → // садақа нашар ͡б̊олса молда жығып̊ салып дүрө салады → // бірәқ̊ со гүнү кетерде ͡б̊алалар → // қайрауат ау ͡ғайрауат → // бір аллаға мінәжәт → // пайғамбарға салауат дейді ↓ /// ↑салауат славасловұйе мағ^ынасында → // діній сөз → // ал ^йенді сонұ не ^йекенін түсүмбөй пайдаланатындар ͡б̊ар ↓ ///↑салауат деген салауатты пікір деген жақ̊сы сөз ^йемес қой дейм ↓ ///↑салійқа салауат ↓ ///	Бейсенбі күні садақа әкелуің керек молдаға, иә. Садақа нашар болса, молда жығып салып, дүре салады. Бірақ сол күні кетерде балалар: "Қайрауат-ау, қайрауат. Бір Аллаға мінажат. Пайғамбарға салауат" дейді. Салауат – "славасловие" мағынасында, діни сөз. Ал енді соны не екенін түсінбей пайдаланатындар бар. "Салауат" деген, "салауатты пікір" деген жақсы сөз емес қой деймін. Салиқа салауат.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ ғаділб̊ег ͡ жанай → // ғошеметтеріңіз ↑ /// ↑ ассалаумағалейкүм ↑ /// ↑ жіб̊ег ͡ жол'арнасында → / түңгү стұудыйа ͡ б̊ағдарламасы ↓ /// ↑ шоуұмұздұ н'істейміз ↑ /// 2 ж: ↑ бастаймыз ↑ /// 3 ж: ↑ бастаймыз ↑ /// ж: ↑ кеш ͡ шарық ↑ /// қ: ↑ жыл құттұ ͡б̊олсұн → // нұреке ↑ /// ж: ↑ әумійн → // әумійн ↑ /// қ: ↑ амал мерекесі ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ж: ↑ ^йең ͡ күшті мереке ғой ↓ /// ↑ қайырлы ͡ гүн → // достар ↑ /// ↑ наурұз мерекесі ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ ұлұс ^уоң болсұн ↑ /// ↑ ағ мол болсұн ↑ /// ↑ қайда ͡ б̊арсақ та ↓ /// 2 ж: ↑ жол болсұн ↑ /// 3 ж: ↑ жол болсұн ↑ /// ж: ↑ мереке құттұ ͡ б̊олсұм баршаңызға ↑ /// ↑ ал → // ғаділб̊ек → // түңгү стұудыйаға ͡ қош келдің ↑ /// қ: ↑ қош көрдүк ↑ /// ж: ↑ настро… көңүл күй ͡ ғалай ↑ /// ↑ ^йенді ͡ кофеңе қарап ↓ /// қ: ↑ нармально братан деп → // жақ̊сы ͡ жақ̊сы ↓ /// ж:↑ ійә → // кофеңе қарап → // басқa нәрсе ↓ /// қ: ↑ кофеңе қарап ↓ /// ж: ↑ неге ͡ кофемен ↑ /// ↑ қанша жыл болдұ ͡ коф'ішіп жүргөнүңе ↑ ///	ж: ↑ ғәділб̊ег ͡ жанай → // қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ ассалаумағәләйкүм ↑ /// ↑ жіб̊ег ͡ жол'арнасында → / түңгү стұудыйа ͡б̊ағдарламасы ↓ /// ↑ шоуұмұздұ не'стейміз ↑ /// 2 ж: ↑ бастаймыз ↑ /// 3 ж: ↑ бастаймыз ↑ /// ж: ↑ кеш ͡ шарық ↑ /// қ: ↑ жыл ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн → // нұреке ↑ /// ж: ↑ әумійн → // әумійн ↑ /// қ: ↑ амал мерекесі ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ж:↑ ^йең ͡ гүштү мереке ғой ↓ /// ↑ қайырлы ͡ гүн → // достар ↑ /// ↑ наурұз мерекесі ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ ұлұс ^уоң болсұн ↑ /// ↑ ағ мол болсұн ↑ /// ↑ қайда ͡ б̊арсақ та ↓ /// 2 ж: ↑ жол болсұн ↑ /// 3 ж: ↑ жол болсұн ↑ /// ж: ↑ мереке ғұттұ ͡ б̊олсұм баршаңызға ↑ /// ↑ ал → // ғәділб̊ек → // түңгү стұудыйаға ͡ ғош келдің ↑ /// қ: ↑ қош көрдүк ↑ /// ж: ↑ настро → // көңүл ͡ гүй ͡ ғалай ↑ /// ↑ ^йенді ͡ гофеңе ͡ ғарап↓/// қ: ↑ нармально братан деп → // жақ̊сы ͡ жақ̊сы ↓ /// ж:↑ ійә → // кофеңе ғарап → // басқa нәрсе ↓ /// қ: ↑ кофеңе ͡ ғарап ↓ /// ж:↑ неге ͡ гофемен ↑ /// ↑ қанша жыл болдұ ͡ гоф'ішіп жүргөнүңе ↑ ///	Ж: Ғаділбек Жанай, қошеметтеріңіз! Ассалаумағалейкүм! Жібек жолы арнасында түңгі студия бағдарламасы. Шоуымызды не істейміз? 2 Ж: Бастаймыз! 3 Ж: Бастаймыз! Ж: Кеш жарық! Қ: Жыл құтты болсын, Нұреке! Ж: Әумин, әумин! Қ: Амал мерекесі құтты болсын! Ж: Ең күшті мереке ғой. Қайырлы күн, достар! Наурыз мерекесі құтты болсын! Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын! Қайда барсақ та… 2 Ж: Жол болсын! 3 Ж: Жол болсын! Ж: Мереке құтты болсын баршаңызға! Ал, Ғаділбек, Түңгі студияға қош келдің! Қ: Қош көрдік! Ж: Настро… көңіл-күй қалай? Енді кофеңе қарап… Қ: Нормально братан деп, жақсы-жақсы. Ж: Иә, кофеңе қарап, басқa нәрсе… Қ: Кофеңе қарап… Ж: Неге кофемен? Қанша жыл болды кофе ішіп жүргеніңе? "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ бізге ^ірекламасы ^уөтүп кеткең ғой ↓ /// ↑ кезінд'ана кійнодаң көретін ^йедік ↓ /// ↑ үйдөн шығат та жаңағыдай → // амерійканскій кійноларда ͡ б̊үйтүп коф'алады → // сосұм ͡ барып → / барат жұмұсқа ↓ /// ↑ сол ^уөткіж ͡ жіб̊ергең ғой ^ірекламасын ↓ /// ж: ↑ мең коф'іше алмайды ^йекеммін ↓ /// ↑ коф'ішетіндер бар ͡ ма ↑ /// 3 ж: ↑ жоқ ↓ /// ж: ↑ шын^ымем ба ↑ /// ↑ мен шәйға → // шәй → // 3 ж: ↑ сен нег'ішесің ↑ /// 2 ж: ↑ мен ↓ /// қ: ↑ сен нег'ішесің ↑ /// ↑ шық десей ↓ /// ж: ↑ ^іреал мадрыйд барселона десе → // мен жаңағы шәй десең ↓ /// 2 ж: ↑ мен коф'ішем ↓ /// ↑ мен жалпы сол жұрттаң ғарап → // үйрөнүп кеттім негізі ↓ /// қ: ↑ менде сөйттүмау деймін ↓ /// 2 ж: ↑ бауұрұм → // н'істейік → / бір ͡ кафейнійәда ͡кездесейік деп ↓ /// қ: ↑ коф'ішейік деб̊ ͡ ійә ↑ /// 2 ж: ↑ ійә → // коф'ішейік → // сөйтүп̊ сөйлөсейік дейді ғой ↓ /// ↑ менің ^уойұмша ^уол да ͡ б̊іреудөн үйрөнүб̊ ͡ аған сыйақты ↓ /// сүйтүп̊ ͡ сүйтүп кете ͡ б̊ереді /// қ: ↑ жоқ → // андай ͡ гөрүнөдү ғой ↓ /// ↑ коф'ішпесең → // шешілмейтін сыйақты ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // бірақ ͡ бұл да ͡ б̊ір → / құуанарлығ ͡ жағдай ↓ /// ↑ кезінде ͡ б̊іздер теқ қана ͡ қымыз ішкембіз → //сорп'ішкембіз → // ^уодаң ͡ гейін ↓ /// ж: ↑ сүт ішкембіз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // жетпіш ͡ шылдай ішкембіз ↓ /// ↑ ійә → // ^уодаң кейін міне ͡ кофеге де жеттік ↓ /// ж: ↑ н'ішкенсің ^уөзүң десең ↓ /// 2 ж: ↑ жетпіш ͡ шылдай болдұ ғой десең ↓ /// ↑ ійә → // ^уоған да шүкүр ↓ /// ↑ сергег ͡ жүрөмүз → // ^уойау жүрөмүз → // жұмұс → // тірлік̊ шешіліб̊ ͡ жатат ͡ кофенің басында ↓ ///	қ: ↑ бізге ^ірекламасы ^уөтүп кеткең ғой ↓ /// ↑ кезінд'ана ͡ гійнодаң ͡ гөрөтүн ^йедіқ қой ↓ /// ↑ үйдөн шығады да жаңағыдай → // амерійканскій ͡ гійноларда ͡ б̊үйтүп коф'алады → // сосұм ͡ барып → / барады жұмұсқа ↓ /// ↑ сол ^уөткүзүб̊ ͡ жіб̊ергең ғой ^ірекламасын ↓ /// ж: ↑ мең гоф'іше алмайды ^йекеммін ↓ /// ↑ кофе'шетіндер бар ма ↑ /// 3 ж: ↑ жоқ ↓ /// ж: ↑ шын^ымем ба ↑ /// ↑ мен шәйға → // шәй ↓ /// 3 ж: ↑ сен неге'шесің ↑ /// 2 ж: ↑ мен ↓ /// қ: ↑ сен неге'шесің ↑ /// ↑ шығ ͡ десей ↓ /// ж: ↑ ^іреал мадрыйд барселона десе → // мен жаңағы шәй десең ↓ /// 2 ж: ↑ мең гофе'шемін ↓ /// ↑ мен жалпы сол жұрттаң ͡ ғарап → // үйрөнүп кеттім негізі ↓ /// қ: ↑ менде сөйттүмау деймін ↓ /// 2 ж: ↑ бауұрұм → // не'стейік → / бір ͡гафейнйада ͡ гездесейік деп ↓ /// қ: ↑ кофе'шейік деб̊ ͡ ійә ↑ /// 2 ж: ↑ ійә → // кофе'шейік → // сөйтүп̊ сөйлөсөйік дейді ғой ↓ /// ↑ менің ^уойұмша → // ^уол да ͡б̊іреудөн үйрөнүб̊ ͡ алған сыйақты ↓ /// ↑ сөйтүп̊ ͡ сөйтүп кете ͡ б̊ереді ↓ /// қ: ↑ жоқ → // андай ͡ гөрүнөдү ғой ↓ /// ↑ кофе'шпесең → // шешілмейтін сыйақты ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // бірақ ͡ пұл да ͡ б̊ір ͡ ғұуанарлығ ͡ жағдай ↓ /// ↑ кезінде ͡ б̊іздер тек қана ͡ ғымыз ішкембіз → // сорпа'шкембіз → // ^уодаң ͡ гейін ↓ /// ж: ↑ сүт ішкембіз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // жетпіш ͡ шылдай ішкембіз ↓ /// ↑ ійә → // ^уодаң ͡ гейін міне ͡ гофеге де жеттік ↓ /// ж: ↑ не'шкенсің ^уөзүң десең ↓ /// 2 ж: ↑ жетпіш ͡ шылдай болдұ ғой десең ↓ /// ↑ ійә → // ^уоған да шүкүр ↓ /// ↑ сергег ͡ жүрөмүз → // ^уойау жүрөмүз → // жұмұс → // тірлік̊ шешіліб̊ ͡жатады ͡ гофенің басында ↓ ///	Қ: Бізге рекламасы өтіп кеткен ғой. Кезінде ана кинодан көретін едік қой. Үйден шығады да жаңағыдай, американский киноларда бүйтіп кофе алады, сосын барып барады жұмысқа. Сол өткізіп жіберген ғой рекламасын. Ж: Мен кофе іше алмайды екенмін. Кофе ішетіндер бар ма? 3 Ж: Жоқ. Ж: Шынымен ба? Мен шәйға… шәй… 3 Ж: Сен неге ішесің? 2 Ж: Мен… Қ: Сен неге ішесің? Шық десей. Ж: Реал Мадрид-Барселона десе, мен жаңағы шәй десең. 2 Ж: Мен кофе ішемін. Мен жалпы сол жұрттан қарап, үйреніп кеттім негізі. Қ: Менде сөйттім-ау деймін. 2 Ж: Бауырым, не істейік бір кофейня да кездесейік деп. Қ: Кофе ішейік деп иә? 2 Ж: Иә, кофе ішейік, сөйтіп сөйлесейік дейді ғой. Менің ойымша, ол да біреуден үйреніп алған сияқты. Сөйтіп-сөйтіп кете береді. Қ: Жоқ, андай көрінеді ғой. Кофе ішпесең, шешілмейтін сияқты. 2 Ж: Иә, бірақ бұл да бір қуанарлық жағдай. Кезінде біздер тек қана қымыз ішкенбіз, сорпа ішкенбіз, одан кейін… Ж: Сүт ішкенбіз. 2 Ж: Иә, жетпіс жылдай ішкенбіз. Иә, одан кейін міне кофеге де жеттік. Ж: Не ішкенсің өзің десең. 2 Ж: Жетпіс жылдай болды ғой десең. Иә, оған да шүкір. Сергек жүреміз, ояу жүреміз, жұмыс, тірлік шешіліп жатады кофенің басында.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ кофе таусұлұп қалса → // мына жақта → // ғаділб̊ек̊ → // сүт ͡ пар ↓ /// 3 ж: ↑ сүт дайындап қойдұқ ↓ /// қ: ↑ сүт ͡ пар ма ↑ /// ↑ болд'ійә ↓ /// 2 ж: ↑ демек → // ғанекең бір сот шешүуге ͡ геліб ͡ ^уотұр ғой ↓ /// ж: ↑ ійә → // ғаділб̊ек ↓ /// 2 ж: ↑ бауұрсақтан алып ^уотұр ↓ /// ж: ↑ ійә → // бауұрсақтан алып ^уотұр ↓ /// қ: ↑ біткенше тауұсұуұмұз ͡ гереқ қой ↓ /// ж: ↑ ійә → // біткенше тауұсұуұмұз ͡ герек ↓ /// ↑ бірақ ͡ пұнұ ͡ б̊із ↓ /// қ: ↑ көрөрмөндерге ͡ б̊ерсек ↓ /// ж: ↑ ійә → // сол көрөрмөндерге ͡ б̊ерейік̊ші → // бәріб̊ір тауұс'алмаймыз ↓ /// ↑ мынау сіздікі ↓ /// 2 ж: ↑ ғанеке ^йенді ↓ /// қ: ↑ барып келейім ͡ ба ↑ /// ж: ↑ жо ͡ жоқ → // мен ^уөзүм ↓ /// ↑ мынау ^йемес ↓ /// ↑ мен ^уөзүм апарам ↓ /// ↑ алыңышшы ↑ /// 3 ж: ↑ ^уой → // ^ырақмет ↑ /// ж: ↑ кім бауұрсағ ͡ жейд ↑ /// 3 ж: ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ біз ^уос'үйдүң балаларымыз ғой → // бізге ͡ б̊ермейақ қойұуұға ͡ б̊олар ^йеді ↓ /// ↑ қонақтарға ͡ б̊еріңіздер ↓ /// ↑ мереке құттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ наурұз құттұ ͡б̊олсұн ↑ /// 2 ж: ↑ мына ͡ көр^үнүске ͡ ғарап → // айтқым ͡ келіп тұр да → // біздің ^йеліміздегі ͡ б̊арлық ͡ пашшылық ^уосұндай болса ғой ↓ /// ↑ ғадеке ↑ /// ↑ ғадеке ↑ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ^уосұ ͡ гөр^үнүске ͡ ғарап → // айтып ^уотұрмұн да → // біздің ^йеліміздегі ͡ б̊ашшылық ^уосұндай болса ғой ↓ /// ↑ халықпем ͡ бірге жесе деп ↓ ///	ж: ↑ кофе таусұлұп қалса → // мына жақта → // ғәділб̊ек̊ → // сүт ͡ пар ↓ /// 3 ж: ↑ сүт дайындап қойдұқ ↓ /// қ: ↑ сүт ͡ пар ма ↑ /// ↑ болд'ійә ↓ /// 2 ж: ↑ демек → // ғәнекең бір сот ш̆ешүугө ͡ геліб ͡ ^уотұр ғой ↓ /// ж: ↑ ійә → // ғәділб̊ек ↓ /// 2 ж: ↑ бауұрсақтан алыб̊ ͡ ^уотұр ↓ /// ж: ↑ ійә → // бауұрсақтан алыб̊ ͡^уотұр↓/// қ: ↑ біткенше тауұсұуұмұз ͡ герек қой ↓ /// ж: ↑ ійә → // біткенше тауұсұуұмұз ͡ герек ↓ /// ↑ бірақ ͡ пұнұ ͡ б̊із ↓ /// қ: ↑ көрөрмөндерге ͡ б̊ерсек ↓ /// ж: ↑ ійә → // сол ͡ гөрөрмөндерге ͡ б̊ерейік̊ші → // бәріб̊ір тауұс'алмаймыз ↓ /// ↑ мынау сіздікі ↓ /// 2 ж: ↑ ғәнеке ^йенді ↓ /// қ: ↑ барып келейім ͡ ба ↑ /// ж: ↑ жо ͡ жоқ → // мен ^уөзүм ↓ /// ↑ мынау ^йемес ↓ /// ↑ мен ^уөзүм апарамын ↓ /// ↑ алыңышшы ↑ /// 3 ж: ↑ ^уой → // ^ырахмет ↑ /// ж: ↑ кім бауұрсағ жейді ↑ /// 3 ж: ↑ ^ырахмет ↑ /// ↑ біз ^уос'үйдүң балаларымыз ғой → // бізге ͡ б̊ермейақ қойұуұна ͡ б̊олар ^йеді ↓ /// ↑ қонақтарға ͡ б̊еріңіздер ↓ /// ↑ мереке ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ наурұз ͡ ғұттұ ͡б̊олсұн ↑ /// 2 ж: ↑ мына ͡ гөр^үнүске ͡ ғарап → // айтқым ͡ геліп тұр да → // біздің ^йеліміздегі ͡ б̊арлық ͡ пашшылық ^уосұндай болса ғой ↓ /// ↑ ғәдеке ↑ /// ↑ ғәдеке ↑ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ^уосұ ͡ гөр^үнүске ͡ғарап → // айтып ^уотұрмұн да → // біздің ^йеліміздегі ͡ б̊ашшылық ^уосұндай болса ғой ↓ /// ↑ халықпем ͡ бірге жесе деп ↓ ///	Ж: Кофе таусылып қалса, мына жақта, Ғаділбек, сүт бар. 3 Ж: Сүт дайындап қойдық. Қ: Сүт бар ма? Болды иә. 2 Ж: Демек, Ғанекең бір сот шешуге келіп отыр ғой. Ж: Иә, Ғаділбек… 2 Ж: Бауырсақтан алып отыр. Ж: Иә, бауырсақтан алып отыр. Қ: Біткенше тауысуымыз керек қой. Ж: Иә, біткенше тауысуымыз керек. Бірақ бұны біз… Қ: Көрермендерге берсек. Ж: Иә, сол көрермендерге берейікші, бәрібір тауыса алмаймыз. Мынау сіздікі. 2 Ж: Ғанеке енді… Қ: Барып келейін ба? Ж: Жо-жоқ, мен өзім. Мынау емес. Мен өзім апарамын. Алыңызшы! 3 Ж: Ой, рақмет! Ж: Кім бауырсақ жейді? 3 Ж: Рақмет! Біз осы үйдің балаларымыз ғой, бізге бермей-ақ қоюына болар еді. Қонақтарға беріңіздер. Мереке құтты болсын! Наурыз құтты болсын! 2 Ж: Мына көрініске қарап, айтқым келіп тұр да, біздің еліміздегі барлық басшылық осындай болса ғой. Ғадеке! Ғадеке? Қ: Иә. 2 Ж: Осы көрініске қарап, айтып отырмын да, біздің еліміздегі басшылық осындай болса ғой. Халықпен бірге жесе деп.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ кесе ͡ керек болад'ау ↓ /// ж: ↑ әрійне ↓ /// қ: ↑ кесе керек болады ↓ /// ↑ кесе стүудійәнікі ↓ /// ↑ құрт аламыз тек ↓ /// ↑ ары ͡ ғарай үшүншү ͡ ғатарға ↓ /// ↑ дұрұс па ͡ б̊әрі ↑ /// ж: ↑ мынаған не ͡ герек ^йекен → / ійә → // сүт керек ^йекен ↓ /// қ: ↑ сүтпөн қаймағы ͡ б̊ар шәй ͡ герег ͡ ^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ ^уонда құрметті көрөрмөндөр → // біз гелесі ͡ б̊ағдарламада кездесеміз ↓ /// ↑ қазірге шәй ішіб̊ ͡ алайық ͡ теп ↓ /// қ: ↑ шійелінің шәйі ↓ /// ж: ↑ шійелінің шәйі ↓ /// 2 ж: ↑ ^уорнұмұзға жайғасамыз ↓ /// 3 ж: ↑ ^йенді дәл ͡ ғазір түңгү стұудыйадағы көрөрменнің де → // қонақтардың да → // бәрінің көңүл күйү көтөрілген сыйақт'ійә ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж:↑ ійә ↓ /// ↑ мереке құттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ әңгімемізд'ал жалғастырайық ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // ғаділб̊ег ͡ мырзаны ͡ б̊үгүн ұлұстұң ұлұ ͡гүнүнд'арнайы қонақ ^йетіп → // жайдан ͡ жай шақырған жоқпұз ↓ /// ↑ ^уүйткені → / сіздің тұуған жеріңіз → / жалпы маңғаз маңғыстау → / ^йеліміздің батыс ^уөң^үрү дейік → // қазақылықтың ^йең бір ↓ /// қ: ↑ қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған ↓ /// 2 ж: ↑ қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған → // ^йең бір әдемі дәстүрлөрүмізді → // мәселен → // наурызды б̊ұл ͡ гісілер менің ^уойұмш'амал мерекесінем ͡ бастап тойлап ↓ /// ж: ↑ күштү мереке ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // сондұқтам біз сізді осы б̊ір қазақы → // қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған ^уөңірдің жарығ ͡ жұлдұзұ деп → // бүгүн сізб̊ен → // ^йелмен → // жұртпен тойлатайық ͡ теп̊ шештік ↓ /// 3 ж: ↑ қалай → // қалай ↑ /// ↑ бұл не деген сөз ↑ /// қ: ↑ ^йенді ^уөзүмшө ͡ б̊олұп ^уотұрмұн ғой ↓ ///	қ: ↑ кесе ͡ герек ͡ полад'ау ↓ /// ж: ↑ әрійне ↓ /// қ: ↑ кесе ͡ герек ͡ полады ↓ /// ↑ кесе стүудійәнікі ↓ /// ↑ құрт аламыз тек ↓ /// ↑ ары ͡ ғарай үшүншү ͡ ғатарға ↓ /// ↑ дұрұс па ͡ б̊әрі ↑ /// ж: ↑ мынаған не ͡ герек ^йекен → / ійә → // сүт керек ^йекен ↓ /// қ: ↑ сүт пен ͡ ғаймағы ͡ б̊ар шәй ͡ герег ͡ ^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ ^уонда ͡ ғүрмөттү ͡ гөрөрмөндер → // біз гелесі ͡ б̊ағдарламада ͡гездесеміз ↓ /// ↑ қазірге шәй ішіб̊ ͡ алайық ͡ теп ↓ /// қ: ↑ шійелінің шәйі ↓ /// ж: ↑ шійелінің шәйі ↓ /// 2 ж: ↑ ^уорнұмұзға жайғасамыз ↓ /// 3 ж: ↑ ^йенді дәл ͡ ғәзір түңгү стұудыйадағы ͡ гөрөрмөннің де → // қонақтардың да → // бәрінің ͡ гөңүлгүйү гөтөрүлгөн ͡ сыйақт'ійә ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ мереке ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ әңгімемізд'ал жалғастырайық ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // ғәділб̊ег ͡ мырзаны ͡ б̊үгүн ұлұстұң ұлұ ͡ гүнүнд'арнайы ͡ ғонақ ^йетіп → // жайдан ͡ жай шақырған жоқпұз ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → /сіздің тұуған жеріңіз → / жалпы маңғаз маңғыстау → // ^йеліміздің батыс ^уөңүрү дейік → / қазақылықтың ^йең бір ↓ /// қ: ↑ қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған ↓ /// 2 ж: ↑ қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған → // ^йең бір әдемі дәстүрлөрүмізді → // мәселен → // наурұздұ ͡ б̊ұл ͡ гісілер менің ^уойұмш'амал мерекесінем ͡ б̊астап тойлап ↓ /// ж: ↑ күштү мереке ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // сондұқтам біз сізді осы б̊ір ͡ ғазақы → // қаймағы ͡ б̊ұзұлмаған ^уөңүрдүң жарығ ͡ жұлдұзұ деп → // бүгүн сізб̊ен → // ^йелмен → // жұртпен тойлатайық ͡ теп̊ шештік ↓ /// 3 ж: ↑ қалай → // қалай ↑/// ↑ бұл не деген сөз ↑ /// қ: ↑ ^йенді ^уөзүмшө ͡ б̊олұп ^уотұрмұн ғой ↓ ///	Қ: Кесе керек болады-ау. Ж: Әрине. Қ: Кесе керек болады. Кесе студиянікі. Құрт аламыз тек. Ары қарай үшінші қатарға. Дұрыс па бәрі? Ж: Мынаған не керек екен иә, сүт керек екен. Қ: Сүт пен қаймағы бар шәй керек екен. 2 Ж: Онда құрметті көрермендер, біз келесі бағдарламада кездесеміз. Қазірге шәй ішіп алайық деп. Қ: Шиелінің шәйі. Ж: Шиелінің шәйі. 2 Ж: Орнымызға жайғасамыз. 3 Ж: Енді дәл қазір Түңгі студиядағы көрерменнің де, қонақтардың да, бәрінің көңіл-күйі көтерілген сияқты иә? 2 Ж: Иә. Ж: Иә. Мереке құтты болсын! Әңгімемізді ал жалғастырайық. 2 Ж: Жоқ, Ғаділбек мырзаны бүгін ұлыстың ұлы күнінде арнайы қонақ етіп жайдан жай шақырған жоқпыз. Өйткені сіздің туған жеріңіз жалпы маңғаз Маңғыстау, еліміздің батыс өңірі дейік қазақылықтың ең бір... Қ: Қаймағы бұзылмаған. 2 Ж: Қаймағы бұзылмаған, ең бір әдемі дәстүрлерімізді, мәселен, наурызды бұл кісілер менің ойымша амал мерекесінен бастап тойлап. Ж: Күшті мереке. 2 Ж: Иә, сондықтан бізді осы бір қазақы, қаймағы бұзылмаған өңірдің жарық жұлдызы деп, бүгін сізбен, елмен, жұртпен тойлатайық деп шештік. 3 Ж: Қалай, қалай? Бұл не деген сөз? Қ: Енді өзімше болып отырмын ғой.
Ғаділбек Жанай	▶	2 ж: ↑ жоқ → // ^уол да ͡ қазақылық ↓ /// ↑ байағыд'айна бомағаң ғой → / деп кете ͡ б̊ергең ғой ^уос^ұлай ↓ /// ↑ мын'атпен жүрөд → // шаң болад → // ^уөстүп̊ сұулап ^уотұрған ↓ /// ↑ сондұқтаң қош келдіңіз ↑ /// қ: ↑ қош көрдүк → // дәке ↑ /// ^ырақымет ↑ /// 2 ж: ↑ ^йенді жаңағы ͡ б̊атыс ^уөң^үрүнде гастрольдік̊ сапармем ͡ болғаң ͡ гезде ^йесімде → // міндетті түрде қазақы ͡ кійім → // ^уол қыс ͡ полсұн → // жаз ͡ б̊олсұн → // сосұн той ͡ жыйындарда жеңгелеріміз → // апаларымыз → // ійә → // кәдімгі ͡ құуанып қаласың ғой ↓ /// ↑ анау ͡ б̊атыс ^уөңүрдөн шыққанда → / қалаға ͡кегенде ͡ б̊іраз ^ұуақыт пүйтүп̊ сөйлөб̊ ͡ жүрөсүң → // әу → // қалайсыңдар → // амамбысың ↑ /// қ: ↑ армы → // арм'ағайын деп па ↑ /// 2 ж: ↑ арма ͡ ғазақ → / деп ↓ /// ↑ сол үшүм біз ^йерек̊ше ͡ б̊атыс ^уөң^үрүне ^йерек̊ше ^ырақымет айтамыз ↓ /// ↑ бұл үлкөм бір ͡ б̊із мақтанып → // біз ͡ ғұуанатындай дүнүйө ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ және де жалпы ͡ кәсіп тұурал'айтатым ͡ босақ → // жанай зергерлік бұйұмдар ͡ кампаныйасы ͡ б̊ар ма ↑ /// ↑ сол тұурал'айтып кетčек → // бір жарнама ͡б̊олсұн → // бір ͡ б̊ір^імізді ͡ қолдаб̊ ͡жүрөйүк ↓ /// қ: ↑ ^йенді деб̊ ͡ ұйалып қалсам → // бұл в ^уобшым былай болдұ ↓ /// ж: ↑ в ^уобшым былай болдұ ↓ /// 2 ж: ↑ в ^уобшым ↓ /// 3 ж: ↑ айта ͡ б̊еріңіз → // ^йерік ^уөзүңүзде ↓ /// қ: ↑ нег^ізі → / мына пандемійәнің ͡гезінде жан ͡ жақты қыр^ымыз аш^ылып кетті ғой ^уөзү ↓ /// ↑ бұрұм бар ^йекен ғой сондай қырларымыз ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп → // жаңағындай кәсіпке ͡ б̊ет ͡ пұрұп → // н'істесек болад ͡ дегең ͡ гезде → / бір досұмұздың несі жаңағыдай айтқан ақылы → // ^уол күміс пен алтынды ^уосұмен айналыссаң → //ұт^ұлұс ͡ полмайд → // себ̊еб̊і → /жаңағыдай сыйлағанда да ^уол ^уөзүндө қалатын нәрсе дейді де ↓ /// ↑ жоғалып кетпейд → // солұп қалмайд деген сыйақты жаңағындай ↓ /// ↑ қай жағ^ынам пайдалы → // сатыб̊ ͡жіб̊ерсең де пұл болатын дүнүйө ↓ /// ↑ сондұқтан ^йешкім ұтұлмайды ↓ ///	2 ж: ↑ жоқ → // ^уол да ͡ ғазақылық ↓ /// ↑ байағыд'айна болмаған ғой → / деп кете ͡ б̊ерген ғой ^уос^ұлай ↓ /// ↑ мын'атпен жүрөдү → // шаң болады → // ^уөстүп̊ сұулап ^уотұрған ↓ /// ↑ сондұқтаң ғош келдіңіз ↑ /// қ: ↑ қош көрдүк → // дәке ↑ /// ^ырахмет ↑ /// 2 ж: ↑ ^йенді жаңағы ͡ б̊атыс ^уөңүрүнде гастрольдік̊ сапармем ͡ болғаң ͡ гезде ^йесімде → // міндетті түрдө ғазақы ͡ гійім → // ^уол ғыс ͡ полсұн → // жаз ͡ б̊олсұн → // сосұн той ͡ жыйындарда жеңгелеріміз → // апаларымыз → // ійә → // кәдімгі ͡ ғұуанып қаласың ғой ↓ /// ↑ анау ͡ б̊атыс ^уөңүрдөн шыққанда → / қалаға ͡ гелгенде ͡ б̊іраз ^ұуақыт ͡ пүйтүп̊ сөйлөб̊ ͡ жүрөсүң → // әу → // қалайсыңдар → // амамбысың ↑ /// қ: ↑ армы → // арм'ағайын деп па ↑ /// 2 ж: ↑ арма ͡ ғазақ → / деп ↓ /// ↑ сол үшүм біз ^йерек̊ше ͡ б̊атыс ^уөңүрүне ^йерек̊ше ^ырахмет айтамыз ↓ /// ↑ бұл үлкөм ͡ бір ͡ б̊із мақтанып → // біз ͡ ғұуанатындай дүнүйө ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ және де жалпы ͡ гәсіп тұурал'айтатым ͡ болсақ → // жанай зергерлік бұйұмдар ͡ гампаныйасы ͡ б̊ар ма ↑ /// ↑ сол тұурал'айтып кетčек → // бір жарнама ͡ б̊олсұн → // бір ͡ б̊ірімізді ͡ ғолдаб̊ ͡ жүрөйүк ↓ /// қ: ↑ ^йенді деб̊ ͡ ұйалып қалсам → // бұл в ^уобшым былай болдұ ↓ /// ж: ↑ в ^уобшым былай болдұ ↓ /// 2 ж: ↑ в ^уобшым ↓ /// 3 ж: ↑ айта ͡ б̊еріңіз → // ^йерік ^уөзүңүзде ↓ /// қ: ↑ негізі → / мына пандемійәнің ͡гезінде жан ͡ жақты ғырымыз ашылып кетті ғой ^уөзү ↓ /// ↑ бұрұм бар ^йекен ғой сондай ͡ ғырларымыз ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп → // жаңағындай ͡ гәсіпке ͡ б̊ет ͡ пұрұп → // не'стесек болады ͡ дегең ͡ гезде → / бір досұмұздың несі жаңағыдай айтқан ақылы → // ^уол гүміс пен алтынды ^уосұмен айналыссаң → //ұт^ұлұс ͡ полмайды → // себ̊еб̊і → / жаңағыдай сыйлағанда да ^уол ^уөзүндө ͡ ғалатын нәрсе дейді де ↓ /// ↑ жоғалып кетпейді → // солұп қалмайды деген сыйақты жаңағындай ↓ /// ↑ қай жағынам пайдалы → // сатыб̊ ͡ жіб̊ерсең де пұл болатын дүнүйө ↓ /// ↑ сондұқтан ^йешкім ұтұлмайды ↓ ///	2 Ж: Жоқ, ол да қазақылық. Баяғыда айна бомаған ғойдеп кете берген ғой осылай. Мына атпен жүреді, шаң болады, өстіп сулап отырған. Сондықтан қош келдіңіз! Қ: Қош көрдік, Дәке! Рақмет! 2 Ж: Енді жаңағы Батыс өңірінде гастрольдік сапармен болған кезде есімде, міндетті түрде қазақы киім, ол қыс болсын, жаз болсын, сосын той-жиындарда жеңгелеріміз, апаларымыз, иә, кәдімгі қуанып қаласың ғой. Анау батыс өңірден шыққанда қалаға келгенде біраз уақыт бүйтіп сөйлеп жүресің «әу, қалайсыңдар, аманбысың?». "Қ: Армы… арма ағайын деп па? 2 Ж: «Арма қазақ» деп. Сол үшін біз ерекше батыс өңіріне ерекше рақмет айтамыз. Бұл үлкен бір біз мақтанып, біз қуанатындай дүние. Ж: Тамаша! Және де жалпы кәсіп туралы айтатын болсақ, Жаңай зергерлік бұйымдар компаниясы бар ма? Сол туралы айтып кетсек, бір жарнама болсын, бір-бірімізді қолдап жүрейік. Қ: Енді деп ұялып қалсам, бұл в общем былай болды. Ж: В общем былай болды. 2 Ж: В общем. ""3 Ж: Айта беріңіз, ерік өзіңізде. Қ: Негізі мына пандемия кезінде жан-жақты қырымыз ашылып кетті ғой өзі. Бұрын бар екен ғой сондай қырларымыз бар екен. Сөйтіп, жаңағындай кәсіпке бет бұрып, не істесек болады деген кезде бір досымыздың несі жаңағындай айтқан ақылы, ол күміс пен алтынды осымен айналыссаң, ұтылыс болмайды, себебі жаңағыдай сыйлағанда да ол өзінде қалатын нәрсе дейді да. Жоғалып кетпейді, солып қалмайды деген сияқты жаңағындай. Қай жағынан пайдалы, сатып жіберсең де пұл болатын дүние. Сондықтан ешкім ұтылмайды. "
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ мүмкүн → // сегізінші наурұзда ^уосұндай сыйлықтар ͡ б̊ереміз ↓ /// ↑ гүл берсең → // солұп қалады деген сыйақты ↓ /// қ: ↑ сонұ түсүндүр'алмай → // сол үшүн кеп ^уотұрмұз ғой ↓ /// ж: ↑ сегізінші наурұж ͡ жүз мійллійон доллар ͡ гетіпті → // қыздар ↓ /// ↑ сонұң ^уорнұна сіздерге ͡ күмүс ͡перүу ͡ герек ^йеді ↓ /// қ: ↑ бірақ қарашы → // дым білмей ^уотұрған адам сыйақты ^уотұр да ↓ /// ↑ дым білмейді ↓ /// ж: ↑ алған жоқпұз ͡ б̊із ↓ /// қ: ↑ бүйтүп тағы ͡ б̊ар ма деп ↓ /// 3 ж: ↑ ^уөзүңүз не сыйладыңыс сегізінші наурұзд'әйеліңізге ↑ /// қ: ↑ мен не сыйламадым → // айналайын де ↓ /// ж: ↑ жоқ → // қыздар → // мең қарсы ^йемеспін ↓ /// қ: ↑ бүкүл проб̊а менем болдұ ғой ↓ /// 2 ж: ↑ гүл сыйлаб̊ ͡ жіб̊ердім ғой ↓ /// ж: ↑ гүл сыйлаған әдем'айтыбатқаным ғой ↓ /// ↑ көб̊ ͡ ақ̊ша жаратады ^йекен → // ^йер адамдар ғыздарға ͡ гөп көңүл бөлөдү ^йекен → // ^уөтө керемет мереке ↓ /// 3 ж: ↑ жоқ → // не сыйладыңыз дейм ↑ /// қ: ↑ мен → // мен не сыйладым → / айтайым ͡ ба ↑ /// ж: ↑ айфоннам ͡ бөлөк ↓ /// қ: ↑ менің ͡ келіншегім ^йенд'айтпайтын ^йедім → // негіз'айтпайтын ^йедім → // бірақ ^йенді сіс сұрағаннаң гейін айтыб̊атырым ↓ /// ↑ мына ↓ ///	ж: ↑ мүмкүн → // сегізінші наурұзда ^уосұндай сыйлықтар ͡ б̊ереміз ↓ /// ↑ гүл берсең → // солұп қалады деген сыйақты ↓ /// қ: ↑ сонұ түсүндүр'алмай → // сол үшүн геліп ^уотұрмұз ғой ↓ /// ж: ↑ сегізінші наурұж ͡ жүз мійллійон доллар ͡ гетіпті → // қыздар ↓ /// ↑ сонұң ^уорнұна сіздерге ͡ гүмүс ͡ перүу ͡ герек ^йеді ↓ /// қ: ↑ бірақ қарашы → // дым білмей ^уотұрған адам сыйақты ^уотұр да ↓ /// ↑ дым білмейді ↓ /// ж: ↑ алған жоқпұз ͡ б̊із ↓ /// қ: ↑ бүйтүп тағы ͡ б̊ар ма деп ↓ /// 3 ж: ↑ ^уөзүңүз не сыйладыңыс сегізінші наурұзд'әйеліңізге ↑ /// қ: ↑ мен не сыйламадым → // айналайын де ↓ /// ж: ↑ жоқ → // қыздар → // мең ғарсы ^йемеспін ↓ /// қ: ↑ бүкүл ͡ б̊роб̊а менем болдұ ғой ↓ /// 2 ж: ↑ гүл сыйлаб̊ ͡ жіб̊ердім ғой ↓ /// ж: ↑ гүл сыйлаған әдем'айтыб ͡ жатқаным ғой ↓ /// ↑ көб̊ ͡ ақ̊ша жаратады ^йекен → // ^йер адамдар ғыздарға ͡ гөп көңүл бөлөдү ^йекен → // ^уөтө ͡ геремет мереке ↓ /// 3 ж: ↑ жоқ → // не сыйладыңыз деймін ↑ /// қ: ↑ мен → // мен не сыйладым → / айтайым ͡ ба ↑ /// ж: ↑ айфоннам ͡ бөлөк ↓ /// қ: ↑ менің ͡ геліншегім ^йенд'айтпайтын ^йедім → // негіз'айтпайтын ^йедім → // бірақ ^йенді сіс ͡ сұрағаннаң ͡ гейін айтыб ͡ жатырмын ↓ /// ↑ мына ↓ ///	Ж: Мүмкін, сегізінші наурызда осындай сыйлықтар береміз. Гүл берсең, солып қалады деген сияқты. Қ: Соны түсіндіре алмай, сол үшін келіп отырмыз ғой. Ж: Сегізінші наурыз жүз миллион доллар кетіпті, қыздар. Соның орнына сіздерге күміс беру керек еді. Қ: Бірақ қарашы, дым білмей отырған адам сияқты отыр да. Дым білмейді. Ж: Алған жоқпыз біз. Қ: Бүйтіп тағы бар ма деп. 3 Ж: Өзіңіз не сыйладыңыз сегізінші наурызда әйеліңізге?"Қ: Мен не сыйламадым, айналайын де. Ж: Жоқ, қыздар, мен қарсы емеспін. Қ: Бүкіл проба менен болды ғой. 2 Ж: Гүл сыйлап жібердім ғой. Ж: Гүл сыйлаған әдемі айтып жатқаным ғой. Көп ақша жаратады екен, ер адамдар қыздарға көп көңіл бөледі екен, өте керемет мереке. 3 Ж: Жоқ, не сыйладыңыз деймін? Қ: Мен… мен не сыйладым айтайын ба? Ж: Айфоннан бөлек. Қ: Менің келіншегім енді айтпайтын едім, негізі айтпайтын едім, бірақ енді сіз сұрағаннан кейін айтып жатырмын. Мына…"
Ғаділбек Жанай	▶	2 ж: ↑ бәріміз айтайық → // бәріміз айтайық ↓ /// 3 ж: ↑ ійә → // бәріңіз айтыңыз ↓ /// қ: ↑ тұрұп ↓ /// 2 ж: ↑ қандай сыйлығ ͡ алды ↑ /// қ: ↑ тұрұб̊ ͡ айтайық̊ш'әйеліме дегең құрметпен деп па ↓ /// ж: ↑ ^уой мен тұрұп кете жаздадым ғой кәдімгідей ↓ /// ↑ мең ͡ гәдімгідей ↓ /// қ: ↑ бар стұудыйаны тұрғұзұб̊ ͡ айтčаң да ↓ /// ж: ↑ мен тұрұп кете жаздадым ғой ↓ /// қ: ↑ ^йенді мем балаларымның анасы → // төрт ͡ паланы тұуұп ͡ перген → // ^йенді төрт ^ірет ^уөлүп ͡ тірілген ^йең азы ↓ /// ↑ біздің үйгө келім ͡ болұп → // сондай бақ ͡поп келген ↓ /// 2 ж: ↑ ханшайым ↑ /// қ: ↑ ханшайымымды қалай сыйласа да → // ^уол не ͡ б̊ерсе де → // ^уол артық ^йемес ͡ теп ^уойлаймын ^уөз ͡ б̊асым ↓ /// ж: ↑ әрійне ↓ /// қ: ↑ деб̊ жылап → // жылап ^уотčаң да ↓ /// ↑ мен ^уосұ ^уөзү ↓ /// ж: ↑ ^уоб̊разға ͡ гіріп ↓ /// қ: ↑ ^уөзүнүң армандап → // ^уөз'армандап жүргөн → // мен сол → // ^уөз'армандамайынша → // ^уөзү ͡ б̊ір жүрөкпем бір сағыныб̊ ͡ іздемейінше → // мен ^уол мүмкүндүктү жасағым ͡ келген жоқ келіншегіме ↓ /// ↑ ^уол мын'ұмра қаж^ылығына ↓ /// ↑ мен жаңағы ↓ ///	2 ж: ↑ бәріміз айтайық → // бәріміз айтайық ↓ /// 3 ж: ↑ ійә → // бәріңіз айтыңыз ↓ /// қ: ↑ тұрұп ↓ /// 2 ж: ↑ қандай сыйлығ ͡ алды ↑ /// қ: ↑ тұрұб̊ ͡ айтайық̊ш'әйеліме дегең ͡ ғүрмөтпөн деп па ↓ /// ж: ↑ ^уой мен тұрұп кете жаздадым ғой ͡ гәдімгідей ↓ /// ↑ мең ͡ гәдімгідей ↓ /// қ: ↑ бар стұудыйаны тұрғұзұб̊ ͡ айтčаң да ↓ /// ж: ↑ мен тұрұп кете жаздадым ғой ↓ /// қ: ↑ ^йенді мем балаларымның анасы → // төрт ͡ паланы тұуұп ͡ перген → // ^йенді төрт ^ірет ^уөлүп ͡ тірілген ^йең азы ↓ /// ↑ біздің үйгө ͡ гелім ͡ болұп → // сондай бақ ͡ поп келген ↓ /// 2 ж: ↑ ханшайым ↑ /// қ: ↑ ханшайымымды қалай сыйласа да → // ^уол не ͡ б̊ерсе де → // ^уол артық ^йемес ͡ теп ^уойлаймын ^уөз ͡ б̊асым ↓ /// ж: ↑ әрійне ↓ /// қ: ↑ деб̊ ͡ жылап → // жылаб̊ ͡ ^уотčаң да ↓ /// ↑ мен ^уосұ ^уөзү ↓ /// ж: ↑ ^уоб̊разға ͡ гіріп ↓ /// қ: ↑ ^уөзүнүң армандап → // ^уөз'армандаб̊ ͡ жүргөн → // мен сол → // ^уөз'армандамайынша → // ^уөзү ͡ б̊ір жүрөкпөм ͡ бір сағыныб̊ ͡ іздемейінше → // мен ^уол мүмкүндүкті жасағым ͡ гелген жоқ келіншегіме ↓ /// ↑ ^уол мын'ұмра қаж^ылығына ↓ /// ↑ мен жаңағы ↓ ///	2 Ж: Бәріміз айтайық, бәріміз айтайық. 3 Ж: Иә, бәріңіз айтыңыз. Қ: Тұрып… 2 Ж: Қандай сыйлық алды? Қ: Тұрып айтайықшы әйелімізге деген құрметпен деп па. Ж: Ой мен тұрып кете жаздадым ғой кәдімгідей. Мен кәдімгідей. Қ: Бар студияны тұрғызып айтсаң да. Ж: Мен тұрып кете жаздадым ғой. "Қ: Енді мен балаларымның анасы, төрт баланы туып берген, енді төрт рет өліп-тірілген ең азы. Біздің үйге келін болып, сондай бақ болып келген… 2 Ж: Ханшайым? Қ: Ханшайымымды қалай сыйласа да, ол не берсе де, ол артық емес деп ойлаймын өз басым. Ж: Әрине. Қ: Деп жылап… жылап отсаң да. Мен осы өзі… Ж: Образға кіріп. Қ: Өзінің армандап, өзі армандап жүрген, мен сол, өзі армандамайынша, өзі бір жүрекпен бір сағынып іздемейінше, мен ол мүмкіндікті жасағым келген жоқ келіншегіме. Ол мына Ұмра қажылығына… мен жаңағы…"
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ жолдам'ійә ↑ /// қ: ↑ ^уосұ ^ұуақытқа дейін дайым ͡ болмағанын сезініб̊ ͡ жүрдүм да → // ^йенді ^уосұ жақында ͡ б̊астап ͡ пір ͡ гүн'ұйқұдан тұрсам → // таң атпай бір дауұс ^йестіліб̊атыр → // кітап ^уоқұб̊атыр ^йекен сөйтčем → // бірдеңе ͡ б̊ірдеңе ͡ б̊ірдеңе қалай ійә деп ^уоқұп ^уотұр да ͡ кәдімгідей кітапты ↓ /// ↑ сөйтсек → // пайғамбарымыздың ^уөмүрүн ^уоқұб̊атыр ^йекен ↓ /// ↑ түсүндүм ^йенді ^ұуақыт келген ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп мына сол сыйлық̊ сол болдұ ↓ /// ↑ мен ^уойлаймын ^йенді ↓ /// ж: ↑ тамаша сыйлық ↓ /// қ: ↑ ^йешқ̊андай да ͡ б̊ір ^уол гүл де ͡ б̊еріліб̊ ͡ жатыр ^уосұ ↓ /// ↑ көп ͡ пермей ͡ гетčең → //кіші ͡ ғызым айтады → // әке → // ^уосұ сіс соңғұ ͡ гезде мамаға гүл бермей кеттіңіз → // анамызға → // деп ↓ /// ↑ бәрі дұрұс па → // деп̊ сұрайтым болдұ кәзір ↓ ///↑ сондұқтан жалп'әйеліміз ^уол біздің ͡ келіншегімізге не сыйласақ та → // ^уол артығ ͡ ^йемес ↓ /// ж: ↑ ійә → // әрійне → // әрійне ↓ /// қ: ↑ но → // ^йенді ^уөзүнүң махабатымен → // дұғасымен сұраб̊ ͡ алған сыйлығы деб̊ ͡ айтčа ͡б̊олад ↓ /// ж: ↑ тамаша → // тамаша ↑ /// 3 ж: ↑ сыйлық ͡ темек̊ші ͡ б̊із мына жерде домбұра ͡гөрүп тұрмұз ↓ /// ↑ бұл ↓ /// ж: ↑ а ↑ /// қ: ↑ мен сосұн нұреке құр → // құрғол ͡ гелмей → // келгеннең ͡ гейің қазақ ^уөзү жаңағындай берүу деген нәрсені ͡ ғолғ'алыб ͡ алған нәрсені → // қолғ'алыб ͡ алғаң ғой → // жалпы не нәрсе ͡ б̊олса да → // байғазы ͡б̊ереді → // сүйүншү ͡ б̊ереді ↓ /// 2 ж: ↑ үркөр ͡ б̊ереді ↓ ///	ж: ↑ жолдам'ійә ↑ /// қ: ↑ ^уосұ ^ұуақытқа дейін дайым ͡ болмағанын сезініб̊ ͡ жүрдүм да → // ^йенді ^уосұ жақында ͡ б̊астап ͡ пір ͡ гүн'ұйқұдан тұрсам → // таң атпай бір дауұс ^йестіліб̊ ͡ жатыр → // кітап ^уоқұб̊ ͡ жатыр ^йекен сөйтčөм → // бірдеңе ͡ б̊ірдеңе ͡ б̊ірдеңе ғалай ійә деб̊ ͡ ^уоқұб̊ ͡ ^уотұр да ͡ гәдімгідей гітәпті ↓ /// ↑ сөйтсөк → // пайғамбарымыздың ^уөмүрүн ^уоқұб̊ ͡ жатыр ^йекен ↓ /// ↑ түсүндүм ^йенді ^ұуақыт келген ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп мына сол сыйлық̊ сол болдұ ↓ /// ↑ мен ^уойлаймын ^йенді ↓ /// ж: ↑ тамаша сыйлық ↓ /// қ: ↑ ^йешқ̊андай да ͡ б̊ір ^уол гүл де ͡ б̊еріліб̊ ͡ жатыр ^уосұ ↓ /// ↑ көп ͡ пермей ͡ гетčең → // кіші ͡ ғызым айтады → // әке → // ^уосұ сіс ͡ соңғұ ͡ гезде мамаға гүл бермей ͡ геттіңіз → // анамызға → // деп ↓ /// ↑ бәрі дұрұс па → // деп̊ сұрайтым ͡ болдұ ͡ гәзір ↓ ///↑ сондұқтан жалп'әйеліміз ^уол біздің ͡ геліншегімізге не сыйласақ та → // ^уол артығ ͡ ^йемес ↓ /// ж: ↑ ійә → // әрійне → // әрійне ↓ /// қ: ↑ но → // ^йенді ^уөзүнүң махабатымен → // дұғасымен сұраб̊ ͡ алған сыйлығы деб̊ ͡ айтčа ͡ б̊олады ↓ /// ж: ↑ тамаша → // тамаша ↑ /// 3 ж: ↑ сыйлық ͡ темек̊ші ͡ б̊із мына жерде домбұра ͡ гөрүп тұрмұз ↓ /// ↑ бұл ↓ /// ж: ↑ а ↑ /// қ: ↑ мен сосұн нұреке ғұр → // құрғол ͡ гелмей → // келгеннең ͡ гейің ғазақ ^уөзү жаңағындай берүу деген нәрсені ͡ ғолғ'алыб ͡ алған нәрсені → // қолғ'алыб ͡ алғаң ғой → // жалпы не нәрсе ͡ б̊олса да → // байғазы ͡ б̊ереді → // сүйүншү ͡ б̊ереді ↓ /// 2 ж: ↑ үркөр ͡ б̊ереді ↓ ///	Ж: Жолдама иә? Қ: Осы уақытқа дейін дайын болмағанын сезініп жүрдім да, енді осы жақында бастап бір күні ұйқыдан тұрсам, таң атпай бір дауыс естіліп жатыр, бір кітап оқып жатыр екен сөйтсем, бірдеңе-бірдеңе-бірдеңе қалай иә деп оқып отыр да кәдімгідей кітапты. Сөйтсек, Пайғамбарымыздың өмірін оқып жатыр екен. Түсіндім енді уақыт келген екен. Сөйтіп мына сол сыйлық сол болды. Мен ойлаймын енді… Ж: Тамаша сыйлық. Қ: Ешқандай да бір ол гүл де беріліп жатыр осы. Көп бермей кетсең, кіші қызым айтады «әке, осы сіз соңғы кезде мамаға гүл бермей кеттіңіз, анамызға» деп. «Бәрі дұрыс па?» деп сұрайтын болды қазір. Сондықтан жалпы әйеліміз ол біздің келіншегімізге не сыйласақ та, ол артық емес. "Ж: Иә, әрине, әрине. Қ: Но, енді өзінің махаббатымен, дұғасымен сұрап алған сыйлығы деп айтса болады. Ж: Тамаша, тамаша! 3 Ж: Сыйлық демекші біз мына жерде домбыра көріп тұрмыз. Бұл… Ж: А? Қ: Мен сосын Нұреке құр… құрқол келмей, келгеннен кейін қазақ өзі жаңағындай беру деген нәрсені қолға алып алған нәрсені, қолға алып алған ғой, жалпы не нәрсе болса да, байғазы береді, сүйінші береді. 2 Ж: Үркер береді. "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ көрүмдүк ͡ переді ↓ /// ↑ құдай → / ана жас келген семійаға ^уотқа шақырады ↓ /// ↑ әйтеуүр → // б̊ірінші → // сол адамның жаңағы ͡ б̊ізде ͡ б̊ағдарлама ͡ б̊асталмай → //құртпенем бауұрсақ ͡ пердік ↓ /// ↑ береке ͡б̊осұн → // бір ͡ б̊ірімізге махабат артčын деп → // сөйтүп ͡ пастадық қой ↓ /// ↑ сондұқтан түңгү стұудыйаға ͡ құрғол келмей → // бұл ^йенді сіздерг'үлкөн ^ырақыметімд'айта ^уотұрұп → // барш'ұжұмға → // кадырға ͡ гөрүнүб ͡ ^уотқан → // көрүмбөй тұрғаң ͡ ғаншам'артта қыж ͡ жігіттер ͡ б̊ар → // ^йеңбектеріңіз ^уорасан зор ↓ /// ↑ қандай ͡ геремет бэнд бар ↓ /// ↑ нұреке → // ^уөзүңүз ͡б̊ар → // сонау астанадан алматыға ͡ геліп ^уотсұз → / б̊ылай ͡ ғарағанда → /түңгү стұудыйаны → / қандай керемет десең ↓ /// ↑ салтанат ͡ пар → // дәулөт ͡ пар → // бір ͡ б̊ір тұлға → // сондұқтаң ғұрқол келмей мына түңгү стұудыйа деген жазұуұ ͡ б̊ар домбұран'алып келдік ↓ /// ↑ домбұран'алып келдік ↓ /// ↑ бұлай әкелген себ̊еб̊іміз де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ себ̊еб̊і → // бұл бізді → // мен ^уойлайым да → // қазақпем ͡ бірге ͡ келе жатқаң кім бар → // сонша ғасырдам ͡ бер'әйтеуүр шекіспеген ^йел → // білмеймін ^йенді ͡ б̊іс ͡ сондай жай жатқан ^йел болсақ та → // әртүрлү дүнүйөлөр ͡ б̊олұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ бірақ қазақты сатпаған ^уосұ қара домбұра деп ^уөзүм ^уойлайм → // шынымд'айтқанда ↓ /// ↑ сондұқтан ^уосұ домбұраны сыйлауға нійет ^йеттім ↓ /// ↑ домбұр'әмменең күйдүң → // біздің іштег'эмотсыйамыздың бір жеткізетін құрал ↓ /// ↑ кезінде қалай түсүн → // түсүнүсөтін ^йедік бір б̊ір^імізб̊енен ↓ /// ↑ сөз айтпай → // ана ханның баласы ^уөлгөнде де жаңағы домбұра → // күймөнен жеткізбеді ма ↑ /// 2 ж: ↑ күймөн жеткізді ↓ ///	қ: ↑ көрүмдүк ͡ переді ↓ /// ↑ құдай → / ана жас келген семійаға ^уотқа шақырады ↓ /// ↑ әйтеуүр → // б̊ірінші → // сол адамның жаңағы ͡ б̊ізде ͡ б̊ағдарлама ͡ б̊асталмай → // құрт пенем бауұрсақ ͡ пердік ↓ /// ↑ береке ͡ б̊олсұн → // бір ͡ б̊ірімізге махабат артčын деп → // сөйтүп ͡ пастадық қой ↓ /// ↑ сондұқтан түңгү стұудыйаға ͡ ғұрғол ͡ гелмей → // бұл ^йенді сіздерг'үлкөн ^ырахметімд'айта ^уотұрұп → // барш'ұжұмға → // кадырға ͡ гөрүнүб ͡ ^уотқан → // көрүмбөй тұрғаң ͡ ғаншам'артта ғыж ͡ жігіттер ͡ б̊ар → // ^йеңбектеріңіз ^уорасан зор ↓ /// ↑ қандай ͡ геремет бенд бар ↓ /// ↑ нүреке → // ^уөзүңүз ͡ б̊ар → // сонау астанадан алматыға ͡ геліб̊ ͡ ^уотсұз → / б̊ылай ͡ ғарағанда → / түңгү стұудыйаны → / қандай ͡ геремет десең ↓ /// ↑ салтанат ͡ пар → // дәулет ͡ пар → // бір ͡ б̊ір тұлға → // сондұқтаң ғұрғол ͡ гелмей мына түңгү стұудыйа деген жазұуұ ͡ б̊ар домбұран'алып келдік ↓ /// ↑ домбұран'алып келдік ↓ /// ↑ бұлай әкелген себ̊еб̊іміз де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ себ̊еб̊і → // бұл бізді → // мен ^уойлаймын да → // қазақпем ͡ бірге ͡ геле жатқаң ͡ гім бар → // сонша ͡ ғасырдам ͡ бер'әйтеуүр шекіспеген ^йел → // білмеймін ^йенді ͡ б̊іс ͡ сондай жай жатқан ^йел болсақ та → // әртүрлү дүнүйөлөр ͡ б̊олұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ бірақ қазақты сатпаған ^уосұ ͡ ғара домбұра деп ^уөзүм ^уойлаймын → // шынымд'айтқанда ↓ /// ↑ сондұқтан ^уосұ домбұраны сыйлауға нійет ^йеттім ↓ /// ↑ домбұр'әмменең ͡ гүйдүң → // біздің іштег'емотсыйамыздың бір жеткізетін ͡ ғұрал ↓ /// ↑ кезінде ғалай түсүн → // түсүнүсетін ^йедік бір б̊ірімізб̊енен ↓ /// ↑ сөз айтпай → // ана ханның баласы ^уөлгөндө де жаңағы домбұра → // күймөнөн жеткізбеді ма ↑ /// 2 ж: ↑ күймөн жеткізді ↓ ///	Қ: Көрімдік береді. Құдай ана жас келген семьяға отқа шақырады. Әйтеуір, бірінші, сол адамның жаңағы бізде бағдарлама басталмай, құрт пенен бауырсақ бердік. Береке болсын, бір-бірімізге махаббат артсын деп, сөйтіп бастадық қой. Сондықтан Түңгі студияға құрқол келмей, бұл енді сіздерге үлкен рақметімді айта отырып, барша ұжымға, кадрға көрініп отырған, көрінбей тұрған қаншама артта қыз-жігіттер бар, еңбектеріңіз орасан зор. Қандай керемет бэнд бар, Нұреке, өзіңіз бар, сонау Астанадан Алматыға келіп отырсыз былай қарағанда Түңгі студияны қандай керемет десең. Салтанат бар, Дәулет бар, бір-бір тұлға, сондықтан құрқол келмей мына Түңгі студия деген жазуы бар домбыраны алып келдік. Домбыраны алып келдік. "Бұлай әкелген себебіміз де бар. Себебі, бұл бізді, мен ойлаймын да, қазақпен бірге келе жатқан кім бар, сонша ғасырдан бері әйтеуір шекіспеген ел, білмеймін енді біз сондай жай жатқан ел болсақ та, әртүрлі дүниелер болуы мүмкін. Бірақ қазақты сатпаған осы қара домбыра деп өзім ойлайм, шынымды айтқанда. Сондықтан осы домбыраны сыйлауға ниет еттім. Домбыра ән менен күйдің, біздің іштегі эмоциямыздың бір жеткізетін құрал. Кезінде қалай түсін… түсінісетін едік бір-бірімізбенен. Сөз айтпай ана ханның баласы өлгенде де жаңағы домбыра… күйменен жеткізбеді ма? 2 Ж: Күймен жеткізді. "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ біс сондай қазақ ^йедік ↓ /// ↑ күймөнөн түсүнетін → // ымменен түсүнетін → // қазір ↓ /// 2 ж: ↑ мың ^ірет айтып түсүндүр'алмайсың ↓ /// қ: ↑ көб̊ ͡ жағдайда дымды түсүмбөй ͡ ғалдық → // ^уөк^үнүшке ^уорай ↓ /// ↑ сол бір б̊ірімізд'ымменен → // жүрөкпөн түсүнүб̊ ͡ жүрөйүк деп ^уосұ домбұран'алып келдік ↓ /// ж: ↑ ал ^ырақымет ↑ /// 2 ж: ↑ тұуф → // бәрекелді ↑ /// қ: ↑ төрүңд'ілүулү тұрсұн → // құдай ͡ ғаласа ↓ /// ж: ↑ ^ырақымет ↑ /// 3 ж: ↑ үйдүң ійесіне ͡ б̊еріңіз ↓ /// қ: ↑ үйдүң ійесі ↑ /// ↑ қошеметтеп қойсаңыз ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ керемет čыйлық ↓ /// 2 ж: ↑ нұреке ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ керемет čыйлық ↓ /// ^ырақымет → // ғаділб̊ек ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑^йенді ↓ /// 2 ж: ↑ алыстаң ͡ ғарасаң → // жандарб̊ек бұлғақовқ'ұқ̊сап тұрсұз ͡ гәдімгідей ↓ /// ↑ шойұмбековк'ұқ̊сап тұрсұз ↓ /// ж: ↑ бұйұрса → // бұйұрса → // бұйұрса ↓ /// ↑ ^ырақымет ↑ /// қ: ↑ ^ырақымет ↑ /// ж: ↑ ^йенд'арнаудан бастамадық па ͡ б̊ағдарламамызды ↓ /// қ: ↑ мен ↑ /// ↑ а ↑ /// 3 ж: ↑ сіз арнау айтқыңыз ͡ геліп тұр ма ↑ /// қ: ↑ сөйтčөңшү → // нұреке → // ал тыңдайық ^уонда ↓ /// 3 ж: ↑ бір әу деб̊ ͡ жіб̊ермедіңіз ͡ б̊а ↑ /// қ: ↑ ал ↓ /// ж: ↑ ал ↓ /// ↑ жоқ → // фұутполда ͡ б̊олады ғой → // бір гол салатындар ͡ б̊олады → // мен ↓ /// 2 ж: ↑ пас ͡ періп тұрамын десеңішші ↓ /// ж: ↑ пас ͡ періп тұрамын → // ійә → // ғаділб̊ек ^уөзүң ↓ /// ↑ алғашқ̊ы ͡ б̊олұп ^уосұ домбұрамен ↓ ///	қ: ↑ біс сондай ͡ ғазақ ^йедік ↓ /// ↑ күймөнөн түсүнөтін → // ымменен түсүнөтін → // кәзір ↓ /// 2 ж: ↑ мың ^ірет айтып түсүндүр'алмайсың ↓ /// қ: ↑ көб̊ ͡ жағдайда дымды түсүмбөй ͡ ғалдық → // ^уөк^үнүшке ^уорай ↓ /// ↑ сол бір ͡ б̊ірімізд'ымменен → // жүрөкпөн түсүнүб̊ ͡ жүрөйүк ͡ теп ^уосұ домбұран'алып келдік ↓ /// ж: ↑ ал ^ырахмет ↑ /// 2 ж: ↑ түуф → // бәрекелді ↑ /// қ: ↑ төрүңд'ілүулү тұрсұн → // құдай ͡ ғаласа ↓ /// ж: ↑ ^ырахмет ↑ /// 3 ж: ↑ үйдүң ійесіне ͡ б̊еріңіз ↓ /// қ: ↑ үйдүң ійесі ↑ /// ↑ қошеметтеп қойсаңыз ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ керемет čыйлық ↓ /// 2 ж: ↑ нүреке ↓ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// ↑ керемет čыйлық ↓ /// ^ырахмет → // ғәділб̊ек ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑^йенді ↓ /// 2 ж: ↑ алыстаң ͡ ғарасаң → // жандарб̊ек бұлғақовқ'ұқ̊сап тұрсұз ͡ гәдімгідей ↓ /// ↑ шойұмбековк'ұқ̊сап тұрсұз ↓ /// ж: ↑ бұйұрса → // бұйұрса → // бұйұрса ↓ /// ↑ ^ырахмет ↑ /// қ: ↑ ^ырахмет ↑ /// ж: ↑ ^йенд'арнаудан бастамадық па ͡ б̊ағдарламамызды ↓ /// қ: ↑ мен ↑ /// ↑ а ↑ /// 3 ж: ↑ сіз арнау айтқыңыз ͡ геліп тұр ма ↑ /// қ: ↑ сөйтčөңшү → // нүреке → // ал тыңдайық ^уонда ↓ /// 3 ж: ↑ бір әу деб̊ ͡ жіб̊ермедіңіз ͡ б̊а ↑ /// қ: ↑ ал ↓ /// ж: ↑ ал ↓ /// ↑ жоқ → // фұутполда ͡ б̊олады ғой → // бір гол салатындар ͡ б̊олады → // мен ↓ /// 2 ж: ↑ пас ͡ періп тұрамын десеңішші ↓ /// ж: ↑ пас ͡ періп тұрамын → // ійә → // ғәділб̊ек ^уөзүң ↓ /// ↑ алғашқ̊ы ͡ б̊олұб̊ ͡ ^уосұ домбұрамен ↓ ///	Қ: Біз сондай қазақ едік. Күйменен түсінетін, ымменен түсінетін, қазір… 2 Ж: Мың рет айтып түсіндіре алмайсың. Қ: Көп жағдайда дымды түсінбей қалдық, өкінішке орай. Сол бір-бірімізді ымменен, жүрекпен түсініп жүрейік деп осы домбыраны алып келдік. Ж: Ал рақмет! 2 Ж: Туф, бәрекелді! Қ: Төріңді ілулі тұрсын, құдай қаласа. Ж: Рақмет! "3 Ж: Үйдің иесіне беріңіз. Қ: Үйдің иесі? Қошеметтеп қойсаңыз. Ж: Тамаша! Керемет сыйлық. 2 Ж: Нұреке… Ж: Тамаша! Керемет сыйлық. Рақмет, Ғаділбек! Қошеметтеріңіз! Енді… 2 Ж: Алыстан қарасаң, Жандарбек Бұлғақовқа ұқсап тұрсыз кәдімгідей. Шойынбековке ұқсап тұрсыз. Ж: Бұйырса, бұйырса, бұйырса. Рақмет! Қ: Рақмет! Ж: Енді арнаудан бастамадық па бағдарламамызды. ""Қ: Мен? А? 3 Ж: Сіз арнау айтқыңыз келіп тұр ма? Қ: Сөйтсеңші, Нұреке, ал тыңдайық онда. 3 Ж: Бір әу деп жібермедіңіз ба? Қ: Ал. Ж: Ал. Жоқ, футболда болады ғой, бір гол салатындар болады, мен… 2 Ж: Пас беріп тұрамын десеңізші. Ж: Пас беріп тұрамын, иә, Ғаділбек өзің. Алғашқы болып осы домбырамен. "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ мен ^йенді → // мен ақын ^йемеспін → // бірақ ^йенді ͡ қазыр ͡ б̊ір → / қаншайым → / деген әннің ͡ қайырмасына ͡б̊ір ͡ б̊ірдеңе шығарып → // ^йенді ͡ көрөйүн → // білмейім → // не шығатыным біліп тұрғаным жоқ → // қазір ↓ /// ↑ түңгү стұудыйамау → // әзіл ͡ қалжың мен махаббаттың ійесі ͡ қалай ↑ /// 2 ж: ↑ ^уөй де ↓ /// қ: ↑ қалай → // бола ма ↑ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// қ: ↑ нұрлан → // дәулөт пен салтанат қой → / кійесі → // ыстық̊ сезім мен көрөрмөндү сүйөсүң → / бола ма ↑ /// ж: ↑ әрійне → // күштү ↓ /// қ: ↑ түңгү стұудыйамау → // бағымды менің жалғыз ^уөзүң ^йестілер → // бағымның гүлү ͡ б̊олұп ͡ пақыт кеше ͡ б̊ер → // бағаңа жетпей жатčам ͡ кей ͡ гезде → / сең ͡ геше ͡ гөр ↓ /// ж: ↑ браво ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырақымет → // ^ырақымет ↑ /// 2 ж: ↑ ақын ^йекенсіз ↓ /// 3 ж: ↑ мереке құттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// қ: ↑ әумійн → // жаным → // әумійн ↓ /// ж: ↑ күштү ͡ б̊ағдарлама ͡ б̊олұб̊ ͡ жатыр ↓ /// 2 ж: ↑ күштү ͡ б̊ағдарлама ͡б̊олады ↓ /// ↑ сонұмен → // салтанат → // čегізінші наурұзға не сыйлығ ͡ алдың ↑ /// қ: ↑ бағдарлама ͡ б̊асталды ма негізі ↑ /// ж: ↑ басталған жоғ ͡ әлі ↓ /// қ: ↑ басталған жоқ па ↑ /// ж: ↑ біз мынау ͡ б̊астамасы ғой эфійрдің ↓ /// ↑ не жаңалық ͡ побатыр ↑ /// ↑ ал → // бастайық ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ж:↑ жақ̊сы де ↓ ///	қ: ↑ мен ^йенді → // мен ақын ^йемеспін → // бірағ ^йенді ͡ ғәзір ͡ б̊ір → / ханшайым → / деген әннің ͡ ғайырмасына ͡б̊ір ͡ б̊ірдеңе шығарып → // ^йенді ͡ гөрөйүн → // білмеймін → // не шығатыным біліп тұрғаным жоқ → // кәзір ↓ /// ↑ түңгү стұудыйамау → // әзіл ͡ ғалжың мен махаб̊аттың ійесі ͡ ғалай ↑ /// 2 ж: ↑ ^уөй дө ↓ /// қ: ↑ қалай → // бола ма ↑ /// ж: ↑ тамаша ↑ /// қ: ↑ нұрлан → // дәулет пен салтанат қой → / кійесі → // ыстық̊ сезім мең гөрөрмөнді сүйөсүң → / бола ма ↑ /// ж: ↑ әрійне → // күштү ↓ /// қ: ↑ түңгү стұудыйамау → // бағымды менің жалғыз ^уөзүң ^йестілер → // бағымның гүлү ͡ б̊олұп ͡ пақыт кеше ͡ б̊ер → // бағаңа жетпей жатčам ͡ гей ͡ гезде → / сең ͡ геше ͡ гөр ↓ /// ж: ↑ браво ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ ^ырахмет → // ^ырахмет ↑ /// 2 ж: ↑ ақын ^йекенсіз ↓ /// 3 ж: ↑ мереке ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// қ: ↑ әумійн → // жаным → // әумійн ↓ /// ж: ↑ күштү ͡ б̊ағдарлама ͡ б̊олұб̊ ͡ жатыр ↓ /// 2 ж: ↑ күштү ͡ б̊ағдарлама ͡ б̊олады ↓ /// ↑ сонұмен → // салтанат → // čегізінші наурұзға не сыйлығ ͡ алдың ↑ /// қ: ↑ бағдарлама ͡ б̊асталды ма негізі ↑ /// ж: ↑ басталған жоғ ͡ әлі ↓ /// қ: ↑ басталған жоқ па ↑ /// ж: ↑ біз мынау ͡ б̊астамасы ғой ^йефійрдің ↓ /// ↑ не жаңалық ͡ поб̊ ͡ жатыр ↑ /// ↑ ал → // бастайық ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ж:↑ жақ̊сы де ↓ ///	Қ: Мен енді, мен ақын емеспін, бірақ енді қазір бір «ханшайым» деген әннің қайырмасына бір бірдеңе шығарып, енді көрейін, білмеймін, не шығатынын біліп тұрғаным жоқ, қазір. Түңгі студиям-ау, Әзіл-қалжың мен махаббаттың иесі қалай? 2 Ж: Өй де. Қ: Қалай, бола ма? Ж: Тамаша! Қ: Нұрлан, Дәулет пен Салтанат қой киесі, Ыстық сезім мен көрерменді сүйесің бола ма?" Ж: Әрине, күшті. Қ: Түңгі студиям-ау, Бағымды жалғыз өзің естілер, Бағымның гүлі болып бақыт кеше бер, Бағаңа жетпей жатсам кей кезде Сен кеше гөр. Ж: Браво! Тамаша! Рақмет, рақмет! 2 Ж: Ақын екенсіз. 3 Ж: Мереке құтты болсын! ""Қ: Әумин, жаным, әумин. Ж: Күшті бағдарлама болып жатыр. 2 Ж: Күшті бағдарлама болады. Сонымен, Салтанат, сегізінші наурызға не сыйлық алдың? Қ: Бағдарлама басталды ма негізі? Ж: Басталған жоқ әлі. Қ: Басталған жоқ па? Ж: Біз мынау бастамасы ғой эфирдің. Не жаңалық боп жатыр? Ал, бастайық. Қ: Жақсы. Ж: Жақсы де. "
Ғаділбек Жанай	▶	3 ж: ↑ не жаңалық → // не жоспар жаңа жылға ↑ /// ж: ↑ зергерлік кампаныйа тұурал'айтып кетпедің ↓ /// қ: ↑ айтып кеткенде ↓ /// ж: ↑ не ͡ б̊об̊атыр → // қай жерден сатыб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад → // қай жерден тап̊сырыс ͡ перүугө ͡ б̊олад ↑ /// қ: ↑ ^уол кампаныйа ͡ кәзір тоқтап тұр ↓ /// ж: ↑ мқм ↓ /// ↑ мқм дейді ↓ /// қ: ↑ ^уөй десең ↓ /// ж: ↑ ^уөй ↓ /// қ: ↑ себ̊еб̊і → // ^йенді → // жаңағыдай кәсіб̊ ͡ жасау ^уоңай ^йемес ^йекен ↓ /// ж: ↑ әрійне → // ^уоңай ^йемес ↓ /// қ: ↑ мем ͡ мынау ^уөнөрдөң ͡ ғолұмұз ͡б̊осап қалғаннаң кейің кірдік та кезінде → // пандемійәданы → // ^уол біз ^уойладық та ͡ б̊үйтүп ͡ пүйтүп ^уөзүнөн ͡ ^уөзү күштү жүрүп кететін шығар деп ↓ /// ↑ болмай ͡ ғалд ͡б̊іраз ↓ /// ↑ сонұмең қазыр тоқтатып қойдұқ → // бірақ праекті тұр ↓ /// ↑ ^уосұ түңгү стұудый'арқылы мен ійнвестыр іздейім ↓ /// ж: ↑ құрметті достар → // ^йегерд'ійнвестырлар болса → // міндетті түрдө қаб̊арласыңыздар ↓ /// 3 ж: ↑ сонд'ійнвестійсійәға қанш'ақ̊ша ͡ герек̊ сізге ↑ /// ж: ↑ жалпы ͡ б̊ійзнес ашұу ↓ /// 3 ж: ↑ мүмкүн ійә → // мүмкүн ↓ /// 2 ж: ↑ бүйтүп ͡ пере салса салтанат ↓ /// 3 ж: ↑ ій'арамызда ↓ /// ж: ↑ дайым ба ↑ /// қ: ↑ бір ійнвестор ͡ герек → // сосұн айтайым ба → // не ͡ герек → // кім ͡ герек ↑ /// ж: ↑ кім ↑ /// қ: ↑ ^уосұ ͡ гәсіпті жақ̊сы ͡ гөрүп → // жүргүз'алатын адам ͡ герек ↓ ///	3 ж: ↑ не жаңалық → // не жоспар жаңа жылға ↑ /// ж: ↑ зергерлік кампаныйа тұурал'айтып кетпедің ↓ /// қ: ↑ айтып кеткенде ↓ /// ж: ↑ не ͡ б̊об̊ ͡ жатыр → // қай жерден сатыб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олады → // қай жерден тап̊сырыс ͡ перүугө ͡ б̊олады ↑ /// қ: ↑ ^уол кампаныйа ͡ гәзір тоқтап тұр ↓ /// ж: ↑ мхм ↓ /// ↑ мхм дейді ↓ /// қ: ↑ ^уөй десең ↓ /// ж: ↑ ^уөй ↓ /// қ: ↑ себ̊еб̊і → // ^йенді → // жаңағыдай гәсіб̊ ͡ жасау ^уоңай ^йемес ^йекен ↓ /// ж: ↑ әрійне → // ^уоңай ^йемес ↓ /// қ: ↑ мем ͡ мынау ^уөнөрдөң ͡ ғолұмұз ͡ б̊осап қалғаннаң ͡ гейің ͡ гірдік та гезінде → // пандемійәданы → // ^уол біз ^уойладық та ͡ б̊үйтүп ͡ пүйтүп ^уөзүнөн ͡ ^уөзү ͡ гүштү жүрүп кететін шығар деп ↓ /// ↑ болмай ͡ ғалды ͡ б̊іраз ↓ /// ↑ сонұмең гәзір тоқтатып қойдұқ → // бірақ праекті тұр ↓ /// ↑ ^уосұ түңгү стұудый'арқылы мен ійнвестір іздеймін ↓ /// ж: ↑ қүрмөттү достар → // ^йегерд'ійнвестірлар болса → // міндетті түрдө ͡ ғаб̊арласыңыздар ↓ /// 3 ж: ↑ сонд'ійнвестійсійаға ғанш'ақ̊ша ͡ герек̊ сізге ↑ /// ж: ↑ жалпы ͡ б̊ійзнес ашұу ↓ /// 3 ж: ↑ мүмкүн ійә → // мүмкүн ↓ /// 2 ж: ↑ бүйтүп ͡ пере салса салтанат ↓ /// 3 ж: ↑ ій'арамызда ↓ /// ж: ↑ дайым ͡ ба ↑ /// қ: ↑ бір ійнвестір ͡ герек → // сосұн айтайым ба → // не ͡ герек → // кім ͡ герек ↑ /// ж: ↑ кім ↑ /// қ: ↑ ^уосұ ͡ гәсіпті жақ̊сы ͡ гөрүп → // жүргүз'алатын адам ͡ герек ↓ ///	3 Ж: Не жаңалық, не жоспар жаңа жылға? Ж: Зергерлік компания туралы айтып кетпедің. Қ: Айтып кеткенде. Ж: Не болып жатыр, қай жерден сатып алуға болады, қай жерден тапсырыс беруге болады? Қ: Ол компания қазір тоқтап тұр. Ж: Мхм. Мхм дейді. Қ: Өй десең. Ж: Өй. Қ: Себебі, енді, жаңағындай кәсіп жасау оңай емес екен. Ж: Әрине, оңай емес. Қ: Мен мынау өнерден қолымыз босап қалғаннан кейін кірдік та кезінде, пандемияданы… ол біз ойладық та бүйтіп-бүйтіп өзінен өзі күшті жүріп кететін шығар деп. Болмай қалды біраз. Сонымен қазір тоқтатып қойдық, бірақ проекті тұр. Осы Түңгі студия арқылы мен инвестор іздеймін. Ж: Құрметті достар, егерде инвесторлар болса, міндетті түрде хабарласыңыздар. 3 Ж: Сонда инвестицияға қанша ақша керек сізге? Ж: Жалпы бизнес ашу… 3 Ж: Мүмкін иә, мүмкін… 2 Ж: Бүйтіп бере салса Салтанат. 3 Ж: Иә арамызда… Ж: Дайын ба? Қ: Бір инвестор керек, сосын айтайын ба не керек, кім керек? Ж: Кім? Қ: Осы кәсіпті жақсы көріп, жүргізе алатын адам керек. "
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ әрійне → // сол ͡ гәсіпті ͡ б̊ілетін ійә ↓ /// қ: ↑ мен жаңағ'әмбассадор бола ͡ б̊еремін ↓ /// 3 ж: ↑ қалай ↑ /// қ: ↑ әмбассадор ↓ /// 3 ж: ↑ ^уо → // күштү ^йестіледі ^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ әмбассадор ↓ /// қ: ↑ анау ͡ б̊іртүрлү ^йестілед ↓ /// ↑ әмбассадор деген дұрұс ^йестілед ↓ /// ж: ↑ ^уонда ↓ /// қ: ↑ сонда ^йештеңе ↓ /// ж: ↑ ^уонда голландый'астанасын айтпа ^уонда ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ әнстердам десем қалай ↑ /// ж: ↑ жалғастырмайақ қойайық ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сон^ұменен ↓ /// ж: ↑ қызығыб̊ ͡ жалғастырып ^уотұрсұң ғой ↓ /// қ: ↑ сон^ұмен ійнвестійтсійә құйатын адам боса → // сосұн ^уосұ ͡ гәсіпті жақ̊сы ͡ гөрүб̊ жүргүз'алатын болса → // мен әмбассадормұн → // үшөулөп ↓ /// 2 ж: ↑ сосұн сататын адам боса → // сатыб̊ ͡алатын адам боса → // тағатын адам боса → // дайын тұрғам бійзнес ↓ /// қ: ↑ дайын тұрғам бійзнес ↓ /// ж: ↑ сосұн ақ̊шан'әкеліп беретін адам болса ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ нұрлан мырза → // ғаділб̊ег ͡ мырзаның соңғұ ^ұуақытта подкаст дейміз → // сұқпат дейміз → // көп ͡ пайқалған дүнүйе ͡ б̊ар ↓ /// ↑ көп̊ сұқпаттарды ↓ /// ж: ↑ белсенді ͡ б̊об̊ жүр ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ әлеумөттүг желіде ↓ /// 2 ж: ↑ подкасттарында → // сұқпаттарында ͡ б̊ір дүнүйөнү көб̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ бір ^йек'үш жерден ^йестіп қалдық ↓ /// ж: ↑ сонұ ͡ көрөйүк бірінш'ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // ^уол не ↑ /// ↑ көрөйүк ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін сол жайл'әңгімелесеміз ↓ ///	ж: ↑ әрійне → // сол ͡ гәсіпті ͡ б̊ілетін ійә ↓ /// қ: ↑ мен жаңағ'амбассадор бола ͡ б̊еремін ↓ /// 3 ж: ↑ қалай ↑ /// қ: ↑ амбассадор ↓ /// 3 ж: ↑ ^уо → // күштү ^йестілед'^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ амбассадор ↓ /// қ: ↑ анау ͡ б̊іртүрлү ^йестіледі ↓ /// ↑ амбассадор деген дұрұс ^йестіледі↓ /// ж: ↑ ^уонда ↓ /// қ: ↑ сонда ^йештеңе ↓ /// ж: ↑ ^уонда галландый'астанасын айтпа ^уонда ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ анстердам десем ͡ ғалай ↑ /// ж: ↑ жалғастырмайақ қойайық ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ сонұменен ↓ /// ж: ↑ қызығыб̊ ͡ жалғастырып ^уотұрсұң ғой ↓ /// қ: ↑ сон^ұмен ійнвестійтсійә ͡ ғұйатын адам болса → // сосұн ^уосұ ͡ гәсіпті жақ̊сы ͡ гөрүб̊ ͡ жүргүз'алатын болса → // мен амбассадормұн → // үшөулөп ↓ /// 2 ж: ↑ сосұн сататын адам болса → // сатыб̊ ͡ алатын адам болса → // тағатын адам болса → // дайын тұрғам ͡ бійзнес ↓ /// қ: ↑ дайын тұрғам ͡ бійзнес ↓ /// ж: ↑ сосұн ақ̊шан'әкеліп ͡ перетін адам болса ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ нұрлан мырза → // ғәділб̊ег ͡ мырзаның соңғұ ^ұуақытта паткаст дейміз → // сұқпат дейміз → // көп ͡ пайқалған дүнүйө ͡ б̊ар ↓ /// ↑ көп̊ сұқпаттарды ↓ /// ж: ↑ белсенді ͡ б̊об̊ ͡ жүр ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ әлеумөттүг ͡ желіде ↓ /// 2 ж: ↑ паткасттарында → // сұқпаттарында ͡ б̊ір дүнүйөнү көб̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ бір ^йек'үш жерден ^йестіп қалдық ↓ /// ж: ↑ сонұ ͡ гөрөйүк пірінш'ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // ^уол не ↑ /// ↑ көрөйүк ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін сол жайл'әңгімелесеміз ↓ ///	Ж: Әрине, сол кәсіпті білетін иә. Қ: Мен жаңағы әнбассадор бола беремін. 3 Ж: Қалай? Қ: Әнбассадор. 3 Ж: О, күшті естіледі екен. 2 Ж: Әнбассадор. Қ: Анау біртүрлі естіледі. Әнбассадор деген дұрыс естіледі. Ж: Онда… Қ: Сонда ештеңе… Ж: Онда Голландия астанасын айтпа онда. Қ: Жақсы. Әнстердам десем қалай? Ж: Жалғастырмай-ақ қояйық. Қ: Жақсы. Соныменен… Ж: Қызығып жалғастырып отырсың ғой. Қ: Сонымен инвестиция құятын адам болса, сосын осы кәсіпті жақсы көріп жүргізе алатын болса, мен әнбассадормын, үшеулеп… 2 Ж: Сосын сататын адам болса, сатып алатын адам болса, тағатын адам болса, дайын тұрған бизнес. ""Қ: Дайын тұрған бизнес. Ж: Сосын ақшаны әкеліп беретін адам болса. Қ: Иә. 2 Ж: Иә. Нұрлан мырза, Ғаділбек мырзаның соңғы уақытта подкаст дейміз, сұхбат дейміз, көп байқалған дүние бар. Көп сұхбаттарды… Ж: Белсенді болып жүр. 2 Ж: Иә. Ж: Әлеуметтік желіде. 2 Ж: Подкасттарында, сұхбаттарында бір дүниені көп айтады. Бір екі-үш жерден естіп қалдық. Ж: Соны көрейік бірінші иә. 2 Ж: Иә, ол не? Көрейік. Содан кейін сол жайлы әңгімелесеміз. "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ қорқатым ͡ болдұқ қой ↓ /// 2 ж: ↑ мен аңдыб̊ ͡ жүрөм ғой ↓ /// ж: ↑ жалп'айфон сыйақт'адам деген абнавлійатсійа ^йетүу ͡ герек ↓ /// ↑ абнавленійе деген сыйақты жыл сайын ійә ↑ /// 3 ж: ↑ керек нәрсе ↓ /// 2 ж: ↑ жаңарұу ↓ /// қ: ↑ ^уол жыл сайын ^йемес негізі ↓ /// 2 ж: ↑ күн сайын ↓ /// қ: ↑ бізге кәзіргі мынау ^ұуақыттың несімен ^уөзү сезіб̊ ͡ жүрүу ͡ герег ͡ адам ^уөзү ↓ /// ↑ бір ^уөзү ^іреті ͡ кеп қалад ↓ /// ↑ сол ͡ гезде абнавлійатсійа ^йетіп қалұу керег ͡ үлгөрүп ↓ /// ↑ үлгөрүп қалмасаң → // бүйтүп қарасаң пойұз ͡ гетіп қалат та ↓ /// ж: ↑ сол кәзіргі кезең ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // сондай ͡ гезең ↓ /// ↑ ^уөзүң бүйтүп̊ сезіб̊ ͡ жүрөсүң → // бүйтүп ͡ пос қойұп қойасың → // құдайдан сұрайсың сосұн → // ^ұуақытында абнавлійатсійа ^йетейінші деп̊ сұрайсың ͡ ғұдайдан ↓ /// ↑ сөйтөсүң да абнавлійатсійа ^йетіб̊ ͡ жүрө ͡ б̊ересің болдұ ↓ /// ж: ↑ болдұ ма ↑ /// қ: ↑ болдұ ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // мәселен → // мәселен жаңа → // жаңағы ғаділб̊ек → // жаңа ͡ ғазақ̊стан абнавленійеге → //жаңарұуғ'ұш^ұраған ғаділб̊ек → // про мак̊с ғаділб̊ек дейік ↓ /// ↑ ^уол қандай болұуұ мүмкүн ↑ /// ↑ ^йенді түсүнүкті → // үш ^йесе ганарар көб̊өйед → // памійті ͡гөб̊өйед ↓ /// ж: ↑ таңертең ^йерте тұрұу → // жүгүрүу деген сыйақты нәрселер ғой жаңарұу деген ↓ /// қ: ↑ жо ͡ жоғ ͡ мынадай ↓ /// ж: ↑ көзғарасты ^уөзгөртүу ↓ /// қ: ↑ жоқ → // мысалы → // кәзір мына жаханданұу ^йенді тез дамыб̊ ͡ жатыр ғой ↓ /// ж: ↑ дамып → // тез дамып ͡ пара жатыр → // ійә ↓ ///	қ: ↑ қорқатым ͡ болдұқ қой ↓ /// 2 ж: ↑ мен аңдыб̊ ͡ жүрөм ғой ↓ /// ж: ↑ жалп'айфон сыйақт'адам деген абнавлійатсійа ^йетүу ͡ герек ↓ /// ↑ абнавленійе деген сыйақты жыл сайын ійә ↑ /// 3 ж: ↑ керег ͡ нәрсе ↓ /// 2 ж: ↑ жаңарұу ↓ /// қ: ↑ ^уол жыл сайын ^йемес негізі ↓ /// 2 ж: ↑ күн сайын ↓ /// қ: ↑ бізге ͡ гәзіргі мынау ^ұуақыттың несімен ^уөзү сезіб̊ ͡ жүрүу ͡ герег ͡ адам ^уөзү ↓ /// ↑ бір ^уөзү ^іреті ͡ геп қалады ↓ /// ↑ сол ͡ гезде абнавлійатсійа ^йетіп қалұу ͡ герег ͡ үлгөрүп ↓ /// ↑ үлгөрүп қалмасаң → // бүйтүп қарасаң пойұз ͡ гетіп қалады да ↓ /// ж: ↑ сол ͡ гәзіргі ͡ гезең ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // сондай ͡ гезең ↓ /// ↑ ^уөзүң бүйтүп̊ сезіб̊ ͡ жүрөсүң → // бүйтүп ͡ пос қойұп қойасың → // құдайдан сұрайсың сосұн → // ^ұуақытында абнавлійатсійа ^йетейінші деп̊ сұрайсың ͡ ғұдайдан ↓ /// ↑ сөйтөсүң да абнавлійатсійа ^йетіб̊ ͡ жүрө ͡ б̊ересің болдұ ↓ /// ж: ↑ болдұ ма ↑ /// қ: ↑ болдұ ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // мәселен → // мәселен жаңа → // жаңағы ғәділб̊ек → // жаңа ͡ ғазақ̊стан абнавленійеге → // жаңарұуғ'ұш^ұраған ғәділб̊ек → // про мак̊с ғәділб̊ек дейік ↓ /// ↑ ^уол ғандай болұуұ мүмкүн ↑ /// ↑ ^йенді түсүнүкті → // үш ^йесе ганарар көб̊өйөді → // памійті ͡ гөб̊өйөді ↓ /// ж: ↑ таңертең ^йерте тұрұу → // жүгүрүу деген сыйақты нәрселер ғой жаңарұу деген ↓ /// қ: ↑ жо ͡ жоғ ͡ мынадай ↓ /// ж: ↑ көзғарасты ^уөзгөртүу ↓ /// қ: ↑ жоқ → // мысалы → // кәзір мына жаханданұу ^йенді тез дамыб̊ ͡ жатыр ғой ↓ /// ж: ↑ дамып → // тез дамып ͡ пара жатыр → // ійә ↓ ///	Қ: Қорқатын болдық қой. 2 Ж: Мен аңдып жүремін ғой. Ж: Жалпы айфон сияқты адам деген обновляться ету керек. Обновление деген сияқты жыл сайын иә? 3 Ж: Керек нәрсе. 2 Ж: Жаңару. Қ: Ол жыл сайын емес негізі… 2 Ж: Күн сайын. Қ: Бізге қазіргі мынау уақыттың несімен өзі сезіп жүру керек адам өзі. Бір өзі реті келіп қалады. Сол кезде обновляться етіп қалу керек үлгеріп. Үлгеріп қалмасаң, бүйтіп қарасаң пойыз кетіп қалады да. Ж: Сол қазіргі кезең иә? Қ: Иә, сондай кезең. Өзің бүйтіп сезіп жүресің, бүйтіп бос қойып қоясың, құдайдан сұрайсың сосын, уақытында обновляться етейінші деп сұрайсың құдайдан. Сөйтесің да обновляться етіп жүре бересің болды. Ж: Болды ма? Қ: Болды. 2 Ж: Жоқ, мәселен… мәселен жаңа… жаңағы Ғаділбек, жаңа Қазақстан обновлениеге, жаңаруға ұшыраған Ғаділбек, про макс Ғаділбек дейік. Ол қандай болуы мүмкін? Енді түсінікті, үш есе гонорар көбейеді, памяті көбейеді. Ж: Таңертең ерте тұру, жүгіру деген сияқты нәрселер ғой жаңару деген. Қ: Жо-жоқ мынадай… Ж: Көзқарасты өзгерту. Қ: Жоқ, мысалы, қазір мына жаһандану енді тез дамып жатыр ғой. Ж: Дамып, тез дамып бара жатыр, иә.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ сосұн мына жастармең гөб̊ ͡ араласамын ↓ /// ↑ ^уөзүм әдейі → // себ̊еб̊і → // каманда ͡ б̊әрі дені ͡ гөб̊ ͡ жастар жыйырманың айналасындағы жігіттер ↓ /// ↑ негізінде → // себ̊еб̊і → // бұл жігіттердің ^уойлау ͡қаб̊^ілеті мүлдө ͡ б̊асқаша да ↓ /// ↑ сол → // сол неменені ͡ б̊ірігіп пәріміз → // бір ^уортадам бір қауұм құрамасақ → // ^уонда ͡ б̊із ͡ б̊өлүңгең ͡ гүйү сол бөлүңген ↓ /// 2 ж: ↑ дар'адам ↓ /// қ: ↑ бір тұлға ͡ б̊өлүңгені ͡ ғалай ↑ /// ↑ жүзгө → //кәзір деген мына жасқа ͡ б̊өлүнүп қалған ғой ↓ /// ↑ анау жыйырмадан жоғары → // мынау ^уотұздан жоғары ↓ /// ↑ негізі сол дұрұс ^йемес те ↓ /// ↑ біз ͡ б̊ір ͡б̊ірімізге жанымыз ашұудан алыстап кеттік ↓ /// ↑ біс ͡ сол білетін нәрселерімізді ͡ б̊өлүсүу ͡ герек бір ͡ б̊ірімізге ↓ /// ↑ жастар үлкендерг'айтұу керек те ↓ /// ↑ қазір жаңашылдықты ↓ /// ↑ үлкендер ^уопұтұмем бөлүсүу ͡герек ↓ /// ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ тәж^ірійб̊е ↓ /// қ: ↑ мен ^уойлаймын сол ͡ гезде ͡ б̊ірігіб̊ ͡ жүрсөк ↓ /// 3 ж: ↑ бір ͡ б̊ірін сыйламай дейсіз ғой ↓ /// қ: ↑ ійә → // әдемі ғой → // мысалы → // төртөумүз ^уотұрсағ мына ͡б̊ағдарлама да ͡ б̊олмас ^йеді да → //мысалы → // жастар сіздер ͡ гелмесеңіздер ↓ /// ↑ тек̊ сіздер ^уотұрсаңыздар да ͡ғызық̊сыз ͡ б̊олар ^йеді деген сыйақты ↓ /// ↑ бәріміз ͡ б̊ір ͡ б̊ірімізге ͡ герекпіз ғой негізі ↓ /// ↑ сол үшүн ↓ /// ж: ↑ үлкөндөр де → // жастар да ↓ /// қ: ↑ байланыс ͡ полұу ͡ герег ͡ арамызда ↓ /// ↑ менің ^уойұм сондай ↓ /// ↑ сол дұрұс сыйақты ↓ /// ж: ↑ дұрұс ійә → // дұрұс ↓ /// ↑ жалпы мағам бұл тақ^ырыб̊ ͡ ұнағаны → // жалп'айфон сыйақты → // мысалы → // айфоннұң ^уөзү абнавлійатсійа ^йекен ↓ /// қ: ↑ ійә → // ійә → // ійә ↓ /// ж: ↑ жыл сайын абнавлійатсійа ма ↑ /// қ: ↑ ійә → // ійә ↓ /// 3 ж: ↑ бір нәрс'ішіне қосұлады жаңадан ↓ /// ж: ↑ жалпы ^уосұ → // қазіргі ͡ гезде ^уос'үлкөн әлемд'алатын болсақ → // жаңарұу ͡ гезі сыйақты ↓ ///	қ: ↑ сосұн мына жастармең гөб̊ ͡ араласамын ↓ /// ↑ ^уөзүм әдейі → // себ̊еб̊і → // каманда ͡ б̊әрі дені ͡ гөб̊ ͡ жастар жыйырманың айналасындағы жігіттер ↓ /// ↑ негізінде → // себ̊еб̊і → // бұл жігіттердің ^уойлау ͡ғаб̊^ілеті мүлдө ͡ б̊асқаша да ↓ /// ↑ сол → // сол неменені ͡ б̊ірігіп пәріміз → // бір ^уортадам бір ͡ ғауұм ғұрамасақ → // ^уонда ͡ б̊із ͡ б̊өлүңгең ͡ гүйү сол бөлүңген ↓ /// 2 ж: ↑ дар'адам ↓ /// қ: ↑ бір тұлға ͡ б̊өлүңгөні ͡ ғалай ↑ /// ↑ жүзгө → // кәзір деген мына жасқа ͡ б̊өлүнүп қалған ғой ↓ /// ↑ анау жыйырмадан жоғары → // мынау ^уотұздан жоғары ↓ /// ↑ негізі сол дұрұс ^йемес те ↓ /// ↑ біз ͡ б̊ір ͡ б̊ірімізге жанымыз ашұудан алыстап кеттік ↓ /// ↑ біс ͡ сол білетін нәрселерімізді ͡ б̊өлүсүу ͡ герек бір ͡ б̊ірімізге ↓ /// ↑ жастар үлкөндерг'айтұу ͡ герек те ↓ /// ↑ қазір жаңашылдықты ↓ /// ↑ үлкөндер ^уопұтұмем бөлүсүу ͡ герек ↓ /// ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ тәж^ірійб̊е ↓ /// қ: ↑ мен ^уойлаймын сол ͡ гезде ͡ б̊ірігіб̊ ͡ жүрсөк ↓ /// 3 ж: ↑ бір ͡ б̊ірін сыйламай дейсіз ғой ↓ /// қ: ↑ ійә → // әдемі ғой → // мысалы → // төртөумүз ^уотұрсағ мына ͡ б̊ағдарлама да ͡ б̊олмас ^йеді да → // мысалы → // жастар сіздер ͡ гелмесеңіздер ↓ /// ↑ тек̊ сіздер ^уотұрсаңыздар да ͡ғызық̊сыз ͡ б̊олар ^йеді деген сыйақты ↓ /// ↑ бәріміз ͡ б̊ір ͡ б̊ірімізге ͡ герекпіз ғой негізі ↓ /// ↑ сол үшүн ↓ /// ж: ↑ үлкөндөр де → // жастар да ↓ /// қ: ↑ байланыс ͡ полұу ͡ герег ͡ арамызда ↓ /// ↑ менің ^уойұм сондай ↓ /// ↑ сол дұрұс сыйақты ↓ /// ж: ↑ дұрұс ійә → // дұрұс ↓ /// ↑ жалпы мағам бұл тақырыб̊ ͡ ұнағаны → // жалп'айфон сыйақты → // мысалы → // айфоннұң ^уөзү абнавлійатсійа ^йекен ↓ /// қ: ↑ ійә → // ійә → // ійә ↓ /// ж: ↑ жыл сайын абнавлійатсійа ма ↑ /// қ: ↑ ійә → // ійә ↓ /// 3 ж: ↑ бір нәрс'ішіне ғосұлады жаңадан ↓ /// ж: ↑ жалпы ^уосұ → // қазіргі ͡ гезде ^уос'үлкөн әлемд'алатым ͡ б̊олсақ → // жаңарұу ͡ гезі сыйақты ↓ ///	Қ: Сосын мына жастармен көп араласамын. Өзім әдейі, себебі, команда бәрі дені көп жастар жиырманың айналасындағы жігіттер. Негізінде, себебі, бұл жігіттердің ойлау қабілеті мүлде басқаша да. Сол… сол неменені бірігіп бәріміз, бір ортадан бір қауым құрамасақ, онда біз бөлінген күйі сол бөлінген. 2 Ж: Дара адам. Қ: Бір тұлға бөлінгені қалай? Жүзге, қазір деген мына жасқа бөлініп қалған ғой. Анау жиырмадан жоғары, мынау отыздан жоғары. Негізі сол дұрыс емес та. Біз бір-бірімізге жанымыз ашудан алыстап кеттік. Біз сол білетін нәрселерімізді бөлісу керек бір-бірімізге. Жастар үлкендерге айту керек та. Қазір жаңашылдықты. Үлкендер опытымен бөлісу керек. Ж: Иә. Тәжірибе… Қ: Мен ойлаймын сол кезде бірігіп жүрсек… 3 Ж: Бір-бірін сыйламай дейсіз ғой. Қ: Иә, әдемі ғой, мысалы, төртеуміз отырсақ мына бағдарлама да болмас еді да, мысалы, жастар сіздер келмесеңіздер. Тек сіздер отырсаңыздар да қызықсыз болар еді деген сияқты. Бәріміз бір-бірімізге керекпіз ғой негізі. Сол үшін… Ж: Үлкендер де, жастар да… Қ: Байланыс болу керек арамызда. Менің ойым сондай. Сол дұрыс сияқты. Ж: Дұрыс иә, дұрыс. Жалпы маған бұл тақырып ұнағаны, жалпы айфон сияқты, мысалы, айфонның өзі обновляться екен. Қ: Иә, иә, иә. Ж: Жыл сайын обновляться ма? Қ: Иә, иә. 3 Ж: Бір нәрсе ішіне қосылады жаңадан. Ж: Жалпы осы, қазіргі кезде осы үлкен әлемді алатын болсақ, жаңару кезі сияқты.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ мысалға → // ^йенд'алысқа кетпейақ қойайын → // мысалы → // адам деген ^уот → // ^уот тапты ғой бірінші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ^уот тапқаннаң ͡ гейін ^йетті құуұра ͡ б̊астады → // ^уодаң ͡ гейін жаңағы дамый бастады → // ^уодаң ͡ гейін сівет келді → // вау → // вау → // вау деген сыйақты ͡ б̊ір ͡ гездер де мысалға → // мұнай таб̊ылд'ійә ↑ /// ↑ мұнай таб̊ылғанның ͡ гес^ірінең ͡ ғаншама мемлекеттер → // артта ͡ ғалған мемлекеттер дамып кетті деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уол мұнай бізде де таб̊ылғаң ͡гезде → / біз ͡ б̊асқа мемлекетте ͡ б̊олдұқ ↓ /// ↑ жаңағы ͡б̊асқа ↓ /// қ: ↑ ійә → // ійә → // ійә ↓ /// ж: ↑ ^уол несім пайда ↓ /// қ: ↑ ^уөзүмүз ͡ ^уөзүмүз ͡б̊ол'алмадық ↓ /// ж: ↑ ійә → // ^уөзүмүз ͡^уөзүмүз ͡ б̊ол'алмадық та → // ^уол мұнайдың пайда ͡ б̊олғаннам пайда көр'алмадық ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ійә ↑ /// ↑ мысалы → // араб̊ мемлекеттері сыйақты ↓ /// ↑ ^йенд'әр жүж ͡ жыл сайын сондай бір жаңарұу ͡ гезең кеп → // келетін сыйақты ↓ /// ↑ мысалы → // қазіргі ͡ гезде менің ^уойұмша → // жаңағы ғаламтор ↓ /// ↑ ^уосұ ғаламтор ғайтадам батыс мемлекеттерде жақ̊сы пайдаланыб̊атыр да ↓ /// ↑ ^уолар батсабы болсұн → // йұутұбұ болсұн → // бір нәрсе шығарыб̊атыр тійктогы бірнәрсе → // біз ^уотұрмұз десең да ↓ /// қ: ↑ біз н'істеп ^уотұрмұз айтайым ба ↑ /// ↑ қосайыншы ^уөшшерде → // біз ͡ б̊ар ғой бір б̊ірімізді жамандаудың құралы ^іретінде көрөмүз ↓ /// ↑ кез келген шыққан дүнүйөнү ↓ /// ж: ↑ ійә → // негатійб жазып ↓ /// қ: ↑ сон'алып тастасақ ͡ пар ғой ↓ /// 3 ж: ↑ хейт ↓ ///	қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ мысалға → // ^йенд'алысқа ͡ гетпейақ қойайын → // мысалы → // адам деген ^уот → // ^уот тапты ғой бірінші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ^уот тапқаннаң ͡ гейін ^йетті ͡ ғұуұра ͡ б̊астады → // ^уодаң ͡ гейін жаңағы дамый бастады → // ^уодаң ͡ гейін сівет келді → // вау → // вау → // вау деген сыйақты ͡ б̊ір ͡ гездер де мысалға → // мұнай таб̊ылд'ійә ↑ /// ↑ мұнай таб̊ылғанның ͡ гесірінең ͡ ғаншама мемлекеттер → // артта ͡ ғалған мемлекеттер дамып кетті деген сыйақты ↓ /// ↑ ^уол мұнай бізде де таб̊ылғаң ͡ гезде → / біз ͡ б̊асқа мемлекетте ͡ б̊олдұқ ↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊асқа ↓ /// қ: ↑ ійә → // ійә → // ійә ↓ /// ж: ↑ ^уол несім пайда ↓ /// қ: ↑ ^уөзүмүз ͡ ^уөзүмүз ͡ б̊ол'алмадық ↓ /// ж: ↑ ійә → // ^уөзүмүз ͡^уөзүмүз ͡ б̊ол'алмадық та → // ^уол мұнайдың пайда ͡ б̊олғаннам пайда көр'алмадық ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ійә ↑ /// ↑ мысалы → // араб̊ мемлекеттері сыйақты ↓ /// ↑ ^йенд'әр жүж ͡ жыл сайын сондай бір жаңарұу ͡ гезең ͡ геп → // келетін сыйақты ↓ /// ↑ мысалы → // қазіргі ͡ гезде менің ^уойұмша → // жаңағы ғаламтор ↓ /// ↑ ^уосұ ғаламтор ғайтадам батыс мемлекеттерде жақ̊сы пайдаланыб̊ ͡ жатыр да ↓ /// ↑ ^уолар батсабы болсұн → // йұутұбұ болсұн → // бір нәрсе шығарыб ͡ жатыр тійктогы бірнәрсе → // біз ^уотұрмұз десең да ↓ /// қ: ↑ біз не'степ ^уотұрмұз айтайым ба ↑ /// ↑ қосайыншы ^уосы жерде → // біз ͡ б̊ар ғой бір б̊ірімізді жамандаудың ͡ ғұралы ^іретінде ͡ гөрөмүз ↓ /// ↑ кезгелген шыққан дүнүйөнү ↓ /// ж: ↑ ійә → // негатійб ͡ жазып ↓ /// қ: ↑ сон'алып тастасақ ͡ пар ғой ↓ /// 3 ж: ↑ хейт ↓ ///	Қ: Иә. Ж: Мысалға, енді алысқа кетпей-ақ қояйын, мысалы, адам деген от… от тапты ғой бірінші. 2 Ж: Иә. Қ: Иә. Ж: От тапқаннан кейін етті қуыра бастады, одан кейін жаңағы дами бастады, одан кейін свет келді, вау, вау, вау деген сияқты бір кездер де мысалға, мұнай табылды иә? Мұнай табылғанның кесірінен қаншама мемлекеттер, артта қалған мемлекеттер дамып кетті деген сияқты. Ол мұнай бізде де табылған кезде біз басқа мемлекетте болдық. Жаңағы басқа… Қ: Иә, иә, иә. Ж: Ол несін пайда… Қ: Өзіміз-өзіміз бола алмадық. Ж: Иә, өзіміз-өзіміз бола алмадық та, ол мұнайдың пайда болғаннан пайда көре алмадық. Қ: Иә. Ж: Иә? Мысалы, Араб мемлекеттері сияқты. Енді әр жүз жыл сайын сондай бір жаңару кезең кеп… келетін сияқты. Мысалы, қазіргі кезде менің ойымша, жаңағы ғаламтор. Осы ғаламтор қайтадан батыс мемлекеттерде жақсы пайдаланып жатырда. Олар WhatsApp-ы болсын, YouTube-і болсын, бір нәрсе шығарып жатыр TikTok бірнәрсе, біз отырмыз десең да. Қ: Біз не істеп отырмыз айтайын ба? Қосайыншы осы жерде, біз бар ғой бір-бірімізді жамандаудың құралы ретінде көреміз. Кез келген шыққан дүниені… Ж: Иә, негатив жазып. Қ: Соны алып тастасақ бар ғой… 3 Ж: Хейт. "
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ бүйтөмүз ͡ б̊ар ғой → // мықты ͡ б̊оламыз ↓ /// ↑ біз тіпті ͡ б̊ар ғой қазақ̊ш'үйрөнүу дегенді қойұп қойғамбыз ғой ↓ /// ↑ бірақ ͡ піз ͡б̊ір ͡ б̊ірімізг'үйрөтүугө мүмкүндүк ͡ пермейміз ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑ аксентпен сөйлөп → // қазақ̊ша ^йенді сөйлөб̊ ͡ жатčа → // біз не'стейміз ↓ /// ↑ күлөмүз де ^уоған ↓ /// ↑ сөйтөмүз де ^уөмүр'үйрөтүугө деген желаныйасын → // жаңағы махабатын жойұп тастаймыз ↓ /// ↑ сөйтүп ^уөспөй жатырық ↓ /// ↑ бұл тек тілдің айналасындағы мәселе де ↓ /// ↑ жаңағы неде де сол ↓ /// ↑ мысалы → // дәулөт әдемі шапаң ͡ гійіп̊ шық̊са → // біз ͡ б̊үйтөмүз → / не шапан мынау → / ұнап тұрса да ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ сенде жоқ ͡ полғасын → // бізде сондай ͡ гөр'алмаушылық деген нәрсе де ↓ /// ↑ әдемі шапан ^йекен → // дәке → / деші ↓ /// ж: ↑ шапаның әдемі ^йекен → // шапаның әдемі ^йекен ↓ /// қ: ↑ әдемі шапаным → // шын^ыменде ↓ /// 3 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ^уосұнұ кійіп кеше көшөдө жүрүп ^ірейаксыйасын көрсөт'алмайтын шығармыз қазір ↓ /// ↑ үужө ͡ б̊олұп кетті ғой ↓ /// ↑ ^ірейаксыйасын түсүрдүк халықтың ↓ /// ↑ күштү ͡ б̊әрі ^ырыйза ͡ б̊олұп̊ сұрап → // фотоға түсүп ↓ /// 2 ж: ↑ мен көрдүм → // ійнстагырамда көрдүм ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ абнавленійе дегеңге ^уосұмен ↓ /// ж: ↑ абнавленійе → // жаңарұу деб̊ жатырмыз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ сол жастарғ'айтатынымыз → // жастар → // қорұқпаңыздар → // ^ұуайымдамаңыздар → // сайасатқа ͡көп мәм бермеңіздер → // ^уол ^йескі формұулалар ғой → // қазір а → / ұу деб̊ ͡ жатқан ↓ /// ↑ қазір сіздердің замандарыңыс ͡ сон'алып кете ͡ б̊ерүу ͡ герек те ↓ /// 2 ж: ↑ дұрұс → // жаңарұу ↓ /// ж: ↑ сосұм біс сіздерг'ілінеміз ↓ ///	қ: ↑ бүйтөмүз ͡ б̊ар ғой → // мықты ͡ б̊оламыз ↓ /// ↑ біз тіпті ͡ б̊ар ғой ғазақ̊ш'үйрөнүу дегенді ͡ ғойұп қойғамбыз ғой ↓ /// ↑ бірақ ͡ піз ͡ б̊ір ͡ б̊ірімізг'үйрөтүугө мүмкүндүк ͡ пермейміз ↓ /// ↑ неге ↑ /// ↑ аксентпен сөйлөп → // қазақ̊ша ^йенді сөйлөб̊ ͡ жатčа → // біз не'стейміз ↓ /// ↑ күлөмүз де ^уоған ↓ /// ↑ сөйтөмүз де ^уөмүр'үйрөтүугө деген желаныйасын → // жаңағы махабатын жойұп тастаймыз ↓ /// ↑ сөйтүп ^уөспөй жатырмыз ↓ /// ↑ бұл тек тілдің айналасындағы мәселе де ↓ /// ↑ жаңағы неде де сол ↓ /// ↑ мысалы → // дәулет әдемі шапаң ͡ гійіп̊ шық̊са → // біз ͡ б̊үйтөмүз → / не шапан мынау → / ұнап тұрса да ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ сенде жоқ ͡ полғасын → // бізде сондай ͡ гөр'алмаушылық деген нәрсе де ↓ /// ↑ әдемі шапан ^йекен → // дәке → / деші ↓ /// ж: ↑ шапаның әдемі ^йекен → // шапаның әдемі ^йекен ↓ /// қ: ↑ әдемі шапаным → // шын^ыменде ↓ /// 3 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ^уосұнұ ͡ гійіп кеше гөшөдө жүрүп ^ірейаксыйасын ͡ гөрсөт'алмайтын шығармыз ғазір ↓ /// ↑ ұуже ͡ б̊олұп кетті ғой ↓ /// ↑ ^ірейаксыйасын түсүрдүк халықтың ↓ /// ↑ күштү ͡ б̊әрі ^ырыйза ͡ б̊олұп̊ сұрап → // фотоға түсүп ↓ /// 2 ж: ↑ мең ͡ гөрдүм → // ійнстаграмда ͡ гөрдүм ↓ /// қ: ↑ ійә ↓ /// 2 ж: ↑ абнавленійе дегеңге ^уосұмен ↓ /// ж: ↑ абнавленійе → // жаңарұу деб̊ ͡ жатырмыз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ сол жастарғ'айтатынымыз → // жастар → // қорұқпаңыздар → // уайымдамаңыздар → // сайасатқа ͡ гөб̊ мәм ͡ бермеңіздер → // ^уол ^йескі формұулалар ғой → // қазір а → / ұу деб̊ ͡ жатқан ↓ /// ↑ қазір сіздердің замандарыңыс ͡ сон'алып кете ͡ б̊ерүу ͡ герек те ↓ /// 2 ж: ↑ дұрұс → // жаңарұу ↓ /// ж: ↑ сосұм біс ͡ сіздерг'ілінеміз ↓ ///	Қ: Бүйтеміз бар ғой, мықты боламыз. Біз тіпті бар ғой қазақша үйрену дегенді қойып қойғанбыз ғой. Бірақ біз бір-бірімізге үйретуге мүмкіндік бермейміз. Неге? Акцентпен сөйлеп, қазақша енді сөйлеп жатса, біз не істейміз? Күлеміз да оған. Сөйтеміз да өмірі үйретуге деген желаниясын, жаңағы махаббатын жойып тастаймыз. Сөйтіп өспей жатырмыз. Бұл тек тілдің айналасындағы мәселе да. Жаңағы неде де сол. Мысалы, Дәулет әдемі шапан киіп шықса, біз бүйтеміз «не шапан мынау?» ұнап тұрса да бар ғой. Сенде жоқ болғасын, бізде сондай көре алмаушылық деген нәрсе да. «Әдемі шапан екен, Дәке» деші. Ж: Шапаның әдемі екен, шапаның әдемі екен. Қ: Әдемі шапаным, шынымен де. 3 Ж: Иә. Қ: Осыны киіп кеше көшеде жүріп реакциясыз көрсете алмайтын шығармыз қазір. Уже болып кетті ғой. Реакциясын түсірдік халықтың. Күшті бәрі риза болып сұрап, фотоға түсіп. 2 Ж: Мен көрдім, instagram-да көрдім. Қ: Иә. 2 Ж: Обновление дегенге осымен… Ж: Обновление - жаңару деп жатырмыз. 2 Ж: Иә. Ж: Сол жастарға айтатынымыз, жастар, қорықпаңыздар, уайымдамаңыздар, саясатқа көп мән бермеңіздер, ол ескі формулалар ғой, қазір а-у деп жатқан. Қазір сіздердің замандарыңыз соны алып кете беру керек та. 2 Ж: Дұрыс, жаңару. Ж: Сосын біз сіздерге ілінеміз.
Ғаділбек Жанай	▶	3 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ілініб̊ ͡ үлгөрүп қалұу ͡ герек ↓ /// ж: ↑ бізді тастап кетпеңдер → / ійә ↑ /// ↑ әй → // сендер → // барам деген сыйақты ↓ /// қ: ↑ шапамменен қалыңдар деп ↓ /// 3 ж: ↑ және де ^йертеңге қалдыра ͡ б̊ермей → // бүгүннөм бастаб̊ ͡ жаңара ͡ б̊ерейіг → / ійә ↑ /// ж: ↑ бүгүммөн ^уөмүр сүрүу ͡ герег → / ійә ↓ /// 3 ж: ↑ бүгүн жаңа жыл ↓ /// ↑ ^уонұң үстүнө жаңаратың гүн → // ұлұстұң ұлұ ͡ гүнү демек̊ші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә /// қ: ↑ ^йең бастысы салтанат → // қарашы мына абнавленійе дейміз → //жаңағ'ійнтернет келді → // анау ͡ гелді → // мынау ͡ гелді деб̊ ͡ жатырмыз ғой ↓ /// ↑ жаханданұу ↓ /// ж: ↑ ійә → // ійә ↓ /// қ: ↑ бірақ ͡ пізде жүрөк деген нәрсе ͡ б̊ар ^йекенін ұмұтұп кетпеу ͡ герег ͡ адам ↓ /// ж: ↑ дұрұс ↓ /// қ: ↑ жүрөктү н'үшүн берді ͡ ғұдай ↓ /// ↑ біз мына махабатпенем бір ͡ б̊ірімізді жақ̊сы көрүп ^уөмүр сүр'алмасақ → // мына жаханданұу ͡ б̊ес тыйын құнұ ↓ /// ж: ↑ ійә → // дұрұс айтасыз ↓ /// қ: ↑ мына жүрөгүмүздү жоғалтыб̊ ͡алмайық̊шы ↓ /// ↑ жылы сөз айтұуға ͡ б̊ола ма деген сыйақты ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // шынымем байқасаңыз қазір ͡б̊іздің ^йенді ↓ /// ↑ біз алдында д'әңгіме қылғамбыз ↓ /// ↑ жалпы тілге тійек ^йеткембіз ↓ /// ↑ естрадамыздың ^уөзү ͡ б̊ір ^уөзгөрүск'ұшұрап жатқан сыйақты ↓ /// ↑ біз ^уон'үлкөн консерттердем байқаймыз ↓ /// ↑ жас ͡ пұуұн ↓ /// ж: ↑ бұл естраданың дамып ^уөзгөрүб̊ жатқаны тек қана қазақ̊станда ғана ^йемес ↓ /// 2 ж: ↑ әлемде ↓ ///	3 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ ілініб̊ ͡ үлгөрүп қалұу ͡ герек ↓ /// ж: ↑ бізді тастап кетпеңдер → / ійә ↑ /// ↑ әй → // сендер → // барам деген сыйақты ↓ /// қ: ↑ шапамменен ͡ ғалыңдар деп ↓ /// 3 ж: ↑ және де ^йертеңге ͡ ғалдыра ͡ б̊ермей → // бүгүннөм ͡ бастаб̊ ͡ жаңара ͡ б̊ерейік → / ійә ↑ /// ж: ↑ бүгүммөн ^уөмүр сүрүу ͡ герек → / ійә ↓ /// 3 ж: ↑ бүгүн жаңа жыл ↓ /// ↑ ^уонұң үстүнө жаңаратың ͡ гүн → // ұлұстұң ұлұ ͡ гүнү демек̊ші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә /// қ: ↑ ^йең бастысы салтанат → // қарашы мына абнавленійе дейміз → //жаңағ'ійнтернет келді → // анау ͡ гелді → // мынау ͡ гелді деб̊ ͡ жатырмыз ғой ↓ /// ↑ жаханданұу ↓ /// ж: ↑ ійә → // ійә ↓ /// қ: ↑ бірақ ͡ пізде жүрөк ͡ теген нәрсе ͡ б̊ар ^йекенін ұмұтұп кетпеу ͡ герег ͡ адам ↓ /// ж: ↑ дұрұс ↓ /// қ: ↑ жүрөктү не'шүн берді ͡ ғұдай ↓ /// ↑ біз мына махабатпенем бір ͡ б̊ірімізді жақ̊сы ͡ гөрүп ^уөмүр сүр'алмасақ → // мына жаханданұу ͡ б̊ес тыйын ғұнұ ↓ /// ж: ↑ ійә → // дұрұс айтасыз ↓ /// қ: ↑ мына жүрөгүмізді жоғалтыб̊ ͡ алмайық̊шы ↓ /// ↑ жылы сөз айтұуға ͡ б̊ола ма деген сыйақты ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // шынымем байқасаңыз ғазір ͡б̊іздің ^йенді ↓ /// ↑ біз алдында д'әңгіме ͡ ғылғамбыз ↓ /// ↑ жалпы тілге тійек ^йеткембіз ↓ /// ↑ ^йестрадамыздың ^уөзү ͡ б̊ір ^уөзгөрүск'ұшұраб ͡ жатқан сыйақты ↓ /// ↑ біз ^уон'үлкөн гансерттердем ͡ байқаймыз ↓ /// ↑ жас ͡ пұуұн ↓ /// ж: ↑ бұл ^йестраданың дамып ^уөзгөрүб̊ ͡ жатқаны тек қана ғазақ̊станда ғана ^йемес ↓ /// 2 ж: ↑ әлемде ↓ ///	3 Ж: Иә. Қ: Ілініп үлгеріп қалу керек. Ж: Бізді тастап кетпеңдер иә? Әй, сендер, барам деген сияқты. Қ: Шапанменен қалыңдар деп. 3 Ж: Және де ертеңге қалдыра бермей бүгіннен бастап жаңара берейік иә? Ж: Бүгінмен өмір сүру керек иә. 3 Ж: Бүгін жаңа жыл. Оның үстіне жаңаратын күн, ұлыстың ұлы күні демекші. 2 Ж: Иә. Қ: Ең бастысы Салтанат, қарашы мына обновление дейміз, жаңағы интернет келді, анау келді, мынау келді деп жатырмыз ғой. Жаһандану… Ж: Иә, иә. Қ: Бірақ бізде жүрек деген нәрсе бар екенін ұмытып кетпеу керек адам. Ж: Дұрыс. Қ: Жүректі не үшін берді құдай. Біз мына махаббатпенен бір-бірімізді жақсы көріп өмір сүре алмасақ мына жаһандану бес тиын құны. Ж: Иә, дұрыс айтасыз. Қ: Мына жүрегімізді жоғалтып алмайықшы. Жылы сөз айтуға бола ма деген сияқты. 2 Ж: Жоқ, шынымен байқасаңыз қазір біздің енді… Біз алдында да әңгіме қылғанбыз. Жалпы тілге тиек еткенбіз. Эстрадамыздың өзі бір өзгеріске ұшырап жатқан сияқты. Біз оны үлкен концерттерден байқаймыз. Жас буын. Ж: Бұл эстраданың дамып өзгеріп жатқаны тек қана Қазақстанда ғана емес. 2 Ж: Әлемде.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ қасымыздағы көршүлес мемлекеттерде ͡б̊ағасым ͡ беріб̊ ͡ жатыр ↓ /// 2 ж: ↑ жалпы жаш ͡ шығыб̊ ͡ жатқам бұуұндар → // қазірг'айтылып жатқан әндер көзқарасыңыз → // жалпы фійттер → // бұрұңғұдай дұуйет деп т'айтпайтын болғаң кәз ↓ /// ↑ фійт ͡ шазұу дейді ↓ /// қ: ↑ үужө ^ұуақыт ͡ шоқ қой төрт әріпт'айтұуға ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // фійт дүнүйә дейді ↓ /// қ: ↑ фійт деб̊ ͡ үш әріп қылыб̊ жіб̊ерген ғой ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ жоқ негізі мын'әрійне мына жақ̊сылық ↓ /// ↑ жақ̊сы дүнүйө көрсө сүйүнүп → // жаман нәрсе ͡б̊олса күйүнүп ^уотұрам да мен ↓ /// ↑ ^уол қай салада ͡ б̊олмасым бөлүб̊ ͡алмаймын мен йестрада ͡ б̊олмаса ↓ /// ↑ бірақ ^йенді йестрада тұуралы сұрағаннаң ͡ гейін айтайын ↓ /// ↑ мысалға → // ^уосы йестрада да ͡ б̊ір жас ͡ пұуұннұң ілегі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ кәдімгідей қоғамдағы мәселелерді ͡ ғозғайтын ↓ /// ↑ мысалға → // анау тұрард'алсақ мысалға ↓ /// ↑ кеш'әйел адамдардың мәселесің қалай қозғаған ↓ ///↑ жыйырма мійлійон теңгеге көлүг алғым ͡ геліп тұрдұ дейт та ↓ /// ↑ но көлүкт'алмай → // мем бейнеб̊айан түсүрдүм дейді ↓ /// ж: ↑ әйелдерді қорғау тақырыб̊ындағ'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // әйелдерді қорғау тақырыб̊ында ↓ /// ↑ сондұқтан ^уосұндай ↓ /// ↑ кеше сол тұрардың кансертіне ͡ б̊арып қайттым → // шыққан ^уөнерпаздар әм^іре шықты → // қазыб̊ек̊ шықты ↓ /// ↑ мысалы → // қазыб̊ектің → / таптымау сені → / дейтін әні мен ^уойлаймың кәзір → // ^йертең ^уосұ війдейо тарап кететін сыйақты тійктоққа ↓ /// ↑ қазыб̊ек құрайыштың → / таптымау сені → / дейтін әні ͡ б̊ылай шыққан ^йекен де ↓ /// ↑ тарыйхын ^йестіп мен ^ырыйза ͡ б̊олдұм ↓ /// 2 ж: ↑ таптымау сені ↓ /// қ: ↑ ійә → // таптымау сені ↓ /// 2 ж: ↑ бәріміз ͡ б̊ілеміз ғой ғазір ↓ /// қ: ↑ сол әпкесі ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ әпкесі тұрмұсқа шығ'алмай жүр ^йекен ↓ /// ↑ қазіргі ͡ қоғамда ͡ б̊ар праблема да ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ ///	ж: ↑ қасымыздағы гөршүлес мемлекеттерде ͡ б̊ағасым ͡ беріб̊ ͡ жатыр ↓ /// 2 ж: ↑ жалпы жаш ͡ шығыб̊ ͡ жатқам бұуұндар → // қазірг'айтылып жатқан әндер гөзғарасыңыз → // жалпы фійттер → // бұрұңғұдай дұуйет деп т'айтпайтын болғаң гәз ↓ /// ↑ фійт ͡ шазұу дейді ↓ /// қ: ↑ ұуже ^ұуақыт ͡ шоқ қой төрт әріпт'айтұуға ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // фійт дүнүйә дейді ↓ /// қ: ↑ фійт деб̊ ͡ үш әріп қылыб̊ ͡ жіб̊ерген ғой ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ жоқ негізі мын'әрійне мына жақ̊сылық ↓ /// ↑ жақ̊сы дүнүйө ͡ гөрсө сүйүнүп → // жаман нәрсе ͡ б̊олса гүйүнүп ^уотұрам да мен ↓ /// ↑ ^уол ғай салада ͡ б̊олмасым бөлүб̊ ͡ алмаймын мен ^йестрада ͡ б̊олмаса ↓ /// ↑ бірақ ^йенді ^йестрада тұуралы сұрағаннаң ͡ гейін айтайын ↓ /// ↑ мысалға → // ^уосұ ^уестрада да ͡ б̊ір жас ͡ пұуұннұң ілегі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ кәдімгідей ғоғамдағы мәселелерді ͡ ғозғайтын ↓ /// ↑ мысалға → // анау тұрард'алсақ мысалға ↓ /// ↑ кеш'әйел адамдардың мәселесің ͡ ғалай ͡ ғозғаған ↓ ///↑ жыйырма мійлійон теңгеге гөлүг ͡ алғым ͡ геліп тұрдұ дейді да ↓ /// ↑ но гөлүкт'алмай → // мем бейнеб̊айан түсүрдүм дейді ↓ /// ж: ↑ әйелдерді ͡ ғорғау тақырыб̊ындағ'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // әйелдерді ͡ ғорғау тақырыб̊ында ↓ /// ↑ сондұқтан ^уосұндай ↓ /// ↑ кеше сол тұрардың ͡ гансертіне ͡ б̊арып қайттым → // шыққан ^уөнөрпаздар әм^іре шықты → // қаз^ыб̊ек̊ шықты ↓ /// ↑ мысалы → // қаз^ыб̊ектің → / таптымау сені → / дейтін әні мен ^уойлаймың гәзір → // ^йертең ^уосұ війдейо тарап кететін сыйақты тійктоққа ↓ /// ↑ қаз^ыб̊ек құрайыштың → / таптымау сені → / дейтін әні ͡ б̊ылай шыққан ^йекен де ↓ /// ↑ тарыйхын ^йестіп мен ^ырыйза ͡ б̊олдұм ↓ /// 2 ж: ↑ таптымау сені ↓ /// қ: ↑ ійә → // таптымау сені ↓ /// 2 ж: ↑ бәріміз ͡ б̊ілеміз ғой ғазір ↓ /// қ: ↑ сол әпкесі ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ әпкесі тұрмұсқа шығ'алмай жүр ^йекен ↓ /// ↑ қазіргі ͡ ғоғамда ͡ б̊ар праблема да ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ ///	Ж: Қасымыздағы көрші мемлекеттер де бағасын беріп жатыр 2 Ж: Жалпы жас шығып жатқан буындар, қазіргі айтылып жатқан әндер көзқарасыңыз, жалпы фиттер… бұрыңғыдай дуэт деп те айтпайтын болған қазір. Фит жазу дейді. Қ: Уже уақыт жоқ қой төрт әріпті айтуға. 2 Ж: Иә, фит дүния дейді. Қ: Фит деп үш әріп қылып жіберген ғой. 2 Ж: Иә. Қ: Жоқ негізі мына әрине мына жақсылық… Жақсы дүние көрсе сүйеніп, жаман нәрсе болса күйініп отырамын да мен. Ол қай салада болмасын бөліп алмаймын мен эстрада болмаса. Бірақ енді эстрада туралы сұрағаннан кейін айтайын. Мысалға, осы эстрада да бір жас буынның ілегі бар. Кәдімгідей қоғамдағы мәселелерді қозғайтын. Мысалға, анау Тұрарды алсақ мысалға. Кеше әйел адамдардың мәселесін қалай қозғаған. Жиырма миллион теңгеге көлік алғым келіп тұрды дейді да. Но көлікті алмай, мен бейнебаян түсірдім дейді. Ж: Әйелдерді қорғау тақырыбындағы иә? Қ: Иә, әйелдерді қорғау тақырыбында. Сондықтан осындай… Кеше сол Тұрардың концертіне барып қайттым, шыққан Өнерпаздар Әміре шықты, Қазыбек шықты. Мысалы, Қазыбектің «Таптым-ау сені» дейтін әні мен ойлаймын қазір… ертең осы видео тарап кететін сияқты TikTok-қа. Қазыбек Құрайыштың «Таптым-ау сені» дейтін әні былай шыққан екен да. Тарихын естіп мен риза болдым. 2 Ж: Таптым-ау сені. Қ: Иә, таптым-ау сені. 2 Ж: Бәріміз білеміз ғой қазір. Қ: Сол әпкесі бар екен.Әпкесі тұрмысқа шыға алмай жүр екен. Қазіргі қоғамда бар проблема да. 2 Ж: Иә.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ тұрмұсқа шығ'алмайд → / ій жанжақтан адамдар ^уонұ талап → / ^йе → // қашан шығасың ↑ /// ↑ ^йе қашаң гетесің күйөугө → // деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ сосұн ^уол ^йешкімге ͡б̊өлүс'алмайд достарына → //падрұужкілеріне ↓ /// ↑ қазыб̊екке ͡ геліб̊ ͡ айтады ^йекен → // інісіне ↓ /// ↑ қазыкен ^уосұндайда ^уосұндай жылап ͡ пөлүсөдү жаңағы → // ^уол несінда → // сөйтүб̊ ͡ жеңілдеб̊ ͡ алады ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп ͡ піраз ^ұуақыт ^уөтөдү ↓ /// ↑ бір ͡гүнү телефон шалды дейд'әпкем ↓ /// ↑ алло десем → // қазыкен → // мен таптым → / деб̊ ͡ айтты дейді да → // таптым ғой мен ↓ /// 2 ж: ↑ теңімді таптым ↓ /// қ: ↑ таптым дейді да теңімді ↓ /// ↑ сол гезде дейді да нұреке → // сөзү мен әнімем бірге ͡б̊үйтүп̊ шыға салды дейді ғой ↓ /// ↑ құса салдым дейді ғой → / ^йенді ͡кеш^ірім сұраймын → // тікелей айтқанда ↓ /// 2 ж: ↑ бір тыңдап көрсөк болады ↓ /// ↑ алдағы ^ұуақытта ͡ б̊ізде қонақта ͡ б̊олар ↓ /// ↑ ^уооо ͡ б̊ұл ͡ гісілер ғымыз ішіп ^уотұр ғой ↓ /// қ: ↑ ^йенді → // ^йенді сөзүң ғазір ^уосұ тарыйхымен тыңдап көрүңдөршү ↓ /// ↑ мүлдөм басқаша ^йестіледі де ↓ /// ж: ↑ ана ͡ б̊ізде мұузкафе ͡ б̊олады ғой бір әңгімелесіп → // сосұн мұузұка ͡ б̊әрі ↓ /// қ: ↑ әдемі ^йестілед'ійә ↑ /// ↑ сөздөрү деген ↓ /// ж: ↑ ^уой дәулөт ↓ /// 2 ж: ↑ біз андай бағдарламағ'ұқ̊сап кетеміз ͡ гейде ше ↓ /// ж: ↑ ^йекеумүж ͡ жылаб̊ ͡ алдық қой ↓ /// 2 ж: ↑ қартайдық десең де ↓ /// 3 ж: ↑ негізі ͡ б̊ұл әлеумөттүк ↓ /// ж: ↑ дәулөт ^йекеумүж ͡ жылай береміз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// 3 ж: ↑ әлеумөттүк ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // шын^ымем бұл әннің дүнүйөгө келүуү → // кеш^ірім сұраймын → // салтанат → / мен ғой жылап ^уотұрған десең ↓ /// ↑ жоқ → // бұл ән дүнүйөгө келгең гезі → / ^уос'әммен тұспатұс мен ұлдұ ͡б̊олдұм ↓ /// ↑ сөйтүп ↓ /// ж: ↑ бауұ ͡ б̊ерік болсұн ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ ///	қ: ↑ тұрмұсқа шығ'алмайды → / ій жанжақтан адамдар ^уонұ талап → / ^йе → // қашан шығасың ↑ /// ↑ ^йе ғашаң ͡ гетесің ͡ гүйөугө → // деб̊ ͡ жаңағы ↓ /// ↑ сосұн ^уол ^йешкімге ͡б̊өлүс'алмайды достарына → //падрұужкаларына ↓ /// ↑ қаз^ыб̊екке ͡ геліб̊ ͡ айтады ^йекен → // інісіне ↓ /// ↑ қазыкен ^уосұндайда ^уосұндай жылап ͡ пөлүсөдү жаңағы → // ^уол несінда → // сөйтүб̊ ͡ жеңілдеб̊ ͡ алады ^йекен ↓ /// ↑ сөйтүп ͡ піраз ^ұуақыт ^уөтөдү ↓ /// ↑ бір ͡ гүнү телефон шалды дейд'әпкем ↓ /// ↑ алло десем → // қаз^ыкен → // мен таптым → / деб̊ ͡ айтты дейді да → // таптым ғой мен ↓ /// 2 ж: ↑ теңімді таптым ↓ /// қ: ↑ таптым дейді да теңімді ↓ /// ↑ сол ͡ гезде дейді да нүреке → // сөзү мен әнімем бірге ͡б̊үйтүп̊ шыға салды дейді ғой ↓ /// ↑ құса салдым дейді ғой → / ^йенді ͡геш^ірім сұраймын → // тікелей айтқанда ↓ /// 2 ж: ↑ бір тыңдап көрсөк ͡ полады ↓ /// ↑ алдағы ^ұуақытта ͡ б̊ізде ғонақта ͡ б̊олар ↓ /// ↑ ^уооо ͡ б̊ұл ͡ гісілер ғымыз ішіп ^уотұр ғой ↓ /// қ: ↑ ^йенді → // ^йенді сөзүң ғазір ^уосұ тарыйхымен тыңдап көрүңдөрші ↓ /// ↑ мүлдөм басқаша ^йестіледі де ↓ /// ж: ↑ ана ͡ б̊ізде мұузкафе ͡ б̊олады ғой бір әңгімелесіп → // сосұн мұузұка ͡ б̊әрі ↓ /// қ: ↑ әдемі ^йестілед'ійә ↑ /// ↑ сөздөрү деген ↓ /// ж: ↑ ^уой дәулет ↓ /// 2 ж: ↑ біз андай бағдарламағ'ұқ̊сап кетеміз ͡ гейде ше ↓ /// ж: ↑ ^йекеумүж ͡ жылаб̊ ͡ алдық қой ↓ /// 2 ж: ↑ қартайдық ͡ тесең де ↓ /// 3 ж: ↑ негізі ͡ б̊ұл әлеумөттүк ↓ /// ж: ↑ дәулет ^йекеумүж ͡ жылай береміз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// 3 ж: ↑ әлеумөттүк ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // шын^ымем бұл әннің дүнүйөге ͡ гелүуү → // кеш^ірім сұраймын → // салтанат → / мен ғой жылап ^уотұрған десең ↓ /// ↑ жоқ → // бұл ән дүнүйөге ͡ гелгең ͡ гезі → / ^уос'әммен тұспатұс мен ұлдұ ͡ б̊олдұм ↓ /// ↑ сөйтүп ↓ /// ж: ↑ бауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ ///	Қ: Тұрмысқа шыға алмайды и жан-жақтан адамдар оны талап «е, қашан шығасың? Е қашан кетесің күйеуге?» деп жаңағы. Сосын ол ешкімге бөлісе алмайды достарына, подружкаларына. Қазыбекке келіп айтады екен, інісіне. Қазыкен осындайда осындай жылап бөліседі жаңағы, ол несінда, сөйтіп жеңілдеп алады екен. Сөйтіп біраз уақыт өтеді. Бір күні телефон шалды дейді әпкем. «Алло» десем, «Қазыкен, мен таптым» деп айтты дейді да, «таптым ғой мен». 2 Ж: Теңімді таптым. Қ: Таптым дейді да теңімді. Сол кезде дейді да Нұреке, сөзі мен әнімен бірге бүйтіп шыға салды дейді ғой. Құса салдым дейді ғой енді кешірім сұраймын, тікелей айтқанда. 2 Ж: Бір тыңдап көрсек болады. Алдағы уақытта бізде қонақта болар. Ооо бұл кісілер қымыз ішіп отыр ғой. Қ: Енді… енді сөзін қазір осы тарихымен тыңдап көріңдерші. Мүлдем басқаша естіледі да. Ж: Ана бізде музкафе болады ғой бір әңгімелесіп, сосын музыка бәрі. Қ: Әдемі естіледі иә? Сөздерді деген. Ж: Ой Дәулет. 2 Ж: Біз андай бағдарламаға ұқсап кетеміз кейде ше. Ж: Екеуміз жылап алдық қой. 2 Ж: Қартайдық десең да. 3 Ж: Негізі бұл әлеуметтік… Ж: Дәулет екеуміз жылай береміз. 2 Ж: Иә. 3 Ж: Әлеуметтік… 2 Ж: Жоқ, шынымен бұл әннің дүниеге келуі… кешірім сұраймын Салтанат мен ғой жылап отырған десең. Жоқ, бұл ән дүниеге келген кезі осы әнмен тұспа-тұс мен ұлды болдым. Сөйтіп… Ж: Бауы берік болсын! 2 Ж: Иә.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ ^йей ғұттұ ͡ б̊олсұн → // бауұ ͡ б̊ерік болсұн ↑ /// 2 ж: ↑ сөйтүб̊ ͡ ананың → // ананың деппін ғой → // жаңағы ͡б̊аланың ше десең → // түрүнө ͡ ғарап ^уос'әнді д'үнөмү ұйұқтаб̊атқанда ͡ғарасаң → // шыныменде ͡ б̊ір анау → / жаратұушұ деген сөздү ͡ б̊ір ͡ б̊ұрұн немқұрайл'айтатын сыйақты ͡ б̊олұб̊ жүрдүк пә ↑ /// ↑ сол бір сонұң бәрі ^уой да → // бала да → // ән де тұспатұс келгенде → / ^уос'ән кәдімгідей бір жүрөгүме ^йеніп → // әс^іресе ^уол жерлесім болұп̊ шықты қазыб̊ек̊ шардараның ↓ /// ↑ сол гезде ͡ б̊ір жылағаным бар десең → // ^йенді тағы ͡ б̊ір жылап ^уотұрмұн десең ↓ /// қ: ↑ ійә → // бауұ ͡ б̊ерік болсұн демек̊ші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // ^ырақмет ↑ /// ↑ бір б̊ірімізді жоғалтпай тауұб̊ ͡ жүрөйүк та ͡ б̊ір б̊ірімізді сон'айтқым келген ↓ /// қ: ↑ мына ͡ б̊ауұ ͡ б̊ерік болсұн деген сөздү → /жақында ^уосұ ͡ б̊ауұ ͡ б̊ерік болсұн деб̊ ͡ айтамыз ғой ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ сөйтčөк бір ағамыз түсүндүрүп періб̊ жатыр да → // б̊ауұ ͡ б̊ерік болсұн деген мына ^уөмүргө келгеннең ͡ гейін → /құдаймем ͡ байланыс ұстау үшүн жіб̊інен ұстаңдар д'ай^ырылмаңдар деген сөз ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ сол бауұ ͡ б̊аланың ͡құдаймем берік болсұн деген ^йекен ↓ /// ↑ сон^ұмем берік болса ͡ б̊әрі шешіледі ғой ↓ /// ↑ құдай ғаласа ↓ /// 3 ж: ↑ жаңа ^йенді ^уөзүңүз айтып кеттіңіз ғой → / келіншегім төрт ^ірет → // төрт пала сыйлады деп ↓ /// ↑ сіздің балаларыңызб̊ем бірге қат^ынасыңыз тұуралы жаңағы ͡б̊айланыс тұуралы ͡ б̊ір → // сұрайық деп ^йедік ↓ /// ж: ↑ ^уөтө керемет ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // бірінші → // бірінші мен → // бір війдео ↓ /// ж: ↑ жалпы жоқ → // жо ͡ жо ͡ жоқ ↓ /// ↑ жалп'ұрұсасың б'үйдө ↑ /// ↑ қаталсың ба ↑ /// қ: ↑ мен үйдө ͡ б̊ар ғой ана ↓ /// ж:↑ салтанат ↓ ///	қ: ↑ ^йей ғұттұ ͡ б̊олсұн → // бауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн ↑ /// 2 ж: ↑ сөйтүб̊ ͡ ананың → // ананың деппін ғой → // жаңағы ͡ б̊аланың ше десең → // түрүнө ͡ ғарап ^уос'әнді д'үнөмү ұйұқтаб̊ ͡ жатқанда ͡ ғарасаң → // шыныменде ͡ б̊ір анау → / жаратұушұ деген сөздү ͡ б̊ір ͡ б̊ұрұн немғұрайл'айтатын сыйақты ͡ б̊олұб̊ ͡ жүрдүк па ↑ /// ↑ сол бір сонұң бәрі ^уой да → // бала да → // ән де тұспатұс келгенде → / ^уос'ән гәдімгідей бір жүрөгүме ^йеніп → // әс^іресе ^уол жерлесім болұп̊ шықты қаз^ыб̊ек̊ шардараның ↓ /// ↑ сол ͡ гезде ͡ б̊ір жылағаным бар десең → // ^йенді тағы ͡ б̊ір жылаб ͡ ^уотұрмұн десең ↓ /// қ: ↑ ійә → // бауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн демек̊ші ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // ^ырахмет ↑ /// ↑ бір ͡ б̊ірімізді жоғалтпай тауұб̊ ͡ жүрөйүк та ͡ б̊ір ͡ б̊ірімізді сон'айтқым ͡ гелген ↓ /// қ: ↑ мына б̊ауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн деген сөздү → / жақында ^уосұ ͡ б̊ауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн деб̊ ͡ айтамыз ғой ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ сөйтčөк бір ағамыз түсүндүрүп ͡ періб̊ ͡ жатыр да → // б̊ауұ ͡ б̊ерік ͡ полсұн деген мына ^уөмүргө ͡ гелгеннең ͡ гейін → / құдаймем ͡ байланыс ұстау үшүн жіб̊інен ұстаңдар д'ай^ырылмаңдар деген сөз ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ сол бауұ ͡ б̊аланың ͡құдаймем берік ͡ полсұн деген ^йекен ↓ /// ↑ сонұмем берік ͡ полса ͡ б̊әрі шешіледі ғой ↓ /// ↑ құдай ͡ ғаласа ↓ /// 3 ж: ↑ жаңа ^йенді ^уөзүңүз айтып кеттіңіз ғой → / келіншегім төрт ^ірет → // төрт ͡ пала сыйлады деп ↓ /// ↑ сіздің балаларыңызб̊ем ͡ бірге қат^ынасыңыз тұуралы жаңағы ͡б̊айланыс тұуралы ͡ б̊ір сұрайық ͡ теп ^йедік ↓ /// ж: ↑ ^уөтө ͡ геремет ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ → // бірінші → // бірінші мен → // бір війдео ↓ /// ж: ↑ жалпы жоқ → // жо ͡ жо ͡ жоқ ↓ /// ↑ жалп'ұрұсасың б'үйдө ↑ /// ↑ қаталсың ба ↑ /// қ: ↑ мен үйдө ͡ б̊ар ғой ана ↓ /// ж:↑ салтанат ↓ ///	Қ: Ей, құтты болсын, бауы берік болсын! 2 Ж: Сөйтіп ананың… ананың деппін ғой, жаңағы баланың ше десең, түріне қарап осы әнді де үнемі ұйықтап жатқанда қарасаң, шыныменде бір анау жаратушы деген сөзді бір бұрын немқұрайлы айтатын сияқты болып жүрдік па? Сол бір соның бәрі ой да, бала да, ән де тұспа-тұс келгенде осы ән кәдімгідей бір жүрегіме еніп, әсіресе ол жерлесім болып шықты Қазыбек Шардараның. Сол кезде бір жылағаным бар десең, енді тағы бір жылап отырмын десең. Қ: Иә, бауы берік болсын демекші. 2 Ж: Иә, рақмет! Бір-бірімізді жоғалтпай тауып жүрейік та бір-бірімізді соны айтқым келген. Қ: Мына бауы берік болсын деген сөзді жақында осы бауы берік болсын деп айтамыз ғой. 2 Ж: Иә. Қ: Сөйтсек бір ағамыз түсіндіріп беріп жатыр да, бауы берік болсын деген мына өмірге келгеннен кейін құдаймен байланыс ұстау үшін жібінен ұстаңдар да, айырылмаңдар деген сөз бар ғой. Сол бауы баланың құдаймен берік болсын деген екен. Сонымен берік болса бәрі шешіледі ғой. Құдай қаласа. 3 Ж: Жаңа енді өзіңіз айтып кеттіңіз ғой келіншегім төрт рет… төрт бала сыйлады деп. Сіздің балаларыңызбен бірге қатынасыңыз туралы жаңағы байланыс туралы бір… сұрайық деп едік. Ж: Өте керемет. 2 Ж: Жоқ, бірінші… бірінші мен… бір видео… Ж: Жалпы жоқ… жо-жо-жоқ. Жалпы ұрысасың ба үйде? Қаталсың ба? Қ: Мен үйде бар ғой ана… Ж: Салтанат.
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ мең харошый палійтсей ↓ /// ↑ мен жақ̊сы палійтсейскіймін үйде ↓ /// ж: ↑ мамас'ұрұсады ↓ /// ↑ мен де сондаймын ↓ /// қ: ↑ наказаныйенің неше түрү ͡ б̊ар ^уол ͡ гісіде ↓ /// ↑ мем білмеймін ^уонұ қайдан тауұб̊ ͡ алғанын ↓ /// ж: ↑ бәрі тыңдайды ғой үйдө ↓ /// қ: ↑ үйдө ͡ б̊асқа ^йештеңе → // тек ^уосұнұ ^уойлап ^уотұрады қалай наказать ^йетемім балаларды ↓ /// ↑ жоқ → //жалп'ана ғой ↓ /// ↑ ананың айтқаны қатты ^уөтө ͡ б̊ермейді ↓ /// ↑ ана ұрұсса да ͡б̊ілімбейді ғой ↓ /// ↑ майдай жағады ↓ /// ↑ қазір сағ^ыныб̊ жүрмүз ғой шешемізді → // ұрұсса ^йекен деп ↓ /// ↑ жоқ та мүмкүндүк ^уондай ↓ /// ↑ ^йенд'әкеге → // әке қатты сөйлөмөсін да б̊алаға → // қызға ^уонұң ішінде ↓ /// ↑ себ̊еб̊і → // қыз → // мысалға мен ^уойлаймың ғыз ^уөскенд'әкесі сыйақт'азаматты іздейтін сыйақты ↓ /// ↑ ^йегер → // мысалға ^йер адам анасын'ұқ̊сайтын жар іздейтін сыйақты ^йенді ↓ /// ↑ ^уолардың → // баланың → // жаңағы ͡көрүп ^уөскөнү ^йең бірінші → // жаңағы ^йеретін адамдары толұқтай тыңдап түсүнетін адамдар ^уол ат'анасы ғой ↓ /// ↑ сондұқтан солай болатын сыйақты ^уөмірде де ↓ /// ↑ мысалы жақында ͡б̊ір сәб̊ійт дейтін досұмұз айтады да → / мына құдай тағала ͡ б̊іздің → // балаларды ͡ б̊үйтүб̊ жаратады тұлға ͡ б̊олұп → // әр ͡ б̊ала тұлға ͡б̊олұп → // ^йерек̊ше ͡ б̊олұп̊ сөйтүб̊ жарат^ылады ^йекен ↓ /// ↑ бірағ ͡ ат'анасы сол көб̊ ͡ жағдайда ^уолардың жүрегіндегі ^уоттұ ^уөшүрүп қойад дейді → / көб̊ ͡ жағдайда ↓ /// ↑ қалай ↑ /// ↑ әй → // сен топассың → // сенің қолұңнаң келмейд → / десе → // ана ͡ б̊ал'ішінен қайталаб̊ жүрөдү ^йекен сонұ → / ^йей → // мен топаспын → // менің қолұмнан келмейд ↓ /// ↑ сөйтүп → // ана ͡ б̊ала тірі → // тірі → // ауасын жеп → // тамағын жейді → // бірақ ^уол тірі ^уөлүк болұп қалады ͡ гөб̊ жағдайда ↓ /// ↑ ій сөйтөдү да қоғамда сондай балалар көп пайда ͡ б̊олат та → / ^уөзүнө сенімсіз → // жаңалығ ͡ ашұуға құмар ^йемес ↓ /// ж: ↑ ^уондай ^уон ^йекі мійлійом болса ͡ ғыйын дейсің ғой ↓ /// қ: ↑ қандай қыйың ғой ^йенді ^уойлаңыздаршы ↓ /// ↑ сондұқтан ат'аналарға мен кәзір ^уосы ^йефійрді пайдаланыб̊ ͡ айтайық̊ш → // ат'аналар → / б̊алаларға тег жақ̊сылығ айтайық̊шы ↓ /// ↑ жақында мен зерттедім де → / дыймашты → // б̊іздің дыймаш бар ғой құдайб̊ерген ↓ ///	қ: ↑ мең ғарошый палійтсей ↓ /// ↑ мен жақ̊сы палійтсейскіймін үйдө ↓ /// ж: ↑ мамас'ұрұсады ↓ /// ↑ мен де сондаймын ↓ /// қ: ↑ наказаныйенің неше түрү ͡ б̊ар ^уол ͡ гісіде ↓ /// ↑ мем ͡ білмеймін ^уонұ ғайдан тауұб̊ ͡ алғанын ↓ /// ж: ↑ бәрі тыңдайды ғой үйдө ↓ /// қ: ↑ үйдө ͡ б̊асқа ^йештеңе → // тек ^уосұнұ ^уойлап ^уотұрады ғалай наказать ^йетемім балаларды ↓ /// ↑ жоқ → // жалп'ана ғой ↓ /// ↑ ананың айтқаны ғатты ^уөтө ͡ б̊ермейді ↓ /// ↑ ана ұрұсса да ͡ б̊ілімбейді ғой ↓ /// ↑ майдай жағады ↓ /// ↑ қазір сағыныб̊ ͡ жүрмүз ғой шешемізді → // ұрұсса ^йекен деп ↓ /// ↑ жоқ та мүмкүндүг ͡ ^уондай ↓ /// ↑ ^йенд'әкеге → // әке ғатты сөйлөмөсін да б̊алаға → // қызға ^уонұң ішінде ↓ /// ↑ себ̊еб̊і → // қыз → // мысалға мен ^уойлаймың ғыз ^уөскөнд'әкесі сыйақт'азаматты іздейтін сыйақты ↓ /// ↑ ^йегер → // мысалға ^йер адам анасын'ұқ̊сайтын жар іздейтін сыйақты ^йенді ↓ /// ↑ ^уолардың → // баланың → // жаңағы ͡ гөрүб ͡ ^уөскөнү ^йең бірінші → // жаңағы ^йеретін адамдары толұқтай тыңдап түсүнөтін адамдар ^уол ат'анасы ғой ↓ /// ↑ сондұқтан солай болатын сыйақты ^уөмүрде де ↓ /// ↑ мысалы жақында ͡ б̊ір сәб̊ійт дейтін досұмұз айтады да → / мына ғұдай тағала ͡ б̊іздің → // балаларды ͡ б̊үйтүб̊ ͡ жаратады тұлға ͡ б̊олұп → // әр ͡ б̊ала тұлға ͡ б̊олұп → // ^йерек̊ше ͡ б̊олұп̊ сөйтүб̊ ͡ жаратылады ^йекен ↓ /// ↑ бірағ ͡ ат'анасы сол гөб̊ ͡ жағдайда ^уолардың жүрөгүндегі ^уоттұ ^уөшүрүп қойады дейді → / көб̊ ͡ жағдайда ↓ /// ↑ қалай ↑ /// ↑ әй → // сен топассың → // сенің ͡ ғолұңнаң ͡ гелмейді → / десе → // ана ͡ б̊ал'ішінен ғайталаб̊ ͡ жүрөдү ^йекен сонұ → / ^йей → // мен топаспын → // менің ͡ ғолұмнан ͡ гелмейді ↓ /// ↑ сөйтүп → // ана ͡ б̊ала тірі → // тірі → // ауасын жеп → // тамағын жейді → // бірақ ^уол тір'^уөлүк ͡ полұп қалады ͡ гөб̊ ͡ жағдайда ↓ /// ↑ ій сөйтөдү да ғоғамда сондай балалар гөп пайда ͡ б̊олады да → / ^уөзүнө сенімсіз → // жаңалығ ͡ ашұуға ͡ ғұмар ^йемес ↓ /// ж: ↑ ^уондай ^уон ^йекі мійлійом болса ͡ ғыйын дейсің ғой ↓ /// қ: ↑ қандай ͡ ғыйың ғой ^йенді ^уойлаңыздаршы ↓ /// ↑ сондұқтан ат'аналарға мең гәзір ^уосы ^йефійрді пайдаланыб̊ ͡ айтайық̊шы → // ат'аналар → / б̊алаларға тег ͡ жақ̊сылығ ͡ айтайық̊шы ↓ /// ↑ жақында мен зерттедім де → / дыймашты → // б̊іздің дыймаш бар ғой ғұдайб̊ерген ↓ ///	Қ: Мен хороший полицей… Мен жақсы полицейскиймін үйде. Ж: Мамасы ұрысады. Мен де сондаймын. Қ: Наказаниенің неше түрі бар ол кісіде. Мен білмеймін оны қайдан тауып алғанын. Ж: Бәрі тыңдайды ғой үйде. Қ: Үйде басқа ештеңе… тек осыны ойлап отырады қалай наказать етемін балаларды. Жоқ, жалпы ана ғой. Ананың айтқаны қатты өте бермейді. Ана ұрысса да білінбейді ғой. Майдай жағады. Қазір сағынып жүрміз ғой шешемізді, ұрысса екен деп. Жоқта мүмкіндік ондай. Енді әкеге… әке қатты сөйлемесін да балаға, қызға оның ішінде. Себебі, қыз, мысалға мен ойлаймын қыз өскенде әкесі сияқты азаматты іздейтін сияқты. Егер… мысалға ер адам анасына ұқсайтын жар іздейтін сияқты енді. Олардың, баланың, жаңағы көріп өскені ең бірінші, жаңағы еретін адамдары толықтай тыңдап түсінетін адамдар ол ата-анасы ғой. Сондықтан солай болатын сияқты өмірде де. Мысалы жақында бір Сәбит дейтін досымыз айтады да мына құдай тағала біздің… балаларды бүйтіп жаратады тұлға болып, әр бала тұлға болып, ерекше болып сөйтіп жаратылады екен. Бірақ ата-анасы сол көп жағдайда олардың жүрегіндегі отты өшіріп қояды дейді көп жағдайда. Қалай? «Әй, сен топассың! Сенің қолыңнан келмейді» десе, ана бала ішінен қайталап жүреді екен соны «ей, мен топаспын, менің қолымнан келмейді». Сөйтіп, ана бала тірі, тірі, ауасын жеп, тамағын жейді, бірақ ол тірі өлік болып қалады көп жағдайда. И сөйтеді да қоғамда сондай балалар көп пайда болады да өзіне сенімсіз, жаңалық ашуға құмар емес. Ж: Ондай он екі миллион болса қиын дейсің ғой. Қ: Қандай қиын ғой енді ойлаңыздаршы. Сондықтан ата-аналарға мен қазір осы эфирді пайдаланып айтайықшы, ата-аналар балаларға тек жақсылық айтайықшы. Жақында мен зерттедім да Димашты, біздің Димаш бар ғой Құдайберген. "
Ғаділбек Жанай	▶	↑ зерттедім → / неге ^уол феномем боп ^уосұндай дәрежеге ͡ көтөрілд'ійә ↑ /// ↑ сөйтčө → // кішкентай ͡ гезінде ͡ б̊ір війдейосың ͡ гөрүп қалдым → // ійнтересныйдан шығып тұр → // құдай маған жіб̊еріп тұр да сонұ ↓ /// ↑ ашып қарасам → // әжесі ͡кійіндіріб̊атыр ͡ кішкентай дыймашты → / ^уөй → // жаным → // менің дыймашым → // ^йертең ^уөскөндө → / көзү ͡б̊ақ^ырайған → // сұлұу → // жауұрұнұ қақпақтай → // бүкүл ^йелге пайдасы тійетін азамат полұп ^уөсед → / деп̊ сондай тілекпең кійіндіріб̊атыр ͡б̊аланы ↓ /// ↑ міне → // ^уосұлай дайындау ͡ герек баланы → // ^уосұлай ^уөсүрүу ͡герек ↓ /// ↑ сол гезде сондай не ͡ б̊олады → / ій менде де ^уосұған кәзір → // ^уосұ нен'алып балаларға сон'айтамын ↓ /// ↑ менің мынау ͡ құдай қаласа тұлға ͡ б̊олатын азамат ↓ /// 3 ж: ↑ неш'ұл ↑ /// ↑ неше ͡ ғыз ↑ /// қ: ↑ ^йекі ͡ ғыз → // ^йек'ұл ғой ↓ /// ж: ↑ балларды қыспайсың ійә ↑ /// қ: ↑ а ↑ /// ж: ↑ балларды қыспайсың ↑ /// қ: ↑ жоқ → // мем балаларды қатты қыспаймын ↓ /// ж: ↑ балаларды мүлдө қыспайсың ↑ /// қ: ↑ қыспаймын → // бірақ ↓ /// ж: ↑ бір війдео ͡ б̊ар кәзір ͡ көрүңүз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ балаларды мүлдө ͡ ғыспайды ^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ қыспаймын дейді ғой ↓ /// қ: ↑ мен шығып кетейін ^уонда ↓ /// ж: ↑ жоқ → // ^уотұра ͡ б̊ер ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ сенің війдейоң ↓ /// ↑ ^уосұлай ұйұқтап қалғам ба ↑ /// 2 ж: ↑ ғадекең ↓ /// ж: ↑ ійә → // ұлұңдұ жамаң қысып тастап̊сың ↓ /// 2 ж: ↑ ^уөзү қыспайды ^йекен дыйваммен ↓ /// қ: ↑ жоқ → // мен ашамын ғой ↓ /// ↑ дыйвандар ғой қысады ↓ /// ↑ дүнүйө ғой баланы → // қарашы → // қандай дүнүйө қысып тастайды ↓ ///	↑ зерттедім → / неге ^уол феномем болұп ^уосұндай дәрежеге ͡ гөтөрүлд'ійә ↑ /// ↑ сөйтčө → // кішкентай ͡ гезінде ͡ б̊ір війдейосың ͡ гөрүп қалдым → // ійнтересныйдан шығып тұр → // құдай маған жіб̊еріп тұр да сонұ ↓ /// ↑ ашып қарасам → // әжесі ͡ гійіндіріб̊ ͡ жатыр ͡ гішкентай дыймашты → / ^уөй → // жаным → // менің дыймашым → // ^йертең ^уөскөндө → / көзү ͡ б̊ақ^ырайған → // сұлұу → // жауұрұнұ ғақпақтай → // бүкүл ^йелге пайдасы тійетін азамат ͡ полұп ^уөсөдү → / деп̊ сондай тілекпең ͡ гійіндіріб̊ ͡ жатыр ͡ б̊аланы ↓ /// ↑ міне → // ^уосұлай дайындау ͡ герек баланы → // ^уосұлай ^уөсүрүу ͡ герек ↓ /// ↑ сол ͡ гезде сондай не ͡ б̊олады → / ій менде де ^уосұғаң ͡ гәзір → // ^уосұ нен'алып балаларға сон'айтамын ↓ /// ↑ менің мынау ͡ ғұдай ͡ ғаласа тұлға ͡ б̊олатын азамат ↓ /// 3 ж: ↑ неш'ұл ↑ /// ↑ неше ͡ ғыз ↑ /// қ: ↑ ^йекі ͡ ғыз → // ^йек'ұл ғой ↓ /// ж: ↑ балаларды ͡ ғыспайсың ійә ↑ /// қ: ↑ а ↑ /// ж: ↑ балаларды ͡ ғыспайсың ↑ /// қ: ↑ жоқ → // мем балаларды ͡ ғатты ͡ ғыспаймын ↓ /// ж: ↑ балаларды мүлдө ͡ ғыспайсың ↑ /// қ: ↑ қыспаймын → // бірақ ↓ /// ж: ↑ бір війдео ͡ б̊ар гәзір ͡ гөрүңүз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ балаларды мүлдө ͡ ғыспайды ^йекен ↓ /// 2 ж: ↑ қыспаймын дейді ғой ↓ /// қ: ↑ мен шығып кетейін ^уонда ↓ /// ж: ↑ жоқ → // ^уотұра ͡ б̊ер ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ сенің війдейоң ↓ /// ↑ ^уосұлай ұйұқтап қалғам ба ↑ /// 2 ж: ↑ ғәдекең ↓ /// ж: ↑ ійә → // ұлұңдұ жамаң ͡ ғысып тастап̊сың ↓ /// 2 ж: ↑ ^уөзү ͡ ғыспайды ^йекен дыйваммен ↓ /// қ: ↑ жоқ → // мен ашамын ғой ↓ /// ↑ дыйвандар ғой ͡ ғысады ↓ /// ↑ дүнүйө ғой баланы → // қарашы → // қандай дүнүйө ͡ ғысып тастайды ↓ ///	Зерттедім неге ол феномен болып осындай дәрежеге көтерілді иә? Сөйтсе, кішкентай кезінде бір видеосын көріп қалдым, интересныйдан шығып тұр, құдай маған жіберіп тұр да соны. Ашып қарасам, әжесі киіндіріп жатыр кішкентай Димашты «өй, жаным, менің Димашым, ертең өскенде көзі бақырайған, сұлу, жауырыны қақпақтай, бүкіл елге пайдасы тиетін азамат болып өседі» деп сондай тілекпен киіндіріп жатыр баланы. Міне, осылай дайындау керек баланы, осылай өсіру керек. Сол кезде сондай не болады и менде де осыған қазір… осы нені алып балаларға соны айтамын. Менің мынау құдай қаласа тұлға болатын азамат. 3 Ж: Неше ұл? Неше қыз? Қ: Екі қыз, екі ұл ғой. Ж: Балаларды қыспайсың иә? Қ: А? Ж: Балаларды қыспайсың? Қ: Жоқ, мен балаларды қатты қыспаймын. Ж: Балаларды мүлде қыспайсың? Қ: Қыспаймын, бірақ… Ж: Бір видео бар қазір көріңіз. 2 Ж: Иә. Ж: Балаларды мүлде қыспайды екен. 2 Ж: Қыспаймын дейді ғой. Қ: Мен шығып кетейін онда. Ж: Жоқ, отыра бер болды. Сенің видеоң. Осылай ұйықтап қалған ба? 2 Ж: Ғадекең… Ж: Иә, ұлыңды жаман қысып тастапсың. 2 Ж: Өзі қыспайды екен диванмен… Қ: Жоқ, мен ашамын ғой. Дивандар ғой қысады. Дүние ғой баланы, қарашы, қандай дүние қысып тастайды.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ дүнүйө ↓ /// қ: ↑ дүнүйөгө ͡ гетіп қалсаң → // жүрөгү ↓ /// 3 ж: ↑ фыйласофыйан'айтып кеттіңіз ғой ↓ /// қ: ↑ мынау фыйласофыйа ғой ↓ /// ↑ дүнүйө → //жүрөгү дүнүйөгө кіріп кетčе → // дүнүйө қысып тастайды ↓ /// ↑ кімді де сонұ ↓ /// ж: ↑ ^йегійпетке ↓ /// ↑ ^йегійпетке ͡ б̊армау ͡ герек ^йеді ↓ /// қ: ↑ ^уол ана дыйван не пырав десең ↓ /// ж: ↑ жоқ → // ақтаудан жақын ійә ͡ б̊ірақ ^йегійпет ↑ /// қ: ↑ жақын ↓ /// ж: ↑ деп пасқа тақ^ырыпқа ͡ гөшүп кетčең ↓ /// ↑ жақын → // жылы деп ↓ /// 3 ж: ↑ бұл жерде ͡ б̊ылай ғыс^ылыб̊ ͡ұйұқтайтындай бір жағдай болұп па ^йеді ↑ /// ж: ↑ жоқ → // мен де солай ұйұқтадым ↓ /// қ: ↑ ійә → // себ̊еб̊і ͡ б̊ылай болдұ сағ^ынып қалған ғой демалысты ↓ /// ↑ саб̊ақтан сұранып ͡ парды ↓ /// ж: ↑ жүгүрүп ^уойнаған сосұн ↓ /// қ: ↑ жүгүрүп келген сосұн жаңағы қайын апам бар ^йеді ↓ /// ↑ сол айтады ғаділб̊ег мынау дұрұс па ͡ б̊әрі деп̊ шақырыб̊атыр да ↓ /// ↑ барсам → / қыстырылып ↓ /// 2 ж: ↑ әй үйдө де ^уөстүб̊ ͡ ұйұқтайды демедіңіз б̊а ↑ /// ж: ↑ ^уосұ не қатты тарап кетіб̊ жаң'андай әлеумет ↓ /// 2 ж: ↑ сіздерге ͡ б̊ір ͡ ғызық ^уоқұйғ'айта ͡ гетейінші → // ^йекі мың ^уом бір ͡б̊әлесінші жыл ^йең алғаш ^ірет ғадекең → / кішкентайы қыз ғой сізде ↑ /// қ: ↑ ійә → // ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ^йең тұңғұшұңыз қыз ↓ /// ↑ ғадекең ͡ қызды ͡ б̊олған сәтін ^йең бірінші ͡б̊оп → / кім ^йестіген ↑ /// ж: ↑ кім ↑ /// 2 ж: ↑ мен ↓ /// ійә → // ^уол ͡ гезде ғадекең ^йекеміз ↓ ///	ж: ↑ дүнүйө ↓ /// қ: ↑ дүнүйөгө ͡ гетіп қалсаң → // жүрөгү ↓ /// 3 ж: ↑ фыйласофыйан'айтып кеттіңіз ғой ↓ /// қ: ↑ мынау фыйласофыйа ғой ↓ /// ↑ дүнүйө → // жүрөгү дүнүйөгө ͡ гіріп кетčе → // дүнүйө ͡ ғысып тастайды ↓ /// ↑ кімді де сонұ ↓ /// ж: ↑ ^йегійпетке ↓ /// ↑ ^йегійпетке ͡ б̊армау ͡ герек ^йеді ↓ /// қ: ↑ ^уол ана дыйван не пырав десең ↓ /// ж: ↑ жоқ → // ақтаудан жақын ійә б̊ірақ ^йегійпет ↑ /// қ: ↑ жақын ↓ /// ж: ↑ деп пасқа тақырыпқа ͡ гөшүп кетčең ↓ /// ↑ жақын → // жылы деп ↓ /// 3 ж: ↑ бұл жерде ͡ б̊ылай ͡ ғысылыб̊ ͡ ұйұқтайтындай бір жағдай болұп па ^йеді ↑ /// ж: ↑ жоқ → // мен де солай ұйұқтадым ↓ /// қ: ↑ ійә → // себ̊еб̊і ͡ б̊ылай болдұ сағынып қалған ғой демалысты ↓ /// ↑ саб̊ақтан сұранып ͡ парды ↓ /// ж: ↑ жүгүрүп ^уойнаған сосұн ↓ /// қ: ↑ жүгүрүп келген сосұн жаңағы ғайын апам бар ^йеді ↓ /// ↑ сол айтады ғәділб̊ег мынау дұрұс па ͡ б̊әрі деп̊ шақырыб̊ ͡ жатыр да ↓ /// ↑ барсам → / қыстырылып ↓ /// 2 ж: ↑ әй үйдө де ^уөстүб̊ ͡ ұйұқтайды демедіңіз б̊а ↑ /// ж: ↑ ^уосұ не ғатты тарап кетіб̊ жаң'андай әлөумөт ↓ /// 2 ж: ↑ сіздерге ͡ б̊ір ͡ ғызық ^уоқұйғ'айта ͡ гетейінші → // ^йекі мың ^уом ͡ бір ͡ б̊әлесінші жыл ^йең алғаш ^ірет ғәдекең → / кішкентайы ͡ ғыз ғой сізде ↑ /// қ: ↑ ійә → // ійә ↓ /// 2 ж: ↑ ^йең тұңғұшұңыз ͡ ғыз ↓ /// ↑ ғәдекең ͡ ғызды ͡ б̊олған сәтін ^йең бірінші ͡ б̊оп → / кім ^йестіген ↑ /// ж: ↑ кім ↑ /// 2 ж: ↑ мен ↓ /// ійә → // ^уол ͡ гезде ғәдекең ^йекеуміз ↓ ///	Ж: Дүние. Қ: Дүниеге кетіп қалсаң, жүрегі… 3 Ж: Философияны айтып кеттіңіз ғой. Қ: Мынау философия ғой. Дүние… жүрегі дүниеге кіріп кетсе, дүние қысып тастайды. Кімді де соны… Ж: Египетке… Египетке бармау керек еді. Қ: Ол ана диван не прав десең. Ж: Жоқ, Ақтаудан жақын иә бірақ Египет? Қ: Жақын. "Ж: Деп басқа тақырыпқа көшіп кетсең. Жақын, жылы деп. 3 Ж: Бұл жерде былай қысылып ұйықтайтындай бір жағдай болып па еді? Ж: Жоқ, менде солай ұйықтадым. Қ: Иә, себебі былай болды сағынып қалған ғой демалысты. Сабақтан сұранып барды. Ж: Жүгіріп ойнаған сосын. Қ: Жүгіріп келген сосын жаңағы қайын апам бар еді. Сол айтады Ғаділбек мынау дұрыс па бәрі деп шақырып жатыр да. Барсам қыстырылып. 2 Ж: Әй үйде де өстіп ұйықтайды демедіңіз ба? Ж: Осы не қатты тарап кетіп жаңа андай әлеумет. 2 Ж: Сіздерге бір қызық оқиға айта кетейінші, екі мың он бір бәлесінші жыл ең алғаш рет Ғадекең кішкентайы қыз ғой сізде? Қ: Иә, иә. 2 Ж: Ең тұңғышыңыз қыз. Ғадекең қызды болған сәтін ең бірінші болып кім естіген? Ж: Кім? 2 Ж: Мен. Иә, ол кезде Ғадекең екеуміз…"
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ ^уол гезде абнавленійе жоқ ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // абнавленійе жоқ ↓ /// ↑ абнавленійе ͡ б̊ар деп ^уотčаң жарайды ↓ /// ↑ фұутпол ͡ гөрөмүз да → // сосұн фыйфа ^уойнаймыз деп̊ шешеміз ↓ ///↑ ^уол ͡ гезде ғадекең деген ^уон саусақты түгөлдөйүм пайдаланады ғой ↓ /// қ: ↑ ^уон саусағынан фыйфа тамған ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // фыйфа тамған ↓ /// ↑ сөйтүп ғадекеңнің үйүнө ͡ б̊арамыз ↓ /// ↑ жары жаңағ'ақтауда босанд'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // ақтауда ↓ /// 2 ж: ↑ алыста ͡ б̊осанды ↓ /// ↑ сөйтүп плейстейшін ^уойнап ^уотұрмұз ↓ /// ↑ біраз ^ұуақыт ͡ полдұ ↓ /// ↑ жатайығ ͡ жатайық̊ сон^ұмен ↓ /// ж: ↑ фұутпалійсттердің ^уөздөр'айтыбатыр ма ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ болдұ ғой шаршадық ↓ /// ж: ↑ ійә → // болдұ ғой есеместі ^уоқұсаңдаршы ↓ /// 2 ж: ↑ бір ͡ гезде қоң^ұрау шалд'ійә ↑ /// ↑ немесе ͡ б̊олдұ қона сал деді в ^уобшем ↓ /// ↑ мен ^уойнай беріп → // ^уойнай беріб̊ ͡ айағым ұйұп қалған ғой ↓ /// қ: ↑ н'істеу герек ↑ /// 2 ж: ↑ кімге есемес десең ↓ /// ↑ ^уойнай беріп → // ^уойнай беріп ↓ /// ж: ↑ дәулөт көп̊ сөйлөсө → // сөйтүп пасылады ↓ /// ↑ жайжай сөйлөсө → // байау сөйлөсө ↓ /// 2 ж: ↑ ^уойнай беріб̊ ͡ айағым ұйұп қаған ғой ↓ /// ↑ бүйтүп ͡ пүйтүп ^уорнұмнан тұрайын десем басылмайды ғой айағым ↓ /// ↑ ұйұп қалған ғой ↓ /// ↑ бүйтүп → // былай құладым дыйванға жақпен ↓ /// қ: ↑ алдыйар ͡ ғұсап дыйваңға ͡ ғұлады ғой ↓ /// 2 ж: ↑ сөйтүп қызық ^үуә деп күлүб̊ ͡жатčақ хаб̊арласады → / тұңғұш ^ірет балалы ͡ б̊олдұм → // қызды ͡ б̊олдұм → / деп ↓ /// ↑ сөйтүп пірінші ͡ б̊оп мен ^йестігеммін → // мем бірінші ͡ғұттұқтағаммын → // сон'айта кетейін дегеммін ↓ /// ↑ жарайды ^йенді ^уортаға шығып ^уойұн ^уойнайық ↓ ///	қ: ↑ ^уол ͡ гезде абнавленійе жоқ ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // абнавленійе жоқ ↓ /// ↑ абнавленійе ͡ б̊ар деп ^уотčаң жарайды ↓ /// ↑ фұутпол ͡ гөрөмүз да → // сосұн фыйфа ^уойнаймыз деп̊ шешеміз ↓ ///↑ ^уол ͡ гезде ғәдекең деген ^уон саусақты түгөлдөйім пайдаланады ғой ↓ /// қ: ↑ ^уон саусағынан фыйфа тамған ↓ /// 2 ж: ↑ ійә → // фыйфа тамған ↓ /// ↑ сөйтүп ғәдекеңнің үйүнө ͡ б̊арамыз ↓ /// ↑ жары жаңағ'ақтауда босанд'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә → // ақтауда ↓ /// 2 ж: ↑ алыста ͡ б̊осанды ↓ /// ↑ сөйтүп плейстейшін ^уойнап ^уотұрмұз ↓ /// ↑ біраз ^ұуақыт ͡ полдұ ↓ /// ↑ жатайығ ͡ жатайық̊ сонұмен ↓ /// ж: ↑ фұутпалійсттердің ^уөздөр'айтыб ͡ жатыр ма ↑ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// қ: ↑ болдұ ғой шаршадық ↓ /// ж: ↑ ійә → // болдұ ғой есеместі ^уоқұсаңдаршы ↓ /// 2 ж: ↑ бір ͡ гезде қоң^ұрау шалд'ійә ↑ /// ↑ немесе ͡ б̊олдұ қона сал деді в ^уобшем ↓ /// ↑ мен ^уойнай беріп → // ^уойнай беріб̊ ͡ айағым ұйұп қалған ғой ↓ /// қ: ↑ не'стеу ͡ герек ↑ /// 2 ж: ↑ кімге есемес десең ↓ /// ↑ ^уойнай беріп → // ^уойнай беріп ↓ /// ж: ↑ дәулет көп̊ сөйлөсө → // сөйтүп ͡ пасылады ↓ /// ↑ жайжай сөйлөсө → // байау сөйлөсө ↓ /// 2 ж: ↑ ^уойнай беріб̊ ͡ айағым ұйұп қалған ғой ↓ /// ↑ бүйтүп ͡ пүйтүп ^уорнұмнан тұрайын десем басылмайды ғой айағым ↓ /// ↑ ұйұп қалған ғой ↓ /// ↑ бүйтүп → // былай ͡ ғұладым дыйванға жақпен ↓ /// қ: ↑ алдыйар ͡ ғұсап дыйваңға ͡ ғұлады ғой ↓ /// 2 ж: ↑ сөйтүп қызық ^үуә деп күлүб̊ ͡ жатčақ хаб̊арласады → / тұңғұш ^ірет палалы ͡ б̊олдұм → // қызды ͡ б̊олдұм → / деп ↓ /// ↑ сөйтүп пірінші ͡ б̊оп мен ^йестігеммін → // мем бірінші ͡ ғұттұқтағаммын → // сон'айта ͡ гетейін дегеммін ↓ /// ↑ жарайды ^йенді ^уортаға шығып ^уойұн ^уойнайық ↓ ///	Қ: Ол кезде обновление жоқ. 2 Ж: Иә, обновление жоқ. Обновление бар деп отсаң жарайды. Футбол көреміз да, сосын FIFA ойнаймыз деп шешеміз. Ол кезде Ғадекең деген он саусақты түгелдейін пайдаланады ғой. Қ: Он саусағынан FIFA тамған. 2 Ж: Иә, FIFA тамған. Сөйтіп Ғадекеңнің үйіне барамыз. Жары жаңағы Ақтауда босанды иә? Қ: Иә, Ақтауда. 2 Ж: Алыста босанды. Сөйтіп PlayStation ойнап отырмыз. Біраз уақыт болды. Жатайық-жатайық сонымен… Ж: Футболисттердің өздері айтып жатыр ма? 2 Ж: Иә. Қ: Болды ғой шаршадық. Ж: Иә, болды ғой SMS-ті оқысаңдаршы. 2 Ж: Бір кезде қоңырау шалды иә? Немесе болды қона сал деді в общем. Мен ойнай беріп, ойнай беріп аяғым ұйып қалған ғой. Қ: Не істеу керек? 2 Ж: Кімге SMS десең. Ойнай беріп, ойнай беріп… Ж: Дәулет көп сөйлесе, сөйтіп басылады. Жай-жай сөйлесе, баяу сөйлесе… 2 Ж: Ойнай беріп аяғым ұйып қалған ғой. Бүйтіп-бүйтіп орнымнан тұрайын десем басылмайды ғой аяғым. Ұйып қалған ғой. Бүйтіп, былай құладым диванға жақпен. Қ: Алдияр құсап диванға құлады ғой. 2 Ж: Сөйтіп қызық уә деп күліп жатсақ хабарласады «тұңғыш рет балалы болдым, қызды болдым» деп. Сөйтіп бірінші боп мен естігенмін, мен бірінші құттықтағанмын, соны айта кетейін дегенмін. Жарайды енді ортаға шығып ойын ойнайық.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ шұғұл ақ̊ша ͡ керек пе ↑ /// ↑ ого несійесімен алты мійлійон теңгеге дейін несій'алұуға болады ^йекен ↓ /// ↑ кейсел → // актійф сүупер қосұмшасын жүктөб̊ ͡ алып → // автарійзатсыйадан ^уөтүңүзде беш ͡шылға дейін ^уонлайн несійе ^ірәсімдеп → // ого картаңызғ'ақ̊ша алыңыз ↓ /// 3 ж: ↑ мынау ^уойұн ^йемес әлі ↓ /// ↑ бұл ^іреттік нөмүрлөрін анықтау үшүн ↓ /// ж: ↑ бұл ^уойұндұ ͡ б̊астау үшүн бірінші ͡ б̊астайтынд'анықтау ͡ герек ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ бірінші ͡ б̊астайтын ↓ /// ↑ жарайды ^уонда менде сұрақтар ͡ б̊ар війктарыйналық ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ алғашқ̊ы сұрақ → / наурұз сөзүнүң мағынасы ↑ /// 3 ж: ↑ жаңа күн ↓ /// ж: ↑ дұрұс ↑ /// ↑ салтанат дұрұс айтты ↓ /// ↑ ^йекінші сұрақ ↓ /// 2 ж: ↑ бірінші ͡ б̊олұп̊ салтанат ͡ пастай ма ↑ /// ж: ↑ ійә → // бірінші ͡ б̊олұп̊ салтанат ͡ пастайды ↓ /// ↑ ^уонда ғаділб̊ек пен дәулөт ↓ /// ↑ байғазы мең көрүмдүктүң айырмашылығы ↑ /// 2 ж: ↑ деп̊ сасқалақтап қалсаң ↓ /// 3 ж: ↑ айт ал ↓ /// 2 ж: ↑ байғазы → // жансыз заттарға ͡ б̊ерілетін сыйақы ↓ /// ↑ ыйағыный → // құттұқтау ↓ /// ↑ ал көрүмдүк → // адам → // жалпы жан ͡ жанұуар → // тіршіліг ͡ ійесіне ↓ /// ж: ↑ дұрұс па ↑ /// ↑ дұрұс ↓ /// ↑ ^йекінші ͡ б̊об̊ ͡ ыйағыный дәулөт пастайд'ійә ↑ /// қ: ↑ мен үшүншү ͡ б̊ола ͡ б̊ерем ғой → / жауап ͡ пермейақ ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ көрөйүк ↓ /// қ: ↑ бәріб̊ір үшүншүмің ғой ↓ /// ж: ↑ үшүншү сұрағ жарайд'үшөуүңүзгө ↓ /// ↑ асықтың түскөң қалпына ͡ ғарай төрт атауұ ↓ /// қ: ↑ мен → // мем басамын ғой ↓ ///	ж: ↑ шұғұл ақ̊ша ͡ герек пе ↑ /// ↑ ого несійесімен алты мійлійон теңгеге дейін несій'алұуға болады ^йекен ↓ /// ↑ кейсел → // актійф сүупер ͡ ғосұмшасын жүктөб̊ ͡ алып → // автарійзатсыйадан ^уөтүңүзде беш ͡ шылға дейін ^уонлайн несійе ^ірәсімдеп → // ого картаңызғ'ақ̊ш'алыңыз ↓ /// 3 ж: ↑ мынау ^уойұн ^йемес әлі ↓ /// ↑ бұл ^іреттік нөмүрлерін анықтау үшүн ↓ /// ж: ↑ бұл ^уойұндұ ͡ б̊астау үшүн бірінші ͡ б̊астайтынд'анықтау ͡ герек ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ бірінші ͡ б̊астайтын ↓ /// ↑ жарайды ^уонда менде сұрақтар ͡ б̊ар війктарыйналық ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ алғашқ̊ы сұрақ → / наурұз сөзүнүң мағынасы ↑ /// 3 ж: ↑ жаңа ͡ гүн ↓ /// ж: ↑ дұрұс ↑ /// ↑ салтанат дұрұс айтты ↓ /// ↑ ^йекінші сұрақ ↓ /// 2 ж: ↑ бірінші ͡ б̊олұп̊ салтанат ͡ пастай ма ↑ /// ж: ↑ ійә → // бірінші ͡ б̊олұп̊ салтанат ͡ пастайды ↓ /// ↑ ^уонда ғәділб̊ек пен дәулет ↓ /// ↑ байғазы мең ͡ гөрүмдүктің айырмашылығы ↑ /// 2 ж: ↑ деп̊ сасқалақтап қалсаң ↓ /// 3 ж: ↑ айт ал ↓ /// 2 ж: ↑ байғазы → // жансыз заттарға ͡ б̊ерілетін сыйақы ↓ /// ↑ йәғній → // құттұқтау ↓ /// ↑ ал гөрүмдүк → // адам → // жалпы жан ͡ жанұуар → // тіршіліг ͡ ійесіне ↓ /// ж: ↑ дұрұс па ↑ /// ↑ дұрұс ↓ /// ↑ ^йекінші ͡ б̊об̊ ͡ йәғній дәулет ͡ пастайд'ійә ↑ /// қ: ↑ мен үшүншү ͡ б̊ола ͡ б̊еремін ғой → / жауап ͡ пермейақ ↓ /// 2 ж: ↑ жоқ көрөйүк ↓ /// қ: ↑ бәріб̊ір үшүншүмің ғой ↓ /// ж: ↑ үшүншү сұрағ жарайд'үшөуүңізге ↓ /// ↑ асықтың түскөң ͡ ғалпына ͡ ғарай төрт атауұ ↓ /// қ: ↑ мен → // мем ͡ басамын ғой ↓ ///	Ж: Шұғыл ақша керек пе? OGO несиесімен алты миллион теңгеге дейін несие алуға болады екен. Kcell, Aktiv супер қосымшасын жүктеп алып, авторизациядан өтіңізде бес жылға дейін онлайн несие рәсімдеп, OGO картаңызға ақша алыңыз. 3 Ж: Мынау ойын емес әлі. Бұл реттік нөмірлерін анықтау үшін. Ж: Бұл ойынды бастау үшін бірінші бастайтынды анықтау керек. 2 Ж: Иә. Ж: Бірінші бастайтын… жарайды онда менде сұрақтар бар викториналық. Қошеметтеріңіз! Алғашқы сұрақ «наурыз» сөзінің мағынасы? 3 Ж: Жаңа күн. Ж: Дұрыс! Салтанат дұрыс айтты. Екінші сұрақ… 2 Ж: Бірінші болып Салтанат бастай ма? Ж: Иә, бірінші болып Салтанат бастайды. Онда Ғаділбек пен Дәулет. Байғазы мен көрімдіктің айырмашылығы? 2 Ж: Деп сасқалақтап қалсаң. 3 Ж: Айт ал. 2 Ж: Байғазы - жансыз заттарға берілетін сыйақы. Яғни, құттықтау. Ал көрімдік - адам, жалпы жан-жануар, тіршілік иесіне. Ж: Дұрыс па? Дұрыс. Екінші боп яғни Дәулет бастайды иә? Қ: Мен үшінші бола беремін ғой жауап бермей-ақ. 2 Ж: Жоқ көрейік. Қ: Бәрібір үшіншімін ғой. Ж: Үшінші сұрақ жарайды үшеуіңізге. Асықтың түскен қалпына қарай төрт атауы. Қ: Мен… мен басамын ғой.
Ғаділбек Жанай	▶	2 ж: ↑ жүгүрүп ͡ пара жатырмын ғой → / ійнтрійга ͡ б̊олсұн деп ↓ /// қ: ↑ бүк → // шік → // жаңағындай ↓ /// 3 ж: ↑ алшы ↓ /// қ: ↑ алшы ↓ /// ж: ↑ аха төртүншү ↓ /// 2 ж: ↑ ^уомпұ ↓ /// қ: ↑ ^уомпұ ↓ /// ж: ↑ ^уомпұ → // тәйк'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уонұ ͡ б̊ілеміз ↓ /// ж: ↑ төрт ͡ песеуүн айтып кеттің ғой ↓ /// ↑ соңғұсұн айтқанда ↓ /// 2 ж: ↑ сон^ұмем бірінші ͡ б̊оп ͡ пастайтын → // салтанат ↓ /// ж: ↑ салтанат ͡ пастайды ↓ /// 2 ж: ↑ ^йекінші ͡ б̊оп ͡ пастайтын ↓ /// ж: ↑ дәулет ↓ /// қ: ↑ қостайтын → // қостайтын ↓ /// ж: ↑ ғаділб̊ег ͡ жанай ↓ /// 2 ж: ↑ ғаділб̊ег ͡ жанай ↓ /// ↑ демек келесі ^уойұңға ͡ көшеміз ↓ /// 3 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ал → / ^уойұндұ ͡ б̊астайық → // бұл ^уойұннұң атауұ ^йенді ͡ ғалай сұусұндұ таб̊ұу → // көрмөй ↓ /// ↑ мына жақт'ұлттұқ сұусұндар ͡б̊әрі ^йемес ^йенді ↓ /// ↑ дайымбыз ғой ↑ /// ↑ кім бірінші ͡ б̊астайды ↑ /// 3 ж: ↑ мем ͡ бастаймын ↓ /// 2 ж: ↑ салтанат ͡ пастайды ↓ /// ж: ↑ ійә → // ^йегер қате тап̊саң → // бір тап̊сырма ^уорұндайсың ↓ /// 3 ж: ↑ ^уорұндауұм ͡ герек бола ма ↑ /// ж: ↑ ^уөз'үшақ тап̊сырма ^йекен үшөуүңүзгө ↓ /// 2 ж: ↑ кеттік ↓ ///	2 ж: ↑ жүгүрүп ͡ пара жатырмын ғой → / ійнтрійга ͡ б̊олсұн деп ↓ /// қ: ↑ бүк → // шік → // жаңағындай ↓ /// 3 ж: ↑ алшы ↓ /// қ: ↑ алшы ↓ /// ж: ↑ аха төртүншү ↓ /// 2 ж: ↑ ^уомпұ ↓ /// қ: ↑ ^уомпұ ↓ /// ж: ↑ ^уомпұ → // тәйк'ійә ↑ /// қ: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уонұ ͡ б̊ілеміз ↓ /// ж: ↑ төрт ͡ песеуүн айтып кеттің ғой ↓ /// ↑ соңғұсұн айтқанда ↓ /// 2 ж: ↑ сонұмем бірінші ͡ б̊оп ͡ пастайтын → // салтанат ↓ /// ж: ↑ салтанат ͡ пастайды ↓ /// 2 ж: ↑ ^йекінші ͡ б̊оп ͡ пастайтын ↓ /// ж: ↑ дәулет ↓ /// қ: ↑ қостайтын → // қостайтын ↓ /// ж: ↑ ғәділб̊ег ͡ жанай ↓ /// 2 ж: ↑ ғәділб̊ег ͡ жанай ↓ /// ↑ демек келесі ^уойұңға ͡ гөшөмүз ↓ /// 3 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ал → / ^уойұндұ ͡ б̊астайық → // бұл ^уойұннұң атауұ ^йенді ͡ ғалай сұусұндұ таб̊ұу → // көрмөй ↓ /// ↑ мына жақт'ұлттұқ сұусұндар ͡ б̊әрі ^йемес ^йенді ↓ /// ↑ дайымбыз ғой ↑ /// ↑ кім бірінші ͡ б̊астайды ↑ /// 3 ж: ↑ мем ͡ бастаймын ↓ /// 2 ж: ↑ салтанат ͡ пастайды ↓ /// ж: ↑ ійә → // ^йегер ғәте тап̊саң → // бір тап̊сырма ^уорұндайсың ↓ /// 3 ж: ↑ ^уорұндауұм ͡ герек ͡ пола ма ↑ /// ж: ↑ ^уөз'үшақ тап̊сырма ^йекен үшөуүңізге ↓ /// 2 ж: ↑ кеттік ↓ ///	2 Ж: Жүгіріп бара жатырмын ғой интрига болсын деп. Қ: Бүк, шік, жаңағындай… 3 Ж: Алшы. Қ: Алшы. Ж: Аха төртінші. 2 Ж: Омпы. Қ: Омпы. Ж: Омпы, тәйкі иә? Қ: Иә. Оны білеміз. Ж: Төрт-бесеуін айтып кеттің ғой. Соңғысын айтқанда. "2 Ж: Сонымен бірінші болып бастайтын Салтанат. Ж: Салтанат бастайды. 2 Ж: Екінші болып бастайтын… Ж: Дәулет. Қ: Қостайтын, қостайтын. Ж: Ғаділбек Жанай. 2 Ж: Ғаділбек Жанай. Демек келесі ойынға көшеміз. 3 Ж: Иә. Ж: Ал ойынды бастайық, бұл ойынның атауы енді қалай сусынды табу, көрмей. Мына жақта ұлттық сусындар бәрі емес енді. Дайынбыз ғой? Кім бірінші бастайды? 3 Ж: Мен бастаймын. 2 Ж: Салтанат бастайды. Ж: Иә, егер қате тапсаң, бір тапсырма орындайсың. 3 Ж: Орындауым керек бола ма? Ж: Өзі үш-ақ тапсырма екен үшеуіңізге. 2 Ж: Кеттік. "
Ғаділбек Жанай	▶	3 ж: ↑ ал → / көрөрмөндер ͡ гөрүп тұрған жоқ па қандай сұусұндар ^йекенін ↑ /// ж: ↑ көрүп тұр ғой → // ійә → // әрійне ͡ гөрүп тұр ^уолар ↓ /// 3 ж: ↑ ааа → // мынаған жақындап ^йедім → // ^йешкім үндөгөн жоқ ↓ /// ж: ↑ мынаны ͡ гөрмөй тұр ғой ійә ↑ /// ↑ біріншісін ійә ↑ /// 3 ж: ↑ қымыз ↓ /// ж: ↑ дұрұс па ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// 2 ж: ↑ қымыз дейді ↓ /// ж: ↑ ^йенді дәулөт ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ дәулөт пійжанып ↓ /// ↑ ал көрөйүк → // ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// қ: ↑ ^йей → // ійіскеугө ͡ б̊ола ма не ↑ /// ж: ↑ ана ^йекіншісін → // қайсысын ↑ /// 2 ж: ↑ шалап па сондай ↓ /// ж: ↑ аха → // ^йенді ↓ /// 2 ж: ↑ айран сыйақты шалап ↓ /// ж: ↑ аха ↓ /// ↑ біз ^йенді ͡ б̊ір сөздү ↓ /// 2 ж: ↑ шұб̊ат менің ^уойұмша ↓ /// ↑ ійә → // шалап қой ↓ /// 3 ж: ↑ көмөктөсіб̊ ͡ жатčыз ͡ б̊а сіс сонда ↑ /// 2 ж: ↑ менің ^уойұмша ↓ /// ж: ↑ мең көмөктеспейм бірақ ↓ /// 2 ж: ↑ шалап қой шалап ↓ /// ж: ↑ ^уол қателеседі ↓ /// ↑ қате ғой ійә ↑ /// ↑ ^йезілген құрт деб̊ ͡ жазылып тұр ↓ /// қ: ↑ бәсе → // мен ^уойлап тұр ^йедім ↓ /// 2 ж: ↑ ааа ͡ қатық ↓ /// ж: ↑ ійә ^йезілген құрт ↓ /// ↑ ал → // ғаділб̊ек ↓ /// қ: ↑ неге ^йекеуүң жас^ылын іштіңдер ↑ /// 2 ж: ↑ а ↑ /// ж: ↑ а ↑ /// 2 ж: ↑ жоқ → // біз дайындалған жоқпұз ↓ /// ↑ шын айтам → // ғадеке ↓ /// 3 ж: ↑ білмейміз ↓ ///	3 ж: ↑ ал → / көрөрмөндер ͡ гөрүп тұрған жоқ па ғандай сұусұндар ^йекенін ↑ /// ж: ↑ көрүп тұр ғой → // ійә → // әрійне ͡ гөрүп тұр ^уолар ↓ /// 3 ж: ↑ ааа → // мынаған жақындап ^йедім → // ^йешкім үндөгөн жоқ ↓ /// ж: ↑ мынаны ͡ гөрмөй тұр ғой ійә ↑ /// ↑ біріншісін ійә ↑ /// 3 ж: ↑ қымыз ↓ /// ж: ↑ дұрұс па ↑ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// 2 ж: ↑ қымыз дейді ↓ /// ж: ↑ ^йенді дәулет ↓ /// ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ дәулет ͡ пійжанып ↓ /// ↑ ал көрөйік → // ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// қ: ↑ ^йей → // ійіскеуге ͡ б̊ола ма не ↑ /// ж: ↑ ана ^йекіншісін → // қайсысын ↑ /// 2 ж: ↑ шалап па сондай ↓ /// ж: ↑ аха → // ^йенді ↓ /// 2 ж: ↑ айран сыйақты шалап ↓ /// ж: ↑ аха ↓ /// ↑ біз ^йенді ͡ б̊ір сөздү ↓ /// 2 ж: ↑ шұб̊ат менің ^уойұмша ↓ /// ↑ ійә → // шалап қой ↓ /// 3 ж: ↑ көмөктөсіб̊ ͡ жатčыз ͡ б̊а сіс ͡ сонда ↑ /// 2 ж: ↑ менің ^уойұмша ↓ /// ж: ↑ мең ͡ гөмөктеспеймін бірақ ↓ /// 2 ж: ↑ шалап қой шалап ↓ /// ж: ↑ ^уол ͡ ғәтелеседі ↓ /// ↑ қәте ғой ійә ↑ /// ↑ ^йезілгең ͡ ғұрт ͡ теб̊ ͡ жазылып тұр ↓ /// қ: ↑ бәсе → // мен ^уойлап тұр ^йедім ↓ /// 2 ж: ↑ ааа ͡ ғатық ↓ /// ж: ↑ ійә ^йезілгең ͡ ғұрт ↓ /// ↑ ал → // ғәділб̊ек ↓ /// қ: ↑ неге ^йекеуүң жас^ылын іштіңдер ↑ /// 2 ж: ↑ а ↑ /// ж: ↑ а ↑ /// 2 ж: ↑ жоқ → // біз дайындалған жоқпұз ↓ /// ↑ шын айтамын → // ғәдеке ↓ /// 3 ж: ↑ білмейміз ↓ ///	3 Ж: Ал көрермендер көріп тұрған жоқ па қандай сусындар екенін? Ж: Көріп тұр ғой, иә, әрине көріп тұр олар. 3 Ж: Ааа, мынаған жақындап едім, ешкім үндеген жоқ. Ж: Мынаны көрмей тұр ғой иә? Біріншісін иә? 3 Ж: Қымыз. Ж: Дұрыс па? Қошеметтеріңіз! 2 Ж: Қымыз дейді. Ж: Енді Дәулет. Қошеметтеріңіз! Дәулет Бижанов. Ал көрейік, ұлттық сусындар. Қ: Ей, иіскеуге бола ма не? Ж: Ана екіншісін, қайсысын? 2 Ж: Шалап па сондай. Ж: Аха, енді. 2 Ж: Айран сияқты шалап. Ж: Аха. Біз енді бір сөзді… 2 Ж: Шұбат менің ойымша. Иә, шалап қой. 3 Ж: Көмектесіп жатсыз ба сіз сонда? 2 Ж: Менің ойымша… Ж: Мен көмектеспеймін бірақ… 2 Ж: Шалап қой шалап. Ж: Ол қателеседі. Қате ғой иә? «Езілген құрт» деп жазылып тұр. Қ: Бәсе, мен ойлап тұр едім. 2 Ж: Ааа қатық. Ж: Иә езілген құрт. Ал, Ғаділбек. Қ: Неге екеуің жасылын іштіңдер? 2 Ж: А? Ж: А? 2 Ж: Жоқ, біз дайындалған жоқпыз. Шын айтам, Ғадеке. 3 Ж: Білмейміз.
Ғаділбек Жанай	▶	ж: ↑ қайсысын алады ^йекен ↑ /// 3 ж: ↑ қарасын алыңышшы ↓ /// ↑ ^йерек̊ше жалғыз ^уөзү ғапқара ͡ б̊олұп тұр ↓ /// ж: ↑ ^уойб̊ұу → // ^йей ↓ /// ↑ жо жоқ → // жай ↓ /// ↑ қыздырып ^уотұрмұн мен ↓ /// қ: ↑ деб̊ ͡ ійіскеп ^уотұрсаң ↓ /// ж: ↑ жо ͡ жо ͡ жоқ → // ^уол жер ͡гішкентай ғой ↓ /// ↑ мына жерінем бүйтіб̊ жіб̊ерсей ↓ /// ↑ жай шығып тұр ғой ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы → // нұреке ↓ /// ↑ мына ͡ қыз ͡б̊аланың ^йеселің қайтармай ↓ /// 3 ж: ↑ жоқ мен ↓ /// ↑ ^йерек̊ше ͡ б̊олұп тұр да ↓ /// қ: ↑ ^йерек̊ше ͡ б̊олұп тұр ↓ /// 2 ж: ↑ дұрұс қой ↓ /// ж: ↑ ^уойб̊ой ↓ /// қ: ↑ наурұз ͡ гөжө ^йемес пе ↑ /// ж: ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// 2 ж: ↑ сағат кетті тездетейік ↓ /// ж: ↑ дәулөт ^уойнамайд'ійә ↑ /// 2 ж: ↑ неге ↑ /// ж: ↑ ұт^ұлұп қалдың ғой сен ↓ /// ↑ қазір фыйнал ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қазір ^уонда ͡ кім бастайды ↑ /// қ: ↑ салтанат ↓ /// ж: ↑ салтанат ↓ /// ↑ салтанат čеркеб̊айева → // қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ көр ^йенді ↓ /// ↑ қалдыр ͡ б̊ізге ↓ /// қ: ↑ ^йей → // салтанат полдұ ↓ /// ж: ↑ бұл ^йесентайдан алып келгембіз ↓ /// 3 ж: ↑ кішкене қымызғ'ұқ̊сайды ↓ /// ↑ бірақ ^йекі ^ірет қатарынан қымыз ͡ б̊олмайтын шығар деп ^уойлап тұрмұн ↓ /// ж: ↑ білмеймін ↓ /// 3 ж: ↑ шұб̊ат ш̆ығар ↓ /// қ: ↑ ^ылатте шығар ^уонда ↓ /// ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^ылатте тәттісі жоқ қой ↓ /// ↑ матча тій деб̊ жазылып тұр ↓ ///	ж: ↑ қайсысын алад'^йекен ↑ /// 3 ж: ↑ қарасын алыңышшы ↓ /// ↑ ^йерек̊ше жалғыз ^уөзү ғапқара ͡ б̊олұп тұр ↓ /// ж: ↑ ^уойб̊ұу → // ^йей ↓ /// ↑ жо ͡ жоқ → // жәй ↓ /// ↑ қыздырыб̊ ͡ ^уотұрмұн мен ↓ /// қ: ↑ деб̊ ͡ ійіскеб̊ ͡ ^уотұрсаң ↓ /// ж: ↑ жо ͡ жо ͡ жоқ → // ^уол жер ͡гішкентай ғой ↓ /// ↑ мына жерінем бүйтүб̊ ͡ жіб̊ерсей ↓ /// ↑ жай шығып тұр ғой ↓ /// қ: ↑ жақ̊сы → // нүреке ↓ /// ↑ мына ͡ ғыз ͡ б̊аланың ^йеселің ͡ ғайтармай ↓ /// 3 ж: ↑ жоғ ͡ мен ↓ /// ↑ ^йерек̊ше ͡ б̊олұп тұр да ↓ /// қ: ↑ ^йерек̊ше ͡ б̊олұп тұр ↓ /// 2 ж: ↑ дұрұс қой ↓ /// ж: ↑ ^уойб̊ой ↓ /// қ: ↑ наурұз ͡ гөжө ^йемес пе ↑ /// ж: ↑ қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// 2 ж: ↑ сағат кетті тездетейік ↓ /// ж: ↑ дәулет ^уойнамайд'ійә ↑ /// 2 ж: ↑ неге ↑ /// ж: ↑ ұтұлұп қалдың ғой сен ↓ /// ↑ қәзір фыйнал ↓ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ қәзір ^уонда ͡ гім бастайды ↑ /// қ: ↑ салтанат ↓ /// ж: ↑ салтанат ↓ /// ↑ салтанат čеркеб̊айева → // қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ көр ^йенді ↓ /// ↑ қалдыр ͡ б̊ізге ↓ /// қ: ↑ ^йей → // салтанат ͡ полдұ ↓ /// ж: ↑ бұл ^йесентайдан алып келгембіз ↓ /// 3 ж: ↑ кішкене ғымызғ'ұқ̊сайды ↓ /// ↑ бірақ ^йекі ^ірет қатарынан ғымыз ͡ б̊олмайтын шығар деп ^уойлап тұрмұн ↓ /// ж: ↑ білмеймін ↓ /// 3 ж: ↑ шұб̊ат ш̆ығар ↓ /// қ: ↑ ^ылатте шығар ^уонда ↓ /// ж: ↑ ійә ↓ /// ↑ ^ылатте тәттісі жоқ қой ↓ /// ↑ матча тій деб̊ ͡ жазылып тұр ↓ ///	Ж: Қайсысын алады екен? 3 Ж: Қарасын алыңызшы. Ерекше жалғыз өзі қап-қара болып тұр. Ж: Ойбу, ей. Жо-жоқ, жай. Қыздырып отырмын мен. Қ: Деп иіскеп отырсаң. Ж: Жо-жо-жоқ, ол жер кішкентай ғой. Мына жерінен бүйтіп жіберсей. Жай шығып тұр ғой. Қ: Жақсы, Нұреке. Мына қыз баланың еселін қайтармай. 3 Ж: Жоқ мен… Ерекше болып тұр да. Қ: Ерекше болып тұр. 2 Ж: Дұрыс қой. Ж: Ойбой. Қ: Наурыз көже емес па? Ж: Қошеметтеріңіз! Наурыз көже. Наурыз көже. 2 Ж: Сағат кетті тездетейік. Ж: Дәулет ойнамайды иә? 2 Ж: Неге? Ж: Ұтылып қалдың ғой сен. Қазір финал. Тамаша! Қазір онда кім бастайды? Қ: Салтанат. Ж: Салтанат. Салтанат Серкебаева, қошеметтеріңіз! Көр енді. Қалдыр бізге. Қ: Ей, Салтанат болды. Ж: Бұл Есентайдан алып келгенбіз. 3 Ж: Кішкене қымызға ұқсайды. Бірақ екі рет қатарынан қымыз болмайтын шығар деп ойлап тұрмын. Ж: Білмеймін. 3 Ж: Шұбат шығар. Қ: Латте шығар онда. Ж: Иә. Латте тәттісі жоқ қой. «Matcha tea» деп жазылып тұр. "
Ғаділбек Жанай	▶	3 ж: ↑ шұб̊ат па ↑ /// ж: ↑ шұб̊ат па ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ дұрұш ͡ шауап̊ шұб̊ат ↓ /// ↑ ал ^йенді ғаділб̊ек ↓ /// 2 ж: ↑ мең ғой ↓ /// 3 ж: ↑ мынау м'ішкенің ↑ /// ж: ↑ біріншісі ғой ↓ /// қ: ↑ мынау мен мынау ғой ійә ↑ /// ↑ бос тұрған ↓ /// ж: ↑ көкпөң ғалд'ійә ↓ /// 3 ж: ↑ мынау мен → / мынау ↓ /// ж: ↑ көк пең ͡ ғызыл ғалд'ал ↓ /// 2 ж: ↑ көк пең ͡ ғызыл ↓ /// 3 ж: ↑ сон^ұмен ^уойұнд'айақтаймыз ↓ /// 2 ж: ↑ нағыз анау сапйорлар ͡ б̊ар ғой ↓ /// ж: ↑ ^уосұнұ таб̊'алмайсыңау ↓ /// ↑ сон^ұмен → // қандай тап̊сырма ͡ б̊ерейік ↑ /// қ: ↑ ыспырайт ^йемес пе ↑ /// ж: ↑ а ↑ /// ↑ не дедің ↑ /// 3 ж: ↑ газыйровка ма ↑ /// қ: ↑ газыйровка ма ↑ /// ж: ↑ не ^уол ↑ /// 3 ж: ↑ қайтадан ішсеңішші ↓ /// ж: ↑ ішшей ↓ /// ↑ бұл ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// ↑ ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// қ: ↑ бұл не ғой айыс не ^йеді ↑ /// ↑ біздің бір ↓ /// ж: ↑ айыс ↓ /// 2 ж: ↑ айыс → // айыс → // айыс бебій ↓ /// ж: ↑ айыс тій ↑ /// қ: ↑ жоқ → // анау ͡ б̊іздікі ↓ /// ж:↑ біздікі ↑ /// 3 ж: ↑ тағ'ішіп көрсөңүшшү ↓ /// ж: ↑ ұлттұқ айыс тій ма ↑ /// 3 ж: ↑ ұлттұқ айыс тій ↓ /// ж: ↑ а ↑ ///	3 ж: ↑ шұб̊ат ͡ па ↑ /// ж: ↑ шұб̊ат ͡ па ↑ /// ↑ тамаша ↑ /// ↑ дұрұш ͡ шауап̊ шұб̊ат ↓ /// ↑ ал ^йенді ғәділб̊ек ↓ /// 2 ж: ↑ мең ͡ ғой ↓ /// 3 ж: ↑ мынау м'ішкенің ↑ /// ж: ↑ біріншісі ғой ↓ /// қ: ↑ мынау мен мынау ғой ійә ↑ /// ↑ бос тұрған ↓ /// ж: ↑ көкпөң ͡ ғалд'ійә ↓ /// 3 ж: ↑ мынау мен → / мынау ↓ /// ж: ↑ көк пөң ͡ ғызыл ͡ ғалд'ал ↓ /// 2 ж: ↑ көк пөң ͡ ғызыл ↓ /// 3 ж: ↑ сонұмен ^уойұнд'айақтаймыз ↓ /// 2 ж: ↑ нағыз анау сапйорлар ͡ б̊ар ғой ↓ /// ж: ↑ ^уосұнұ таб̊'алмайсыңау ↓ /// ↑ сонұмен → // қандай тап̊сырма ͡ б̊ерейік ↑ /// қ: ↑ ыспырайт ^йемес пе ↑ /// ж: ↑ а ↑ /// ↑ не дедің ↑ /// 3 ж: ↑ газыйрофка ма ↑ /// қ: ↑ газыйрофка ма ↑ /// ж: ↑ не ^уол ↑ /// 3 ж: ↑ қайтадан ішсеңішші ↓ /// ж: ↑ ішшей ↓ /// ↑ бұл ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// ↑ ұлттұқ̊ сұусұндар ↓ /// қ: ↑ бұл не ғой айс не ^йеді ↑ /// ↑ біздің бір ↓ /// ж: ↑ айс ↓ /// 2 ж: ↑ айс → // айс → // айс бейбій ↓ /// ж: ↑ айс тій ↑ /// қ: ↑ жоқ → // анау ͡ б̊іздікі ↓ /// ж:↑ біздікі ↑ /// 3 ж: ↑ тағ'ішіп көрсөңішші ↓ /// ж: ↑ ұлттұқ айс тій ма ↑ /// 3 ж: ↑ ұлттұқ айс тій ↓ /// ж: ↑ а ↑ ///	3 Ж: Шұбат па? Ж: Шұбат па? Тамаша! Дұрыс жауап шұбат. Ал енді Ғаділбек. 2 Ж: Мен ғой. 3 Ж: Мынау ма ішкенің? Ж: Біріншісі ғой. Қ: Мынау мен мынау ғой иә? Бос тұрған. Ж: Көкпен қалды иә. 3 Ж: Мынау мен мынау. Ж: Көк пен қызыл қалды ал. 2 Ж: Көк пен қызыл. 3 Ж: Сонымен ойынды аяқтаймыз. 2 Ж: Нағыз анау саперлар бар ғой. Ж: Осыны таба алмайсың-ау. Сонымен, қандай тапсырма берейік? Қ: Спрайт емес па? Ж: А? Не дедің? 3 Ж: Газировка ма? Қ: Газировка ма? Ж: Не ол? 3 Ж: Қайтадан ішсеңізші. Ж: Ішсей. Бұл ұлттық сусындар. Ұлттық сусындар. Қ: Бұл не ғой ice не еді. Біздің бір… Ж: Ice. 2 Ж: Ice, ice, ice baby. Ж: Ice tea? Қ: Жоқ, анау біздікі. Ж: Біздікі? 3 Ж: Тағы ішіп көрсеңізші. Ж: Ұлттық ice tea ма? 3 Ж: Ұлттық ice tea. Ж: А?"
Ғаділбек Жанай	▶	қ: ↑ айыс тій ^йемес пе ↑ /// 2 ж: ↑ салқын ↓ /// 3 ж: ↑ салқын шай айыс тій деб̊ ͡ аударылады ↓ /// ж: ↑ көмөктөсеміз ͡ б̊е ↑ /// ↑ ^йенді айыс тійге ͡ кемейді ғой ійә ↑ /// 2 ж: ↑ жоқ → // тап̊сырма ^уорұндасын → // тап̊сырма ^уорұндасын ↓ /// қ: ↑ жоқ → // келмесе ͡ гелмесін → // тап̊сырма ^уорұндаймын ↓ /// 2 ж: ↑ тап̊сырма ^уорұндасын ↑ /// ж: ↑ ійә → // бұл ^іліймон сұуұ ↓ /// қ: ↑ ^іліймон сұу'ааа ↓ /// 2 ж: ↑ сәл жақындап̊сыз ↓ /// 3 ж: ↑ бірақ̊ сөз ↓ /// ж: ↑ арасында прійкол ғосұп қойған авторлар ↓ /// ↑ мен де жаң'айтпаймым ба → // ^уол ұлттұқ̊ сұу ^йемес қой ↓ /// ↑ ^уон ^йекінші ғасырда ^іліймом болдұ ғой дейді де ↓ /// ↑ жарайды ^уонда тап̊сырма → / халықпем бір ^уөлөң ͡ қайырмасын айтұу ↓ /// қ: ↑ болдұ ма ↑ /// ж: ↑ мқм ↓ /// ↑ сон^ұмен ^уойұн айақталды ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ дәулөт → // салтанат ш̆ын жүрөктөн құттұқтаймыз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ғаділб̊ек → // ^йенді ͡геш^ірім сұраймыз → // салтанат та дайындалған ↓ /// 3 ж: ↑ жо ͡ жо ͡ жоқ ↓ /// 2 ж: ↑ бұл ^уойұннан жеңімпаз ͡б̊олған жаңға сыйлық → // мына сұусұннұң бәрін араластырыб̊ ͡ ішесіз ↓ /// 3 ж: ↑ наурұз гөжө қылып па ↑ /// 2 ж: ↑ ійә → // наурұз гөжө ↓ /// қ: ↑ наурұз ͡ гөжө ↑ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// ж: ↑ ^уон'үйдөн ішіп̊ шығамыз ↓ /// қ: ↑ жеті түрлү дәм ↓ /// 3 ж: ↑ ійә → // жеті түрлү дәм ↓ ///	қ: ↑ айс тій ^йемес пе ↑ /// 2 ж: ↑ салқын ↓ /// 3 ж: ↑ салқын шәй айс тій деб̊ ͡ аударылады ↓ /// ж: ↑ көмөктесеміз ͡ б̊е ↑ /// ↑ ^йенді айс тійге ͡ гелмейді ғой ійә ↑ /// 2 ж: ↑ жоқ → // тап̊сырма ^уорұндасын → // тап̊сырма ^уорұндасын ↓ /// қ: ↑ жоқ → // келмесе ͡ гелмесін → // тап̊сырма ^уорұндаймын ↓ /// 2 ж: ↑ тап̊сырма ^уорұндасын ↑ /// ж: ↑ ійә → // бұл ^іліймон сұуұ ↓ /// қ: ↑ ^іліймон сұуы → / ааа ↓ /// 2 ж: ↑ сәл жақындап̊сыз ↓ /// 3 ж: ↑ бірақ̊ сөз ↓ /// ж: ↑ арасында прійкол ͡ ғосұп қойған афтырлар ↓ /// ↑ мен де жаң'айтпаймым ͡ ба → // ^уол ұлттұқ̊ сұу ^йемес қой ↓ /// ↑ ^уон ^йекінші ғасырда ^іліймом ͡ болдұ ғой дейді де ↓ /// ↑ жарайды ^уонда тап̊сырма → / халықпем бір ^уөлөң ͡ ғайырмасын айтұу ↓ /// қ: ↑ болдұ ма ↑ /// ж: ↑ мхм ↓ /// ↑ сонұмен ^уойұн айақталды ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ дәулет → // салтанат ш̆ын жүрөктең ͡ ғұттұқтаймыз ↓ /// 2 ж: ↑ ійә ↓ /// ж: ↑ ғәділб̊ек → // ^йенді ͡ геш^ірім сұраймыз → // салтанат та дайындалған ↓ /// 3 ж: ↑ жо ͡ жо ͡ жоқ ↓ /// 2 ж: ↑ бұл ^уойұннан жеңімпаз ͡ б̊олған жаңға сыйлық → // мына сұусұннұң бәрін араластырыб̊ ͡ ішесіз ↓ /// 3 ж: ↑ наурұз ͡ гөжө ͡ ғылып па ↑ /// 2 ж: ↑ ійә → // наурұз ͡ гөжө ↓ /// қ: ↑ наурұз ͡ гөжө ↑ /// ↑ наурұз ͡ гөжө ↓ /// ж: ↑ ^уон'үйдөн ішіп̊ шығамыз ↓ /// қ: ↑ жеті түрлү дәм ↓ /// 3 ж: ↑ ійә → // жеті түрлү дәм ↓ ///	Қ: Ice tea емес па? 2 Ж: Салқын… 3 Ж: Салқын шай «ice tea» деп аударылады. Ж: Көмектесеміз ба? Енді ice tea-ге келмейді ғой иә? 2 Ж: Жоқ, тапсырма орындасын, тапсырма орындасын. Қ: Жоқ, келмесе келмесін, тапсырма орындаймын. 2 Ж: Тапсырма орындасын! Ж: Иә, бұл лимон суы. Қ: Лимон суы ааа. 2 Ж: Сәл жақындапсыз. 3 Ж: Бір-ақ сөз. Ж: Арасында прикол қосып қойған авторлар. Мен де жаңа айтпаймын ба, ол ұлттық су емес қой. Он екінші ғасырда лимон болды ғой дейді да. Жарайды онда тапсырма «халықпен бір өлең қайырмасын айту». Қ: Болды ма? Ж: Мхм. Сонымен ойын аяқталды. 2 Ж: Иә. Ж: Дәулет, Салтанат шын жүректен құттықтаймыз. 2 Ж: Иә. Ж: Ғаділбек, енді кешірім сұраймыз, Салтанат та дайындалған. 3 Ж: Жо-жо-жоқ. 2 Ж: Бұл ойыннан жеңімпаз болған жанға сыйлық, мына сусынның бәрін араластырып ішесіз. 3 Ж: Наурыз көже қылып па? 2 Ж: Иә, наурыз көже. Қ: Наурыз көже? Наурыз көже. Ж: Оны үйден ішіп шығамыз. Қ: Жеті түрлі дәм. 3 Ж: Иә, жеті түрлі дәм. "
Ғаділбек Жанай	▶	2 ж: ↑ сон^ұмен ^уосұ сәтті пайдаланып → // тұура ͡ б̊ір ^уос'ұлұстұң ұлұ ͡ гүнүндө жер ананың бұуұнұ ͡ б̊осап → // қаншама жанның жүрөгү жіб̊іп → // ^уонұң барлығы мен ^уойлаймын → // ғаділб̊ег ͡ мырзаның әнін тыңдағаннаң кейім болатын жағдайлар ↓ /// ж: ↑ ғаділб̊ек ^йенд'ән сұраймыз ↓ /// ↑ мерекеге ^уорай ^ұрұқ̊сат ͡ полса ↓ /// қ: ↑ қазір ^ұрұқ̊сат čұрайын әйелімнен десең → // болдұ → // болдұ ↓ /// ↑ болдұ → // болдұ ↓ /// 3 ж: ↑ қошеметтеріңіз → // түңгү стұудыйаның төрүндө → / ғаділб̊ег ͡ жанай ↑ /// ж: ↑ бағдарламамыздың ͡ қонағы → // қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ мереке құттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ түңгү стұудыйада кездескенше ↑ ///	2 ж: ↑ сонұмен ^уосұ сәтті пайдаланып → // тұура ͡ б̊ір ^уос'ұлұстұң ұлұ ͡ гүнүнде жер ананың бұуұнұ ͡ б̊осап → // қаншама жанның жүрөгү жіб̊іп → // ^уонұң барлығы мен ^уойлаймын → // ғәділб̊ег ͡ мырзаның әнін тыңдағаннаң ͡ гейім болатын жағдайлар ↓ /// ж: ↑ ғәділб̊ек ^йенд'ән сұраймыз ↓ /// ↑ мерекеге ^уорай ^ұрұқ̊сат ͡ полса ↓ /// қ: ↑ қәзір ^ұрұқ̊сат čұрайын әйелімнен десең → // болдұ → // болдұ ↓ /// ↑ болдұ → // болдұ ↓ /// 3 ж: ↑ қошеметтеріңіз → // түңгү стұудыйаның төрүнде → / ғәділб̊ег ͡ жанай ↑ /// ж: ↑ бағдарламамыздың ͡ ғонағы → // қошеметтеріңіз ↑ /// ↑ мереке ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ түңгү стұудыйада ͡ гездескенше ↑ ///	2 Ж: Сонымен осы сәтті пайдаланып, тура бір осы ұлыстың ұлы күнінде жер ананың буыны босап, қаншама жанның жүрегі жібіп, оның барлығы мен ойлаймын, Ғаділбек мырзаның әнін тыңдағаннан кейін болатын жағдайлар. Ж: Ғаділбек, енді ән сұраймыз. Мерекеге орай рұқсат болса. Қ: Қазір рұқсат сұрайын әйелімнен десең, болды, болды. Болды, болды. 3 Ж: Қошеметтеріңіз, Түңгі студияның төрінде Ғаділбек Жанай! Ж: Бағдарламамыздың қонағы қошеметтеріңіз! Мереке құтты болсын! Түңгі студияда кездескенше!
Ғани Бейсембаев	▶			Қазақ тілі өзінің иммунитетінен айырылған тілдердің бірі. Оны қалай келтіруге болад? Қалай түсіндіру керек қарапайым тілменен? Иа, тілдің иммунитеті дегеніміз не? Осы тілдік иммунитеттен айырылғанның арқасында, біздің көп тілшілеріміз кез-келген жаңа сөздің бәрін қазақ тіліне аударуға ұмтылыс білдіру, бұл бейсаналық тұрғыдан қауіптену және одан қорғану болып есептелінеді. Оның арты. Ал ол не деген сөз? Жалпы халыққа түсінікті болу үшін айта кетуге болады. Жиырмасыншы ғасырдың басында, кез-келген жаңа сөз иммунитеті бар қазақ тіліне енген кезде, мысалы завод деген сөздер зауыт, Москва деген сөздеріңіз Мәскеу, ведро деген сөздеріңіз бедре, самовар деген сөздеріңіз самауыр боп оп-оңай еніп, қазақтанып кетіп жатты. Міне, иммунитеті бар тіл, осылай түрлендіріп алып кете береді.
Ғани Бейсембаев	▶			Біз иммунитеті жоғалған тілге айналғанымыздың арқасында, кәзір сіз бен біздің мына эфирден былай шыға бере, сөзіміздің арасына міндетті түрде орыс тілін тілдік сөздерін қосып отырмыз. Ол бір. Екіншіден, кез-келген сөзді біз таза, сол күйінде қабылдап отырмыз. Мысалы, орыс тілділер “Интернэйшенел” деген сөзді, “Интернационалист” деп қабылдайды. Қазақ интернационалист деп орыстан ала салады. Егер де бізде мына тілдік иммунинтет сақталған кезде, онда біз интерналисттік деп қабылдап емес едік. Оны кәдімгідей транскрипцияға ұшырап, ол өзіміздің жаңағы Москва-Мәскеу деген сияқты түрленіп қабылданып кете беретін еді.
Ғани Бейсембаев	▶			Ал енді олай қабылданбағандықтан, тікелей бізге кіріп отырғандықтан, бұл негізі жаңағы біздің иммунитетіміздің, әлсіздігі мен жоқтығының әсерінен, біз амал жоқ ол сөздерді қазақша баламасыз деп, аударуға ұмтылуымыздың, ең басты трагедиямыз осында жатыр. Сондықтан да, біз қырық екі әріптен құтылуымыз керек. Қырық екі әріптің болуы, біздің жастардың өз көз алдыңызға елестетіп көрсеңіз, осы елдің бірінші сынып оқушылары қырық екі әріпті үйреніп жатыр. Бүкіл әлім жиырма-отыздан арты, аспайтын әріп оқып жатқанда, біздің жастарымыз, балдарымыз, қырық екі әріп оқып жатады. Көрдіңіз ба? Екіншіден, жаңа қырық екі әріп мынау кірме сөздердің таза өзгеріссіз, иммунитетсіз, антивируссыз кіріп кетуіне мүмкіндік беріп жатыр.
Ғани Бейсембаев	▶			Сондықтан, бірінші кезекте біздің алфавиттегі негізгі әріптердің жиырма бестен аспауы, жиырма алтыдан болуы, ол өте қуанышты деп қабылдаймын. Бірақ менің бұл жерде халықпен бірге келісетін бір ғана дүнием біздің сол жиырма бес-жиырма алтының ішіне бұрынғы орыс тілді Ч, В деген әріптердің Ц деген әріптердің кіруін қайта қарастыру керек сияқты. Бізге ол қаншалықты керек? Ц деген сөз қазақтық төл сөзінде бар ма, жоқ па? Және егер ц түсіп қалса, циркты сирк деп атаған, немесе циркульді сиркуль деп атағаннан біз іш нәрсе ұтылмаймыз. Одан қорқудың қажеті жоқ. Керісінше біздің жаңағы тілдік иммунитетіміз күшейіп, мынау қазақ тілді ортаны көбеюіне үлкен ықпал етеді. Көрдіңіз ба, оны таза болып сақталуына мүмкіндік береді.
Ғани Бейсембаев	▶			Әп-әдемі өзінің акцентіменен мысалы, грузин халқы сөйлей береді. Орысша сөйлеген кезде, міндетті түрде акцентпен сөйлейд. Оған ішкі күліп жатқан жоқ. Өте әдемі, ұғынықты. Ағылшындар орыс тілінде сөйлегенде, олар да кәдімгі өзінің акцентіменен сөйлейді. Кез-келген ұлт өзінің акцентіменен, кез-келген басқа тілде сөйлейді. Оған ішқандай, ең бастысы түсінісе алса, біле алса болды емес па, бір-бірімен. Көрдіңіз ба? Ал біз мақтанамыз. Біз таза сөйлей аламыз деп. Ол мықты көрсеткіш деп мен ойламаймын. Өйткені, міндетті түрде, адамның этностық идентификациясы сақталуы керек. Сонда ол, оның қорқынышы үрейі, басқа тілді үйренуге, және басқа тілмен кірігіп, өзінің тілінен айырылып қалу деген мәселе, ол бірденен өзінен-өзі шешімін табады.
Ғани Бейсембаев	▶			Мынау, ұлттық код деп отақанымыз не? Біздің түп тамырдың оралуымыз дегеніміз не? Егер біз таза қазақ тілінде сөйлей алмасақ. Таза қазақ тіліндегі, әдет ғұрыпты бойымызға, сіңіре алмасақ, онда біз тамырымыздан, кодымыздан айырылған болып есептелеміз. Ұлттық кодқа, тамырға оралудың ең басты тарихи, шешуші мәселесі, осы біздің латын графикасын көшуіміз болып есептеледі. Бірақ, бұны шайқалтып алмай, бұны шошытып алмай, бүлдіріп алмай, қарсы екен деп, осы екен деп, бекерден бекер шулата бермей, қайта шешуін табуға талпыныс білдіру керек. Мысалы, кейбір азаматтар әртүрлі пікір білдіріп жатыр.
Ғани Бейсембаев	▶			Кейбір азаматтар қырық екі әріпті латын графикасына көшіруді ұсынып жатыр. Бұл барып тұрған қате. Ол түсінбейді. Не үшін латын графикасына көшу керектігін. Ондай адамдардың пікірін тыңдау қажет па? Әрине, қажет емес. Мүлдем қажет емес. Екіншіден, ең үлкен себептерінің бірін, елбасы өзі айтып кетті. Бұл шетелде жүрген қандастарымыздың бір хәріппен тілімізді түсінуге алып келу. Ең үлкен тағы бір ел арасында жүрген қателіктерінің бірі, бүгінгі жиында Асылы Осман апайымыз айтып кетті. Елдер қазақ тілін латын тіліне көшіп жатыр дегенді қате түсініп жүр. Латын тіліне көшіп жатқанымыз жоқ. Тек қана хәр таңбалауды ауыстырып жатырмыз. Кириллицалық таңбалаудан, латындық таңбалауға көшіп жатырмыз.
Ғани Бейсембаев	▶			Ол шұрайлы қазақ тілі жойылмау керек. Ол жойылмайд та, оған жойылуына әсер етпейді. Бірақ, біз жаңағы мән беретін дүние, ол тіліміздің шұрайлығын жоғалтпайтын, оны одан сайын жандандыратын хәріптерімізден айырылып қалмау. Әрине, бұл басты біздің жаңағы мамандардың деп қоятын дүниесі. Бүгінгі жиынға жиналған азаматтардың гені енді зиялы қауым болды ғой. Барлығы жиналып отыр. Бірақ менің түсінігімше, міндетті түрде тек қана Байтұрсынов институты ғана емес, біздің елімізде әрбір жоғары оқу орындарында тіпті кейді мектептерде де, мықты лингвист ғалымдар жұмыс істеп жатыр. Осы тілді зерттеп жүрген, зерделеп жүрген республикадағы барлық мықты-мықты лингвисттер үн қосуын қалар еді.
Ғани Бейсембаев	▶			Қазіргі күні үн қосып жатқандар, бұл мына қазақ тілінен, тілдік жанағы тіл білімінен лингвист емес, тілші емес адамдар пікір білдіріп жатыр. Қарапайым адамдар, көп нәрсені біле бермейді. Мысалы, өзіңіз жақсы білесіз, қосарланған әріп, таңба арқылы бір әріпті белгілеу бұл барлық шетел тілдерінде бар. Мысалы, пежо деген француз тіліндегі жазуды оқып көріңізші. Жалпы оқылатыны былай, а жазылуы қандай. Ағылшын тіліндегі бір ә жаңағы дыбысты, төрт-бес әріпті таңбалайтындығын білеміз. Одан кейін, мына неміс тілдеріндегі скул ы шкул дейд иа. Жанағыңдай екі-үш дыбыс, бірақ белгіленетін бес-алты, жеті-сегіз әріптер, таңбалар. Сондықтан, бұл жерде әрине дау құрудың қажеті жоқ.
Ғани Бейсембаев	▶			Әр нәрсені көтерген кезде, ойланып, жанағы ақпаратты тарататын біздің желіде отырған кейбір мықты кісілеріміз шыныменен егерде сол тілде, сол дүниеге жаны ашитын болса, керісінше үн қоссын. Бірақ, мамандармен ақылдасып, өзінің ойын айтып, дұрыс па өзі, дұрыс емес па, содан кейін бары мына желіге шығып жатса, бұл жанашырлық болар еді. Ал енді бұл саладан түк те де білмей, тек қана жай айқаймен шығу, керісінші бұл халықты адастыру, және зиян. Зиян тиіп жатыр. Көрдіңіз ба. Білмейтін жастар, ағалар айтып жатқаннан кейін, дұрыс екен деп қабылдай береді. Бүгінгі күні кім шулап, кім қаттырақ шуласа, соның сөзі рас сияқты көрінеді.
Ғани Бейсембаев	▶			Бірақ біз қазір желіні тыңдап отырғаннан кейін білеміз ғой. Бірінші қатты шулап, оның артынан ол шудың негізсіз, себепсіз екендігін, санын соқ қылып жатқан жерлер бар. Сондықтан, мына кісі айтты екен, жұлдыз өткен, осыныкы дұрыс дегеннен гөрі, маман ба бірінші айтып жатқан адам, маман емес пе? Неге сүйеніп бұл айтып жатыр. Осыған көбірек мән беруіміз керек. Сонда біз, жанағы тарихи әділдікті орнатып, салиқалы ой айтып, бірігіп, осы латын графикасын енгізіп, өзіміздің тарихта кеткен есебімізді қайтаруға мүмкінді аламыз. Осыны бүкіл ел, шыныменен халыққа жаны ашитын, қазақ тіліне жаны ашитын халық, өзінің жаңағы имиджін көтеру үшін, батыр болу үшін емес.
Ғани Бейсембаев	▶			Расында, қазақ жолында, тіл жолында құрбандыққа шалынғысы келген адам осылай үлкен бір, абайлықпенен шынайы, иа, шын ойлап, жан ашарлықпенен қараған адам, бұл мамандарға сүйене отырып, солардың сөздерін сөздерін талқылай отырып, және бір ғана маманды емес, бірнеше маманның сөздерін қосып, тыңдай отырып, шешім қабылдау керек. Өйткені, кейде маман да қателесетін
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑сәләмәтčыз ͡ б̊а / данагүл мұқатайывна↑ /// ↑ сәлеметčіз ͡ б̊е↑ /// ↑ бүгүңгү ͡ гүнү / ^уоразаның үшү: / бірінчі: айт күнү↓ /// ↑ бұнда ͡ келүуү себ̊еб̊ім негізгі → // атаңыз ұл'отан соғысына ͡ ғатысқан адам → // ^йенеңіз тылы / ійә / ^йеңбег ͡ ^йеткен адам↓ /// ↑ сондықтан ͡ да ^уосыған ^уөнегелі ͡ келін болып → // бүткүл сарқанд ͡ ауданына / ^уөнегелі үлгүңүзб̊енен → // тәрб̊ійелі / тәжірійб̊елі ͡ келін ^іретінде → // б̊ізге / әрғашанда жастарға үлгүсіз↓ /// ↑атаңыз / ^йенеңіз тұуралы ^йестеліктерді ͡ б̊ізге айтыб ͡ ^уөтčөңүз↓ /// ↑ ^ырахмет / алдымен ͡ келгеніңізге ^ырахмет айтам↓ /// ↑ ^уоразаңыз ͡ қаб̊ыл босын ұстаған → // аман жүрүңіз → // деніңіс ͡ сау ͡ б̊осын↑ /// ↑^йенді / мен ͡ бір ͡ мың тоғыж ͡ жүс ͡ сек̊сен ^йекінші жылы кыйрыв ауданына → // ^уосы сарқан қаласына → // кұультпрасвет үучійлійшшесіне келіп түскен ͡ болатынмын↓ /// ↑ сол сексем ͡ бесінш'жылы тәмәмдап → // ^йенді / талдығорған ͡ ғаласына / жол / тартыб ͡ ^уотырғаң ͡ гезде → // жолдасыммен кездесіп → // сол жолдасыммен ^уосы сарқан қаласында тұрмұсқа шықтым↓ ///	↑сәләмәтčыз ͡ б̊а / данагүл мұқатаевна↑ /// ↑ сәлеметčіз ͡ б̊е↑ /// ↑ бүгүңгү ͡ гүнү ^уоразаның үшү / бірінші айт күнү↓ /// ↑ бұнда ͡ гелүуү себ̊еб̊ім негізгі → // атаңыз ұлұ ͡ ^уотан соғұсұна ͡ ғатысқан адам → // ^йенеңіз тылы / ійә ^йеңбег ͡ ^йеткен адам↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да ^уосұған ^уөнөгөлі ͡ гелім ͡ болұп → // бүткүл сарқанд ͡ ауданына / ^уөнөгөлү үлгүңүзб̊енен → // тәрб̊ійелі / тәжірійб̊елі ͡ гелін ^іретінде → // б̊ізге әрқашанда жастарға үлгүсүз↓ /// ↑атаңыз / ^йенеңіз ͡ тұуралы ^йестеліктерді ͡ б̊ізге айтыб ͡ ^уөтčөңүз↓ /// ↑ ^ырахмет / алдымең ͡ гелгеніңізге ^ырахметімд'айтам↓ /// ↑ ^уоразаңыз ͡ ғаб̊ыл болсұн ұстаған → // аман жүрүңүз → // деніңіс ͡ сау ͡ б̊олсұн↑ /// ↑^йенді мем ͡ бір ͡ мың тоғұж ͡ жүс ͡ сек̊сен ^йекінші жылы ͡ гұйров ауданына → // ^уосұ сарқаң ͡ ғаласына → // кұультпросвет үучійлійшшесіне ͡ геліп түскөм ͡ болатыммын↓ /// ↑ сол сексем ͡ бесінші жылы тәмәмдап → // ^йенді талдықорғаң ͡ ғаласына жол тартыб ͡ ^уотұрғаң ͡ гезде → // жолдасыммең ͡ гездесіп → // сол жолдасыммен ^уосұ сарқаң ͡ ғаласында тұрмұсқа шықтым↓ ///	- Сәләмәтсыз ба, Данагүл Мұқатаевна! - Сәлеметсіз бе! - Бүгінгі күні - оразаның үші, бірінші айт күні. Бұнда келуі себебім негізгі: атаңыз - Ұлы Отан соғысына қатысқан адам, енеңіз - тылы, иә, еңбек еткен адам. Сондықтан да осыған өнегелі келін болып, бүткіл Сарқанд ауданына өнегелі үлгіңізбенен тәрбиелі, тәжірибелі келін ретінде бізге, әрқашан да жастарға үлгісіз. Атаңыз, енеңіз туралы естеліктерді бізге айтып өтсеңіз. - Рахмет, алдымен келгеніңізге рахметімді айтам. Оразаңыз қабыл болсын ұстаған, аман жүріңіз, деніңіз сау болсын! Енді мен бір мың тоғыз жүз сексен екінші жылы Киров ауданына, осы Сарқан қаласына "Культпросвет" училищесіне келіп түскен болатынмын. Сол 85 - жылы тәмәмдап, енді Талдықорған қаласына жол тартып отырған кезде, жолдасыммен кездесіп, сол жолдасыммен осы Сарқан қаласында тұрмысқа шықтым.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑ үлке:н әулетке: / ^уосы ^уорынбасарывтар әулетіне→ // келін ͡ болып түстүм↓ /// ↑ ^уол бір ͡ мың тоғыж ͡ жүс ͡ сексен ͡ бесінш'жылдың ^уон алтыншы ͡ қазан ͡ айы ͡ б̊олатын↓ /// ↑ быйыл міне / қырығ ͡ жыл болыб̊атыр → // толады ͡ б̊ұйыртčа ͡ б̊ізге↓ /// ↑ ^йенді / мен үлке:н шаңыраққа келін ͡ болып түстүм→ // ^уорынбасарывтар әулетіне → // бұл ^уөңге:н ^уөске:н кісілер ^йекен↓ /// ↑ ^йенді / атам ^уол ͡ гезде / жетпіс ͡ төрт ͡ жаста→ // анамыз алпыс ͡ төрт ͡ жаста ͡ б̊олды↓ /// ↑ бұл ͡ кісілердің үлкөн жаңағы бес ͡ ұлдары → // төрт қызы / тоғыз үлкен семйалы жанұйа ͡ б̊олды↓ /// ↑ ^уосында ͡ келіп түскеннең ͡ гейін→ // ^уол ͡ кісілерден тәлім ͡ тәрб̊ійені ͡ көб̊ ͡ алдым деб̊ ͡ айт'аламын / мақтанышпен↓ /// ↑ себ̊еб̊і / м / атамыз ұл'отан соғысының ардагері→ // анамыз тылда ^йеңбек ^йеткен адамдар ͡ б̊олды↓ /// ↑ ^уогісінің ^йенді / айтыб ͡ ^уотсам → // ^йеңбектері ^уорасан зор деб̊ ͡ айт'алам↓ ///	↑ үлкөн әулөткө / ^уосұ ^уорұмбасаровтар әулөтүнө→ // келім ͡ болұп түстүм↓ /// ↑ ^уол бір ͡ мың тоғыж ͡ жүс ͡ сексем ͡ бесінші жылдың ^уон ͡ алтыншы ͡ ғазан ͡ айы ͡ б̊олатын↓ /// ↑ быйыл міне / қырығ ͡ жыл болұб̊ ͡ жатыр → // толады ͡ б̊ұйұртčа ͡ б̊ізге↓ /// ↑ ^йенді / мен үлкөн шаңыраққа ͡ гелім ͡ болұп түстүм→ // ^уорұмбасаровтар әулөтүнө → // бұл ^уөңгөн ^уөскөң ͡ гісілер ^йекен↓ /// ↑ ^йенді / атам ^уол ͡ гезде жетпіс ͡ төрт ͡ жаста→ // анамыз алпыс ͡ төрт ͡ жаста ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ бұл ͡ гісілердің жаңағ'үлкөн бес ͡ ұлдары → // төрт қызы / тоғыз үлкөн семьйәлы жанұйа ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ ^уосұнда ͡ геліп түскөннөң ͡ гейін→ // ^уол ͡ гісілерден тәлім ͡ тәрб̊ійені ͡ гөб̊ ͡ алдым деб̊ ͡ айт'аламын / мақтанышпен↓ /// ↑ себ̊еб̊і / м / атамыз ұлұ ^уотан соғұсұның ардагері→ // анамыз тылда ^йеңбек ^йеткен адамдар ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ ^уогісінің ^йенді / айтып ^уотұрсам → // ^йеңбектері ^уорасан зор деб̊ ͡ айт'аламын ↓ ///	- Үлкен әулетке, осы Орынбасаровтар әулетіне, келін болып түстім. Ол 1985 жылдың 16 қазан айы болатын. Биыл міне, 40 жыл болып жатыр, толады бұйыртса бізге. Енді, мен үлкен шаңыраққа келін болып түстім, Орынбасаровтар әулетіне, бұл өнген-өскен кісілер екен. Енді, атам ол кезде 74 жаста, анамыз 64 жаста болды. Бұл кісілердің жаңағы үлкен 5 ұлдары, 4 қызы, 9 үлкен семьялы жанұя болды. Осында келіп түскеннен кейін, ол кісілерден тәлім-тәрбиені көп алдым деп айта аламын мақтанышпен. Себебі м-м атамыз - Ұлы Отан соғысының ардагері, анамыз тылда еңбек еткен адамдар болды. О кісінің енді, айтып отырсам, еңбектері орасан зор деп айта аламын.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑себ̊еб̊і ͡ қырық ͡ бірінші жылы → // ^уос'сарқан ͡ қаласынан → // атамыз ͡ соғысқ'аттаңған ^йекен↓ /// ↑ сол қырығ ͡ ^йекінші жылы / жаңағы ^уөзінің ^йенді ͡ қыйындықты → // ^уогезде ^йенді ͡ қыйыншылық ^уөтө ͡ көп ͡ болдығой↓ /// ↑ қырығ ͡ ^йекінш'шылы / жаңағы / ^уөздерінің баталйоныменен ͡ кө:п қыйналып→ // жаңағы / соғысы:п / ^уожерде жаңағы жетпей ͡ ғалған / ^уоқтары жетпей ͡ ғалғаң ͡ гезде үуже → // ^уогісілерді жаңағыдай / тұтқыңғ'алады↓ /// ↑ сол тұтқұнда ͡ б̊олып → // қыр^ық ͡ ^йекінші жылы жаңағы ^уөзінің вайенный бійлетінде жазылып тұр ↓ /// ↑қырығ ͡ ^йекінші жылдан қыр^ық ͡ бесінші жылға ͡ дейін → // ы / немістердің ͡ қолында пленде ͡ б̊олған ͡ кісі↓ /// ↑ы / содан ^йенді анамыз / тылда → // ^уос'жақта / жаңағы ͡ күндіз мал бағады → // түнде жаңағы ^йегін ^уорады↓ /// ↑ сондай ^йекі ͡ б̊аласымен ͡ қалғаң ͡ гісі ^уос'жерде↓ /// ↑ содан ^йенді / анамыздың айтұуы ͡ б̊ойынша → // жаңағы артынан іздеп ͡ барған ͡ гісі↓ ///	↑себ̊еб̊і ͡ ғырығ ͡ бірінші жылы → // ^уосұ сарқаң ͡ ғаласынан → // атамыс ͡ соғұсқ'аттаңған ^йекен↓ /// ↑ сол қырығ ͡ ^йекінші жылы / жаңағы ^уөзүнүң ^йенді ͡ ғыйындықты → // ^уол ͡ гезде ^йенді ͡ ғыйыншылық ^уөтө ͡ гөп ͡ полдұғой↓ /// ↑ қырығ ͡ ^йекінші жылы / жаңағы ^уөздөрүнің батальонұменең ͡ гөп қыйналып→ // жаңағы соғұсұп / ^уол ͡ жерде жаңағы жетпей ͡ ғалған / ^уоқтары жетпей ͡ ғалғаң ͡ гезде үужө → // ^уол ͡ гісілерді жаңағыдай тұтқұңғ'алады↓ /// ↑ сол тұтқұнда ͡ б̊олұп → // қырығ ͡ ^йекінші жылы жаңағы ^уөзүнүң военный бійлетінде жазылып тұр ↓ /// ↑қырығ ͡ ^йекінші жылдан қырық ͡ песінші жылға ͡ дейін → // ы / немістердің ͡ ғолұнда пленде ͡ б̊олғаң ͡ гісі↓ /// ↑ы / содан ^йенд'анамыз тылда → // ^уосұ ͡ жақта / жаңағы ͡ гүндүз мал бағады → // түндө жаңағы ^йегін ^уорады↓ /// ↑ сондай ^йекі ͡ б̊аласымең ͡ ғалғаң ͡ гісі ^уосұ ͡ жерде↓ /// ↑ содан ^йенд'анамыздың айтұуұ ͡ б̊ойұнша → // жаңағ'артынан іздеп ͡ парғаң ͡ гісі↓ ///	- Себебі 41-жылы осы Сарқан қаласынан атамыз соғысқа аттанған екен. Сол 42-жылы жаңағы өзінің енді қиындықты, ол кезде енді қиыншылық өте көп болды ғой. 42-жылы жаңағы өздерінің батальоныменен көп қиналып, жаңағы соғысып, ол жерде жаңағы жетпей қалған, оқтары жетпей қалған кезде уже ол кісілерді жаңағыдай тұтқынға алады. Сол тұтқында болып, 42-жылы жаңағы өзінің военный билетінде жазылып тұр. 42 жылдан 45 жылға дейін ы-ы немістердің қолында пленде болған кісі. Ы-ы содан енді анамыз тылда, осы жақта, жаңағы күндіз мал бағады, түнде жаңағы егін орады. Сондай екі баласымен қалған кісі осы жерде. Содан енді анамыздың айтуы бойынша, жаңағы артынан іздеп барған кісі.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑ ^уол ͡ гезде жаңағы ͡ қыр^ық ͡ бірінші жылы ͡ калыйныйңград ͡ қаласында→ // жаңағы / нені үйреткен болса / мылтығ ͡ атұуды: / қалай жұмыс ͡ жасауд'үйреткен ͡ гезінде → // сол жерге анамыз іздеп ͡ барады ͡ б̊ұл ͡ гісіні↓ /// ↑ сол жерден ͡ қайтады↓ /// ↑ содан әкемізден ͡ кеткеннен / хат ͡ хаб̊ар жоқ→ // ^уошар жоғ ͡ дейді↓ /// ↑ содан тоғыж ͡ жыл бұл ͡ кісі / хат ͡ хаб̊арсыз ͡ ғалад'атамыздан↓ /// ↑ ^йенді / ы / атамыздан тоғыж ͡ жылдаң ͡ гейін ͡ бір хаб̊ар ͡ геледі→ // йакұут аудан асср йакұутійә жерінде→ // саха ^йеліндемін деген↓ /// ↑ ^йенді анамыз / ы / жаңағ'айтұуы ͡ бойынша→ // кілемі:н / айақ ͡ кійімі:н / хром ^йетігін сатып→ // жаңағыдай / неге ͡ гетеді / ^уосы ^уөзіміздің сарқан жерінен атарб̊амен шығы:п→ // үштөб̊еге ͡ б̊арып → // пойызға ^уотырып → // пойыздан жаңағы аудаңға тартад↓ /// ↑ аудаңға ͡ б̊арғаң ͡ гезде → //^уө:те ͡ қыйын ͡ болды дейд↓ ///	↑ ^уол ͡ гезде жаңағы ͡ ғырығ ͡ бірінш'шылы ͡ галыйныйңград ͡ қаласында→ // жаңағы нен'үйрөткөн болса / мылтығ ͡ атұудұ / қалай жұмұш ͡ шасауд'үйрөткөн ͡ кезінде → // сол жерг'анамыз іздеп ͡ парады ͡ б̊ұл ͡ гісіні↓ /// ↑ сол жердең ͡ ғайтады↓ /// ↑ содан әкеміздең ͡ геткеннен хат ͡ хаб̊ар жоқ→ // ^уошар жоғ ͡ дейді↓ /// ↑ содан тоғұж ͡ жыл бұл ͡ гісі / хат ͡ хаб̊арсыз ͡ ғалад'атамыздан↓ /// ↑ ^йенді / ы / атамыздан тоғұж ͡ жылдаң ͡ гейім ͡ бір хаб̊ар ͡ геледі→ // йакұут аудан асср жердег'йакұутійә жерінде→ // саха ^йеліндемін деген↓ /// ↑ ^йенд'анамыз / ы / жаңағ'айтұуұ ͡ бойұнша→ // кілемін / айақ ͡ кійімін / хром ^йетігін сатып→ // жаңағыдай неге ͡ гетеді / ^уосұ ^уөзүмүздің сарқан жерінен атарб̊амен шығып→ // үштөб̊өгө ͡ б̊арып → // пойұзға ^уот^ұрұп → // пойұздан жаңағ'аудаңға тартад↓ /// ↑ аудаңға ͡б̊арғаң ͡ гезде → // ^уөтө ͡ ғыйым ͡ болдұ дейді↓ ///	- Ол кезде жаңағы 41-жылы Калининград қаласында, жаңағы нені үйреткен болса, мылтық атуды, қалай жұмыс жасауды үйреткен кезінде, сол жерге анамыз іздеп барады бұл кісіні. Сол жерден қайтады. Содан әкемізден кеткеннен хат-хабар жоқ, ошар жоқ дейді. Содан 9 жыл бұл кісі хат хабарсыз қалады атамыздан. Енді ы-ы атамыздан 9 жылдан кейін бір хабар келеді: "Якут аудан АССР жердегі Якутия жерінде, Саха еліндемін" деген. Енді анамыз ы-ы жаңағы айтуы бойынша, кілемін, аяқ киімін, хром етігін сатып, жаңағыдай неге кетеді, осы өзіміздің Сарқан жерінен атарбамен шығып, Үш-Төбеге барып, пойызға отырып, пойыздан жаңағы ауданға тартад. "Ауданға барған кезде өте қиын болды,"- дейді.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑ жан ͡ жақтан ͡ келген → // жаңағы / әрб̊ір жақтаң ͡ гелген татарлар ͡ б̊ар → // ^уорұстар ͡ б̊ар → // ^уөзб̊ектер ͡ б̊ар → // ұйғұрлар ͡ б̊ар → // әртүрлү ұлт ^уөкүлдерімен үлкен ͡ казармада тұрдық дейді↓ /// ↑ атамыз ͡ жаңағы шахтада істеген ^йекен / түнүменен↓ /// ↑ сокісілердің ͡ кійімін ͡ кешке ͡ дейін сұу ͡ б̊оп келед ͡ дійд↓ /// ↑ сол түнүменен ͡ ке:птіріп → // пешке ͡ қақтап → // таңертең ͡ қайтадан жіб̊еріп ^уотырамыз дейд ↓ /// ↑ ^уол ͡ жердің сұуұғына адам төз'алмайды дейді ↓ /// ↑ сондай жаңағы анау ^йелүу төртінш'жылы ^уос'сарқаңға ͡ б̊ір ͡ б̊аласымең ͡ гелед → // ^уожерге үлкең ͡ ғызын ал^ып ͡ парған ͡ болатын↓ /// ↑ ^уол жердең ͡ қанат деген үлкен ͡ қай^ынағам сол ͡ жерде ^уөмірге ͡ ге:ліп → // қазір ^уокісі жетпіске толыб̊атыр↓ /// ↑ ^уокісі ^уосы / сарқан қаласында:↓ /// ↑ ^йенді ^уокісі ͡ д'әкесінің жүрүб ͡ ^уөткен → // тұула / брйанск жерінде ^уөзінің әскерій борышын ^уөтеген↓ ///	↑ жан ͡ жақтаң ͡ гелген → // жаңағ'әрб̊ір жақтаң ͡ гелген татарлар ͡ б̊ар → // ^уорұстар ͡ б̊ар → // ^уөзб̊өктөр ͡ б̊ар → // ұйғұрлар ͡ б̊ар → // әртүрл'ұлт ^уөкүлдөрімен үлкөң ͡ газармада тұрдұқ дейді↓ /// ↑ атамыж ͡ жаңағы шахтад'істеген ^йекен түнүмөнен↓ /// ↑ сол ͡ гісілердің ͡ гійімің ͡ гешке ͡ дейін сұу ͡ б̊олұп келеді↓ /// ↑ сол түнүмөнең ͡ гептіріп → // пешке ͡ ғақтап → // таңертең ͡ ғайтадан жіб̊еріп ^уотұрамыз дейді ↓ /// ↑ ^уол ͡ жердің сұуұғұн'адам төз'алмайды дейді ↓ /// ↑ сондай жаңағ'анау ^йелүу төртінші жылы ^уосұ сарқаңға ͡ б̊ір ͡ б̊аласымең ͡ геледі → // ^уол ͡ жерг'үлкөң ͡ ғызын алып ͡ парғам ͡ болатын↓ /// ↑ ^уол жердең ͡ ғанат деген үлкөң ͡ ғайын ағам сол ͡ жерде ^уөмүргө ͡ геліп → // қазір ^уол ͡ гісі жетпіске толұб̊ ͡ жатыр↓ /// ↑ ^уол ͡ гісі ^уосұ сарқаң ͡ ғаласында↓ /// ↑ ^йенді ^уол ͡ гісі ͡ д'әкесінің жүрүп ^уөткөн → // тұула / брйанск жерінде ^уөзүнүң әскерій борұшұн ^уөтөгөн↓ ///	- "Жан-жақтан келген, жаңағы әрбір жақтан келген татарлар бар, орыстар бар, өзбектер бар, ұйғырлар бар - әр түрлі ұлт өкілдерімен үлкен казармада тұрдық,"- дейді. Атамыз жаңағы шахтада істеген екен түніменен. "Сол кісілердің киімін кешке дейін су болып келеді. Сол түніменен кептіріп, пешке қақтап, таңертең қайтадан жіберіп отырамыз,"- дейді. "Ол жердің суығына адам төзе алмайды,"- дейді. Сондай жаңағы анау 54-жылы осы Сарқанға бір баласымен келеді, ол жерге үлкен қызын алып барған болатын. Ол жерден Қанат деген үлкен қайын ағам сол жерде өмірге келіп, қазір ол кісі 70-ке толып жатыр. Ол кісі осы Сарқан қаласында. Енді ол кісі де әкесінің жүріп өткен Тула, Брянск жерінде өзінің әскери борышын өтеген.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑ ал үлкен ͡ ұлұ / жаңағы ͡ б̊олат деген → // ^уол ͡ гісі ^уөмірден ͡ біраж ͡ жылдар ͡ б̊олды → // ^уөмірден ^уөтүп ͡ кетті↓ /// ↑ ^уол / жаңағ'әкеміздің берлійн жерінде → // ^уөзінің әскерій борышын / үш ͡ жыл ^уөтеп қайтқаң ͡ гісі↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін жанат деген ͡ қай^ынағам↓ /// ↑ ауған жерінде ͡ б̊олып → // ^уол ͡ кісі ͡ де ^уөзінің әскерій борышын ^уөтеген↓ /// ↑ ал ͡ кенже ұл / менің жолдасым → // қара ͡ шаңыраққ'ійе ͡ болып ^уотырған / жолдасым ͡ кенжеб̊ай → // ^уол ͡ да ͡ кұурск / брйанскыда ^уөзінің әскерій борышын ^йекі ͡ жыл ^уөтеп қайтқан↓ /// ↑ ^йенді / айта ͡ берсем / ^уокісілердің ͡ көрген ͡ қыйыншылықтары ^уөте ͡ көп↓ /// ↑ ы / балалы ͡ шағалы ͡ б̊олды↓ /// ↑ ^йенді сол жаңағы / ана:у / ы / йакұутыййада тұрұ:п → // ат'анасымен келгең ͡ кісінің ^уөзі → // үлкең ͡ ғызы / қазіргі ͡ таңда талдығорған қаласында тұрады↓ ///	↑ ал үлкөн ͡ ұлұ / жаңағы ͡ б̊олат деген → // ^уол ͡ гісі ^уөмүрдөм ͡ біраж ͡ жылдар ͡ б̊олдұ → // ^уөмүрдөн ^уөтүп ͡ кетті↓ /// ↑ ^уол / жаңағ'әкеміздің берлійн жерінде → // ^уөзүнүң әскерій борұшұн / үш ͡ шыл ^уөтөп қайтқаң ͡ гісі↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін жанат дегең ͡ ғайын ͡ ағам↓ /// ↑ ауған жерінде ͡ б̊олұп → // ^уол ͡ гісі ͡ де ^уөзүнүң әскерій борұшұн ^уөтөгөн↓ /// ↑ ал ͡ генж'ұлұ / менің жолдасым → // қара ͡ шаңыраққ'ійе ͡ болұп ^уотұрған жолдасым ͡ генжеб̊ай → // ^уол ͡ да ͡ гұурск / брйанскыда ^уөзүнүң әскерій борұшұн ^йекі ͡ жыл ^уөтөп қайтқан↓ /// ↑ ^йенд'айта ͡ берсем / ^уол ͡ гісілердің ͡ гөргөң ͡ ғыйыншылықтары ^уөтө ͡ гөп↓ /// ↑ ы / балалы ͡ шағалы ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ ^йенді сол жаңағ'анау / ы / йакұутыййада тұрұп → // ат'анасымен келгең ͡ гісінің ^уөзү → // үлкөң ͡ ғызы / қазіргі ͡ таңда талдықорғаң ͡ ғаласында тұрады↓ ///	- Ал үлкен ұлы, жаңағы Болат деген, ол кісі өмірден біраз жылдар болды өмірден өтіп кетті. Ол - жаңағы әкеміздің Берлин жерінде өзінің әскери борышын үш жыл өтеп қайтқан кісі. Одан кейін Жанат деген қайын ағам. Ауған жерінде болып, ол кісі де өзінің әскери борышын өтеген. Ал кенже ұлы, менің жолдасым, қара шаңыраққа ие болып отырған жолдасым - Кенжебай, ол да Курск, Брянскыда өзінің әскери борышын 2 жыл өтеп қайтқан. Енді айта берсем, ол кісілердің көрген қиыншылықтары өте көп. Ы-ы Балалы-шағалы болды. Енді сол жаңағы анау ы-ы Якутияда тұрып, ата-анасымен келген кісінің өзі, үлкен қызы қазіргі таңда Талдықорған қаласында тұрады.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑^уокісінің ͡ де ^уон / баласы ͡ б̊ар↓ /// ↑ ^уодан ^уөскен ^уөңген ͡ немере / шөб̊ере / шөп̊шектерінің ^уөздері → // қазір жүзден артық ͡ десем ^уөтіріг ͡ айтпаймын↓ /// ↑ ^йенді / б̊іздің ͡ де / ат'анамызға деген ͡ құрметіміз→ // ^йенді жылда ͡ б̊алалары қара ͡ шаңырағ ͡ деп→ // біздің үйге ат'анамыздың басына ͡ құра:н ^уоқытұуға ͡ келеді↓ /// ↑ жақында ͡ ғана сол талдығорғандағы ͡ қызы → // немере / шөб̊ерелерін алып ͡ кеп → // құран ^уоқытып қайтты↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊асқа тұуұстар ͡ да жан ͡ жақтан келіп ^уотырады↓ /// ↑ мен ^уосындай адамдарға ͡ келгеніме ͡ құуанамын↓ /// ↑ мен ͡ де ^йенді ^уөзімнің / балаларым бар↓ /// ↑ ^йекі ͡ ғызым алматы ͡ ғаласында тұрады↓ /// ↑ ^уолардан ͡ да / немерелер ͡ б̊ар↓ /// ↑ жалпы ͡ б̊ізде ^уон ͡ бір немере ͡ б̊ар↓ /// ↑ ұлымның ͡ қазір ^уосы / ^уосы шаңырақта ͡ қазір төрт немере сүйүп ^уотырмын↓ /// ↑ сондай жаңалықтар / аман ͡ болайық → // сау ͡ б̊олайық → // ^йеліміз ͡ аман → // жұртымыз тыныш босын↓ /// ↑ быйыл / міні / ұлұ ͡ жеңіске сексен ͡ жыл деб̊атыр↓ ///	↑^уол ͡ гісінің ͡ де ^уон баласы ͡ б̊ар↓ /// ↑ ^уодан ^уөскөн ^уөңгөн ͡ немере / шөб̊өрө / шөп̊шөктөрінің ^уөздөрү → // қазір жүздөн артығ ͡ десем ^уөтүрүг ͡ айтпаймын↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊іздің ͡ д'ата ͡ анамызға дегең ͡ ғұрметіміз→ // ^йенді жылда ͡ б̊алалары қара ͡ шаңырағ ͡ деп→ // біздің үйг'ата ͡ анамыздың басына ͡ ғұран ^уоқұтұуға ͡ геледі↓ /// ↑ жақында ͡ ғана сол талдықорғандағы ͡ ғызы → // немере / шөб̊өрөлерін алып ͡ кеп → // құран ^уоқұтұп қайтты↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊асқа тұуұстар ͡ да жан ͡ жақтаң ͡ геліп ^уотұрады↓ /// ↑ мен ^уосұндай адамдарға ͡ гелгеніме ͡ ғұуанамын↓ /// ↑ мен ͡ де ^йенді ^уөзүмнүң балаларым бар↓ /// ↑ ^йекі ͡ ғызым алматыда ͡ ғаласында тұрады↓ /// ↑ ^уолардан ͡ да немерелер ͡ б̊ар↓ /// ↑ жалпы ͡ б̊ізде ^уон ͡ бір немере ͡ б̊ар↓ /// ↑ ұлұмнаң ͡ ғазір ^уосұ / ^уосұ шаңырақта ͡ ғазір төрт немере сүйүп ^уотұрмұн↓ /// ↑ сондай жаңалықтар / амам ͡ болайық → // сау ͡ б̊олайық → // ^йеліміз ͡ аман → // жұртұмұз тыныш болсұн↓ /// ↑ быйыл / міні / ұлұ ͡ жеңіске сексен ͡ жыл деб̊ ͡ жатыр↓ ///	- Ол кісінің де 10 баласы бар. Одан өскен-өнген немере, шөбере, шөпшектерінің өздері қазір жүзден артық десем өтірік айтпаймын. Енді біздің де ата-анамызға деген құрметіміз, енді жылда балалары қара шаңырақ деп, біздің үйге ата-анамыздың басына құран оқытуға келеді. Жақында ғана сол Талдықорғандағы қызы, немере, шөберелерін алып кеп, құран оқытып қайтты. Енді басқа туыстар да жан-жақтан келіп отырады. Мен осындай адамдарға келгеніме қуанамын. Мен де енді өзімнің балаларым бар. Екі қызым Алматыда қаласында тұрады. Олардан да немерелер бар. Жалпы бізде 11 немере бар. Ұлымнан қазір осы, осы шаңырақта қазір 4 немере сүйіп отырмын. Сондай жаңалықтар, аман болайық, сау болайық, еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын. Биыл, міні, Ұлы Жеңіске 80 жыл деп жатыр.
Данагүл Мұқатайқызы	▶	↑ әкеміз марқұм бір ͡ ай ͡ бұрұн дайындалатын → // ^уосы / не / жеңіс күніне↓ /// ↑ себ̊еб̊і айақ ͡ кійімін шйоткіле:п→ // хром ^йетігін ͡ қойы:п → // ^уодаң ͡ гейін жаңағы медальдарын сүртүп → // кастйұумдерін дайындап ^уотыратын↓ /// ↑ ^уогісіні мектептер / мен ͡ балалар үйүнде жұмыс ͡ жасағамын → // сол ͡ жерде ͡ де шақыратын → // аб̊ай атындағы мектеп̊ шақыратын↓ /// ↑ және ͡ де ^уөзіміздің әкімдер ͡ геліп → // ^уокісіні талай ͡ жерде ^уөзінің тәлім ͡ тәрб̊ійесін ͡ бергең ͡ кісі↓ /// ↑ жаңағы ^уөзі плотныйк боб̊ ͡ істеген → // ^уосы ^іленійн мектеб̊ін салғаң ͡ кісілердің бірі↓ /// ↑сондұқтан ^уокісілердің тәрб̊ійесі ͡ б̊алаға ͡ деген / үлкеңге ͡ деген↓ /// ↑ ^йенді мен анамнан ͡ да / әкемнен ͡ де ͡ көб̊ ͡ үлгү ^уөнеге алдым↓ /// ↑ ^уокісілерге ^ырыйзамын↓ /// ↑ жатқан ͡ жері жайлы → // топырағы торқа ͡ б̊олсын ↑ /// ↑ балалары ͡ б̊із ұмытпаймыз ^уокісілерді↓ /// ↑ ^уокісілердің тағдыры → // ^уөте ͡ қасіретті тағдыр → // қасыйетті ^йестелік деб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады↓ /// ↑ сондықтан сіздің / ұлжан ͡ апай ͡ келіп / менен / мына ^йестеліг ͡ алыб̊атқаңызға → // көп ͡ көп ^ырахмет айтамын → // аман жүрүңүздер ↑ ///	↑ әкеміз марқұм бір ͡ ай ͡ бұрұн дайындалатын → // ^уосұ не жеңіс күнүнө↓ /// ↑ себ̊еб̊'айақ ͡ кійімін шшеткілеп→ // хром ^йетігің ͡ ғойұп → // ^уодаң ͡ гейін жаңағы медальдарын сүртүп → // костйұумдөрүн дайындап ^уотұратын↓ /// ↑ ^уол ͡ гісіні мектептер мем ͡ балалар үйүндө жұмұш ͡ шасағаммын → // сол ͡ жерде ͡ де шақыратын → // аб̊ай атындағы мектеп̊ шақыратын↓ /// ↑ және ͡ де ^уөзүмүздің әкімдер ͡ геліп → // ^уол ͡ гісіні талай ͡ жерде ^уөзүнүң тәлім ͡ тәрб̊ійесім ͡ бергең ͡ гісі↓ /// ↑ жаңағы ^уөзү плотнұйк болұб̊ ͡ істеген → // ^уосұ ^іленійн мектеб̊ін салғаң ͡ гісілердің бірі↓ /// ↑сондұқтан ^уол ͡ гісілердің тәрб̊ійесі ͡ б̊алаға ͡ деген / үлкөңгө ͡ деген↓ /// ↑ ^йенді мен анамнан ͡ да, әкемнен ͡ де ͡ гөб̊ ͡ үлгү ^уөнөг'алдым↓ /// ↑ ^уол ͡ гісілерге ^ырыйзамын↓ /// ↑ жатқан ͡ жері жайлы → // топұрағы торқа ͡ б̊олсұн ↑ /// ↑ балалары ͡ б̊із ұмұтпаймыз ^уол ͡ гісілерді↓ /// ↑ ^уол ͡ гісілердің тағдыры → // ^уөтө ͡ ғасіретті тағдыр → // қасыйетті ^йестелік деб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады↓ /// ↑ сондұқтан сіздің / ұлжан ͡ апай ͡ геліп менен мына ^йестеліг ͡ алыб̊ ͡ жатырғаныңызға → // көп ͡ көп ^ырахмет айтамын → // аман жүрүңүздер ↑ ///	- Әкеміз марқұм бір ай бұрын дайындалатын осы не жеңіс күніне. Себебі аяқ киімін щеткілеп, хром етігін қойып, одан кейін жаңағы медальдарын сүртіп, костюмдерін дайындап отыратын. Ол кісіні мектептер, мен балалар үйінде жұмыс жасағанмын, сол жерде де шақыратын, Абай атындағы мектеп шақыратын. Және де өзіміздің әкімдер келіп, ол кісіні талай жерде өзінің тәлім-тәрбиесін берген кісі. Жаңағы өзі плотник болып істеген, осы Ленин мектебін салған кісілердің бірі. Сондықтан ол кісілердің тәрбиесі балаға деген, үлкенге деген. Енді мен анамнан да, әкемнен де көп үлгі өнеге алдым. Ол кісілерге ризамын. Жатқан жері жайлы, топырағы торқа болсын! Балалары біз ұмытпаймыз ол кісілерді. Ол кісілердің тағдыры өте қасіретті тағдыр, қасиетті естелік деп айтуға болады. Сондықтан сіздің, Ұлжан апай, келіп менен мына естелік алып жатырғаныңызға көп-көп рахмет айтамын, аман жүріңіздер!
Дандай Ысқақұлы	▶			11. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!» , «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – Дүние жүзінде қаншама ұлттар өмір сүріп жатқанымен, сол ұлттардың барлығы өздерінің ана тілдерінде сөйлеп жүр ме? Өз тілдерінде сөйлемейтін, өздерінің ана тілдерінде қарым-қатынас жасамай алмайтын ұлтты толыққанды ұлт деп айтуға бола ма? Тіпті тілін білмеген, қасиетті ана тілінің бағасына, қадір-қасиетіне жетпеген ұлтты ұлт деп айту да қиын сияқты. Ал ұлттық тілін жоғары көтеріп, ұлттың рухын биік ұстаған, ұлттың әдебиетіне, мәдениетіне, салт-жоралғысына адал халықты нағыз біртұтас ұлттық мемлекет деп айтуға болады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Әдебиетші ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор ДАНДАЙ ЫСҚАҚҰЛЫМЕН өткізген сұхбатымызда осы мәселелер туралы сөз болады және ғалымның тіл мәдениеті туралы пікірлері беріледі. – Дандай аға, мына әдебиет саласында жүрген белгілі ғалымдардың бірісіз, біздің хабарымыз тіл мәдениеті болғандықтан әуелгі әңгімемізді қазіргі тілдің жағдайынан бастасақ деп отырмын. Жалпы мемлекеттік тіл дегенді сіз қалай түсіндіретін едіңіз? – Адам өмірінде, қоғамның өмірінде ұлттық тіл – аса маңызды рөлге ие. Әрбір адам өмір сүру үшін алдымен тамақ, киім-кешек керек болатын болса, ал енді адамның адам ретінде өмір сүруі үшін, саналы адам ретінде өмір сүруі үшін, ұлт болуы үшін ол ұлттық тілде сөйлеу керек, сол ұлттық тілде жасалған рухани қазынамен сусындауы керек. Әрбір адам өзінің өмірі үшін күресетіні сияқты, әрбір ұлт та өзінің болашағы үшін күреседі, ол күрестің негізі – тіл.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ұлт өзін сақтау үшін саяси ұйым мемлекеттігін құрады. Ал мемлекеттіктің негізгі мақсаты – сол халықтың ұлттық мүддесін қорғау болып табылады. Сол халықтың ұлттық мүдденің ең басты негізі – ұлттық тілде жатыр. Сондықтан да әрбір мемлекет ұлттық негізде құрылған мемлекет өзінің халқының ұлттық тілін, сол ұлттық тілде жасалған рухани құндылықтарды қорғау, соны насихаттау, соны болашақтың кәдесіне жарату мақсатында өмір сүреді. Мемлекеттік тіл дегеннің мақсаты – сол мемлекеттегі барлық адамдар, барлық мекемелер, мемлекеттік ұлықтар, мемлекеттік қызметтің барлығы сол тілде жүреді деген сөз. Сонда ғана сол халықтың, сол мемлекеттің мүддесін қорғау деген сөз. – Тәрбие басы – тіл. Махмуд Қашқари. – Дұрыс екен. Енді біздің хабарымыз тіл мәдениеті болғандықтан, осы қазіргі қазақ тілінің тазалығы, дұрыс сөйлеу, дұрыс жазу мәселесі және жалпы тіл мәдениеті жайында пікіріңізді білгіміз келеді. – Тіл мәдениеті деген – үлкен мәселе.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Бұл – қоғамдағы адамдардың күнделікті сөйлеуінен бастап, білім, ғылым, мәдениет, саяси мәселелерге дейін, экономикалық мәселелерге дейін барлығын қамтитын үлкен ұлттық мәселенің бірі. Енді мұны әртүрлі тұрғыдан қарауға болады білім беру, ғылым саласында да. Енді мұның барлығында да проблемалар баршылық. Ал енді біз күнделікті өмірімізде, осы тіл саясаты қалай жүзеге асырылып жатыр. Біздердің адамдардың қазақ тілінде сөйлеу мәдениеті қаншалықты дейтінге келетін болсақ, онда да көңіл көншітпейтін, жанды ауыртатын мәселелер баршылық. Мысалы, біздің президентіміз Назарбаевтың айтқаны бар екен: «Өркениеттің өнегесі – өз тіліңмен өмір сүру» деген. Бұл –бүкіләлемдік стандарт. Біз осыны көп ретте ескере бермейтін сияқтымыз. Қазақша сөйлеп отырып орыстың сөздерін араластырып, әйтпесе қазақ пен қазақ, қазақ пен басқа ұлт өкілдері қазақша біле тұра, орысша сөйлегенді бір жоғары мәртебе санаймыз.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Мәдениеттіліктің белгісі – өз тіліңмен сөйлесу. Ел басымыз осы ұлт мәселесіне қатысты сөйлеген сөздерінде, әр дайым ескертіп келе жатыр «әр қазақ қазақпен қазақша сөйлесу керек, содан кейін барып басқа ұлттардан талап етуіміз керек» деген сияқты. Міне осы жағынан келген кезде бізде күні бүгінге дейін қазақша емес, орысша сөйлесу фактілері жиі кездеседі. Тіпті осы жақында ғана бір ғылыми конференцияда болдық. Сонда бір профессор, қазақша өтіп жатқан конференцияда былай деп сөйледі: «Халықаралық конференция болғандықтан мен сөзімді, баяндамамды орысша жасаймын» деді. Сонда ана кісінің түсінігінше халықаралық конференцияда баяндамалар қазақ тілінде емес, орыс тілінде жасалу керек. Міне, осы сияқты мәселелер біздің жай қарапайым халықтың арасында да, білімді азаматтарымыздың арасында да жиі кездеседі. Күнделікті транспортта жүрген кезімізде де аялдамаларды хабарлағанда, мысалы: «Келесі Шашкина көшесі» дейді.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Осы әңгімеңізден кейін мынадай бір сауал туындап отыр. Сонда бізде әлі де ұлттық рух жетіспейтін сияқты ғой, ұлтты сүю, қазақ тілін. Ол ұлттық рух деген қазақ тілі арқылы басталатын дүние ғой?! Демек, бұл жерде өз тіліне деген құрмет, өз ұлтының дәстүр-салтына деген құрмет жетпей жатқан сияқты. – Бұл жерде басты мәселе – тағы да тілден шығады. Әрбір азамат қандай тәрбие алса, қай тілде тәрбиеленсе, ол сол ұлттың өкілі болып, сол ұлттың рухымен сусындалып, ұлттың мүддесін қорғап, сойылын соғатын болады. Бүны кезінде біздің алашшыл азаматтарымыз ескерткен де болатын. Міне осы тұрғыдан келген кезде, тәрбиенің, әсіресе, балабақшадан бастап, мектепте, жоғары оқу орындарында тілдің, тәрбиенің осы ұлт тілінде жүргізілуі аса маңызды. Анасы қай тілде сөйлесе, баласы сол тілде сөйлейді. Мектепте қандай ілім-білімдер, мысалы, орыс тілінде білім берілсе, ол – орыстың ілімі, орыстың рухы, орыстың ғылымы, білімі, орыстың патриотизмі бойына сіңіріледі.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ал енді қазақша тәрбиеленсе, ол қазақ болып өседі, қазақтың сөзін сөйлейді, қазақтың жерін сүйеді, қазақтың тілін сүйеді, қазақ халқын сүйеді, қазақтың болашағы үшін күресіп, отқа да түсіп, елін қорғайтын болады. –Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәуелен Балақаев. – Қазақ мектептерін, қазақ балабақшаларын, қазақ мектептерін, қазақша жоғары оқу орындарын қазақша дәріс беретін көбейтуіміз керек дейсіз ғой? – Енді осы жерде ғылыми тұрғыдан бір дәлелденген мынадай бір нәрсені айтайын. Мысалы, Жапонияда балаларды мектепте, әсіресе бастауыш класта міндетті түрде тек қана ана тілінде оқытады екен. Кейбір мектептерде мүлдем шет тілі оқытылмайды екен.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Түркияда да солай, Түркияда 13 жасқа дейін 6-сыныпқа дейін балалар тек қана ана тілінде. Сонда баланың 13 жасқа дейін, қазақ бір мүшел деп айтады ғой, бастауыш класс қой негізі, 13 жасқа дейін бала өз ана тілінде тәрбие алса, бойындағы рухы ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан ұлттық рухтың гені сол әрі қарай жалғасады екен. Ал енді жас кезінен оның бойына, рухына басқа жат тілдің рухы сіңірілсе, ол басқа тілдің өкілі болып, сол тілдің сойылын соғады екен. – Жаңағы тақырыбымызды одан әрі жалғастырайық, осы тіл мәдениетіне байланысты енді өзіңіз әдебиетші, зерттеуші ғалым ретінде қандай да бір мысалдарыңыз бар ма? Елге ұсынатын осы қандай сөзді қате айтып жүрміз, не оралымдарды біз қате айтып жүрміз? Оның дұрысы қайсы, бұрысы қайсы дегендей? – Тіл мәселесі деген – қазір күн тәртібінде тұрған үлкен мәселе. Осы қазір қазақ руханияты, қазақ баспасөзі, ақпарат құралдарында біздің тіліміз қалай болу керек, тіпті алфавитті өзгерту керек пе, керек емес пе деген сияқты мәселелер қозғалып жатыр.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Бізде осы күнге дейін қазақ тілінің грамматикасында, қазақтың кейбір сөздерді жазуда көптеген қателік бар. Тіпті грамматиканың заңдары, тіпті қазақ тілінің өзінің заңдылықтары сақталынбай келе жатқан мысалдарды көптеп келтіруге болады. Мысалы, қазір көшедегі кез-келген жарнаманы қараңыз. Әрбір сөз бас әріппен жазылады. Қазақтың тілінде тек жалқы есімдер ғана бас әріппен жазылады да, ал қалғаны кіші әріппен жазылады. Ал бізде ол заң қарап жатқан ешкім жоқ. Белден басып, Еуропалық үлгіге кетіп бара жатқан жағдайы бар. Заңы бойынша алдымен қазақша жазылу керек, содан кейін барып басқа тілдерде жазылу керек. Қазір ол қазақтың тілінде жазылып жатқан нәрселер бар, бірақ енді көп жерлерде көшеде ағылшынша, орысша кетіп жатқан жағдайлары бар. Енді тілдің заңы бойынша, әрбір тілдің өзінің негізгі заңы болады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Қазақтың тілінде ол – үндестік заңы, сингармонизм заңы. Оысған сәйкес жазылуы керек. Мысалы, Кеңес өкіметі жылдарында қазақтың тілінің грамматикасы қазіргі қолданып жүрген грамматикасы орыстың негізгі грамматикасына сүйеніп отырып жазылды. Мысалы, түбір сақтап орыстан, шет тілдерден енген сөздер түбір сақтап жазылды. Мәскеу дегенді, біз Москва деп жазып келдік. Тіпті фамилияның өзі осы күнге дейін фамилияның өзінде қаншама проблемалар бар. Менің, мысалы, фамилиям Ысқақұлы, түрлі мекемелерге барып, анықтамалар алатын кезде фамилиямды таба алмай, сол орысша фамилия арқылы тауып жататын. Мысалы, осы жерде бір ғана "–овтың" өзі қазақтың қазіргі аты-жөн мәселесіне қаншама кедергілер, қиындықтар туғызып жатыр. "-ов" деген орысшанікі ғой аты-жөнімізді қазақшалап алуымызға болады ғой. Мұның барлығы біртіндеп болады дейді, біртіндеп те болатын шығар, меніңше, мезгілі келді ғой деп ойлаймын.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Мысалы, мына Тәжікстанда Президенттің Жарлығымен бір-ақ күнде "-овтың" бәрін алып тастады. Заңның бәрін жөндеп, бұрын Президенттің аты-жөні Эмомали Рахмонов еді, қазір Эмомали Рахмон. Ал бізде көп адам фамилиясындағыны тастап жатыр. Енді қайсысы фамилия, қайсысы аты екенін білмейсің. Еуропада, орыстарда алдымен фамилия, содан кейін аты жазылады ғой. Ана "-овты" алып тастаған кезде, қайсысы әке, шешесінің аты жөні екенін білмей қаласын. Түркі халықтарында алдымен аты, содан кейін барып, фамилиясы жазылады. Міне, осыны жөндейтін мәселелер өте көп.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Әрине, аты-жөнді реттеу тақырыбында біз ауық-ауық сөз етіп отырғанымызды байқаған шығарсыздар. Егер бұл мәселенің ешқандай түйткілді тұстары жоқ болса, біздің хабарымыздың авторлары да тектен текке осы тақырыпты сөз етпеген болар еді. Мүмкін осындай пікіралысулардан барып, күрмеуі қиын мәселенің ортақ бір шешімі табыла жатар деген үміт те жоқ емес. – Осымен «Тіл мәдениеті» хабарын аяқтаймыз. Өздеріңіздің алдарыңызда ұлттық тіл, ұлттың рух, ұлттық тұтастық жайында пікір білдірген әдебиетші ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор ДАНДАЙ ЫСҚАҚҰЛЫ. – Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал. Сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар! Хабардың жалғасын келесі аптада, дәл осы уақытта тыңдай аласыздар. – Біздің қазақ тілі — өсу үстіндегі адам баласының кез келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Дандай Ысқақұлы	▶			12. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!» , «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – Бүгінгі хабарымызда латын әліпбиіне көшу қажет пе, қажет емес пе деген мәселе туралы тағы да әңгіме қозғамақпыз. Қазір қоғамымызда ауық-ауық талқыға салынып жүрген осы тақырып Тәуелсіздік алған жылдарымыздан бастап әлі күнге күн тәртібінен түскен емес. Керісінше, бұл жайында жан-жақты зерттеулер жасалынып, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты тарапынан бірнеше нұсқалар әзірленіп те қойғандығын естіп жатамыз. Бір әліпбиден екіншісіне көшуді тозған киімді ауыстырып кигенмен теңестіруге әсте бола қоймас. Өйткені әліпби арқылы тіл жасалынады, жазу үлгісі қалыптасады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Жазу арқылы тарих, бүгінгі оқиға, тыныс-тіршілігіміз, бар өміріміз қағаз бетіне түседі. Жастар білім нәрімен сусындайды. Айта берсе жаңа графика арқылы бүтін бір қоғамдық сілкініс пайда болады, тіліміздің кем-кетігі түзеліп, артық-кемі қайта бір сүзгіден өткізіледі. Бірақ, әрине, әліпбиімізді ауыстыруымыз қажет деп тапсақ қана солай болмақ. Әйтпесе қазіргі алфавитті қайта қарау мәселесі, күн тәртібіне шыға қойған жоқ деп есептейміз. Меніңше, бұл айтылғандар кешенді түрде, бір мезгілде жан-жақты қаралатын дүниелер болуы тиіс. Әдебиетші ғалым Дандай Ысқақұлымен сұхбатымызда латын графикасына көшудің маңызы туралы сөз болады. – «Аса маңызды мәселе – алфавит мәселесі. Қазақтың тілінде қазір 42 әріп бар. Ал шын мәнінде қазақтың әріптері сол отыздан сәл-ақ асады. Ал көп әріптер бізде жоқ. Орыстың әріптері әлі күнге дейін біздің сөздерімізде сол күйі қолданылып жатыр. Тіпті заң бойынша, орыстан келген, шеттілінен енген сөздер түбірін сақтап жазу керек деген мәселе күн тәртібінде тұр.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ал шынмәніне келген кезде халықаралық тәжірибеде белгілі бір сөз не термин сол тілде қалай айтылса, яғни, қазақ тілінің заңдылықтарына қарай қалай дыбысталса, солай жазылу керек. Ал біз олай етіп жазатын, айтатын болсақ, шетелдіктер, орыс тілділер наразылықтарын білдіреді. Шын мәнінде қазақ тілінің заңдылықтары бойынша қазақша қалай айтылса, солай жазылу керек. Міне, осы мәселелерді реттеу – бүгінгі ғылыми тұрғыдан да, саяси тұрғыдан да аса маңызды мәселе. Ұлттық мәселенің күн тәртібінде тұрған ең өзекті мәселесі осы деп ойлаймын! Тәрбие басы-тіл. Махмұт Қашқари. – Бір сөзіңізде аты-жөн туралы айта кеттіңіз ғой. Мұның өзі үлкен тақырып. Бірақ дегенмен, Сіздің аты-жөніңіз Дандай Ысқақұлы болып жүр ғой. Демек, осыған қарап отырып, сіздің нұсқаңыз ең дұрыс нұсқа деп есептеуімізге бола ма, әлде өзге де ұстанымыңыз бар ма аты-жөнді реттеуге байланысты? – Аты-жөн мәселесі Қазақстан 1923-24 жылдары жеке республика болды, мемлекеттігін құрды, сол кездерден бастап көтеріле бастады. Міржақып Дулатовтардың, басқа да алашордашылардың жазған пікірлері бар екен. Қазір де ел бірнеше нұсқасын ұсынып жүр. Солардың ішінде ең лайықтысы осы ғой деп ойладым. 1991 жылы еліміз Тәуелсіздігін алды, 1992 жылы мен барып аты-жөнімді өзгерттім. Менің фамилиям бұрын Ысқақов болатын, -ов-ты алып тастап, Ысқақұлы болдым. Барлық құжаттарымда қазір Ысқақұлы деп тіркелген. Түркі халықтарында алдымен аты, содан кейін фамилиясы айтылады ғой, міне,осылай келтірдім. Меніңше, ең дұрыс нұсқа – осы. – Әкесінің аты мен атын шатастырмау үшін? – Алдымен аты, содан кейін фамилиясы. Түріктерде де солай, түріктестер халықтарында барлығында осылай. Ал бізде мына орысша фамилия бұрынғыдай екпінмен әлі күнге дейін келе жатырмыз, тіпті кей біреулердің кайсысынын ер адам, кайсысынын қыз бала екендігінде ажырата алмайсын фамилиясына қарап. – Енді одан кейінгі айтқан мәселеніз жанағы әліпби мәселесі ғой. Осы әліпби жаңағы 42 әріп бар деп жатырсыз, осы мәселе соңғы кезде ауық-ауық айтылатын болып жатыр да. Бірақ осы күн тәртібіне әлі қойылған жоқ ау деймін, әліпбиді реттеу, мүмкін латын графикасына көшу мәселесімен қатар жүргізе ме екен?
Дандай Ысқақұлы	▶			– Жалпы латын графикасына көшу деген мәселеге көзқарасыңыз қалай? – Менің пікірімше, қазіргі күнде тілдегі көп мәселені реттеу үшін латын графикасына көшуіміз керек. Орыс графикасынан бойды аулақ салып, келеңсіздіктерден мысалы, 42 әріптің ішіндегі артық әріптерден арылу үшін өзіміздің қазақ тілінің заңдылықтарына сай, қазақ тілінде бар әріптерді бейнелейтін жаңа алфавитке көшуіміз керек. «Латын графикасына көшсек сауатсызданып кетеміз» деп жатыр ғой кейбіреулер. Ал орыс графикасында қала беретін болсақ, былық-шылықтар да жалғаса бермек. Міне, осыдан тазарып, сілкініп шығу үшін алфавитті өзгерту керек, бір себебі–осы. Екінші, түркі тектес халықтардың көпшілігі осы латын графикасына көшті. Бұл латын графикасына көшу дегеннің өзі, бір жағы – түркі тектес халықтардың бірлігін ойлау мақсатында шыққан болатын. 1926 жылы Баку қаласында осы түркі халықтарының өкілдері жиналып, түркі тектес халықтардың ортақ алфавиті болсын деп шешкен болатын.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Міне, соған орай бұрын араб графикасында болып келген түріктердің өзі де латын графикасына көшкен болатын. Түріктер күні бүгінге дейін сол латын графикасында келе жатыр. Мына енді кеңес үкіметі жылдарында бұның өзінің тарихы бар. Қайтадан орыс графикасына көштік қой, соғыстың алдында, енді кәзір тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше рет, осы түріктестес елдерінің басшылары кездесіп түркі халықтарының ортақ алфавит жасады. Сонда енды 30 әріптің ар жақ, бер жағында, мысалы, қазақ тілі, өзбек тілдерінің өздерінің ерекшіліктері болуы мүмкін ғой дыбыстық. Соған орай бір, екі, үш дыбыстық әріптерді белгіледі. Сонда біз мына жана графика бойынша оқыған кезде мысалы, өзбек тілін оқысақ түсінбеуіміз мүмкін. Олар қанша дегенімен латынша әлде, мына жана алфавит құрамында оқысақ, біз оңай түсінсетін боламыз. Түркі халықтары жақынадастыра түсетін құрал болады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ал енді, үшіншісі, латын графикасы – бұл қазіргі өркениеттің тілі. Компьютермен жұмыс істемейтін азамат жоқ. Қазақтың тіліне көшкен кезде көптеген нәрселер шықпайды, латынша шығады, ал латынша түсіндей жататын жағдайымызда бар. Міне, сондықтан да осындай түрлі жағдайлар кәзіргі экономикалық жағдай, саяси жағдай, ұлттық бірлік жағдайлар келген кезде осы латын графикасына көшкен дұрыс деп ойлаймын. Әрине, түркі халықтарының Орхон-Енисей жазулары сияқты ортақ алфавиті болса, керемет болар еді. Бірақ қазіргі заманда оны өмірге әкелудің экономикалық та, ғылыми да проблемасы өте көп. Ал одан да біздің латын алфавитін түркілендіріп, қазақыландырып, соны қолдансақ – ең қолайлы, ең дұрыс жол осы деп ойлаймын.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Дұрыс. Пікіріңізді білдіріп жатырсыз ғой, бірақ бір ғасырда үш рет әліпбиіміз ауысты ғой. Демек бұрынғы жазылған дүниелерді келесі әліпбимен оқыған азаматтар бұрынғы дүниені оқи алмай қалады деген сөз ғой. Төте жазу, латын графикасы, одан кирилл графикасына ауыстық. Енді кирилден кейін қайтадан латынға ауысатын болсақ, осы аралықтағы жарты ғасырдан астам жазылған қаншама еңбектер кейінгі ұрпақтың пайдасына жарауы қиын болып қалмай ма, осындай да бір мәселелер бар ғой. Немесе оған әліпби ауыстыруға қанша уақыт кетеді деп ойлайсыз? – Қазір мына латын графикасына көшуге қарсылардың айтатын бір дәлелдері – осы. Ал енді мұның барлығы бұрында да болған. Мысалы, латын, орыс графикасына көшкен кезде де Өзбекстан, Түркіменстанда да осы мәселе көтерілді. Жаны бар сөз. Бірақ бұның бәрі – жөндеуге болатын нәрсе. Біртіндеп көшіп жатыр, мысалы, Өзбекстан бірінші класстан бастап, 10 жылдың ішінде біртіндеп-біртіндеп латын тіліне көшіріп алды.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Содан кейін қазіргі оқыған азаматтардың барлығы, мысалы, орыс графикасын, араб графикасын, латын графикасын да біле береді, оқи береді. Қазіргі мектеп оқушыларының өздері араб графикасында жазылған, латын графикасын тіпті ағылшынша оқып жатырмыз ғой, соны да жақсы біледі. Орыс графикасы да – қазіргі халықаралық тілдің бірі. Меніңше, қиындық туғызбайды ғой деп ойлаймын. Бәрі біртіндеп болады. Егер қажет болса жаңа графиканы бір аптаның ішінде үйреніп алуға болады. Керек десеңіз, тілдің өзін 1-3 айдың ішінде жақсы меңгеріп алуға болады. – Осымен «Тіл мәдениетінің» кезекті хабарын аяқтаймыз. Өздеріңіздің алдарыңызда латын графикасы туралы ой қозғаған – әдебиетші ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор ДАНДАЙ ЫСҚАҚҰЛЫ. Хабардың жалғасын келесі аптада, дәл осы уақытта тыңдай аласыздар. – Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал. Сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау-сәлемет болыңыздар! Хабардың жалғасын келесі аптада, дәл осы уақытта тыңдай аласыздар. "Біздің қазақ тілі — өсу үстіндегі адам баласының кез-келген қиын да, күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор аса бай тіл". Ғабит Мүсірепов.
Дандай Ысқақұлы	▶			13. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!» , «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – Дандай аға, ұлттық тіліміздің болашағы туралы не айтасыз? – Менің ойымша ұлттық тіл деген - ұлттың ең басты мәселесі. Тіл мәселесі шешілмей, ұлттық мәселелер шешілмейді. Мұстафа Шоқай: «Ұлттық рухтың негізі - ұлттық тіл» деп айтқан екен. Ұлттық рухы жоқ елдің, ұлттық болашағы жоқ. Сондықтан біз ертеңімізді ойлаймыз десек, тілге аса мән беруіміз керек.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Болашақ - бірлікте дейміз ғой, кезінде түркшілдік бірлікті уағыздағаны үшін халық жауына айналған түркі халқынан шыққан Исмаил Ғаспарлы деген азамат: «Түркі халықтары тілде, ойда, істе - бірлікте болулары керек» деген екен. Міне, осыны қазақ ұлтына келтіретін болсақ, біздің ұлттық тіліміз, мемлекеттік тіліміз - қазақ тілі болу керек, ісіміз қазақ тілінің мүддесіне бағышталу, ұлттық мүдде қорғалу керек. Сонда ғана қазақ елінде тұтастық болады. Ол осы тілдің тұтастығынан барып туындайды. Тіліміз - тұтас, жеріміз - тұтас, ісіміз бір бағытта болса - қазақ мемлекеті де мықты болады. Қазақстанның болашағы қандай болмақ? Өркениетке ағылшын, орыстың тілімен бармаймыз, біз қазақтың тілімен, мәдениетімен, рухымен, қазақтың шапанын киіп, қазақтың сөзін сөйлеп, қазақтың домбырасымен ән салып, қазақтың әдебиетімен бара аламыз.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Сонда ғана біз шын мәнінде өркениетке жете аламыз. Өркениет дегеніміз - көп тіл білу керек те шығар. Бірақ өз тіліңмен өмір сүру, өз ұлтыңның мүддесімен өмір сүру деп ойлаймын. Тілдің тұтастығы, мемлекеттің, жердің тұтастығы болмаса, онда ол мемлекеттің болашағы жоқ. Жерінен айырылған халық ертеңгі күні соғысып, жерін қайтаруы мүмкін. Ал тілінен айырылған халық ол - тарихтың сахнасынан кетуіне тура келеді. Өшеді. Тарихта қаншама ұлы мемлекеттер болған, ұлы тілдер болған. Қазір әлемде 7 мыңдай тіл бар екен. Ең қорқыныштысы, 14 күнде сол тілдердің біреуі жойылып отырады екен. Демек, ең мықты мемлекеттер - тілі мықты мемлекеттер. Ағылшын тілін алатын болсақ, Ұлыбритания деген – кішкентай ғана мемлекет, тілін мықты ету арқылы бүкіл әлемді сол тілімен жаулап алды. Басқа да мемлекеттер тілін мойындату арқылы өзін мойындатып отыр.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Мысалы, Эстонияда аз ғана халық бар, онда эстон тілі - мемлекеттік тіл, қазір шетелдерде эстон тілін оқиды, халықаралық қатынастарда, дипломаттар даярлағанда. Эстонияға баратын әрбір азамат эстон тілін оқып, эстонның тарихымен, әдебиетімен, мәдениетімен танысып барады. Қазақстанға да осы үлгі болу керек. Қазақстанға келетін әрбір азамат қазақтың тілін, мәдениетін білу керек. Қазақстан алғаш Тәуелсіздігін алған жылдарында шетелдерде қазақтың тілі оқытыла бастады. Мысалы, менің есімнен бір жапон ғалымының сөзі кетпейді. Қазақстан Тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында Жапонияда университеттерде халықаралық қатынастарда қазақ тілі оқытыла бастаған. Кейінен оны алып тастап, орнына орыс тілін оқыта бастаған. Өйткені Қазақстанға келіп өмір сүру үшін, қызмет жасау үшін қазақтың тілінен гөрі, орыстың тілі ыңғайлы деген шешімге келіп, Жапонияда қазақтың тілі оқытылмайтын болған.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Міне, осы сияқты, біз әлемге танылу үшін, мықты болуымыз үшін, тіліміз мықты болмай, қазақ ұлты, қазақ мемлекеті мықты бола алмайды. Сондықтан да, тіл үшін күрес – ұлт үшін, мемлекет үшін күрес деген сөз. Бұл жерде ең шегінбейтін нәрсе – осы. Тілге сатқындық жасау, туған тіліңді мойындамау, одан артық қылмыс жоқ деп ойлаймын! Елбасы айтқан «Өркениет өнегесі өз тіліңмен өмір сүру керек». – Тіл туралы көптеген дүние айттыңыз түсінген, ұққан адамға. Тіл мәдениетіне қатысты ойыңызды қорытындылай кетсеңіз. – Тіл мәдениеті дегенде, әрбір қазақ дұрыс сөйлей білу керек. Ғасырлар бойы қалыптасқан қазақтың өз сөйлеу мәдениеті бар. Қазақтың тілі – кез келген ойды жеткізе білуге аса қабілетті тіл. Кейбіреулер қазақтың тілінде ойыңды толық жеткізе алмайсың, орыстың тілі ыңғайлы дейді. Жоқ, керісінше, қазақтың тілі – өте бай, өте икемді, эмоционалды, әсерлі тіл.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Әлем тілдерінің өзіндік ерекшеліктері болатын болса, қазақтың тілінде сол тілдердің бойындағы қасиеттердің барлығы бар екен. Тек сөйлей білу керек. Алдымен, сөйлей білген кезде әр азамат, мынандай нәрсені айту керек: нені айтатынын білу керек! Ең алдымен, кез-келген нәрсені айта беруге болмайды. Жұртқа қажетті, әсер ететін ойларды ғана айту керек. Білімді азаматтар, мысалы, барлығын айта беруі – міндетті емес. Халыққа, сөйлесіп отырған адамыңа қажетті дүниені ұтымды, ыңғайлы түрде айта білу, көп сөйлеу емес, қысқа әрі нұсқа сөйлеу – осы тіл мәдениетінің ерекше қасиеті. Екінші, сөзді кімге айтып отырсың, сенің сөзің керек пе? Тыңдап отыр ма сенің сөзіңді? Ал тыңдамайтын жерге сөзді айтудың қажеті жоқ. Тыңдата алмасаң сөйлеудің керегі жоқ.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Үшінші, сөзді қалай айту керек, бір нәрсені әртүрлі айтуға болады. Қатты да айтуға болады, жай айтуға да болады, көркем бейнелі түрде де айтуға болады. Психологиялық жағынан тыңдарманға, оқырманға, халыққа әсер ету үшін әр түрлі әдіс-тәсілді қолдануға болады. Қазақ бұл жағынан келген кезде, мысалы, кісі өлгенге, соны естірткен кезде небір тәсілдерді қолданған, егер «біреу қайтыс болды» деп дүңк еткізіп айта салса, ол адамға психологиялық жағынан, не болмаса денсаулығына, жүйкесіне әсер етіп, ол адам өліп те кетуі мүмкін. Міне, осы – қазақтың сөйлеу мәдениетінің өте жоғарылығы, осыны әдемі, психологиялық тұрғыдан бейнелі түрде біртіндеп жеткізе білу. Дүңк еткізіп айта салмай, кәдімгідей әсерлі түрде айту - бұл мәдениеттіліктің шыңы деп есептеуге болады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Тағы бір мәселе, қай жерде айтуға байланысты. Әр сөздің өзінің айтылатын орны болады. Тойда айтылатын сөз болады, аудиторияда айтылатын, көшеде айтылатын, мысалы, қазалы жерде айтылатын сөз болады. Ал біз осы жағын кейде ескере бермейміз. Тіпті қазалы жағдайда, жұрт қайғырып жатқан кезде күлкілі әңгімелер айтып отыратындар болады. Кейде ақыл айтатын жерде сөзіңді тыңдай білетін, ондағы атмосфера, ортаны ескере отырып барып сөйлесек, біз шын мәнінде жоғары мәдениетті, аса дамыған, аса өркениетті халықтың бірі болып саналамыз. Бұрын осының барлығы болған. Ұлттық дәстүрімізде осының барлығы бар. Ауылдық жерде осы күнге дейін сақталған. Ал Еуропалық мәдениетке келген кезде, осы екеуі араласып кетті де, біз тіпті қай жерде қалай сөйлерімізді білмей қалдық.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Сондықтан да, тіл мәдениеті дегеніміз – бұл ұлттың дамуының, ұлттық өркениеттің бірден-бір көрсеткіші. Біз осы тіл мәдениетін жете меңгерсек, біздің халықтың арасындағы түсіністік де, адамдардың бір мақсатта, бір мүддеде өмір сүру деңгейі де жоғары болады. Сондықтан ұлттық тәрбие мәселесінде де адамдардың бір-біріне сөйлей білуі, түсінісе алуы – аса маңызды мәселе. Сөйлей білсе, бір-бірін түсіне білсе, бірлікке бастайтын жол - осы. Керісінше бір-бірімізбен сөйлесе алмасақ, ұғыса аламасақ, тіл мәдениетінің жетіспеушілігінен, түрлі алауыздықтар, өрескелдіктер, түсінбестіктер туындайды, түрлі жағымсыз құбылыстар өріс алып, ұлтымыздың бірлігіне, бақытты да бейбіт өмір сүруіне кедергі келтіреді.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Сондықтан да, сөйлей білу, бұл – түсіністікке бастайтын тура жол, бұл тура жолдың сан үлгілері біздің ұлттық мәдениетімізде, ұлттық әдебиетімізде, ұлттық тарихымызда сайрап жатыр, содан үйрене білсек, қазіргі заманға сай соны жетілдіре білсек, бірден-бір жол осы ғой деп ойлаймын. – Осымен «Тіл мәдениеті» хабарын аяқтаймыз. Өздеріңіздің алдарыңызда ұлттық рух пен ұлттық тіл төңірегінде тіл мәдениетінің мәселелері туралы сөз болды. Хабарымызға әдебиетші ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор ДАНДАЙ ЫСҚАҚҰЛЫ қатысты. Біздің қазақ тілі — өсу үстіндегі адам баласының кез келген қиын да күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан бүгінгі күнге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыңыз түрік жүрсін. Әуе толқынында қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. Амансыздар ма, ардақты радио тыңдаушы ағайын! Студияда журналист - Оңғарбек Құралов. Бүгінгі əңгіме халқымыздың ұлы ақыны, қазақтың жазба əдебиетінің негізін салушы Абай шығармаларының тілдік қуатына арналады. Астанадағы Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің прфессоры, әдебиет зерттеушісі, филология ғылымдарының докторы ДАНДАЙ ЫСҚАҚҰЛЫ сұхбатымызда ұлы Абайдың тілдік қолданысындағы жаңашылдығы жөнінде əңгімелейді. – Қазіргі кезде қазақ тілінің қолданыс аясы тарылып немесе бұзылып бара жатыр деген əңгімелер бар. Əрине, сырттан енген сөздер көп болғанымен, осы жұрт қазіргі кезде Абайдың тілін қолданудан қалып бара жатқан сияқты.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Осы біз қазір Абайдың тілінде сөйлеп жүрміз бе? Əуелгі əңгімені осыдан бастасақ. – Қиын сұрақ, аса күрделі сұрақ, ойлантатын сұрақ. Бірден жауап беру қиынға да түсуі мүмкін. Өйткені тіл дегеніміз дамып отыратын, қоғаммен бірге, заманмен бірге дамып отыратын категория. Осыдан бір жарым ғасыр бұрынғы Абайдың тілі мен қазіргі қазақтың тілінің жағдайын салыстыруға келетін жағы да бар, келмейтін жағы да бар. Өйткені қазіргі тіл өте дамып кеткен. Қазір ғылым мен техниканың дамуы, өндірістің дамуы Абайдың кезіндегіден мүлдем басқаша. Осы өзгерістер біздің тілімізге де орасан зор жаңалықтар алып келді, тілдік көрініс тапты. Ал Абайдың кезіндегі қазақтың тілі қазақтың таза ұлттық тұрмыс-тіршілігінің тілі болатын. Осы тұрғыдан келген кезде, Абайдың тілі қазақтың тілінің, яғни, қазақтың таза ұлттық тілінің эталоны сияқты, темірқазығы сияқты.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Қазіргі қазақтың тілі дамыды деген кезде, сол Абайдың тілінің жалғасы ретінде сырттан келген, өзінің ішкі мүмкіндіктерін пайдалана отырып байыған қазақтың тілі деп ойлаймыз. Ал енді қазіргі жастардан таза Абайдың тілімен сөйле десек, ол көп нəрсеге біздің мүмкіндіктеріміз болмай қалар еді. Өйткені қазір ғылым мен техникаға байланысты келіп жатқан терминдер қаншама?! Күнделікті тұрмыс-тіршілігімізде қолданылып жүрген, өмірдің өзінен туындаған жаңа сөздер қаншама?! Шеттен келген, қолдан жасалған сөздер қаншама?! Бірақ Абайдың тілі -қазақтың тілі, қазақтың тілінің ұлттық эталоны, ұлттық паспорты деуге болады. Тіл дамыған кезде, нағыз қазақтың тілі деген кезде, біз Абайдың тілін алға тартып, соны темірқазығы сияқты алға ұстап, маңдайға ұстап отыруымыз керек сияқты. Бізде қазір осы жағы көбірек жетісе бермейтін сияқты...
Дандай Ысқақұлы	▶			– Түркі жұрттарының өзі тұстас қалам иелері сөз өнерін шағатай əдебиетінің дайын үлгісімен өрбітіп, өз ана тіліне қомсына қарап, оның көркемдік қауқарын жоққа шығарып жатқанда, Абай қазақтың халықтық тілін ұстартып, ұлттық əдеби тіл дəрежесіне көтерді. Абай атамыздың осы шығармаларынан қазақ əдебиетінде бір жаңашылдық пайда болды. Оған дейінгі немесе одан кейінгі ақындардың өзінде бұрыннан келе жатқан дəстүршілдік болды. Мысалы, Абайдың бір өлеңінде айтады ғой : Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау Өлеңі - бірі жамау, бірі құрау, Əттең, дүние-ай, сөз таныр кісі болса, Кемшілігі əр жерде көрінеу тұр-ау, - дейді. Сонда бұл жерде Бұқар жыраудың немесе Дулат Бабатайұлының, Шортанбай ақындардың осалдығы емес, оның сол бұрынғы ескі дəстүршілдікпен келе жатқан ақын екендігін сынап отырғандығы ғой. Осы Абайдың жаңашылдығы туралы не айтатын едіңіз?
Дандай Ысқақұлы	▶			– Абайға дейінгі қазақ əдебиеті - қазақтың ұлттық дəстүрі, яғни, ақындық дəстүрі негізінде дамыды. Көбінесе поэзия басым болды. Проза - жоқтың қасы болды. Ал енді поззияда ақындар көбінесе қазақтың 7-8 буынды жыр үлгісін жəне 11-12 буынды қара өлең үлгісін қолданды. Абайға дейінгі қазақ поэзиясы түгелдей осы екі түрлі жолмен дамып келді. Ал енді Абай қазақ поэзиясында мүлдем жаңаша жол салды. Ол қазақтың поэзиясындағы ұлттық дəстүрді барынша меңгерді, шығыс поэзиясынан үйренді, содан кейін Абайға көп жол ашқан мына Батыстың, Еуропаның, оның ішінде орыс əдебиетінің, əлем əдебиетінің жетістіктері болды. Міне осыларға сүйене отырып, ұлы Абай қазақ поэзиясында ұлы өзгерістер жасады. Абайдың сөз өнеріне қойған талабы – мүлдем басқаша, өзгеше.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Бұрынғы қазақ ақындарының өлеңдері – шығыстық үлгідегі, əйтпесе ұлттық үлгідегі уағызшылдық, насихатшылдық, адамгершілдікті уағыздау, жамандықты қаралау, жақсылықты насихаттау болып келсе , əйтпесе үлкен билерді, хандарды марапаттау, жақсы адамдарды жоғарылату болып келсе, аспандату болып келсе, ал енді Абай оған мүлдем басқаша көзқараспен қарады. Абай өмірге сын көзімен қарады. Күнделікті біреуге жағымпаздықты əйтпесе біреуді жамандап айтқан өлеңдерге, өмірдің келеңсіз құбылыстарын сынаған өлеңдерге Абай мүлдем жаңаша сарын, жаңаша бағыт алып келді. Абай өмірге сын көзімен қарай отырып, жақсыны жақсы, жаманды жаман дей отырып,сонымен бірге əдебиеттің негізгі мақсаты өмірді көркем бейнелеу, əдебиетке шын сөз өнері ретінде, өнердің бір түрі ретінде пайымдайтын көзқарасты Абай енгізді.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Міне, сондықтан да Абай сөз өнеріне ерекше мəн берді. Сөйтіп оның əсіресе сөз өнері туралы пікірлері «Өлең - сөздің патшасы деген өлеңінде, Өлең - сөздің патшасы сөз сарасы» деп оған ерекше мəн берді, «Сегіз аяқ» деген өлеңдерінде осы Абайдың эстетикалық əдеби көзқарастары айқын көрінеді. Міне осы тұрғыдан келген кезде, Абай өзіне дейінгі жанағы Шортанбай, Мұрат, Дулаттардың өлеңіне сын көзімен қарады. Оларды сынаған кезде оларды ақын ретінде сынап отырған жоқ, олардың өлеңдерінің бір қалыппен, бір стандартпен, бұрынғы дəстүрмен ғана жырланып, ізденістің жоқтығын сынады. Өйткені басқа да ақындарды сынауға болатын еді. Мысалы Шортанбай қазақ əдебиетінің классиктері деп жүрміз ғой, Дулат, мысалы , қазақ əдебиетінің үлкен классигі, поэзиясын, тіпті Абайдың ұстазы Дулаттын өзі.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Бұқарды Абылай ханның қасында тұрған ақылшысы, кеңесшісі сияқты, ал бірақ бұлардың көпшілігі сол өмірдің жақсы жақтарын, жаман жақтарын жырлаумен ғана өтті де, көркем əдебиет, көркем бейне жасауға келген кезде бұлар онша бара бермеді. Міне Абай төмен ақындарды айтпай, сол кездің ең мықты ақындарын айтты. Өзіне дейінгі қазақ əдебиетінің ұлы қайраткерлерін айтқан кезде олардың өлеңдеріндегі көркем бейнелік жағының кемдігін, ізденістің жоқтығын сынады. Кеңес үкіметінің кезінде осылардың барлығы ұлттық бағыттағы ақындар болды ғой, діни бағыттағы ақындар болды, осыларды мұқату үшін , міне Абайдың өзі осылай айтқан. Олардың өлеңдерінің бəрі – өлең емес, поэзия емес, айтып отырған сөздері – сөз емес, идеялық бағыт дұрыс емес деп келіп, «өлеңінің бəрі - жамау, бəрі - құрау» деп келді.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ал енді шын мəнінде арабтың транскрипциясында «ə» мен «і» арасында дауысты дыбыс жазылмайды. Сонда «і»-ні «ə» деп оқып, «бəрі жамау, бəрі құрау» деді. Шын мəнінде «...бірі - жамау, бірі - құрау» ғой. Бұл жерге келген кезде Абай Шортанбай, Дулат, Бұқарлардың бəрін жоққа шығарып отырған жоқ. Өлеңдеріндегі ізденістің жоқтығын, жаңа идеялар, жаңа ойлар айтудың жетіспей жатқандығын, бірсарындылығын, сонымен бірге жаңағы өлеңдеріндегі əдебиетке тəн көркем бейнелеудің жетіспей жататындығын, əлемдік əдебиеттен үйреніп, соны қазақ əдебиетіне енгізу жағының жетіспей жататындығын айтқан болу керек. Ана тілінің сөздік қорын сарқа пайдаланған Абай сөз мағынасын ашып, дəл қолдануды көздеді. «Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы, ол - ақынның білімсіз бейшарасы» деген шарт қойды. Шағатай ақындарына еліктеген шəкірттік балаң кездерін айтпағанда, ол кемел шағындағы өлеңдерін қазақтың құнарлы тілімен жазып кетті.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Ұлы Абайдың жаңашылдығы жөнінде айтып отырсыз ғой. Абай шығармаларының тіліне келсек, осы нақты қандай мысалдармен дəлелдей түсетін едіңіз? – Абайға дейінгі ғасырлар бойғы қазақ поэзиясы дəстүрлі поэзия ақындық үлгіде дамып келді. Ал енді Абай - қазақ əдебиетін шын мəніндегі əдебиеттік үлгіге, əлемдік дəрежеге шығарған ақын. Сөз өнеріне ерекше мəн беріп, үлкен талаптар қойып, қазақ əдебиетін биікке шығарған ақын. Абай сыншыл болды дейміз, сыншыл реализмнің негізін салды дейміз. Ал шын мəнінде Абай тек қана Бұқар, Шортанбай, Дулаттарға ғана емес, өзіне де сын көзімен қараған. Өзінің өлеңдеріне де көңілі толмаған ақын. Өздеріңіз білесіздер Абай 40-қа дейінгі өлеңдеріне көңілі толмаған. Қырыққа дейінгі өлеңдерінің барлығын өзінің атынан емес, өзінің досы Көкбайдың атынан жариялап, соны халық қалай қабылдады, соны өзі зерттеп отырған.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Қырықтан кейінгі өлеңдеріне көңілі толып, содан кейін барып өзінің атынан жариялай бастаған. Енді қырық деген жас ер азаматтың кемеліне келетін, жалпы биологиялық жағынан, физиологиялық жағынан адамның барынша өсіп, кемеліне келетін шағы екен. Міне, Абайдың ақындық өлеңдерінің көпшілігі де осы кезде туған. Оған дейінгі өлеңдері бізге жетпеген. Бір жарым ғана өлеңдері жеткен. Міне Абай əдебиетке үлкен талаптар қойған. Өзгеге де талаптар қойған, жəне өзіне дейінгілерді сынап отырғансоң , өзіне де талаптар қойған. Абай көп жазбаған, аз жазған, саз жазған. Сондықтан да Абайдың өлеңдері толғаныспен, шын мəніндегі ізденіспен келген. Абай жаңығы «дүниенің төртбұрышына қарадым» дейді ғой іздеп, осы ізденудің нəтижесінде Абай қазақ əдебиетінде ұлы биіктер жасады.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Сөз өнерінен, сөздің маржандарынан, гауһарларынан асқар шың тұрғызды, зəулім ғимарат тұрғызды. Ал енді ол ғимараттың ішіне кіру ол кез келген азаматтың қолынан келе бермейді. Ахмет Байтұрсынұлының айтқан пікірі бар: Ана алғаш жазған, Абайды танытқан, қазақтың бас ақыны деп мақала жазған осы Ахмет Байтұрсыновтар ғой, Міржақып Дулатовтар сонда «Абайдың өлеңдері қазақтың даласына кеңінен тарамай жатыр, Абайды қазақ түсінбей жатыр, оны түсіну ол – Абайдың кемшілігінен емес, біздің кемшілігімізден, Абайдың дəрежесіне жете алмағандығымыздан» дейді. Сол сияқты бүгінгі қазақ жастарының көпшілігі де Абайдың өлеңдерін түсіне бермеуі мүмкін. Өйткені Абайды түсіну үшін Абайдың дəрежесіне жету керек. Қазақтың тілін, қазақтың ұлттық психологиясын, тұрмыс-тіршілігін Абайдай білу керек, ұлттық дəстүрін Абайдай білу керек. Сөздің дəмін тата алатын, соны түсіне алатын болу керек.
Дандай Ысқақұлы	▶			– Осы жағынан келген кезде Абай қазақ əдебиетінде бұрын айтылмаған, күні бүгінге дейін қолжетпес биікке айналып келе жатқан небір поэзиялық үлгілерді жасады. Абай қазақ поэзиясына жаңа ұғымдар алып келді. Мағжанның айтқаны бар: «Көркем əдебиет – уағыз айту емес, көркем бейнелеу». Міне, осы тұрғыдан келген кезде, образ жасау, бейнелеуге келген кезде Абайдың алдына түсетін ақын – жоқтың қасы. «Адасқан күшік секілді ұлып жұртқа қайтқан ой» дейді. Мұндай ойды сол Абайға дейін бірде-бір ақын айтқан емес. Міне, бейнелілік деген сол. Бейнелілікке, кейіптеуге келген кезде Абайдың алдына түсетін жан жоқ. Қыс, “Ақ киімді денелі ақ сақалды, соқыр мылқау танымас тірі жанды. Басқан жері сықырлап келіп қалды” деген сияқты сөзді Абайға дейін ешкім айта алған жоқ. Міне Абай күні бүгінге дейін осы кейіптеудің асқан үлгісін жасады! – Осымен Ұлы Абайдың қарым-қуатына арналған «Біз қалай сөйлейміз?» хабарын аяқтаймыз. Хабар арасында «Абай энциклопедиясынан» үзінділер алынғанын естеріңізге саламыз. Осы оқыған–Аманжан Еңсебайұлы. Хабарды жүргізген журналист –Оңғар Құрал. Сау-сәлемет болыңыздар.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			19. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!» , «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – Қазақтың хас өнерінің майталмандарын, театр мен киноның, жалпы сахна саңлақтарын тәрбиелеп келе жатқан бірден-бір жоғары оқу орны – Алматыдағы Темірбек Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясы екендігі әмбеге аян. Осы білім ордасын бітірген түлектер актерлікке, не режиссерлікке қатысты пәндерді ғана оқып қоймай, өнер адамына аса қажетті "Сахна тілі" деген де сабақ өтеді. «Сахна тілі - қазақ тіл білімінің бір саласы іспетті. Ол тіл ғылымы мен актерлік шеберлік өнерінің ұштасқан жерінен пайда болған. Өнерсіз - сахна тілі жоқ, тілсіз - өнер жоқ.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– "Біздің мақсатымыз – осы саланың кәсіби мамандарын даярлау» деп жазады ұлттық театр мен киноның, жалпы қазақ сахнасындағы айтылатын сөздердің көркем де кестелі, ырғақты да мәнерлі болып шығуына 40 жылдан астам еңбек етіп келе жатқан ұстаз, сахна тілінің білгірі Дариға Тұранқұлқызы. – Біз бүгін Темірбек Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясы сахна тілі кафедрасының меңгерушісі, профессор, академик, ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері Дариға Тұранқұлқызын студиямызға шақырып, қазіргі тіл мәдениетінің сақталуы, жастардың сөйлеу тілі, телерадио мен қазіргі сахнадағы тіл төңірегінде айтып беруін өтінген болатынбыз. Қазір сол сұхбатқа назар аударыңыздар. – Тіл мәдениетін қалыптастыру үшін қазақтың тілін, ділін, дәстүрін сүйетіндер, өзін "нағыз мен қазақпын" деп есептейтіндер, тілді құрметтейтіндер не істеу керек деп ойлайсыз?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Енді бұл өте үлкен ауқымды да, маңызы да үлкен, кеңінен ойланатын сұрақ қой. Тіл мәдениеті деп бірауыз сөзбен айтылғанымен, мұның мән-мағынасы, мазмұны тереңде жатыр деп ойлаймын. Өйткені тілдің мәдениетін ойлайтұғын, мәдениетті түрде сөйлегісі келетұғын адамдар, әрине, олар мідетті түрде өз тілін ешуақытта жаман сөздер арасымен былғамайды ғой. Олар өзінің барынша тілін таза сөйлеп, әдеби тілін, қазақ тілін, ана тілін, ата тілін сияқты бұл тілді жоғары ұстауға ұмтылады. Ал енді біздің қазіргі осы таңда уайымдап жүргеніміз, біздің көңілімізге үлкен қаяу түсіріп жүрген мәселе – бұл енді қазіргі тілді ойламайтұғын біздің жастардың арасындағы тіл мәдениеті қалай болмақ? Осы жағы мені қаттырақ толғандырады. Жалпы бұл тіл мәдениетінің айналасында түк жасалмады, барлығы бітті, бәрі құрыды, құрдымға кеттік деп мен айтудан аулақпын.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Тіл мамандары, мына филологтар және осы актерлар барлығы өздерінше тілдің мағынасын, тілдің мәдениетін көтеруге атсалысып жатыр, еңбектеніп жатыр. Бірақ, дегенменен, осы соңғы кездерде жастардың арасында біздің қазақ тілінің сөйленуіне, қазақ тілінің мәдениетті айтылуына мән бермей, жалпы жаргондық сөздерменен, жергілікті диалект сөздеріменен, қалай болса солай сөйлену, ол өзара сөйленгені – өз алдына, оның бәрін мына ірі экрандардың алдынан, эфирлердің алдынан қалай сөйлесе, солай сөйлеп, сол арқылы күлкілі уақиғаны жеткізбек болып, сол арқылы өзінің өмірдегі бір мақсат-мүддесін жеткізбек болып сөйлейтін арзан сөздер өте көбейіп бара жатыр. Сондықтан бұл тіл мәдениеті, сөз сөйлеу мәдениеті деген бұл өте көп ойлана тұғын, және осы таңда біздің қатты ізденіп, еңбектене тұғын бір ауқымды мәселе болып тұр.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Өйткені эфирдің алдында бұрын сөз сөйлеуден бұрын үлкен тексерістерден, пікірі бар үлкен аға-апалардың ойларынан өтіп барып, экранға шығатын болатын. Ал қазір экранның алдына шығып алып, қалай болса солай, өзінің ойындағы сөзін өте жұтаң сөзбен сөйлей салады. Енді айтып жатамыз ғой, гректің тілінен алған орфография, орфоэпия сөздің жазылуы, сөздің айтылуы, әңгіме қалай сауатты жазылса, айтылуы солай сауатты болу керек деп. Өйткені біздің ғасырдан ғасырға ұласып жалғасып келе жатқан сөйлеу мәдениетіміз, сөйлеу нормаларымыз қазіргі таңда бұзылып бітті. Мысалы, "көкөніс" дейді, "шекара" дейді, "көкала" дейді, "қаракөз" дейді. Ән айтқандар да, сөз сөйлегенде де, міне, осындай тұнып жатқан құлақтың кәдімгі кесіп жіберетін тұғын, осындай өте бізді алаңдата тұғын сөздер арасында көбейіп бара жатыр. Бұл – не деген сөз?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Экран алдындағы өнер жасап жатқан жастарға менің ешқандай қарсылығым жоқ, бірақ та осының барлығы жас өсіп келе жатқан ұрпақтарға қатты әсерін тигізіп отыр. Мысалы, "ң" дыбысы соңғы кезде мүлдем айтылмайтын болды. "Жанағы", "менін", "сенін" деген сияқты сөзді сақауланып айтып кете береді экранның алдында. Ондай адамдарды мүлдем шығаруға болмайды экранның алдына. Өйткені "біздің", "басқаның", "оның", "сенің" дегендегі "ң" дыбысымыз – кәдімгі қазақ екенімізді білдіріп тұра тұғын, біздің төл сөзіміз екенін білдіріп тұра тұғын кереметтей мықты дыбыстар. Ал сол дыбыстардың барлығын алып тастап, "бара жатырқ", "келе жатырқ" деген сияқты "бара жатырмыз", "келе жатырмыз" деген сөздердің барлығын болмайтұғын нәрселермен экран алдында сөйлеп жатады. Бұл – енді ұят нәрсе. Сондықтан бізде тіл мәдениеті – жалпы білімділікті, жалпы оқыған, үлкен әдебиеті терең білімділікті талап етсе, сөз сөйлеу мәдениеті – ол одан да жауапкершілігі аз емес үлкен дүние. Бұған қатты көңіл бөлу керек».
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың айқын ойлылықпен, ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. – Қазіргі теледидар да, радио да, түрлі деңгейдегі сахналар да – жастар үшін ең бірінші тәрбие құралы. Өйткені ол жерден жас тыңдаушы, не көрермен тек қана ақпарат алып қана қоймай, сол ақпаратты жеткізушіден қалай сөйлеу керектігін, мағлұматтарды қалай жеткізу қажеттігін үйренеді. Жақсы болсын, жаман болсын, кейде талғаусыз бойына сіңіреді. Ақпарат құралдарында айтылғанның бәрін дұрыс деп қабылдайды. Айтылған сөздің айшықты да әдемі, көркем де нақышты жеткізілуі үшін диктор да, кештер мен концерттердің жүргізушілері де сөйлеу мәдениетін жақсы меңгерген болуы қажет. Әйтпесе ол қате қолданыстағы сөздерімен және сөйлемдерімен жас толқынның санасын улап, миын жадылай бастайды. Ондай қиындықтан шығудың жолы бар ма? Хабар қонағымен әңгімемізді одан әрі жалғастырайық.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Енді жаңа өзіңіз айтып жатырсыз ғой, қазіргі сахнаның да тілі, телерадионың да тілі бұзылып бара жатыр деп. Жалпы бұрынғы кезде сондай "Көркемдік кеңестер" болды деп жатырсыз. Қазір енді көркемдік кеңестер жоқта шығар. Мүмкін әлсіз жұмыс,нашар жұмыс істеп жатқан да шығар. Бірақ дегенмен осының бір қандай да бір механизмін табу керек сияқты. Осы телерадиодан да, немесе газет-журналдарда да талай айтылып, жазылып жатыр осы тіл мәдениетін сақтау, қалыптастыру жөнінде. Бірақ дегенмен осыны бір үкіметтік деңгейде ме екен, қандай да бір шаралар қолданып, осыны реттеудің тегігін табу керек сияқты. Cебебі сахнаға шыққан жас немесе сахнаға шыққан актер болсын қалай болса солай сөйлемеу керек қой?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Қазақша сен өзіңнің ана тіліңде сөйлеп, біз енді өзіміздің республикамыздан басқа мемлекетке барғанда, біз өзіміздің қазақ екеніміз арқылы басқа мемлекетке біз өзімізді дәлелдеп, өзіміздің үлкен еліміз бар, жеріміз бар, біздің мықты халық екенімізді, ұлт екенімізді ол қазақ арқылы паш етіледі ғой. Сондықтан да бұл жерде экранға шығатын жастардың барлығы ақкөңіл, таза ойнағысы келеді, сөз айтқысы келеді, өздерін көрсеткісі келеді. Өнердің бір көзін ашып, әртүрлі салада өнер көрсетіп, жұрттың барлығын таңғалдырғысы келіп жататынына қарсылығым жоқ. Бірақ мектебі жоқ қой. Экранға, теледидардың алдына шыққанда, болмаса сахнағы шығып, кәдімгі үлкен конференция жүргізуші болып жатқан кезде, не болмаса радиода отырған кезде, сөйлеген кезде, бұл жердегі сөйлеу деңгейі – мүлдем басқа.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Бұл жердің мектебі болмаса, болмайды. Өйткені, мысалға, жақсы сөз сөйлеу үшін көбінде мынау микрофонды жарып жіберердей шуылдаған дем, ашық демалып сөйлейді, «ах» дейді де отырады, микрофондарды селкілдетіп. Не болмаса, жаңағы, сөйлеп жатқан кезіндегі ойдың терең еместігі, сөздің терең еместігі неден? Ол - ойдың жоқтығынан. Әрине, теледидардың ішінде, экранның алдына шығатын тұғын сөздердің барлығын бақылап, қарап, оның ішінде қателігін көрсетіп, жастарға бағыт беріп отыратын міндетті түрде ол жерде кәдімгі тәжірибелі үлкен бір қызметкерлер отыру керек деп ойлаймын. Өйткені, оның біреуі - сөздің жазылуын қадағаласа, екіншісі - оның айтылуын қадағалап отыру керек, жастарға бағыт беріп отыру керек.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Ар жағында бір тереңі, тағы да айтылмай қалған ойлар қалатұғындай, "Мына хабарды келесі жолы тыңдайыншы" деп қызығып қалатұғындай нәрселер жасау үшін, міндетті түрде үкімет тарапынан қадағалау керек және бұндай бостандық пен еркіндікті жібере бермеу керек. Өйткені қазір мезі қылып бітті, осы арзан сөздер. Мен радионы жамандай алмаймын. Радиода Қазақ еліне таңнан бастап осы тіл жайлы құйып айтып жатасыздар, мен қуанып отырамын. Ол – менің бір ұлтшыл болғандығымнан емес, ризашылық білдіріп отырамын ұлтымның тілін паш етіп отыратын осындай азамат ұл-қыздар бар екендігіне. . – Қазақ тілінің байлығы, қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы – осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген- жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Қазақ сахнасы тілінің тәлімгері, бүгінгі хабарымыздың қонағы Дариға Тұранқұлқызы Ұлттық Өнер академиясындағы дәл осы бағыттағы игілікті істер туралы баяндайды: –Ұстаздарым, кезіндегі ректорым Ғазиза Ахметқызы Жұбанова: "Сен енді біздің осы тілдің мәйегін ашып, сөз сөйлетесің" деп осыған ұстаз етіп қойды. Сол 40 жыл, 41 жылдың ішінде енді өте көп ізденістерге түстім. ТМД-ның мектептерін бәрін аралап жүріп, оның ішінде қаншама олардың өз тілі үшін күресіп жатқандарын көрдім. Соның ішінде біздің өзіміздің де мектебіміздің үлкен күші бар екенін, үлкен құпиялары бар екенін және өз тілімізді өзіміз сүйіп барып, оны кәдімгі мектепке айналдырып барып, оны бір сауатты түрде халыққа естіртпесек, біз ел ретінде, өзіміздің ұлт ретінде біз өзімізді ешкімге дәлелдей алмаймыз ғой деп ойлаймын.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Сөз сөйлеу мәдениеті мен тіл мәдениетін екеуінің арасында өте көп еңбек жасау керек. Мен өзім ғылыми еңбектер жазып жүрмін. Төрт оқулық кітабымды жаздым. Бірақ әлі де болса маған ылғи осы үлкен филолог, Өмірзақ Айтбаев ағаларыменен, үлкен Қайдаров ағаларыменен, Рәбиға Сыздықова апаларымды өзіме ұстаз санаймын. Сол кісілермен сөйлесіп, ылғи осы тілдің айналасында көп әңгіме айтып отырамыз. Кейде ойлаймын, мүмкін осы үлкен ағалар мен апаларды анда-санда болса да экранның алдына, радионың алдына шығарып, тілдің айтылу мәйектерін сол кісілердің сөз сарынынан тыңдап отырған да дұрыс па екен деп. Қазақтың бұрынғы түсіріліп кеткен көне кинофильмдерін және оның дубляж жасалынған аудармаларын барлығын жинап қойдық, қырыққа жуық жұмысты және қазақтың 1000 әнін, 200-ден астам күйін жинап, соларды тыңдатып, сол арқылы біз енді оқытатын шәкірттерімізге бағытты бермекшіміз.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Міне, құрметті тыңдаушы қауым, біздің қонағымыз тіл мәдениетінің, әсіресе, жастардың сөйлеу тілінің нашарлап бара жатқанын қынжыла әңгімелегенін байқадық. Қазіргі телерадионың, концерт-кештердің жүргізушілері де, театр мен киноның жалпы жас буын өкілдері де сөздік қорының жұтаң екенін, қарабайыр сөйлейтінін, тіпті ойларын қазақша дұрыс жеткізе алмайтынын ортаға салды. Бүгінгі ұрпақтың тілі қарадүрсін тартып, жадағайланса, ертеңгі өскелең жастардан не сұрамақпыз? Хабарымызды аяқтай келе, мынадай қорытынды жасауға болады: "Екінші ұстаздың" қызметін атқарып отырған қазақ тіліндегі электронды ақпарат құралдарының, яғни, телеарналар мен радиолардың тілін бақылап, бағыт-бағдарын айқындап беріп отыратын арнайы бір құрылым қажет. Ол әрбір ақпарат құралдарының өз ішінде жасақталуы да мүмкін.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Екінші, қазіргі театр мен кино тілінің көркемдігі мен мазмұндылығын арттыруға барынша күш салу, жалпы сахнада тілдік нормаларды сақтап отыруға үндейтін тұрақты бақылау ұйымдастыру. Үшінші, сахнаның, теле-радионың тілінен басқа, тікелей халықпен жұмыс істейтін мамандықтарды оқытатын оқу орындарында да қарым-қатынас тілі, сөйлеу әдебі не тіл мәдениеті сияқты арнайы сабақ өтуі қажет. – Осымен "Тіл мәдениеті" хабарын аяқтаймыз. Хабарға Темірбек Жүргенов атындағы Ұлттық Өнер Академиясы "Сахна тілі" кафедрасының меңгерушісі, профессор, академик, Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері Дариға Тұранқұлқызы қатысты. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше, сау-сәлемет болыңыздар!
Дариға Тұранқұлқызы	▶			20. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – Көрнекті ғалым, академик Рәбиға Сыздық «Сахнадан естілер сөз жайында» деген мақаласында драма актерлері мен әншілер үшін, көркемсөз шеберлері мен концерт жүргізушілері үшін, дикторлар мен комментаторлар үшін қазақ сөзін дұрыс айту – бірден-бір шарт. Себебі бұлар сөзді дұрыс айта білуді көрсететін, насихаттайтын, нормалайтын адамдар» деп жазады. Ғалым апамыз айтқандайын, сахна мен эфирге шығатындар өз сөздеріне өздері есеп бере білгені абзал-ақ.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Егер де қазақ сөзін бұрмалап қолдану нұсқасы сахнадан не телерадио эфирлерінен жиі қайталана берсе, ол біртіндеп дәстүрге айналып, қате күйінде жаппай қолданысқа еніп кетуі де ғажап емес. Бұл тұрғыда сахна мен эфир тізгінін ұстаушыларға зор талап қойылу қажет. – Алматыдағы Темірбек Жүргенев атындағы Ұлттық өнер академиясы «Сахна тілі» кафедрасының меңгерушісі, профессор, академик, ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері Дариға Тұранқұлқызы бұрынғы сахна саңлақтары мен қазіргі жас актерлердің сөйлеу тіліндегі айырмашылықтары туралы былайша сұхбат берген болатын: – Өзіңіз енді сахна тілі кафедрасына жетекшілік етіп отырсыз ғой. Қазіргі қазақ киносының тіліне көңіліңіз тола ма? Сосын бұрынғы актерлермен айырмашылығы қандай, солардың тіліне?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Енді айырмашылығы – жер мен көктей ғой, әрине. Бұрынғы көне актерлардың, олардың тілі үлкен мектептерден өткен, көне көз ата-бабаларымыздың мектебін алып, жалғастырып келе жатқан, анау жырауларды оқитұғын, небір ақындардың өлеңдерін оқитұғын. Көне актерлардың тілі мен қазіргі жас актерлардың тілін салыстырған кезде, әрине, қазір де шешен сөйлейтін, жүйрік сөйлейтұғын жас талантты актерлар бар. Көпке топырақ шашудан аулақпын мен. Дегенмен, ол бұрынғы біздің өнер тарландары мен қазіргі жас актерларының болмаса жалпы осы тіл маңайында жұмыс істеп жүрген жас таланттардың айналасында үлкен айырмашылық бар деп айтар едім мен. Тағы да қайталап айтамын, бұл жерде бұрынғы уақытта біздерде жырауларды оқитұғын. Махамбеттің өзінің өлең-жырлары қандай? Оның аттың үстінде жүріп жазғандары қандай? Оның соғысып жүріп, найзаласып жүріп досына айтқан жырлары қандай?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Мысалы, әлгі: Таудан мұнартып ұшқан тарланым, Саған ұсынсам қолым жетер ме, Арызым айтсам өтер ме? Арыстаным, көп болды-ау, Саған да менің арманым, – деп кәдімгі қоңыр дауыспенен зарлап тұрса, екінші жағынан досына деген теңеуі: Кермиығым, кербезім! Керіскідей шандозым. Құландай ащы дауыстым! Құлжадай айбар мүйіздім Қырмызыдай ажарлым! Хиуадай базарлым! – деп кереметтей айтып тұрған өлеңдерінде ауысатұғын жерлері қандай әдемі. Міне, сол сөздермен біз қазір жас актерларды оқытып жатамыз. Дегенменен жастарда қазір кітап оқу, білімді кеңейту жағы – өте аз. Сондықтан да актерлардың, жалпы дубляж жасап жатқан кезде, біздерде мықты талантты жастарымыз бар. Дегенмен, әлі де болса кейбіреулері дубляжда тек сөзді айтып қана, характерін ашпай, образды ашпай сөйлей салатын жұтаң сөздер – бізде әлі өте көп.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Бұл үшін өте көп еңбек ету керек, тәжірибе керек, уақыт керек. Бір жағынан оқып отырған олар кінәлі емес, оны жазып беріп отқан сценарий бар. Бірақ сол жазып беріп отырған сценарийдің ішіндегі жазушылардың жазып берген нәрсесіне терең үңіліп барып, астарын ашып оқымайды. Көбінде экранның алдында отырған адамдар өздерін көрсеткісі келеді. Бізге олар – керек емес, халыққа керегі – сол жазылған сценарийдің ішіндегі мазмұн, мәтіннің мақсаты керек. Біздің елімізде жер сілкініп жатыр. Не болмаса бір жерде той болып жатыр. Президент сайланып жатыр деген кезде, маған оның ойы менен сол президенттің сайлауына деген қуанышы, оның жүрек соғысы, сол арқылы жеткізген сөзі керек. Сондықтан осы жақтарға бізде көңіл бөлмейді. Неге көңіл бөлмейді? Тағы да қайталап айтамын: Өйткені бұл жерлерде мектеп жоқ.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Мектебі жоқ адам ешқандай білім алмаған, ешқандай бағыт-бағдарлама алмай, сырттан жәй журналистиканы бітірген екен, болмаса филологияны бітірген екен деп алып отырғызып қойғаныменен, ол сөздің өзінің толып тұрған орындалатұғын нәрсесіне көп көңіл бөлу керек. Сондықтан да бұл жерде тек қана актерларды ғана кінәламау керек. Жалпы, біздің елімізде осы сөзге үстірт қарайтұғын мәселені тоқтатуға тырысу керек. Тағы да айтамын, оны тоқтату үшін аурудың көзін табу керек. Аурудың көзін таппай, оның дәл өзінің орын орнына қоймайынша, бұл болмайды. Баяғыда экранның алдында диктор болып жұмыс жасау үшін 9 адаман, 11 адамнан кәдімгі комиссия мүшелерін отырғызып қойып, солардың елегінен өткізіп барып, сосын диктор болып жұмыс жасайтұғын.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Міне, осы жақтарына көңіл бөлу керек, немесе ол балаларға көмектесетұғын арнайы төлемақысын төлеп, бөлімдерді ашып қою керек. Сонда анау оқытып, экранға шығарып отырған адамда жауапкершілік боладығой. «Сіздің дайындап берген балаңыз мына жерде «қайта-Қайта» деп сөйледі ғой, неге «қайта-Ғайта» деп айтпады, неге "ҚараГөз" деп айтпады, неге "шеГара" деп айтпайды ол, неге "шеКара" деп айтады?» деген сияқты. Ол жерде бір адам емес, жалпы көп адамға жауапкершілік арытыла ма деймін ғой. – Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. – Қазақта қарғыстың ең жаман түрі бар. «Өзің білме, білгеннің тілін алма». Осы қазіргі жастар не өздері білмей, не білгеннің тілін алмай жүргендей көрінеді. Немесе білуге, ізденуге, сауатты болуға құмарлық бәсеңсіп кеткендей.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Бабалардан аманат осы тілді тұтынушы бүгінгі ұрпақ сол туған тілін құрметтеп, қадіріне жетіп жүр ме? Әлде қолды бір сілтеп қойып «қойшы соны» дегендей бойларын бейғамдық пен керенаулық жайлап алған ба дерсің. Сахна тілінің білгірі Дариға Тұранқұлқызы қазіргі өнердегі танымал аға-апаларымызды жастарға үлгі етеді: – «Сөзді сөйлеген кезде сенің аузыңнан жаңағы айттым, әрбір әрпің кәдімгі сайдың сақасындай домалап, әдемі болып, 32 тісіңнің арасынан ыршып, халықтың құлағын рахаттандыратын сөз болып шықпағаннан кейін, ол сөзді айтудың қажеті бар ма бізге өзі?" деген сияқты ойлар келеді. Бұл – енді өте ауқымы кең дүние. Біз өте көп жастарды тәрбиелеп жатырмыз. Қазір жай ғана актерларды ғана емес, суретшілердің тілін, бишілердің тілін сахнаға шыққанда оларда өздерінің айтатын ойларына, айтатын үлкен олардың тілін, оның ішіндегі дыбыс режиссерларының тілін барлығына кәдімгі осы сабақ беріп, жөндетіп жатыр.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Бірақ өкінішке орай, оның әлі нәтижесі қандай болады, қай деңгейге көтеріледі, бізге әлі белгісіз. – Енді бір сұрақ қойғым келіп отыр. Қазіргі жастардың тілі – олақ, жастардың тілі нашар деп жатырмыз. Осы жастарға немесе актерлар болсын, жалпы жас қауымға үлкен аға-апаларымыздың ішінде ұлт зиялыларынан кімдерді үлгі тұтатын едіңіз, осы сөйлеу мәнері жағынан, сөйлеу шешендігі жағынан озық деп? – Енді ол үлгі тұтатұғын біздің аға-апаларымыз, егер де өнер адамдарының ішінен алатын болсақ, бар ғой, әрине. Халықтың өзі әлемге айғақтап отырған Асанәлі Әшімов бар, қазір енді көзі тірілерінен Гүлжан Әспетова бар. Халық әртістерінің арасынан алатын болсақ, Ғазиза Әбдінәбиева бар, барлық жерде тілден жұмыс жасап жүрген. Мынау жастар театрының ішінде де өте көптеген Гүлжамал Қазақбаева, Лиза Пиязова деген өзімнің шәкіртім бар. Дубляжда аударуда жасап жүрген Қайрат Домбаев деген жастардың ішіндегі өте мықты балалар бар.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Содан кейін Жұлдызбек Жұманбай деген қазір жасы өсіп келе жатқан. Кеше мынау «Медеяда» рөлін ойнады, дубляжда кәдімгі өздері характерлерді ашып жүрген Әйгерім деген, Берік деген осындай мықты-мықты жастарымыз бар. Облыстық театрларда да бар, мысалы Алмахан Кенжебаева деген. Енді жоқ емеспіз ғой, бар ғой. Олар – жеткілікті. Ал енді олардың барлығы өзінің тұрғысында жазып та жатыр, айтып та жүр, бағыт та беріп жатыр. Қазір білмеймін, осы уақыттың жастарының ішінде көбісі мына үлкендердің айтқан уәжіне көңіл бөле бермейтін сияқты болып көрінеді маған. Өйткені мына интернет, мына компьютер барлығы олар сол жақтан информация жинайды да, сосын мынау жаңалық нәрселерге көп көңіл бөлмейтін сияқты. Бірақ, өкінішті ол.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Өйткені қазір бізге, енді Президентіміз айтып отыр ғой, инновациялық жаңа бағытта жұмыс жасаңдар, тілдеріңді жаңалаңдар деп. Өйткені қазір қараңыз, жиырма бірінші ғасыр, мен өзім дәріс беремін. Сонда мына, жиырма бірінші ғасырда қазір өте қимыл әрекетке, динамика дейміз ғой, динамикаға құмар жастар. Қимылдап отырып, жүгіріп, секіріп, би билеп, осы тез-тез айтып, шетелдің клиптерін барлығын қарасаңыз, денелерін паш еткісі келіп жатады. Сонда, бірақ өкінішке орай, шет елдің клипіндегі қимыл әрекетпенен әннің жымдасып жатуымен, біздің қимыл-әрекеттеріміздің әнмен жымдасып жатуы екі түрлі, бізде төмен жатыр. Өзім осы эстрада факультетіне сабақ бердім. Сонда мен айттым, мен «Эстрада» деген дүниені, бұл ең авангардта келе жатқан, ең алдыңғы қатарда дүниенің бүкіл қимыл әрекетін, болып жатқан қозғалыстың бәрін бірінші қабылдап алатұғын бұл–эстрада. Эстрада олар бұзылып кеткенді көрсететұғын дүние емес.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Ал енді соған сөздерінің арасындағы кемшіліктерінің барлығын ашып, сол жерде әлгі «ң»-ді айта алмай қалатын, «с»-ны айта алмай қалатұғын, оны жеп қоятұғын, «ұ»-ны жеп қоятұғын, не болмаса «қ» атымен айтылмай кететұғын сөздің соңында жетпей қалатын нәрсесін тазалау үшін, мен Абайдың «Жарқ етпес қара көңілім не қылса да» деген сөздер өте қиын ғой. Соған жаңағы Абайдың өлеңдерін оқытып отырып: Ғашықтың тілі - тілсіз тіл, Көзбен көр де, ішпен біл. Сүйісер жастар қате етпес, Мейлің илан, мейлің күл. Әйтпесе: Жасымда ғылым бар деп ескермедім, Пайдасын көре тұра тексермедім. Ержеткен соң түспеді уысыма, Қолымды мезгілінен кеш сермедім, – деп бір өлеңдерді оқытып барып, содан кейін «Жарқ етпес қара гөңілім», ал сонда «Жарқ етпес қара Көңілім» деп айтады ғой олар, соның барлығын сол жерде дауысты «а» дыбысынан кейін «к» дыбысының жұмсақтап кететін жерлерін үйретіп, комиссия келіп сол жұмысымызды көріп, ең жоғары баға беріп кетті.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Екінші курсқа Мәдидің «Қаракесегін»: Сұрасаң руымды Қаракесек, Досымнан дұшпаным көп қылған өсек. Дұшпанның қуғындаған жаласынан, Жатқаным қу қара жер болып төсек, – деп Мәдидің зарлау айтатұғын жерінде де, «қ», «ғ» дыбыстарын айту – өте қиын Абайдың өлеңдерінде. Сол арқылы сөздер мен әндердің үндестік жағын балаларға түсіндіріп бақтым өзінше үйретіп. Содан кейін балалар айтады: «Апай, қазақтың әні мен сөзінің айтылуы қандай қиын еді, біз мән бермейміз. Біз әншейін «Ой, жаным, жаным!», әйтпесе «Жаңбыр жауып тұр, жаңбыр жауып тұр» деп қайталап-қайталап айта саламыз. Мынау деген – мүлдем басқа дүние екен ғой» деп соған енді көзін жеткізуге тырысамыз ғой.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Сонымен Темірбек Жүргенов атындағы Ұлттық Өнер Академиясы «Сахна тілі» кафедрасының меңгерушісі, профессор, академик, ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері Дариға Тұранқұлқызы экранға, телерадио эфиріне, театр сахнасы мен киноға, концерттер мен кештерге шығатын жас өнер иелеріне өзінің уәжін айта отырып, оларға зор талаптар қойылатынын да ескертті. Хабар қонағының жоғарыда айтқандары академик Рәбиға Сыздықтың «Себебі бұлар сөзді дұрыс айта білуді көрсететін, насихаттайтын, нормалайтын адамдар» деген тұжырымымен де үндес келіп отыр. Ендеше сахна төріне, халық алдына шығып сөз сөйлейтін азаматтарға Жүсіп Баласағұни бабамыздың: "Тіл - арыстан, есік баққан ашулы Сақ болмасаң, кесер ерім басыңды," – деген нақыл сөзін әрдайым жадында ұстаса екен деген тілекпен хабарымызды аяқтаймыз.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше, сау-сәлемет болыңыздар! Біздің қазақ тілі — өсу үстіндегі адам баласының кез келген қиын да, күрделі ойын бейнелеудегі мүмкіндігі зор, аса бай тіл. Ғабит Мүсірепов.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			21. – Бабалардан мұра боп келе жатқан ана тілімізді таза күйінде сақтап, келер ұрпаққа жеткізу – біздің ұлы борышымыз. Әуе толқынында – журналист Оңғарбек Құралдың «Тіл мәдениеті» хабары. «Жаса, жаса, қазақ тілім, жаса, жаса ғажап тілім! Баянды болып, азат күнің, бағың таймасын!», «Жаса, жаса, қазақ тілі!» – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! – "Тіл мәдениеті" хабарында сөздердің дұрыс дыбысталуы, сөйлеу мәдениеті, сөздер мен сөз тіркестерін орынды пайдалану мен тіл тазалығы туралы және сауатты айту мен жазуға қатысты мәселелерді сөз етіп келеміз. Өткен хабарымызда бұрынғы сахна саңлақтары мен қазіргі жас актерлардың сөйлеу тіліндегі айырмашылықтары туралы әңгіме еткен болатынбыз. Бүгін өнер саласындағы үлгі алатын аға-апаларымыз жайлы және жалпы жас өнер иелеріне қойылатын талаптар туралы Темірбек Жүргенов атындағы Ұлттық Өнер Академиясы, «Сахна тілі» кафедрасының меңгерушісі, профессор Дариға Тұранқұлқызы өз пікірін одан әрі жалғай түседі.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Кафедрамызда қазір көп қазақтардың көзін ашып жүрген профессорлар Майра Смағұлқызы Омарбаева бар, профессор Мұрат Назтайұлы Әбзелбаев деген ұстаздарымыз бар, Әсия Малимова дегеніміз бар, Әсел Мәмбетова деген қайраткерлер бар, Ақбол бар. Яғни, сондай осы біздерде біраз мұғалімдер өздерінше әрекет жасап, жастарға үлгі болып жүр. Бірақ бұл өнер академиясының ішіндегі ғана балалардың арасында. Сондықтан мен осында бір келіп өзім бір қолға салып едім басшыларға. Осы бір айына екі рет пе, қазақ тілінің сөйлену заңдылықтарына бір мектеп ашып қойып, осы хабар арқылы беріп отырса, ана жақтағы өнерлі жастарға сіңе берсе. Мысалы, «қазақтың тілі неге мынау арада жұмсарып айтылады, мынау арада неге қатаң айтылады?» деген сияқты.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Мысалы, «Абай жолындағы» Қодардың өлімінде Қодардың зекіп бір айтатын жері бар ғой: «Уай, Құнанбай, бұ не қырсығың, мені Құдайдың жылатқаны аз ба еді?! Анау соқыр көзіңнің құнын менен алайын деп пе едің?» – деп келетұғын мысалы сөздері бар, зеку сөздер, айтатын сөздер. Міне, солардың барлығы неге үйтіп айтылады, соны мына экран арқылы халыққа мысал ретінде келтіріп, үлгі ретінде айтып отырса, бұл да бір өскелең жастарға, әрине, үлкен көмек болған болар еді. Өйткені, олардың ата-аналары жұмыста, қолдары тимейді. Мектеп мұғалімдерінде, қазақ тілі әдебиетін жүргізетін мұғалімдерде өте кемшілік көп. Өйткені, олар бізге жіберген балаларда біз жаңағы грамматикалық үндестік заңдарын, оның енді бастауыш, анықтауыш, толықтауыш, пысықтауыш, шылау, солардың бәрін сұрасаң, аңқиып тұрады.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Енді оқуға түскенде енді қазақ тілі мұғалім болса, сахна тілі болса да, соны сұрауға мәжбүрміз енді. Өйткені сөздің барлығы тұтасып дұрыс айтпай тұр. "Ау, жаным, енді мынаны мектепте оқытады ғой, бұл сенің бағдарламаңда бар ғой, мынаны сенің ұстазың үйретіп тұрғанда не тыңдадың?" – деп, сұрақтар қоямыз. Сондықтан біз егер де өзіміз жалпы қазақтың ішінде зиялы қауым болып, осыны қолға алсақ, әрине, бұл үлкен еңбек болған болар еді. Мына жерде бізде үлкен профессорлар бар, халық әртісі Мамандай Серкеұлы деген ағамыз, енді сабақ бергенде тілдің мәйегін шағып, оның қайдан шығатынын барлығын ашып берген дауысыңыз ашылады. Әрі сахнаға шыққан сайын шешен, жүйрік сөйлейтін Есмұхан Несіпбайұлы Обаев олар "оқыма" деп айтқан жоқ, қазақ тілін "жаман сөйле" деп жатқан жоқ.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Өйткені олардың сөйлеген сөзінің барлығы үлгі тыңдаған адамға. Өзіміздің президентімізді ала қояйық, Нұрсұлтан Әбішұлы қазақша сөйлеген кезде рахаттанып тыңдап отырасың. Ал енді содан соң орыс тіліне ауысып, орыс тілінен қазақ тіліне ауысып, барлығын қандай әдемі ұйқастырып жеткізе біледі ол кісі. Ал біз өзіміз қазақтар, қазақтың тілін сөйлеуге ұялып, арланып, қазақтың тілінен бір кемшілік көріп, қараймыз. Ол неліктен деп ойлайсыз? Оның барлығы білімсіздіктен, ол надандықтың салдары деп ойлаймын. Неге Абай кезінде Пушкинді аударды, Лермонтовты аударды, Гетені, Гейнені аударды? "Сонда Тәңір қосқан жар едің, сен жар ете алмай кетіп едім..." - деп, Татьянаның зарлап тұрған әдемі өлеңіне қандай әнді қосып, тамаша үндестік тауып тұрған жоқ па? Сонда мен енді қазір сабақ беремін, орыс топтарына да сабақ беремін.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Сонда мен айтамын, біздің Абайдың тілі, қазақтың тілі ана орыстың, ана Пушкиннің сол кездегі бүткіл әлемдік тілдермен кәдімгі ұштасып, деңгейлес жатыр. Оған біз арлануымызға болмайды, өйткені әрбір ұлтты өзін ұлт ретінде жарқыратып шығаратұғын ол ұлттың тілі. Ал тіл, орысша "визитная карточка" дейміз ғой, халықтың арасында небір тілді білетұғын, тілдің сөйленуіне терең мағына беретұғын көне көз мықты адамдарымыз бар. Бірақ олардың зары, олардың айтайын деген шындығы мұнда жетпейді. – Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттіліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. – Және сосын мынандай нәрсеге мен қайран қаламын.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Осы концерттерді көруге барып отырасың, отырған кезде бір арзанқол әзіл-ысқақтарға күліп, қол шапалақтап, қошеметтеу. Жалпы "ол менің досым ғой, туысқаным ғой, қол соға салайын" деген сияқты, сондай бір жеңіл қолпаштау біздің осы жастарды адастырып бара жатыр ма деп ойлаймын. Өйткені сенің туысқаның болса, сенің жолдасың болса, оған сен шындықты айтсаң, ол келесі жолы сол қателікті қайталамайды ғой. Сондықтан ғой, атамыз қазақ айтқан: «Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады», – дейді. Сондықтан біздің достық пейілімізді дұрыс түсіне білуіміз керек. Соңғы кездерде сын әңгіме мүлдем қабылданбайтын болды, "сын түзелмей, мін түзілмейді" дейді ғой. Енді ол сынды айтқанда сен жаның ашып айтасың, жаның ашымаса бұл адам болсын, әрі қарай өссін, мына кемшіліктерін жойып, тағы да гүлдене түссін демесе, оны неғыласың сен айтып?
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Қазір шетелдерде мықты-мықты идеялар, жақсы-жақсы пікірлердің бәрі сатылады, ал біздің аңғылдап барып айтып, әшейін, "айналайын адам бол, мына жерде мына мектебің жетпей тұр" деген өзіміздің неше жылғы жинаған тәжірибемізді айтайын десек, оны барлығы бірдей қабылдай бермейді де, оны біз айта беретіндей мүмкіндігіміз де жоқ, уақытымыз да жоқ. – Тіл – таусылмас қазына. Тілді қолдансаң ғана ұзақ өмір сүреді. Еш жерде пайдаға жаратпаған тіл бірте-бірте семіп, өлі тілдердің қатарына қосылады. Ал көнеден бастау алатын тіліміздің көркем тұнығын таза күйінде келер ұрпаққа жеткізіп аманаттау, ол мына бүгінгі сіздер мен біздердің қолымызда екендігі айқын. Тілге байланысты Дариға Тұранқұлқызының пікірі мынау: – Тілге байланысты айтатұғын, пікірім былай, маңдай термен жеткен осындай бақытты сәттерде қазағымның тілі гүлдене берсе екен.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Қазақтың тілін айту үшін оны айтатұғын адам керек. Қазақтың тілі – өте бай. Ол – Абайдың тілі, ол – Шәкәрімнің тілі, ол – Жамбылдың тілі, ол – Ахмет Байтұрсынұлының тілі, ол – Мағжан Жұмабаевтың тілі, ол – Сәкен Сейфуллиннің тілі, ол – Ілияс Жансүгіровтің тілі, ол – Жұбан Молдағалиевтің тілі. Көрдіңіз бе? Қадыр Мырза Әли бір-ақ ауыз сөзбен айтып тұрған жоқ па: «Ана тілің арың бұл, ұятың болып тұрып етті де, өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте!» деп айтып қойды. Соның барлығында біз мән бермейміз ғой. Айтатұғын бізде жазушылар да бар. Осы соңғы жастардың ішінде де мықты-мықты жазып жүрген ақын-жазушылар бар. Бірақ соны оқып, баяғы кезде жарысып сахналауға тырысып тұратынбыз, ал қазір өкінішке орай бұл жағы салғырттау ма деп ойлаймын. Сондықтан да мен қазағымның тілін қайда жүрсе де, мәртебесі биік, мерейі үстем болса екен деймін.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Дариға апай, көп әңгімелер айттыңыз деп ойлаймын. Жалпы енді мына жастарға қарата қандай үндеу айтар едіңіз? Қандай тілек айтар едіңіз? – Қаншама басқа тілде сайрағанмен, қазақ қой, енді ол "Қазақ ханшайымы" деген бір проект өтті. Қыздың неше түрлі киімдермен шығарды, оның жаңағы мың бір алып билей алуы, оның істей білуі, оның садақ ата біліп батыр болуы, сонымен қатар оның жаңағы өлеңдерді оқып, өзінің тілін жорғалатып, әдемі сөйлей білуі. Міне, осының бәрі қаралып, бір әдемі жоба жүрді. Жастардың барлығы ынты-шынтысымен айғайлап, қол соғып отырып, жаңағы жұмысты қабылдап алды. Бұл деген не деген сөз? Бұл – яғни біздің жастарымыздың арасында әлі өзінің қазақ екеніне, елдігі бар екендігіне сенімі мол, бірақ та әлі де болса түйінін таба алмай тұрған сияқты.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– Сондықтан мен қазақтың жастарына айтар едім, сол әдемі қазақтың қанымен біткен мынау сырт бейне түрлеріңізге іштеріңізден құйылып қазақтың тілі, шешен болып ағыла берсін деп тілегім келеді. Өйткені қазақтың тілі ғана қазақтың қызы екенін, ұл екенін белгілеп көрсетіп отырады. Қазақша сөйлемей "іздірәсте" деп өтіп кеткеннен кейін ол болды ғой, оның қазақтығы маған не керек оның. Мемлекетіміздің үлкен болып көтерілуі үшін тіл мәдениеті мен сөзі мәдениеті өте жоғары көтерілуі керек, әсіресе жастардың арасынан шығу керек. – Тіл мәдениетіне байланысты талай-талай құнды пікірлер айтылып та, жазылып та келеді. Соның бәрін, әсіресе ел ертеңі жастар жағы қаперлеріне алса игі.
Дариға Тұранқұлқызы	▶			– "Айтылған сөз– атылған оқ" дейді бабаларымыз, ендеше әрбір айтқан сөзімізге сын көзбен қарап, "осымен дұрыс айттым ба?" деген ойша қарауыл тұрса төбеде, онда әр қазақтың сөзі де дұрыстала түсер еді. Немесе "қазақ сөзін қағазға түсіргенде жазу нормаларын сақтай алдым ба?" деген сақтық шаралары әркез ұмытылмауы тиіс. – Қазақ тілінің байлығы — қазақ халқының, қазақ ұлтының байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжол.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ армысыздар / қадірлі ͡ гөрөрмөндер ↑// әдеттегідей / сіздермем ͡ бірге → // ^йеркін сұхбат бағдарламасы → // және ^уонұң жүргүзүушісі мен → // тілеген әбішев ↑ /// ↑ бүгүм ͡ біз /мемлекеттік ͡ қызмет істері төң^үрөгінде → // әңгіме қозғайтым ͡ боламыз↓/// ↑ бүгүңгү ^ұстұудійамыздың ͡ ғонағы → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасы мемлекеттік қызмет істер'агенттігінің төрағасы → // жазықбаев дархан медеғалійұлы → // sup>ұстұудійамызға ͡қош келдіңіз ↑ /// ↑ қош ͡ келдік ↑ ///	↑ армысыздар / қадірлі ͡гөрөрмөндер → // әдеттегідей сіздермем ͡ бірге → // ^йеркін сұқпат ͡ пағдарламасы → // және ^уонұң жүргүзүушүсү → // мен тілеген әб̊ішев ↑ /// ↑ бүгүм ͡ біз → // мемлекеттік қызмет істері төңүрөгінде → // әңгіме қозғайтым ͡ боламыз↓/// ↑ бүгүңгү ^ұстұудыййамыздың ͡ ғонағы → // қазағыстан ^іреспүублійкасы → // мем^ілекеттік ͡ қызмет істер'агенттігінің төрағасы → // жазықпаев дархан медеғалыйұлұ → // ^ұстұудыййамызға ͡ғош ͡ келдіңіз ↑ /// ↑ қош ͡ келдік ↑ ///	-Армысыздар, қадірлі көрермендер, әдеттегідей сіздермен бірге «Еркін сұхбат» бағдарламасы және оның жүргізушісі мен, Тілеген Әбішев. Бүгін біз мемлекеттік қызмет істері төңірегінде әңгіме қозғайтын боламыз. Бүгінгі студиямыздың қонағы - Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Жазықбаев Дархан Медеғалиұлы, студиямызға қош келдіңіз. -Қош келдік.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ жазықбаев дархан медеғалійұлы / қазақ̊стан ^іреспүублійкасы мемлекеттік қызмет істер'агенттігінің төрағасы → // фійласофійа ғылымдарының кандійдаты → // мың тоғұжжүж ͡ жетпіс ͡ алтыншы ͡ жылы → // бірінші ͡ тамызда дүнүйеге ͡ келген ↓/// ↑ дархан мырза / ^йең ͡ алғашқ̊ы қой^ұлатын ͡ сауал → // бұл презійденттіг ͡ жастар ͡ кадр ^ірезервін іріктеудің → // үшінші кезеңің қазір ͡ бастап ͡ жатырсыздар↓/// ↑ жалп'осұ ͡ бағдарламаның ^уөзгешелігі мен → // іріктеу кезінде / үмүткерлерге қойұлатын талаптар жөнүнд'айтып ͡ берсеңіз↓///	↑ жазықпаев дархан медеғалыйұлұ → // қазағыстан ^іреспүублійкасы → // мем^ілекеттік ͡ қызмет істер'агенттігінің төрағасы → // фійлософійа ғылымдарының ͡гандыйдаты // мың тоғұжжүж жетпісалтыншы жылы → // бірінші тамызда дүнүйөгө ͡ гелген↓/// ↑ дархан мырза / ^йең алғашқ̊ы ͡ ғойұлатын сауал→ // бұл презійденттіг ͡ жастар ͡гадрі резервін→ // іріктеудүң үшүншү ͡ гезеңің→ // қазір ͡б̊астаб̊ жатырсыздар ↓/// ↑ жалпы /^уосұ ͡б̊ағдарламаның ^уөзгөшөлігі мен → // іріктеу ͡гезінде // үмүткөрлерге ͡ ғойұлатын талаптар жөнүнде → // айтып ͡ персеңіз↓///	Жазықбаев Дархан Медеғалиұлы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы, философия ғылымдарының кандидаты. 1976 жылы бірінші тамызда дүниеге келген. Дархан мырза, ең алғашқы қойылатын сауал бұл Президенттік жастар кадр резервін іріктеудің үшінші кезеңін қазір бастап жатырсыздар. Жалпы, осы бағдарламаның өзгешелігі мен іріктеу кезінде үміткерлерге қойылатын талаптар жөнінде айтып берсеңіз.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ ^йенді ^уөздеріңізге / барлықтарыңызға ͡ мәлім → // ^уосұ мемлекеттік ͡ апаратты жетілдірүу ͡ бойұнша → // мемлекеттік ͡ қызмет жаңғыртұу ͡ бойұнша → // мемлекет ͡ пашшысы / ^йекімың жыйырм'екінші жылдан бастап → // агенттіктің алдына / бірқатар тап̊сырмалар қойған болатын↓/// ↑ сонұң бірі / ^уосұ / ^йекімың ^уонтоғұзыншы ͡ жылы → // жастар кадр ^ірезервін жасақтау → // соны ары қарай жетілдіріп → // сол бойұнша жұмұстарды жүргүзүу ͡ бойұнша → //тап̊сырма ͡ берілген↓/// ↑сол әдеттегідей / бұл біздің үшүншү кезең деп ͡ айтамыз↓/// ↑ ^уосұ жастарды / әлеуметтік ^ілійфпен қолдап → // ^уоларғ'осұ мемлекеттік ͡ аппаратта → // мемлекеттік қызметте → // жұмұшшасауұна жол ашұу ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да / қазіргі таңда ͡ білікті / білімді / дарынды жастар істеп ͡ жатыр ↓/// ↑ ^уөздерүңіз көрүп ͡ атčыздар / алғашқ̊ы ͡ бұуұндардың жұмұсұн көптеген → // ^йенді үшшүз ^йелүу адам болатын болса → // сонұң қазіргі кезде / ^йекіжүз алпыспесі жұмұсқ'орналастырылды ↓/// ↑ бұл деген / жетпіспес ͡ пайыз құрайды↓///	↑ ^йенді ^уөздөрүңізге → // барлықтарыңызға мәлім → // ^уосұ мем^ілекеттіг ͡ аппаратты жетілдірүу ͡б̊ойұнша → // мем^ілекеттік қызмет ͡шаңғыртұу ͡б̊ойұнша → // мем^ілекет ͡ пашшысы→ // ^йекімың жыйырма ^йекінші жылдам ͡ бастап → // агенттіктің алдына → // бірқатар тап̊сырмалар ͡ ғойғам ͡ болатын↓/// ↑ сонұң бірі → // ^уосұ ^йекімың ^уонтоғұзұншұ жылы → // жастар ͡гадр ^ірезервін жасақтау → // сонұ / ар^ығарай жетілдіріп → // сол бойұнша→ // жұмұстарды жүргүзүу ͡б̊ойұнша → // тап̊сырма ͡б̊ерілген↓/// ↑сол әдеттегідей → // бұл біздің үшүншү ͡ гезең деб̊ ͡айтамыз ↓/// ↑ ^уосұ жастарды → // әлеумөттүк ^ілійфтпең ͡ ғолдап →// ^уоларға ^уосұ мем^ілекеттіг ͡ апаратта → // мем^ілекеттік қызметте→ // жұмұш ͡ шасауұна жол ашұу↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ғәзіргі таңда→ // білікті / білімді / дарынды жастар істеп ͡ жатыр ↓ /// ↑ ^уөздөрүңіз ͡ гөрүп ͡ жатčыздар → // алғашқ̊ы ͡б̊ұуұндардың жұмұсұң→ // көптөгөн / ^йенді үшшүз ^йелүу адам ͡ болатым ͡ болса → // сонұң ͡ғәзіргі ͡гезде → // ^йекіжүз алпыспесі жұмұсқа ^уорналастырылды↓/// ↑ бұл деген жетпіспес ͡ пайызды ͡ ғұрайды↓///	Енді, өздеріңізге, барлықтарыңызға мәлім, осы мемлекеттік аппаратты жетілдіру бойынша мемлекеттік қызмет жаңғырту бойынша Мемлекет басшысы 2022 жылдан бастап агенттіктің алдына бірқатар тапсырмалар қойған болатын. Соның бірі осы 2019 жылы жастар кадр резервін жасақтау, соны ары қарай жетілдіріп, сол бойынша жұмыстарды жүргізу бойынша тапсырма берілген. Сол әдеттегідей бұл біздің үшінші кезең деп айтамыз. Осы жастарды әлеуметтік лифтпен қолдап, оларға осы мемлекеттік аппаратта, мемлекеттік қызметте жұмыс жасауына жол ашу. Сондықтан да қазіргі таңда білікті, білімді, дарынды жастар істеп жатыр. Өздеріңіз көріп атсыздар, алғашқы буындардың жұмысын көптеген, енді 350 адам болатын болса, соның қазіргі кезде 265-і жұмысқа орналастырылды. Бұл деген 75 пайыз құрайды.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ үлкөн жұмұс жасалынып ͡ атыр және ͡ де → // басқа секторларда / ^уөзүнүң жобаларымен жұмұшшасап ͡ атқан → // ^уосұ жастарымыз ͡ бар↓/// ↑ бұнұң негізгі быйылғ'ерек̊шелігі → // біс ͡ салаларға ͡ бөлүп ͡ ^уотұрмыз ↓/// ↑ ^йенді талап бірдей → // бұл отұзбес жастан аспаған → // мемлекеттік тілді вы ͡ бір деңгейінен → // вейбір дейміз деңгейінен төмен білмеу → // және ^уос'алдағы ͡ ^ұуақытта → // қазақ̊стан ^іреспұублійкасының азаматы ͡ болұуұ → // білімі ͡ жоғары / жалпы / бес жыл жұмұс ^уөт^үлү ͡ болұуұ → // бұл ^уосұ ͡ талаптар / ^уол жеңілдетілген талаптар → // жастарға ↓/// ↑ ал ^йенді ͡ бұнұң ^йерек̊шелігі → // біз алты ͡ бағытқа ͡ бөлүп ͡ ^уотұрмыз ↓///↑ агроөнөркәсіптік деп ͡ ^уотұрмыз → // мынау қоршаған ^уортаны қорғау → // ійнфрақұрұлымды дамытұу ͡ бойұнша → // сон^ұмен ͡ қатар ційфрландырұу / ^йенді ͡ бұл ^уөзекті мәселе → // сыртқы сайасат → // ійнвестійційа ͡ дейді ↓/// ↑ бұнұмен жұмұшшасаудұң ^уөзү → // бізге қазір апаратқа → // ^уөтө ͡ бір / мемлекеттік ͡ апаратқа қажет ͡ мамандар ↓/// ↑ сонымен ͡ қатар / ^йенді ͡ біздің мына'азаматтық ͡ қоғам → // жалпы қоғаммен жұмұшшасау → // бұл ͡ да ͡ бізге керек ͡ мамандар ↓/// ↑ қазіргі апаратқа / мемлекеттік ͡ қызметке ͡ біз талдап → // іріктеп → // ^уосұ ͡ бағыттарға жастарды қабылдаймыз↓///	↑ үлкөн жұмұш ͡ шасалынып ͡ жатыр → // және ͡ де ͡б̊асқа секторларда → // ^уөзүнүң жоб̊аларымен жұмұшшасап ͡ жатқан → // ^уосұ жастарымыз ͡б̊ар↓/// ↑ бұнұң негізгі / быйылғы ^йерек̊шелігі → // біс ͡ салаларға ͡б̊өлүп ^уотұрмұз↓/// ↑ ^йенді талап ͡ пірдей → // бұл отұзбес жастан аспаған → // мемлекеттік тілді / выбір (В1) деңгейінен → // вейб̊ір дейміз / деңгейінен төмөм ͡ білмеу → // және ^уос'алдағы ^ұуақытта → // қазағыстан ^іреспүублійкасының азаматы ͡б̊олұуұ → // білімі жоғары → // жалпы ͡б̊ешшыл жұмұс ^уөтүлү ͡б̊олұуұ → // бұл ^уосұ талаптар → // ^уол жеңілдетілген талаптар → // жастарға↓/// ↑ ал ^йенді ͡б̊ұнұң ^йерек̊шелігі → // біз алты ͡б̊ағытқа ͡б̊өлүп ^уотұрмұз↓/// ↑ агроөнөркәсіптік ͡ теп ^уотұрмұз → // мынау ͡ғоршаған ^уортаны ͡ ғорғау → // ійнфрақұрұлұмды дамытұу ͡б̊ойұнша → // сонұмең ͡ ғатар ͡ сыйфрландырұу → // ^йенді ͡б̊ұл ^уөзөктү мәселе → // сыртқы сайасат → //ійнвестійсійә дейді↓/// ↑ бұнұмен жұмұшшасаудұң ^уөзү → // бізге / қәзір аппаратқа → // ^уөтө ͡б̊ір мем^ілекеттіг ͡ аппаратқа→ //қәжет мамандар ↓/// ↑ сонұмең ͡ ғатар ^йенді → // біздің мына'азаматтық ͡ қоғам → // жалпы ͡ ғоғаммен жұмұшшасау→ // бұл ͡ да ͡б̊ізге ͡герег ͡ мамандар ↓/// ↑ қәзірг'аппаратқа → // мемлекеттік қызметке ͡б̊із талдап → // іріктеп → // ^уосұ ͡б̊ағыттарға жастарды ͡ ғаб̊ылдаймыз↓///	Үлкен жұмыс жасалынып атыр және де басқа секторларда өзінің жобаларымен жұмыс жасап атқан осы жастарымыз бар. Бұның негізгі, биылғы ерекшелігі біз салаларға бөліп отырмыз. Енді талап бірдей, бұл 35 жастан аспаған, мемлекеттік тілді В1 деңгейінен вейбір дейміз деңгейінен төмен білмеу және осы алдағы уақытта Қазақстан Республикасының азаматы болуы, білімі жоғары, жалпы бес жыл жұмыс өтілі болуы бұл осы талаптар, ол жеңілдетілген талаптар жастарға. Ал енді бұның ерекшелігі біз алты бағытқа бөліп отырмыз. Агроөнеркәсіптік деп отырмыз, мынау қоршаған ортаны қорғау, инфрақұрылымды дамыту бойынша, сонымен қатар цифрландыру, енді бұл өзекті мәселе, сыртқы саясат, инвестиция дейді. Бұнымен жұмыс жасаудың өзі бізге қазір аппаратқа, өте бір, мемлекеттік аппаратқа қажет мамандар. Сонымен қатар енді біздің мынау азаматтық қоғам, жалпы қоғаммен жұмыс жасау, бұл да бізге керек мамандар. Қазіргі аппаратқа, мемлекеттік қызметке біз талдап, іріктеп, осы бағыттарға жастарды қабылдаймыз.
Дархан Жазықбаев	▶	↑жақ̊сы / дархан медеғалійұлұ → // ^йенді ͡ қазір / ^уосұ ^ірезервке қатысұушылардың қатары ͡ көп → // мыңдаған десек ͡ те қателеспейміз ↓/// ↑ себебі / күндөлүкті ͡ бұқаралық ͡ ақпарат ͡ құралдарынан ^йестіп → // көрүп ͡ біліп ͡ ^уотұрмыз↓/// ↑ ^уосұ жобан'өткүзүудегі → // абійектійвтілік пен ашықтыққа тоқталып ͡ ^уөтčөк ↓/// ↑ жалп'осұ ͡ бағыттағы шараларға тоқталсаңыз → // жалпы ^ірезервк'іріктеу қалай жүргүзүліп ͡ жатыр ↑///	↑жақ̊сы/ дархан медеғалыйұлұ → // ^йенді ͡ ғәзір / ^уосұ ^ірезервке қатысұушұлардың ͡ғатары ͡гөп → // мыңдаған десек ͡ те қателеспейміз ↓/// ↑ себ̊еб̊і / күндөлүкті ͡б̊ұқаралығ ͡ ақпарат құралдарынан ^йестіп → // көрүп ͡ піліп ^уотұрмұз ↓/// ↑ ^уосұ жоб̊аны ^уөткүзүудөгү абійектійвтілік пен → // ашықтыққа тоқталып ^уөтčөк ↓ /// ↑ жалпы / ^уосұ ͡б̊ағыттағы шараларға тоқталсаңыз → // жалпы / ^ірезервк'іріктеу ͡ ғалай жүргүзүліп ͡ жатыр ↑///	Жақсы, Дархан Медеғалиұлы, енді қазір осы резервке қатысушылардың қатары көп, мыңдаған десек те қателеспейміз. Себебі күнделікті бұқаралық ақпарат құралдарынан естіп, көріп-біліп отырмыз. Осы жобаны өткізудегі объективтілік пен ашықтыққа тоқталып өтсек. Жалпы осы бағыттағы шараларға тоқталсаңыз, жалпы резервке іріктеу қалай жүргізіліп жатыр?
Дархан Жазықбаев	▶	↑ біз ^йенді / ^уотұз құжаттарын → // ^уосұ ͡ бірінші қыркүйөктен бастаймызғой ↓///↑ бірінші ͡ қыркүйек пен → // ^уотұзыншы қыркүйег ͡ аралығында / бір ͡ ай / құжаттар бір ͡ ай қабылданады ↓/// ↑ сол / бір ͡ ай көлемінің ішінде → // біз ͡ жаңағы / ^уосұ / отұз бешшастан аспаған жастар → // себебі ͡ бұл / заңмен бекітілген болатын → // ^уотұз ͡ бешшас ͡ деп ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да / ^уосұ жастарды ͡ біз тартұу ͡ үшүн → // үлкөн жұмұстарды / қазір ͡ бастап кеттік → // кездесүулерді ↓/// ↑ бұнұң негізгі ͡ бізге → // жаңағ'айтып ͡ ^уотқан → // ^уөзүңіздің ашықтық абйектійвтілігін айтып ^уотčұз → // әділдігін ↓/// ↑ бұл / ^йекімың ^уонтоғұзыншы жылдан бастап → // ^уөзү сол жетілдірүу мақ̊сатында жұмұшшасап кел'атырмыз ↓/// ↑ себебі / бастапқы кезде біс ͡ сол мынау тест тап̊сырұу → // мәтінмен жұмұшшасау → // жаңа сандықпен жұмұшшасау ↓/// ↑ бұлардың барлығы / ^уонлайн арқылы жүргүзүп ͡ ^уот^ұрады ↓/// ↑ бұл әлемдегі ͡ бар тәж^ірійбе → // практорійнг деген бағдарламалар ͡ бар → // ^уосұ тестермен жұмұшшасайды ↓/// ↑ бұның жаңағы /қауүп̊сіздігін ͡ қамтамасыз ͡ ^йетеміз↓///	↑ біз ^йенді / ^уотұз ͡ ғұжаттарын → // ^уосұ / бірінші ͡ғыркүйөктөм ͡ бастаймызғой ↓ /// ↑ бірінші ͡ғыркүйөк пен → // ^уотұзұншы қыркүйөг аралығында бір ͡ ай →// құжаттар ͡ б̊ір ͡ ай ͡ ғаб̊ылданады↓/// ↑ сол бір ͡ ай ͡ гөлөмүнің ішінде // біж ͡ жаңағы // ^уосұ отұспеш ͡ шастан аспаған жастар → // себ̊еб̊і ͡б̊ұл заңмем ͡ бекітілгем ͡ болатын → // ^уотұзпеш ͡ шас ͡ теп ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ^уосұ жастарды ͡б̊із тартұу үшүн → // үлкөн жұмұстарды → // қәзір ͡б̊астап ͡ кеттік → // кездесүулөрдү ↓ /// ↑ бұнұң негізгі / бізге жаңағ'айтып ^уотұрған → // ^уөзүңүздің ашықтық абійектійвтілігін→ // айтып ^уотұрčұз → // әділдігін↓/// ↑ бұл ^йекімың ^уонтоғұзұншы жылдам ͡ бастап → // ^уөзү сол жетілдірүу мақ̊сатында → // жұмұшшасап кележатырмыз ↓ /// ↑ себ̊еб̊і ͡б̊астапқы ͡гезде → // біс ͡ сол мынау тест тап̊сырұу → // мәтіммен жұмұшшасау → // жаңа сандықпен жұмұшшасау ↓ /// ↑ бұлардың барлығы → // ^уонлайн арқылы жүргүзүп → // ^уотұрады↓/// ↑ бұл әлемдегі / бар тәжірійб̊е → // практорійңг дегем ͡ бағдарламалар ͡б̊ар → // ^уосұ тестермен жұмұшшасайды ↓/// ↑ бұнұң жаңағы ͡ ғауүп̊сүздүгің → // қамтамасыз ^йетеміз↓///	Біз енді отыз, құжаттарын осы бірінші қыркүйектен бастаймыз ғой. Бірінші қыркүйек пен отызыншы қыркүйек аралығында бір ай, құжаттар бір ай қабылданады. Сол бір ай көлемінің ішінде біз жаңағы, осы 35 жастан аспаған жастар, себебі бұл заңмен бекітілген болатын 35 жас деп. Сондықтан да осы жастарды біз тарту үшін үлкен жұмыстарды қазір бастап кеттік, кездесулерді. Бұның негізгі бізге жаңағы айтып отқан өзіңіздің ашықтық обьективтілігін айтып отсыз, әділдігін. Бұл 2019 жылдан бастап өзі сол жетілдіру мақсатында жұмыс жасап келе атырмыз. Себебі бастапқы кезде біз сол мынау тест тапсыру, мәтінмен жұмыс жасау, жаңа сандықпен жұмыс жасау. Бұлардың барлығы онлайн арқылы жүргізіп отырады. Бұл әлемдегі бар тәжірибе, прокторинг деген бағдарламалар бар, осы тестермен жұмыс жасайды. Бұның жаңағы қауіпсіздігін қамтамасыз етеміз.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ сосұн бұл жерде / кәдімгідей фото → // сүурет → // бейнефійк̊саційалар ͡ жасалынады↓/// ↑ ^уоларға / алдын ͡ ала практійвті тұрғұда → // қатысұушыларға түсүндүріледі↓/// ↑ ^йешқ̊андай жаңағы / қосұмша гаджеттер қолданұуға ͡ болмайтынын → // ^уөзүнің тәртібі ͡ бар↓/// ↑ сол мәселелердің барлығы → // біз ашықтықты қамтамасыз ^йетүу ͡ болұп ͡ ^йесептелінеді ↓/// ↑ ^йенді ͡ быйылдың ^уөзүнде / тағы ͡ бір ^йерек̊шелігі → // ^уосұ мәтіндік пен сандықты /бұрұн бірге ͡ тап̊сыратын ͡ болатын ↓/// ↑ біз ͡ бұнұ / жеке ͡ бөлүп ͡ ^уотұрмыз ↓/// ↑ йағній / бірінші мәтінмен жұмұшшасау ͡ бойұнша → // бірінші қазаңға деп → // ^йекіншісін бір аптадан кейін → // сандықпен жетінші қазаңға ͡ деп ͡ беріп ͡ ^уотұрмыз↓///	↑ сосұм ͡ бұл жерде → // кәдімгідей фото / сүурөт / бейнефійк̊сасыйалар жасалынады ↓ /// ↑ ^уоларғ'алдын ала проактійвті тұрғұда → // қатысұушұларға түсүндүріледі ↓/// ↑ ^йешқ̊андай жаңағы / қосұмша гаджеттер ͡ ғолданұуға ͡б̊олмайтынын → // ^уөзүнүң тәртіб̊і ͡б̊ар ↓/// ↑ сол мәселелердің барлығы → // біз ашықтықты ͡ ғамтамасыз ^йетүу ͡б̊олұп ^йесептелінеді ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊ыйылдың ^уөзүндө → // тағы ͡б̊ір ^йерек̊шелігі → // ^уосұ мәтіндік пен сандықты → // бұрұм ͡ бірге тап̊сыратым ͡ болатын ↓ /// ↑ біз ͡б̊ұнұ → // жеке ͡б̊өлүп ^уотұрмұз↓/// ↑ йәғ^іній / бірінші мәтіммен жұмұшшасау ͡б̊ойұнша → // бірінші қазаңға деп → // ^йекіншісім ͡ бір аптадаң ͡ гейін сандықпен → //жетінші қазаңға деп ͡ періп ^уотұрмұз↓///	Сосын бұл жерде кәдімгідей фото, сурет, бейнефиксациялар жасалынады. Оларға алдын ала проактивті тұрғыда қатысушыларға түсіндіріледі. Ешқандай жаңағы, қосымша гаджеттер қолдануға болмайтынын, өзінің тәртібі бар. Сол мәселелердің барлығы біз ашықтықты қамтамасыз ету болып есептелінеді. Енді биылдың өзінде тағы бір ерекшелігі осы мәтіндік пен сандықты бұрын бірге тапсыратын болатын. Біз бұны жеке бөліп отырмыз. Яғни бірінші мәтінмен жұмыс жасау бойынша 1-қазанға деп, екіншісін бір аптадан кейін сандықпен 7- қазанға деп беріп отырмыз.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ себебі біріншіден / мүмкүндүк ͡ берүу ͡ жастарымызға ↓/// ↑ бірінші / бір ͡ мәтінмен жұмұшшасап → // мүмкүндүк беріп / соған тап̊сырұу → // ^йекінші / ^ұуақыт алып ͡ дайындалып → // келесі кезеңге дайындалұуұна → // төртпес ͡ күн ↓/// ↑ жастардың ашылұуұна↓/// ↑ кей ͡ гезде / бірінші тап̊сырған кезде → // жаңағы қоб̊алжұу ͡ болады → // басқа нәрселер ͡ болады↓/// ↑ соған байланысты / ^уолар келесі тап̊сырған ͡ кезде дайындалып → // қалай ^йекенім ͡ білетіндей ↓/// ↑ ^уонұң барлығы жаңағы → // қауүп̊сіздік ͡ жағ^ынан / практорійнг бағдарламасымен → // фото бейнефійк̊саційа жасалынып ͡ ^уот^ұрады↓///	↑ себ̊еб̊і біріншіден → // мүмкүндүк ͡ перүу жастарымызға↓/// ↑ бірінші / бір ͡ мәтіммен жұмұшшасап → // мүмкүндүк ͡ періп соған тап̊сырұу→ // ^йекінші /^ұуақыт алып дайындалып → // келесі ͡гезеңге дайындалұуұна → // төртпес ͡ күн↓/// ↑ жастардың ашылұуұна↓/// ↑ кей ͡ гезде / бірінші тап̊сырға ͡ гезде → // жаңағы / қоб̊алжұу ͡б̊олады → // басқа нәрселер ͡б̊олады ↓ /// ↑ соғам ͡ байланысты ^уолар ͡гелесі тап̊сырғаң ͡ гезде → // дайындалып / қалай ^йекенім ͡ білетіндей ↓ /// ↑ ^уонұң барлығы жаңағы → // қауүп̊сүздүг ͡ жағынан практорійңг бағдарламасымен → // фото / бейнефійк̊сасійа жасалынып ^уотұрады↓///	Себебі, біріншіден, мүмкіндік беру жастарымызға. Бірінші бір мәтінмен жұмыс жасап, мүмкіндік беріп, соған тапсыру, екінші, уақыт алып дайындалып, келесі кезеңге дайындалуына, төрт-бес күн... Жастардың ашылуына... Кей кезде бірінші тапсырған кезде жаңағы, қобалжу болады, басқа нәрселер болады. Соған байланысты олар келесі тапсырған кезде дайындалып, қалай екенін білетіндей. Оның барлығы жаңағы, қауіпсіздік жағынан прокторинг бағдарламасымен, фото-бейнефиксация жасалынып отырады.
Дархан Жазықбаев	▶	↑іағный ͡ болашақта / әттегенайлар болмас ͡ үшүн ↓/// ↑ ^уонұ ͡ біз / болашақта ͡ болұп ͡ жатқан кезде → // біз көрсет'алатындай жақ̊сы ↓/// ↑ дархан мырза / жаңа ған'айтып ^уөттүңүз → // ^уос'өткен жылдың қорұтұндысы ͡ бойұнша → // үшшүз ^йелүу адам іріктелді ↓ /// ↑ ^уолар ^йенді / жақ̊сы қызметтерге ілінді → // қазір ^йенді / ^уөздөрүн жұмұшшасап → // ^йеңбек тәж^ірійбелерін шыңдап ͡ жатыр ↓/// ↑ жалпы / ^уосұ жобаның әлеуметтік ^ілійфт ^іретіндегі → // тійімділігі ͡ қандай↑///	↑йәғ^іній ͡ б̊олашақта → // әттегенайлар болмас үшүн↓/// ↑ ^уонұ ͡б̊із ͡б̊олашақта → // болұп жатқаң ͡ гезде → // біз ͡ гөрсөт'алатындай жақ̊сы ↓/// ↑ дархан мырза / жаңа ған'айтып ^уөттүңүз → // ^уосұ ^уөткөн жылдың ͡ғорұтұндысы ͡б̊ойұнша → // үшшүз ^йелүу адам іріктелді↓/// ↑ ^уолар ^йенді жақ̊сы ͡ ғызметтерг'ілінді → // қәзір ^йенді // ^уөздөрүн жұмұшшасап → // ^йеңбек тәжірійб̊елерін шыңдап ͡ жатыр↓/// ↑ жалпы /^уосұ жоб̊аның әлеумөттүк → // ^ілійфт ^іретіндегі тійімділігі ͡ғандай↑///	Яғни болашақта "әттеген-айлар" болмас үшін. Оны біз болашақта болып жатқан кезде біз көрсете алатындай жақсы. Дархан мырза, жаңа ғана айтып өттіңіз, осы өткен жылдың қорытындысы бойынша үш жүз елу адам іріктелді. Олар енді жақсы қызметтерге ілінді, қазір енді өздерін жұмыс жасап, еңбек тәжірибелерін шыңдап жатыр. Жалпы осы жобаның әлеуметтік лифт ретіндегі тиімділігі қандай?
Дархан Жазықбаев	▶	↑ бұнұң тійімділігі / біз ^уөз^үмүздің → // ^уосұ мемлекеттік басқарұуға жастарымызды → // дарынды жастарымызды тартұу ↓/// ↑ себебі / қазір әлем / ^уөзгөрүс үстүндө↓/// ↑ ^уөзүңүз ͡ білесіз → // біз әлемнің бір ͡ бір ͡ бөлшегіміз → // біз ^уодан артық / ^йешқ̊айда кетпейміз ↓/// ↑ себебі / ^йеканомійкалық жағы ͡ да / сайасый жағы ͡ да / кез ͡ гелген жаңағы / қаржылық ͡ жағы ͡ да → // ^уол біздің қоғамымызға → // біздің мемлекетімізг'әсерін тійг^ізіп ͡ ^уот^ұрады ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ біз ^уосұған бейімді → // ^уосұ ͡ бағытта / ^уөзінің жаңағ'оқұғаны ͡ бар → // тоқұғаны ͡ бар → // және ͡ д'осұ мемлекеттік басқарұуға → // мемлекеттік қызметтің апаратында → // жұмұшшасауға / ^уөзүн дайынмын → // ^йелге / жерге деген адалдығын → // әділдігін көрсететін → // ^уосұндай бір жастарымызды → // ^уосұ мемлекеттік ͡ апаратқа қызметке әкеп → // соларға мүмкүндүк берүу ͡ ^йерек̊шелігі → // ^уолардың ашылұуұна жол ͡ берүу ↓/// ↑ ^уол бірден ͡ бір / барлығы кейде ͡ болұп ͡ жатады↓///	↑ бұнұң тійімділігі → // біз ^уөзүмүздің ^уосұ мемлекеттік ͡ пасқарұуға → // жастарымызды / дарынды жастарымызды тартұу↓/// ↑ себ̊еб̊і / қәзір әлем ^уөзгөрүс үстүндө↓/// ↑ ^уөзүңүз ͡б̊ілесіз → // біз әлемнің бір-б̊ір ͡б̊өлшөгүміз // біз ^уодан артық → // ^йешқ̊айда ͡ гетпейміз↓/// ↑ себ̊еб̊і /^йеканомійкалық жағы ͡ да // сайасый жағы ͡ да // кез ͡ гелген жаңағы → // қаржылығ ͡ жағы ͡ да → // ^уол біздің ͡ғоғамымызға → // біздің мемлекетімізге → // әсерін тійгізіп ^уотұрады↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊із → // ^уосұғам ͡ бейімді // ^уосұ ͡б̊ағытта → // ^уөзүнүң жаңағы → // ^уоқұғаны ͡б̊ар → // тоқұғаны ͡б̊ар → // және ͡ де ^уосұ мемлекеттік ͡ пасқарұуға → // мемлекеттік қызметтің аппаратында → // жұмұш ͡ шасауға → // ^уөзүн дайыммын → // ^йелге / жерге деген адалдығын → // әділдігің ͡ гөрсөтөтін → // ^уосұндай біржастарымызды → // ^уосұ мемлекеттіг ͡ аппаратқа → // қызметк'әкеп → // соларға мүмкүндүк ͡ перүу ^йерек̊шелігі → // ^уолардың ашылұуұна жол ͡ берүу↓/// ↑ ^уол бірдем ͡ бір → // барлығы ͡гейде ͡б̊олұп ͡жатады↓///	Бұның тиімділігі - біз өзіміздің осы мемлекеттік басқаруға жастарымызды, дарынды жастарымызды тарту. Себебі, қазір әлем өзгеріс үстінде. Өзіңіз білесіз, біз әлемнің бір-бір бөлшегіміз, біз одан артық ешқайда кетпейміз. Себебі экономикалық жағы да, саяси жағы да, кез келген жаңағы, қаржылық жағы да, ол біздің қоғамымызға, біздің мемлекетімізге әсерін тигізіп отырады. Сондықтан да біз осыған бейімді, осы бағытта өзінің жаңағы, оқығаны бар, тоқығаны бар және де осы мемлекеттік басқаруға, мемлекеттік қызметтің аппаратында жұмыс жасауға өзін дайынмын, елге, жерге деген адалдығын, әділдігін көрсететін осындай бір жастарымызды осы мемлекеттік аппаратқа қызметке әкеп, соларға мүмкіндік беру ерекшелігі, олардың ашылуына жол беру. Ол бірден бір барлығы кейде болып жатады.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ мысалға ͡ біздің / ^уосұ қаб̊ылдаңған жастарымыз ішінде ͡ де → // ^уол міндетт'емес ↓/// ↑ мемлекеттік ͡ апаратта істемесе ͡ де → // ^уөздерінің біздің жаңағы → // кездесүулер ^уөткүзүп ͡ ^уот^ұрамыз → // мемлекеттік ^уоргандармен → // сосұн кейін / мынау квазійгоссектыр дейміз жаңағы → // солармен кездесүу ^уөткүзген ͡ кезде ͡ келіп → // ^уөздерінің бағдарламаларын /презентаційа жасап ͡ атады / жобаларын ↓/// ↑ мына ͡ бағытта / былай жұмұс істесе дұрұс ͡ болады → // мынау ͡ бағытта ͡ былай жұмұш жасаса ͡б̊олады деген↓/// ↑ біздің ^уол қызмет ͡жасамасада/ бірақ / ^ірезервте жүргөн жігіттер ^уосұндай → // ^уөздерінің үлөстерін қосұп ͡ жатады ↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ бұл / қандай ͡ да ͡ бір жастарымыздың → // ^уосұ мемлекеттің дамұуұна → // үлөстерін қосұуға → // мемлекет башшысы / ^уосұндай бір ͡ мүмкүндүк беріп ͡ ^уотұр↓///	↑ мысалға / біздің ^уосұ → // қаб̊ылдаңған жастарымыз ішінде ͡де → // ^уол міндетт'емес ↓/// ↑ мем^улекеттіг ͡ аппаратт'істемесе ͡ де → // ^уөздөрүнің / біздің жаңағы / кездесүулер ^уөткүзүп ^уотұрамыз мем^ілекеттік ^уоргандармен → // сосұң ͡ гейін мынау → // квазійгоссектор дейміж ͡ жаңағы → // солармең ͡ гездесүу ^уөткүзгөң ͡ гезде ͡геліп → // ^уөздөрүнің бағдарламаларын → // презентасыйа жасап жатады → // жоб̊аларын ↓ /// ↑ мына ͡б̊ағытта → // былай жұмұс істесе // дұрұс ͡полады → // мынау ͡б̊ағытта → // былай жұмұшшасаса ͡б̊олады деген ↓/// ↑ біздің ^уол ͡ ғызмет ͡шасамаса ͡ да → // бірақ ^ірезервте жүргөн жігіттер → // ^уосұндай ^уөздөрүнің үлөстөрің ͡ ғосұп ͡ жатады ↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊ұл / қандай ͡ да ͡б̊ір жастарымыздың → // ^уосұ мем^ілекеттің дамұуұн'үлөстөрің ͡ қосұуға → // мем^ілекет ͡ пашшысы → // ^уосұндай бір мүмкүндүк ͡ періп ^уотұр↓///	Мысалға біздің осы қабылданған жастарымыз ішінде де ол міндетті емес. Мемлекеттік аппаратта істемесе де өздерінің біздің жаңағы, кездесулер өткізіп отырамыз мемлекеттік органдармен, сосын кейін мынау квазигоссектор дейміз жаңағы, солармен кездесу өткізген кезде келіп, өздерінің бағдарламаларын презентация жасап атады, жобаларын. Мына бағытта былай жұмыс істесе дұрыс болады, мынау бағытта былай жұмыс жасаса болады деген. Біздің ол қызмет жасамаса да, бірақ резервте жүрген жігіттер осындай өздерінің үлестерін қосып жатады. Сондықтан да бұл қандай да бір жастарымыздың осы мемлекеттің дамуына үлестерін қосуға Мемлекет басшысы осындай бір мүмкіндік беріп отыр.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ дұрұс айтасыз / жаңағы мысалы / күн'ертең басталатын → // ^уосұ ^ірезервк'іріктеу ↓/// ↑ мемлекет башшысы қасым жомарт кемелұлұ тоқаевтың / қазақ̊стан халқын'арнаған → // дәстүрлү жолдауұменен / тұспатұс ͡ келіп ͡ ^уотыр↓/// ↑ дәл ^уосұ / ^уосұдан біржыл ͡ бұрұн → // ^уөткөн ͡ жылы мемлекет ͡ башшысы → // ^уөзүнүң жолдауұнда / ^уосұ мемлекеттік ͡ қызметті → // түбегейлі жаңғыртұу ͡ үшүн → // қызметке кірүудү / және ^уодан шығұуды жеңілдетүуді → // жеке сектордағы мамандарды → // ^уонұң ͡ ішінде / қызметке тартұуды тап̊сырған ͡ болатын ↓/// ↑ ^уосұ жұмұстар қазіргі ͡ күнү → // қандай нәтійжесін беріп ͡ жатыр ↑///	↑ дұрұс айтасыз → // жаңағы мысалы → // күнү ^йертең басталатын // ^уосұ ^ірезервк'іріктеу ↓/// ↑ мемлекет ͡пашшысы қасым жомарт кемелұлұ тоқаевтың → // қазағыстан халқын'арнаған → // дәстүрлү жолдауұменен тұспатұс келіп ^уотұр ↓/// ↑ дәл ^уосұ/ ^уосұдам ͡ бір жыл бұрұн → // ^уөткөн жылы → // мемлекет ͡пашшысы ^уөзүнүң жолдауұнда → // ^уосұ мемлекеттік қызметті түб̊өгөйлі жаңғыртұ'үшүн → // қызметке ͡гірүудү → // және ^уодан шығұудұ жеңілдетүудү → // жеке сектордағы мамандарды→ // ^уонұң ішінде / мемлекеттік ͡ қызметке тартұудұ тап̊сырғам ͡ болатын ↓/// ↑ ^уосұ жұмұстар ͡ғәзіргі ͡гүнү → // қандай нәтійжесім ͡беріп ͡жатыр ↑///	Дұрыс айтасыз, жаңағы мысалы, күні ертең басталатын осы резервке іріктеу. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың Қазақстан халқына арнаған дәстүрлі Жолдауыменен тұспа-тұс келіп отыр. Дәл осы, осыдан бір жыл бұрын өткен жылы Мемлекет басшысы өзінің Жолдауында осы мемлекеттік қызметті түбегейлі жаңғырту үшін қызметке кіруді және одан шығуды жеңілдетуді, жеке сектордағы мамандарды, оның ішінде мемлекеттік қызметке тартуды тапсырған болатын. Осы жұмыстар қазіргі күні қандай нәтижесін беріп жатыр?
Дархан Жазықбаев	▶	↑ ійә / мемлекет башшысы / ^уосұ ͡ біздің агенттіктің алдына жолдаудың → // көптеген міндеттер ғойдұ ↓/// ↑ біз қазіргі таңда / былтырғы мәселе ͡б̊ойұнша → // жұмұсқа кір^үуді жеңілдеттік ↓/// ↑ бұл ͡ жерде / тағы ͡ да ͡ бір ^йерек̊шелігі → // біз ͡ қарап ͡ ^уотқамбыз → // мемлекет башшысы / жастарға көп ͡ мүмкүндүк ͡ беріп ͡ ^уот^ұрады↓/// ↑ сонұң бір мүмкүндігін → // біз қазіргі ͡ гезде қолданып ͡ жатырмыз ↓/// ↑ ^уонұң бір ͡ мүмкүндүгі мынау → // быйыл грантпен бітірген / жас ͡ мемлекеттік ͡ қызметш̆і жас ͡ мамандар → // біздің мына'ауұлдұқ → // аудандық → // сосұн қалалық → // ^уоблұстық маңызы ͡ бар /қалаларымыз ͡ бар ͡ ғой → // сонұң апаратына жұмұсқа кірүуді жеңілдеттік ↓/// ↑ йағній жійпійей дейді → // ^йенді көрсөткүш бағасы → // үшпүтүн ͡ жүздөн ͡ ^уотұз ͡ үш жоғары ͡ болса ↑// ^уол тікелей барып → // тест тап̊сырмай → // коңкұурстұқ іріктеусүз / тікелей жаңағ'апаратқа → // төмөңгү ^ылауазымдарға тағайындала ͡ береді↓///	↑ ійә / мем^ілекет ͡ пашшысы → // ^уосұ ͡б̊іздің агенттіктің алдына жолдаудұң → // көптөгөн міндеттер ͡ ғойдұ↓/// ↑ біз ͡ ғәзіргі таңда → // былтырғы мәселе ͡б̊ойұнша → // жұмұсқа ͡гірүудү жеңілдеттік ↓/// ↑ бұл жерде / тағы ͡ да ͡б̊ір ^йерек̊шелігі // біз ͡ ғарап ^уотұрғамбыз → // мем^ілекет ͡ пашшысы // жастарға ͡гөп мүмкүндүк ͡ періп ^уотұрады↓/// ↑ сонұң бір мүмкүндүгін → // біз ͡ ғәзіргі ͡гезде қолданып ͡ жатырмыз↓/// ↑ ^уонұң бір мүмкүндүгі мынау → // быйыл грантпем ͡ бітірген → // жас мемлекеттік ͡ қызметш̆і / жас мамандар → // біздің мына'ауұлдұқ → // аудандық / сосұң ͡ ғалалық → // ^уоблұстұғ ͡ маңызы ͡б̊ар ͡ ғалаларымыз ͡б̊арғой // сонұң аппаратына жұмұсқа ͡ гірүудү жеңілдеттік ↓ /// ↑ йәғ^іній жійпійей (GPA) дейді → // ^йенді ͡гөрсөткүш ͡ пағасы // үшпүтүн жүздөн → // ^уотұзүш жоғары ͡б̊олса → // ^уол тікелей барып → // тест тап̊сырмай → // коңкұурстұғ ͡ іріктеусүз → // тікелей жаңағ'аппаратқа → // төмөңгү ^ылауазымдарға тағайындала ͡б̊ереді↓///	Иә, Мемлекет басшысы осы біздің агенттіктің алдына Жолдаудың көптеген міндеттер қойды. Біз қазіргі таңда былтырғы мәселе бойынша жұмысқа кіруді жеңілдеттік. Бұл жерде тағы да бір ерекшелігі, біз қарап отқанбыз, Мемлекет басшысы жастарға көп мүмкіндік беріп отырады. Соның бір мүмкіндігін біз қазіргі кезде қолданып жатырмыз. Оның бір мүмкіндігі мынау, биыл грантпен бітірген жас мемлекеттік қызметші жас мамандар біздің мынау ауылдық, аудандық, сосын қалалық, облыстық маңызы бар қалаларымыз бар ғой, соның аппаратына жұмысқа кіруді жеңілдеттік. Яғни, GPA дейді, енді көрсеткіш бағасы 3,33 жоғары болса, ол тікелей барып, тест тапсырмай, конкурстық іріктеусіз тікелей жаңағы аппаратқа, төменгі лауазымдарға тағайындала береді.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ міне бұл ͡ д'үлкөн көмөк ͡ қой → // бұған дейін жаңағы ͡ гөп → // мысал'іріктеуден ͡ ^уөтөтүн → // жаңағы / ^уоған ͡ да ͡ тағы сынақтар ͡ тап̊сыратын ↓///↑ қазір ^йенді / жастарға ͡ беріп ͡ ^уотқан мүмкүндүк бұрұн → // әрійне / айтатын тест тап̊сырұу ͡ керек → // дайындалұуұң ͡ керек → // немесе ͡ бір ͡ жыл жұмұс ^уөтүлүң ͡ болұу ͡герек → // жұмұс ^уөтүлүм болмаса ↑// мені жұмұсқа қабылдамайды ͡ деген ͡ сыйақты → // мәселелер тұуұндаған ↓/// ↑ ^уосұған ^йенді / мемлекет башшысы / үлкөн ͡ мүмкүндүк ͡ берді ↓/// ↑ ^уосұ жылдан бастап қабылданып ͡атыр → // жұмұсқа ͡ біздің жаңағы / жас мамандарымыз ↓/// ↑ болашақта мемлекеттік қызметке деген → // келүуге деген → // жастардың ынтасын арттырады ͡ ғой↓///	↑ міне / бұл ͡ д'үлкөң ͡ көмөкқой → // бұған ͡ дейін жаңағы ͡гөп мысалы / іріктеуден ^уөтөтүн → // жаңағы ^уоған ͡ да тағы сынақтар тап̊сыратын ↓ /// ↑ қәзір ^йенді → // жастарға ͡б̊еріп ^уотұрған мүмкүндүк → // бұрұн әрійне айтатын → // тест тап̊сырұу ͡герек → // дайындалұуұң ͡герек → // немесе ͡б̊іржыл жұмұс ^уөтүлүң болұу ͡герек → // жұмұс ^уөтүлүм ͡ болмаса → // мені жұмұсқа ͡ғаб̊ылдамайды деген сыйақты → // мәселелер тұуұндаған ↓/// ↑ ^уосұған ^йенді / мемлекет ͡ пашшыс'үлкөн мүмкүндүк ͡ перді↓/// ↑ ^уосұ жылдам ͡ бастап → // қаб̊ылданып ͡ жатыр жұмұсқа → // біздің жаңағы жас мамандарымыз ↓ /// ↑ болашақта / мемлекеттік қызметке деген → // келүугө деген → // жастардың ынтасын арттырадығой↓///	Міне, бұл да үлкен көмек қой, бұған дейін жаңағы көп мысалы, іріктеуден өтетін, жаңағы, оған да тағы сынақтар тапсыратын. Қазір енді жастарға беріп отқан мүмкіндік бұрын, әрине, айтатын тест тапсыру керек, дайындалуың керек немесе бір жыл жұмыс өтілің болу керек, жұмыс өтілім болмаса мені жұмысқа қабылдамайды деген сияқты мәселелер туындаған. Осыған енді Мемлекет басшысы үлкен мүмкіндік берді. Осы жылдан бастап қабылданып атыр жұмысқа біздің жаңағы жас мамандарымыз. Болашақта мемлекеттік қызметке деген, келуге деген жастардың ынтасын арттырады ғой.
Дархан Жазықбаев	▶	↑сонұмен қатар ͡ біз / ^уосұ жас мемлекеттік қызметш̆ілер → // дійпломмен ауұлға бағдарлама ͡ бар ͡ ғой → // біз соған / ^йеңгізіп ͡ қойдұқ ↓/// ↑ йағній ^уол біздің / мемлекеттік қызметш̆і ͡ болғанымен ͡ де → // жеңілдікпен ауұлға ͡ барып → // жаңағ'аудандық деңгейд'апаратта жұмұш шасаса ↑// жеңілдікпен жаңағы → // сонұ пайдаланұуға ͡ болады↓/// ↑ ^уосұндай жеке сектордан → // қазіргі кезде ͡ біз мүмкүншүлік ͡ беріп ͡ ^уотұрмыз ↓/// ↑ себебі / бірінші ͡ башшылардың міндетін → // жауапкершілігін арттырұу керек деген ↓/// ↑ сол себепті / мынау жергілікт'атқарұуш'^уоргандардың → // басқарма ͡ башшылары ͡ бар ↓ ///↑ соларды тағайындаған кезде → // ^уоларды ͡ да ͡ жаңағы→ // ^йегер ͡ біздің жаңағы → // біліктілік талаптарымызға сай келіп жатčа ↑// тікелей жаңағы /агенттікпен ͡ келіс'отұрұп → // жаңағы тағайындай берүуге жеңілдіктер ͡ бердік ↓/// ↑ сонұң ішінде / қазіргі кезде ͡ біздің ^уөзүміз ͡ де → // жеке ͡ сектордан жыйырм'ек'адам / тағайындалып ^уотұр → // ^уосұ мамандық бойұнша↓///	↑сонұмең ͡ ғатар ͡б̊із // ^уосұ жас мем^ілекеттік қызметш̆ілер → // дійпломмен ауұлға бағдарлама ͡б̊арғой → // біс ͡ соған ^йеңгізіп ͡ қойдұқ ↓ /// ↑ йәғ^іній / ^уол біздің мемлекеттік қызметш̆і ͡б̊олғанымен ͡ де // жеңілдікпен ауұлға ͡б̊арып → // жаңағ'аудандық деңгейде → // аппаратта жұмұш ͡ шасаса → // жеңілдікпен жаңағы → // сонұ пайдаланұуға ͡б̊олады↓/// ↑ ^уосұндай жеке сектордаң ͡ ғәзіргі ͡гезде → // біз мүмкүншүлік ͡ періп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / бірінші ͡б̊ашшылардың міндетін → // жауапкершілігін арттырұу ͡герек ͡ теген ↓/// ↑ сол себ̊епті / мынау жергілікт'атқарұушұ ^уоргандардың // басқарма ͡б̊ашшылары ͡б̊ар ↓ /// ↑ соларды тағайындағаң ͡ гезде → // ^уоларды ͡ да жаңағы → // ^йегер ͡б̊іздің жаңағы → // біліктілік талаптарымызға сай келіп ͡ жатčа → // тікелей жаңағ'агенттікпен → // келісе ^уотұрұп → // жаңағы тағайындай берүуге → // жеңілдіктер ͡б̊ердік ↓ /// ↑ сонұң ішінде → / қәзіргі ͡гезде → // біздің ^уөзүмүзде → // жеке сектордан /жыйырма ^йек'адам тағайындалып ^уотұр → // ^уосұ мамандық ͡пойұнша↓///	Сонымен қатар біз осы жас мемлекеттік қызметшілер «Дипломмен ауылға» бағдарлама бар ғой, біз соған енгізіп қойдық. Яғни, ол біздің мемлекеттік қызметші болғанымен де жеңілдікпен ауылға барып, жаңағы аудандық деңгейде аппаратта жұмыс жасаса, жеңілдікпен жаңағы, соны пайдалануға болады. Осындай жеке сектордан қазіргі кезде біз мүмкіншілік беріп отырмыз. Себебі бірінші басшылардың міндетін, жауапкершілігін арттыру керек деген. Сол себепті мынау жергілікті атқарушы органдардың басқарма басшылары бар. Соларды тағайындаған кезде оларды да жаңағы, егер біздің жаңағы біліктілік талаптарымызға сай келіп жатса, тікелей жаңағы агенттікпен келісе отырып, жаңағы тағайындай беруге жеңілдіктер бердік. Соның ішінде қазіргі кезде біздің өзімізде жеке сектордан жиырма екі адам тағайындалып отыр осы мамандық бойынша.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ менің ^уойұмша / қазір ^йенді ͡ бұл → // сіздер атқарып ͡ жатқан ͡ жұмұс → // жеміс нәтійжесін беріп ͡ жатқан ͡ секілді ↓/// ↑ себебі / жергілікті атқарұушұ ͡ бійліктің → // жаңағ'апаратында жастар ͡ көп → // бұрұн ^уондай болмайтын ↓/// ↑ бұрұн мысалы / зейнет жасындағы → // мысалы / бірнеше жыл бойұ → // қызмет атқарып кележатқан адамдар ͡ болса ↑// қазір ^йенді дійплом алып → // жаңағ'оқұуұм біт^іріп → // ауұлға ͡ геліп → // ^йеліне → // жерін'үлөс қосұп жүргөн → // азаматтар ͡ гөп ↓/// ↑ ійә / әрійне / қазіргі кезде қарап ͡ ^уотұрсақ → // біздің ^уорта жас / ^уотұзтоғұз жасты құрайд'екен → // бізде мемлекеттік қызметте ↓/// ↑ бұл дегеніңіз → // біздің жаңағ'апараттың → // жасарып ͡ жатқаны ͡ бар ↓/// ↑ себебі / бізге жылда→ // сегізмыңнан адам / жаңағы зейнетақы немесе → // басқа себептермен кетіпжатады ↓/// ↑ ^уонұң ^уорнұн жаңағы → // жастарымыз толұқтырып ͡ атады ↓/// ↑ сол себепті ͡ біз ^йенді → // тағы ͡ бір ^йерек̊шелігіміз → // быйыл біз ^уөзүмүзде → // ^йе / қызмет порталы ͡ бар → // сонұ мадернійзаційа жасадық → // йағній жаңғыртып ↓/// ↑ біз ^йенді қазіргі кезде → // ^у^уосұ мемлекет башшысының → // біздің алдымызға қойған міндеті → // мемлекеттік қызметтің ашықтығы сол → // ^у^уосұ мемлекеттік ашықтығы → // ^у^уосұ мемлекеттік қызметке / кірүүуден басталады деп → // біз ^уосұ / е / қызметті → // біз мадернійзаційа жасап → // қазіргі кезде / бес мемлекеттік ^уорган → // пійлоттық жобада жүр ↓/// ↑ йағній ^уосұ жылдың айағына дейін → // бес мемлекеттік жаңағы / кіріп ͡ атқан мемлекеттік қызметш̆ілер → // бізде ^уонлайн ͡ арқылы ͡ жүреді ↓///	↑ менің ^уойұмша / қәзір ^йенді / бұл сіздер атқарып ͡ жатқан жұмұс → // жеміс нәтійжесім ͡ беріп ͡ жатқан ͡ секілді ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / жергілікт'атқарұушұ бійліктің → // жаңағ'аппаратында → // жастар ͡ гөп → // бұрұн ^уондай болмайтын↓/// ↑ бұрұн мысалы / зейнет ͡шасындағы → // мысалы ͡б̊ірнеше жыл бойұ → // қызмет атқарып кележатқан адамдар ͡б̊олса → // қәзір ^йенді дійплом алып → // жаңағы ^уоқұуұм ͡ бітіріп → // ауұлға ͡геліп → // ^йеліне / жеріне → // үлөс қосұб̊ жүргөн азаматтар ͡гөп ↓ /// ↑ ійә / әрійне → // қәзіргі ͡гезде ͡ ғарап ^уотұрсақ → // біздің ^уорта жас → // ^уотұстоғұж ͡ жасты ͡ ғұрайды ^йекен → // бізде мемлекеттік қызметте ↓ /// ↑ бұл дегеніңіз → // біздің жаңағ'аппараттың → // жасарып ͡ жатқаны ͡б̊ар↓/// ↑ себ̊еб̊і / бізге жылда сегізмыңнан адам → // жаңағы зейнетақы → // немесе ͡б̊асқа себ̊ептермең ͡ гетіп ͡ жатады ↓ /// ↑ ^уонұң ^уорнұн → // жаңағы жастарымыз → // толұқтұрып ͡ жатады ↓ /// ↑ сол себ̊епті / біз ^йенді / тағы ͡б̊ір ^йерек̊шелігіміз → // ͡б̊ыйыл біз ^уөзүмүзде → // ^йе-қызмет порталы ͡б̊ар // сонұ мадернійзасыйа жасадық → // йәғ^іній жаңғыртып↓/// ↑ біз ^йенді ͡ғәзіргі ͡гезде → // ^уосұ мемлекет ͡ пашшысының → // біздің алдымызға ͡ғойған міндеті → // мем^ілекеттік қызметтің ашықтығы сол → // ^уосұ мем^ілекеттіг ͡ ашықтығы → // ^уосұ мемлекеттік қызметке ͡гірүудөм ͡ басталады деп → // біз ^уосұ ^йеқызметті → // біз мадернійзасыйа жасап → // қәзіргі ͡гезде / бес мемлекеттіг ͡ ^уорган → // пійлоттығ ͡ жоб̊ада ͡ жүр↓/// ↑ йәғ^іній ^уосұ жылдың айағына дейін → // бес мемлекеттіг^ужаңағы → // кіріп ͡ жатқан мемлекеттік қызметш̆ілер → // бізде ^уонлайн арқылы жүрөдү↓///	Менің ойымша, қазір енді бұл сіздер атқарып жатқан жұмыс жеміс нәтижесін беріп жатқан секілді. Себебі жергілікті атқарушы биліктің жаңағы аппаратында жастар көп, бұрын ондай болмайтын. Бұрын мысалы, зейнет жасындағы, мысалы бірнеше жыл бойы қызмет атқарып келе жатқан адамдар болса, қазір енді диплом алып, жаңағы оқуын бітіріп, ауылға келіп, еліне, жеріне үлес қосып жүрген азаматтар көп. Иә, әрине, қазіргі кезде қарап отырсақ, біздің орта жас 39 жасты құрайды екен бізде мемлекеттік қызметте. Бұл дегеніңіз біздің жаңағы аппараттың жасарып жатқаны бар. Себебі, бізге жылда 8 мыңнан адам жаңағы зейнетақы немесе басқа себептермен кетіп жатады. Оның орнын жаңағы жастарымыз толықтырып атады. Сол себепті біз енді тағы бір ерекшелігіміз биыл біз өзімізде е-қызмет порталы бар, соны модернизация жасадық, яғни жаңғыртып. Біз енді қазіргі кезде осы мемлекет басшысының біздің алдымызға қойған міндеті мемлекеттік қызметтің ашықтығы сол, осы мемлекеттік ашықтығы осы мемлекеттік қызметке кіруден басталады деп біз осы е-қызметті біз модернизация жасап, қазіргі кезде бес мемлекеттік орган пилоттық жобада жүр. Яғни осы жылдың аяғына дейін бес мемлекеттік жаңағы кіріп атқан мемлекеттік қызметшілер бізде онлайн арқылы жүреді.
Дархан Жазықбаев	▶	↑йағній ^йешқ̊андай / жаңағы адамій фактор жоқ → // текқана жаңағы / жасанд'ійнтелект дейміз ͡ ғой → // сол арқылы / ^уөзүнүң ^йегов арқылы → // ійійн-ін тіркеп ^йецыпы дейді ↓/// ↑ қол қойұу / жаңағы ційфрлық қолтаңбасымен кіріп → // ^уөзүнің жеке кабійнетін ашады ↓///↑ сол арқылы / жаңағы ͡ біз ійнтеграційа жасағамбыз → // басқа мемлекеттік ^уоргандарға ͡ барып → // жаңағы құжат жыйнамайды → // құжат тап̊сырып → // ^уондай жоқ ↓ /// ↑ бірден жаңағы / сол жерден ^уөз'автоматты түрде → // жеке кабійнетінде / ^уөзүнің құжаты толтырылады ↓/// ↑ қосұмша / ^йегер ^уөзү ͡ бір толтұрамын десе ↑// ^уон'еңгізеді / қосұмша ͡ бір ақпараттарды → // сосұн / ^уөзү қарайды ͡ да → // қай жерде қандай вакансійа ͡ бар → // сол вакансійаға / жаңағы бос ^ылауазымға → // ^уөзүнүң ^уөтүнішін береді ↓/// ↑ сосұн жаңағы / ^йешқ̊андай қазір ^йенді → // центір тестке ͡ барып тап̊сырады ͡ ғой → // сол жерде тап̊сырады → // жыйырматөрт ͡ čағат / жеті ͡ гүн ↓/// ↑ бізде центр тестке ͡ бармай → // сол ^уонлайн арқылы / тест тап̊сырұуға ͡ болады → // сондай мүмкүндүктер ͡ беріп ͡ жатырмыз↓///	↑ йәғ^іній ^йешқ̊андай → // жаңағ'адамый фактор жоқ // текқана жаңағы → // жасанд'ійнтеллект деймізғой → // сол арқылы ^уөзүнүң ^йегов арқылы → // ійійінін (ИИН) тіркеп → // ^йесыпы (ЭЦП) дейді↓/// ↑ қолғойұу / жаңағы сыйфрлық қолтаңбасымең ͡ гіріп → // ^уөзүнүң жеке ͡габ̊ыйнетін ашады↓/// ↑ сол арқылы жаңағы → // біз ійнтеграсыйа жасағамбыз → // басқа мем^ілекеттік ^уоргандарға ͡б̊арып → // жаңағы ͡ ғұжат ͡шыйнамайды → // құжат тап̊сырып → // ^уондай жоқ ↓/// ↑ бірден жаңағы сол жерден → // ^уөзү / автоматты түрдө жеке ͡ габ̊ійнетінде // ^уөзүнүң ͡ғұжаты толтұрұлады ↓ /// ↑ қосұмша ^йегер → // ^уөзү ͡б̊ір толтұрамын десе → // ^уонұ ^йеңгізеді → // қосұмша ͡б̊ір ақпараттарды → → // сосұн ^уөзү ͡ ғарайды ͡ да → // қай жерде / қандай вакансыйа ͡б̊ар // сол вакансыйаға → // жаңағы ͡б̊ос ^ылауазымға → // ^уөзүнүң ^уөтүнүшім ͡ береді ↓ /// ↑ сосұн жаңағы ^йешқ̊андай → // қәзір ^йенді → // сентр тестке ͡б̊арып тап̊сырадығой → // сол жерде тап̊сырады → // жыйырматөрт ͡ čағат → // жетігүн↓/// ↑ бізде сентр тестке ͡б̊армай → // сол ^уонлайн арқылы → // тест тап̊сырұуға ͡б̊олады → // сондай мүмкүндүктер ͡б̊еріп ͡ жатырмыз↓///	Яғни ешқандай жаңағы адами фактор жоқ, тек қана жаңағы жасанды интеллект дейміз ғой, сол арқылы өзінің ЕГОВ арқылы ИИН-ін тіркеп ЕЦП дейді, қол қою, жаңағы цифрлық қолтаңбасымен кіріп, өзінің жеке кабинетін ашады. Сол арқылы жаңағы біз интеграция жасағанбыз, басқа мемлекеттік органдарға барып, жаңағы құжат жинамайды, құжат тапсырып, ондай жоқ. Бірден жаңағы сол жерден өзі автоматты түрде жеке кабинетінде өзінің құжаты толтырылады. Қосымша егер өзі бір толтырамын десе, оны енгізеді қосымша бір ақпараттарды, Сосын өзі қарайды да қай жерде қандай вакансия бар, сол вакансияға, жаңағы бос лауазымға өзінің өтінішін береді. Сосын жаңағы ешқандай, қазір енді центр тестке барып тапсырады ғой, сол жерде тапсырады, жиырма төрт сағат, жеті күн. Бізде центр тестке бармай, сол онлайн арқылы тест тапсыруға болады, сондай мүмкіндіктер беріп жатырмыз.
Дархан Жазықбаев	▶	↑^йенді пійлоттық жоба деп / айтып ͡ қалдыңыз ↓/// ↑ жалпы қазір / нәтійжесі ͡ қандай ↑/// ↑ жалпы / негізі / алтыжүз ͡ ^уотұз ͡ адам қатысып ^уотұр → // сек̊сенсегіз ͡ ^уорталық / апаратқа ͡ жұмұсқа ͡ кірді ↓/// ↑ ^йенд'алдағы ͡ ^ұуақытта → // мына жергілікт'атқарұушұ ^йек'орган жүргүзүліп ͡ атыр → // сонұң қосұмша нәтійжесі ͡ болады ↓/// ↑ керемет / ^йенді ͡ быйылғы жылы → // мемлекеттік қызмет ͡ čаласындағы заңнамаға / ^уөзгерістер ^йеңгізіліп → // сонұң қатарында / келісімшарттық ͡ қызметш̆ілер деген / ұғұм пайда ͡ болдұ ↓/// ↑ жалпы / бұл қандай ұғұм ↑ /// ↑ қандай пайда ͡ береді ↑ /// ↑ сол тұурал'айтып ͡ берсең ↓///	↑^йенді пійлоттығ ͡ жоб̊а → // деб̊ ͡айтып ͡ қалдыңыз↓/// ↑ жалпы / қәзір нәтійжесі ͡ғандай↑/// ↑ жалпы / негізі / алтыжүз ^уотұз адам ͡ ғатысып ^уотұр → // сек̊сенсегіз ^уорталық → // аппаратқа жұмұсқа ͡гірді ↓ /// ↑ ^йенд'алдағы ^ұуақытта → // мына жергілікт'атқарұушұ → // ^йекі ^уорган жүргүзүліп ͡ жатыр → // сонұң ͡ғосұмша нәтійжесі ͡б̊олады↓/// ↑ керемет / ^йенді ͡б̊ыйылғы жылы → // мемлекеттік қызмет čаласындағы заңнамаға → // ^уөзгөрүстер ^йеңгізіліп → // сонұң ͡ғатарында → // келісімшарттық қызметш̆ілер деген → // ұғұм пайда ͡б̊олдұ ↓/// ↑ жалпы ͡б̊ұл ͡ ғандай ұғұм ↑ /// ↑ қандай пайда ͡б̊ереді ↑ /// ↑ сол тұурал'айтып берсең↓///	Енді пилоттық жоба деп айтып қалдыңыз. Жалпы қазір нәтижесі қандай? Жалпы, негізі 630 адам қатысып отыр, 88 орталық аппаратқа жұмысқа кірді. Енді алдағы уақытта мына жергілікті атқарушы екі орган жүргізіліп атыр, соның қосымша нәтижесі болады. Керемет, енді биылғы жылы мемлекеттік қызмет саласындағы заңнамаға өзгерістер енгізіліп, соның қатарында келісімшарттық қызметшілер деген ұғым пайда болды. Жалпы бұл қандай ұғым? Қандай пайда береді? Сол туралы айтып берсең.
Дархан Жазықбаев	▶	↑мынау келісімшартпен қызметш̆ілер ͡ болады → // мемлекеттік ͡ қызметке ͡ жатпайды ↓/// ↑^уолар кімдер ↑///↑ біріншіден / бұл кісілер ͡ бізге → // ^уөздеріңіз ͡ білесіздер → // қазір әр мемлекеттік ͡ ^уорганда → // ^уөзүнүң ұлттұғ ͡ жоб̊алары ͡ бар → // және тійісті жобалармен жұмұшшасайды ↓/// ↑ ^уосұған қажетті → // арнайы мамандығы ͡ бар адамдарды → // тартұу үшүн → // йағній ͡ бізде / кезгелген мамандық бойұнша → // мемлекеттік ͡ апаратта жұмұшшасайды ↓/// ↑ ^уонұң ішінде / денсаулұқ̊ ͡ саласы ͡ болсұн → // жаңағы / әлеуметтік сала ͡ болсұн → // бірақ кейде / бір͡ арнайы мамандық͡ ійесі / керек болұп қалады ↓/// ↑ ^уол жаңағы / аналійтійк ͡ болұуұ ͡ мүмкүн → // немес'ол жаңағы ͡ бір / қандай ͡ да ͡ бір жер қыртыстарын ^йесептейтін → // маман͡ герек болұп͡ қалұуұ͡ мүмкүн → // жаңағы геадезійамен айналысатын → // немесе жаңағ'айтамыз ͡ ғой → // біржерге ͡ бір ͡ көгалдандырұу керек болса ↑// мысалға / әртүрлү ͡ саланы жетік ͡ меңгергем ͡ мамандар → //	↑мынау ͡гелісімшартпен→ // қызметш̆ілер ͡б̊олады → // мемлекеттік қызметке жатпайды ↓/// ↑^уолар ͡гімдер ↑///↑ біріншіден / бұл ͡ гісілер ͡б̊ізге → // ^уөздөрүңіз ͡б̊ілесіздер → // қәзір әр мемлекеттік ^уорганда → // ^уөзүнүң ұлттұғ жоб̊алары ͡б̊ар → // және тійісті жоб̊алармен жұмұшшасайды↓/// ↑ ^уосұғаң ͡ ғажетті → // арнайы мамандығы ͡б̊ар адамдарды → → //тартұу үшүн → // йәғ^іній ͡б̊ізде ͡гезгелген мамандық ͡пойұнша → //мемлекеттіг ͡ аппаратта жұмұшшасайды↓/// ↑ ^уонұң ішінде /денсаулұқ̊ саласы ͡б̊олсұн → // жаңағ'әлеумөттүк сала ͡б̊олсұн → // бірақ кейде / бір арнайы мамандығ ͡ ійесі → // керек болұп қалады↓/// ↑ ^уол жаңағ'аналійтійк болұуұ мүмкүн → // немесе ^уол жаңағы ͡ б̊ір → // қандайда ͡б̊ір жер ͡ ғыртыстарын → // ^йесептейтін мамаң ͡ герек ͡ полұп қалұуұ мүмкүн → // жаңағы /геодезійәмен айналысатын → // немесе жаңағ'айтамызғой → // біржерге ͡б̊іргөгалдандырұу ͡герек болса → // мысалға әртүрлү саланы / жетіг ͡ меңгерген мамандар → //	Мынау келісімшартпен қызметшілер болады, мемлекеттік қызметке жатпайды. Олар кімдер? Біріншіден, бұл кісілер бізге өздеріңіз білесіздер, қазір әр мемлекеттік органда өзінің ұлттық жобалары бар және тиісті жобалармен жұмыс жасайды. Осыған қажетті арнайы мамандығы бар адамдарды тарту үшін, яғни бізде кез келген мамандық бойынша мемлекеттік аппаратта жұмыс жасайды. Оның ішінде денсаулық саласы болсын, жаңағы әлеуметтік сала болсын, бірақ кейде бір арнайы мамандық иесі керек болып қалады. Ол жаңағы аналитик болуы мүмкін немесе ол жаңағы бір, қандай да бір жер қыртыстарын есептейтін маман керек болып қалуы мүмкін, жаңағы геодезиямен айналысатын немесе жаңағы айтамыз ғой, бір жерге бір көгалдандыру керек болса мысалға Әртүрлі саланы жетік меңгерген мамандар
Дархан Жазықбаев	▶	жетіг меңгерген маманды → // сол маманды / сол жаңағы жобаға қосұу ͡ үшүн → // немесе / жаңағы жол ͡ салұу ͡ герек ͡ болады ↓/// ↑ сол жол ͡ салұуға → // біз кейде / мысалға → // мықты жол ͡ саласының ͡ мамандарын → // таңдай біле ͡ бермейміз / мысалға ↓/// ↑ ал кейде / бір ͡ сапасыз жерлер шығып ͡ атады ͡ ғой → // солгезде сонұң жаңағы → // жол ͡ саласын білетім ͡ мықты мамандарды ↓ /// ↑ себебі / ^уолар ͡ білесіздер → // бізге мысалға / мықты мамандар → // біздің мемлекеттік ͡ қызметш̆ілердің → // жаңағындай бір ͡ ^уорташа жалақысына → // жұмұс ͡ істеуге ͡ келмейді↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ біз кейде → // ^уосұ жаңағы / арнайы мамандарды ͡ тартып → // ^уол үкүметтің қаулұсұмен / ^уөзү ͡ бекітіліп ͡ ^уот^ұрады → // жыл ͡ сайын жаңартылып ͡ ^уот^ұрады ↓/// ↑ бұн'әрійне → // біз ^уодаң ͡ кейін келісімшартқа келген адамды → // біз бір ͡ жылдан ͡ ғана → // біржылға ͡ дейін ͡ ғана келісімшартпен → // ^уөзүнің мерзімімен ғана → //жұмұсқ'аламыз↓/// ↑ түс^үнүкті ↓/// ↑ жақ̊сы / дархан ͡ мырза / тағы ͡ бір сауал → // ^уосұ мемлекеттік қызметш̆ілердің → // бір аймақтан ^йекінш'аймаққ'ауұсұу ͡гезінде → // түрлү қыйындықтар ͡ болады → // жас^ырын ͡ ^йемес ↓/// ↑менің сұрайын дегенім → // бұл жалпы / қандай қыйындықтар ↑// жән'онұң шешілүу жолдарын → // қалай қарастырып ͡ жатырсыздар↑///	↑жетіг меңгерген маманды → // сол маманды / сол жаңағы жоб̊аға ͡ғосұу үшүн → // немесе жаңағы / жол салұу ͡герек ͡ полады ↓ /// ↑ сол жол салұуға → // б̊із ͡ гейде мысалға → // мықты жол саласының мамандарын → // таңдай біле ͡б̊ермейміз мысалға ↓/// ↑ ал ͡ гейде / бір сапасыж ͡ жерлер шығып ͡ жатадығой → // солгезде сонұң → // жаңағы жол саласым ͡ білетін → // мықты мамандарды↓/// ↑ себ̊еб̊і ^уолар ͡б̊ілесіздер → // бізге мысалға → // мықты мамандар → // біздің мемлекеттік ͡ қызметш̆ілердің жаңағындай → // бір ^уорташа жалақысына → // жұмұс істеуге ͡ гелмейді↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊із гейде → // ^уосұ жаңағы / арнайы мамандарды тартып → // ^уол үкүмөттің ͡ғаулұсұмөн → // ^уөзү ͡б̊екітіліп ^уотұрады → // жыл сайын жаңартылып ^уотұрады↓/// ↑ бұнұ әрійне → // біз ^уодаңгейің ͡ гелісімшартқа ͡гелген адамды → // біз ͡б̊ір жылдаң ͡ ғана → // бір жылға дейін ͡ ғана ͡гелісімшартпен → // ^уөзүнүң мерзімімең ͡ ғана → //жұмұсқ'аламыз↓/// ↑ түсүнүкті↓/// ↑ жақ̊сы / дархан мырза → // тағы ͡б̊ірсауал → // ^уосұ мем^ілекеттік қызметш̆ілердің → // бір аймақтан ^йекінш'аймаққа ауұсұу ͡гезінде → // түрлү ͡ ғыйындықтар ͡б̊олады → // жасырын ^йемес ↓/// ↑менің сұрайын дегенім → // бұл жалпы ͡ ғандай ͡ ғыйындықтар → // және ^уонұң шешілүу жолдарын → // қалай ͡ ғарастырып ͡ жатырсыздар↑///	Жетік меңгерген маманды, сол маманды сол жаңағы жобаға қосу үшін немесе жаңағы жол салу керек болады. Сол жол салуға біз кейде мысалға мықты жол саласының мамандарын таңдай біле бермейміз, мысалға. Ал кейде бір сапасыз жерлер шығып атады ғой, сол кезде соның жаңағы жол саласын білетін мықты мамандарды. Себебі олар білесіздер, бізге мысалға мықты мамандар біздің мемлекеттік қызметшілердің жаңағындай бір орташа жалақысына жұмыс істеуге келмейді. Сондықтан да біз кейде осы жаңағы арнайы мамандарды тартып, ол үкіметтің қаулысымен өзі бекітіліп отырады, жыл сайын жаңартылып отырады. Бұны, әрине, біз одан кейін келісімшартқа келген адамды біз бір жылдан ғана, бір жылға дейін ғана келісімшартпен, өзінің мерзімімен ғана жұмысқа аламыз. Түсінікті. Жақсы, Дархан мырза, тағы бір сауал осы мемлекеттік қызметшілердің бір аймақтан екінші аймаққа ауысу кезінде түрлі қиындықтар болады, жасырын емес. Менің сұрайын дегенім, бұл жалпы қандай қиындықтар және оның шешілу жолдарын қалай қарастырып жатырсыздар?
Дархан Жазықбаев	▶	↑ ^йенді ͡ біз қазіргі таңда → // ^уосұ жылы ͡ да ͡ біз → // ^ұратаційаға ͡ байланысты / заңғ'өзгерістер ͡ ^йеңгіздік ↓/// ↑ бұрұн бізде / мәселе тұуұндайтын → // йағній аренда жаңағы → // тұратын үй берілүу ͡ керек → // немесе / жаң'орталықтан аумаққа ͡ барады → // аймаққа ͡ барады → // аймақтан ^уорталыққа келеді ↓/// ↑ бірақ ^йенді / ^уол барлығына ͡ бірдей → // үй тауұп бер^іле ͡ бермейді ͡ ғой ↓/// ↑ сол ͡ себепті ͡ біз / ^уосұ қаржылай жаңағы → // ^уөзүнүң жалдамал'үйгө → // соған қосұмша қаржы ͡ төлөу ͡ бойұнша → // мәселелерді ͡ шештік ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да / ^уос'аймақтан аймаққа ^ұратаційаланұу → // немесе / аймақтан ^уорталыққа → // ^уорталықтан аймаққа ͡ барұу ͡ бойұнша → // қазіргі кезде жеңілдеттік ↓/// ↑ себебі / көб^үнесе ͡ біздің мемлекеттік қызметш̆ілердің бармаймыз деп → // бас тартұуұнұң себебі → // ^уолардың жаңағы / бала ͡ шағасы ͡ бар → // жаңағы кейбіреулердің әке ͡ шешесі ͡ болады↓///	↑ ^йенді ͡б̊із → // қәзіргі таңда → // ^уосұ жылы ͡ да ͡б̊із // ^ұротасыйаға ͡б̊айланысты заңға → // ^уөзгөрүстер ^йеңгіздік ↓/// ↑ бұрұм ͡ бізде → // мәселе тұуұндайтын → // йәғ^іній аренда жаңағы → // тұратын үй берілүу ͡герек → // немесе жаңа ^уорталықтан → // аумаққа ͡б̊арады → // аймаққа ͡б̊арады → // аймақтан ^уорталыққа ͡геледі ↓/// ↑ бірақ ^йенді ^уол барлығына ͡б̊ірдей → // үй тауұп ͡ періле ͡б̊ермейдіғой↓/// ↑ сол себ̊епті ͡б̊із → // ^уосұ ͡ ғаржылай жаңағы → // ^уөзүнүң жалдамал'үйгө → // соғаң ͡ ғосұмша ͡ғаржы төлөу ͡б̊ойұнша → // мәселелерді шештік ↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да ^уос'аймақтан аймаққа ^ұротасыйаланұу → // немес'аймақтан ^уорталыққа → // ^уорталықтан аймаққа ͡б̊арұу ͡б̊ойұнша → // қәзіргі ͡гезде жеңілдеттік ↓ /// ↑ себ̊еб̊і ͡гөб̊үнөсе → // біздің мемлекеттік қызметш̆ілердің → // бармаймыз деп ͡ пас ͡ тартұуұнұң /себ̊еб̊і → // ^уолардың жаңағы ͡б̊ала-шағасы ͡б̊ар → // жаңағы ͡гейб̊іреулөрдүң әкешешесі ͡б̊олады↓///	Енді біз қазіргі таңда, осы жылы да біз ротацияға байланысты заңға өзгерістер енгіздік. Бұрын бізде мәселе туындайтын, яғни аренда жаңағы, тұратын үй берілу керек немесе жаңа орталықтан аумаққа барады, аймаққа барады, аймақтан орталыққа келеді. Бірақ енді ол барлығына бірдей үй тауып беріле бермейді ғой. Сол себепті біз осы қаржылай жаңағы, өзінің жалдамалы үйге соған қосымша қаржы төлеу бойынша мәселелерді шештік. Сондықтан да осы аймақтан аймаққа ротациялану немесе аймақтан орталыққа, орталықтан аймаққа бару бойынша қазіргі кезде жеңілдеттік. Себебі көбінесе біздің мемлекеттік қызметшілердің бармаймыз деп бас тартуының себебі, олардың жаңағы бала-шағасы бар, жаңағы кейбіреулердің әке-шешесі болады.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ әлеуметтік байланысқа → // мысалы / кейде ͡ бас тартады ͡ да → // жұмұстан шығып кетіп ͡ атады ↓///↑ ^уонда мен / жұмұстан шығамын → // ^йенд'онда ары қарай → // мен істеуге ͡ болмаса деп ͡ атады ↓///↑ ал қазіргі таңда / біз ^йенд'оларға ͡ қаулұ заңғ'еңгізіп → // қаулұ қабылданып → // ^іреспұублійкалық бүуджеттен ^уөтүп → // біз қазіргі кезде / бұған → // қаржы ͡ қарастырып ͡ қойдұқ ↓/// ↑ ^уол алдын ͡ ала мемлекеттік ͡ ^уоргандар → // ^уөздері тап̊сырыс ͡ береді → // ^уөздер'есептейді ↓/// ↑ қай адамдар қай жаққа → // ^ұратаційаланұу ͡ керек ͡ ^йекенін ↓/// ↑ кезгелген мемлекеттік қызметкерге / ^уонұ ͡ жас^ына ͡ қарамастан → // ^уол ^йенд'үлкөн көмек → // әлеуметтүк ͡ жағ^ынан көмек ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓///	↑ әлеумөттүк байланысқа → // мысалы / кейде ͡б̊ас тартады ͡ да → // жұмұстан шығып кетіп ͡ жатады ↓/// ↑ ^уонда мен жұмұстан шығамын → // ^йенді / ^уонд'ар^ығарай → // мен істеугө ͡б̊олмаса → // деб̊ ͡атады↓/// ↑ ал ͡ ғазіргі таңда → // біз ^йенді ^уоларға → // қаулұ заңға ^йеңгізіп → // қаулұ қаб̊ылданып → // ^іреспүублійкалық ͡пійүуджеттен ^уөтүп → // біз ͡ ғәзіргі ͡гезде → // бұғаң ͡ ғаржы ͡ ғарастырып қойдұқ↓/// ↑ ^уол алдын ала → // мемлекеттік ^уоргандар ^уөздөрү тап̊сырыс ͡переді → // ^уөздөрү ^йесептейді↓/// ↑ қай адамдар / қай жаққа ^ұротасыйаланұу ͡герек ^йекенің↓/// ↑ кезгелген мемлекеттік қызметкерге → // ^уонұ жасына ͡ғарамастан → // ^уол ^йенд'үлкөң ͡ гөмөк → // әлеумөттүг ͡ жағынаң ͡ гөмөк деп ^уойлаймын↓///	Әлеуметтік байланысқа мысалы, кейде бас тартады да, жұмыстан шығып кетіп атады. Онда мен жұмыстан шығамын, енді онда ары қарай мен істеуге болмаса деп атады. Ал қазіргі таңда біз енді оларға қаулы заңға енгізіп, қаулы қабылданып, республикалық бюджеттен өтіп, біз қазіргі кезде бұған қаржы қарастырып қойдық. Ол алдын ала мемлекеттік органдар өздері тапсырыс береді, өздері есептейді. Қай адамдар қай жаққа ротациялану керек екенін Кез келген мемлекеттік қызметкерге оны жасына қарамастан ол енді үлкен көмек, әлеуметтік жағынан көмек деп ойлаймын.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ійә / ^уосұ мәселелерді шештік → // біз қазіргі таңда ↓/// ↑ дархан мырза / соңғұ сауал ↓/// ↑ быйылғы маусұм айында → // түркүстанд'өткен ұлттұқ құрұлтайдың / ^йекінш'от^ұрұсында → // мемлекет башшысы ͡ қасымжомарт ͡ тоқаев → // ^йең басты біз / мемлекеттік апарат ͡ ^уөкүлдерінің сана ͡ сезімін ^уөзгертүуге → // баса мәм ͡ берүуүмүз ͡ қажет ͡ деді ↓/// ↑ ^уолар тұуған ͡ тұуұсқандарының арасында → // не ͡ болмаса қоғамда → // аб^ыройға ійе ͡ болұуд'емес → // ^йең алдымен халыққа → // ^йелге қызмет ^йетүуді → // мақ̊сат тұтұуұ тійіс ↓/// ↑ адал азамат дегеніміз → // ^уосұ деп ͡ атап ͡ көрсеткем ͡ болатын ↓/// ↑ ^уос'агенттік / бұл бағытта қандай шаралард'атқарып ͡ жатыр↑///	↑ійә / ^уосұ мәселелерді шештік → // біз ͡ ғәзіргі ͡ таңда↓/// ↑ дархан мырза / соңғұ сауал ↓ /// ↑ быйылғы маусұм айында → // түркүстанда ^уөткөн→ // ұлттұқ құрұлтайдың ^йекінші ^уотұрұсында → // мем^ілекет ͡ пашшысы қасымжомарт тоқаев → // ^йең басты ͡б̊із → // мем^ілекеттіг ͡ аппарат ^уөкүлдөрінің → // сана сезімін ^уөзгөртүугө → // баса мәм ͡ берүуүмүз ͡ ғажет деді ↓ /// ↑ ^уолар тұуған тұуұсқандарының арасында → // не ͡б̊олмаса / қоғамд'аб̊^ыройға ійе ͡б̊олұудұ ^йемес → // ^йең алдымен халыққа → // ^йелге қызмет ^йетүудү → // мақ̊сат тұтұуұ тійіс ↓ /// ↑ адал азамат ͡ тегеніміз // ^уосұ деб̊ ͡атап → // көрсөткөм ͡ болатын ↑ /// ↑ ^уос'агенттік → // бұл бағытта → // қандай шаралард'атқарып ͡ жатыр↑///	Иә, осы мәселелерді шештік біз қазіргі таңда. Дархан мырза, соңғы сауал. Биылғы маусым айында Түркістанда өткен Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев: «ең басты біз мемлекеттік аппарат өкілдерінің сана-сезімін өзгертуге баса мән беруіміз қажет деді. Олар туған-туысқандарының арасында не болмаса қоғамда абыройға ие болуды емес, ең алдымен халыққа, елге қызмет етуді мақсат тұтуы тиіс. Адал азамат дегеніміз осы» деп атап көрсеткен болатын. Осы агенттік бұл бағытта қандай шараларды атқарып жатыр?
Дархан Жазықбаев	▶	↑біз нег^ізінен / ^уосұ ͡ былтыр жұмұс бастап ͡ кеткем ͡ болатымбыз ↓/// ↑ бұл жерде / біз мемлекеттік қызметш̆ілердің → // тұлғалық болмысын қалыптастырұу ͡ бойұнша ↓/// ↑ себебі қазіргі кезде қоғамнан → // көптеген талаптар ͡ бар → // көптеген тілектер ͡ бар → // ұсұнұстар ͡ бар ↓/// ↑ сол былтыр ͡ біз → // ^уосұ қоғам ^уөкүлдерімен жыйын ^уөткүзүп → // қандай мәселелер / қалай қарау керек деген кезде ↑// көбісі / ^уосұ ͡ біздің жаңағ'әдеп жөнүндөгі → // кодек̊с ͡ бар ͡ ғой → // былтыр / жаңа ^іредакційада ͡ қабылдаңғам ͡ болатын ↓/// ↑ сонұң алты қағійдасы ͡ бар → // сол алты қағійданы ͡ беріг ͡ ұстанұу ͡ бойұнша → // ^уөздерінің ^уодан кейін / мынау ͡ біздің ұлттұқ кадрларды дайындаудағы → // мынау пірезійденттің жанындағы → // мемлекеттік басқарұу академійасында → // сол жерде жаңағ'арнайы сабақтар ^уөткүзүлсе деген → // сондай тілек / ұс^ұнұстар ͡ болған↓///	↑біз негізінен / ^уосұ ͡б̊ылтыр → // жұмұс ͡ пастап ͡ кеткем болатымбыз ↓ /// ↑ бұл жерде ͡б̊із → // мем^ілекеттік қызметш̆ілердің → // тұлғалық ͡полмұсұң ͡ ғалыптастырұу ͡б̊ойұнша ↓/// ↑ себ̊еб̊і ͡ғазіргі ͡гезде → // қоғамнаң ͡ гөптөгөн талаптар ͡б̊ар → // көптөгөн тілектер ͡б̊ар → // ұсұнұстар ͡б̊ар↓/// ↑ сол былтыр ͡б̊із → // ^уосұ қоғам ^уөкүлдөрімен → // жыйын ^уөткүзүп → // қандай мәселелер → // қалай ͡ ғарау ͡герек дегең ͡ гезде → // көб̊үсү ^уосұ → // ͡б̊іздің жаңағы → // әдеп жөнүндөгі ͡годек̊с ͡парғой → // былтыр / жаңа ^іредаксыйада ͡ғаб̊ылдаңғам ͡ болатын↓/// ↑ сонұң алты ͡ ғағыйдасы ͡б̊ар → // сол алты ͡ ғағыйданы → // беріг ͡ ұстанұу ͡б̊ойұнша → // ^уөздөрүнің ^уодаң ͡ гейін → // мынау / біздің ұлттұқ кадрларды дайындаудағы → // мынау пірезійденттің жанындағы → // мемлекеттік ͡ пасқарұ'академійасында → // сол жерде / жаңағы / арнайы саб̊ақтар ^уөткүзүлсе деген → // сондай тілек/ ұсұнұстар ͡б̊олған ↓ ///	Біз негізінен, осы былтыр жұмыс бастап кеткен болатынбыз. Бұл жерде біз мемлекеттік қызметшілердің тұлғалық болмысын қалыптастыру бойынша. Себебі қазіргі кезде қоғамнан көптеген талаптар бар, көптеген тілектер бар, ұсыныстар бар. Сол былтыр біз осы қоғам өкілдерімен жиын өткізіп, қандай мәселелер, қалай қарау керек деген кезде көбісі осы біздің жаңағы Әдеп жөніндегі кодекс бар ғой, былтыр жаңа редакцияда қабылданған болатын. Соның алты қағидасы бар, сол алты қағиданы берік ұстану бойынша өздерінің, одан кейін мынау біздің ұлттық кадрларды дайындаудағы мынау Президенттің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында сол жерде жаңағы арнайы сабақтар өткізілсе деген сондай тілек, ұсыныстар болған.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ соғам ͡ байланысты ͡ біз ͡ ^уөзүмүз → // ^уосұ мемлекеттік қызметш̆ілердің → // тұлғалық ͡ болмұсын қалыптастырұу ͡б̊ойұнша → // бір үлкөн жұмұс атқардық → // йағній ͡ біз ͡ бір ͡ құжат дайындадық ↓/// ↑ сол құжатта ͡ біз / қазір кезде көрсөтүп ^уотұрмыз → // бұл негізінде / мемлекеттік қызметш̆ілердің адамға ͡ бағдарлаңған → // бұл ͡ да мемлекет ͡ пашшысының бізге → // алдымызға қойған мақ̊саты ͡ болатын ↓/// ↑ себебі / мемлекеттік ͡ апарат / адамға ͡ бағдарлаңған болұу ͡ герек ↓/// ↑ мемлекет башшысы айтқан → // мемлекет адам мемлекет'үшүн ^йемес → // мемлекет адам үшүн деп ↓/// ↑ біз ^уосұ қағыйданы / мемлекеттік қызметш̆ілер → // берік ұстанұуұмұз керек → // жән'ол кіс'айтты → // мемлекеттік қызметш̆ілердің әрқайсысы → // мемлекетш̆іл ͡ болұу ͡ герек → // сол тұрғұдан қарау ͡ герек ↓/// ↑ бірінші кезекте / ^йешқ̊андай басқа мүддө ͡ болмау ͡ керек ͡ деп ↓/// ↑ сол себепті ͡ біз → // ^уосұғам ͡ байланысты үлкөм ͡ бір ͡ құжат ͡ дайындадық ↓/// ↑ ^уол жерде / адамға бағдарлаңған ͡ деп ͡ келтірдік↓///	↑ соғам ͡ байланысты ͡б̊із → // ^уөзүмүз ^уосұ мемлекеттік ͡ қызметш̆ілердің → // тұлғалық ͡полмұсұң ͡ ғалыптастырұу ͡б̊ойұнша → // бір үлкөн жұмұс атқардық → // йәғ^іній ͡б̊із ͡б̊ірғұжат дайындадық ↓/// ↑ сол ͡ ғұжатта → // біз ͡ ғазір ͡гезде ͡гөрсөтүп ^уотұрмұз → // бұл негізінде мем^ілекеттік қызметш̆ілердің → // адамға ͡б̊ағдарлаңған → // бұл ͡ да мем^ілекет ͡ пашшысының бізге → // алдымызға ͡ғойған мақ̊саты ͡б̊олатын ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / мем^ілекеттіг ͡ аппарат → // адамға ͡б̊ағдарлаңғам ͡ болұу ͡герек ↓/// ↑ мем^ілекет ͡ пашшыс'айтқан → // мем^ілекет /адам мемлекет'үшүн ^йемес → // мем^ілекет адам үшүн деп ↓/// ↑ біз ^уосұ ͡ ғағыйданы → // мем^ілекеттік қызметш̆ілер → // беріг^іұстанұуұмұз^ігерег → // және ^уол ͡ гіс'айтты → // мемлекеттік қызметш̆ілердің әрғайсысы → // мемлекетш̆іл болұу ͡ герек → // сол тұрғұдаң ͡ ғарау ͡герек↓/// ↑ бірінші ͡гезекте / ^йешқ̊андай басқа → // мүддө ͡б̊олмау ͡герек ͡ теп↓/// ↑ сол себ̊епті ͡б̊із → // ^уосұғам ͡ байланысты → // үлкөм ͡ бірғұжат дайындадық ↓/// ↑ ^уол жерде →// адамға бағдарлаңған деп келтірдік ↓ ///	Соған байланысты біз өзіміз осы мемлекеттік қызметшілердің тұлғалық болмысын қалыптастыру бойынша бір үлкен жұмыс атқардық, яғни біз бір құжат дайындадық. Сол құжатта біз қазір кезде көрсетіп отырмыз бұл негізінде мемлекеттік қызметшілердің адамға бағдарланған, бұл да Мемлекет басшысының бізге, алдымызға қойған мақсаты болатын. Себебі мемлекеттік аппарат адамға бағдарланған болу керек. Мемлекет басшысы айтқан мемлекет адам мемлекеті үшін емес, мемлекет адам үшін деп. Біз осы қағиданы мемлекеттік қызметшілер, берік ұстануымыз керек және ол кісі айтты, мемлекеттік қызметшілердің әрқайсысы мемлекетшіл болу керек, сол тұрғыдан қарау керек. Бірінші кезекте ешқандай басқа мүдде болмау керек деп. Сол себепті біз осыған байланысты үлкен бір құжат дайындадық. Ол жерде адамға бағдарланған деп келтірдік.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ ^йенді қазіргі кезде → // ^йенді мемлекет башшысы → // жаңа ͡ бағыт ұсұнұп ͡ отұр ↓/// ↑ бұл әділетті ͡ қазақ̊стан → // адал азамат деп ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ біз / ^уос'енд'әд^ілетті қазақ̊стан адал азамат болұу ͡ үшүн → // ^уосұ мемлекеттік ͡ қызметш̆ілердің тұлғалық болмұсын қалыптастырұуұнда ↓/// ↑ ^уосұнұ ͡ біз / қазір құжаттарда ͡ көрсететім ͡ боламыз ↓/// ↑ біріншіден / ^уол біздің жаңағы → // көрсетілген ͡ алты ͡ қағійдамыз ↓/// ↑ ^уол әділ болұу / ашық ͡ полұу / жаңағ'адал болұу прійнційптеріне → // бағытталұу ͡ герек деп ͡ ^уотұрмыз ↓/// ↑ сол себепті / қазіргі кезде ͡ бұл құжат дайындалұу үстүнде ↓/// ↑ себебі / әр мемлекетш̆іл → // және мемлекеттік ͡ апаратта → // мемлекеттік қызметт'істеймін деген → // біздің қазақ̊стан ^іреспүублійкасының азаматы → // ^уол біріншіден / ^уөз'іс^ін'адал болұуұ ͡ керек ↓/// ↑ себебі / абайдың сөзү ͡ бар ͡ ғой → // жұмұсты ͡ бастаған кезде → // ^уонұң айақталатынын ^йемес → // ^уонұң басталған нійетіне қарау ͡ герек ͡ деп↓///	↑ ^йенді ͡ ғазіргі ͡гезде → // ^йенді мемлекет ͡ пашшысы → // жаңа ͡б̊ағыт ұсұнұп ^уотұр↓/// ↑ бұл әділетті ͡ғазақ̊стан → // адал азамат деп ↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊із → // ^уос' ^йенд'әділетті қазағыстан → // адал азамат ͡ полұу ͡ үшүн → // ^уосұ мем^ілекеттік қызметш̆ілердің → // тұлғалық ͡ полмұсұң ͡ ғалыптастырұуұнда ↓ /// ↑ ^уосұнұ ͡б̊із ͡ ғәзір → // құжаттарда ͡гөрсөтөтім ͡ боламыз↓/// ↑ біріншіден / ^уол біздің → // жаңағы ͡гөрсөтүлген → // алты ͡ ғағыйдамыз↓/// ↑ ^уол әділ болұу → // ашық ͡полұу → // жаңағы / адал болұу п^ірійнсійптеріне → // бағытталұу ͡герек ͡ теп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ сол себ̊епті ͡ғазіргі ͡гезде → // бұл ͡ ғұжат дайындалұу үстүндө↓/// ↑ себ̊еб̊і / әр мем^ілекетш̆іл → // және мем^ілекеттіг ͡ аппаратта → // мем^ілекеттік қызметт'істеймін деген → // біздің ͡ғазағыстан ^іреспүублійкасының азаматы → // ^уол біріншіден/ ^уөз'ісіне адал болұуұ ͡герек ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / аб̊айдың сөзү ͡б̊арғой → // жұмұстұ ͡б̊астағаң ͡ гезде → // ^уонұң айақталатынын ^йемес → // ^уонұң басталған нійетіне ͡ ғарау ͡герек деп↓///	Енді қазіргі кезде енді Мемлекет басшысы жаңа бағыт ұсынып отыр. Бұл әділетті Қазақстан - адал азамат деп. Сондықтан да біз осы енді әділетті Қазақстан адал азамат болу үшін осы мемлекеттік қызметшілердің тұлғалық болмысын қалыптастыруында. Осыны біз қазір құжаттарда көрсететін боламыз. Біріншіден, ол біздің жаңағы көрсетілген алты қағидамыз. Ол әділ болу, ашық болу, жаңағы адал болу принциптеріне бағытталу керек деп отырмыз. Сол себепті қазіргі кезде бұл құжат дайындалу үстінде. Себебі әр мемлекетшіл және мемлекеттік аппаратта, мемлекеттік қызметте істеймін деген біздің Қазақстан Республикасының азаматы ол біріншіден, өзі ісіне адал болуы керек. Себебі, Абайдың сөзі бар ғой, жұмысты бастаған кезде оның аяқталатынын емес, оның басталған ниетіне қарау керек деп.
Дархан Жазықбаев	▶	↑ сол сыйақты / ^уол келген кезде → // мен мемлекеттік қызметке → // мемлекетіме → // халықтың әлауқатын көтерүуге → // мен қандай күш беремін ↑// қандай ^уөзүмнің күшімді жұмсаймын ↑// қалай жұмұшшасаймын деп / келүу ͡ герек ↓/// ↑ ^уойұмызда → // жүрегімізде → // сондай бір жігер ͡ болұу ͡ герек ↓/// ↑ сонда ͡ ғана ͡ біз /^уөзүміздің болашақтағ'ұрпақтарымызды → // ^уос'елге / адал ͡ қызмет ͡ ^йететін → // әділ болатын нағыз мықты → // адал азаматтарды тәрбійелеп̊ ͡ шығамыз деп → // мен ^уосылай ͡ ^уойлаймын ^уөзүм / негізінде↓///	↑ сол сыйақты ^уол ͡ гелгең ͡ гезде → // мен мемлекеттік қызметке → // мем^ілекетіме / халықтың әлауқатың ͡ гөтөрүугө →// мең ͡ ғандай ͡ гүш беремін ↑ // қандай ^уөзүмнүң ͡ гүшүмдү жұмсаймын ↑ // қалай жұмұш ͡ шасаймын деп келүу ͡герек ↑/// ↑ ^уойұмұзда / жүрөгүмізде → // сондай бір / жігер ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑ сонда ͡ ғана ͡б̊із // ^уөзүмүздің болашақтағ'ұрпақтарымызды → // ^уос'^йелг'адал қызмет ^йететін → // әділ болатын → // нағыз мықты / адал азаматтарды / тәрб̊ійелеп̊ шығамыз деп → // мен ^уосұлай ^уойлаймын → // ^уөзүм негізінде↓///	Сол сияқты ол келген кезде мен мемлекеттік қызметке, мемлекетіме, халықтың әл-ауқатын көтеруге мен қандай күш беремін, қандай өзімнің, күшімді жұмсаймын, қалай жұмыс жасаймын деп келу керек. Ойымызда, жүрегімізде сондай бір жігер болу керек. Сонда ғана біз өзіміздің болашақтағы ұрпақтарымызды осы елге адал қызмет ететін, әділ болатын нағыз мықты, адал азаматтарды тәрбиелеп шығамыз деп мен осылай ойлаймын өзім негізінде.
Дархан Жазықбаев	▶	↑дархан медеғалійұлұ / ^ұуақыт бөлүп → // біздің ^ұстұудұійамызға ͡ келіп → // ^йеркін сұқпатқа / ^йеркін көс^үлүп → // сұқпат бергеніңізге / үлкен ͡ алғыс ͡ айтамыз ↓/// ↑ әрійне / жарты сағат ішінде → // мемлекеттік ͡ қызмет ͡ істер'айасындағы → // үлкөн келелі мәселелерді → // айтып ͡ жеткізүу ͡ мүмкүн ͡ ^йемес ↓/// ↑ бірақ / алдағ'атқарып ͡ жатқан → // үлкөн ͡ ^ірезерв ͡ алдындағ'істеріңізге → // сәттілік тілейміз ↓/// ↑ ^уосұ / ^уосұ ͡ байқауға ͡ қатысатын жастар / жүзден жүйрүк → // мыңнан тұлпар атанып → // сыннан сүрүмбөй ͡ ^уөтүп → // ^йелге → // жерге → // ұлтқа → // адал ͡ қызмет ͡ ^йетеді ͡ деген ͡ сенімдеміз ↓/// ↑ әңгімеңізге / көп ͡ ^ырақмет ↑/// ↑ ^ырақмет↑ ///	↑дархан медеғалыйұлұ / ^ұуақыт ͡ пөлүп → // біздің ^ұстұудыййамызға ͡ геліп → // ^йеркін сұхбатқа ^йеркің ͡ гөс^үлүп →// сұқпат ͡ пергеніңізге → // үлкөн алғыс айтамыз↓/// ↑ әрійне жарты сағат ішінде → // мемлекеттік қызмет істер'айасындағы → // үлкөң ͡ гелелі мәселелерді → // айтып жеткізүу мүмкүн ^йемес ↓/// ↑ бірағ алдағ'атқарып ͡ жатқан → // үлкөн ^ірезерв алдындағы → // істеріңізге сәттілік тілейміз↓/// ↑ ^уосұ / ^уосұ ͡б̊айқауға ͡ғатысатын → // жастар жүздөн жүйрүк → // мыңнан тұлпар атанып → // сыннан сүрүмбөй ^уөтүп → // ^йелге / жерге / ұлтқ'адал ͡ ғызмет ^йетеді → // деген сенімдеміз↓/// ↑ әңгімеңізге ͡гөп ^ырахмет ↑/// ↑ ^ырахмет↑ ///	Дархан Медеғалиұлы, уақыт бөліп, біздің студиямызға келіп, «Еркін сұхбатқа» еркін көсіліп сұхбат бергеніңізге үлкен алғыс айтамыз. Әрине, жарты сағат ішінде мемлекеттік қызмет істері аясындағы үлкен келелі мәселелерді айтып жеткізу мүмкін емес. Бірақ алдағы атқарып жатқан үлкен резерв алдындағы істеріңізге сәттілік тілейміз. Осы, осы байқауға қатысатын жастар жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар атанып, сыннан сүрінбей өтіп, елге, жерге, ұлтқа адал қызмет етеді деген сенімдеміз. Әңгімеңізге көп рақмет! Рақмет!
Дидар Амантай	▶	↑ Сіз көбіне / не ^уоқыйсыз →// кітап па →// әлде газет-жұурнал ма↑// - ↑ ^йенді →// қызметте болған сон /→ біздің міндетіміз / күнделікті баспасөзді ^уоқып ^уотырұу →// жаналықтарды көрүу↓ /// ↑ үйткені // мемлекетіміздің сайасій ^уөмірінде не болып жатқанын →// әлеуметтік тұрғыда қандай жаңалықтар жүріп жатқанын →// біз → / қашан да біліп ^уотырұуымыз герек↓// үйткені →// ы-ы: қызмет соны бізге міндеттейт↓ /// ↑ үйткені соған байланысты / біз /→ шешім қабылдаймыз↓// соған ^уорай біз / белгілі бір дәрежеде жұмысымызды ↑// қызметіміздің бағыт-бағдарын →// түзеп ^уотырамыз↓ /// ↑ ал ^йенді басқа нәрсеге гелсек ↑// мартыйн хайдегер / күндө гүнде түстен кейін / кітап ^уоқыйтын көрінет↓ /// соның ішінде / көне грек фійлософтарын да // үнемі қайталап ^уоқып ^уотыратын көрінет↓ ///	↑ сіз гөб̊үнө / не ^уоқұйсұз / кітәп пә↑ /әлде газет-шұурнал ͡ ма ↑ /// - ↑^йенді // қызметте ͡ б̊олған ͡ соң /→ біздің міндетіміз // күндөлүкті // б̊аспасөздү // оқұп ͡ отұрұу →// жаңалықтарды͡ гөрүу ↓ /// ↑ өйткөнү // мем^ілекетіміздің сайасый ͡ өмүрүнде // не͡ б̊олұб̊ ͡ жатқанын →// әлеумөттүк ͡ тұрғұда // қандай жаңалықтар жүрүб̊ ͡ жатқанын // біз → /қашан ͡ да // б̊іліб̊ ͡ отұрұуұмұз ͡ герек ↓ /// ↑ ^уөйткөнү // ы-ы : қызмет // сонұ // б̊ізге ͡ міндеттейді ↓ /// ↑ ^уөйткөнү // соғам͡ байланысты // біз //→ шешім ͡ қаб̊ылдаймыз //→ соған͡ орай біз // белгілі͡ б̊ір дәрежеде жұмұсұмызды //→ қызметіміздің бағыт-пағдарын →// түзөб̊ ͡ отұрамыз ↓ /// ↑ ал ͡ енді // басқа нәрсеге гелсек //→ мартыйн хайдегер // күндө͡ гүндө // түстөң͡ гейін // кітаб̊ ͡ оқұйтұң ͡ гөрүнөдү ↓ /// ↑ сонұң͡ ішінде // көнө грек фійлософтарын͡ да // үнөмү қайталаб̊͡ оқұб̊͡ отұратың ͡ гөрүнөдү ↓ ///	- Сіз көбіне не оқисыз, кітап па, әлде газет-журнал ма? - Енді, қызметте болған соң біздің міндетіміз күнделікті баспасөзді оқып отыру, жаңалықтарды көру. Өйткені мемлекетіміздің саяси өмірінде не болып жатқанын, әлеуметтік тұрғыда қандай жаңалықтар жүріп жатқанын біз қашан да біліп отыруымыз керек, өйткені, қызмет соны бізге міндеттейді. Өйткені соған байланысты біз шешім қабылдаймыз, соған орай біз белгілі бір дәрежеде жұмысымызды, қызметіміздің бағыт-бағдарын дүзеп отырамыз. Ал енді басқа нәрсеге келсек, Мартин Хайдегер күнде-күнде түстен кейін кітап оқитын көрінеді. Соның ішінде грек философтарын да үнемі қайталап оқып отыратын көрінеді.
Дидар Амантай	▶	↑^уөздеріңізге белгілі // мартыйн хайдегер болмыс тұуралы → / үлкөн sup>йеңбек жазған адам↑ /// ↑ болмыс және ^ұуақыт деген↓ /// ↑ болмыс / үйткені фійлософійадағы ^йен негізгі →// ^йен басты категорійа↓ /// ↑ сол ͡ сійақты мен фійлософійалық ^йеңбектермен ғатар → // көркем әдебійетті ^уоқыймын → // жазұушы болғаннаң ͡ гейін↓ /// ↑ камійүудің айтқан бір сөзі бар // фійлософ болғың келсе↑ / раман жаз деген↓ /// ↑ үйткені романнын көлемінде →// романнын формасында //^уойланұу // →толғанұу // топ̊шылау / ^уөте ыңғайлы / жәнеде ^уол / ^йекінші жағынан → // сізге /^йеркін пайымдауға мүмкіндік͡ берет↓ /// ↑^йенді / мен негізінен / қазақ әдебійетін →// жас жазұушылардың ^йеңбектерін →// ақындардын ^уөлендерін →// сонымең ғатар бүгүнгү әдебій процесте не жүріп͡ жатыр // соған байланысты / жаналықтарды қарап ^уотырамын →// ↑ мені қызықтырған авторларды ^уоқұуға / тырысамын↓ ///	↑ ^уөздөрүңізге͡ б̊елгілі // мартыйн хайдегер / б̊олмұс ͡ тұуралы → // үлкөн ^йеңбек // жазған адам ↑ /// ↑ болмұш͡ шәне͡ уақыт ͡ теген ↓ /// ↑ болмұс /^уөйткөнү фійлософійадағы // ^йеңнегізгі →// ^йеңбасты͡ гатегорійа ↓ /// ↑ сол сыйақты мен фійлософійалық // ^йеңбектермең ͡ ғатар → // көркөм ͡ әдеб̊ійетт'оқыймын → // жазұушұ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін ↓ /// ↑ кәмійудүң айтқамбір сөзү͡ б̊ар // фійлософ болғұң͡ гелсе↑ / роман͡ жаз деген↓ ///↑ ^уөйткөнү романның ͡ гөлөмүнде →// романның формасында // ^уойұланұу // → толғанұу // топ̊шұлау // ^уөт'ыңғайлы // жәнеде // ^уол // ^йекінші жағынан → // сізге / ^йеркім ͡ пайымдауға // мүмкүндүк͡ береді ↓ /// ↑^йенді мен // негізінен // қазағ ͡ әдеб̊ійетін →// жаш͡ шазұушұлардың ͡ еңбектерін →// ақындардың ^уөлөңдөрүн →// сонұмеңғатар // б̊үгүңгү // әдеб̊ій ͡ просесте // не жүрүб̊͡ жатыр // соғам ͡ байланысты // жаңалықтарды қараб̊͡ отұрамын →// мені͡ ғызықтырған авторларды // ^уоқұуға͡ тырысамын ↓ ///	Өздеріңізге белгілі, Мартин Хайдегер болмыс туралы үлкен еңбек жазған адам. «Болмыс және уақыт» деген. Болмыс өйткені философиядағы ең негізгі, ең басты категория. Сол сияқты мен философиялық еңбектермен қатар көркем әдебиетті оқимын жазушы болғаннан кейін. Камюдің айтқан бір сөзі бар «философ болғың келсе - роман жаз» деген. Өйткені романның көлемінде, романның формасында ойлану, толғану, топшылау өте ыңғайлы және де ол екінші жағынан, сізге еркін пайымдауға мүмкіндік береді. Енді мен негізінен қазақ әдебиетін, жас жазушылардың еңбектерін, ақындардың өлеңдерін, сонымен қатар бүгінгі әдеби процесте не жүріп жатыр соған байланысты жаңалықтарды қарап отырамын, мені қызықтырған авторларды оқуға тырысамын.
Дидар Амантай	▶	↑^йенді бізде / казір / нөбел тұуралы / түрлі жансақ пікір айтылып жүр↓ /// ↑ жансақ дейтінім →// нөбелді анау-мынау адамға бермейт↓ /// ↑ анау мынандай ^йет →// мынау мынандай ^йет дейтін адамның ^уөзі / сол / жазұушының →// қаламгердің шығармасын / жақсы білетін адам ^йемес →// сондықтан ^уол / сондай жансақ ^уой түйет↓ /// ы-ы : ↑ үйткені мысалы / нөбел алған адамдардың ішінде / керемет ^йеңбектері бар →// ^уоның͡ ішінде↑// мартте кім бар / ы-ы : эрнест хемійнгуей →// ^ұұулійам фолкнер // камійу сартер // габрійел гарсійа маркес мысалы →// ^уодан кейінгі мынау / кейінгі шыққан францұуз→// басқа да жазұушылардың барлығы да ↑ / ^уосы ұлы әдебійетке // қазақ не / сол әдебійетке →// сол / әлем әдебійетіне ^йеңбегі сіңген // қызмет ^йеткен тұлғалар↓ /// ↑ ^уолар айағы аспаннан салбырап түскен жоқ →// ізденді / ^йеңбектенді / жазды / соның нәтійжесінде / ^уосындай үлкен табысқа жетті ↓ ///	↑ ^йенді ͡ б̊ізде // қәзір // ноб̊ель тұуралы // түрлү // жансақ пікір айтылыб̊͡ жүр ↓ /// ↑ жансағ ͡ дейтінім →// ноб̊ельді // анаумынау адамға бермейді ↓ /// ↑ анау // мынандай ͡ еді →// мынау // мынандай͡ еді дейтін // адамның͡ өзү // сол // жазұушұнұң →// қаламгердің шығармасын // жақ̊сы͡ б̊ілетін адам ^йемес →// сондұқтан ^уол // сондай жансағ͡ ой ͡ түйөдү ↓ /// ы-ы : ↑ ^уөйткөнү мысалы // ноб̊ель алған // адамдардың ішінде // керемет ^йеңбектері͡ б̊ар →// ^уонұң ͡ ішінде → // марттегім͡ бар // ы-ы : эрнест хемійңгүуөй →// ұулұйам фолкнер // камыйу сартер // габ̊рыйель гарсійа // маркес мысалы →// ^уодаңгейіңгі мынау // кейіңгі шыққан франсұуз →// басқа да жазұушұлардың барлығы͡ да → //^уосұ // ұлұ әдеб̊ійетке // қазақ не // сол әдеб̊ійетке →// сол / әлем әдеб̊ійетіне // ^йеңбегі ͡ сіңген // қызмет͡ еткен тұлғалар ↓ /// ↑ ^уолар айағы / аспаннан салб̊ырап ͡ түскөн͡ жоқ →// ізденді //^йеңбектенді // жазды // сонұң нәтійжесінде // ^уосұндай үлкөн таб̊ысқа͡ жетті ↓ ///	Енді бізде қазір Нобель туралы түрлі жаңсақ пікір айтылып жүр. Жаңсақ дейтінім, Нобельді анау-мынау адамға бермейді. Анау мынандай еді, мынау мынандай еді дейтін адамның өзі сол жазушының, қаламгердің шығармасын жақсы білетін адам емес, сондықтан ол сондай жаңсақ ой түйеді. Өйткені мысалы Нобель алған адамдардың ішінде керемет еңбектері бар, оның ішінде, кім бар Эрнест Хемингуей, Уильям Фолкнер, Камю, Сартр, Габриель Гарсия Маркес, мысалы, одан кейінгі мынау кейінгі шыққан француз, басқа да жазушылардың барлығы да осы ұлы әдебиетке, қазақ не сол әдебиетке, әлем әдебиетіне еңбегі сіңген, қызмет еткен тұлғалар. Олар аяғы салбырап аспаннан түскен жоқ, ізденді, еңбектенді, жазды, соның нәтижесінде осындай үлкен табысқа жетті.
Дидар Амантай	▶	↑ сондықтан / нөбел тұуралы меніңше →// осы жаңсақ пікірді тоқтатқан жөн↓ /// ↑одаң͡ гейін / тағы да бір / айта кететін мәселе↑// бүгүнгү͡ гүні / проза дамымай жатыр →// кенжелеп жатыр деген бір / пікір айтылат↓ /// ↑ бұны басқа / біздің / басты-басты жазұушыларымыз →// ақындарымыз қолдайт↓ /// ↑ бұлда жаңсақ пікір // бұл пікірдің неге айтылатынын мен білмеймін →// ↑қандай сайасатта // қандай мақсатта // бірақ қалай͡ десек ͡ те →// бүгінгі күні қазақ прозасы / жақсы дамып͡ келе͡ жатыр↓ /// ↑ ^уоның ішінде / керемет жақсы прозашылар бар // ↑ мысалы / ы-ы : ^уөміржан әбдіхалық // жандос байділда // ы-ы : қойшыбек мүбәрак // ^уодаң гейін / серік сағынтай // дархан бейсенбекұлы // ^уодаң͡ гейін / ^йербол ма // ^йелдос ͡ па тоқтарбай деген жақ̊сы бір / азамат тағы ͡ да / қалыптасып келе жатыр↓ ///	↑ сондұқтан // ноб̊ель ͡ тұуралы // меніңше→// осы жаңсақ пікірді тоқтатқан ͡ жөн ↓ /// ↑ одаң͡ гейін // тағы ͡ да ͡ б̊ір / айта͡ гететін мәселе ↑// бүгүңгүгүнү // проза дамымай ͡ жатыр →// кенжелеб̊ ͡ жатыр дегем͡ бір // пікір айтылады ↓ /// ↑ бұнұ // б̊асқа // біздің басты-͡ б̊асты жазұушұларымыз →// ақындарымыз͡ ғолдайды ↓ /// ↑ бұл ͡ да // жаңсақ пікір // бұл пікірдің нег'айтылатынын // мем ͡ білмеймін →// қандай сайасатта // қандай мақ̊сатта // бірақ // қалай десек ͡ те →// бүгүңгүгүнү қазақ прозасы // жақ̊сы дамып келе жатыр ↓ /// ↑ ^уонұң ͡ ішінде // керемет ͡ шақ̊сы // прозашылар͡ б̊ар → // мысалы // ы-ы: ^уөмүржан әб̊діхалық // жандос пайділда // ы-ы : қойшұб̊ег мүб̊әрак // ^уодаңгейін // серік̊ сағынтай // дархам бейсембекұлұ // ^уодаңгейін // ^йерб̊ол ͡ ма // ^йелдос͡ па тоқтарб̊ай деген жақ̊сы͡ б̊ір // азамат тағы͡ да // қалыптасып ͡ келе͡ жатыр ↓ ///	Сондықтан Нобель туралы меніңше, осы жаңсақ пікірді тоқтатқан жөн. Одан кейін тағы да бір айта кететін мәселе, бүгінгі күні проза дамымай жатыр, кенжелеп жатыр деген бір пікір айтылады. Бұны басқа біздің басты-басты жазушыларымыз, ақындарымыз қолдайды. Бұл да жаңсақ пікір. Бұл пікірдің неге айтылатынын мен білмеймін, қандай саясатта, қандай мақсатта, бірақ қалай десек те бүгінгі күні қазақ прозасы жақсы дамып келе жатыр. Оның ішінде керемет жақсы прозашылар бар, мысалы Өміржан Әбдіхалық, Жандос Байділда, Қойшыбек Мүбәрак, одан кейін Серік Сағынтай, Дархан Бейсенбекұлы, одан кейін Ербол ма, Елдос па Тоқтарбай деген жақсы бір азамат тағы да қалыптасып келе жатыр.
Дидар Амантай	▶	↑ ^уол ^йенді / сыншы болады ма →// жазұушы болады ма →// ^уоны ^йенді / бір ғұдайдың ^уөзі білет↓ /// ↑ бірақ / қалай десекте // бұл қазақ әдебійетіне келе жатқан // үлкөн табыс деп ^уойлайм ↓ /// ↑ үйткені / ^уоқығаны // түйгені // жазғаны көнілге →// ақылға қонымды // ы-ы : қазақша айтқанда // жүректің қылын шертетін →// нәзік қылын шертетін дүнійелер↓ /// ↑ ^йенді / жалпы қазақ поэзійасы мен қазақ прозасы // қашан да / ы-ы : қатар жүріп келе жатқан жан^ырлар↓ /// ↑ сондұқтанда ^уоны бір-біріне қарсы қойып →// ^уодан бір жалған майдан шығарып / күресүудің // ы-ы : босқа әуре болұудың / қажеті жоқ деп ^уойлайм ↓ ///	↑ ^уол / ^йенді / сыншы͡ б̊олады ͡ ма →// жазұушұ͡ б̊олады ͡ ма →// ^уон'енді // бір ғұдайдың ^уөзү͡ б̊іледі ↓ /// ↑ бірақ // қалай десек те // бұл // қазағ͡ әдеб̊ійетіне // келе ͡ жатқан // үлкөн таб̊ыс теб̊ ͡ ойлаймын ↓ /// ↑ ^уөйткөнү // ^уоқұғаны // түйгөнү // жазғаны / көңүлгө →// ақылға͡ ғонұмдұ // ы-ы : қазақ̊ш'айтқанда // жүрөктүң // қылын шертетін →// нәзік қылын шертетін дүнүйөлөр ↓ /// ↑ ^йенді // жалпы қазақ поезійасы мен // қазақ прозасы // қашан ͡ да // ы-ы қатар ͡ жүрүп ͡ келе͡ жатқан жан^ырлар ↓ /// ↑ сондұқтан ͡ да // онұ // бір-͡ б̊іріне қарсы ͡ ғойұп →// ^уодам ͡ бір // жалған майдан ͡ шығарып ͡ күрөсүудүң // ы-ы босқа // әурө͡ болұудұң // қажеті жоғ ͡ деб̊ ͡ ойлаймын ↓ ///	Ол енді сыншы болады ма, жазушы болады ма, оны енді бір Құдайдың өзі біледі. Бірақ қалай десек те, бұл қазақ әдебиетіне келе жатқан үлкен табыс деп ойлаймын. Өйткені оқығаны, түйгені, жазғаны көңілге, ақылға қонымды, қазақша айтқанда, жүректің қылын шертетін, нәзік қылын шертетін дүниелер. Енді жалпы қазақ поэзиясы мен қазақ прозасы қашан да қатар жүріп келе жатқан жанрлар. Сондықтан да оны бір-біріне қарсы қойып, одан бір жалған майдан шығарып күресудің, босқа әуре болудың қажеті жоқ деп ойлаймын.
Дидар Амантай	▶	↑ кітап оқығанда / ^уөзіңіздің ұстанатын / жеке қағыйдаларыңыз бар ͡ ма↑/// -↑ басталған кітапты айақтау ͡ герек // →↑ үйткені // бұл пікір тұуралы / әйтпесе ^уөзіңізде / жаңсақ ^уой қалыптасат↓// тұжырым келет↓ /// ↑ сондықтан басталған кітәпті айақтаған жөн → // және де ^уол кітәп туралы →// ы-ы: түсініп алмайынша пікір айтұу →// тағы да болмайт ↓ /// ↑ содаң гейін / ы-ы : менім ^уойымша // кітәпті ^уоққаң гезде / бір тыныш ^ұуақыт →// ы-ы : үнсіз мезгіл герек ↓ /// ↑ солгезде кітәп жақсы сінет →// бірақ негізінен кітәпті жас кезде көп ^уоқу ͡ герек↓ /// ↑ үйткені жас кезде / кезінде сімбеген нәрсе →// ^йесейгенде сізге жұқпайт↓ ///	↑ кітап ^уоқығанда / ^уөзіңіздің ұстанатын // жеке қағидаларыңыз бар ма ↑/// ↑ басталғаң ͡ гітапты / айақтау͡ герек // →↑^уөйткөнү // бұл пікір тұуралы // әйтпесе // ^уөзүңүзде // жаңсағ͡ ой͡ ғалыптасады ↓// тұжұрұм͡ геледі ↓ /// ↑ сондұқтан // басталғаң͡ гітәпті // айақтаған ͡ жөн → // және ͡ де //^уол кітәп ͡ тұуралы →// ы-ы : түсүнүб̊ ͡ алмайынша пікір͡ айтұу →// тағы да͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ содаңгейін // ы-ы : менім ^уойұмша // кітәпті // ^уоқығаң ͡ гезде // бір тыныш ͡ уақыт →// ы-ы : үнсүз ͡ мезгіл͡ герек ↓ /// ↑ солгезде / кітәп / жақ̊сы͡ сіңеді →// бірақ негізінен / кітәпті / жас кезде / көб̊ ͡ оқұу͡ герек ↓ /// ↑ sup>уөйткөнү // жас кезде // кезінде͡ сіңбеген͡ нәрсе →// ^йесейгенде сізге жұқпайды ↓ ///	- Кітап оқығанда өзіңіздің ұстанатын жеке қағидаларыңыз бар ма? - Басталған кітапты аяқтау керек, өйткені, бұл пікір туралы әйтпесе өзіңізде жаңсақ ой қалыптасады, тұжырым келеді. Сондықтан басталған кітапты аяқтаған жөн және де ол кітап туралы, түсініп алмайынша, пікір айту тағы да болмайды. Содан кейін менің ойымша, кітапты оқыған кезде бір тыныш уақыт, үнсіз мезгіл керек. Сол кезде кітап жақсы сіңеді, бірақ негізінен кітапты жас кезде көп оқу керек. Өйткені жас кезде сіңбеген нәрсе есейгенде сізге жұқпайды.
Дидар Амантай	▶	↑ сондықтан / менінше // кітәпті мол ^уоқыған жөн →// және де / жаман кітәп // жақсы кітәп деп / бөліп-жармай→//^йекеуін де ^уоқыған жөн↓ /// ↑ үйткені жақсы кітәптан үйренесің →// біздің халқымыз айтқандай ↑// жаман кітаптан жійренесің↓ /// ↑ сондықтан кітәптің барлығын ^уоқұу ͡ герек↓// содаң ͡ гейін / қазақ әдебійеті →// әлем әдебійеті деп бөлмей ↑// барлық әдебійетті ^уоқұу ͡ герек↓ /// ↑ барлық әдебійет тұуралы / сіздің бір / белгілі бір дәрежеде түсінігіңіз // қалыптасұуы тійіс ↓ /// солгезде сіз әлем әдебійеті тұуралы / ^уөзініздің машығыңызды іздегенде →// соны табұу жолында // үлкен табысқа жетесіз деген ^уойдамын ↓ ///	↑ сондұқтан / меніңше// кітәпті мол ^уоқұған ͡ жөн →// және ͡ де // жамаң ͡ гітәп // жақ̊сы͡ гітәп деп // бөлүб̊-жармай→// ^йекеуүн ͡ де // ^уоқұған͡ жөн ↓ /// ↑ ^уөйткөнү // жақ̊сы͡ гітәптан үйрөнөсің → // біздің халқымыз айтқандай →// жамаң͡ гітәптан жійренесің ↓ /// сондұқтан // кітәптің барлығын ^уоқұу ͡ герек →// содаңгейін // қазағәдеб̊ійеті →// әлемәдеб̊ійеті деп // бөлмөй →// барлығ͡ әдеб̊ійетті // ^уоқұу͡ герек↓ /// ↑ барлығ͡ әдеб̊ійеттұуралы // сіздің͡ бір // белгілі ͡ б̊ір дәрежеде түсүнүгіңіз // қалыптасұуұ͡ тійіс ↓ /// ↑ солгезде сіз әлемәдеб̊ійеті ͡ тұуралы // ^уөзүңүздүң машығыңызды // іздегенде →// сонұ таб̊ұу͡ жолұнда // үлкөн таб̊ысқа жетесіз деген ͡ ойдамын ↓ ///	Сондықтан меніңше, кітапты мол оқыған жөн және де жаман кітап, жақсы кітап деп бөліп-жармай екеуін де оқыған жөн. Өйткені жақсы кітаптан үйренесің, біздің халқымыз айтқандай, жаман кітаптан жиренесің. Сондықтан кітаптың барлығын оқу керек, содан кейін қазақ әдебиеті, әлем әдебиеті деп бөлмей, барлық әдебиетті оқу керек. Барлық әдебиет туралы сіздің белгілі бір дәрежеде түсінігіңіз қалыптасуы тиіс. Сол кезде сіз әлем әдебиеті туралы өзіңіздің машығыңызды іздегенде, соны табу жолында үлкен табысқа жетесіз деген ойдамын.
Дидар Амантай	▶	↑ көркем әдебійет ^уоқып отырғанда →// ^уөзіңізге керекті / маңызды деген жерлерін →// қанатты сөздерге айналған қатарларды / түртіп →// сызып ^уотырасыз ба↑/// ↑ мысал келтіре кетсеңіз - ↑ менім атам / ғадет деп сөйлеуші ^йет →// сондай ғадетім бар↓ /// ↑ міндетті түрде мен / ^уол кітапты /^уоққаңгезде↑// бетін белгілеп ы-ы / кетемін →// соны кейін /^уөзімнің қолжазбама →// күнделігіме көшіріп аламын ↓ ///	↑ көркөм әдеб̊ійет // ^уоқұп ͡ отұрғанда // ^уөзүңүзге ͡ геректі // маңызды деген жерлерін // қанатты сөздөрг'айналған қатарларды // түртүп̊ ͡ сызып / ^уотұрасыз ͡ б̊а ↑ /// ↑ мысал келтіре кетсеңіз ↓ /// -↑ менің͡ атам // ғадет деп // сөйлөу'ешеді →// сондай ғадетім бар ↓ /// ↑ міндетті͡ түрдө мен // ^уолгітапты // ^уоқығаң ͡ гезде →// бетім ͡ белгілеп ы-ы // кетемін ↓// сонұ͡ гейін // ^уөзүмнүң ͡ ғолжазб̊ама →// күндөлүгіме͡ гөшүрүб̊ ͡аламын ↓ ///	- Көркем әдебиет оқып отырғанда өзіңізге керекті, маңызды деген жерлерін, қанатты сөздерге айналған қатарларды түртіп, сызып отырасыз ба? Мысал келтіре кетсеңіз... - Менің атам ғадет деп сөйлеуші еді, сондай ғадетім бар. Міндетті түрде мен ол кітапты оқыған кезде бетін белгілеп кетемін, соны кейін өзімнің қолжазбама, күнделігіме көшіріп аламын.
Дидар Амантай	▶	↑ қәзір / әзійза данар деген / үшінші томымды дайындап жатырмын↓// сонда менің / фійлософійа факүултетінде /^уоқып жүрген кездегі // жазған канспектілерім ^йенет ↓// сонымен қатар / күнделіктерім енет↓// әрбір ^уоқыған кітаптан / сүзіп алған жанағы қанатты ^уойлар → // сол кітапқа /^йенет деп ^уотырмын↓ /// ↑ сонұ ^уоққанда / соны ^уоққан гезде →// ^уөздерініз танысасыздар деген ^уойдамын ↓ ///	↑ қәзір // әзійза данар деген // үшүншү͡ томұмдұ // дайындаб̊ ͡ жатырмын →// сонда менің // фійлософійа факүултөтүндө // ^уоқұб̊ ͡ жүргөң ͡ гездегі // жазғаң͡ гонспектілерім ͡ енеді ↓// сонұмең ͡ ғатар // күндөлүктерім енеді ↓/// ↑ әрб̊ір ^уоқұғаң ͡ гітаптан // сүзүб̊ ͡ алған жаңағы // қанатт'ойлар → // сол гітәпқа // ^йенеді деб̊͡ отұрмұн ↓ /// сонұ // ^уоқұғанда // сонұ // ^уоқығаң ͡ гезде →// ^уөздөрүңүз танысасыздар деген ^уойдамын ↓ ///	Қазір «Азиза Данар» деген үшінші томымды дайындап жатырмын, сонда менің философия факультетінде оқып жүрген кездегі жазған конспектілерім енеді, сонымен қатар күнделіктерім енеді, әрбір оқыған кітаптан сүзіп алған жаңағы қанатты ойлар сол кітапқа енеді деп отырмын. Соны оқығанда, оқыған кезде өздеріңіз танысасыздар деген ойдамын.
Дидар Амантай	▶	↑ ^уоқыйтын кітабыңызды / алдымен / қалай таңдайсыз ↑ / тақырып маңызды ма / әлде автор ма ↑ - ↑^уол ^йенді / сійтұуаційаға байланысты ↓ /// ↑ кейде жарнамасына да қарайсын ↓ /// ↑ кісілер // жұрт аузында жүрген кітапты ^уоқұуға/ тырысасың ↓// ↑ кейде ^уөзің айақ͡ астынан // біреудің пікірін ^уоқып қалып қызығасын ↓// кейде /^уол автыр тұуралы / бір цыйтатасын бір жерден кездестіріп қалып → /^уойлана бастайсың ↓ // немесе ↑/ кейде тіпті / белгісіз авторды өзім парақтап ^уотырып → // қызығып кетіп ^уоқып кетүуін де мүмкін ↓ ///	↑ ^уоқұйтұң ͡ гітаб̊ыңызды // алдымен // қалай ͡ таңдайсыз ↑ тақырып маңызды ͡ ма /әлде автор ͡ ма↑ - ↑^уол / ^йенді / сыйтұуасійаға͡ б̊айланысты↓ /// ↑ кейде жарнамасына да͡ ғарайсың ↓ /// кісілер // жұрт аузұнда жүргөң͡ гітапті → // оқұуға ͡ тырысасың ↓// ↑ кейде // өзүң айағ ͡ астынан // біреудүң͡ пікірін ͡ оқұп ͡ қалып // қызығасың ↓/// ↑ кейде // ^уол автор ͡ тұуралы // бір сыйтатасын // бір жердең͡ гездестіріп ͡ қалып → // ^уойлана͡ б̊астайсың → // немесе → // кейде тіпті // өзүм белгісіз автордұ // парақтаб̊͡ отұрұп → // қызығып ͡ кетіб̊ // ^уоқұп ͡ кетүуүң ͡ де ͡ мүмкүн ↓ ///	- Оқитын кітабыңызды алдымен қалай таңдайсыз? Тақырып маңызды ма әлде автор ма? - Ол енді ситуацияға байланысты. Кейде жарнамасына да қарайсың. Кісілер, жұрт аузында жүрген кітапты оқуға тырысасың, кейде өзің аяқ астынан біреудің пікірін оқып қалып қызығасың, кейде ол автор туралы бір цитатасын бір жерден кездестіріп қалып ойлана бастайсың немесе кейде тіпті белгісіз авторды өзім парақтап отырып қызығып кетіп оқып кетуің де мүмкін.
Дидар Амантай	▶	↑ сондықтан / ^уол әртүрлі сійтуаційаға байланысты ↑// және де ^уонда / белгілі бір маңызды нәрсе жоқ деп ^уойлайм↓// ^уөйткені / қалай болған күнде де / кітәп^уоқұу үрдісі →// кітәп^уоқұу працесі / тоқтамауы тійіс ↓ /// ↑ үнемі ^уоқұу қажет →// үнемі жазұу қажет жазұушыға ↓ /// ↑ тіпті хэмійнгуей / күніне бір-екі сөйлем болса да ↑ / жазұу керек деген ^уөсійет қалдырған↓ /// ↑ ^уоны мұхтар мағауыйн ғабылдаған ↓// ^уоны ↑ / мен жалғастырып келе жатырмын ↓ ///	↑ сондұқтан // ^уол әртүрлү сыйтұуасыйаға ͡ б̊айланысты → // және ͡ де // ^уонда // белгілі ͡ б̊ір // маңызды нәрсе // жоғ͡ деб̊͡ ойлаймын → // ^уөйткөнү // қалай ͡ болғаң ͡ гүндө ͡ де // кітәб̊ ͡ оқұу ͡ үрдүсү →// кітәб̊ ͡ оқұу ͡ просесі / тоқтамауұ тійіс ↓ /// ↑ үнөмү // оқұу͡ қәжет →// үнөмү жазұу͡ ғәжет / жазұушұға ↓ /// ↑ тіпті хэмійңгүуөй // күнүнө ͡ б̊ірекі сөйлөм болса ͡ да → // жазұу͡ герек деген // ^уөсүйөт ͡ қалдырған ↓ /// ↑ ^уонұ // мұхтар мағауыйн͡ ғаб̊ылдаған → //^уонұ → // мен жалғастырып ͡ келе ͡ жатырмын ↓ ///	Сондықтан ол әртүрлі ситуацияға байланысты және де онда белгілі бір маңызды нәрсе жоқ деп ойлаймын, өйткені қалай болған күнде де кітап оқу үрдісі, кітап оқу процесі тоқтамауы тиіс. Үнемі оқу қажет, үнемі жазу қажет жазушыға. Тіпті Хэмингуей күніне бір-екі сөйлем болса да жазу керек деген өсиет қалдырған. Оны Мұхтар Мағауин қабылдаған, оны мен жалғастырып келе жатырмын.
Дидар Амантай	▶	↑ бүгүнгү ғаламтор желісінде / көптеген электронды кітәптар мен дүкендер ͡ бар / және ^уоларға жазылған / жақсы рецензійалар ͡ да / кездесіп жатады ↓ /// ↑ қаншалықты қолданасыз ↑ /// ↑ көб̊ісін пайдаланбайм →// үйткені қауесетке құрылған →// ^уөсек-айан деңгейінде / ^йекі адамның / бет жыртысұуы дәрежесіндегі пікірлерді / көремін де↑ /^уойланамын↓ // неге соншалықты біз / кез ͡ гелген автырдың табысына →// ^уосындай үлкөн жеккөрүушілікпен қараймыз →// неге біз / бірбірімізді / бірбірімізге / бір жақ̊сы дүнійені →// табысты қызғанамыз →// неге біз автыр көріне бастаса →//^уоны жек көре бастаймыз↓ ///	↑ бүгүңгү ғаламтор желісінде / көптөгөн электрондұ ͡ гітәптар мен дүкөндөр ͡ б̊ар / және ^уоларға жазылған жақ̊сы / рецензійалар да ͡ гездесіб̊ жатады↓ /// ↑ қаншалықты қолданасыз ↑/// -↑ көб̊үсүм ͡ пайдаламбаймын↓// ↑^уөйткөнү / қауөсөткө͡ ғұрұлған // ^уөсөг-айан деңгейінде / ^йек'адамның / бет͡ шыртысұуұ дәрежесіндегі пікірлерді / көрөмүн ͡ де↑ /^уойланамын↓ // неге соншалықты ͡ б̊із / кезгелген автордың таб̊ысына →//^уосұндай / үлкөн жеккөрүушүлүкпөң͡ ғараймыз↓ // ↑ неге / б̊із / бір-б̊ірімізді / бір-б̊ірімізге / б̊ір жақ̊сы͡ дүнүйөнү→// таб̊ысты қызғанамыз ↓// неге͡ б̊із автор͡ гөрүнө͡ б̊астаса ↑ //^уонұ / жеккөрө͡ б̊астаймыз ↓ ///	- Бүгінгі ғаламтор желісінде көптеген электронды кітаптар мен дүкендер бар және оларға жазылған жақсы рецензиялар да кездесіп жатады. Қаншалықты қолданасыз. - Көбісін пайдаланбаймын, өйткені қауесетке құрылған, өсек-аяң деңгейінде екі адамның бет жыртысуы дәрежесіндегі пікірлерді көремін де ойланамын: неге соншалықты біз кез-келген автордың табысына осындай үлкен жеккөрушілікпен қараймыз, неге біз бір-бірімізге бір жақсы дүниені, табысты қызғанамыз, неге біз автор көріне бастаса, оны жек көре бастаймыз.
Дидар Амантай	▶	↑ ^уосындай бір ғадет / абайдан қалған ↓// абайдан бұрын да болған↓ // әлі де / бізден кете қоймаған →/ мінезіміз бар↓ /// менінше ↑/ бұл жақ̊сы нәрсе ^йемес ↓ /// ↑ әділін айту герек ↓// жақ̊сы нәрсені / жақ̊сы деугерек ↓// жаман нәрсені / айтұугерек / ұнаған жоқ деп ↓// үйткені сізге жаман болса да ^уол / басқаға ұнауы мүмкүн ↓ ///	↑ ^уосұндай бір ғадет // аб̊айдаң͡ ғалған → // аб̊айдам͡ бұрұн ͡ да ͡ б̊олған → // әлі ͡ де // біздең͡ гете ͡ ғоймаған →// мінезіміз͡ б̊ар↓ /// ↑ меніңше → // бұл // жақ̊сы нәрс'емес ↓ /// ↑ әділін айтұу ͡ герек ↓// жақ̊сы нәрсені // жақ̊сы͡ деу͡ герек ↓// жаман нәрсені // айтұу͡ герек // ұнаған жоғ͡ деп → // ^уөйткөнү сізге // жамам ͡ болса ͡ да // ол // басқаға // ұнауұ͡ мүмкүн ↓ ///	Осындай бір ғадет Абайдан қалған, Абайдан бұрын да болған, әлі де бізден кете қоймаған мінезіміз бар. Меніңше, бұл жақсы нәрсе емес. Әділін айту керек, жақсы нәрсені жақсы деу керек, жаман нәрсені айту керек ұнаған жоқ деп, өйткені сізге жаман болса да ол басқаға ұнауы мүмкін.
Дидар Амантай	▶	↑ сонымен ғатар / мынандай бір пікір бар → / халтұуршійк деген ↓ /// бұл / савет ^уодағы кезінде қалыптасқан ^уой →// түсінік ↓ /// үйткені / халтұуршійк деп айтқан себебі // ^уолар халтұура деген сөз / қайдан шығып ^уотыр↓ // йағный халтұура / кітабыңызды ^уөткізіп // содан ақ̊ша алұу деген / мәнді білдірет↓ /// ал бүгүнгі қайдағы халтұуршійк // сіздің ^уөткізген // жазған кітабыңызға / шыққан кітабыңызға /^йешқандай қаламақы алмайсыз ↓ /// йағный халтұуршійктің мәні / қәзіргі күнде жойылды ↓ ///	↑ сонымеңғатар // мынандай бір пікір ͡ б̊ар → // халтұршыйк деген ↓ /// ↑ бұл // совет^уодағы ͡ гезінде қалыптасқан ^уой →// түсүнүк ↓ /// ↑ ^уөйткөнү // халтұршыйк деб̊͡ айтқан себ̊еб̊і // ^уолар халтұура деген сөз // қайдан шығыб̊ ͡ отұр йәғ^іній халтұура / кітәб̊іңізд'өткүзүп // содан / ақ̊ш'алұу деген / мәнді ͡ б̊ілдіреді↓ /// ↑ ал бүгүңгү →// қайдағы халтұршыйк // сіздің // ^уөткүзгөн // жазғаң͡ гітаб̊ыңызға // шыққаң ͡ гітаб̊ыңызға // ^йешқ̊андай // қаламақ'алмайсыз ↓ /// ↑ йәғ^іній халтұршыйктің мәні // қәзіргі͡ гүндө // жойұлдұ ↓ ///	Сонымен қатар мынандай бір пікір бар "халтурщик" деген. Бұл совет одағы кезінде қалыптасқан ой, түсінік. Өйткені "халтурщик" деп айтқан себебі, олар "халтура" деген сөз қайдан шығып отыр, яғни "халтура" кітабыңызды өткізіп, содан ақша алу деген мәнді білдіреді. Бүгінгі қайдан "халтурщик", сіздің өткізген, жазған кітабыңызға, шыққан кітабыңызға ешқандай қаламақы алмайсыз. Яғни "халтурщиктің" мәні қазіргі күнде жойылды.
Дидар Амантай	▶	↑ қәзір / жаман жазұушы да →// жақ̊сы жазұушы да / жаза берет →// жассын →// ^уонда тұрған / ^йештеңе жоқ →// шектеу жоқ ↓ /// ↑ бірақ / ^уонсыз да рыйнок // ^уоқырман бәрібірде / нашар кітәпті ^уоқымайт↓// мен соны білем ↓ /// ↑ әрійне бұқараға арналған →// тобырға арналған кітәптар болұуы мүмкін ↓ // ^уонұ бәрі де ^уоқұуы͡ мүмкүн ↓/// ↑ бірақ ^усол оқыған сол сағатында ^уоны / ұмытып кетед↓ /// ↑ ал бірақ / жақ̊сы кітәптің мықтылығы // күштілігі сол →// ^уоның сійүужеті ^йсіздің есіңізде ͡ қалмаса͡ да→// ^уоның атмасферасы мәңгілік ^уойынызда →// көніліңізде қалат ↓ ///	↑ қәзір // жаман жазұушұ ͡ да // жақ̊сы жазұушұ ͡ да // жаза ͡ б̊ереді // жассын // ^уонда тұрған // ^йештеңе жоқ // шектеу жоқ ↓ /// ↑ бірақ // ^уонсұз ͡ да рынок // ^уоқұрман // бәріб̊ірде // нашар͡ гітәпті // оқұмайды →// мен сонұ ͡ б̊ілемін ↓ /// ↑ әрійне // б̊ұқарағ'арналған →// тоб̊ұрғ'арналған кітәптар͡ б̊олұуұ ͡ мүмкүн →// ^уонұ // б̊әрі ͡ де // оқұуұ ͡ мүмкүн ↓/// ↑ бірақ // ^усол оқұған сол сағатында // онұ // ұмұтұп ͡ кетеді ↓ /// ↑ ал бірақ // жақ̊сы͡ гітәптің мықтылығы // күштілігі сол →// ^уонұң сүжөтү // ^йесіңізде ͡ ғалмаса ͡ да →// ^уонұң атмосферасы // мәңгілік // ^уойұңұзда →// көңүлүңүзде ͡ ғалады ↓ ///	Қазір жаман жазушы да, жақсы жазушы да жаза береді, жазсын, онда тұрған ештеңе жоқ, шектеу жоқ. Бірақ онсыз да рынок, оқырман бәрібір де нашар кітапты оқымайды, мен соны білемін. Әрине бұқараға арналған, тобырға арналған кітаптар болуы мүмкін, оны бәрі де оқуы мүмкін, бірақ сол оқыған сол сағатында оны ұмытып кетеді. Ал бірақ жақсы кітаптың мықтылығы, күштілігі сол, оның сюжеті сіздің есіңізде қалмаса да атмосферасы мәңгілік ойыңызда, көңіліңізде қалады.
Дидар Амантай	▶	↑ ^уоқыған кітаптарыңыздағы кейіпкерлердің / сіздің ^уөміріңізге әсері болды ма ↑ /// ↑ менің ^уөміріме / әсер ^йеткен кейіпкер / бола ғойған жоқ →// бірақ автырлар әсер ^йетті↓ /// ↑ жазұу машығы →// сійүужет құрұу мәселесіне гелгенде ↓ /// ↑ бірақ / казір жұрт // әсіресе ^уосы / тоқсанншы жылдардың айағында →/ керсінше →// менің кейіпкерлеріме ^йеліктеген / мен →/ жастарды кездестірдім ↓ /// ↑ ^уол адамдармен / мен казір хабарласып тұрамын ↓/// ↑ тіпті қытайда →// құлжа қаласында / тоқсаншы жылдардың айағында →// ^йекімыңшы жылдың басында / менін / қастерле мені деген кітабым / баспа жүзін көргенде →// сол / бір данасы // әйтеуір білмейм қандай жолмен ^йекені / құлжаға жеткен ^йекен ↓ ///	↑ ^уоқұғаң ͡ гітаптарыңыздағы ͡ гейіпкерлердің // сіздің ͡ өмүрүңізге // әсері болдұ ͡ ма ↑ /// ↑ менің // ^уөмүрүме // әсер͡ еткең͡ гейіпкер // бола͡ ғойған͡ жоқ →// бірақ // авторлар әсер͡ етті ↓ /// ↑ жазұу͡ машығы →// сүжөт͡ құрұу мәселесіне ͡ гелгенде↓ /// ↑ бірақ // қәзір жұрт // әсіресе // ^уосұ // тоқ̊саныншы ͡ шылдардың айағында →// кер^ісінше→// менің͡ гейіпкерлерім'еліктеген // мен →// жастарды ͡ гездестірдім ↓ /// ↑ ^уол адамдармен // мең ͡ ғәзір / хаб̊арласып тұрамын ↓ /// ↑ тіпті / қытайда→// құлжа ͡ ғаласында / тоқ̊саншы ͡ жылдардың ͡ айағында→// ^йекімыңыншы͡ шылдың ͡ басында // менің // қәстерле͡ мені // дегең͡ гітәб̊ім // баспа͡ жүзүң͡ гөргөндө →// сол // бір данасы // әйтеуүр͡ б̊ілмеймін // қандай жолмен ^йекені // құлжаға жеткен ͡ екен ↓ ///	- Оқыған кітаптарыңыздағы кейіпкерлердің сіздің өміріңізге әсері болды ма? - Менің өміріме әсер еткен кейіпкер бола қойған жоқ, бірақ авторлар әсер етті. Жазу машығы, сюжет құру мәселесіне келгенде. Бірақ қазір жұрт, әсіресе осы 90-шы жылдардың аяғында керісінше, менің кейіпкерлеріме еліктеген мен жастарды кездестірдім. Ол адамдармен мен қазір хабарласып тұрамын. Тіпті Қытайда, Құлжа қаласында 90-шы жылдардың аяғында, 2000-шы жылдың басында менің «Қастерле мені» деген кітабым баспа жүзін көргенде, сол бір данасы әйтеуір білмеймін қандай жолмен екені, Құлжаға жеткен екен.
Дидар Амантай	▶	↑сол құлжа қаласының жастары → // сол кітәпті көшіріп ^уоқыпты↓ /// ↑ йағный бір-ақ кітап болғандықтан →// ^уоны көшіріп алып // бір-бірінен алып ^уоқыған ^йекен↓ /// ↑ жәнде / сол менің қастерле мені кітабымдағы / тотығұс түсті көбелек деген раман / қаһармандарына ^йеліктеп сөйлеп →// соларға ͡ ұқсап жүріп-тұрған адамдар →// жастар болған ^йекен↓ /// ↑мен / соны ^йестігенде→// әрійне таңғалдым ↓ /// ↑ біріншіден // кітәбымның сол жаққа жеткеніне →// ^йекіншіден // сол кітәптің ^уосыншалықты зор әсер бергеніне ↓ ///	↑ сол // құлжа ͡ ғаласының ͡ жастары → // сол ͡ гітәпті // көшүрүб̊ ͡ оқұптұ ↓ /// ↑ йәғ^іній / бір-ақ кітәп ͡ полғандықтан →// ^у онұ // көшүрүб̊ ͡ алып // бір-͡ б̊ірінен͡ алып // ^уоқұған͡ екен ↓ /// ↑ және ͡ де // сол менің / қәстерле ͡ мені кітәб̊імдағы // тотұғұс ͡ түстү ͡ көб̊өлөк деген роман // қахармандарына // ^йеліктеп сөйлөп →// соларғ'ұқ̊сап // жүрүп-тұрған адамдар →// жастар͡ б̊олған͡ екен ↓ /// ↑ мен // сон'естігенде →// әрійне таңғалдым ↓ /// ↑ біріншіден // кітәб̊імнің сол жаққа жеткеніне →// ^йекіншіден // сол͡ гітәптің / ^уосұншалықты зор әсер͡ б̊ергеніне ↓ ///	Сол Құлжа қаласының жастары сол кітапты көшіріп оқыпты. Яғни бір-ақ кітап болғандықтан, оны көшіріп алып, бір-бірінен алып оқыған екен. Және де сол менің «Қастерле мені» кітабымдағы «Тотықұс түсті көбелек» деген роман қаһармандарына еліктеп сөйлеп, соларға ұқсап жүріп-тұрған адамдар, жастар болған екен. Мен соны естігенде, әрине таң қалдым. Біріншіден, кітабымның сол жаққа жеткеніне, екіншіден, сол кітаптың осыншалықты зор әсер бергеніне.
Дос Көшім	▶	бейнематериал ↑бүгүн астанада → // сегізінші азаматтық форұум басталды ↓ /// ↑ мемлекет башшысының қатысұуымен ^уөтетін бұл шара → // азаматтық сектордың → // мемлекеттік ^уоргандардың → // бійзнес құрұлымдардың→ // халықаралық ұйымдар мен → // сараптамалық қауымдастықтың → // ашық дійалог алаңына айналмақ ↓/// ↑ ^йекі жылда бір ^уөтетін алқалы жыйында → // үкіметтік ^йемес сектор мен → // әлеуметтік саланы дамытұудың → // стратегйалық мәселелері талқыланады ↓ /// ↑ тійісті ұстанымдар әзірленіп → // бірлескен жұмұстардың жоспары жасалады ↓ ///	бейнематерійал ↑ бүгүн астанада → // сегізінш'азаматтық форұум⁀басталды ↓ /// ↑ мемлекет⁀пашшысының ͡ғатысұуұмен ^уөтөтүм⁀бұл шара → // азаматтық⁀сектордұң → // мемлекеттік ^уоргандардың → // бійзнес құрұлұмдардың → // халықаралығ⁀ұйұмдар мен → // сараптамалық қауұмдастықтың → // ашығ ͡дыйалог алаңын'айналмақ ↓ /// ↑ ^йекі жылда ͡б̊ір ^уөтөтүн алқалы жыйында → // үкүмөттік ^йемес сектор мен → // әлеумөттүк⁀саланы дамытұудұң → // стратегійалығ⁀мәселелері талқыланады ↓ /// ↑ тійіст'ұстанымдар әзірленіп → // бірлескен жұмұстардың жоспары жасалады ↓ ///	(Бейнематериал) Бүгін астанада 8-ші азаматтық форум басталды. Мемлекет басшысының қатысуымен өтетін бұл шара азаматтық сектордың, мемлекеттік органдардың, бизнес құрылымдардың, халықаралық ұйымдар мен сараптамалық қауымдастықтың ашық диалог алаңына айналмақ. 2 жылда бір өтетін алқалы жиында үкіметтік емес сектор мен әлеуметтік саланы дамытудың стратегиялық мәселелері талқыланады. Тиісті ұстанымдар әзірленіп, бірлескен жұмыстардың жоспары жасалады.
Дос Көшім	▶	мәселен / ^уөткен азаматтық форұум ұсынымдарының нәтійжесінде → // ұлыбрыйтаныйа / ақш / францыйа секілді → // ^йелдердің тәжірійбесіне сүйене ^уотырып → // камерцыйалық ^йемес ұйұмдардың қызметі тұуралы → // заң жобасы әзірленді ↓ /// ↑ сондай-ақ / ^йеріктілердің жұмұсын ^іреттейтін → // нарматійвтік база жасақталып //→ бійзнестің әлеуметтік жобаларға қатысұуын ынталандыратын → // асар платформасы құрылды↓ /// ↑ ^уосұндай келелі істердің арқасында → // әлеуметтік тап̊сырыстар → // ^йек'есеге → // ал гранттық қаржыландырұу көлөмү → // бес ^йесеге жұуық ^уөскен ↓ /// ↑ быйылғы форұум барысында ^уөтетін ^уотыз бес тақырыптық сессыйада да → //азаматтық қоғам мәселелері сөз болып → // тұшұмды ^уойлар ^уортаға салынбақ ↓ ///	мәселен / ^уөткөн азаматтық форұум ұсұнұмдарының нәтійжесінде → // ұлұб̊рыйтаныйа / ақ̊ш / францыйа секілді → // ^йелдердің тәжірійб̊есіне сүйөнө ^уотұрұп → // камерцыйалық ^йемес ұйұмдардың ͡ғызметі тұуралы → // заң жоб̊ас'әзірленді ↓ /// ↑сондай⁀ақ ^йеріктілердің жұмұсұн ^іреттейтін → //нарматійвтік база жасақталып → // бійзнестің әлеумөттүг⁀жоб̊аларға ͡ғатысұуұн ынталандыратын → // асар платформасы⁀ғұрұлдұ ↓ /// ↑^уосұндай⁀гелел'істердің арқасында → // әлеумөттүк⁀тап̊сырыстар → // ^йек'есеге → // ал гранттық қаржыландырұу ͡гөлөмү → // бес ^йесеге жұуұқ ^уөскөн ↓ /// ↑ быйылғы форұум барысында ^уөтөтүн ^уотұз ͡б̊ес тақырыптық сессійада⁀да → // азаматтық қоғам мәселелері сөз ͡б̊олұп → // тұшұмдұ ^уойлар ^йортаға салымбақ↓///	Мәселен, өткен азаматтық форум ұсынымдарының нәтижесінде Ұлыбритания, АҚШ, Франция секілді елдердің тәжірибесіне сүйене отырып коммерциялық емес ұйымдардың қызметі туралы заң жобасы әзірленді. Сондай-ақ еріктілердің жұмысын реттейтін нормативтік база жасақталып, бизнестің әлеуметтік жобаларға қатысуын ынталандыратын Асар платформасы құрылды. Осындай келелі істердің арқасында әлеуметтік тапсырыстар 2 есеге, ал гранттық қаржыландыру көлемі 5 есеге жуық өскен. Биылғы форум барысында өтетін 35 тақырыптық сессияда да азаматтық қоғам мәселелері сөз болып, тұшымды ойлар ортаға салынбақ.
Дос Көшім	▶	↑дұрыс айтасың / шындығында күн тәртібі ^уөте тығыз → // менің ^уойымша → // ^йең маңыздылығы ^уосы форұумның → // бұл жерде / бірнеше жаңа стратегійалық құжаттар қабылданады ↓ /// ↑ бұның ^йең бастысы → // ^уон тоғызыншы жыл мен жыйырма бесінші жылдың арасына арналған → // арнайы азаматтық қоғамды дамытұу канцепцыйасы ↓ /// ↑ біз ^уоның тұсаукесерін жасаймыз↓ /// ↑ соған аналійз жасалынады → // соны талдау жасап → // саралап / кейіннен біз ^уоны бекітеміз → // себебі / әрбір белгілі бір жоспарменен жұмыс істеу → // ^уол міндетті де қажетті мәселе → // ^уонымен қоса / халықаралық донорлармен кездесүу мәселесі болады ↓ /// ↑ ^уон үш мійнійстрліктің → // мійнійстрлерінің ^уөздері кеп → // сол бағыттағы / сол саладағы / үкүметтік ^йемес ұйымдармен кездесүу ^уөткізеді↓///	↑дұрұс айтасың / шындығында ͡гүн тәртіб̊і ^уөтө тығыз → // менің ^уойұмша→ // <жзsup>йең маңыздылығы ^йосұ форұумнұң → // бұл жерде / бірнеше жаңа стратегійалық құжаттар⁀ғаб̊ылданады ↓ /// ↑ бұнұң ^йең бастысы / ^уон тоғұзұншы жыл мен жыйырма ͡б̊есінші жылдың арасын'арналған → //арнай'азаматтық қоғамды дамытұу канцепцыйасы ↓ /// ↑ біз ^уонұң тұсаукесерін жасаймыз ↓ /// ↑соған аналыйз жасалынады → // сонұ талдау жасап → // саралап / кейіннем⁀біз ^уонұ ͡б̊екітеміз → // себ̊еб̊і / әрб̊ір ͡б̊елгілі ͡б̊ір жоспарменен жұмұс істеу → // ^уол міндетті⁀де⁀ғажетті мәселе → // ^уонұмең⁀ ғоса / халықаралығ ͡донорлармең⁀гездесүу мәселесі ͡б̊олады ↓ /// ↑ ^уонүш мійнійстрліктің → // мійнійстрлерінің ^уөздөрү⁀геп→ // сол бағыттағы / сол саладағы / үкүмөттүк ^йемес ұйұмдармең⁀гездесүу ^уөткүзөді ↓ ///	Дұрыс айтасың, шындығында күн тәртібі өте тығыз, менің ойымша, ең маңыздылығы осы форумның, бұл жерде бірнеше жаңа стратегиялық құжаттар қабылданады. Бұның ең бастысы 19-жыл мен 25-жылдың арасына арналған арнайы азаматтық қоғамды дамыту концепциясы. Біз оның тұсаукесерін жасаймыз. Соған анализ жасалынады, соны талдау жасап, саралап, кейіннен біз оны бекітеміз. Себебі әрбір белгілі бір жоспарменен жұмыс істеу ол міндетті де қажетті мәселе, онымен қоса халықаралық донорлармен кездесу мәселесі болады. 13 министрліктің министрлерінің өздері кеп сол бағыттағы, сол саладағы үкіметтік емес ұйымдармен кездесу өткізеді.
Дос Көшім	▶	↑бұл ашық форматта ^уөтетін кездесүу ↓ /// ↑ қысқасы / сол мійнійстрліктің бағытында жұмыс істейтін → // азаматтық қоғам → // қоғамдық ұйымдар → // қалай ^уолармен бірлесе жұмыс істеу керек // ↑ қалай стратегыйалық бірімен бірін жарыстырұу керек ↑ // ^уолардың жұмыстары → // сонда ғана нәтійже беретіні белгілі ↓ /// ↑ сондықтан / ^уосы мәселелер болады ↓ /// ↑ бұл / және ^уосыдан бір ай бұрын басталған → // ауыл шарұуашылық мійнійстрлігі ^уөмірзақ шүкеев мырзаның ^уөзі қатысып //→ ауылдық /үкүметтік емес ұйымдарының → // бәрі жыйналып → // сол жерде үлкен жаңағы → // ^йекі күндүк форұум жасады да → // ақыр айағында → // керек десеңіздер → // ауылдық / үкүметтік ^йемес ұйымдардың → // коалійцыйасы құрылды ↓ /// ↑ біздің мақ̊сатымыз / қазір / мысалы / денсаулық бағытында / білім бағытында → // үкүметтік ^йемес ұйымдармен → // сол мійнійстрліктердің арасын жарыстырұу → // солардың бірге жұмыс істеуіне жағдай жасау → // және соның бір стратегыйалық жоспарын байандау↓///	↑бұл ашық форматта ^уөтөтүң⁀гездесүу ↓ /// ↑қысқасы / сол мійнійстрліктің бағытында жұмұс істейтін → // азаматтық⁀қоғам → // қоғамдығ⁀ұйұмдар → // қалай ^уолармем бірлесе жұмұс істеу ͡герек ↑ // қалай стратегійалық ͡пірімем⁀бірін жарыстырұу ͡герек ↑ // ^йолардың жұмұстары → // сонда⁀ғана нәтійже ͡б̊еретіні ͡б̊елгілі ↓ /// ↑сондұқтан / ^уосұ мәселелер ͡б̊олады ↓ /// ↑бұл / және ^уосұдам⁀бір⁀ай бұрұм басталған → // ауұлшарұуашылығ⁀мійнійстрлігі ^уөмүрзақ ⁀шүкөөв мырзаның ^уөзү⁀ғатысып → // ауұлдұқ / үкүмөттүг ^йемес ұйұмдарының → // бәрі жыйналып → // сол жерд'үлкөн жаңағы → // ^йекігүндүк форұум жасады⁀да → // ақыр айағында → // керек десеңіздер / ауұлдұқ / үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // коалійцыйасы құрұлдұ ↓ /// ↑ біздің мақ̊сатымыз → // қәзір / мысалы / денсаулұқ ͡пағытында → // білім бағытында → // үкүмөттік ^йемес ұйұмдармен → // сол мійнійстрліктердің арасын жарыстырұу → // солардың бірге жұмұс істеуүне жағдай жасау → // және сонұң бір стратегійалық жоспарым⁀байандау ↓ ///	Бұл ашық форматта өтетін кездесу. Қысқасы, сол министрліктің бағытында жұмыс істейтін азаматтық қоғам қоғамдық ұйымдар, қалай олармен бірлесе жұмыс істеу керек, қалай стратегиялық бірімен бірін жарыстыру керек, олардың жұмыстары сонда ғана нәтиже беретіні белгілі. Сондықтан осы мәселелер болады. Бұл және осыдан бір ай бұрын басталған Ауыл шаруашылық министрлігі Өмірзақ Шүкеев мырзаның өзі қатысып, ауылдық үкіметтік емес ұйымдарының бәрі жиналып, сол жерде үлкен жаңағы екі күндік форум жасады да, ақыр аяғында, керек десеңіздер, ауылдық үкіметтік емес ұйымдардың коалициясы құрылды. Біздің мақсатымыз қазір, мысалы, денсаулық бағытында, білім бағытында үкіметтік емес ұйымдармен сол министрліктердің арасын жарыстыру, солардың бірге жұмыс істеуіне жағдай жасау және соның бір стратегиялық жоспарын баяндау.
Дос Көшім	▶	↑^йөте қажетті мәселе де ↓ /// ↑ себебі / әрійне / ^йегер үкімет → // бійлік тек қана мен білем десе ↑ // бұл алысқа бармайтын бійлік та ↓ /// ↑ бійлік ^уөзінің реформасын → // бійлік ^уөзінің алдында тұрған жоспарын → // халықпен / азаматтық қоғаммен / бірлесе ^уотырып → // түсіндіре ^уотырып → // қолдауын ала ^уотырып → // жұмыс істеу керек та → // сондықтан мійнійстрліктердің келүуі → // ^уолардың арасындағы байланысты нығайтұу → // менің ^уойымша → // біздің эканомыйкалық / әлеуметтік бағыттағы → // реформаларымызға / үлкен қолдау болады ↓ ///	↑^уөтө⁀ғажетті мәселе⁀де ↓ /// ↑себ̊еб̊і / әрійне / ^йегер үкүмөт → // бійлік текқана мем⁀білем десе↑ // бұл алысқа ͡б̊армайтым⁀бійлік⁀та ↓ /// ↑ бійлік үуөзүнүң ^іреформасын → // бійлік ^уөзүнүң алдында тұрған жоспарын → // халықпен / азаматтық қоғаммен / бірлесе ^уотұрұп → // түсүндүре ^уотұрұп → // қолдауұн ала ^уотұрұб̊ → // жұмұс істеу ͡герек⁀та → // сондұқтан мійнійстрліктердің ͡гелүуү → // ^уолардың арасындағы ͡б̊айланысты нығайтұу → // менің ^уойұмша → // біздің эканомұйкалық / әлеумөттүк / бағыттағы → // ^іреформаларымызға / үлкөн қолдау ͡б̊олады↓///	Өте қажетті мәселе де. Себебі, әрине, егер үкімет, билік тек қана мен білем десе, бұл алысқа бармайтын билік та. Билік өзінің реформасын, билік өзінің алдында тұрған жоспарын халықпен, азаматтық қоғаммен бірлесе отырып, түсіндіре отырып, қолдауын ала отырып жұмыс істеу керек та. Сондықтан министрліктердің келуі, олардың арасындағы байланысты нығайту, менің ойымша, біздің экономикалық, әлеуметтік бағыттағы реформаларымызға үлкен қолдау болады.
Дос Көшім	▶	↑шындығында / менің ^уөзімнің жеке көзқарасым → // үлкен бір жетістікке жеттік деп айта алмаймыз да ↑ /// ↑себебі / бұл ^йекімың үшінші жылғы → // алғашқы форұумда → // презійденттің айтқан мәселесі бар тұғын → // үкүмет пенен азаматттық қоғам → // бірлесе ^уотырып жұмыс істеу керек→ // ^йекеуінде серіктестік болұу керек ↓ /// ↑серіктес деген / біреуіне біреуі → // не дейміз жаңағы → // біреуімен біреуі → // біреуі аға → // біреуі іні сыйақты → // әйтпесе біреуіне біреуі → // бұйрық беретіндей деңгей ^йемес → // тең дәреже болұу керек → // азаматтық қоғам менен бійлік → // ^йекеуінің тең дәрежелігін ұстау ↓ /// ↑сонымен қоса / азаматтық қоғамды дамытұу үшүн не керек ↑ /// ↑ азаматтық қоғамды дамытұу үшүн → // ұйымдар керек → // неше түрлү үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // бағыты болұу керек → // себебі / азаматтық қоғам дегеніміз → // ^уөте кең мәселе ↓ ///	↑шындығында / менің ^уөзүмнүң жеке ͡гөзқарасым → // үлкөм⁀бір жетістікке жеттік деб̊ ͡айт'алмаймыз⁀да ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / бұл ^йекімың үшүншү жылғы → // алғашқ̊ы форұумда → // презійденттің айтқан мәселесі ͡б̊артұғұн → // үкүмөт пенен азаматттық қоғам → // бірлесе ^уотұрұб̊ жұмұс істеу ͡герек→ // ^йекеуүнде серіктестік болұу ͡герек ↓ /// ↑ серіктес теген / біреуүнө ͡б̊іреуү → // не⁀дейміж⁀жаңағы → // біреуүмөм⁀ біреуү → // біреу'аға → // біреу'іні сыйақты → // әйтпесе ͡б̊іреуүнө ͡б̊іреуү → // б̊ұйрұқ ͡перетіндей деңгей ^йемес → // тең дәреже ͡б̊олұу ͡герек → // азаматтық қоғам менем⁀бійлік → // ^йекеуүнүң тең дәрежелігін ұстау ↓ /// ↑ сонұмең⁀ғоса / азаматтық қоғамды дамытұу⁀үшүн не ͡герек ↓ /// ↑ азаматтық қоғамды дамытұу⁀үшүн → // ұйұмдар ͡герек→ // нешетүрл'үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // бағыты ͡б̊олұу ͡герек → // себ̊еб̊і / азаматтық қоғам дегеніміз → // ^уөте ͡гең мәселе ↓ ///	Шындығында, менің өзімнің жеке көзқарасым, үлкен бір жетістікке жеттік деп айта алмаймыз да. Себебі бұл 2003 жылғы алғашқы форумда президенттің айтқан мәселесі бар тұғын. Үкімет пенен азаматттық қоғам бірлесе отырып жұмыс істеу керек, екеуінде серіктестік болу керек. Серіктес деген біреуіне біреуі, не дейміз жаңағы, біреуімен біреуі, біреуі аға, біреуі іні сияқты, әйтпесе біреуіне біреуі бұйрық беретіндей деңгей емес тең дәреже болу керек, азаматтық қоғам менен билік екеуінің тең дәрежелігін ұстау. Сонымен қоса азаматтық қоғамды дамыту үшін не керек? Азаматтық қоғамды дамыту үшін ұйымдар керек, неше түрлі үкіметтік емес ұйымдардың бағыты болу керек, себебі азаматтық қоғам дегеніміз өте кең мәселе.
Дос Көшім	▶	↑ бұған діній ұйымдар да кіреді → // бұған сайасый партыйалар да → // кәсіподақ та кіреді → // керек десеңіздер → // кскылар да кіреді → //^уойлап қарасаң / тек үкіметтік ^йемес ұйым ^йемес ↓ /// ↑^йенді ^уоның ішінде / біздің жаңағы / ұйымымыздың азаматтық алійансымыз→ // біз /қазақ̊стандағы үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // белгілі бір бөлігін ғана біріктіріп ^уотырмыз → // бірақ / сол үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // азаматтық қоғамның → // барлық ^уөзекті мәселелерін → // біз қазіргі кезде форұумға шығарып ^уотырмыз да ↑ // тек қана жаңағы → //азаматтық алійанстың деңгейінде → // қалып қойып ^уотырған жоқпыз ↓ /// ↑ сондықтан ^уосы жердегі → // үкіметтің ^уосы мәселені түсіне білүуі → // және ^уосыған байланысты → // жаңағы үкіметтік ^йемес ұйымдар құрұу үшін → // ^уоны қаржыландырұу үшін → // ^уолармен бірлесе жұмыс үшін → // қаржы мәселесі де шешілүу керек → // заңдық мәселе де шешілүу керек ↓ ///	↑ бұған діній ұйұмдар⁀да ͡гіреді → // бұған сайасый партыйалар⁀да → // кәсіподақ⁀та ͡гіреді → // керек десеңіздер → // кскылар⁀да ͡гіреді → // ^уойлап қарасаң / тег⁀үкүмөттік ^йемес ұйұм ^йемес ↓ /// ↑ ^йенді ^уонұң ішінде / біздің жаңағы / ұйұмұмыздың азаматтығ⁀алійансымыз → // біз / қазағыстандағ'үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // белгілі ͡б̊ір ͡б̊өлүгүн⁀ғана ͡б̊іріктіріп ^йотұрмұз → // бірақ / сол үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // азаматтық қоғамның → // барлық ^йөзөктү мәселелерін → // біз⁀ғазіргі ͡гезде форұумға шығарып ^уотұрмұз⁀да ↑ // текқана жаңағы → // азаматтық алійанстың деңгейінде → // қалып қойұп ^уотұрған жоқпұз ↓ /// ↑ сондұқтан ^уосұ жердегі → // үкүмөттің ^уосұ мәселені түсүнө ͡б̊ілүуү → // және ^уосұғам байланысты → // жаңағ'үкүмөттік ^йемес ұйұмдар ғұрұ'үшүн → // ^уонұ қаржыландырұ'үшүн → // ^уолармем бірлесе жұмұс үшүн → // қаржы мәселесі⁀де шешілүу ͡герек→ // заңдығ⁀мәселе⁀де шешілүу ͡герек ↓ ///	Бұған діни ұйымдар да кіреді, бұған саяси партиялар да, кәсіподақ та кіреді, керек десеңіздер КСК-лар да кіреді, ойлап қарасаң тек үкіметтік емес ұйым емес. Енді оның ішінде біздің жаңағы ұйымымыздың, азаматтық альянсымыз, біз Қазақстандағы үкіметтік емес ұйымдардың белгілі бір бөлігін ғана біріктіріп отырмыз, бірақ сол үкіметтік емес ұйымдардың, азаматтық қоғамның барлық өзекті мәселелерін біз қазіргі кезде фоумға шығарып отырмыз да, тек қана жаңағы азаматтық альянстың деңгейінде қалып қойып отырған жоқпыз. Сондықтан осы жердегі үкіметтің осы мәселені түсіне білуі және осыған байланысты жаңағы үкіметтік емес ұйымдар құру үшін, оны қаржыландыру үшін, олармен бірлесе жұмыс үшін қаржы мәселесі де шешілу керек, заңдық мәселе де шешілу керек.
Дос Көшім	▶	↑ былайда кез келген мемелекетте → // сол жерде тіркелген → // белгілі бір халықаралық ұйымдар → // қорлар жұмыс істейді → //бұл ^йенді / барлық жерде бар ↓ /// ↑ бізде де / мысалы / кезіндегі тоқсан үшінші жылдары → // сорос қоры болды → // фрійдрійх эберт атындағы → // германыйаның қорлары болды → // басқа да қорлар бар → // ^уолар жұмыс істейді ↓ /// ↑осыдан / үш төрт жыл бұрын ^іресейде → // бұлардың бәрін белгілі бір → // не дейміз / жаңағы → // белгілі бір / сайасый серіктермен деп айтайық → // бұлардың бәрін бір → // шетелдің агенттері сыйақты → // қабылдау болды ↓ /// ↑ бұндай мәселе бізге де келіңкіреді → // бірақ менің ^уөз ^уойымша → // қазақ̊станда тіркелген → // және қазақ̊станның белгілі бақылауында тұрған → // ұйұмдардың қазақ̊стандағы азаматтық қоғамға → // не болмаса / басқа да салаларға көмектесуі → // бұл халықаралық қорлардың негізгі мақ̊саты ↓ /// ↑ сондықтан біз / ^уолармен де / бірге жұмыс істеудің жолдарын → // қарастыруымыз керек ↓ /// ↑ сондықтан / ^уоларды шақырғанымыздың да себебі сол ↓ /// ↑ міне біз / мынандай алға қойған мақ̊саттарымыз бар → // қалай біз бірлесе жұмыс істей аламыз → // кім кімге көмектесе алады ↓ ///	↑ былайда ͡гез⁀гелген мемелекетте → // сол жерде тіркелген → // белгілі ͡б̊ір халықаралығ⁀ұйұмдар → // қорлар жұмұс істейді → // бұл ^йенді / барлығ⁀жерде ͡б̊ар ↓ /// ↑ бізде⁀де / мысалы / кезіндегі тоқ̊сан үшүншү жылдары → // сорос қорұ ͡б̊олдұ → // фридрих эб̊ерт атындағы → // германыйаның ͡ғорлары ͡б̊олдұ → //басқа⁀да ͡ғорлар ͡б̊ар → // ^уолар жұмұс істейді ↓ /// ↑ ^уосұдан / үш төрт ͡шыл бұрұн ^іресейде → // бұлардың бәрім⁀белгілі ͡б̊ір → // не⁀дейміз ↑ // жаңағы → // белгілі ͡б̊ір / сайасый серіктермен деб̊ ͡айтайық → // бұлардың бәрім⁀бір → // шетелдің агенттері сыйақты → // қаб̊ылдау ͡б̊олдұ → // бұндай мәселе ͡б̊ізге⁀де ͡геліңкіреді → // бірағ⁀менің ^уөз ^уойұмша → // қазағыстанда тіркелген → // және қазағыстанның белгілі ͡б̊ақылауұнда тұрған → // ұйұмдардың /͡ қазағыстандағы / азаматтық қоғамға → // не ͡б̊олмаса / басқа⁀да салаларға ͡гөмөктөсүуү → // бұл / халықаралық қорлардың негізгі мақ̊саты ↓ /// ↑ сондұқтам⁀біз / ^уолармен⁀де / бірге жұмұс істеудүң жолдарын → // қарастырұуұмұз⁀герек ↓ /// ↑ сондұқтан / ^йоларды шақырғанымыздың⁀да себ̊еб̊і сол ↓ /// ↑ міне ͡б̊із / мынандай алға ͡ғойған мақ̊саттарымыз ͡б̊ар → // қалай біз ͡б̊ірлесе жұмұс істей аламыз → // кім ͡гімге ͡гөмөктөс'алады ↓ ///	Былайда кез келген мемелекетте сол жерде тіркелген белгілі бір халықаралық ұйымдар, қорлар жұмыс істейді, бұл енді барлық жерде бар. Бізде де мысалы кезіндегі 93-жылдары Сорос қоры болды, Фридрих Эберт атындағы Германияның қорлары болды, басқа да қорлар бар, олар жұмыс істейді. Осыдан 3-4 жыл бұрын Ресейде бұлардың бәрін белгілі бір, не дейміз жаңағы, белгілі бір саяси серіктермен деп айтайық, бұлардың бәрін бір шетелдің агенттері сияқты қабылдау болды. Бұндай мәселе бізге де келіңкірер еді, бірақ менің өз ойымша Қазақстанда тіркелген және Қазақстанның белгілі бақылауында тұрған ұйымдардың Қазақстандағы азаматтық қоғамға, не болмаса басқа да салаларға көмектесуі - бұл халықаралық қорлардың негізгі мақсаты. Сондықтан біз олармен де бірге жұмыс істеудің жолдарын қарастыруымыз керек.Сондықтан оларды шақырғанымыздың да себебі сол. Міне, біз мынандай алға қойған мақсаттарымыз бар, қалай біз бірлесе жұмыс істей аламыз, кім-кімге көмектесе алады.
Дос Көшім	▶	↑себебі / қәзіргі кездердегі білеміз ^уөзіміз → // дестрүуктійвті діній ағымдар бар → // кейбір ^ұуақыттарда → // шетелдегі белгілі бір → // не дейміз → // ійдеалогыйалық тұрғыда жұмыс істейтіндер → // ^уолар кей ^ұуақыттарда шындығында да → // белгілі бір үкіметтік ^йемес → // ұйымдармен жұмыс істейді → // ^уол анық нәрсе ↓ /// ↑сондықтан / ^уолардың жұмысының бағыт-бағдарын → // үкімет те / бақылап ^уотырұу керек → // шындығында / азаматтар да бақылап ^уотырұу керек → // ^йегер былай ашып қарасақ ↓ /// ↑ бірақ мен ^уосы ұуақытқа дейін → // жұмыс істеген ^ұуақыттарда → // қазақ̊станда бір ^уондай → // үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // сондай жолға түсіп кеткенін → // ^уөз басым көрген жоқпын → // ашық айтайын ↓ ///	↑себ̊еб̊і / қәзіргі ͡гездердегі⁀б̊ілеміз ^уөзүмүз → // дестрүуктійвті діній ағымдар ͡б̊ар → // кейб̊ір ^ұуақыттарда → // шетелдегі ͡б̊елгілі ͡б̊ір → // не⁀ дейміз → // ^ійдеалогійалық тұрғұда жұмұс істейтіндер → // ^уолар ͡гей ^ұуақыттарда шындығында⁀да → // белгілі ͡б̊ір үкүмөттік ^йемес → // ұйұмдармен жұмұс істейді → // ^уол анық нәрсе ↓ /// ↑ сондұқтан / ^уолардың жұмұсұның бағыт-пағдарын → // үкүмөт⁀те / бақылап ^уотұрұу ͡герек → //шындығында / азаматтар⁀да ͡б̊ақылап ^уотұрұу ͡герек → // ^йегер ͡б̊ылай ашып қарасақ ↓ /// ↑ бірағ⁀мен ^уосұ ^ұуақытқа⁀дейін → // жұмұс істеген ^ұуақыттарда → // қазағыстанда ͡б̊ір ^уондай → // үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // сондай жолға түсүп кеткенін → // ^уөз ͡б̊асым ͡гөргөн жоқпұн → // ашығ⁀айтайын ↓ ///	Себебі қазіргі кездердегі білеміз өзіміз, деструктивті діни ағымдар бар, кейбір уақыттарда шетелдегі белгілі бір, не дейміз, идеологиялық тұрғыда жұмыс істейтіндер, олар кей уақыттарда, шындығында да, белгілі бір үкіметтік емес ұйымдармен жұмыс істейді, ол анық нәрсе. Сондықтан олардың жұмысының бағыт-бағдарын үкімет те бақылап отыру керек, шындығында, азаматтар да бақылап отыру керек егер былай ашып қарасақ. Бірақ мен осы уақытқа дейін жұмыс істеген уақыттарда Қазақстанда бір ондай үкіметтік емес ұйымдардың сондай жолға түсіп кеткенін өз басым көрген жоқпын, ашық айтайын.
Дос Көшім	▶	↑^йең басты себептері → // ауылдық / үкіметтік ^йемес ұйымдар → // әріптестіктен басталған → // ^уодан жоғарырақ алайық̊шы → // қазақ тілді / үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // ^уөзінің белгілі проблемасы бар ↓ /// ↑ бұл бұлардың шындығындағы → // біліктілігінің / дайындықтарының/ әлеуеттерінің төмендігі ↓ /// ↑ мен / ^уоның себебін айтайын ↓ /// ↑ тоқсаныншы жылдары → // алғаш ^ірет үкіметтік↑^йемес ұйымдарды ^уоқытқан ^ыуақытта → // бұл ^йенді демократыйаның бір ійнстійтуты ғой → // бізде негізінен / жаңағы → // халықаралық ұйымдар → // амерійкалықтар деген ^уосылар ^ыоқытты → // бұлардың бәрі → // тек қана / ағылшын / ^уорыс тілінде ^уоқытты ↓ /// ↑ қазақ тілінде ^уоқытұу болмады ↓ /// ↑ сонымен біздер ↓ ///	↑^йең басты себ̊ептері → // ауұлдұқ /үкүмөттік ^йемес ұйұмдар → // әріптестіктем⁀басталған → // ^уодан жоғарырағ⁀алайық̊шы → // қазақтілді / үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // ^уөзүнүң белгілі проблемасы⁀б̊ар ↓ /// ↑ бұл бұлардың шындығындағы → // біліктілігінің / дайындықтарының / әлеуеттерінің төмөндүгі ↓ /// ↑ мен / ^уонұң себ̊еб̊ін айтайын ↓ /// ↑ тоқ̊саныншы жылдары → // алғаш ^ірет үкүмөттік ^йемес ұйұмдарды ^уоқұтқан ^ұуақытта → // бұл ^йенді демакратыйаның бір ійнстійтұутұ⁀ғой → // бізде негізінен / жаңағы → // халықаралығ⁀ұйұмдар → // амерійкалықтар деген ^уосұлар ^уоқұттұ → // бұлардың бәрі → // текқана / ағылшын → // ^уорұс тілінде ^уоқұтұу ↓ /// ↑ қазақ тілінде ^уоқұтұу ͡б̊олмады ↓/// ↑ сонұмем⁀біздер ↓ ///	Ең басты себептері ауылдық үкіметтік емес ұйымдар әріптестіктен басталған, одан жоғарырақ алайықшы, қазақ тілді үкіметтік емес ұйымдардың өзінің белгілі проблемасы бар. Бұл бұлардың шындығындағы біліктілігінің, дайындықтарының, әлеуеттерінің төмендігі. Мен оның себебін айтайын. 90-жылдары алғаш рет үкіметтік емес ұйымдарды оқытқан уақытта, бұл енді демократияның бір институты ғой, бізде негізінен жаңағы халықаралық ұйымдар, америкалықтар деген осылар оқытты, бұлардың бәрі тек қана ағылшын, орыс тілінде оқытты, қазақ тілінде оқыту болмады. Сонымен біздер...
Дос Көшім	▶	↑иә / дамымай қалдық ↓ /// ↑ шындығында / мен ^уол жерде → // мен / біраз жұмыс істеуге тырыстық →// көтердік →// бірақ / шамамыз ^уонша жетпеді ↓ /// ↑ қазір / соның зардабын тартып ^уотырмыз ↓ /// ↑ керек десеңіздер / мен ^уосыдан бір апта бұрын →// көк̊шетау / петропавл / қостанайда / үкіметтік ^йемес ұйымдарды →// ^уоқытұуға барып қайттым ↓ /// ↑ сонда / айтып жатыр →// ^уотыз жылдың ішінде →// қазақ тілінде үкіметтік ^йемес ұйымдарға →// тренійнг жасаймын деп келген →// тек /сіздер деді→// ^уотыз жылдың ішінде↓ ///	↑ійә / дамымай⁀ғалдық ↓ /// ↑ шындығында / мен ^уол жерде → // мен / біраз жұмұс істеуге тырыстық → // көтөрдүк → // бірақ / шамамыз ^уонша жетпеді ↓ /// ↑ қәзір / сонұң зардаб̊ын тартып ^уотұрмұз ↓ /// ↑ керек⁀тесеңіздер / мен ^уосұдам⁀бір апта ͡б̊ұрұн → // көк̊шетау / петропавл / қостанайда / үкүмөттік ^йемес ұйұмдарды → // ^уоқұтұуға ͡б̊арып қайттым ↓ /// ↑ сонда / айтып⁀жатыр → // ^уотұжжылдың ішінде → // қазақ тілінде үкүмөттік ^йемес ұйұмдарға → // тренійңг жасаймын⁀деп⁀келген → // тек / сіздер деді → // ^уотұжжылдың ішінде ↓ ///	Иә, дамымай қалдық. Шындығында, мен ол жерде мен біраз жұмыс істеуге тырыстық, көтердік, бірақ шамамыз онша жетпеді. Қазір соның зардабын тартып отырмыз. Керек десеңіздер, мен осыдан бір апта бұрын Көкшетау, Петропавл, Қостанайда үкіметтік емес ұйымдарды оқытуға барып қайттым. Сонда айтып жатыр: - 30 жылдың ішінде қазақ тілінде үкіметтік емес ұйымдарға тренинг жасаймын деп келген тек сіздер, - деді 30 жылдың ішінде.
Дос Көшім	▶	↑болмаған / тек қана ^уорыс тілінде ^уөтеді де →// қазақтілді / үкіметтік ^йемес ұйымдар →// қазақ тілді бір бастамашыл топтар →// азаматтар белсенді →// ^уолар шындығында →// жолдың жійегінде қалып ^уотыр ↓ /// ↑ сондықтан / бұл да бір үлкен бір проблема ↓ /// ↑ бізде ^уоны оқытатын →// шындығында тренерлер де дайындамаппыз →// ^уосы ^ұуақытқа дейін ↓ /// ↑ қысқасы / біз ^уосылардың бәрін →// ^уөз көзүмізбен көрүп →// жаңағы сіз айтпақ̊шы →// ^уосының бәрін →// сол ^уоблыстарда кездесүулер жасап →// соның бәрін дайындап келдік та ↑ // ^уосы форұумға / ^уосының бәрін алып келдік →// бүгүнгі болып жатқан↓///	↑болмаған / текқана ^уорұстілінде ^уөтөдү⁀де // → қазақ тілді / үкүмөттік ^йемес ұйұмдар → // қазақтілді ͡б̊ір ͡б̊астамашыл топтар → // азаматтар белсенді → // ^уолар шындығында → // жолдұң жійегінде⁀ғалып ^уотұр ↓ /// ↑ сондұқтан / бұл⁀да ͡б̊ір үлкөм⁀бір проблема ↓ /// ↑ бізде ^уонұ ^уоқұтатын → // шындығында тренерлер⁀де дайындамаппыз → // ^уосұ ^ұуақытқа дейін ↓ /// ↑ қысқасы / біз ^уосұлардың бәрін → // ^уөз⁀гөзүмүзб̊өң⁀гөрүп → // жаңағы сіз айтпақ̊шы → // ^уосұнұң бәрін → // сол ^уоблұстарда ͡гездесүулөр жасап → // сонұң бәрін дайындап келдік⁀та ↑ // ^уосұ форұумға ^уосұнұң бәрін алып келдік → // бүгүңгү ͡б̊олұб̊ жатқан ↓ ///	Болмаған, тек қана орыс тілінде өтеді де, қазақ тілді үкіметтік емес ұйымдар, қазақ тілді бір бастамашыл топтар, азаматтар белсенді, олар, шындығында, жолдың жиегінде қалып отыр. Сондықтан, бұл да бір үлкен бір проблема. Бізде оны оқытатын, шындығында, тренерлер де дайындамаппыз осы уақытқа дейін. Қысқасы, біз осылардың бәрін өз көзімізбен көріп, жаңағы сіз айтпақшы, осының бәрін сол облыстарда кездесулер жасап, соның бәрін дайындап келдік та, осы форумға осының бәрін алып келдік бүгінгі болып жатқан.
Дос Көшім	▶	↑менің ^уойымша / ^уосы бағытта / быйыл негізгі мәселе жасалды ↓ /// ↑ бұл арнайы мійнійстрліктің құрылуы ↓ /// ↑дархан кәлетаев басқаратын → // азаматтық дамұу мійнійстрлігі ↓ /// ↑ бұл шындығында да / ^уосы бүгінгі біздің → // айтып ^уотырған әңгімемізді → // мемлекеттік деңгейде → // азаматтық алійанс пен → // азаматтық қоғаммен → // бірлесе жұмыс істеудің → // негізгі бағыты / ^уосы болды да ↓ /// ↑ ^йенді ^уосыдан кейін барып → // жаңағы форұумдарда → // ^уосының әрі қарап жүретін → // белгілі бір жоспары талқыланады ↓ /// ↑ қандай деңгейде → // жаңағы / азаматтық қоғамды дамытұудың → // жолдары бар → // және соның нәтижесі → // қандай болмақ ↑ // себебі / бұл жаңағы презійденттің → // серіктестік деп айтып ^уотырғаны → // бұл тағы да / айтайын → // тең дәрежеде жұмыс істеудің жолдары → // бұл / шындығында қыйындау ↓ /// ↑ билік әр ^ұуақыттарда / жаңағы / не дейміз / бірінші ^уорында тұрғысы келеді → // бійлік әр ^ұуақыттарда → //	↑ менің ^уойұмша / ^уосұ ͡б̊ағытта / быйыл негізгі мәселе жасалды ↓ /// ↑ бұл арнайы мійнійстрліктің ͡ғұрұлұуұ ↓ /// ↑ дархаң⁀гәлетаев басқаратын → // азаматтығ ͡дамұу мійнійстрлігі ↓ /// ↑ бұл шындығында⁀да / ^уосұ ͡б̊үгүңгү ͡б̊іздің → // айтып ^уотұрған әңгімемізді → // мемлекеттік деңгейде //→ азаматтығ⁀алійанс⁀пен → // азаматтық қоғаммен → // бірлесе жұмұс істеудүң → // негізгі ͡б̊ағыты / ^уосұ ͡б̊олдұ⁀да ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұдаң⁀гейім⁀барып → // жаңағы форұумдарда → // ^уосұнұң әрі ͡ғараб̊ жүрөтүн → // белгілі ͡б̊ір жоспары талқыланады ↓ /// ↑ қандай деңгейде → // жаңағы / азаматтық қоғамды дамытұудұң → // жолдары ͡б̊ар → // және сонұң нәтійжесі → // қандай⁀б̊олмақ ↑ // себ̊еб̊і / б̊ұл жаңағы презійденттің → // серіктестік деб̊ ͡айтып ^уотұрғаны → // бұл тағы⁀да / айтайын → // тең дәрежеде жұмұс істеудүң жолдары → // бұл / шындығында ͡ғыйындау ↓ /// ↑ бійліг⁀әрұуақыттарда / жаңағы / не⁀дейміз / бірінші ^уорұнда тұрғұсұ ͡геледі → // бійліг / әр ^ұуақыттарда → //	Менің ойымша, осы бағытта биыл негізгі мәселе жасалды. Бұл арнайы министрліктің құрылуы. Дархан Кәлетаев басқаратын азаматтық даму министрлігі. Бұл шындығында да, осы бүгінгі біздің айтып отырған әңгімемізді мемлекеттік деңгейде азаматтық альянс пен азаматтық қоғаммен бірлесе жұмыс істеудің негізгі бағыты осы болды да. Енді осыдан кейін барып жаңағы форумдарда осының әрі қарап жүретін белгілі бір жоспары талқыланады. Қандай деңгейде жаңағы азаматтық қоғамды дамытудың жолдары бар және соның нәтижесі қандай болмақ, себебі бұл жаңағы президенттің серіктестік деп айтып отырғаны, бұл тағы да айтайын, тең дәрежеде жұмыс істеудің жолдары, бұл шындығында қиындау. Билік әр уақыттарда, жаңағы не дейміз, бірінші орында тұрғысы келеді, билік әр уақыттарда
Дос Көшім	▶	не дейміз / жол көрсеткісі келетін сыйақты ↓ /// ↑ азаматтық қоғам ^уоз қөзқарасы бар → // ^уолар да / ^уосы қазақ̊станның болашағы үшін → // эканомыйкалық / әлеуметтік дамұуы үшін жұмыс істейтін топ → // және ^йең бастысы → // ^убұлар ^уөзінің пайдасы үшін → // жұмыс істмейді → // ^уөзінің қалтасы үшін → // жұмыс істемейді → // бұлар қоғам үшін жұмыс істейтіндер ↓ /// ↑ себебі / ^уөзіміздің ^йерек̊шелік → // үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // бұл пайда табұушы ұйым ^йемес ↓ /// ↑ бұлар некамерческій дейді → // камерцыйалық ^йемес ұйымдар бұлар ↓ /// ↑ сондықтан бұндай топты → // және бұлардың бәрі ^йенді → // сол жердегі жергілікті жерлердегі → // ^йең белсенді топтың мүшелері → // ^уосындай ұйым құрып → // біз ^уосы мемлекетімізге → // халқымызға / тұрғындарға / жағдай жасайық деген → // әрқайсысы / әртүрлі ↓ /// ↑ біреулері мүмкін жаңағы → // не дейміз / сайлауды бақылаумен → // айналысатын шығар → // ^йенді біреуі қазақ тілін ^уоқытұумен айналысатын шығар → // ^йенді біреулері / көшенің аттарын ауыстырұу → // ^йенді қазіргі кездерде көп → // ^уономастыйка мәселесімен → // әрқайсысының бағыты әртүрлі → // бірақ / сол бір/ тамыры сыйақты да адамның ↓ /// ↑ иә / сайып келген ^ұуақыттарда → // бұның бәрі ^уосы қазақ ^йелінің → // қазақ̊стан мемлекетінің → // әрі қарап дамытұуына → // қолдан келгенше көмек жасау↓ ///	не⁀дейміз / жол⁀гөрсөткүсі ͡гелетін сыйақты → // азаматтық қоғам ^уөз⁀ғөзқарасы ͡б̊ар→ // ^уолар⁀да / ^уосұ⁀ғазағыстанның болашағ'үшүн → // эканомійкалық / әлеуметтік дамұу⁀үшүн → // жұмұс істейтін топ → // және ^йең бастысы → // ^убұлар ^уөзүнүң пайдас'үшүн → // жұмұс істмейді /→ ^уөзүнүң ͡ғалтас'үшүн → // жұмұс істемейді → // бұлар⁀ғоғам⁀үшүн жұмұс істейтіндер ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / ^уөзүмүздің ^йерек̊шелік → // үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // бұл пайда таб̊ұуш'ұйұм ^йемес ↓ /// ↑ бұлар некаммерческій дейді → // каммерцыйалық ^йемес ұйұмдар ͡б̊ұлар ↓ /// ↑ сондұқтам⁀бұндай топтұ → // және ͡б̊ұлардың бәрі ^йенді → // сол жердегі жергілікті жерлердегі → // ^йең белсенді топтұң мүшөлөрі → // ^уосұндай ұйұм⁀ғұрұп → // біз ^уосұ мемлекетімізге → // халқымызға / тұрғұндарға / жағдай жасайығ ͡деген → // әрғайсысы / әртүрлү ↓ /// ↑ біреулері мүмкүн жаңағы → // не⁀дейміз / сайлауды ͡б̊ақылаумен → // айналысатын шығар → // ^йенді ͡б̊іреуү қазақтілін ^уоқұтұумен айналысатын шығар → // ^йенді ͡б̊іреулері / көшөнүң аттарын ауұстырұу → // ^йенді / қәзіргі ͡гездерде ͡гөп → // ^уономастыйка мәселесімен → // әрғайсысының бағыты → // әртүрлү / бірақ / сол бір / тамыры сыйақты⁀да адамның ↓/// ↑ ійә / сайып келген ^ұуақыттарда → // бұнұң бәрі ^уосұ қазақ ^йелінің → // қазағыстан мемлекетінің → // әрі ͡ғарап дамытұуұна → // қолдаң⁀гелгенше ͡гөмөг⁀жасау ↓ ///	не дейміз, жол көрсеткісі келетін сияқты. Азаматтық қоғам өз қөзқарасы бар, олар да осы Қазақстанның болашағы үшін, экономикалық, әлеуметтік дамуы үшін жұмыс істейтін топ және ең бастысы бұлар өзінің пайдасы үшін жұмыс істемейді, өзінің қалтасы үшін жұмыс істемейді, бұлар қоғам үшін жұмыс істейтіндер. Себебі, өзіміздің ерекшелік үкіметтік емес ұйымдардың бұл пайда табушы ұйым емес. Бұлар некоммерческий дейді, коммерциялық емес ұйымдар бұлар. Сондықтан бұндай топты және бұлардың бәрі енді сол жердегі жергілікті жерлердегі ең белсенді топтың мүшелері, осындай ұйым құрып, біз осы мемлекетімізге, халқымызға, тұрғындарға жағдай жасайық деген әрқайсысы әртүрлі. Біреулері мүмкін жаңағы, не дейміз, сайлауды бақылаумен айналысатын шығар, енді біреуі қазақ тілін оқытумен айналысатын шығар, енді біреулері көшенің аттарын ауыстыру, енді қазіргі кездерде көп ономастика мәселесімен, әрқайсысының бағыты әртүрлі, бірақ сол бір тамыры сияқты да адамның. Иә, сайып келген уақыттарда бұның бәрі осы қазақ елінің, Қазақстан мемлекетінің әрі қарап дамытуына қолдан келгенше көмек жасау.
Дос Көшім	▶	↑ійә / тұжырымдаманың бірінші бағыты → // бұл шындығында да →// не дейміз / бүкіл адамзаттың → // ^йеркіндігі мен бостандығы жөнүндегі → // декларацыйадан басталады ↓ /// ↑ ^уодан кейінгі бөлімдерінде → // азаматтық қоғамды → //дамытұудың жолдары → // жаңағы мен айтпақ̊шы → // қандай ұйымдар / қалай құрылұу керек → // ^уоның заңдық негіздері → // қалай болұу керек → // ^уодан кейін әрійне → // соны ұстап тұратындай → // мемлекеттік деңгейдегі көмек → // қаржылары болұу керек → // ^уоқытұу мәселесі болұу керек → // содан кейін барып қана → // біз нәтійжелерге келеміз да → // ^уосының барлығы → // жаңағы тұжырымдаманың ішінде → // міндетті түрде бар ↓ /// ↑ ^уонымен қоса / біз ^уосыдан бір апта бұрын ғана → // ^уорал қаласында / батыс қазақ̊стан ^уоблысында / қоғамдық кеңестердің мәселесін → // талқыладық ↓ /// ↑ неге қоғамдық кеңестерді / қоғамдық кеңес деп атаймыз да ↑ // ^уоның шындығында / ^уотыз пайызы → //бұлар депұутаттар мен әкімшіліктің адамдары → // атқарұушы бійліктің ↓ /// ↑ мұның ^уөзі / біртүрлі нонсенс сыйақты → // қоғамдық кеңес / қоғамдық ұйымдардан болұу керек → // ійә / міндетті түрде ↓ /// ↑ міндетті түрде / әкім болұу керек → // ^уоблыстың әкімі → // бірақ менің / ^уөзімнің ^уойымда → // бұл және көптеген адамдардың ^уойы → // қоғамдық кеңес / қоғамдық ұйұмдардан / азаматтық қоғамнан тұрұу керек → // әсіресе азаматтық алійанстың башшылары → // сол жерде / қоғамдық кеңестің башшысы → // болұу керек деген мәселені қойып ^уотырмыз ↓ /// ↑ қысқасы / ^уол мәселе де талқыланады → // себебі / бұл да / азаматтық қоғамның бір көрүнісі → // бұл да презійденттің ^уөзінің → // арнайы құрған бір стрұуктұурасы дейміз → // құрылымы жаңағы қоғамдық кеңестер ↓ /// ↑ ^уолардың жұмысына → // үкіметтік ^йемес ұйымдардың араласұуы → // және сонымен бірге / жұмыс істеудің жолдарын іздестірүу → // бұл да бүгін талқыланатын мәселе ↓ ///	↑ ійә / тұжұрұмдаманың бірінші ͡б̊ағыты → // бұл шындығында⁀да → // не⁀дейміз / бүкүл адамзаттың → // ^йеркіндігі мем⁀бостандығы жөнүндөгү → // декларацыйадам⁀басталады ↓ /// ↑ ^уодаң⁀гейіңгі ͡б̊өлүмдөрінде → // азаматтық қоғамды → // дамытұудұң жолдары → // жаңағы / мен айтпақ̊шы → // қандай ұйұмдар / қалай⁀ғұрұлұу ͡герек → // ^уонұң заңдық негіздері → // қалай ͡б̊олұу ͡герек ↑ // ^уодаң⁀гейін әрійне → // сон'ұстап тұратындай → // мемлекеттік деңгейдегі ͡гөмөк → // қаржылары ͡б̊олұу ͡герек → // ^уоқұтұу мәселесі ͡б̊олұу ͡герек → // содаң⁀гейім⁀барып қана → // біз нәтійжелерге ͡гелеміз⁀да → // ^уосұнұң барлығы → //жаңағы /тұжұрұмдаманың ішінде / міндетті түрдө ͡б̊ар ↓ /// ↑ sup>уонұмең⁀ғоса / біз ^уосұдам⁀бір апта ͡б̊ұрұн⁀ғана → // ^уорал⁀ғаласында / батыс қазағыстан ^уоблұсұнда → // қоғамдық кеңестердің мәселесін → // талқыладық ↓ /// ↑ неге⁀ғоғамдық кеңестерді / қоғамдық кеңес⁀теб̊ ͡атаймыз⁀да ↑// ^уонұң шындығында ^уотұс⁀пайызы → // бұлар депүутаттар мен әкімшіліктің адамдары → // атқарұушұ бійліктің ↓ /// ↑ мұнұң ^уөзү / біртүрлү нонсенс сыйақты → // қоғамдық кеңес / қоғамдығ⁀ұйұмдардам⁀болұу ͡герек → // ійә / міндетті түрдө↓ /// ↑ міндетті түрде / әкім болұу ͡герек→ // ^уоблұстұң әкімі → // бірақ менің / ^уөзімнің ^уойұмда → // бұл және ͡гөптөгөн адамдардың ^уойұ → // қоғамдық кеңес / қоғамдығ⁀ұйұмдардан / азаматтық қоғамнан тұрұу ͡герек → // әсіресе азаматтық алійанстың башшылары → // сол жерде / қоғамдық кеңестің башшысы → // болұу ͡герек деген мәселені ͡ғойұп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ қысқасы / ^уол мәселе⁀де талқыланады → //себ̊еб̊і / бұл⁀да / азаматтық қоғамның бір ͡гөрүнүсү → // бұл⁀да презійденттің ^уөзүнүң → // арнайы құрғам⁀бір стрұуктұурасы дейміз → // құрұлұмы жаңағы⁀ғоғамдық кеңестер ↓ /// ↑^уолардың жұмұсұна → // үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың араласұуұ → // және сонұмем⁀бірге / жұмұс істеудүң жолдарын іздестірүу → // бұл⁀да ͡б̊үгүн талқыланатын мәселе ↓ ///	Иә, тұжырымдаманың бірініші бағыты бұл шындығында да, не дейміз, бүкіл адамзаттың еркіндігі мен бостандығы жөніндегі декларациядан басталады. Одан кейінгі бөлімдерінде азаматтық қоғамды дамытудың жолдары жаңағы мен айтпақшы, қандай ұйымдар қалай құрылу керек, оның заңдық негіздері қалай болу керек, одан кейін әрине, соны ұстап тұратындай мемлекеттік деңгейдегі көмек, қаржылары болу керек, оқыту мәселесі болу керек, содан кейін барып қана біз нәтижелерге келеміз да, осының барлығы жаңағы тұжырымдаманың ішінде міндетті түрде бар. Онымен қоса біз осыдан 1 апта бұрын ғана Орал қаласында, Батыс Қазақстан облысында, қоғамдық кеңестердің мәселесін талқыладық. Неге қоғамдық кеңестерді қоғамдық кеңес деп атаймыз да, оның шындығында 30 пайызы бұлар депутаттар мен әкімшіліктің адамдары атқарушы биліктің. Мұның өзі біртүрлі нонсенс сияқты, қоғамдық кеңес қоғамдық ұйымдардан болу керек иә, міндетті түрде. Міндетті түрде әкім болу керек, облыстың әкімі, бірақ менің өзімнің ойымда, бұл және көптеген адамдардың ойы, қоғамдық кеңес қоғамдық ұйымдардан, азаматтық қоғамнан тұру керек, әсіресе азаматтық альянстың басшылары сол жерде қоғамдық кеңестің басшысы болу керек деген мәселені қойып отырмыз. Қысқасы, ол мәселе де талқыланады, себебі бұл да азаматтық қоғамның бір көрінісі, бұл да президенттің өзінің арнайы құрған бір структурасы дейміз, құрылымы, жаңағы қоғамдық кеңестер. Олардың жұмысына үкіметтік емес ұйымдардың араласуы және сонымен бірге жұмыс істеудің жолдарын іздестіру - бұл да бүгін талқыланатын мәселе.
Дос Көшім	▶	↑былай да / азаматтық қоғамға → // әйтпесе / үкіметтік ^йемес ұйымдардың → // дамый келе / партыйаға айналып → //мемлекет басқарып → // ^уотырғаны бар ↓ /// ↑ мысалы / алпысыншы жылдары // жасылдар шыққан германыйада ↓ /// ↑ қазір жасылдар / германыйаның / төрт партыйасының үшүншісі болып келді → // парламенттің ^йенді / үштен бірін → // алатын деңгейге жетті ↓ /// ↑ қазір жасылдар ^йеуропарламенттің → // ішіндегісінің көбісін алып ^уотыр ↓ /// ↑ қысқасы / ^йегер үкіметтік ^йемес ұйымдарды → // дамытып келген ^ұуақытта → // ^уолар / ^йертең үкіметке → // айналұуы / әбден мүмкін ↓ ///	↑былай⁀да / азаматтық қоғамға → // әйтпесе / үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың → // дамый⁀геле / партыйағ'айналып → // мемлекет⁀пасқарып → // ^уотұрғаны ͡б̊ар ↓ /// ↑ мысалы / алпысыншы жылдары → // жасылдар шыққан германыйада ↓ /// ↑ қәзір жасылдар / германыйаның / төрт партыйасының үшүншүсү ͡б̊олұп келді → // парламенттің ^йенді / үштөм⁀бірін алатын деңгейге жетті ↓ /// ↑ қәзір жасылдар ^йеуропарламенттің → // ішіндегісінің ͡гөб̊үсүн алып ^уотұр ↓ /// ↑ қысқасы / ^йегер үкүмөттік ^йемес ұйұмдарды → // дамытып келген ^ұуақытта → // ^уолар /^йертең үкүмөтке → // айналуұ / әб̊ден мүмкүн↓///	Былай да азаматтық қоғамға, әйтпесе үкіметтік емес ұйымдардың дами келе партияға айналып, мемлекет басқарып отырғаны бар. Мысалы, 60-жылдары жасылдар шыққан Германияда. Қазір жасылдар Германияның 4 партиясының 3-іншісі болып келді, парламенттің енді 3-тен 1-ін алатын деңгейге жетті. Қазір жасылдар еуропарламенттің ішіндегісінің көбісін алып отыр. Қысқасы, егер үкіметтік емес ұйымдарды дамытып келген уақытта олар ертең үкіметке айналуы әбден мүмкін.
Дос Көшім	▶	↑бійлікке айналұуы да әбден мүмкін↓/// ↑ демек / сондай күш-құуат бар → // потенцыйал дейді ғой → // ^уондай мәселе бар → // ^уондай азаматтар бар ↓ /// ↑ міне / бүгін біздің ^уосы форұумда ^уотыр → // солардың бәрі ↓ /// ↑^йең бастысы мынау → // мен / бір қазақтың сөзін жақ̊сы көрем қайталауды → // қазақтар ақ̊сақалдарымыз бізге айтады ^йекен ғой → // жаңағы бата бергенде → // азамат бол дейтін ↓/// ↑азамат бол дегенді → // сійрек айтады ^йекен ақ̊сақалдар → // себебі азамат ^уөзінің → //	↑бійлікк'айналұуұ⁀да әбден мүмкүн ↓ /// ↑ демек / сондай күш-құуат⁀пар → // патенцыйал дейді⁀ғой → // ^уондай мәселе ͡б̊ар → // ^уондай азаматтар ͡б̊ар ↓ /// ↑ міне ͡б̊үгүм⁀біздің ^уосұ форұумда ^уотұр → // солардың бәрі ↓ /// ↑ ^йең бастысы мынау → // мен / бір⁀ғазақтың сөзүн жақ̊сы ͡гөрөм⁀ғайталаудұ → // қазақтар ақ̊сақалдарымыз ͡б̊ізг'айтады ^йекен⁀ғой → // жаңағы / бата ͡б̊ергенде → // азамат⁀пол дейтін ↓ /// ↑ азамат⁀пол дегенді → // сійрег⁀айтады ^йекен ақ̊сақалдар → // себ̊еб̊і / азамат sup>^уөзүнүң → //	Билікке айналуы да әбден мүмкін. Демек, сондай күш-қуат бар, потенциал дейді ғой, ондай мәселе бар, ондай азаматтар бар. Міне бүгін біздің осы форумда отыр солардың бәрі. Ең бастысы мынау мен бір қазақтың сөзін жақсы көрем қайталауды, қазақтар, ақсақалдарымыз, бізге айтады екен ғой жаңағы бата бергенде, "азамат бол" дейтін. Азамат бол дегенді сирек айтады екен ақсақалдар, себебі азамат өзінің
Дос Көшім	▶	↑ійә /ійә / қазіргі / ақ̊сақалдар болсын ↓/// ↑ қарынның қамы мен ^уөзінің үйінің тіршілігіне ^йемес → // қоғамды / ^йелді / ^уойлайтын адамдар / азаматтар болады ^йекен ↓ /// ↑ ^уо: / мынау нағыз азамат ^йекен деген сөз → // бұны біз / кез келген жерде айта бермеуіміз керек → // себебі азаматтықтың ^уөзінің мағынасы бар → // ішкі мағынасы бар → // бұл қоғамды бірінші ^уорынға қойған адамдар ↓ /// ↑ менің ^уойымша → // міне бүгінгі жыйналып ^уотырған адамдар → // шындығында / нағыз азаматтар ↓ ///	↑ йә / йә / қәзіргі / ақ̊сақалдар ͡б̊олсұн ↓ /// ↑ қарынның ͡ғамы мен ^уөзүнүң үйүнүң тіршілігіне ^йемес → // қоғамды / ^йелді / ^уойлайтын адамдар / азаматтар ͡б̊олады ^йекен ↓ /// ↑^уо: / мынау нағыз азамат ^ұекен деген сөз → // бұнұ ͡б̊із / кез⁀гелген жерд'айта бермеуүмүз⁀герек → // себ̊еб̊і / азаматтықтың ^уөзүнүң мағынасы ͡б̊ар → // ішкі мағ^ынасы ͡б̊ар → // бұл ғоғамды ͡б̊ірінші ^уорұңға ͡ғойған адамдар ↓ /// ↑ менің ^уойұмша → // міне ͡б̊үгүңгү жыйналып ^ұотұрған адамдар → // шындығында / нағыз азаматтар ↓ ///	Иә, иә, қазіргі ақсақалдар болсын. Қарынның қамы мен өзінің үйінің тіршілігіне емес қоғамды, елді ойлайтын адамдар, азаматтар болады екен. О, мынау нағыз азамат екен деген сөз. Бұны біз кез келген жерде айта бермеуіміз керек, себебі азаматтықтың өзінің мағынасы бар, ішкі мағынасы бар, бұл қоғамды бірінші орынға қойған адамдар. Менің ойымша, міне бүгінгі жиналып отырған адамдар, шындығында, нағыз азаматтар.
Дос Көшім	▶	↑жоқ / ^уөте дұрыс айтасыз ↓/// ↑ бұл мәселе де бар ↓ /// ↑ жаңағы кім береді → // сол мұузыканы сұрайды дейді ғой → // қандай ән айтұуды ↓/// ↑ бұл ^уондай ^йемес ↓ /// ↑ сондықтан біз → // ^уосы мәселені де ^уөзгертейін деп ^уотырмыз↓ /// ↑жаңағыны беретін ^ұуақыттарда → // ақ̊шаны жаңағы бөлетін ^ұуақыттарда → // әркімнің ^уөзінің жаңағы → // алған жоспары / жобасына байланысты → // ^уоны шешүу / әйтпесе / соның тақырыптарын ұсынұуға да → // азаматтық қоғам араласады ↓ /// ↑ бұрын көбінесе / үкімет айтатынтұғын / міне мынандай тақырыптар бар → // келіңіздер / алыңыздар ↓/// ↑ ^уол тақырып мүмкін маған жақпайтын шығар → // ^уоны мен қоғамдағы → // негізгі тақырып деп / ^уойламайтын шығармын ↓ /// ↑ сондықтан біздер де → // ^уөзіміздің тақырыптарымызды берүуге → // тақырып дайындауға да қатысамыз ↓ ///	↑жоқ / ^уөтө дұрұс айтасыз ↓ /// ↑ бұл мәселе⁀де ͡б̊ар ↓ /// ↑ жаңағы ͡гім⁀береді → // сол мұузұканы сұрайды дейді⁀ғой → // қандай ән айтұудұ ↓ /// ↑ бұл ^уондай ^йемес ↓ /// ↑ сондұқтам⁀біз → //^уосұ мәселені⁀де ^уөзгөртөйін⁀деп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ жаңағыны беретін ^ұуақыттарда → // ақ̊шаны жаңағы ͡б̊өлөтүн ^ұуақыттарда → // әргімнің ^уөзүнүң жаңағы → // алған жоспары / жоб̊асына ͡б̊айланысты → // ^уонұ шешүу / әйтпесе / сонұң тақырыптарын ұсұнұуға⁀да → // азаматтық қоғам араласады ↓ /// ↑ бұрұң⁀гөб̊үнөсе / үкүмөт айтатынтұғұн / міне мынандай тақырыптар ͡б̊ар → // келіңіздер / алыңыздар ↓ /// ↑ ^уол тақырып мүмкін маған жақпайтын шығар → //^уонұ мең⁀ғоғамдағы → // негізгі тақырып⁀деп / ^уойламайтын шығармын ↓ /// ↑сондұқтам⁀біздер⁀де → // ^уөзіміздің тақырыптарымызды ͡б̊ерүугө→ // тақырып дайындауға⁀да ͡ғатысамыз↓///	Жоқ, өте дұрыс айтасыз. Бұл мәселе де бар. Жаңағы кім береді, сол музыканы сұрайды дейді ғой, қандай ән айтуды. Бұл ондай емес. Сондықтан біз осы мәселені де өзгертейін деп отырмыз. Жаңағыны беретін уақыттарда, ақшаны жаңағы бөлетін уақыттарда, әркімнің өзінің жаңағы алған жоспары, жобасына байланысты оны шешу әйтпесе соның тақырыптарын ұсынуға да азаматтық қоғам араласады. Бұрын көбінесе үкімет айтатынтұғын "міне мынандай тақырыптар бар, келіңіздер, алыңыздар". Ол тақырып мүмкін маған жақпайтын шығар, оны мен қоғамдағы негізгі тақырып деп ойламайтын шығармын. Сондықтан біздер де өзіміздің тақырыптарымызды беруге, тақырып дайындауға да қатысамыз.
Дос Көшім	▶	↑^йекіншіден / ^йенді қазір керек десеңіздер → // мынау респұублійкалық деңгейдегі мійнійстрліктің → // беріп ^уотырған → // жаңағы / не дейміз → // әлеуметтік тап̊сырыстарына → // ^уоблыстағылар ^іренжіп жатыр → // мысалы / айтады да → // бәрін неге ↑ // ^уөте күшті → // жаңағы / тәжірійбелі үкіметтік ^йемес ұйымдар → // бұл алматы мен астанада ↓ /// ↑солар алып қойады → // біз далада қаламыз ↓ /// ↑ ал / ^йенді ^уоблыстар айтып отыр → // ^уонда біз / ^уөзіміз / ақ̊шамызды салайық → // бірақ ^уол ақ̊ша → // тек қана біздің ^уоблыстағы → // үкіметтік ^йемес ұйымдарға берілсін ↓/// ↑ бірақ тарататын → // жаңағы белгілі бір ^уорталық бар → // ^уөйткені ^уолардың адамдары таңдау біледі → // ^уолардың адамдары жаңағыға → // баға бере біледі → // қысқасы / қазір солардың жолдарын → // іздеп жатырмыз да → // және сіздің айтқан жаңағы → // бұл да мемекеттің ақ̊шасы ғой → // ^уол мемлекет беріп ^уотыр деген сөзге → // мен ^уөзім келісіңкіремеймін → // бұл халықтың ақ̊шасы → // бұл менің ақ̊шам ↓ /// ↑ сондықтан ^уойбай / мемлекеттен алұу деген сөзге → // мен ^уөз басым / ^уонша келісе қоймаймын да ↓ /// ↑ бұл халықтың ақ̊шасы → // демек↓///	↑^йекіншіден / ^йенді ͡ғазір ͡герек десеңіздер → // мынау ^іреспүублійкалығ ͡деңгейдегі мійнійстрліктің → // беріп ^уотұрған → // жаңағы / не⁀дейміз → // әлеумөттүк тап̊сырыстарына → // ^уоблұстағылар⁀да ^іренжіп жатыр → // мысалы / айтады⁀да → //бәрін неге ↑ // ^уөтө⁀гүштү → // жаңағы / тәжірійб̊ел'үкүмөттік ^йемес ұйұмдар → // ͡б̊ұл алматы мен астанада ↓ /// ↑ солар алып қойады → // біз далада ͡ғаламыз ↓ /// ↑ ал / ^йенді ^уоблұстар айтыб̊ ^уотыр → // ^уонда ͡б̊із / ^уөзүмүз / ақ̊шамызды салайық → // бірақ ^уол ақ̊ша → // текқана ͡б̊іздің ^уоблұстағы → // үкүмөттік ^йемес ұйұмдарға ͡б̊ерілсін ↓ /// ↑ бірақ тарататын → // жаңағы / белгілі ͡б̊ір ^уорталық ͡пар → // ^уөйткөнү / ^уолардың адамдары таңдау ͡б̊іледі → // ^уолардың адамдары жаңағыға → // баға ͡б̊ере ͡б̊іледі → // қысқасы / қәзір солардың жолдарын → // іздеб̊ жатырмыз⁀да → // және сіздің айтқан жаңағы → // бұл⁀да мемекеттің ақ̊шасы⁀ғой → // ^уол / мемлекет⁀періп ^уотұр деген сөзгө → // мен ^уөзүм ͡гелісіңкіремеймін → // бұл⁀ғалықтың ақ̊шасы → // бұл менің ақ̊шам ↓ /// ↑ сондұқтан ^уойб̊ай / мемлекеттен алұу деген сөзгө → // мен ^уөз ͡б̊асым / ^уонша келісе ⁀оймаймын⁀да ↑ /// ↑ бұл⁀ғалықтың ақ̊шасы → // демек ↓ ///	Екіншіден, енді қазір керек десеңіздер, мынау республикалық деңгейдегі министрліктің беріп отырған, жаңағы не дейміз, әлеуметтік тапсырыстарына облыстағылар ренжіп жатыр, мысалы айтады да бәрін неге өте күшті жаңағы тәжірибелі үкіметтік емес ұйымдар бұл Алматы мен Астанада. Солар алып қояды, біз далада қаламыз. Ал енді облыстар айтып отыр онда біз өзіміз ақшамызды салайық, бірақ ол ақша тек қана біздің облыстағы үкіметтік емес ұйымдарға берілсін. Бірақ тарататын жаңағы белгілі бір орталық бар, өйткені олардың адамдары таңдау біледі, олардың адамдары жаңағыға баға бере біледі, қысқасы, қазір солардың жолдарын іздеп жатырмыз да және сіздің айтқан жаңағы, бұл да мемекеттің ақшасы ғой, ол мемлекет беріп отыр деген сөзге мен өзім келісіңкіремеймін, бұл халықтың ақшасы, бұл менің ақшам. Сондықтан ойбай, мемлекеттен алу деген сөзге мен өз басым, онша келісе қоймаймын да. Бұл халықтың ақшасы демек
Дос Көшім	▶	- ↑ійә / ійә / демек → // бұл халықтың ақ̊шасы мемлекеттік бағдарламаларға да → // және азаматтық қоғам бағдарламаларына да ↑ // берілүу керек ↓ /// ↑түптеп келгенде → // ^йекеуүнің баратын жері бір ↓ /// ↑ ^йекеуүнің де ^уойы → // халықтың әл-ауқатын жақ̊сартұу → // қоғамымызда тұрақтылық болұу → // және қоғамның әрі қарап дамұуы ↓ /// ↑ біз соған атс̆алысып жүрген адамдар → // бүгін форұумда ^уотыр деп ^уойлаймын ↓ ///	↑ійә / ійә/ демек/ бұл⁀ғалықтың ақ̊шасы мемлекеттік бағдарламаларға⁀да /→ және / азаматтық қоғам бағдарламаларына⁀да ͡б̊ерілүу ͡герек↓/// ↑түптөп келгенде → // ^йекеуүнүң баратын жері ͡б̊ір↓/// ↑^йекеуүнүң⁀де ^уойұ / халықтың әл-ауқатын жақ̊сартұу → // қоғамымызда тұрақтылық ͡полұу → // және⁀ғоғамның әрі ͡ғарап дамұуұ↓/// ↑біс⁀соған атč̆алысыб̊ жүргөн адамдар → // бүгүн форұумда ^уотұр⁀деп ^уойлаймын↓///	Иә, иә, демек, бұл халықтың ақшасы мемлекеттік бағдарламаларға да және азаматтық қоғам бағдарламаларына да берілу керек. Түптеп келгенде, екеуінің баратын жері бір. Екеуінің де ойы халықтың әл-ауқатын жақсарту, қоғамымызда тұрақтылық болу және қоғамның әрі қарап дамуы. Біз соған атсалысып жүрген адамдар бүгін форумда отыр деп ойлаймын.
Дос Көшім	▶	↑дұрұс айтасың да → // бұл проблема ͡б̊ар ↓ /// ↑ себ̊еб̊і жастар ͡көбінесе → // ^уөздөрінің тіршіліктерін → // жаңағы үй болады → // үйлөнөді / оқұу б̊ітіреді деген сыйақты → // ^уөздерінің жұмұстары ^уөтө көп̊ сыйақты ғой ↓ /// ↑не кезде / мынау / тереза мейдің → // бір тамаша ͡б̊ағдарламасы ͡б̊артұғұн → // күмүс ^ұуақыт деген ↓ /// ↑ ^йелүу ͡б̊ес пен жетпіс бестің арасындағы адамдар → // біліктіліктері ͡б̊ар → // тәжірійб̊елері ͡б̊ар → // қолдары ͡б̊остау → // ақ̊шалары ͡бұрұн бар → // ^йенді не деймін → // жаңағы / зейнеттерін алып ^уотұр → // бұлар қоғамдағы жұмұсқа ͡көбірек араласұуы керек деген ↓ /// ↑ менің ойұмша → // қазақ̊станның ^уөзі жас мемлекет ↓ /// ↑сондұқтан → /жастардың алдыңғы ^уорұнға шығұуы керек ↓ /// ↑ бізде қазір / мен таң қалғаным → // және ^ырыйза ͡б̊олғаным еріктілер деген бар ғой → // волонтерлар дейді → // ^йеріктілердің негізі жастардан ↓ /// ↑ демек / ^уолар жаңағы қоғамның проблемасына → // ақ̊шасыз/ ^йешқ̊андай жалақы ͡б̊ермей-ақ⁀қой → // мен ^уөзүм араласұуға дайынмын деген топтар ͡б̊ар↓ /// ↑әңгіме ^уоларды үйретүу жағы → // сәл-пәл жетіспей жатыр ↓/// ↑ жаңа мен бекер айтып кеткен жоқпын → // қазақ тілді / бұларды үйретүу керек→ // бұларға бір жүректеріне ^уот čалұу керек ↓/// ↑ сондұқтан / және тағы⁀да қайталаб̊ ͡айтамыз → // мемлекеттік қолдау керек → // ^уөйткөні анадай жастар ^йертең → // ^уолар ^йертең мемлекетке⁀де келеді ↓ /// ↑^йегер ^уолар қала ͡б̊ермейді → // біздің жаңағы мемлекеттік ^йемес ұйымдарда → // ^уолар ^йертең мійнійстр ͡б̊олады → // ^йертең ^уолар депүутат болады → // жаңағы жастар ↓ ///	↑дұрұс айтасың⁀да / бұл проблема ͡б̊ар↓ /// ↑себ̊еб̊і жастар ͡гөб̊үнөсе ^уөздөрүнің тіршіліктерін / жаңағ'үй болады / үйлөнөді → // ^уоқұу ͡б̊ітіреді деген сыйақты → // ^уөздөрүнің жұмұстары ^уөтө⁀гөп̊ сыйақты⁀ғой ↓ /// не ͡гезде/ мынау / тереза мейдің бір тамаша ͡б̊ағдарламасы ͡б̊артұғұн → // күмүс ^ұуақыт деген ↓ /// ↑ ^йелүу ͡б̊ес пен жетпіс ͡пестің арасындағ'адамдар / біліктіліктері ͡б̊ар → // тәжірійб̊елері ͡б̊ар → // қолдары ͡б̊остау / ақ̊шалары ͡б̊ұрұм бар ^йенді → // не⁀деймін → // жаңағы / зейнеттерін алып ^уотұр → // бұлар ғоғамдығ⁀жұмұсқа ͡гөб̊үрөг араласұуұ ͡герек деген ↓ /// ↑ менің ^уойұмша / қазағыстанның ^уөзү жас мемлекет ↓ /// ↑ сондұқтан жастардың алдыңғы ^уорұңға шығұуұ ͡герек↓/// ↑бізде қәзір / мен таңғалғаным және ^ырыйза ͡б̊олғаным / → ^йеріктілер дегем⁀барғой / волонтерлар дейді / ^йеріктілердің негізі жастардан ↓ /// ↑ демек / ^уолар жаңағы қоғамның проблемасына / ақ̊шасыз / ^йешқ̊андай жалақы ͡б̊ермей-ақ⁀қой → // мен ^уөзүм араласұуға дайыммын деген топтар ͡б̊ар ↓ /// ↑ әңгіме ^уоларды / үйрөтүу жағы → // сәл-пәл жетіспей жатыр ↓ /// ↑жаңа мем⁀бекер айтып кеткен жоқпұн → // қазақтілді / бұлард'үйрөтүу⁀герек/→ бұларға⁀б̊ір жүрөктөріне ^уөт čалұу ͡герек↓/// ↑сондұқтан / және / тағы⁀да ͡ғайталаб̊ ͡айтамыз/ мемлекеттік қолдау ͡герек/→ ^уөйткөн'анадай жастар ^йертең / ^уолар ^йертең мемлекетке⁀де ͡геледі↓/// ↑^йегер ^уолар⁀ғала ͡б̊ермейді / біздің жаңағы мемлекеттік ^йемес ұйұмдарда/ → ^уолар ^йертең мійнійстр ͡б̊олады/ ^йертең ^уолар депүутат⁀полады/ жаңағы жастар↓///	Дұрыс айтасың да, бұл проблема бар. Себебі жастар көбінесе өздерінің тіршіліктерін жаңағы үй болады, үйленеді, оқу бітіреді деген сияқты, өздерінің жұмыстары өте көп сияқты ғой. Не кезде, мынау, Тереза Мейдің бір тамаша бағдарламасы бартұғын, "Күміс уақыт" деген. 55 пен 75-тің арасындағы адамдар, біліктіліктері бар, тәжірибелері бар, қолдары бостау, ақшалары бұрын бар, енді не деймін, жаңағы, зейнеттерін алып отыр, бұлар қоғамдық жұмысқа көбірек араласуы керек деген. Менің ойымша, Қазақстанның өзі жас мемлекет. Сондықтан жастардың алдыңғы орынға шығуы керек. Бізде қазір мен таң қалғаным және риза болғаным, еріктілер деген бар ғой, волонтерлар дейді, еріктілердің негізі жастардан. Демек, олар жаңағы қоғамның проблемасына ақшасыз, ешқандай жалақы бермей-ақ қой, мен өзім араласуға дайынмын деген топтар бар. Әңгіме оларды үйрету жағы, сәл-пәл жетіспей жатыр. Жаңа мен бекер айтып кеткен жоқпын, қазақ тілді бұларды үйрету керек, бұларға бір жүректеріне от салу керек. Сондықтан және тағы да қайталап айтамыз, мемлекеттік қолдау керек, өйткені анадай жастар ертең олар ертең мемлекетке де келеді. Егер олар қала бермейді, біздің жаңағы мемлекеттік емес ұйымдарда, олар ертең министр болады, ертең олар депутат болады жаңағы жастар.
Дос Көшім	▶	↑бұл ^уөте дұрыс → // ^уосыдан үш-төрт жыл бұрын → // презійденттің айтқаны → / арнайы тап̊сырмамен ↓ /// ↑ қазір мынау кемтар жандарға байланысты → // бүкіл жұмыстардың бәрі → // үкіметтен алынып → // үкіметтік ^йемес ұйымдарға беріле бастады → // кәдімгі сұубсійдыйа сыйақты ақ̊ша бөледі → // ^уолардың жаңағы → // барлық мүмкіндіктерін қарастыратын → // көмектесетін мемлекеттің тарапынан кетті ↓/// ↑ дәл ^уосындай біраз мәселелердің бәрін → // ^йенді шетелдерде керек десеңіздер → // ^йенді біз үшін ыңғайсыз да көрінетін шығар → // бірақ ^уондайға да → // жететін шығармыз деп ^уойлаймын → // шетелдерде сайлаудың бәрін → // үкіметтік ^йемес ұйымдар жүргізеді ↓/// ↑стүуденттер менен /зейнеткерлер жүргізеді → // ^уөйткені / ^йенді санау деген → // түкке тұрмайтын нәрсе ғой↓/// ↑^уол жерде бюджеттің адамдары болмайды/→ мүмкін келешекте біздің де сайлауды үкіметтік↑^йемес ұйымдардың → // қолына беретін шығармыз ↓ /// ↑ тіптен болмаса мен → // мынандай бір мәселе → // айтайын деп ^уотырмын ↓ /// ↑ біздерде / көп бір тойлар → // мейрамдар болады ғой → // наурыз болсын / басқа болсын / қала күні болсын → // неге ^уоларды атқарұушы бійлік алады → // неге қала әкімшілігі алады → // неге сондайды / жүзеге асыратын үкіметтік ^йемес ұйымдарға бермейді ↓ /// ↑ қысқасы / мемлекеттің жаңағы құзыретінен бөлек → // ^уосындай жұмыстардың бәрін → // үкіметтік ^йемес ұйымдарға берүу → // азаматтық қоғамға берүу тұуралы → // презійдент нақты мәселе қойды ↓ /// ↑ ^йенді әңгіме / біздер де → // қазір комійссыйа құрып → // солардың бәрін саралап → // соны ^уөткізүу мерзімдерін бекітіп → // нақты жұмысқа кірісүу керек ↓///	↑бұл ^уоте дұрұс/ ^йосұдан үш-төрт ͡шыл бұрұн презійденттің айтқаны/→ арнайы тап̊сырмамен ↓ /// ↑ қәзір мынау ͡гемтар жандарға ͡б̊айланысты / бүкүл жұмұстардың бәрі / үкүмөттен алынып / үкүмөттік ^йемес ұйұмдарға ͡б̊еріле ͡б̊астады / кәдімгі сұубсыйдия сыйақты / ақ̊ша ͡б̊өлөдү/ ^йолардың/ жаңағы / барлығ⁀мүмкүндүктерің⁀ғарастыратын / көмөктөсетін / мемлекеттің тарапынаң⁀гетті ↓/// ↑ дәл ^йосұндай біраз мәселелердің бәрін /→ ^йенді шетелдерде ͡герек десеңіздер/ ^йенді ͡б̊із үшүн ыңғайсыз⁀да ͡гөрүнөтін шығар /→ бірақ ^уондайға⁀да жететін шығармыз⁀деп ^уойлаймын /→ шетелдерде сайлаудұң бәрін үкүмөттік ^йемес ұйұмдар жүргүзөді↓/// ↑стүудөнттөр менен зейнеткерлер жүргүзөді/ ^уөйткөнү ^йенді / санау деген /→ түккө тұрмайтын нәрсе⁀ғой↓/// ↑^йол жерде бйүуджөттүң адамдары ͡б̊олмайды/→ мүмкүң⁀гелешекте ͡б̊іздің⁀де сайлауд'үкүмөттік ^йемес ұйұмдардың ͡ғолұна ͡б̊еретін шығармыз↓/// ↑тіптем болмаса мен/ мынандай⁀б̊ір мәсел'айтайын⁀деп ^уотұрмұн↓/// ↑біздерде ͡гөп / бір тойлар / мейрамдар ͡б̊олады⁀ғой/→ наурұз ͡б̊олсұн/ басқа ͡б̊олсұн/ қала ͡гүнү ͡б̊олсұн / неге ^уолард'атқарұушұ бійліг⁀алады /→ неге қала ↑ / әкімшілігі алады / неге сондайды жүзөг'асыратын үкүмөттік ^йемес ұйұмдарға ͡б̊ермейді ↓ /// ↑ қысқасы / мемлекеттің жаңағы / құзұретінем⁀бөлөк/ ^уосұндай жұмұстардың бәрін/ үкүмөттік ^йемес ұйұмдарға ͡б̊ерүу /→ азаматтық қоғамға ͡б̊ерүу тұуралы презійдент нақты мәселе⁀ғойдұ↓/// ↑^йенд'әңгіме / біздер⁀де қәзір ͡гомұйссұйа ͡ғұрұп / солардың бәрін саралап /→ сонұ ^уөткізүу мерзімдерім⁀бекітіп / нақты жұмұсқа ͡гірісүу ͡герек↓///	Бұл өте дұрыс, осыдан үш-төрт жыл бұрын президенттің айтқаны арнайы тапсырмамен. Қазір мынау кемтар жандарға байланысты бүкіл жұмыстардың бәрі үкіметтен алынып, үкіметтік емес ұйымдарға беріле бастады. Кәдімгі субсидия сияқты ақша бөледі, олардың жаңағы барлық мүмкіндіктерін қарастыратын, көмектесетін мемлекеттің тарапынан кетті. Дәл осындай біраз мәселелердің бәрін енді шетелдерде, керек десеңіздер, енді біз үшін ыңғайсыз да көрінетін шығар, бірақ ондайға да жететін шығармыз деп ойлаймын, шетелдерде сайлаудың бәрін үкіметтік емес ұйымдар жүргізеді. Студенттер менен зейнеткерлер жүргізеді, өйткені енді санау деген түкке тұрмайтын нәрсе ғой. Ол жерде бюджеттің адамдары болмайды, мүмкін келешекте біздің де сайлауды үкіметтік емес ұйымдардың қолына беретін шығармыз. Тіптен болмаса, мен мынандай бір мәселе айтайын деп отырмын. Біздерде көп бір тойлар, мейрамдар болады ғой, наурыз болсын, басқа болсын, қала күні болсын, неге оларды атқарушы билік алады, неге қала әкімшілігі алады, неге сондайды жүзеге асыратын үкіметтік емес ұйымдарға бермейді. Қысқасы, мемлекеттің жаңағы құзыретінен бөлек осындай жұмыстардың бәрін үкіметтік емес ұйымдарға беру, азаматтық қоғамға беру туралы президент нақты мәселе қойды. Енді әңгіме біздер де қазір комиссия құрып, солардың бәрін саралап, соның өтілу мерзімдерін бекітіп, нақты жұмысқа кірісу керек.
Дос Көшім	▶	↑^ырахмет / сізге↓///	- ↑^ырахмет /сізге↓///	Рақмет сізге.
Думан Сайфулла	▶	қырағ'адам→/ дәл ^ұуақытында ^уойлап→// дұрұс шешім қаб̊ылдайт ↓/// ↑артынан→/^уойбұуй бүйту керек ^йеді ͡ деп жатпайт ↓/// ↑байағыда қожанасыр→/жейтін тамағы болмай→// н'істерім ͡ білмейді →// ан'алманың ішіндегі→/ дәнін сатып ^уотырғаң ͡ ғой ↓/// сонда→/ біргісі ͡ гелет ͡те / мынау ͡не ↑/ дейді ͡ ғой→// ^уол мынау мыйыңды жақ̊сы жұмұс істететін дәрі ͡деп →// айтат ͡ тейді жаңағы↓/// - ↑қанша тұрат↑/// - ↑біреуү ^уосұндай →// ^уон дыйрхам тұрат→// деп айтады дейді жаңағы→/// - ↑шын айтасым ͡ ба ↑ /// - ↑шын айтам ↓ /// - ↑қане / деп ^уон дыйрхамын беріп→// ананы сатып алып жеп→// бір дәнді алып шайнап тұрұп айтад дейді ͡ ғой →// е/ мынаны ^уон дыйрхамға бір дәнді алып ͡ шәйнап ͡ шегенше→// қаншам'алманы сатып ͡ алып→// қаншама дән жемейм ͡ бе ↑ // дегең ͡ ғой ↓/// - ↑міне/ көрдім ͡ бе↑ // ^йенді басың істеді ͡деп→// айтады дейді ͡ ғой / жаңағы ↓///	қырағ'адам→/ дәл ^ұуақытында ^уойлап→// дұрұшшешім қаб̊ылдайды ↓/// ↑ артынан→/^уойб̊ұуй бүйтүу ͡ герег^йеді деб̊ ͡ жатпайды ↓ /// ↑ байағыда ͡ғожанасыр→/жейтін тамағы ͡б̊олмай→// н' істерім ͡білмейді→// ан'алманың ішіндегі→/ дәнін сатыб̊ ^уотұрғаң ͡ ғой ↓/// ↑ сонда→/ біргісі ͡ геледі ͡де→// мынау ͡ не ↑ // дейді ͡ ғой ^уол мынау мыйыңды жақ̊сы жұмұс істететін дәрі ͡ деп→// айтады ͡ дейді жаңағы ↓/// - ↑ қанша тұрады ↑/// - ↑ біреуү ^уосұндай →//^уон дыйрхам тұрады →// деб̊ ͡айтады дейді жаңағы ↓/// - ↑ шын айтасың ͡ ба ↑ /// - ↑ шын айтам ↓/// - ↑ қане / деп ^уон дыйрхамым ͡беріп→// ананы сатыб̊ ͡алыб̊ жеп → // бір дәнд'алып шәйнап тұрұб̊ ͡айтады дейді ͡ ғой →// е / мынаны ^уон дыйрхамға ͡б̊ір дәнд' алып шайнаб̊ жегенше→// қаншам' алманы сатыб̊ ͡алып ↑ // қаншама дән жемейм ͡ бе ↑// дегең ͡ ғой ↓/// ↑ міне / көрдүң бе ↑ //^йенді ͡б̊асың істеді деп→// айтады дейді ͡ ғой жаңағы ↓///	Қырағы адам дәл уақытында ойлап, дұрыс шешім қабылдайды, артынан ойбуй, бүйту керек еді деп жатпайтын. Баяғыда Қожанасыр жейтін тамағы болмай, не істерін білмей ана алманың ішіндегі дәнін сатып отырған ғой. Сонда бір кісі келеді де: Мынау не? - дейді ғой. Ол: Мынау миыңды жақсы жұмыс істететін дәрі, - деп айтады дейді жаңағы. - Қанша тұрады? - Біреуі осындай, он дирхам тұрады, - деп айтады дейді жаңағы. - Шын айтасың ба? - Шын айтам. - Қане,- деп он дирхамын беріп, ананы сатып алып жеп, бір дәнді алып шайнап тұрып айтады дейді ғой: Е, мынаны, он дирхамға бір дәнді алып шайнап жегенше, қаншама алманы сатып алып, қаншама дән жемеймін бе, - деген ғой. - Міне көрдің бе, енді басың істеді, - деп айтады дейді ғой жаңағы.
Думан Сайфулла	▶	қазақтың үш ͡шігіті→// мына неге→// сайахаттап барған ͡дейді→// дубайға→/ бірақ сайахаттың мезгілі →// ^уолар бір тұрақтайтын қонағүй таппайт ↓/// ↑ар'іздейт→// бер'іздейт→// бір таптығ ͡ау дегең ͡ гезде→// бір қонағүйдің жетпіспесінші қаб̊атынан тапқан ^йекен ͡д'әлгілер ↓/// ↑сүйтіп→/ қонағүйдүң ͡ғызметкерлері→/^йескертті дейт→// ана түңгі^уонекіден кешіксеңіздер→// көтерілетін лійфт тоқтап ͡қалат → // сонымен көтеріл'алмайсыздар → // сол ͡ үшін кешікпеңіздер ͡деп→// құлақтарына құйұп жіберет →// бірақ жаңағы қаланың ͡ ғызығына түсіп ͡кетіп→// анда барып→/ мында барып келсе → // ^уонекіден асып ͡кеткен→// лійфт тоқтап ͡қалған→// сүйтіп не'стейміз дейді ͡ ғой ↓/// ↑ біреу айтат→/ мынау мұсылман ^йелі ͡ ғой →// мешітке барып жата ͡салайық дейд ^йекен→// біреуү айтады жаңағы→// жоқ→/ ақ̊шамыз сырап бола ͡ ма↑ // не ͡болса ͡да жәйау болсұн →// шығайық дейді ↓/// ↑сонда біреуү айтады ͡дейді→// атам ͡ғазақ →/ әңгіме жол қысқартат ͡ теген ^йемес ͡ пе дейд →// әңгімелесіп ͡парайық→// қалай шыққанымызды білмей ͡ғаламыз дейд ↑ ///	қазақтың үшшігіті→// мына неге→// сайахаттаппарған дейді→// дұуб̊айға→/ бірақ̊ сайахаттың мезгілі→//^уолар ͡б̊ір тұрақтайтың ͡ ғонағүй таппайды ↓/// ↑ар'іздейді→// бер'іздейді→// бір таптығ-ау дегең ͡ гезде→// бір ͡ғонағүйдүң жетпіспесінші ͡ғаб̊атынан тапқан^йекен д'әлгілер ↓///↑ сүйтүп→/ қонағүйдүң ͡ ғызметкерлері→/^йескертті ͡ дейді→// ана түңгү ^уонекідең ͡гешік̊сеңіздер→// көтөрүлетін ^ілійфт тоқтап қалады→// сонұмең ͡гөтөрүл' алмайсыздар→// сол ͡үшүң ͡гешікпеңіздер деп→// құлақтарына ͡ғұйұб̊ жіб̊ереді→// бірағ ͡ жаңағы ͡ ғаланың ͡ғызығына түсүп кетіп→// анда ͡б̊арып → / мында ͡б̊арып келсе ↑ // ^уонекіден асып кеткен→ // лійфт тоқтап қалған→ // сөйтүп н' істейміз дейді ͡ ғой ↓/// ↑біреу айтады→/ мынау мұсұлман ^йелі ͡ ғой→// мешітке ͡б̊арыб̊ жата салайығ ͡дейд ^йекен→// біреу' айтады жаңағы→// жоқ / ақ̊шамыс ͡ сырап ͡пола ͡ма ↑ // не ͡б̊олса ͡да жәйау ͡б̊олсұн→ // шығайығ ͡дейді ↓///↑ сонда ͡б̊іреу' айтады ͡ дейді→// атам ͡ғазақ→/ әңгіме жол ͡ ғысқартады деген ^йемес ͡пе дейді ↑ // әңгімелесіп ͡ парайық→// қалай шыққанымызды ͡б̊ілмей ͡ғаламыз дейді ↑ ///	Қазақтың үш жігіті мына неге саяхаттап барған дейді, Дубайға, бірақ саяхаттың мезгілі, олар бір тұрақтайтын қонақ үй таппайды. Ары іздейді, бері іздейді, бір таптық-ау деген кезде, бір қонақ үйдің 75-ші қабатынан тапқан екен да әлгілер. Сөйтіп қонақ үйдің қызметкерлері ескертті дейді «ана түнгі 12-ден кешіксеңіздер, көтерілетін лифт тоқтап қалады, сонымен көтеріле алмайсыздар, сол үшін кешікпеңіздер», - деп құлақтарына құйып жібереді. Бірақ жаңағы қаланың қызығына түсіп кетіп анда барып, мында барып келсе, 12-ден асып кеткен, лифт тоқтап қалған, сөйтіп не істейміз дейді ғой. Біреу айтады: - Мынау мұсылман елі ғой мешітке барып жата салайық,- дейді екен, біреуі айтады жаңағы: - Жоқ, ақшамыз сырап бола ма, не болса да жаяу болсын шығайық,- дейді. Сонда біреуі айтады дейді: - Атам қазақ әңгіме жол қысқартады деген емес пе дейді, - әңгімелесіп барайық, қалай шыққанымызды білмей қаламыз,- дейді.
Думан Сайфулла	▶	сүйтіп үшеуү→/ әңгім'айтып→/ баратым ͡ болып келісет→// әңгіменің желісін ͡де→/ бөлісіп алайық дейд→// біреуү жыйырма беске ͡дейін айтад →// біреуү^йелүуге ͡дейін айтад →// біреуү жетпіспеске ͡дейін айтад ͡ дейді ͡ ғой ͡әңгімені ↓///↑ сүйтіп біреуү →/ мен жыйырма беске ͡дейін →//^уонда бір күлкіл'әңгім'айтайын ͡депті ↓/// сүйтіп нешетүрлі күлдіргі әңгімелер айтып→// басынан ^уөткендерін айтып →// анекдот дейміз ͡ ғой→// сүйтіп жыйырмабеске→/ қалай айақ ͡тақағанын→/ шынымем ͡ білмей ͡ ғалады ↓///	сүйтүб̊ ͡үшөуү→/ әңгім' айтып→/ баратым ͡ болұп келіседі // әңгіменің желісін ͡ де→/ бөлүсүб̊ ͡алайығ ͡дейді→// біреуү жыйырмаб̊еске дейін айтады // біреуү ^йелүугө ͡ дейін айтады→// біреуү жетпіспеске ͡ дейін айтады→// дейді ͡ ғой әңгімені ↓/// ↑ сүйтүп ͡піреуү→/ мен жыйырма ͡б̊еске ͡дейін→//^уонда ͡б̊ір ͡гүлкүл' әңгіме айтайын депті ↓/// ↑ сүйтүп нешетүрлү күлдүрг' әңгімелер айтып→// басынан ^уөткөндөрін айтып→// анекдот дейміз ͡ ғой→// сүйтүб̊ жыйырма ͡б̊еске→/ қалай айақ тақағанын→/ шынымем ͡ білмей ͡ғалады ↓///	Сөйтіп үшеуі әңгіме айтып баратын болып келіседі, әңгіменің желісін де бөлісіп алайық дейді, біреуі 25-ке дейін айтады, біреуі 50-ге дейін айтады, біреуі 75-ке дейін айтады дейді ғой әңгімені. Сөйтіп біреуі: - Мен 25-ке дейін онда бір күлкілі әңгіме айтайын, - депті. Сөйтіп неше түрлі күлдіргі әңгімелер айтып, басынан өткендерін айтып, анекдот дейміз ғой, сөйтіп 25-ке қалай аяқ тақағанын шынымен білмей қалады.
Думан Сайфулла	▶	сүйтіп біреу айтат→// мен ͡ не→/ әңгім'айтс̆ам ͡ болад ↑ // мен анау^уөмірім туралы→/ айтайын депті→// жаңағы ↓/// ↑сүйтіп^уөзінің ^уөмірі туралы айтат→// үйленгендігін→/ бала-шағалы болғандығын→// бала-шағасын ^уоқытқанын→// әйткенін / бүйткенін→/ сөйтіп шынымен ͡ де→/ ^йелүуге айақ ͡тақайды→//^йелүудең ͡ гейін біреу айтат ↓/// ↑ әңгіменің барлығын сендер айтып / тауұсұп тастадыңдар ͡ ғой→// мен ͡ не /айтам ↑ // мен ^уонда→/ бір қорқұнышты әңгім'айтайын депті→// жаңағы ↓///	сүйтүп ͡піре' айтады→// мен н' әңгіме айтčам ͡ болады→// мен анау ^уөмүрүм тұуралы→/ айтайын депті→// жаңағы ↓/// ↑ сүйтүб̊ ^уөзүнүң ^уөмүрү тұурал' айтады→// үйлөңгөндігін→/ бала-шағалы ͡б̊олғандығын→// бала-шағасын ^уоқұтқанын→// әйткенін / бүйткөнүн→/ сөйтүп̊ шынымен ͡ де →/ ^йелүуг' айақ ͡ тақайды→//^йелүудөң ͡ гейім ͡ біреу айтады ↓ /// ↑ әңгіменің барлығын сендер айтып / тауұсұп тастадыңдар ͡ ғой→// мен н' айтам ↑ // мен ^уонда→/ бір ͡ ғорқұнұшт' әңгіме айтайын депті→// жаңағы ↓///	Сөйтіп біреу айтады: - Мен не әңгіме айтсам болады, мен анау өмірім туралы айтайын, - депті жаңағы. Сөйтіп өзінің өмірі туралы айтады, үйленгендігін, бала-шағалы болғандығын, бала-шағасын оқытқанын, өйткенін, бүйткенін, сөйтіп шынымен де 50-ге аяқ тақайды. 50-ден кейін біреу айтады: - Әңгіменің барлығын сендер айтып тауысып тастадыңдар ғой, мен не айтам, мен онда бір қорқынышты әңгіме айтайын,- депті жаңағы.
Думан Сайфулла	▶	сүйтіп→/ нешетүрлі қорқұнышт'әңгімелер айтат ↓/// ↑ жетпіс ͡ песке тақадық ͡ау→/ дегең ͡ гезде→// біреу'айтады дейді ͡ ғой ↓/// ↑ менің қәзірг'айтқалы тұрған әңгімем→// барлығынан ͡да қорқұнышты болғалы ͡тұр дейд ↓/// ↑^уол ͡ғандай әңгіме→/ айтс̆аңшы дейд→// бүкүл қорқұныштан→/ ^уөттүк дейді ͡ ғой ↓/// ↑сүйтс̆'айтад ͡дейд ↓/// ↑ біз астынан →/ ана ресепшыннан→/ кілтт'алұуды / ұмұтұп кетіппіз ͡ ғой→// деп ͡айтад ͡ дейд↓///	сүйтүп→/ неше түрлү ͡ ғорқұнұшт' әңгімелер айтады ↓///↑ жетпіс ͡песке тақадығ-ау→/ дегең ͡гезде→// біреу' айтады дейді ͡ ғой↓///↑ менің ͡ ғәзірг' айтқалы тұрған әңгімем→// барлығынан ͡ да ͡ғорқұнұшты ͡б̊олғалы тұр дейді ↓///↑ ^уол ͡ ғандай әңгіме →/ айтčаңшы ͡ дейді →// бүкүл ͡ ғорқұнұштан →// ^уөттүк дейді ͡ ғой ↓///↑ сүйтč' айтады ͡ дейді →// біз астынан →/ ана ^іресеп̊шннаң ͡ гілтт' алұуды / ұмұтұп кетіппіз ͡ ғой деб̊ ͡айтады ͡ дейді↓///	Сөйтіп неше түрлі қорқынышты әңгімелер айтады. 75-ке тақадық-ау деген кезде біреуі айтады дейді ғой: - Менің қазіргі айтқалы тұрған әңгімем барлығынан да қорқынышты болғалы тұр,- дейді. - Ол қандай әңгіме айтсаңшы, - дейді, - бүкіл қорқыныштан өттік, - дейді ғой. Сөйтсе айтады дейді: - Біз астынан, ана ресепшннан кілтті алуды ұмытып кетіппіз ғой,- деп айтады дейді.
Думан Сайфулла	▶	адамның ^уөмірі ͡ де →/ сондай ͡ дейд ͡ да негізінде ↓///↑ мына жыйырма беске ͡дейін→//^уот болатын→// шоқ болатын→// жыйырмабес деп жүріп→// адам ͡баласы→/ қалай ^уөткенін негізі білмей ͡ ғалад ↓///↑қолұмды→/ мезгілінен кеш сермедім ͡ деп→// жастық ͡ шақ ^уөтіп кеткең ͡ гезде→// адамның ^уөзү түсімбей ͡ғалад→// ^уорта жасқа қалай ͡ гелгендігін ↓///↑ кейін→/^уорта жасқа ͡ гелгең ͡ гезде→//^уотпасы→// бала-шағаның ͡ғамы→// жерді ͡ ғалай алам ↑ // үйдү ͡ ғалай салам ↑ // ана кредійтті→/ қалай төлейм ↑ // қалай бала-шағаны ^уоқытам ↑ / деп жүріп →// ^йелүуге ͡ғалай айақ тақағанын білмейт↓///	адамның ^уөмүрү ͡ дө→/ сондай дейді ͡ де негізінде ↓///↑мына жыйырмаб̊еске ͡ дейін→//^уот ͡полатын→// шоқ ͡полатын→// жыйырмаб̊ес деп жүрүп→// адам ͡ баласы→/ қалай ^уөткөнүм ͡ білмей ͡ ғалады ↓///↑ қолұмдұ →/ мезгілінең ͡ геш сермедім ͡ деп →// жастық̊ шағы ^уөтүп кеткең ͡ гезде→// адамның ^уөзү түсүмбөй ͡ ғалады →// ^уорта жасқа ͡ғалай ͡ гелгеніндігін ↓///↑ кейін →/ ^уорта жасқа ͡гелгең ͡ гезде →// ^уотпасы →// бала-шағаның ͡ ғамы →// жерді ͡ғалай алам ↑ // үйдү ͡ ғалай салам ↑ // ана ͡гредійтті→/ қалай төлөймүн ↑ // қалай бала-шағаны ^уоқұутамын ↑ // деб̊ жүрүп →// ^йелүугө ͡ ғалай айақ тақағаным ͡ білмейді ↓///	Адамның өмірі де сондай дейді да негізінде. Мына 25-ке дейін "от болатын, шоқ болатын 25", -деп жүріп адам баласы қалай өткенін негізі білмей қалады. "Қолымды мезгілінен кеш сермедім" деп жастық шақ өтіп кеткен кезде адамның өзі түсінбей қалады орта жасқа қалай келгендігін. Кейін орта жасқа келген кезде отбасы, бала-шағаның қамы, жерді қалай алам, үйді қалай салам, ана кредитті қалай төлеймін, қалай бала-шағаны оқытамын деп жүріп 50-ге қалай аяқ тақағанын білмейді,
Думан Сайфулла	▶	^йелүудең ͡ гейін→/ қасыңдағы достарың / шаштың ағындай селдіреп түсүп→// жаңағыдай / көпүрдің арғы жағасы→// жақын ^йекендігін сезіне бастағаң ͡ гезде→/ адамның жүрегінде→/ бір қорқыныш пайда болад дейд→// бірақ / көп адамның ақтық сәті жеткең ͡ гезде→// ұмұтұп кететін нәрсесі→// ^уол жақ̊сылық амалды лайықты түрде→// жасай алмай ͡ ғалдым деген →// ^уөкініш болады ^йекен ͡ да→// адам ͡баласында ↓/// ↑сол ͡ үшін ͡де→/ жаңағы қасійетті құранда→/ ійн амалый солыйхан фыйна тарак... деп айтад ͡дейд →// ійә / раб̊бым алла→// бұл тәрк ^йетіп тастап ͡ пара ͡ жатқан ^уөмүрімде→// салыйқал'амалдар жасап қалайыншы→// бірақ алла тағала кәлла // әрійне жоқ дейд мүлдө ↓///	^йелүудөң ͡ гейін →/ қасыңдағы достары / шаштың ағындай селдіреп түсүп →// жаңағыдай / көпүрдүң арғы жағасы →// жақын ^йекендігін сезіне ͡б̊астағаң ͡ гезде→// адамның жүрөгүнде →/ бір ͡ ғорқұнұш пайда ͡б̊олады дейді → // бірақ / көб̊ ͡адамның ақтық̊ ͡ сәті жеткең ͡ гезде →// ұмұтұп кететін нәрсесі →// ^уол жақ̊сылығ ͡ амалды ^ылайықты түрдө →// жасай ͡ алмай ͡ ғалдым деген →// ^уөкүнүш болады ^йекен ͡ да→// адам ͡ баласында ↓/// ↑ сол ͡ үшүн ͡ де →/ жаңағы ͡ғәсійетті ͡ғұранда→/ ійн амалый солұйхан фыйна тарк... деб̊ ͡айтады ͡ дейді ↓/// ійә ^ыраб̊бым алла→// бұл тәрк ^йетіп тастап ͡пара ͡жатқан ^уөмүрүмде →// салыйқал' амалдар жасап қалайыншы→// бірақ / Алла ͡тағала ͡гәлла...// әрійне жоғ ͡дейді мүлдө ↓///	50-ден кейін қасыңдағы достарың шаштың ағындай селдіреп түсіп, жаңағыдай көпірдің арғы жағасы жақын екендігін сезіне бастаған кезде адамның жүрегінде бір қорқыныш пайда болады дейді, бірақ көп адамның ақтық сәті жеткен кезде ұмытып кететін нәрсесі - ол жақсылық амалды лайықты түрде жасай алмай қалдым деген өкініш болады екен да адам баласында. Сол үшін де жаңағы қасиетті Құранда ин амали солихан фина тарак... деп айтады дейді, я раббым Алла, бұл тәрк етіп тастап бара жатқан өмірімде салиқалы амалдар жасап қалайыншы, бірақ Алла Тағала кәлла... әрине жоқ дейді мүлде.
Думан Сайфулла	▶	адам ͡баласының ͡ гөңіл ͡ гүйүн→/ адам ͡баласының ^ырыйзалығын таб̊ұу деген→// ^уөтө қыйын нәрсе ↓/// ↑ кейде бір тұуысыңызға берсеңіз→// бір тұуысыңыз ренжіп жататын→/ жағдай болад ↓/// ↑ бір тұуұстың ^уөзү→/ әрдайым көмектесіп келіп→// бір сұрағаң ͡ гезде→// жағдайыңыз болмай қалғаң ͡ гезге→// тап болып қалса→// ренжіп қалып жататын кездер болад ↓/// ↑ сол ͡ үшін / адамның ^ырыйзалығын таб̊у→/^уөтө қыйын ↓/// ↑ байағыда / бір ауұлда→/ бір бай адам ^уөткен ^йекен дейд ↓/// ↑ әлгі бай адам→// бүкіл ауұлға көмектесіп→// шамасы келгенше / мұң-мұқтаждардың қажетін ^уөтеп жатс̆а ͡да → // ^йелдің барлығы сыртынан →// сараң бай деп айтатындығын ^йестійт ^йекен ↓/// қанша жақ̊сылық жасаса ͡ да→// сараң ͡бай деген аттан құтыл'алмайт ↓///	адам ͡ баласының ͡ гөңүл ͡ гүйүн →/ адам ͡ баласының ^ырыйзалығын таб̊ұу деген →// ^уөтө ͡ ғыйын нәрсе ↓/// ↑ кейде ͡б̊ір тұуұсұмұзға ͡б̊ерсеңіз →// бір тұуұсұмұз ^іренжіб̊ ͡ жататын жағдай болады ↓/// ↑ бір тұуұстұң ^уөзү→/ әрдайым ͡гөмөктөсіп келіп →// бір сұрағаң ͡ гезде →// жағдайыңыз ͡б̊олмай ͡ ғалғаң ͡ гезде →// тап ͡ полұп ͡қалса →// ^іренжіп қалыб̊ жататың ͡ гездер ͡б̊олады ↓/// ↑ сол ͡ үшүн / адамның ^ырыйзалығын таб̊ұу →/ ^уөтө ͡ ғыйын ↓/// ↑ байағыда / бір ауұлда →/ бір ͡б̊ай адам ^уөткөн ^йекен дейді ↓/// ↑ әлгі ͡б̊ай адам →// бүкүл ауұлға ͡гөмөктөсіп →// шамасы ͡гелгенше →/ мұң-мұқтаждардың ͡ ғажетін ^уөтөб̊ жатčа ͡ да →// ^йелдің барлығы сыртынан сараң бай деб̊ ͡айтатындығын ^йестійді ^йекен ↓/// қанша жақ̊сылығ жасаса ͡ да→// сараң бай деген аттаң ͡ғұтұл' алмайды ↓///	Адам баласының көңіл күйін, адам баласының ризалығын табу деген өте қиын нәрсе. Кейде бір туысыңызға берсеңіз, бір туысыңыз ренжіп жататын жағдай болады. Бір туыстың өзі әрдайым көмектесіп келіп, бір сұраған кезде жағдайыңыз болмай қалған кезге тап болып қалса, ренжіп қалып жататын кездер болады. Сол үшін адамның ризалығын табу өте қиын. Баяғыда бір ауылда бір бай адам өткен екен дейді. Әлгі бай адам бүкіл ауылға көмектесіп, шамасы келгенше мұң-мұқтаждардың қажетін өтеп жатса да елдің барлығы сыртынан сараң бай деп айтатындығын естиді екен. Қанша жақсылық жасаса да, сараң бай деген аттан құтыла алмайды.
Думан Сайфулла	▶	сүйтіп→/^уол ͡ гісіге бір күні^уой келеді^йекен→// мен^йертең дүниеден^уөтетін болсам→// жаназамда ыймам→/ бұл қандай адам деген гезде→// сараң адам^йеді деп жатс̆а→// менің жәй-күйім не болмақ→// дүнійеден^уөтпей тұрып→// бұл сараң деген аттан құтылайын деп→// бүкіл ауұлды шақырып→// үлкен дастарқан жәйып→// кетер кезде әрқайсына бір-бір қойдан ұстатып жібергең ͡ ғой ↓/// ↑ сүйтіп^уөзі→/ ауұлдың^уортасын жалғап тұратын көпірдің астында ^уотырады^йекен ↓/// ↑ мына^уөтіп жатқан кісілердің / әңгімесін тыңдайын→// мен жәйында / не деп кетед^йекен дегең ͡ ғой ↓///	сүйтүп →/ ^уол ͡ гісіге ͡б̊іргүнү ^уой ͡геледі ^йекен →// мен ^йертең дүн^үйөдөн ^уөтөтүм ͡ болсам→// жаназамд' ыймам →/ бұл ͡ ғандай адам дегеңгезде→// сараң адам ^йеді деб̊ жатčа →// менің жәй-гүйүм не ͡ б̊олмақ →// дүн^үйөдөн ^уөтпөй тұрұп→// бұл сараң деген аттаң ͡ ғұтұлайын деп →// бүкүл ауұлдұ шақырып →// үлкөн дастархан жәйіп →// кетер ͡гезде / әрғайсына бір-͡б̊ір ͡ ғойдан ұстатыб̊ жіб̊ергең ͡ ғой ↓/// ↑ сүйтүп ^уөзү→/ ауұлдұң ^уортасын жалғап тұратың ͡ гөпүрдүң астында ^уотұрады ^йекен ↓/// ↑ мына ^уөтүп жатқаң ͡ гісілердің / әңгімесін тыңдайын →// мен жәйінда / не ͡ деп кетеді ^й екен дегеңғой ↓///	Сөйтіп ол кісіге бір күні ой келеді екен, мен ертең дүниеден өтетін болсам, жаназамда имам бұл қандай адам деген кезде, сараң адам еді деп жатса, менің жай-күйім не болмақ, дүниеден өтпей тұрып бұл сараң деген аттан құтылайын деп бүкіл ауылды шақырып, үлкен дастарқан жайып, кетер кезде әрқайсысына бір-бір қойдан ұстатып жіберген ғой. Сөйтіп өзі ауылдың ортасын жалғап тұратын көпірдің астында отырады екен: - Мына өтіп жатқан кісілердің әңгімесін тыңдайын, мен жайында не деп кетеді екен, - деген ғой.
Думан Сайфулла	▶	сүйтс̆е→/ әкелі-балалы жаңағы→/ бір қойды жетектеп алып кележатады→// қой дәл көпірдің үстіне келгең ͡ гезде→// жүрмей тұрып қалад ↓/// ↑ әкесі мойнынан тартады→// баласы арт жағынан ійтереді→// былай тартад → // алай итереді жүрмейд→// сонда тұра қалып→// әкесі айтқан^йекен дейд → // бір қойды беруүн беріп дейді→// бір жіпке жылап қалғанын қарашы→// не деген сараң бай^йеді деп айтқан^йекен дейд ↓/// ↑ сол сыйақты / адамға жағұу деген қыйын↓///	сүйтčө →/ әкелі-͡б̊алалы жаңағы →/ бір ͡ ғойдұ жетектеб̊ ͡алып кележатады →// қой дәл ͡ гөпүрдүң үстүнө келгең ͡ гезде →// жүрмөй тұрұп қалады ↓/// ↑ әкесі мойнұнан тартады →// баласы / арт жағынан ійтереді →// былай тартады → // алай ійтереді жүрмөйді →// сонда тұра ͡ғалып→// әкес' айтқан ^йекен дейді →// бір ͡ғойдұ ͡б̊ерүуүм ͡ беріп дейді →// бір жіпке жылап қалғаның ͡ ғарашы →// не деген сараң бай ^йеді деб̊ ͡айтқан ^йекен дейді ↓/// ↑ сол сыйақты / адамға жағұу дегең ͡ ғыйын↓///	Сөйтсе әкелі-балалы жаңағы бір қойды жетектеп алып келе жатады, қой дәл көпірдің үстіне келген кезде жүрмей тұрып қалады. Әкесі мойнынан тартады, баласы арт жағынан итереді, былай тартады, алай итереді жүрмейді, сонда тұра қалып әкесі айтқан екен дейді: - Бір қойды беруін беріп,- дейді, - бір жіпке жылап қалғанын қарашы, не деген сараң бай еді,- деп айтқан екен дейді. Сол сияқты адамға жағу деген қиын.
Думан Сайфулла	▶	байағыда→/ мына қожанасыр→/ күні бойұ ^уораза ұстағаңғой→// сүйтүп жаңағыдай бір жерге кешке жақын асқа келсе → // ^йелдің барлығы → // қожеке / бізге жақ̊сылап пір →/ ұуағыз айтып берсеңізші деп^уөтініш қылат ↓/// ↑ күнү бойұ қарны аш → / қожекеңнің → // ұуағыз айтқан кезде → // жүсіп пайғамбардың қыйссасын айтыңыз дейді ^йекен→// жүсіп пайғамбардың қыйссасы→/ құрандағы^йең ұзақ қыйссалардың бірі ғой →// білеміз ↓/// ↑ жаңағыдай / ^уонұң / ағаларының қызғанып→//құдыққа тастайтындығы бар→// әкесінен айрылат→//^уодан керүуен кетіп бара жатып→/ тауып алад→//^уоны мысырға апарып сатад→// арада біраз^уол зынданға тасталад→// түс жорыйт→//^йең соңында→/ жаңағыдай^уөзінің ағайындарымен→/ әкесімен қайтадан қауышады ғой→// соны айтып ͡пер→// айтып бер деп → // қоймай қойғаннан кейін→// қожекең→/ тамақтан алып ^уотырып → // басын көтеріп айтқан ^йекен дейді → // жүсіп пайғамбар кішкентай ͡гезінде → // жоғалып кетіпті → // ^уөскеннең ͡ гейін → / әкесі қайтадан тауұп алыпты → // деп тамақтан ала берген^йекен дейді ͡ да → // жаңағы ↓/// ↑ сол сыйақты / сіздер ͡ де ақырындап → // тамақтан алып^уотырыңыздар ↓///	байағыда → / мына ͡ғожанасыр →/ күнүбойұ ^уораза ұстағаң ͡ ғой →// сүйтүб̊ жаңағыдай бір жерге ͡гешке жақын асқа ͡гелсе →// ^йелдің барлығы ͡ғожеке →// бізге жақ̊сылап ͡ пір →/ ^ұуағыз айтып ͡персеңішші деб̊ ^уөтүнүш қылады ↓/// ↑ күнүбойұ қарн' аш →/ қожекеңнің →// ^ұуағыз айтқаң ͡ гезде →// жүсүп пайғамбардың ͡ ғыйссасын айтыңыз дейді ^йекен →// жүсүп пайғамбардың ͡ ғыйссасы →/ құрандағы ^йең ұзақ қыйссалардың бірі ͡ ғой →// білеміз ↓/// ↑ жаңағыдай ^уонұң / ағаларының ͡ ғызғанып →// құдұққа тастайтындығы ͡б̊ар →// әкесінен айрылады →// ^уодаң ͡ герүуөң ͡ гетіп ͡ паражатып →/ тауұб̊ ͡алады →// ^уонұ мысырғ' апарып сатады →// арада ͡б̊іраз ^уол зындаңға тасталады →// түшшорұйды →// ^йең соңұнда →/ жаңағыдай ^уөзүнүң ағайындарымен →/ әкесімең ͡ ғайтадаң ͡ ғауұшады ͡ғой→// сон' айтыппер →// айтыппер деп→// қоймай ͡ғойғаннаң ͡ гейін →// қожекең →/ тамақтан алыб̊ ^уотұрұп →// басың ͡ гөтөрүб̊ ͡айтқан ^йекен дейді →// жүсүп пайғамбар ͡гішкентай ͡ гезінде →// жоғалып кетіпті →// ^уөскөннөң ͡ гейін →/ әкесі ͡ғайтадан тауұб̊ ͡алыпты →// деп тамақтан ала ͡б̊ерген ^йекен дейді ͡ да →// жаңағы ↓/// ↑ сол сыйақты / сіздер д' ақырындап →// тамақтан алыб̊ ^уотұрұңыздар ↓///	Баяғыда мына Қожанасыр күні бойы ораза ұстаған ғой, сөйтіп жаңағыдай бір жерге кешке жақын асқа келсе, елдің барлығы: - Қожеке, бізге жақсылап бір уағыз айтып берсеңізші, - деп өтініш қылады. Күні бойы қарны аш Қожекеңнің, уағыз айтқан кезде Жүсіп пайғамбардың қиссасын айтыңыз дейді екен. Жүсіп пайғамбардың қиссасы Құрандағы ең ұзақ қиссалардың бірі ғой, білеміз. Жаңағыдай оның ағаларының қызғанып құдыққа тастайтындығы бар, әкесінен айрылады, одан керуен кетіп бара жатып тауып алады, оны Мысырға апарып сатады, арада біраз ол зынданға тасталады, түс жориды, ең соңында жаңағыдай өзінің ағайындарымен, әкесімен қайтадан қауышады ғой, соны айтып бер, айтып бер деп қоймай қойғаннан кейін, Қожекең тамақтан алып отырып басын көтеріп айтқан екен дейді: - Жүсіп пайғамбар кішкентай кезінде жоғалып кетіпті, өскеннен кейін әкесі қайтадан тауып алыпты,- деп тамақтан ала берген екен дейді да жаңағы. Сол сияқты сіздер де ақырындап тамақтан алып отырыңыздар.
Думан Сайфулла	▶	сол сыйақты / мал дүнүйесін қатты жақ̊сы көргендіктен → // ^уодан біреу дүнүйесін сұрап келетін болса → // қарыс ͡сұрап келетін болса→//^уонда / ^уол^уоны бермес үшін ^уөтірік айтат ͡ тейд ↓/// ↑ ал→/^уөтірік айтұу болатын болса →// ^йекіжүздүліктің сыйпаттарынан деген^йекен ↓/// ↑ анау бір ^уоқыйғада бар ͡ ғой → // қожанасырға бір кісі ͡ геліп → // қожеке → / маған арқаныңызды бере тұрыңызшы десе → // қожекең айтқан ^йекен дейді ͡ ғой → // арқаныма → / ірімшік кептіріп қойған ^йедім ͡ деп ↓/// ↑ сонда / ^уо ͡ заманда бұ ͡ заман→// арқаңға ірімшік кептіруші ма^йеді десе→// бергің келмесе→/ басқа нәрсеге ͡де пайдаланұуға болады ͡ ғой деп→// жауап берген^йекен ͡дейт↓///	сол сыйақты / малдың дүнүйөсүң ͡ ғатты жақ̊сы ͡гөргөндүктен →// ^уодам ͡ біреу дүн ^үйөсүн сұрап келетім ͡ болса →// қарыс ͡ сұрап келетім ͡ болса →// ^уонда →/ ^уол ^уонұ ͡б̊ермес үшүн ^уөтүрүг ͡айтады дейді ↓/// ↑ ал / ^уөтүрүг ͡ айтұу ͡б̊олатым ͡ болса→//^йекіжүздүлүктүң сыйпаттарынан деген ^йекен ↓/// ↑ анау ͡б̊ір ^уоқұйғада ͡б̊ар ͡ ғой →// қожанасырға ͡б̊ір ͡гісі ͡геліп →// қожеке →/ маған арқаныңызды ͡б̊ере тұрұңұшшы десе →// қожекең айтқан ^йекен дейді ͡ ғой →// арқаным' ірімшік кептіріп қойған ^йедім ͡ деп ↓/// ↑ сонда / ^уо заманда ͡б̊ұ заман →// арқаңғ' ірімшік кептірүушү м' еді десе→// бергің ͡ гелмесе→/ басқа нәрсеге ͡де →/ пайдаланұуға ͡б̊оладығой ͡ деп→// жауап ͡ перген ^йекен дейді↓///	Сол сияқты мал дүниесін қатты жақсы көргендіктен, одан біреу дүниесін сұрап келетін болса, қарыз сұрап келетін болса, онда ол оны бермес үшін өтірік айтады дейді. Ал өтірік айту болатын болса, екіжүзділіктің сипаттарынан деген екен. Анау бір оқиғада бар ғой, Қожанасырға бір кісі келіп: - Қожеке, маған арқаныңызды бере тұрыңызшы,- десе, Қожекең айтқан екен дейді ғой: - Арқаныма ірімшік кептіріп қойған едім,- деп. Сонда: - О заманда бұ заман, арқанға ірімшік кептіруші ма еді,- десе, - Бергің келмесе, басқа нәрсеге де пайдалануға болады ғой,- деп жауап берген екен дейді.
Думан Сайфулла	▶	ійт ^уөмір дейт→ // бір ійтті жаңағыдай → // бір жамандыққа теліп жатады ͡ғой → // біреу / біреудің жаман ісін көрсе → // ійт ^йекен ͡анау деп ͡ жатат ↓/// ↑ біргүнү → / ійтке^уой келіпті дейт → // ^уосы ^йелдің барлығы → / бір жамандық істесе → / адамдар ійт^йекен,/ ійт ^йекен ͡ деп жатады → // ^уосы ійт деген аттан құтылайыншы → // дегең ͡ ғой ↓/// ↑ сөйтіп / аң патшасы арыстанға барған ^йекен ͡дейт ↓/// ↑ аң патшасы арыстанға барып // ^уоу / аң патшасы арыстан ↑ // ^уосұ ^йелдің барлығы / мына адамдар жаман іс істесе → // ійт^йекен / ійт ^йекен ͡ деп // менің атымд'айта берет дегең ͡ ғой → // ^уосы ійт деген → // атымды ^уөзгертіп беріңізші деп → // ^уөтініш қылады↓/// ↑ сонда / арыстан ^уойланып тұрұп → // мен саған бір сынақ берейін депті → // сол сынақтан ^уөтс̆ең → // атыңды ^уөзгертіп беремін → // дейді ͡ ғой ↓///	ійт^уөмүр ͡ дейді →// бір ійтті жаңағыдай →// бір жамандыққа теліб̊ ͡ жатадығой →// біреу / біреудүң жаман ісің ͡ гөрсө →// ійт ^йекен анау деб̊ ͡ жатады ↓/// ↑ біргүнү →/ ійтке ^уой ͡геліпті ͡ дейді →// ^уосұ ^йелдің барлығы →/ бір жамандығ ͡ істесе →/ адамдар ійт ^йекен / ійт ^йекен деб̊ жатады →// ^уос' ійт деген аттаң ͡ ғұтұлайыншы → // дегең ͡ ғой ↓/// ↑ сөйтүп / аң патш̆ас' арыстаңға барған ^йекен ͡ дейді ↓/// ↑ аң патш̆ас' арыстаңға барып →// ^уоу →/ аң патш̆ас' арыстан →// ^уосұ ^йелдің барлығы мын' адамдар жаман іс ͡ істесе →// ійт ^йекен →// ійт ^йекен ͡ деп →// менің атымд' айта ͡б̊ереді дегең ͡ ғой →// ос' ійт ͡теген → // атымды ^уөзгөртүп беріңішші деб̊ ^уөтүнүш қылады ↓ /// ↑ сонда / арыстан ^уойланып тұрұп →// мен сағам ͡ бір сынақ ͡перейін депті →// сол сынақтан ^уөтčөң →// атыңды ^уөзгөртүп беремін →// дейді ͡ ғой↓///	Ит өмір дейді, бір итті жаңағыдай, бір жамандыққа теліп жатады ғой, біреу біреудің жаман ісін көрсе «ит екен анау» деп жатады. Бір күні итке ой келіпті дейді, осы елдің барлығы бір жамандық істесе адамдар «ит екен, ит екен» деп жатады, осы ит деген аттан құтылайыншы деген ғой. Сөйтіп аң патшасы арыстанға барған екен дейді. Аң патшасы арыстанға барып: - Оу, аң патшасы арыстан, осы елдің барлығы мына адамдар жаман іс істесе "ит екен", "ит екен" деп менің атымды айта береді,- деген ғой. Осы ит деген атымды өзгертіп беріңізші,- деп өтініш қылады. Сонда арыстан ойланып тұрып: - Мен саған бір сынақ берейін,- депті, - сол сынақтан өтсең, атыңды өзгертіп беремін,- дейді ғой.
Думан Сайфулла	▶	^уол ͡ғандай сынақ дейд ↑ // ^уоған бір жап^ырақ^йет берет ↓ /// ↑ ^уосұ ^йетті → / ^йертеңге ͡ дейін жемей → // сол ͡ғалпында алып келсең→// атыңды ^уөзгертіп беремін ͡дейд → / жаңағы ↓ /// ↑ жарайт / мынау бір ^уоңай сынақ ^йекен → // деп ͡кетет↓ /// ↑ үйіне барып жаңағы →// ^йетті іліп қойады ͡дейд ↓ /// ↑ сүйтіп / жаңағы бір ұуақытта →// қарны ашадығой → // сүйтүп айтыпты → // арыстан маған бұны жеме ͡деді → // бірақ қарауға тыйым салған жоққой → / деп айтад дейд ↓ /// ↑ сүйтүп ана ^йетті қарап→// айналып жүр дейд→// жаңағы сүйсініп ↓ /// ↑ бір ұуақытта тағы^уой келед→// арыстан маған бұны жеме деді→// бірақ ійіскеуге тыйым салған жоққой ͡депті ↓ /// ↑ сүйтіп жақындап ійіскеп→// бас'айналып жүріп айналад дейд → / жаңағы^йетті ↓ /// ↑ бір ұуақытта тағы^уой келедіғой→// арыстан маған бұнұ→// жеме деді→// бірақ жалауға тыйым салған жоқ қой деп айтад дейд ↓ /// ↑ сүйтүп жақындап ананы жалағаң ͡ гезде→// дәмі тіл үйүріп→// қалай жеп қойғанын^уөзі білмей қалған^йекен дейд да жаңағы ↓///	ол ͡ ғандай сынағ ͡дейді ↑ // ^уоғам ͡ бір жапырақ ^йет ͡ переді ↓ /// ↑ ^уосұ ^йетті→/ ^йертеңге дейін жемей →// сол ͡ ғалпынд' алып келсең →// атыңды ^уөзгөртүп ͡перемін дейді / жаңағы ↓ /// ↑ жарайды / мынау ͡б̊ір ^уоңай сынақ ^йекен ͡ деп ͡ кетеді ↓ /// ↑ үйүнө ͡б̊арыб̊ жаңағы →/ ^йетт' іліп ͡ қойады ͡ дейді ↓ /// ↑ сүйтүп / жаңағы ͡б̊ір ұуақытта →/ қарн' ашады ͡ ғой →// сүйтүб̊ ͡айтыпты →// арыстан мағам ͡ бұнұ жеме ͡ деді →// бірақ қарауға тыйым салған жоқ ͡ қой →/ деб̊ ͡айтады ͡ дейді ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ана ^йетті ͡ғарап →// айналыб̊ жүр ͡ дейді→// жаңағы сүйсүнүп ↓/// бір ұуақытта тағы ^уой ͡геледі →// арыстан мағам ͡ бұнұ жеме ͡ деді →// бірағ ійіскеугө тыйым салған жоқ ͡ қой депті ↓ /// ↑ сүйтүб̊ жақындаб̊ ͡ійіскеп→// бас' айналып жүрүб̊ ͡айналады дейді →/ жаңағы ^йетті ↓ /// ↑ бір ұуақытта тағы ^уой ͡геледі ͡ ғой →// арыстан мағам ͡ бұнұ →// жеме ͡ деді →// бірағ жалауға тыйым салған жоқ ͡ қой деб̊ ͡айтады ͡ дейді ↓ /// ↑ сүйтүб̊ жақындаб̊ ͡ананы жалағаң ͡ гезде→// дәмі тіл үйүрүп →// қалай жеп қойғанын ^уөзү ͡б̊ілмей ͡ғалған ^йекен дейді ͡ да ͡ жаңағы ↓///	Ол қандай сынақ?- дейді. Оған бір жапырақ ет береді: - Осы етті ертеңге дейін жемей, сол қалпында алып келсең, атыңды өзгертіп беремін,- дейді жаңағы. - Жарайды, мынау бір оңай сынақ екен,- деп кетеді. Үйіне барып жаңағы етті іліп қояды дейді. Сөйтіп жаңағы бір уақытта қарны ашады ғой, сөйтіп айтыпты: - Арыстан маған бұны жеме деді, бірақ қарауға тыйым салған жоқ қой,- деп айтады дейді. Сөйтіп ана етті қарап, айналып жүр дейді, жаңағы сүйсініп. Бір уақытта тағы ой келеді: - Арыстан маған бұны жеме деді, бірақ иіскеуге тыйым салған жоқ қой,- депті. Сөйтіп жақындап иіскеп, басы айналып жүріп айналады дейді жаңағы етті. Бір уақытта тағы ой келеді ғой: - Арыстан маған бұны, жеме деді, бірақ жалауға тыйым салған жоқ қой,- деп айтады дейді. Сөйтіп жақындап ананы жалаған кезде дәмі тіл үйіріп, қалай жеп қойғанын өзі білмей қалған екен дейді да жаңағы.
Думан Сайфулла	▶	сол сыйақты→/ адам баласы да тұура сондай→// кейбір ауыр күнәларға→/ Аллатағала ^уосұлай → // ^уонұ жасау былай тұрсұн → // жолауұмызға тыйым салған ↓ /// ↑ ^уөйткені жоладыңыз ͡ба → // алданып қаласыз сіз→// мем ͡білмей ͡ ғалдым → // ^уөзімд'ұстай алмай ͡ ғалдым ͡ деп → // адам баласы айтып жатат ↓ /// ↑ сол үшін не дейді Аллатағала→// уа лйа такраб̊ұуз-зыйна→// зыйнаға жоламаңдар деп ͡айтат ↓///	сол сыйақты →/ адам ͡ баласы ͡ да тұура сондай →// кейб̊ір ауұр ͡гүнәларға→/ Аллатағала ^уосұлай →// ^уонұ жасау ͡б̊ылай тұрсұн →// жолауұмұзға тыйым салған ↓ /// ↑ ^уөйткөнү жоладыңыз ͡б̊а →// алданып қаласыс ͡ сіз →// мем ͡ білмей ͡ ғалдым →// ^уөзүмд' ұстай ͡ алмай ͡ ғалдым ͡ деп→// адам ͡ балас' айтып ͡ жатады ↓ /// ↑ сол үшүн не ͡дейді Аллатағала→// ұуа ля такраб̊ұуз-зыйна →// зыйнаға жоламаңдар деб̊ ͡айтад ↓///	Сол сияқты адам баласы да тура сондай, кейбір ауыр күнәларға Алла Тағала осылай оны жасау былай тұрсын, жолауымызға тыйым салған. Өйткені жоладыңыз ба, алданып қаласыз сіз, мен білмей қалдым, өзімді ұстай алмай қалдым деп адам баласы айтып жатады. Сол үшін не дейді Алла Тағала, уа ля такрабуз-зина, зинаға жоламаңдар дейді.
Думан Сайфулла	▶	^уосұндай→/^уосұндай мысалдар ^уөтө ͡гөп ↓ /// ↑халқымызда да→/^уосындай халыққа көмектескен→// мұң-мұқтажын^уөтөген адамды →/ ақ пейіл жан деп ͡ атайт →/ білесіздер →// немесе атымтай жомарт деп айтад ↓ /// ↑ бұнұң ^уөзі тегін^йемес→//^уөйткені хатійм-ат-таи деген мынау→/ бұрын пайғамбарымызға дейін^уөмүр сүрген→//^уөзі ақын/^уөзі^уөте керемет →/ жомарт кісі болған^йекен ↓ /// ↑ сон'атымтай ͡ деп ͡ атап ͡ кеткең ͡ ғой ↓ /// ↑ ^уоның баласы сахаб̊а болған ↓ /// ↑ сол атымтайдың→/ бір керемет бір сәйгүлігі болған^йекен дейд ↓ /// ↑ сонда парсының патшасы →// жаңағы сәйгүлік ат жәйінда ^йестіп→//^уөзінің үуәзірін жібертет → // қандай құн төлесең де →// маған сол сәйгүлікті жеткізіп ͡ пер ͡дейд ↓///	^уосұндай →/ ^уосұндай мысалдар ^уөтө ͡ гөп ↓ /// ↑ халқымызда ͡ да →/ ^уосұндай халыққа ͡гөмөктөскен→// мұң-мұқтажын ^уөтөгөн адамды →/ ақпейіл жан деб̊ ͡атайды / білесіздер → // немесе → / атымтай жомарт деб̊ ͡айтады ↓ /// ↑ бұнұң ^уөзү тегін ^йемес → // ^уөйткөнү хатійм-ат-таи деген мынау→/ бұрұм пайғамбарымызға дейін ^уөмүр сүргөн →// ^уөз' ақын →/ ^уөзү ^уөтө ͡ геремет → / жомарт кісі ͡б̊олған ^йекен ↓ /// ↑ сон' атымтай деб̊ ͡атап кеткең ͡ ғой → // ^уонұң баласы сахаб̊а ͡б̊олған ↓/// сол атымтайдың → / бір ͡геремет ͡пір сәйгүлүгү ͡б̊олған ^йекен ͡ дейді ↓ /// ↑ сонда парсының патш̆асы → // жаңағы сәйгүлүг ͡ ат ͡шәйында ^йестіп → // ^уөзүнүң ^үуәзірін жіб̊ертеді→// қандай ͡ғұн төлөсөң ͡ де → // маған сол сәйгүлүктү жеткізіп ͡пер ͡ дейді ↓///	Осындай-осындай мысалдар өте көп. Халқымызда да осындай халыққа көмектескен, мұң-мұқтажын өтеген адамды ақ пейіл жан деп атайды білесіздер немесе Атымтай Жомарт деп айтады. Бұның өзі тегін емес, өйткені Хатим-ат-Таи деген бұрын пайғамбарымызға дейін өмір сүрген өзі ақын, өзі өте керемет жомарт кісі болған екен. Соны Атымтай деп атап кеткен ғой. Оның баласы сахаба болған. Сол Атымтайдың бір керемет бір сәйгүлігі болған екен дейді. Сонда Парсының патшасы жаңағы сәйгүлік ат жайында естіп, өзінің уәзірін жібертеді, қандай құн төлесең де маған сол сәйгүлікті жеткізіп бер дейді.
Думан Сайфулла	▶	сүйтүп үуәзір іздеп→// атымтайға барғаң ͡ гезде→// атымтай қонақ келгеніне→// қатты құуанад^йекен ↓ /// ↑ сүйтіп→/ мән-жәйін айтқызбастан→// жатып демалып алыңыз деп→// демалтып жатқызады ↓ /// ↑ тұрса / алдында керемет ас тұрады→//^йет тұрады→//^йеттен алып^уотырып→/ жаңағы→/ парсы патшасының үуәзірі айтқан^йекен дейд→// мен парсы патшасының үуәзірімін→// сіздің сәйгүлігіңізге құда түсүп келіп^уотұрмұн→// қанша салмағы болса→// сонш'алтын берүуге менің патшам дайын→// сол сәйгүлікті текқана менің алып кетуүме рұқ̊сат беріңіз десе ↓/// атымтай айтқан^йекен ͡ дейд→// менде^уондай сәйгүлік жоқ деп ↓ /// ↑ қалай↑ / дейді ͡ ғой→// сіздің сәйгүлігіңіз бар^йекендігін бүкүл араб̊ түбегі^йестіп біліп атыр ͡ ғой→// дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтс̆е /^уол сәйгүлік→/ қазір сіздің ішіңізде/ асқазаныңызда / шауып баражатыр деген^йекен дейд ↓///	сүйтүп ^үуәзір іздеп → // атымтайға ͡б̊арғаң ͡ гезде → // атымтай ͡ ғонақ келгеніне → // қатты ͡ ғұуанады ^йекен ↓ /// ↑сүйтүп → / мән-жәйін айтқызб̊астан → // жатып демалыб̊ ͡алыңыз ͡ деп → // демалтыб̊ жатқызады ↓ /// ↑тұрса / алдында ͡геремет ас тұрады → // ^йет тұрады → // ^йеттен алыб̊ ^уотұрұп → / жаңағы → / парсы патш̆асының ^үуәзір' айтқан ^йекен ͡ дейді → // мен → / парсы патш̆асының ^үуәзірімін → // сіздің сәйгүлүгүңізге ͡ ғұда түсүп ͡ келіб̊ ^уотұрмұн → // қанша салмағы ͡б̊олса → // сонш' алтым ͡ берүугө менің патш̆ам дайын → // сол сәйгүлүктү текқана менің алып кетүуүмө ^ұрұқ̊сат ͡ періңіз десе ↓ /// ↑ атымтай айтқан ^йекен ͡ дейді → // менде ^уондай сәйгүлүг ͡ жоғ ͡деп↓ /// ↑ қалай ↑ / дейді ͡ ғой → // сіздің сәйгүлүгүңіз ͡б̊ар ^йекендігім ͡ бүкүл → // араб̊ түб̊өгү ^йестіп біліб̊͡ жатыр ͡ ғой → // дейді ͡ ғой ↓ /// ↑сүйтčө →/ ^уол сәйгүлүк → / қәзір сіздің ішіңізде / асқазаныңызда / шауұп ͡ паражатыр → // деген ^йекен дейді ↓///	Сөйтіп уәзір іздеп Атымтайға барған кезде, Атымтай қонақ келгеніне қатты қуанады екен. Сөйтіп, мән-жайын айтқызбастан жатып дем алып алыңыз деп демалтып жатқызады. Тұрса, алдында керемет ас тұрады, ет тұрады, еттен алып отырып жаңағы Парсы патшасының уәзірі айтқан екен дейді: - Мен Парсы патшасының уәзірімін, сіздің сәйгүлігіңізге құда түсіп келіп отырмын, қанша салмағы болса, сонша алтын беруге менің патшам дайын, сол сәйгүлікті тек қана менің алып кетуіме рұқсат беріңіз,- десе, Атымтай айтқан екен дейді: - Менде ондай сәйгүлік жоқ,- деп. - Қалай,- дейді ғой, - сіздің сәйгүлігіңіз бар екендігін бүкіл Араб түбегі естіп біліп жатыр ғой, - дейді ғой. Сөйтсе: - Ол сәйгүлік қазір сіздің ішіңізде асқазаныңызда шауып бара жатыр,- деген екен дейді.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑заманында әзтәукелер / аб̊^ылайлар / ^уосұ қасыйетті ^уоңтүстүктө → // күлтөб̊ө / мәртөб̊ө не ͡ б̊ір төб̊өлөрде алқалы кеңеш шыйналып ^уотұрған↓/// ↑сол кеңесті ͡ б̊үгүн жәніб̊ек бауұрлармыз ͡ б̊астаған азаматтар → // ^уосұ жерде жаңғыртып ^уотұр ^йекен↓/// ↑ұзағынан сүйүндүрсін → // ұзағынам болсұн↑/// ↑шет ^йелдің ақшасын алып → // қазаққа ͡ ғарсы жұмұс істеб̊ ͡ жатқандар ғаншама↓/// ↑аб̊айды сопұ қылды → // аб̊айды тәңіршіл ғылды↓/// ↑тіпт'абай деген адам ^уөмүрдө ͡ б̊олмаған → // абай деген жалған → // ол алыйхам бөкөйханов деген мақала шықты↓/// ↑^йең ұйат нәрсе↓/// ↑сондай нәрсені жасаб̊ ͡ жатыр↓/// ↑^йенді ͡ бұнұң барлығы → кімге жасалыб̊ ͡ жатқаң қастандық↓/// ↑кімге жасалыб̊ жатқаң қыйанат↓/// ↑^уол мын'ұлаң ͡ ғайыр далаға жасалып тұрған нәрсе↓/// ↑аттөб̊өлүндей ͡ ғана қазақ → // ұлаң ͡ ғайыр дала тұр↓/// ↑жаңа ͡ б̊арлығымыз → / орнұмұздан тұрұп / гіймнд'айтып тұрмұз↓///	↑заманынд'әзтәукөлер →// аб̊^ылайлар ^уосұ қәсійетті ^уоңтүстүктө күлтөб̊ө →// мәртөб̊ө не ͡ б̊ір төб̊өлөрде →// алқалы кеңеш ͡ шыйналыб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑сол ͡ геңесті ͡ б̊үгүн жәніб̊ек бауұрлармыз ͡ б̊астаған азаматтар →// ^уосұ жерде жаңғыртыб̊ ͡ ^уотұр ^йекен↓/// ↑ұзағынан сүйүндүрсін →// ұзағынам ͡ болсұн↑/// ↑шет ^йелдің ақ̊шасын алып →// қазаққа ͡ ғарсы жұмұс істеб̊ ͡ жатқандар ғаншама↓/// ↑аб̊айды сопұ ͡ ғылды →// аб̊айды тәңіршіл ͡ ғылды↓/// ↑тіпті / аб̊ай деген адам ^уөмүрдө ͡ б̊олмаған →// аб̊ай деген жалған →// ^уол алійхам ͡ бөкөйханов деген мақала шықты↓/// ↑^йең ұйат нәрсе↓///↑сондай нәрсені жасаб̊ ͡ жатыр↓/// ↑^йенді ͡ б̊ұнұң барлығы / кімге жасалыб̊ ͡ жатқаң ͡ ғастандық↓/// ↑кімге жасалыб̊ ͡ жатқаң ͡ ғыйанат↓/// ↑^уол мынау / ұлаң ͡ ғайыр далаға жасалып тұрған нәрсе↓/// ↑аттөб̊өлүндей ғана ͡ ғазақ →// ұлаң ͡ ғайыр дала тұр↓/// ↑жаңа ͡ б̊арлығымыз ^уорнұмұздан тұрұп / гіймнд'айтып тұрмұз↓///	Заманында ӘзТәукелер , Абылайлар осы қасиетті оңтүстікте Күлтөбе, Мәртөбе не бір төбелерде алқалы кеңес жиналып отырған. Сол кеңесті бүгін Жәнібек бауырлармыз бастаған азаматтар осы жерде жаңғыртып отыр екен. Ұзағынан сүйіндірсін, ұзағынан болсын! Шет елдің ақшасын алып қазаққа қарсы жұмыс істеп жатқандар қаншама. Абайды сопы қылды, Абайды тәңіршіл қылды. Тіпті Абай деген адам өмірде болмаған, Абай деген жалған ол Алихан Бөкейханов деген мақала шықты. Ең ұят нәрсе. Сондай нәрсені жасап жатыр. Енді бұның барлығы кімге жасалып жатқан қастандық. Кімге жасалып жатқан қыянат. Ол мына ұлан қайыр далаға жасалып тұрған нәрсе. Аттөбеліндей ғана қазақ, ұлан ғайыр дала тұр. Жаңа барлығымыз орнымыздан тұрып Гимнді айтып тұрмыз.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑гіймнді ͡ айтұу →// әнұранд'айтұу бақыт↑/// ↑ал жер ͡ б̊етінде / қаншама / ұлт пен ұлұс қаңғып / ^уотансыз →// әнұрансыз↓/// ↑әнұранын айт'алмай шалқып / жүр'алмай жүргөн ^йелдер қаншама↓/// ↑ал біз / мынандай ұлаң ͡ ғайыр далада тұрмұз↓/// ↑кімнің арқасы↓/// ↑^уосұ жолда қанын →// жаным ͡ беріп кеткен →// дініне →// тіліне →// жеріне қызмет ^йетіп кеткен тұлғалардың арқасы↓/// ↑біздің тарійхымызда / қайталамбас ͡ бір тұлғалар ͡ б̊ар↓/// ↑^уол алаш арыстары↓/// ↑алаш арыстары → / тілге ͡ де / діңге ͡ де / жерге ͡ де / ұлтқа ͡ да / қызмет ^йет^үудүң ^йерен үлгүсүн / көрсөтүп кеткен тұлғалар↓/// ↑неге / олар мықты↓/// ↑^уолар ат^ылатынынт ͡ та →// сотталатынынт ͡ та →// ұрпақсыз ғалатынынт ͡ та →// б̊арлығым ͡ білді↓/// ↑басқа жұрттардың башшылары мем^ілекеттерін →// халқын тастап →// сырт мем^ілекеттерге / іймеграсійаға жанталасып қашыб̊ ͡ жатқанда↑//	↑гіймнд'айтұу →// әнұранд'айтұу бақыт↑/// ↑ал жер ͡ б̊етінде / қаншам'ұлт пен ұлұс қаңғып / ^уотансыз →// әнұрансыз↓/// ↑әнұранын айт'алмай шалқыб̊ ͡ жүр'алмай жүргөн ^йелдер қаншама↓/// ↑ал біз мынандай ұлаң ͡ ғайыр далада тұрмұз↓/// ↑кімнің арқасы↓/// ↑^уосұ жолда қанын →// жаным ͡ беріп кеткен →// дініне →// тіліне →// жеріне қызмет ^йетіп кеткен тұлғалардың арқасы↓/// ↑біздің тарійхымызда / қайталамбас ͡ бір тұлғалар ͡ б̊ар↓/// ↑^уол алаш арыстары↓/// ↑алаш арыстары → / тілге ͡ де / діңге ͡ де / жерге ͡ де / ұлтқа ͡ да ͡ ғызмет ^йет^үудүң ^йерен үлгүсүң ͡ гөрсөтүп ͡ кеткен тұлғалар↓/// ↑нег'олар мықты↓/// ↑^уолар ат^ылатынынт ͡ та →// сотталатынынт ͡ та →// ұрпақсыз ғалатынынт ͡ та →// б̊арлығым ͡ білді↓/// ↑басқа жұрттардың башшылары мем^ілекеттерін →// халқын тастап →// сырт мем^ілекеттерге /іймеграсійаға жанталасып қашыб̊ ͡ жатқанда↑//	Гимнді айту, Әнұранды айту бақыт! Ал жер бетінде қаншама ұлт пен ұлыс қаңғып Отансыз, Әнұрансыз. Әнұранын айта алмай шалқып жүре алмай жүрген елдер қаншама. Ал біз мынандай ұлан қайыр далада тұрмыз. Кімнің арқасы. Осы жолды қанын, жанын беріп кеткен, дініне, тіліне, жеріне қызымет етіп кеткен тұлғалардың арқасы. Біздің тарихымызда қайталанбас бір тұлғалар бар. Ол Алаш арыстары. Алаш арыстары тілге де, дінге де, жерге де, ұлтқа да қызмет етудің ерен үлгісін көрсетіп кеткен тұлғалар. Неге олар мықты. Олар атылатынтын та, сотталатынтын та, ұрпақсыз қалатынтын та барлығын білді. Басқа жұрттардың басшылары мемлекеттерін халқын тастап, сырт мемлекеттерге имеграцияға жан таласып қашып жатқанда.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑алаштың тұлғалары ахмет / әлійхан / мыржақыптар / б̊ір ͡ б̊ір^іне хат ͡ жазып →// біз ^йешқ̊ашаң кетпейміз↓/// ↑не ͡ гөрсөк те қара халықпем бірге ͡ гөрөмүз↓/// ↑^йегер ͡ б̊із гететім болсақ → қара халықты қырып тастау→// сындырып тастау оңайға соғад дед↓/// ↑көрдүңүздер↓/// ↑^уол ^уолардың таухыйттері ^йед↓/// ↑үйткөнү ^уолардың қай ͡ ғайысы ͡ б̊олсұн ^йең алғашқы ͡ б̊ілімдерін → /медреседен →// мешіттен ашқан болатын↓/// ↑бірінші дін ілімін таныған ^йед↓/// ↑^йекінші дүнүйе ілімін меңгерген тұлғалар ͡ б̊олд↓/// ↑құстұң қос қанаты ͡ б̊олатым болса →// ^уолар да ͡ қос қанат↓/// ↑дін ғылымы мен дүнүйе ғылымың → қатар ұстап →// мықты деңгейге ͡ гөтөрүле ͡ б̊ілд↓/// ↑біз ͡ б̊үгүн дінді ͡ б̊ілсек дүнүйөнү ͡ б̊ілмейміз →// дүнүйөнү ͡ б̊ілген → /дінді ͡ б̊ілмей талтайып / ^йекі жақта құлап →// бір↓/// ↑денемізді ͡ гөтөр'алмай жүрмүз↓///	↑алаштың тұлғалары / ахмет / әлійхан / мыржақыптар / б̊ір ͡ б̊ір^іне хат ͡ шазып→// біз ^йешқ̊ашаң ͡ гетпейміз↓/// ↑не ͡ гөрсөк ͡ те қарағалықпем ͡ бірге ͡ гөрөмүз↓/// ↑^йегер ͡ б̊із ͡ гететім ͡ болсақ →// қарағалықты қырып тастау→// сындырып тастау →// ^уоңайға соғад ͡ дед↓///↑көрдүңүздер↓/// ↑^уол ^уолардың таухыйттері ^йед↓/// ↑ ^уөйткөнү / ^уолардаң ͡ ғай ͡ ғайысы ͡ б̊олсұн ^йең алғашқ̊ы ͡ б̊ілімдерін медреседен / мешіттен ашқ̊ам ͡ болатын↓/// ↑бірінші / дін ілімін таныған ^йед↓///↑^йекінші / дүн^үй'ілімін меңгерген тұлғалар ͡ б̊олд↓/// ↑құстұң ͡ ғос қанаты ͡ б̊олатым ͡ болса →// ^уолар ͡ да ͡ ғос қанат↓/// ↑дін ғылымы мен дүн^үйе ғылымың ͡ ғатар ұстап →// мықты деңгейге ͡ гөтөрүле ͡ б̊ілд↓/// ↑біз ͡ б̊үгүн / дінді ͡ б̊ілсек →// дүн^үйені ͡ б̊ілмейміз→// дүн^үйе ͡ б̊ілген / дінді ͡ б̊ілмей талтайып →// ^йекіжаққа ͡ ғұлап→// бір.. денемізді ͡ гөтөр'алмай ͡ жүрмүз↓///	Алаштың тұлғалары Ахмет, Әлихан, Мыржақыптар бір біріне хат жазып, біз ешқашан кетпейміз. Не көрсек те қара халықпен бірге көреміз. Егер біз кететін болсақ қара халықты қырып тастау, сындырып тастау оңайға соғад дед. Көрдіңіздер... Ол олардың таухиттері ед. Үйткені олардаң қай қайысы болсын ең алғашқы білімдерін медреседен, мешіттен ашқан болатын. Бірінші дін ілімін таныған ед. Екінші дүние ілімін меңгерген тұлғалар болд. Құстың қос қанаты болатын болса, олар да қос қанат. Дін ғылымы мен дүние ғылымын қатар ұстап, мықты деңгейге көтеріле білд. Біз бүгін дінді білсек дүниені білмейміз, дүниені білген дінді білмей талтайып екі жаққа құлап, бір.. денемізді көтере алмай жүрміз.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑абай айтад↓/// ↑адамның адамшылығы → / жақ̊сы ұстаздан →// ^уортадан →// тәрб̊ійеден дид↓/// ↑бізді ͡ б̊үгүн ^уоңтүстүктүң қазағын →// солтүстүктүң →// батыстың →// шығыстың →// ^уорталықтың қазағын ^уосұ қасқасұуғ'әкеп тұрған нәрсе / б̊ереке↓/// ↑бірлік деген тақ^ырыпта тұрмыз↓/// ↑^йенді ^уосұ жерге жыйналғанда ͡ б̊із алқалы топта / жақ̊сы сөз айтұуұмұз герек↓/// ↑қазаққа қызмет қылған →// ұлт ͡ шолұнда дін жолұнда шахыйт кеткен / жиырма бес мың қазақтың тұлғасын айтұуұмұз герек↓/// ↑мына / ұлаңғайар даланы →// сіз ͡ б̊ем біз ͡ б̊асып тұрған даланы / жиырма бес мың қазағ ат^ылып кеткеңге дейін →// сотталып кеткеңге дейін →// ұрпақ̊сыз қалып кеткеңге дейін / қорғап қалд↓/// ↑біз сонұң бүгүн қызығың гөрүп тұрмұз↓/// ↑ійа / ^уөк^үнүшке қарай біз / патшалық с... жылдарға дейің қазақ хандығы құр^ұлұп тұрған заманда керемет мәрт болдұқ↓/// ↑бійік болдұқ↓///	↑аб̊ай айтады↓/// ↑адамның адамшылығы / жақ̊с'ұстаздан →// ^уортадан →// тәрб̊ійеден ͡ дид↓/// ↑бізді ͡ б̊үгүн ^уоңтүстүктүң ͡ қазағын →// солтүстүктүң →// батыстың →// шығыстың →// ^уорталықтың ͡ қазағын ^уосұ қасқасұуғ'әкеп тұрған нәрсе → / б̊ереке↓/// ↑бірлік деген тақ^ырыпта тұрмыз↓/// ↑^йенді ^уосұ ͡ жерге жыйналғанда / б̊із алқалы топта / жақ̊сы сөз айтұуұмұз ͡ герек↓/// ↑қазаққа ͡ қызмет қылған →// ұлт жолұнда → / дін жолұнда шахыйт кеткен →// жыйырмабес мың қазақтың тұлғасын айтұуұмұз ͡ герек↓/// ↑мына / ұлаңғайыр даланы →// сіз ͡ б̊ен ͡ біз / б̊асып тұрған даланы → / жыйырмабес ͡ мың ͡ қазақ / ат^ылып кеткеңге ͡ дейін →// сотталып кеткеңге ͡ дейін →//ұрпақ̊сыз қалып кеткеңге дейін / қорғап ͡ қалд↓/// ↑сонұң бүгүн / қызығың ͡ гөрүп ͡ тұрмұз↓/// ↑йа / ^уөк^үнүшке қарай →// біз патш̆алық с... жылдарға дейін / қазақ хандығы құр^ұлұп тұрған заманда →// керемет мәрт ͡ полдұқ↓/// ↑бійік ͡ полдұқ↓///	Абай айтад; Адамның адамшылығы жақсы ұстаздан, ортадан, тәрбиеден дид. Бізді бүгін оңтүстіктің қазағын, солтүстіктің, батыстың, шығыстың, орталықтың қазағын осы Қасқасуға әкеп тұрған нәрсе береке. Бірлік деген тақырыпта түрмыз. Енді осы жерге жиналғанда біз алқалы топта жақсы сөз айтуымыз керек. Қазаққа қызмет қылған, ұлт жолында дін жолында шахит кеткен 25000 қазақтың тұлғасын айтуымыз керек. Мына ұланғайыр даланы, сіз бен біз басып тұрған даланы 25000 қазақ атылып кеткенге дейін, сотталып кеткенге дейін, ұрпақсыз қалып кеткенге дейін қорғап қалд. Соның бүгін қызығын көріп тұрмыз. Иә, өкінішке қарай біз патшалық с... жылдарға дейін Қазақ хандығы құрылып тұрған заманда керемет мәрт болдық. Биік болдық.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^ұрұухұмұз ͡ да / ^уорнұнд'ед↓/// ↑^уөк^үнүшке ͡ ғарай / патш̆алық ͡ пійлік бізді ^уотарлаған сәтте →// дінімізден айырды →// тілімізден айырды →// жерімізден ай^ыра ͡ б̊астад↓/// ↑қара шекпенділерд'әкеп →// қазақтың мықты шұрайлы жерлерін'әкеп ^уонұ →// қонұстандырып / алым салық төлөттүре ͡ б̊астад↓/// ↑сондай ͡ гезде қазақ / құл болұп →// басың ͡ гөтөр'алмай ͡ гелд↓/// ↑ал сол ͡ гезде құдайтағала ͡ ғазаққа →// бір / аттөб̊өлүндей ғана / шағым ͡ бір топт'әкелт↓/// ↑^уол алаш деген топ↓/// ↑алаш деген топ→// алламең ͡ гөзүн ашқ̊ан топ полд↓/// ↑^уосұ топ ^уомбес ͡ ағ жыл→// мыңтоғұж ͡ жүз ͡ б̊ес / мыңтоғұж ͡ жүж жыйырмасыншы жылы→// бүкүл нәрсені төңкөрүб̊ ͡ жіб̊еріп →// қазақ̊станды ͡ гөтөрүп кетті↓/// ↑мықты тұлғалар ͡ б̊олд↓/// ↑сол алаштың ат^ылып кеткен әрб̊ір азаматының ^ұрұухұ →// бүгүм ͡ біздің бойұмұзда ͡ б̊олұу ͡ герек↓/// ↑әрғайыссымыз / қазақты солар сыйақты сүйүугө→// дінійсламға солар сыйақты / қызмет қыл^ұуға →// тырысұуұмұз герек↓///	↑^ұрұухұмұз ͡ да / ^уорнұнд'ед↓/// ↑^уөк^үнүшке ͡ ғарай / патш̆алық ͡ пійлік бізді ^уотарлаған сәтте →// дінімізден айырды →// тілімізден айырды →// жерімізден ай^ыра ͡ б̊астад↓/// ↑қара шекпенділерд'әкеп →// қазақтың мықты шұрайлы жерлерін'әкеп ^уонұ →// қонұстандырып / алым салық төлөттүре ͡ б̊астад↓/// ↑сондай ͡ гезде қазақ / құл болұп →// басың ͡ гөтөр'алмай ͡ гелд↓/// ↑ал сол ͡ гезде құдайтағала ͡ ғазаққа →// бір / аттөб̊өлүндей ғана / шағым ͡ бір топт'әкелт↓/// ↑^уол алаш деген топ↓/// ↑алаш деген топ→// алламең ͡ гөзүн ашқ̊ан топ полд↓/// ↑^уосұ топ ^уомбес ͡ ағ жыл→// мыңтоғұж ͡ жүз ͡ б̊ес / мыңтоғұж ͡ жүж жыйырмасыншы жылы→// бүкүл нәрсені төңкөрүб̊ ͡ жіб̊еріп →// қазақ̊станды ͡ гөтөрүп кетті↓/// ↑мықты тұлғалар ͡ б̊олд↓/// ↑сол алаштың ат^ылып кеткен әрб̊ір азаматының ^ұрұухұ →// бүгүм ͡ біздің бойұмұзда ͡ б̊олұу ͡ герек↓/// ↑әрғайыссымыз / қазақты солар сыйақты сүйүугө→// дінійсламға солар сыйақты / қызмет қыл^ұуға →// тырысұуұмұз герек↓///	Рухымызда орнында ед. Өкінішке қарай патшалық билік бізді отарлаған сәтте дінімізден айырды, тілімізден айырды, жерімізден айыра бастад. Қара шекпенділерді әкеліп қазақтың мықты шұрайлы жерлеріне әкеп оны... қоныстандырып алым салық төлеттіре бастад. Сондай кезде қазақ құл болып басын көтере алмай келд. Ал сол кезде құдайтағала қазаққа бір аттөбеліндей ғана шағын бір топты әкелді. Ол Алаш деген топ. Алаш деген топ, алламен көзін ашқан топ болды. Осы топ 15 ақ жыл, 1905-1920-сыншы жылы, бүкіл нәрсені төңкеріп жіберіп Қазақстанды көтеріп кетті. Мықты тұлғалар болды. Сол Алаштың атылып кеткен әрбір азаматының рухы бүгін біздің бойымызда болу керек. Әрғайыссымыз қазақты солар сияқты сүюге, дінисламға солар сияқты қызмет қылуға тырысуымыз керек.
Елдос Тоқтарбай	▶	мынау / ^уомар қараш деген →// қазақтың тұңғұш мүуфтійі ͡ б̊оған→// қазый↓/// ↑сол ^уомар ғараш ͡ айтат→// қазаққа / қызмет ͡ қылұ'үшүн / бай болұудұң дид→// атақты ͡ б̊олұудұң / қажеті жоқ / дид↓/// ↑қазаққа / қызмет қылұ'үшүн / жүрөгүңде / аллаға деген / махаббат дид→// ^йеліңе деген сүйүспөншілік болса →// болғаны дид↓/// ↑әне / бізде / бүгүн сол ^йелге деген →// сүйүспөншіліг ͡ жоғалып ͡ пар'атыр ↓/// ↑ал / тілге деген сүйүспеншілік болмаған жерде →// жерге деген махаббат полмайд↓/// ↑^уосұдан / жеті / сегіжжыл ͡ бұрұн / жерді сатайық→// жерд'арендаға берейік →// деген топ̊ ͡ шықты↓/// ↑тілім ͡ білмеген адам →// жер сатұуға дайын тұрад↓/// ↑үйткөнү / тіл деген мәселенің артында→// діл тұр / дін тұр↓/// ↑ал тілі жоғ ͡ адамның / діні ͡ де ͡ б̊олмайд →// ділі ͡ де ͡ б̊олмайд↓///	мынау / ^уомар қараш деген →// қазақтың тұңғұш мүуфтійі ͡ б̊оған→// қазый↓/// ↑сол ^уомар ғараш ͡ айтат→// қазаққа / қызмет ͡ қылұ'үшүн / бай болұудұң дид→// атақты ͡ б̊олұудұң / қажеті жоқ / дид↓/// ↑қазаққа / қызмет қылұ'үшүн / жүрөгүңде / аллаға деген / махаббат дид→// ^йеліңе деген сүйүспөншілік болса →// болғаны дид↓/// ↑әне / бізде / бүгүн сол ^йелге деген →// сүйүспөншіліг ͡ жоғалып ͡ пар'атыр ↓/// ↑ал / тілге деген сүйүспеншілік болмаған жерде →// жерге деген махаббат полмайд↓/// ↑^уосұдан / жеті / сегіжжыл ͡ бұрұн / жерді сатайық→// жерд'арендаға берейік →// деген топ̊ ͡ шықты↓/// ↑тілім ͡ білмеген адам →// жер сатұуға дайын тұрад↓/// ↑үйткөнү / тіл деген мәселенің артында→// діл тұр / дін тұр↓/// ↑ал тілі жоғ ͡ адамның / діні ͡ де ͡ б̊олмайд →// ділі ͡ де ͡ б̊олмайд↓///	Мынау Омар Қараш деген қазақтың тұңғыш муфтиі болған, қази. Сол Омар Қараш айтат, қазаққа қызмет қылу үшін бай болудың дид, атақты болудың қажеті жоқ дид. Қазаққа қызмет қылу үшін жүрегіңде аллаға деген махаббат дид, еліңе деген сүйіспеншілік болса болғаны дид. Әне, бізде бүгін сол елге деген сүйіспеншілік жоғалып бара атыр. Ал тілге деген сүйіспеншілік болмаған жерде жерге деген махаббат болмайд. Осыдан 7 - 8 жыл бұрын жерді сатайық, жерді арендаға берейік деген топ шықты. Тілін білмеген адам жер сатуға дайын тұрад. Үйткені тіл деген мәселенің артында діл тұр, дін тұр. Ал тілі жоқ адамның діні де болмайд, ділі де болмайд.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^уоған / жер ͡ де →// ^уотан ͡ да / маңызд'емес↓/// ↑сондұқтан тілді ͡ ғорғауұмұз ͡ герек↓/// ↑тіл ͡ ғорғаған жерде / дін ͡ де→// діл ͡ де қорғалад↓/// ↑^уос^ұнұ ^йешқ̊ашан ұмұтпайық↓/// ↑бүгүм ͡ біз / қазақ тілінде сөйлөп→// қазақ тілінде / әнұранымызды айтып→// қазақ тілінде мәселемізді ͡ гөтөрүп тұратым ͡ болсақ→// сонұң барлығы / б̊іздің салқар ͡ б̊аб̊алардың арқасы↓/// ↑сол мықты тұлғалардың арқасы↓/// ↑сол тұлғаларды ͡ б̊үгүм ͡ бір ^йеск'алып →// ^ұрұухтарына фатыйха деп қойайық↓/// ↑^уол тұлғалар / қашан ͡ да ^уосұ жерде →// сіз ͡ б̊ем біз үшүн →// күрөсүп кеткен тұлғалар ͡ б̊олатын↓/// ↑бір ͡ ғана мысал↓/// ↑мыңтоғұжжүж ͡ жыйырмасыншы жылы →// жыйырм'алтыншы тамызда →// жыйырмасегіж ͡ жастағы / алашорданың →// війсе премьер мійнійстрі / әлімқан ^йермекіп↓/// ↑жанында / ^үуәлійтқан танашұлұ сыртқ'істер мійнійстрі ͡ б̊ар→// және ^уосұ шымкенттің тұумасы →// мұстафа ͡ гөкөб̊айұлұ деген →// алаш қайраткері ͡ б̊олған↓///	↑^уоған / жер ͡ де →// ^уотан ͡ да / маңызд'емес↓/// ↑сондұқтан тілді ͡ ғорғауұмұз ͡ герек↓/// ↑тіл ͡ ғорғаған жерде / дін ͡ де→// діл ͡ де қорғалад↓/// ↑^уос^ұнұ ^йешқ̊ашан ұмұтпайық↓/// ↑бүгүм ͡ біз / қазақ тілінде сөйлөп→// қазақ тілінде / әнұранымызды айтып→// қазақ тілінде мәселемізді ͡ гөтөрүп тұратым ͡ болсақ→// сонұң барлығы / б̊іздің салқар ͡ б̊аб̊алардың арқасы↓/// ↑сол мықты тұлғалардың арқасы↓/// ↑сол тұлғаларды ͡ б̊үгүм ͡ бір ^йеск'алып →// ^ұрұухтарына фатыйха деп қойайық↓/// ↑^уол тұлғалар / қашан ͡ да ^уосұ жерде →// сіз ͡ б̊ем біз үшүн →// күрөсүп кеткен тұлғалар ͡ б̊олатын↓/// ↑бір ͡ ғана мысал↓/// ↑мыңтоғұжжүж ͡ жыйырмасыншы жылы →// жыйырм'алтыншы тамызда →// жыйырмасегіж ͡ жастағы / алашорданың →// війсе премьер мійнійстрі / әлімқан ^йермекіп↓/// ↑жанында / ^үуәлійтқан танашұлұ сыртқ'істер мійнійстрі ͡ б̊ар→// және ^уосұ шымкенттің тұумасы →// мұстафа ͡ гөкөб̊айұлұ деген →// алаш қайраткері ͡ б̊олған↓///	Оған жер де, Отан да маңызды емес. Сондықтан тілді қорғауымыз керек. Тіл қорғаған жерде дін де, діл де қорғалад. Осыны ешқашан ұмытпайық. Бүгін біз қазақ тілінде сөйлеп, қазақ тілінде Ән ұранымызды айтып, қазақ тілінде мәселемізді көтеріп тұратын болсақ соның барлығы біздің салқар бабалардың арқасы. Сол мықты тұлғалардың арқасы. Ол тұлғаларды бүгін бір еске алып, ұрықтарына фатиха деп қояйық. Ол тұлғалар қашанда осы жербде сіз бен біз үшін күресіп кеткен тұлғалар болатын. Бір ғана мысал. 1920 жылы 26 тамызда 28 жастағы Алаш-Орданың вице премьер министрі Әлімхан Ермекіп. Жанында Уәлитхан Танашұлы сыртқы істер министрі бар және осы Шымкенттің тумасы Мұстафа Көкебайұлы деген Алаш қайраткері болған.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑жер кадастр маманы →// үшөуү / ^іленійннің ͡ ғаб̊ылдауұна ͡ гіріп→// бүгүңгү қазақ̊станның терійторійасын / қорғап қалған↓/// ↑солгезде / ^іленійммен сегіжжарым сағат дауласат↓/// ↑бір ^ұуақытта / ^іленійн жанында ^уотұрған свердловқа→// калійнійңг'айтат↓/// ↑^йегер ͡ б̊із / кешкі тамағ ͡ ішпейтім ͡ болсақ →// қазір маскеудөн айрылып қаламыз дид↓/// ↑неге / маскеудөн айрылып қалам→// үйткөнү / жыйналысқа ͡ ғатысып тұрған үш қазақ ↑// үшөуү ͡ де ͡ ірі →// ↑үшөуү ͡ де ͡ алды / тоғұз тіл білед→// қазақ тілін санамағанда↓/// ↑тоғұз тіл↓/// ↑ійнтернет ͡ шоқ заман↓/// ↑^ылагійстійка дамымаған заман↓/// ↑тоғұз тіл білед↓/// ↑неге / үйткөні →// алла ͡ тағала / ^уолардың зейіндерін ашып қойған↓/// ↑^ұуақыт мүмкүндүктерім ͡ беріп қойған↓/// ↑ал сіз ͡ ғазір / ақтөсөктө жатырсыз↓/// ↑ішкеніңіз алдыңызда→// ішпегеніңіз артыңызда↓/// ↑не ͡ гійем деген ^ұуайым қайғыңыж ͡ жоқ↓///	↑жер ͡ гадастр маманы →// үшөуү / ^іленійннің ͡ ғаб̊ылдауұна ͡ гіріп→// бүгүңгү қазақ̊станның терійторійасың ͡ ғорғап қалған↓/// ↑солгезде / ^іленійммен сегіжжарым сағат дауласат↓/// ↑бір ^ұуақытта / ^іленійн жанында ^уотұрған свердловқа→// калійнійңг'айтат↓/// ↑^йегер ͡ б̊із / кешкі тамағ ͡ ішпейтім ͡ болсақ →// қазір маскеуден / айрылып қаламыз дид↓/// ↑неге / маскеудөн айрылып қалам→// үйткөнү / жыйналысқа ͡ ғатысып тұрған үш қазақ ↑// үшөуү ͡ де ͡ ірі →// ↑үшөуү ͡ де ͡ алды / тоғұз тіл білед→// қазақ тілін санамағанда↓/// ↑тоғұз тіл↓/// ↑ійнтернет ͡ шоқ заман↓/// ↑^ылагійстійка дамымаған заман↓/// ↑тоғұз тіл білед↓/// ↑неге / үйткөні →// алла ͡ тағала / ^уолардың зейіндерін ашып қойған↓/// ↑^ұуақыт мүмкүндүктерім ͡ беріп қойған↓/// ↑ал сіз ͡ ғазір / ақтөсөктө жатырсыз↓/// ↑ішкеніңіз алдыңызда→// ішпегеніңіз артыңызда↓/// ↑не ͡ гійем деген ^ұуайым қайғыңыж ͡ жоқ↓///	Жер кадастр маманы үшеуі Лениннің қабылдауына кіріп, бүгінгі Қазақстанның территориясын қорғап қалған. Сол кезде Ленинмен сегіз жарым сағат дауласат. Бір уақытта Ленин жанында отырған Свердловқа, Калининге айтат. Егер біз кешкі тамақ ішпейтін болсақ, қазір Маскеуден айрылып қаламыз дид. Неге Маскеуден айрылып қалам, үйткені қ... б... жиналысқа қатысып тұрған үш қазақ, үшеуі де ірі, үшеуі де алды 9 тіл білед, қазақ тілін санамағанда. Тоғыз тіл. Интернет жоқ заман. Лагистика дамымаған заман. Тоғыз тіл білед. Неге, үйткені алла тағала олардың зейіндерін ашып қойған. Уақыт мүмкіндіктерін беріп қойған. Ал сіз қазір ақ төсекте жатырсыз. Ішкеніңіз алдыңызда, ішпегеніңіз артыңызда. Не кием деген уайым қайғыңыз жоқ.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑барлығы ͡ б̊ар→// бірақ̊ сіз / сорлұ / мүсәпір / қайырш'адамсыз ↓/// ↑^ұрұуханый мүгөдөг ͡ адамсыз↓/// ↑үйткөнү / ^уөз ^ұуақытыңыздың / құндұлұғым ͡ білмейсіз↓/// ↑^уөзүңүзге / алла ͡ тағаланың беріп қойған нығметтерін түсүмбейсіз↓/// ↑нығметтің ^йекітүрү ͡ б̊олад↓/// ↑біріншісі / асыл нығмет→// ^йекіншісі / құндұлұқ↓/// ↑асыл / алла ͡ тағаланың бергем ͡ бес парызы↓/// ↑^йекіншісі / соған жалғасатын нығмет ^уол білім↓/// ↑мынау шәкәрім деген / қаж'өттү→// білесіңдер↓/// ↑жетпісүш ͡ шасында / шәкәрім қаж^ын'атып тастад↓/// ↑сүйөгүн ^уотұжжыл / құдұққа тастап кетті↓/// ↑кімде ͡ гім шәкәрімді / құдұқтан алып̊ ͡ шығатым ͡ болса→// сонұң жазасы / ^уөлүм ͡ дед↓/// ↑ал сол шәкәрім қажы / жетпіш ͡ шасында / ұлұна хат ͡ шазыб̊ ͡ ^уотұр↓/// ↑менің дейді →// білімге деген махаббатым ашылған сайын →// менің жасым / жыйырма ͡ б̊естегі жігіттің деңгейіне түстү дид↓/// ↑жетпіш ͡ шасында / білімге деген махаббаты / аш^ылыб̊ ͡ ^уотұр↓///	↑барлығы ͡ б̊ар→// бірақ̊ сіз / сорлұ / мүсәпір / қайырш'адамсыз ↓/// ↑^ұрұуханій / мүгөдөг ͡ адамсыз↓/// ↑өйткөнү / ^уөз ^ұуақытыңыздың / құндұлұғым ͡ білмейсіз↓/// ↑^уөзүңүзге / алла ͡ тағаланың беріп қойған нығметтерін түсүмбейсіз↓/// ↑нығметтің ^йекітүрү ͡ б̊олад↓/// ↑біріншісі / асыл нығмет→// ^йекіншісі / құндұлұқ↓/// ↑асыл / алла ͡ тағаланың бергем ͡ бес парызы↓/// ↑^йекіншісі / соған жалғасатын нығмет ^уол білім↓/// ↑мынау шәкәрім деген / қаж'өттү→// білесіңдер↓/// ↑жетпісүш ͡ шасында / шәкәрім қаж^ын'атып тастад↓/// ↑сүйөгүн ^уотұжжыл / құдұққа тастап кетті↓/// ↑кімде ͡ гім шәкәрімді / құдұқтан алып̊ ͡ шығатым ͡ болса→// сонұң жазасы / ^уөлүм ͡ дед↓/// ↑ал сол шәкәрім қажы / жетпіш ͡ шасында / ұлұна хат ͡ шазыб̊ ͡ ^уотұр↓/// ↑менің дейді →// білімге деген махаббатым ашылған сайын →// менің жасым / жыйырма ͡ б̊естегі жігіттің деңгейіне түстү дид↓/// ↑жетпіш ͡ шасында / білімге деген махаббаты / аш^ылыб̊ ͡ ^уотұр↓///	Барлығы бар, бірақ сіз сорлы, мүсәпір, қайыршы адамсыз. Рухани мүгедек адамсыз. Үйткені өз уақытыңыздың құндылығын білмейсіз. Өзіңізге алла тағаланың беріп қойған нығметтерін түсінбейсіз. Нығметтің екі түрі болад. Біріншісі асыл нығмет, екіншісі құндылық. Асыл алла тағаланың берген бес парызы. Екіншісі соған жалғасатын нығмет ол білім. Мынау Шәкәрім деген қажы өтті, білесіздер. 73 жасында Шәкәрім қажыны атып тастад. Сүйегін 30 жыл құдыққа тастап кетті. Кімде кім Шәкәрімді құдықтан алып шығатын болса, соның жазасы өлім дед. Ал сол Шәкәрім қажы 70 жасында ұлына хат жазып отыр. Менің дейді білімге деген махаббатым ашылған сайын менің жасым 25 жастағы жігіттің деңгейіне түсті дид. 70 жасында білімге деген махаббаты ашылып отыр.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^уoйлап қараңыз→// ал мынау сұлтаммахмұт торайғырұлұ деген →// алаштың үлкөн тұлғасы ^уөткөн↓/// ↑быйыл тұуғанына жүз ^уотұж ͡ жыл↓/// ↑мархұм жыйырмажеті жасында →// ^уөлдү ͡ де ͡ гетіпті↓/// ↑құрт аурұуұнан→// түб̊үркүлөзден↓/// ↑үйлөңгөн жоқ→// бала ͡ гөргөн жоқ→// қызық көргөн жоқ↓/// ↑құраң ͡ ғарый→// ^уонтөрт паран толұқ ͡ пілген↓/// ↑үлкөн деңгейге жеткен адам↓/// ↑сол сұлтаммахмұт / жүсүпбөг ͡ аймауұтұлұна хат ͡ шазып ^уотұр↓/// ↑білем дид→// аурұуұм асқынып пара ͡ жатыр дид↓/// ↑^йегер алла ͡ тағалам дид →// мағам ͡ бір жылдық ғұмұр ͡ б̊еретім ͡ болса дид→// мен дид араб̊ тілін толұғ ͡ меңгергім ͡ гелед дид↓/// ↑парсы тілін меңгергім ͡ гелед дид↓/// ↑сол білген нәрсемді / артыма жазып кеткім ͡ гелед дид↓/// ↑сол / қысқа жыйырмажеті ͡ жылдық ғұм^ұрұнда сұлтаммахмұт үш ͡ поэма→// ^йекі ^ұроман→// жыйырма жеті / ^уөлөң→// ^уонтоғұз мақала жазып кетіпті↓///	↑^уoйлап қараңыз→// ал мынау сұлтаммахмұт торайғырұлұ деген →// алаштың үлкөн тұлғасы ^уөткөн↓/// ↑быйыл тұуғанына жүз ^уотұж ͡ жыл↓/// ↑мархұм жыйырмажеті жасында →// ^уөлдү ͡ де ͡ гетіпті↓/// ↑құрт аурұуұнан→// түб̊үркүлөзден↓/// ↑үйлөңгөн жоқ→// бала ͡ гөргөн жоқ→// қызық көргөн жоқ↓/// ↑құраң ͡ ғарый→// ^уонтөрт паран толұқ ͡ пілген↓/// ↑үлкөн деңгейге жеткен адам↓/// ↑сол сұлтаммахмұт / жүсүпбөг ͡ аймауұтұлұна хат ͡ шазып ^уотұр↓/// ↑білем дид→// аурұуұм асқынып пара ͡ жатыр дид↓/// ↑^йегер алла ͡ тағалам дид →// мағам ͡ бір жылдық ғұмұр ͡ б̊еретім ͡ болса дид→// мен дид араб̊ тілін толұғ ͡ меңгергім ͡ гелед дид↓/// ↑парсы тілін меңгергім ͡ гелед дид↓/// ↑сол білген нәрсемді / артыма жазып кеткім ͡ гелед дид↓/// ↑сол / қысқа жыйырмажеті ͡ жылдық ғұм^ұрұнда сұлтаммахмұт үш ͡ поэма→// ^йекі ^ұроман→// жыйырма жеті / ^уөлөң→// ^уонтоғұз мақала жазып кетіпті↓///	Oйлап қараңыз! Ал мынау Сұлтанмахмұт Торайғырұлы деген Алаштың улкен тұлғасы өткен. Биыл туғанына 130 жыл. Мархұм 27 жасында өлді де кетіпті. Құрт ауруынан, түбіркүлезден. Үйленген жоқ, бала көрген жоқ, қызық көрген жоқ. Құран қари, он төрт паран толық білген. Үлкен деңгейге жеткен адам. Сол Сұлтанмахмұт Жүсіпбек Аймауытұлына хат жазып отыр. Білем дид, ауруым асқынып бара жатыр дид. Егер алла тағалам дид маған бір жылдық ғұмыр беретін болса дид, мен дид араб тілін толық меңгергім келед дид. Парсы тілін меңгергім келед дид. Сол білген нәрсемді артыма жазып кеткім келед дид. Сол қысқа 27 жылдық ғұмырында Сұлтанмахмұт 3 поэма, 2 роман, 27 өлең, 19 мақала жазып кетіпті.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑қысқа ғана / ғұмұр↓/// ↑сол поэмасының бірі ͡ ғандай↑// жасасын алаш→// жасасын дид↓/// ↑сонда ͡ б̊ір ͡ геремет čөз ͡ б̊ар→// былай дид↓/// ↑^уөлөр жердең ͡ геттік біз дид↓/// ↑^йенді / алашты / ^йешкімнің ͡ ғорлұғұна ͡ б̊ермейміз дид↓/// ↑шайтам ͡ бізд'алғырса↓/// ↑азғырса / алдауұна сембейміз дид↓/// ↑алаш тұу'астында →// күн сөңгөнше сөмбейміз дид↓/// ↑^ұрұух / ^уөз'аурұп жатыр→// бірағ ͡ мемлекет құр^ұлұб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде →// анау төсөгүнде жатып →// аурұумұн демей →// мемлекеттің тұуұң ͡ гөтөрүугө келіп тұр→// атқа мініп↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е→// сол сұлтаммахмұт ͡ пылай ͡ дид↓/// ↑қараңғы қазақ көг^үнө →// ^уөрмөлөп̊ ͡ шығып күм ͡ болам→// қараңылықтың ͡ гөг^үнө →// күм ͡ болмағанда / кім ͡ болам ͡ дид↓/// ↑әй / жігіттер тұрған→// күм ͡ болұңдар→// күн↓/// ↑біздің ͡ ғоғамда ͡ ғазір / шегіртке жұлдұздар ͡ гөб̊өйүп ͡ кетті↓/// ↑әй / жұлдұздұң ^йешқ̊андай пайдасы жоқ↓///	↑қысқа ͡ ғана / ғұмұр↓/// ↑сол поэмасының бірі ͡ ғандай↑// жасасын алаш→// жасасын дид↓/// ↑сонда ͡ б̊ір ͡ геремет čөз ͡ б̊ар→// былай дид↓/// ↑^уөлөр жердең ͡ геттік біз дид↓/// ↑^йенді / алашты / ^йешкімнің ͡ ғорлұғұна ͡ б̊ермейміз дид↓/// ↑шайтам ͡ бізді / алғырса↓/// ↑азғырса / алдауұна сембейміз дид↓/// ↑алаш тұу'астында →// күн сөңгөнше сөмбейміз дид↓/// ↑^ұрұух / ^уөз'аурұп жатыр→// бірағ ͡ мем^ілекет құр^ұлұб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде →// анау төсөгүнде жатып →// аурұумұн демей →// мем^ілекеттің тұуұң ͡ гөтөрүугө келіп тұр→// атқа мініп↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е→// сол сұлтаммахмұт ͡ пылай ͡ дид↓/// ↑қараңғы қазақ көг^үнө →// ^уөрмөлөп̊ ͡ шығып / күм ͡ болам→// қараңылықтың ͡ гөг^үнө →// күм ͡ болмағанда / кім ͡ болам ͡ дид↓/// ↑әй / жігіттер / тұрған→// күм ͡ болұңдар→// күн↓/// ↑біздің ͡ ғоғамда ͡ ғәзір / шегіртке жұлдұздар ͡ гөб̊өйүп ͡ кетті↓/// ↑әй / жұлдұздұң ^йешқ̊андай пайдасы жоқ↓///	Қысқа ғана ғұмыр. Сол поэмасының бірі қандай? Жасасын Алаш, жасасын дид. Сонда бір керемет сөз бар, былай дид. Өлер жерден кеттік біз дид. Енді Алашты ешкімнің қорлығына бермейміз дид. Шайтан бізді алғырса.... азғырса алдауына сенбейміз дид. Алаш туы астында күн сөнгенше сөнбейміз дид. Рух, өзі аурып жатыр, бірақ мемлекет құрдоылып жатқан кезде анау төсегінде жатып аурумын демей мемлекеттің туын көтеруге келіп тұр, атқа мініп. Көрдіңіз бе, сол Сұлтанмахмұт былай дид. Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болам, қараңылықтың көгіне күн болмағанда кім болам дид. Әй, жігіттер тұрған, күн болыңдар, күн! Біздің қоғамда қазір шегіртке жұлдыздар көбейіп кетті. Әй, жұлдыздың ешқандай пайдасы жоқ.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑жалт ͡ шұлт ^йетіп тұрад↓/// ↑қолұңдұ соссаң→// қолұң жетпейд↓/// ↑ал'алмайсың ↓/// ↑жаздыгүңгү шілденің ^уөзүндө→// жұлдұзд'аспаңға қарап тұрсаң→// тоңасың↓/// ↑кәдімгі жаурап тұрасың↓/// ↑аб̊ай / былай дид↓/// ↑күн жоқта / кісімсіді →// жұлдұз ͡ б̊ен ͡ ай→// ал таңертең / күн шыққанда →// жұлдұз ͡ б̊ен ай / көтүн / қысты дид↓/// ↑аб̊айдан сөз артылғам ͡ ба↑// ал / сұлтаммахмұт күм ͡ боламыз дид↓/// ↑алаштың / әрб̊ір тұлғасы / күм ͡ бол^ұуға тырысты↓/// ↑сол сұлтаммахмұтта / мынадай бір сөз ͡ б̊ар↓/// ↑мұздаған ^йелдің жүрөгүн→// жылытұуға мен / кірермін дид↓/// ↑біздің ͡ ғоғамда / қәзір жүрөгү қатып қалған↓/// ↑жүрөгү мійрімсіз→// жүрөгү қатал адамдар ͡ гөб̊өйүп кетті↓/// ↑солардың жүрөгүн жылытұуға→// солардың жүрөгүн жаулап→// адал дініміз ағ ͡ дініміз ыйсламменен нұрландырұуға →// әрғайысымыз мүддөлү ͡ б̊олұуұмұз герек→// азаматтар↓///	↑жалт ͡ шұлт ^йетіп тұрад↓/// ↑қолұңдұ соссаң→// қолұң жетпейд↓/// ↑ал'алмайсың ↓/// ↑жаздыгүңгү шілденің ^уөзүндө→// жұлдұзд'аспаңға қарап тұрсаң→// тоңасың↓/// ↑кәдімгі жаурап тұрасың↓/// ↑аб̊ай / былай дид↓/// ↑күн жоқта / кісімсіді →// жұлдұз ͡ б̊ен ͡ ай→// ал таңертең / күн шыққанда →// жұлдұз ͡ б̊ен ай / көтүн / қысты дид↓/// ↑аб̊айдан сөз артылғам ͡ ба↑// ал / сұлтаммахмұт күм ͡ боламыз дид↓/// ↑алаштың / әрб̊ір тұлғасы / күм ͡ бол^ұуға тырысты↓/// ↑сол сұлтаммахмұтта / мынадай бір сөз ͡ б̊ар↓/// ↑мұздаған ^йелдің жүрөгүн→// жылытұуға мен / кірермін дид↓/// ↑біздің ͡ ғоғамда / қәзір жүрөгү қатып қалған↓/// ↑жүрөгү мійрімсіз→// жүрөгү қатал адамдар ͡ гөб̊өйүп кетті↓/// ↑солардың жүрөгүн жылытұуға→// солардың жүрөгүн жаулап→// адал дініміз ағ ͡ дініміз ыйсламменен нұрландырұуға →// әрғайысымыз мүддөлү ͡ б̊олұуұмұз герек→// азаматтар↓///	Жалт-жұлт етіп тұрад. Қолыңды созсаң, қолың жетпейд. Ала алмайсың. Жазды гүнгі шілденің өзінде, жұлдызды аспанға қарап тұрсаң, тоңасың. Кәдімгі жаурап тұрасың. Абай былай дид. Күн жоқта кісімсіді жұлдыз бен ай, ал таң ертең күн шыққанда жұлдыз бен ай көтін қысты дид. Абайдан сөз артылған ба? Ал, Сұлтанмахмұт күн боламыз дид. Алаштың әрбір тұлғасы күн болуға тырысты. Сол Сұлтанмахмұтта мынадай бір сөз бар. Мұздаған елдің жүрегін, жылытуға мен кірермін дид. Біздің қоғамда қәзір жүрегі қатып қалған. Жүрегі мирімсіз, жүрегі қатал адамдар көбейіп кетті. Солардың жүрегін жылытуға, солардың жүрегін жаулап, адал дініміз ақ дініміз исламменен нұрландыруға әрқайысымыз мүдделі болуымыз керек, азаматтар.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑аб̊ай ͡ айтат →// құдайшылығ ͡ жүрөктө ͡ дид↓/// ↑жүрөгүңді таза сақта дид↓/// ↑іймансыздың сыртын / қанша жұусаң ͡ да→// іші ^уоңбайд ͡ дид↓/// ↑үйткөнү / жүрөгү тазаламбаған дид↓/// ↑мынау / мәшқ̊ұр жүсүп деген ғұлама ͡ б̊оған→// білесіздер↓/// ↑шәкәрімнің / құрдасы↓/// ↑аб̊ай / шәкәрімнің ағасы ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін→// мәшұр жүсүптү / аса / қатты ͡ б̊ір санамаған ͡ ғой↓/// ↑содан аб̊айдың аулұна / мәшқ̊ұр жүсүп келд дегенде→// аб̊ай ^уосұндай алтығанат / кійізүйдүң ішінде →// тасфійхын тартыб̊ ͡ ^уотұрса ͡ герек↓/// ↑бір ^ұуақытта шаб̊армаң ͡ геліп→// аб̊ай ͡ аға мәшқ̊ұр жүсүп келд депті↓/// ↑аб̊ай / кесе ͡ гелсін дегендей →// үндөмей ^уот^ұрұпты↓/// ↑біруақытта мәшқ̊ұр жүсүп кіріп кеп→// ассалаумалейкүум / аб̊ай ͡ аға деп →// төргө сәлем беріп тұрса→// аб̊ай тасфійхын тартқам ͡ бойда →// қолұң ͡ гөтөрүп→// тұр дид↓///	↑аб̊ай ͡ айтат →// құдайшылығ ͡ жүрөктө ͡ дид↓/// ↑жүрөгүңді таза сақта ͡ дид↓/// ↑іймансыздың сыртын / қанша жұусаң ͡ да→// іші ^уоңбайд ͡ дид↓/// ↑^уөйткөнү / жүрөгү тазаламбаған дид↓/// ↑мынау / мәшқ̊ұр жүсүп деген / ғұлама ͡ б̊оған→// білесіздер↓/// ↑шәкәрімнің / құрдасы↓/// ↑аб̊ай / шәкәрімнің ағасы ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін→// мәшұр жүсүптү / аса / қатты ͡ б̊ір санамаған ͡ ғой↓/// ↑содан аб̊айдың ауұлұна / мәшқ̊ұр жүсүп келд дегенде→// аб̊ай ^уосұндай алтығанат / кійізүйдүң ішінде →// тасфійхын тартыб̊ ͡ ^уотұрса ͡ герек↓/// ↑бір ^ұуақытта шаб̊армаң ͡ геліп→// аб̊ай ͡ аға мәшқ̊ұр жүсүп / келд депті↓/// ↑аб̊ай / кесе ͡ гелсін дегендей →// үндөмей ^уот^ұрұпты↓/// ↑бір^ұуақытта мәшқ̊ұр жүсүп кіріп кеп→// ассалаумалейкүум / аб̊ай ͡ аға деп →// төргө сәлем беріп тұрса→// аб̊ай тасфійхын тартқам ͡ бойда →// қолұң ͡ гөтөрүп→// тұр дид↓///	Абай айтат құдайшылық жүректе дид. Жүрегіңді таза сақта дид. Имансыздың сыртын қанша жусаң да, іші оңбайд дид. Үйткені жүрегі тазаланбаған дид. Мынау Мәшқұр Жүсіп деген ғұлама болған, білесіздер. Шәкәрімнің құрдасы. Абай Шәкәрімнің ағасы болғаннан кейін, Мәшқұр Жүсіпті аса қатты бір санамаған ғой. Содан Абайдың аулына Мәшқұр Жүсіп келд дегенде, Абай осындай алты қанат киіз уйдің ішінде тасфихын тартып отырса керек. Бір уақытта шабарман келіп, Абай аға Мәшқұр Жүсіп келд депті. Абай кесе келсін дегендей үндемей отырыпты. Бір уақытта Мәшқұр Жүсіп кіріп кеп, ассалаумалейкум Абай аға деп төрге сәлем беріп тұрса, Абай тасфихын тартқан бойда қолын көтеріп, тұр дид.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑таб̊алдырықтан аттар аттамас / мәшқ̊ұр жүсүп тұрғанда / аб̊ай айтыпты↓/// ↑айтш̆ы / сені жұрт / мәшқ̊ұр дейді ͡ ғой↓/// ↑^уонұң аты / жүсүп ͡ қой ^йенді↓/// ↑бірақ / қазақ қоғамы / танымал болұп кеткеннең ͡ гейін→// жұрт алдында мәшқ̊ұр деген атты ͡ ғосұб̊ ^уотұр↓/// ↑сонда / аб̊ай айтыпты→// мәшқ̊ұр ͡ б̊олсаң айтш̆ы / жақ̊сылық ͡ қайда→// жамандық ͡ қайда→// құдай ͡ ғайда ͡ дид↓/// ↑сонда мәшқ̊ұр жүсүб̊ ͡ ^уойламбастан →// таб̊алдырықта тұрұп→// ^йегер алғаң ͡ ғат^ының жақ̊сы ͡ б̊олатым ͡ болса→// үйүңде / азаның →// шақырұулұ қазаның ^уоттан түспөйдү↓/// ↑ажарың / кірді→// базарың тарқамайды↓/// ↑бұл жақ̊сылық ^йемей немене↑// жұмақ̊ сол үйдө →// бұл жақ̊сылығ ͡ деб̊ ͡ айтты дид↓/// ↑^йегер алғаң ͡ ғат^ының нашар ͡ б̊олатым ͡ болса ↑// азаныңның даусұ ͡ сөндү→// қазаның ^уоттан түстү↓/// ↑базарың тарқады→// ажарың / қашты↓/// ↑ұрұс-керіс ͡ полдұ→// бұл жамандығ ͡ ^йемей ͡ немене↓///	↑таб̊алдырықтан аттар аттамас / мәшқ̊ұр жүсүп тұрғанда / аб̊ай айтыпты↓/// ↑айтш̆ы / сені жұрт / мәшқ̊ұр дейді ͡ ғой↓/// ↑^уонұң аты / жүсүп ͡ қой ^йенді↓/// ↑бірақ / қазақ қоғамы / танымал болұп кеткеннең ͡ гейін→// жұрт алдында мәшқ̊ұр деген атты ͡ ғосұб̊ ^уотұр↓/// ↑сонда / аб̊ай айтыпты→// мәшқ̊ұр ͡ б̊олсаң айтш̆ы / жақ̊сылық ͡ қайда→// жамандық ͡ қайда→// құдай ͡ ғайда ͡ дид↓/// ↑сонда мәшқ̊ұр жүсүб̊ ͡ ^уойламбастан →// таб̊алдырықта тұрұп→// ^йегер алғаң ͡ ғат^ының жақ̊сы ͡ б̊олатым ͡ болса→// үйүңде / азаның →// шақырұулұ қазаның ^уоттан түспөйдү↓/// ↑ажарың ͡ гірді→// базарың тарқамайды↓/// ↑бұл жақ̊сылық ^йемей немене↑// жұмақ̊ сол үйдө →// бұл жақ̊сылығ ͡ деб̊ ͡ айтты ͡ дид↓/// ↑^йегер алғаң ͡ ғат^ының нашар ͡ б̊олатым ͡ болса ↑// азаныңның даусұ ͡ сөндү→// қазаның ^уоттан түстү↓/// ↑базарың тарқады→// ажарың ͡ ғашты↓/// ↑ұрұс ͡ керіс ͡ полдұ→// бұл жамандығ ͡ ^йемей ͡ немене↓///	Табалдырықтан аттар аттамас Мәшқұр Жүсіп тұрғанда Абай айтыпты. Айтшы сені жұрт Мәшқұр дейді ғой. Оның аты Жүсіп қой енді. Бірақ қазақ қоғамы танымал болып кеткеннен кейін, жұрт алдында Мәшқұр деген атты қосып отыр. Сонда Абай айтыпты, Мәшқұр болсаң айтшы жақсылық қайда, жамандық қайда, құдай қайда дид. Сонда Мәшқұр Жүсіп ойланбастан табалдырықта тұрып, егер алған қатының жақсы болтын болса, үйіңде азаның шақырулы қазаның оттан түспейді. Ажарың кірді, базарың тарқамайды. Бұл жақсылық емей немене? Жұмақ сол уйде, бұл жақсылық деп айтты дид. Егер алған қатының нашар болатын болса, азаныңның даусы сөнді, қазаның оттан түсті. Базарың тарқады, ажарың қашты. Ұрыс-керіс болды, бұл жамандық емей немене.
Елдос Тоқтарбай	▶	тозақ / деген / ^уосұ ^йемес ͡ пе ͡ дид↓/// ↑ал / құдай ͡ ғайда →// дейсіз ͡ б̊е ͡ дид↓/// ↑құнамбайдың аб̊айының / құдайын / қайдам ͡ білейін →// мәшқ̊ұр жүсүптүң / құдайы жүрөгүнде ͡ дид↓/// ↑сонда / аб̊ай тұрұп→// әй / айналайын→// мәшқ̊ұр ^йекенсің / кел деп →// ^йекеуү төс қағыстырып→// үш ͡ күн / үш ͡ түн әңгімелесті ͡ дид↓/// ↑міне / сол аб̊ай мың тоғұжжүз төртүншү ͡ жылы→// қайтыс ͡ поларынан / біржыл бір ͡ ай ͡ бұрұн →// ^йеңсоңғұ / ^уөлөңүн жазад↓/// ↑аб̊айдың соңғ'өлөңү →// алланың / ^уөзү ͡ де ^ырас→// сөзү ͡ де ^ырас↓/// ↑^ырас сөз ^йешқ̊ашан →// жалғам ͡ болмас ͡ теп ͡ кетті↓/// ↑сонұң ішінде мұсұлманның бес парызын →// толұғ ͡ айтып кетті↓/// ↑және / көктөн түскөн →// төрт кітапты ͡ да толұқ / айтып кетті↓/// ↑және сонұң ішінде →// ^йең ақыйғый кітәп→// ^йең сенімді кітәп қайыссы ^йекенін ͡ де →// айтып кетті↓///	тозақ / деген / ^уосұ ^йемес пе ͡ дид↓/// ↑ал / құдай ͡ ғайда →// дейсіз ͡ б̊е дид↓/// ↑құнамбайдың аб̊айының /құдайын / қайдам ͡ білейін →// мәшқ̊ұр жүсүптүң / құдайы жүрөгүнде ͡ дид↓/// ↑сонда / аб̊ай тұрұп→// әй айналайын→// мәшқ̊ұр ^йекенсің / кел деп →// ^йекеуү төс қағыстырып→// үш ͡ күн / үш ͡ түн әңгімелесті ͡ дид↓/// ↑міне / сол аб̊ай мың тоғұжжүз төртүншү ͡ жылы→// қайтыс ͡ поларынан / біржыл бір ͡ ай ͡ бұрұн →// ^йеңсоңғұ / ^уөлөңүн жазад↓/// ↑аб̊айдың соңғ'өлөңү →// алланың / ^уөзү ͡ де ^ырас→// сөзү ͡ де ^ырас↓/// ↑^ырас сөз ^йешқ̊ашан →// жалғам ͡ болмас ͡ теп ͡ кетті↓/// ↑сонұң ішінде мұсұлманның беспарызын →// толұғ ͡ айтып кетті↓/// ↑және / көктөн түскөн →// төрт кітәптә ͡ де толұқ / айтып кетті↓/// ↑және сонұң ішінде →// ^йең ақыйғый кітәп→// ^йең сенімді кітәп қайыссы ^йекенін ͡ де →// айтып кетті↓///	Тозақ деген осы емес пе дид. Ал, құдай қайда дейсіз бе дид. Құнанбайдың Абайының құдайын қайдан білейін, Мәшқұр Жүсіптің құдайы жүрегінде дид. Сонда Абай тұрып, әй айналайын, Мәшқұр екенсің кел деп екеуі төс қағыстырып, үш күн үш түн әңгімелесті дид. Міне, сол Абай 1904 жылы қайтыс боларынан бір жыл бір ай бұрын ең соңғы өлеңін жазад. Абайдың соңғы өлеңі алланың өзі де рас, сөзі де рас. Рас сөз ешқашан жалған болмас деп кетті. Соның іішінде мұсылманның бес парызын толық айтып кетті. Және көктен түскен төрт кітапты да толық айтып кетті. Және соның ішінде ең ақиғи кітап, ең сенімді кітап қайысы екенін де айтып кетті.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^йенді сондай аб̊айды →// тәңіршіл ͡ ғыласыз ͡ б̊а↑// сондай аб̊айды / сопұ қыласыз ͡ б̊а→// кім қыласыз↑// бұуддис қыласыз ͡ б̊а↑// айтыңышшы↓/// ↑міне / сол аб̊ай →// ^уотес сергей дегеммен айтысад↓/// ↑мынау патш̆алық ͡ пійлік заманында→// қазақтарды шоқұндұрұу ͡ гезінде→// семейде / ^уон ^йекі медресе ͡ б̊олған↓/// ↑^уонекі үлкөн мешіт ͡ полған↓/// ↑сол бүкүл мешіттің қаз^ыреттерін жыйнаб̊ ͡ алып→// жаңағ'атеистерге дінді ͡ б̊ылай аударып→// былай аударып̊ →// шоқұндұрұу мәселесін / көтөрүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде→// аб̊ай алты ͡ гүн айтысқан ͡ ғой↓/// ↑аб̊айды / алты күн айтысқанда →// аб̊айды жең'алмад↓/// ↑сүйтčө→// аб̊ай таураттанда→// заб̊ұурдан ͡ да→// інзүулден ͡ де→// құраннан ͡ да / мысал ͡ гелтіре ^уот^ұрұп →// жаңағы сергей ^уотесті ^ырай^ынаң ͡ ғайтарып →// ^іресейіне жіб̊ерген ^йекен↓/// ↑сонда сергей ^уотес петерб̊үурға ͡ б̊арып →// патш̆'ағзамға хат ͡ шазғаң ͡ гезде→// ыйб̊рахыйм ͡ құнанбаев дегем ͡ бар ^йекен ͡ дид↓///	↑^йенді сондай аб̊айды →// тәңіршіл ͡ ғыласыз ͡ б̊а↑// сондай аб̊айды / сопұ қыласыз ͡ б̊а→// кім қыласыз↑// бұуддис қыласыз ͡ б̊а↑// айтыңышшы↓/// ↑міне / сол аб̊ай →// ^уотес сергей дегеммен айтысад↓/// ↑мынау патш̆алық ͡ пійлік заманында→// қазақтарды шоқұндұрұу ͡ гезінде→// семейде / ^уон ^йекі медресе ͡ б̊олған↓/// ↑^уонекі үлкөн мешіт ͡ полған↓/// ↑сол бүкүл мешіттің қаз^ыреттерін жыйнаб̊ ͡ алып→// жаңағ'атеистерге дінді ͡ б̊ылай аударып→// былай аударып̊ →// шоқұндұрұу мәселесін / көтөрүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде→// аб̊ай алты ͡ гүн айтысқан ͡ ғой↓/// ↑аб̊айды / алты күн айтысқанда →// аб̊айды жең'алмад↓/// ↑сүйтčө→// аб̊ай таураттанда→// заб̊ұурдан ͡ да→// інзүулден ͡ де→// құраннан ͡ да / мысал ͡ гелтіре ^уот^ұрұп →// жаңағы сергей ^уотесті ^ырай^ынаң ͡ ғайтарып →// ^іресейіне жіб̊ерген ^йекен↓/// ↑сонда сергей ^уотес петерб̊үурға ͡ б̊арып →// патш̆'ағзамға хат ͡ шазғаң ͡ гезде→// ійб̊рахійм ͡ құнамбаев дегем ͡ бар ^йекен ͡ дид↓///	Енді сондай Абайды тәңіршіл қыласыз ба, сондай Абайды софы қыласыз ба, кім қыласыз? Буддис қыласыз ба, айтыңызшы. Міне, сол Абай отец Сергей дегенмен айтысад. Мынау патшалық билік заманында, қазақтарды шоқындыру кезінде Семейде 12 медресе болған. 12 үлкен мешіт болған. Сол бүкіл мешіттің хазыреттерін жинап алып, жаңағы атеистерге дінді былай аударып, былай аударып шоқындыру мәселесін көтеріп жатқан кезде, Абай алты күн айтысқан ғой. Абайды алты күн айтысқанда Абайды жеңе алмад. Сүйтсе, Абай таураттанда, забурдан да, інзулден де, құраннан да мысал келтіре отырып жаңағы Сергей отецті райынан қайтарып Ресейіне жіберген екен. Сонда Сергей отец Петербурға барып патша ағзамға хат жазған кезде, Ибрахим Құнанбаев деген бар екен дид.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^уонұң білімі →// сұмдұқ / дид↓/// ↑менің ^уоған →// шамам жетпед дид↓/// ↑ал аб̊айдың ^уоқұғаны →// ахмет ^ырійза медресесінің →// үш ͡ ағ жылдық ͡ пілімі↓/// ↑және ^уорұстұң үш ͡ ағ айлық прійходскайа мектеб̊ін ^уоқұған↓/// ↑^уөз^үнүң семейінің айналасынан шығып көрмөген↓/// ↑тіпт'анау атпасарды ͡ да ͡ б̊ілмид↓/// ↑астанаға ͡ да ͡ гөрмөген↓/// ↑мына ͡ б̊ұхара→// ташкентті ͡ гөрмөген↓/// ↑семейдің айналасынан шыққын↓/// ↑мына / кійіз үйдүң ішінде ^уотұрған академійк→// аб̊ай деген↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊а↑// маңайына / ұрұқ сауүп кеткен↓/// ↑солардың шәкірті ͡ б̊олған→// ахмет ͡ не дид↓/// ↑адамдық / дыйханшысы ͡ б̊оп →// сыртқа шықтым ͡ дид↓/// ↑бұл жолда / ұрұғұмды шашам ͡ дид↓/// ↑әрғайсымыс ͡ сол сыйақты→// қазақ қоғамын ұрұғұмды / шаш'алсақ ↓/// ↑адалдықты шаш'алсақ ↓/// ↑білімділікті ͡ гөрсөт'алатын болсақ→// қоғам алға жылжып кететін ^йед↓/// ↑^уол заманда ͡ да →// байлар ͡ б̊олғaн↓///	↑^уонұң білімі →// сұмдұқ / дид↓/// ↑менің ^уоған →// шамам жетпед дид↓/// ↑ал аб̊айдың ^уоқұғаны →// ахмет ^ырійза медресесінің →// үш ͡ ағ жылдық ͡ пілімі↓/// ↑және ^уорұстұң үш ͡ ағ айлық прійходскайа мектеб̊ін ^уоқұған↓/// ↑^уөз^үнүң семейінің айналасынан шығып көрмөген↓/// ↑тіпт'анау атпасарды ͡ да ͡ б̊ілмид↓/// ↑астанаға ͡ да ͡ гөрмөген↓/// ↑мына ͡ б̊ұхара→// ташкентті ͡ гөрмөген↓/// ↑семейдің айналасынан шыққын↓/// ↑мына / кійіз үйдүң ішінде ^уотұрған академійк→// аб̊ай деген↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊а↑// маңайына / ұрұқ сауүп кеткен↓/// ↑солардың шәкірті ͡ б̊олған→// ахмет ͡ не дид↓/// ↑адамдық / дыйханшысы ͡ б̊оп →// сыртқа шықтым ͡ дид↓/// ↑бұл жолда / ұрұғұмды шашам ͡ дид↓/// ↑әрғайсымыс ͡ сол сыйақты→// қазақ қоғамын ұрұғұмды / шаш'алсақ ↓/// ↑адалдықты шаш'алсақ ↓/// ↑білімділікті ͡ гөрсөт'алатын болсақ→// қоғам алға жылжып кететін ^йед↓/// ↑^уол заманда ͡ да →// байлар ͡ б̊олғaн↓///	Оның білімі сұмдық дид. Менің оған шамам жетпед дид. Ал Абайдың оқығаны Ахмет Риза медресесінің үш ақ жылдық білімі. Және орыстың үш ақ айлық Приходская мектебін оқыған. Өзінің Семейінің айналасынан шығып көрмеген. Тіпті анау Атбасарды да білмейді. Астанаға да көрмеген. Мына Бұхара, Ташкентті көрмеген. Семейдің айналасынан шыққын. Мына киіз үйдің ішінде отырған академик, Абай деген. Көрдіңіз ба? Маңайына ұрық сауіп кеткен. Солардың шәкірті болған Ахмет не дид. Адамдық диханшысы боп сыртқа шықтым дид. Бұл жолда ұрығымды шашам дид. Әрғайсымыз сол сияқт қазақ қоғамын ұрығымды шаша алсақ. Адалдықты шаша алсақ. Білімділікті көрсете алатын болсақ, қоғам алға жылжып кететін ед. Ол заманда да байлар болғaн.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑бірақ / маған →// бір ͡ б̊айдың айтын↓/// ↑атын айтыңышшы→// мынадай бай болд деп↓/// ↑жермен жек̊сен сіңіп кеткен→// жоқ↓/// ↑байлығы ͡ ғайда→// ^уөзү ͡ ғайда↑// ал / құнамбайдың ат'ешқ̊ашан ^уөшпөйд↓/// ↑неге / құнамбай меккеге ͡ гетіп паратқаң ͡ гезде→// қарқаралыдан мешіт медресе салып кетті↓/// ↑ал ^уонұң салып кеткен медресе мешіті заманында →// мектеп қызметін атқард↓/// ↑меккеге ͡ б̊арғанда тақыйа салды→// қонағүй↓/// ↑ал / құнамбайдың аты →// ^уөштү ͡ ма↑// ал заманында / құнамбай сыйақты ͡ б̊айлар →// пашкі ͡ пашкі ͡ б̊олған→// қайда сол / байлар↑// байлығы ͡ да ^уөзү ͡ да жоқ↓/// ↑ал / алаштың / қайраткерлері →// сол байларға не ͡ дед↓/// ↑бүгүңгү қоғамда дед→// мықты ͡ б̊айлар ͡ б̊ар ͡ дед↓/// ↑малы төскөйгө сыймаған →// қыйсап̊сыз дед↓/// ↑бүгүңгү ͡ ғоғамда →// не ͡ б̊ір ͡ б̊ілімд'азаматтар бар ͡ дед↓///	↑бірақ / маған →// бір ͡ б̊айдың айтын↓/// ↑атын айтыңышшы→// мынадай бай болд деп↓/// ↑жермен жек̊сен сіңіп кеткен→// жоқ↓/// ↑байлығы ͡ ғайда→// ^уөзү ͡ ғайда↑// ал / құнамбайдың ат'ешқ̊ашан ^уөшпөйд↓/// ↑неге / құнамбай меккеге ͡ гетіп паратқаң ͡ гезде→// қарқаралыдан мешіт медресе салып кетті↓/// ↑ал ^уонұң салып кеткен медресе мешіті заманында →// мектеп қызметін атқард↓/// ↑меккеге ͡ б̊арғанда тақыйа салды→// қонағүй↓/// ↑ал / құнамбайдың аты →// ^уөштү ͡ ма↑// ал заманында / құнамбай сыйақты ͡ б̊айлар →// пашкі ͡ пашкі ͡ б̊олған→// қайда сол / байлар↑// байлығы ͡ да ^уөзү ͡ да жоқ↓/// ↑ал / алаштың / қайраткерлері →// сол байларға не ͡ дед↓/// ↑бүгүңгү қоғамда дед→// мықты ͡ б̊айлар ͡ б̊ар ͡ дед↓/// ↑малы төскөйгө сыймаған →// қыйсап̊сыз дед↓/// ↑бүгүңгү ͡ ғоғамда →// не ͡ б̊ір ͡ б̊ілімд'азаматтар бар ͡ дед↓///	Бірақ маған бір байдың айтын... атын айтыңызшы, мынадай бай болд деп. Жермен жексен сіңіп кеткен, жоқ. Байлығы қайда, өзі қайда? Ал Құнанбайдың аты ешқашан өшпейд. Неге, Құнанбай Меккеге кетіп баратқан кезде Қарқаралыдан мешіт медресе салып кетті. Ал оның салып кеткен медресе мешіті заманында мектеп қызметін атқард. Меккеге барғанда тақия салды, қонақ үй. Ал Құнанбайдың аты өшті ма? Ал заманында Құнанбай сияқты байлар пашкі-пашкі болған, қайда сол байлар? Байлығы да өзі да жоқ. Ал Алаштың қайраткерлері сол байларға не дед. Бүгінгі қоғамда дед, мықты байлар бар дед. Малы төскейге сыймаған қисапсыз дед. Бүгінгі қоғамда не бір білімді азаматар бар дед.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑бірақ / дед / білімд'азаматтарымыз ақ̊шасы→// қаражаты жоқтұқтан / алысқ'ұзап →// бар'алмай жүр дед↓/// ↑ал байларымыс / сараң ͡ болұп →// дүн^үйөсүм ͡ бөлмөй ^уотұр↓/// ↑садақасым ͡ бермед→// зекетім ͡ бөлүспөд ͡ дед↓/// ↑содаң ͡ гейін / біздің ͡ ғазақ →// қайтіп дамысын ͡ дед↓/// ↑бай мен жаңағы / кедейді →// біржерге жаб̊ыстырсаң / құдай ͡ ау→// жаб̊ыспайд ͡ дед↓/// ↑сонда ͡ б̊айдың төб̊өсү тесік→// кедейдің / қалтасы тесік ͡ дед↓/// ↑сүйтүп / қазақ қоғамындағы →// білімділерд'ойатты↓/// ↑сонұң ͡ бірі / маман деген →// атақты ͡ б̊ай ^уөткөн↓/// ↑жетісүуда маманійа деген →// медрес'ашты ↓/// ↑сұмдұқ / медресе→// классыйкалық↓/// ↑сол / мамам ͡ байды →// мың ͡ тоғұжжүж жыйырма ͡ сегізінші жылы соттайды↓/// ↑бүкүл дүн^үйе мүлкүн / конфескасыйалайд↓/// ↑согезде / бүкүл мың ͡ тоғұжжүз↓/// ↑мың ͡ сегіжжүз тоқ̊сантоғұзұншы ͡ жылы / медрес'ашылған →// келесі жыл / мың жыйырма ͡ б̊ешшыл↓///	↑бірақ / дед / білімд'азаматтарымыз ақ̊шасы→// қаражаты жоқтұқтан / алысқ'ұзап →// бар'алмай жүр дед↓/// ↑ал байларымыс / сараң ͡ болұп →// дүн^үйөсүм ͡ бөлмөй ^уотұр↓/// ↑садақасым ͡ бермед→// зекетім ͡ бөлүспөд ͡ дед↓/// ↑содаң ͡ гейін / біздің ͡ ғазақ →// қайтіп дамысын ͡ дед↓/// ↑бай мен жаңағы / кедейді →// біржерге жаб̊ыстырсаң / құдай ͡ ау→// жаб̊ыспайд ͡ дед↓/// ↑сонда ͡ б̊айдың төб̊өсү тесік→// кедейдің / қалтасы тесік ͡ дед↓/// ↑сүйтүп / қазақ қоғамындағы →// білімділерд'ойатты↓/// ↑сонұң ͡ бірі / маман деген →// атақты ͡ б̊ай ^уөткөн↓/// ↑жетісүуда маманійа деген →// медрес'ашты ↓/// ↑сұмдұқ / медресе→// классыйкалық↓/// ↑сол / мамам ͡ байды →// мың ͡ тоғұжжүж жыйырма ͡ сегізінші жылы соттайды↓/// ↑бүкүл дүн^үйе мүлкүн / конфескасыйалайд↓/// ↑согезде / бүкүл мың ͡ тоғұжжүз↓/// ↑мың ͡ сегіжжүз тоқ̊сантоғұзұншы ͡ жылы / медрес'ашылған →// келесі жыл / мың жыйырма ͡ б̊ешшыл↓///	Бірақ дед білімді азаматтарымыз ақшасы, қаражаты жоқтықтан алысқа ұзап бара алмай жүр дед. Ал байларымыз сараң болып дүниесін бөлмей отыр. Садақасын бермед, зекетін бөліспед дед. Содан кейін біздің қазақ қайтіп дамысын дед. Бай мен жаңағы кедейді бір жерге жабыстырсаң құдай ау, жабыспайд дед. Сонда байдың төбесі тесік, кедейдің қалтасы тесік дед. Сүйтіп қазақ қоғамындағы білімділерді оятты. Соның бірі Маман деген атақты бай өткен. Жетісуда Маманя деген медресе ашты. Сұмдық медресе, классикалық. Сол Маман байды 1928 - ші жылы соттайды. Бүкіл дүние мүлкін конфескациялайд. Сол кезде бүкіл мың тоғыз жүз.... 1899 жылы медресе ашылған, келесі жыл 125 жыл.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑сол медресесінің / мың сегіжжүз тоқ̊сан ͡ тоғұз / мың тоғұжжүж / жыйырма ͡ жетінші жылға дейіңгі →// бүкүл / кіріш шығыс ақ̊шасын ^йесептейд↓/// ↑сонда / жүзпайыз деп ^йесептелгең ͡ гезде→// ^йелүу пайызы мұғалімдердің жаңағы / айлығы →// жатын ^уорнұ→// бала ͡ шағасының ақ̊шасы ͡ б̊олса→// ^уотұз пайызы ͡ б̊елгісіз→// жыйырма пайызы ^уөз^үнүң ͡ ғалтасына түсүб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑сонд'айтад ^уотұз пайыз ақ̊ша ͡ ғайда ͡ гетіп ^уотұрд ͡ дид↓/// ↑сонда ^йесеңқұл / қажы ^уойламбастан→// ^уол менің серіктесімнің ақ̊шас'ед дид↓/// ↑сенің сеніктесің ͡ гім→// мына жерде жазылмаған ^йед дид↓/// ↑мен сіңірден шыққаң / кедей ^йедім ͡ дид→// сің^ірі шыққан ͡ дид↓/// ↑бірақ / алла жолұнда халқыма →// қызмет қылам деп нығмет ^йетіп→// алладан дұға тілек тілегенде →// алла менің тілегімді / қаб̊ыл ͡ алд↓/// ↑алдыма / мал бітірді→// жам ͡ бітірд↓/// ↑қаж^ылыққа ͡ б̊ардым↓/// ↑сол / қаж^ылықта тұрғанда →// дұға ͡ тіледім↓///	↑сол медресесінің / мың сегіжжүз тоқ̊сан ͡ тоғұз / мың тоғұжжүж / жыйырма ͡ жетінші жылға дейіңгі →// бүкүл / кіріш шығыс ақ̊шасын ^йесептейд↓/// ↑сонда / жүзпайыз деп ^йесептелгең ͡ гезде→// ^йелүу пайызы мұғәлімдердің жаңағы / айлығы →// жатын ^уорнұ→// бала ͡ шағасының ақ̊шасы ͡ б̊олса→// ^уотұз пайызы ͡ б̊елгісіз→// жыйырма пайызы ^уөз^үнүң ͡ ғалтасына түсүб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑сонд'айтад ^уотұз пайыз ақ̊ша ͡ ғайда ͡ гетіп ^уотұрд ͡ дид↓/// ↑сонда ^йесеңқұл / қажы ^уойламбастан→// ^уол менің серіктесімнің ақ̊шас'ед дид↓/// ↑сенің сеніктесің ͡ гім→// мына жерде жазылмаған ^йед дид↓/// ↑мен сіңірден шыққаң / кедей ^йедім ͡ дид→// сің^ірі шыққан ͡ дид↓/// ↑бірақ / алла жолұнда халқыма →// қызмет қылам деп нығмет ^йетіп→// алладан дұға тілек тілегенде →// алла менің тілегімді / қаб̊ыл ͡ алд↓/// ↑алдыма / мал бітірді→// жам ͡ бітірд↓/// ↑қаж^ылыққа ͡ б̊ардым↓/// ↑сол / қаж^ылықта тұрғанда →// дұға ͡ тіледім↓///	Сол медресесінің 1899 -1927 жылға дейінгі бүкіл кіріс шығыс ақшасын есептейд. Сонда 100% деп есептелген кезде, 50%-ы мұғалімдердің жаңағы айлығы, жатын орны, бала-шағасының ақшасы болса, 30%- ы белгісіз, 20%-ы өзінің қалтасына түсіп отырған. Сонда айтад 30% ақша қайда кетіп отырд дид. Сонда Есенқұл қажы ойланбастан, ол менің серіктесімнің ақшасы ед дид. Сенің сеніктесің кім, мына жерде жазылмаған ед дид. Мен сіңірден шыққан кедей едім дид, сіңірі шыққан дид. Бірақ алла жолында халқыма қызмет қылам деп нығмет етіп, алладан дұға тілек тілегенде алла менің тілегімді қабыл алд. Алдыма мал бітірді, жан бітірд. Қажылыққа бардым. Сол қажылықта тұрғанда дұға тіледім.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑мектеб̊ ͡ ашсам→// білім ашсам деп ͡ дид↓/// ↑және / сол алланың жолұнда / ашқ̊ам ͡ біліміңді→// ^уөзүңө ͡ жұмсаймын деп̊ шештім ͡ дид↓/// ↑йәғ^іній / алланың үлөсүде ͡ гөрүм→// маған / әр ай сайын →// қазақтың не ͡ б̊ір ͡ б̊ілімд'азаматтары →// не ͡ б̊ір мықты жайсаңдары ͡ геліп →// ұлт ͡ шолұнда тарлыққанын айтып →// кітәп̊ ͡ шығарғысы ͡ гелет→// кітаб̊ ͡ жазғысы ͡ гелед →// қаражаттан / қысылғанын айт↓/// ↑мен соларға жұмсаб̊ ͡ ^уотұрдұм ͡ дид↓/// ↑көрдүңүз ͡ ғой→// алланың үлөсү деген сол↓/// ↑сонұң ^уөзүндө ͡ де / айтыб̊ ͡ ^уотұр→// ^уоң ͡ ғолұмнұң бергенін / сол ͡ ғолұм ͡ гөрмөд ͡ дид↓/// ↑көрдүңүздер ͡ ма →// б̊аб̊аларымыздың / қандай мықт'екенін↓/// ↑^уөк^үнүшке / қарай / жетпішшыл →// құдайсыз ͡ ғоғам ^уорнады↓/// ↑атеистік̊ санан'алып келд↓/// ↑мың / тоғұжжүж ͡ жыйырма жетінші жылы →// қазақтың / қамқорұ ͡ б̊олған→// қорғаны ͡ б̊олған / бүкүл байларын →// кафескасыйалап / атып тастад↓///	↑мектеб̊ ͡ ашсам→// білім ашсам деп ͡ дид↓/// ↑және / сол алланың жолұнда / ашқ̊ам ͡ біліміңді→// ^уөзүңө ͡ жұмсаймын деп̊ шештім ͡ дид↓/// ↑йәғ^іній / алланың үлөсүде ͡ гөрүм→// маған / әр ай сайын →// қазақтың не ͡ б̊ір ͡ б̊ілімд'азаматтары →// не ͡ б̊ір мықты жайсаңдары ͡ геліп →// ұлт ͡ шолұнда тарлыққанын айтып →// кітәп̊ ͡ шығарғысы ͡ гелет→// кітаб̊ ͡ жазғысы ͡ гелед →// қаражаттан / қысылғанын айт↓/// ↑мен соларға жұмсаб̊ ͡ ^уотұрдұм ͡ дид↓/// ↑көрдүңүз ͡ ғой→// алланың үлөсү деген сол↓/// ↑сонұң ^уөзүндө ͡ де / айтыб̊ ͡ ^уотұр→// ^уоң ͡ ғолұмнұң бергенін / сол ͡ ғолұм ͡ гөрмөд ͡ дид↓/// ↑көрдүңүздер ͡ ма →// б̊аб̊аларымыздың / қандай мықт'екенін↓/// ↑^уөк^үнүшке / қарай / жетпішшыл →// құдайсыз ͡ ғоғам ^уорнады↓/// ↑атеистік̊ санан'алып келд↓/// ↑мың / тоғұжжүж ͡ жыйырма жетінші жылы →// қазақтың / қамқорұ ͡ б̊олған→// қорғаны ͡ б̊олған / бүкүл байларын →// кафескасыйалап / атып тастад↓///	Мектеп ашсам, білім ашсам деп дид. Және сол алланың жолында ашқан біліміңді өзіңе жұмсаймын деп шештім дид. Яғни алланың үлесіде гөрім, маған әр ай сайын қазақтың не бір білімді азаматтары, не бір мықты жайсаңдары келіп ұлт жолында тарлыққанын айтып кітап шығарғысы келет, кітап жазғысы келед қаражаттан қысылғанын айт. Мен соларға жұмсап отырдым дид. Көрдіңіз ғой, алланың үлесі деген сол. Соның өзінде де айтып отыр, оң қолымның бергенін сол қолым көрмед дид. Көрдіңіздер ма бабаларымыздың қандай мықты екенін. Өкінішке қарай 70 жыл құдайсыз қоғам орнады. Атеистік сананы алып келд. 1927 жылы қазақтың қамқоры болған, қорғаны болған бүкіл байларын кофескациалап атып тастад.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑мың тоғұжжүз / жыйырмасегізінші жылы →// неб̊ір ͡ ғазақтың діній тұлғалары / мұқтасиптар / қарыйлар / қаз^іреттердің бірің ͡ ғалдырмай айдап→// соттап / атып тастад↓/// ↑мың / тоғұжжүз / ^уотұз ͡ б̊ір / ^уотұзүшүншү жылы / ашаршылық жасад↓/// ↑мың тоғұжжүз / ^уотұжжеті / ^уотұс сегізінші жылы →// сүт қаймағында тұрған ійнтелегент→// тоғұз тілді ͡ б̊ілген →// алды мықты деген / қазақтың бетк'ұстар қаймақ тұлғаларын →// бірің ͡ ғалдырмай атып→// қатым ͡ бала ͡ шағаларымен жоғалтып тастат↓/// ↑сүйтүп / бізд'әб̊ден ^ұрұухұмұздұ →// құлатып ͡ тастат↓/// ↑^йенді / аман сау ͡ ғалғандарын →// ^йекінші дүн^үйөжүзүлүк̊ соғұсқа / айдаб̊ ͡ жіб̊ерд↓/// ↑^уодаң ͡ гейіңг'ұрпақ →// бүгөжөк / қорқақ / сүужүрөк боп қалд↓/// ↑^уол ͡ ғоғамда / дін ұстау тұрмақ→// алланың ^уөзүн айтұу / қыйын ^йед↓/// ↑^йенді ͡ б̊ұрұңғұлырдың сөз^үнө қараңыз↓/// ↑бір ͡ аллаға сый^ынып→// кел / балалар ^уоқ^ұлұғ ͡ дид →// ыб̊^ырай↓/// ↑ал / ыб̊^ырайдың шәкірті ͡ б̊олған→// ахмет не ͡ дид↑//	↑мың тоғұжжүз / жыйырмасегізінші жылы →// неб̊ір ͡ ғазақтың діній тұлғалары / мұқтасиптар / қарыйлар / қаз^іреттердің бірің ͡ ғалдырмай айдап→// соттап / атып тастад↓/// ↑мың / тоғұжжүз / ^уотұз ͡ б̊ір / ^уотұзүшүншү жылы / ашаршылық жасад↓/// ↑мың тоғұжжүз / ^уотұжжеті / ^уотұс сегізінші жылы →// сүт қаймағында тұрған ійнтелегент→// тоғұз тілді ͡ б̊ілген →// алды мықты деген / қазақтың бетк'ұстар қаймақ тұлғаларын →// бірің ͡ ғалдырмай атып→// қатым ͡ бала ͡ шағаларымен жоғалтып тастат↓/// ↑сүйтүп / бізд'әб̊ден ^ұрұухұмұздұ →// құлатып ͡ тастат↓/// ↑^йенді / аман сау ͡ ғалғандарын →// ^йекінші дүн^үйөжүзүлүк̊ соғұсқа / айдаб̊ ͡ жіб̊ерд↓/// ↑^уодаң ͡ гейіңг'ұрпақ →// бүгөжөк / қорқақ / сүужүрөк боп қалд↓/// ↑^уол ͡ ғоғамда / дін ұстау тұрмақ→// алланың ^уөзүн айтұу / қыйын ^йед↓/// ↑^йенді ͡ б̊ұрұңғұлырдың сөз^үнө қараңыз↓/// ↑бір ͡ аллаға сый^ынып→// кел / балалар ^уоқ^ұлұғ ͡ дид →// ыб̊^ырай↓/// ↑ал / ыб̊^ырайдың шәкірті ͡ б̊олған→// ахмет не ͡ дид↑//	1928-ші жылы не бір қазақтың діни тұлғалары мұқтасифтар, қарилар, қазіреттердің бірін қалдырмай айдап, соттап атып тастад. 1931 - 33-ші жылы ашаршылық жасад. 1937 - 38-ші жылы сүт қаймағында тұрған интелегент, тоғыз тілді білген алды мықты деген қазақтың бетке ұстар қаймақ тұлғаларын бірін қалдырмай атып, қатын бала шағаларымен жоғалтып тастат. Сүйтіп бізді әбден рухымызды құлатып тастат. Енді аман сау қалғандарын екінші дүние жүзілік соғысқа айдап жіберд. Одан кейінгі ұрпақ бүгежек, қорқақ, сужүрек боп қалд. Ол қоғамда дін ұстау тұрмақ, алланың өзін айту қиын ед. Енді бұрынғылырдың сөзіне қараңыз. Бір аллаға сыйынып, кел балалар оқылық дид Ыбырай. Ал Ыбырайдың шәкірті болған Ахмет не дид?
Елдос Тоқтарбай	▶	↑бастасаңыз істі / аллалап →// шамың ^уоң^ұнан жағ^ылар →// ^уоң^ұнан жағар шамыңыз дид↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е↓/// ↑әр іс →// алланың нығметінде↓/// ↑мынау түрмөд'от^ұрұп →// ^йеңбек қылған↓/// ↑біз / қәзір / керемет заманда ^уот^ұрұп→// түг ͡ істей алмай ^уотұрмұз↓/// ↑ахмет ͡ пайтұрсұнов былай ͡ дид↓/// ↑біреу ͡ дид қызмет қылайын десем→// ^уотұрған жерім жаман ͡ дид↓/// ↑біреу / қызмет қылайын десем →// қаражатым жоқ→// жағдайым ͡ жаман деб̊ ͡ айтат ͡ дид↓/// ↑біреу ͡ дит ^йеңбек қылайын десем →// көршүм ͡ жаман→// қызғанат деб̊ ͡ айтат ͡ дид↓/// ↑жігіттер ͡ б̊ұнұң бәрі далб̊аса→// бос сөз↓/// ↑мен түрмөд'от^ұрұп / кітәб̊ ͡ жаздым ͡ ғой↓/// ↑аб̊ақтыдан ^уөткөн / қас^ірет ͡ шоқ↓/// ↑тар жерде құдайым мені →// тар^ылықтырған жоқ / дид↓/// ↑түрмөд'от^ұрұп →// ^уораз'ұстайд →// түрмөд'от^ұрұп →// құлшұлұқ қылат→// түрмөд'от^ұрұп →// кітәб̊ ͡ жазат↓///	↑бастасаңыз істі / аллалап →// шамың ^уоң^ұнан жағ^ылар →// ^уоң^ұнан жағар шамыңыз дид↓/// ↑көрдүңүз ͡ б̊е↓/// ↑әр іс →// алланың нығметінде↓/// ↑мынау түрмөд'от^ұрұп →// ^йеңбек қылған↓/// ↑біз / қәзір / керемет заманда ^уот^ұрұп→// түг ͡ істей алмай ^уотұрмұз↓/// ↑ахмет ͡ пайтұрсұнов былай ͡ дид↓/// ↑біреу ͡ дид қызмет қылайын десем→// ^уотұрған жерім жаман ͡ дид↓/// ↑біреу / қызмет қылайын десем →// қаражатым жоқ→// жағдайым ͡ жаман деб̊ ͡ айтат ͡ дид↓/// ↑біреу ͡ дит ^йеңбек қылайын десем →// көршүм ͡ жаман→// қызғанат деб̊ ͡ айтат ͡ дид↓/// ↑жігіттер ͡ б̊ұнұң бәрі далб̊аса→// бос сөз↓/// ↑мен түрмөд'от^ұрұп / кітәб̊ ͡ жаздым ͡ ғой↓/// ↑аб̊ақтыдан ^уөткөн / қас^ірет ͡ шоқ↓/// ↑тар жерде құдайым мені →// тар^ылықтырған жоқ / дид↓/// ↑түрмөд'от^ұрұп →// ^уораз'ұстайд →// түрмөд'от^ұрұп →// құлшұлұқ қылат→// түрмөд'от^ұрұп →// кітәб̊ ͡ жазат↓///	Бастасаңыз істі аллалап, шаңның... оңынан жағылар, оңынан жағар шамыңыз дид. Көрдіңіз бе?. Әр іс алланың нығметінде. Мынау түрмеде отырып еңбек қылған. Біз казір керемет заманда отырып, түк істей алмай отырмыз. Ахмет Байтұрсынов былай дид. Біреу дид қызмет қылайын десем, отырған жерім жаман дид. Біреу қызмет қылайын десем қаражатым жоқ, жағдайым жаман деп айтат дид. Біреу дит еңбек қылайын десем көршім жаман, қызғанат деп айтат дид. Жігіттер бұның бәрі далбаса, бос сөз. Мен түрмеде отырып кітап жаздым ғой. Абақтыдан өткен қасырет жоқ. Тар жерде құдайым мені тарылықтырған жоқ дид. Түрмеде отырып ораза ұстайд, түрмеде отырып құлшылық қылат, түрмеде отырып кітап жазат.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑анау міржақып →// ^уойаң ͡ ғазақ / деген фійльмді / көрдүңүздер↓/// ↑міржақыпты жалғыз / кіс^ілік→// ^уодійночка дид→// камераға / қамап тастат→// карсерге↓/// ↑сол / карсер деген / жыйырматөрт ͡ ақ̊ сантійметр ͡ б̊олған→// ^уо ͡ гезде↓/// ↑сол жыйырма төртčантійметрде →// біржыл сегізай ^уот^ұрады ͡ ғой↓/// ↑сол / сегізай ^уотұрғанда →// жынданып кетет→// ^уөйткөнү / кіші дәретін ͡ де→// үлкөн дәретін ͡ де →// солжерге сындырад↓/// ↑солжерде ^уотұрғанда / құран→// бүкүл білгенін айтыб̊ ͡ ^уот^ұрұп →// аман ^йесен шыққан ͡ ғой↓/// ↑ақыл ^йесі↓/// ↑содаң ͡ гейін / төрт дәптерден тұратын →// кітәб̊ ͡ жазып̊ ͡ шығад→// түрмөд'от^ұрұп↓/// ↑^уойлап көрүңүз→// міне↓/// ↑баб̊аларымыз / қандай / мықты ͡ б̊олған↓/// ↑ қанымыз ͡ ғандай / мықты ͡ б̊олған↓/// ↑кәзір мен / алаш дегенде →// әрқайсыларыңыздың бойұңұзда / бір ^ұрұух келед↓/// ↑сол ^ұрұухтұ →// қайтарұуұмұз ͡ герек↓///	↑анау міржақып →// ^уойаң ͡ ғазақ / деген фійльмді / көрдүңүздер↓/// ↑міржақыпты жалғыз / кіс^ілік→// ^уодійночка дид→// камераға / қамап тастат→// карсерге↓/// ↑сол / карсер деген / жыйырматөрт ͡ ақ̊ сантійметр ͡ б̊олған→// ^уо ͡ гезде↓/// ↑сол жыйырма төртčантійметрде →// біржыл сегізай ^уот^ұрады ͡ ғой↓/// ↑сол / сегізай ^уотұрғанда →// жынданып кетет→// ^уөйткөнү / кіші дәретін ͡ де→// үлкөн дәретін ͡ де →// солжерге сындырад↓/// ↑солжерде ^уотұрғанда / құран→// бүкүл білгенін айтыб̊ ͡ ^уот^ұрұп →// аман ^йесен шыққан ͡ ғой↓/// ↑ақыл ^йесі↓/// ↑содаң ͡ гейін / төрт дәптерден тұратын →// кітәб̊ ͡ жазып̊ ͡ шығад→// түрмөд'от^ұрұп↓/// ↑^уойлап көрүңүз→// міне↓/// ↑баб̊аларымыз / қандай / мықты ͡ б̊олған↓/// ↑ қанымыз ͡ ғандай / мықты ͡ б̊олған↓/// ↑кәзір мен / алаш дегенде →// әрқайсыларыңыздың бойұңұзда / бір ^ұрұух келед↓/// ↑сол ^ұрұухтұ →// қайтарұуұмұз ͡ герек↓///	Анау Міржақып оян қазақ деген фильмді көрдіңіздер. Міржақыпты жалғыз кісілік, одиночка дид, камераға қамап тастат, карцерге. Сол карцер деген 24 ақ сантиметр болған, о кезде. Сол 24 сантиметрде 1 жыл 8 ай отырады ғой. Сол 8 ай отырғанда жынданып кетеи..., өйткені кіші дәретін де, үлкен дәретін де сол жерге сындырад. Сол жерде отырғанда құран, бүкіл білгенін айтып отырып аман есен шыққан гой. Ақыл есі... содан кейін төрт дәптерден тұратын кітап жазып шығад, түрмеде отырып. Ойлап көріңіз, міне. Бабаларымыз қандай мықты болған. Қанымыз қандай мықты болған. Казір мен Алаш дегенде әрқайсыларыңыздың бойыңызда бір рух келед. Сол рухты қайтаруымыз керек.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑^уол ^ұрұух →// діммем ͡ басталған ^ұрұух ^йед↓/// ↑^уонұң негізі →// алаш ійдейәсының діммем ͡ басталған→// сондұқтан / бүгүңгү қоғамда →// кійб̊ір арамызда жүргөн / ійсламға / кір ͡ гет^іріб̊ ͡ жүргөн→// тентектеріміздің ͡ гес^ірінен →// асыл дінімізді ͡ б̊ылғаб̊ ͡ жатқан →// жәйіміз ͡ б̊ар↓/// ↑асыл дінімізді / былғамайық↓/// ↑адаммен алыссақ ͡ та →// діммен алыспайық↓/// ↑бүгүңгү ͡ ғоғамда / кінәлі ͡ б̊олса →// мүфтүйәт кінәлі ͡ б̊олад↓/// ↑дін / кінәлі ͡ б̊оп̊ шығад↓/// ↑бұл арабтың діні→// қазақтың діні ^йемес ͡ тид↓/// ↑сонда / анау ^уонұншұ ғасырдам ͡ бері / кел'атқан баб̊аларымыз →// кімнің дінін ұстаныпты↑// қандай жолда жүрүптү↑// ^уолардың бәрі / ақымақ →// біз ған'ақылды болұп̊ шықтық ͡ па↓/// ↑сонұ ͡ да ͡ б̊ірсәт →// ^уойланып ͡ қойайық↓/// ↑сөзүмнүң соңұнда →// мына нәрсен'айтқым ͡ гелед↓/// ↑ұлтұна / жұртұна / қызмет ͡ ^йетүу →// білімнен ^йемес→// мінезден↓///	↑^уол ^ұрұух →// діммем ͡ басталған ^ұрұух ^йед↓/// ↑^уонұң негізі →// алаш ійдейәсының діммем ͡ басталған→// сондұқтан / бүгүңгү қоғамда →// кійб̊ір арамызда жүргөн / ійсламға / кір ͡ гет^іріб̊ ͡ жүргөн→// тентектеріміздің ͡ гес^ірінен →// асыл дінімізді ͡ б̊ылғаб̊ ͡ жатқан →// жәйіміз ͡ б̊ар↓/// ↑асыл дінімізді / былғамайық↓/// ↑адаммен алыссақ ͡ та →// діммен алыспайық↓/// ↑бүгүңгү ͡ ғоғамда / кінәлі ͡ б̊олса →// мүфтүйәт кінәлі ͡ б̊олад↓/// ↑дін / кінәлі ͡ б̊оп̊ шығад↓/// ↑бұл арабтың діні→// қазақтың діні ^йемес ͡ тид↓/// ↑сонда / анау ^уонұншұ ғасырдам ͡ бері / кел'атқан баб̊аларымыз →// кімнің дінін ұстаныпты↑// қандай жолда жүрүптү↑// ^уолардың бәрі / ақымақ →// біз ған'ақылды болұп̊ шықтық ͡ па↓/// ↑сонұ ͡ да ͡ б̊ірсәт →// ^уойланып ͡ қойайық↓/// ↑сөзүмнүң соңұнда →// мына нәрсен'айтқым ͡ гелед↓/// ↑ұлтұна / жұртұна / қызмет ͡ ^йетүу →// білімнен ^йемес→// мінезден↓///	Ол рух дінмен басталған рух ед. Оның негізі Алаш идеясының дінмен басталған, сондықтан бүгінгі қоғамда кибір арамызда жүрген Исламға кір кетіріп жүрген тентектеріміздің кесірінен асыл дінімізді былғап жатқан жәйіміз бар. Асыл дінімізді былғамайық. Адаммен алыссақ та дінмен алыспайық. Бүгінгі қоғамда кінәлі болса мүфтият кінәлі болад. Дін кінәлі боп шығад. Бұл арабның діні, қазақтың діні емес дид. Сонда, анау оныншы ғасырдан бері келе атқан бабаларымыз кімнің дінін ұстаныпты? Қандай жолда жүріпт? Олардың бәрі ақымақ, біз ғана ақылды болып шықтық па. Соны да бір сәт ойланып қояйық. Сөзімнің соңында мына нәрсені айтқым келед. Ұлтына, жұртына қызмет ету білімнен емес, мінезден.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑біздің / қоғамда / неб̊ір ͡ б̊ілімділер ͡ б̊ар →// бірақ / ыйманы жоқ↓/// ↑мінез деген ійман жігіттер →// іймандарыңыз мықты ͡ б̊олсұн↓/// ↑алла ͡ тағала / әрғайсыларыңыздың ^уотпасларыңызға →// амандық / жақ̊сылық ͡ персін↓/// ↑жәніб̊ектің мына ͡ б̊астамасын →// ^уосұжерде ^уотұрған намысты жігіттер↓/// ↑қазақ̊станның түкпүр-түкпүрүнең ͡ гелген азаматтар →// ^уөз ^уөңүрлөріңізде жалғастырыңыздар →// жаңғыртыңыздар↓/// ↑алаш заманында /алаштың азаматтары →// бір жыйың ͡ ғылұу ͡ үшүн →// патш̆алық ͡ пійлікке / б̊іржыл бұрұн →// хат ͡ шазып→// ^ұрұқ̊сат čұрап→// ^уон ͡ ай бұрұн / байлардан ақ̊ша жійнап →// әрең жасайтын↓/// ↑ал / қәзір / ійнтернет дамыған →// керемет заманда →// ^уөз ͡ ғолұмұз ^уөз аузұмұзға жетіп тұрған →// ^уөз мем^ілекетіміз ͡ б̊ар заманда →// ійг'істерді жасап қалайық↓/// ↑^уосұндай нәрселерді / айтайық ↓/// ↑білімді ͡ б̊олайық →// ғылымды ͡ б̊олайық↓/// ↑жаңа сансызб̊ай ͡ ғажы →// сансызб̊ай ұстаз / керемет айтып ͡ кетті↓///	↑біздің / қоғамда / неб̊ір ͡ б̊ілімділер ͡ б̊ар →// бірақ / ыйманы жоқ↓/// ↑мінез деген ійман жігіттер →// іймандарыңыз мықты ͡ б̊олсұн↓/// ↑алла ͡ тағала / әрғайсыларыңыздың ^уотпасларыңызға →// амандық / жақ̊сылық ͡ персін↓/// ↑жәніб̊ектің мына ͡ б̊астамасын →// ^уосұжерде ^уотұрған намысты жігіттер↓/// ↑қазақ̊станның түкпүр-түкпүрүнең ͡ гелген азаматтар →// ^уөз ^уөңүрлөріңізде жалғастырыңыздар →// жаңғыртыңыздар↓/// ↑алаш заманында /алаштың азаматтары →// бір жыйың ͡ ғылұу ͡ үшүн →// патш̆алық ͡ пійлікке / б̊іржыл бұрұн →// хат ͡ шазып→// ^ұрұқ̊сат čұрап→// ^уон ͡ ай бұрұн / байлардан ақ̊ша жійнап →// әрең жасайтын↓/// ↑ал / қәзір / ійнтернет дамыған →// керемет заманда →// ^уөз ͡ ғолұмұз ^уөз аузұмұзға жетіп тұрған →// ^уөз мем^ілекетіміз ͡ б̊ар заманда →// ійг'істерді жасап қалайық↓/// ↑^уосұндай нәрселерді / айтайық ↓/// ↑білімді ͡ б̊олайық →// ғылымды ͡ б̊олайық↓/// ↑жаңа сансызб̊ай ͡ ғажы →// сансызб̊ай ұстаз / керемет айтып ͡ кетті↓///	Біздің қоғамда не бір білімділер бар, бірақ иманы жоқ. Мінез деген иман жігіттер, имандарыңыз мықты болсын! Алла тағала әрқайсыларыңыздың отбасларыңызға амандық, жақсылық берсін! Жәнібектің мына бастамасын осы жерде отырған намысты жігіттер. Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген азаматтар, өз өңірлеріңізде жалғастырыңыздар, жаңғыртыңыздар! Алаш заманында Алаштың азаматтары бір жиын қылу үшін патшалық билікке бір жыл бұрын хат жазып. Рұқсат сұрап. Он ай бұрын байлардан ақша жинап, әрең жасайтын. Ал қазір интернет дамыған керемет заманда. Өз қолымыз өз аузымызға жетіп тұрған өз мемлекетіміз бар заманда игі істерді жасап қалайық. Осындай нәрселерді айтайық. Білімді болайық, ғылымды болайық. Жаңа Сансызбай қажы, Сансызбай ұстаз керемет айтып кетті.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑текқана / дін ғылымың ͡ ғатар ^йемес →// дүнүйе ͡ ғылымын меңгертейік↓/// ↑білім / кеш ^йемес↓/// ↑жаңа / әлійхам ͡ бөкөйхан жыйырматөрт ͡ шасында →// шәкәрім / жетпіш ͡ шасында / б̊ілім алыб̊ ͡ жататым ͡ болса →// зіңгіттей-зіңгіттей жігіттер тұрұс тұр↓/// ↑айақ ͡ қолдарың сап̊ ͡ сау →// құдайдың берген нығметі↓/// ↑сол / айақ ͡ қол →// денсаулұқ / бар ͡ гезде→// ілім алыңыздар →// ^уоқұңұздар →// тоқұңұздар↓/// ↑қазаққа / қайырлы қызмет қылыңыздар↓/// ↑бұл ^йең үлкөн сауапты →// бақытт'іс ↓/// ↑қәзір / мүфтүйәттың ͡ бір / керемет / бастамасы шықты↓/// ↑алаш қайраткерлерінің ат^ына →// мешіттер ͡ б̊ер^іліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑шәкәрімнің атында →// әлійханның атында↓/// ↑бұл / құуанатын нәрсе↓/// ↑^уосұ / қаж^ылық кампанійасымен →// барыб̊ ͡ жатқаң ͡ ғаж^ыларымыз →// текқана ^уөз аттарынан ^йемес →// мархұм / шахійт кеткен ұлт ͡ шолұнда →// ұрпақ̊сыз ͡ ғалған әлійханның / ахметтің / мыржақыптың аттарынан →// қаж^ылық / жасалыб̊ ͡ жатыр↓///	↑текқана / дін ғылымың ͡ ғатар ^йемес →// дүнүйе ͡ ғылымын меңгертейік↓/// ↑білім / кеш ^йемес↓/// ↑жаңа / әлійхам ͡ бөкөйхан жыйырматөрт ͡ шасында →// шәкәрім / жетпіш ͡ шасында / б̊ілім алыб̊ ͡ жататым ͡ болса →// зіңгіттей-зіңгіттей жігіттер тұрұс тұр↓/// ↑айақ ͡ қолдарың сап̊ ͡ сау →// құдайдың берген нығметі↓/// ↑сол / айақ ͡ қол →// денсаулұқ / бар ͡ гезде→// ілім алыңыздар →// ^уоқұңұздар →// тоқұңұздар↓/// ↑қазаққа / қайырлы қызмет қылыңыздар↓/// ↑бұл ^йең үлкөн сауапты →// бақытт'іс ↓/// ↑қәзір / мүфтүйәттың ͡ бір / керемет / бастамасы шықты↓/// ↑алаш қайраткерлерінің ат^ына →// мешіттер ͡ б̊ер^іліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑шәкәрімнің атында →// әлійханның атында↓/// ↑бұл / құуанатын нәрсе↓/// ↑^уосұ / қаж^ылық кампанійасымен →// барыб̊ ͡ жатқаң ͡ ғаж^ыларымыз →// текқана ^уөз аттарынан ^йемес →// мархұм / шахійт кеткен ұлт ͡ шолұнда →// ұрпақ̊сыз ͡ ғалған әлійханның / ахметтің / мыржақыптың аттарынан →// қаж^ылық / жасалыб̊ ͡ жатыр↓///	Тек қана дін ғылымын қатар емес дүние ғылымын меңгертейік. Білім кеш емес. Жаңа Әлихан Бөкейхан 24 жасында, Шәкәрім 70 жасында білім алып жататын болса, зіңгіттей-зіңгіттей жігіттер тұрыс тұр. Аяқ қолдарың сап сау, құдайдың берген нығметі. Сол аяқ қол, денсаулық бар кезде ілім алыңыздар. Оқыңыздар, тоқыңыздар! Қазаққа қайырлы қызмет қылыңыздар! Бұл ең үлкен сауапты, бақытты іс. Казір мүфтияттың бір керемет бастамасы шықты. Алаш қайраткерлерінің атына мешіттер беріліп жатыр. Шәкәрімнің атында, Әлиханның атында. Бұл қуанатын нәрсе. Осы қажылық компаниясымен барып жатқан қажыларымыз тек қана өз аттарынан емес, мархұм шахит кеткен ұлт жолында ұрпақсыз қалған Әлиханның, Ахметтің, Мыржақыптың аттарынан қажылық жасалып жатыр.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑құуанатын нәрсе→// жігіттер ͡ б̊ұндай↓/// ↑^уолар заман мам^ыражай болса →// қаж^ылыққа сөссүз ͡ б̊аратын ^йеді↓/// ↑менің жақында / алаш сөзү деген →// кітаб̊ым ͡ шықты↓/// ↑сонұң ͡ ішінде →// алаш / және дін деген →// үлкөн тарау ͡ б̊ар↓/// ↑сонұң ͡ ішінде →// ^уос^ұнұң бәрін жазыб̊ ͡ ^уөттүм↓/// ↑кітәб̊ ͡ ^уоқұңұздар↓/// ↑алаш тарійхым ͡ біліңіздер↓/// ↑алаш тарійхым ͡ білсеңіздер →// қазақ хандығының тарійхым ͡ білесіздер↓/// ↑^уонұң / ар ͡ жағында тұрған →// біздің анау фараб̊ій→// йассауый бастаған →// ғұламаларды ͡ б̊ілесіздер↓/// ↑^уонұң ар жағ^ына тереңдесеңіздер →// пайғамбарымыздың заманына жетесіздер↓/// ↑міне / сондұқтан →// алаш / сол замаңға жеткізетін / кілт↓/// ↑алаш деген / сіз ͡ б̊ем ͡ біздің арамыздағы →// жүз ͡ ағ ͡ жыл бұрұңғұ ͡ тарыйх↓/// ↑біс ͡ сыйақты / кійіңген↓/// ↑біс ͡ сыйақты →// мықты ͡ б̊олған↓///	↑құуанатын нәрсе→// жігіттер ͡ б̊ұндай↓/// ↑^уолар заман мам^ыражай болса →// қаж^ылыққа сөссүз ͡ б̊аратын ^йеді↓/// ↑менің жақында / алаш сөзү деген →// кітәб̊ім ͡ шықты↓/// ↑сонұң ͡ ішінде →// алаш / және дін деген →// үлкөн тарау ͡ б̊ар↓/// ↑сонұң ͡ ішінде →// ^уос^ұнұң бәрін жазыб̊ ͡ ^уөттүм↓/// ↑кітәб̊ ͡ ^уоқұңұздар↓/// ↑алаш тарійхым ͡ біліңіздер↓/// ↑алаш тарійхым ͡ білсеңіздер →// қазақ хандығының тарійхым ͡ білесіздер↓/// ↑^уонұң / ар ͡ жағында тұрған →// біздің анау фәраб̊ій→// йассауій бастаған →// ғұламаларды ͡ б̊ілесіздер↓/// ↑^уонұң ар жағ^ына тереңдесеңіздер →// пайғамбарымыздың заманына жетесіздер↓/// ↑міне / сондұқтан →// алаш / сол замаңға жеткізетін / кілт↓/// ↑алаш деген / сіз ͡ б̊ем ͡ біздің арамыздағы →// жүз ͡ ағ ͡ жыл бұрұңғұ ͡ тарыйх↓/// ↑біс ͡ сыйақты / кійіңген↓/// ↑біс ͡ сыйақты →// мықты ͡ б̊олған↓///	Қуанатын нәрсе, жігіттер бұндай! Олар заман мамыра жай болса қажылыққа сөзсіз баратын еді. Менің жақында Алаш сөзі деген кітабым шықты. Соның ішінде Алаш және Дін деген үлкен тарау бар. Соның ішінде осының бәрін жазып өттім. Кітап оқыңыздар! Алаш тарихын біліңіздер! Алаш тарихын білсеңіздер Қазақ хандығының тарихын білесіздер. Онық ар жағында тұрған біздің анау Фараби, Яссауи бастаған ғұламаларды білесіздер. Оның ар жағына тереңдесеңіздер пайғамбарымыздың заманына жетесіздер. Міне, сондықтан Алаш сол заманға жеткізетін кілт. Алаш деген сіз бен біздің арамыздағы жүз ақ жыл бұрынғы тарих. Біз сияқты киінген. Біз сияқты мықты болған.
Елдос Тоқтарбай	▶	↑кәзір / заманауій тілде →// краш деб̊ ͡ жүрсүздер ͡ ғой↓/// ↑сол / краштың ͡ гөкөсү →// әлійхан / ахметтер↓/// ↑қандай ͡ кійінді↓/// ↑заманына ͡ ғарай / амалы ͡ б̊олд →// заманына ͡ ғарай / білімі ͡ б̊олд↓/// ↑сондай тұлғалардың ͡ ғатарынам ͡ болайық↓/// ↑^уол тұлғалар пайғамбарларымыздың→// сахаб̊аларымыздың жол^ұнан жүргөн →// ғалымдар ͡ б̊олатын↓/// ↑білесіздер→// хадійс ͡ те ͡ б̊ар↓/// ↑жәннәта / пайғамбарлардың→// сахаб̊алардың ͡ гөршүсү ͡ б̊олатын →// ғалымдар ^йед↓/// ↑жәннәтқа жеткізетін жалғыжжол→// ілімнің жолұ↓/// ↑сол ілімнің жолұнда жүрө ͡ б̊ерейік↓/// ↑азанымыздың даусұ ͡ сөмбөсүн↓/// ↑байрақ ^йешқ̊ашан ^йеңкеймесін↓/// ↑сондай ͡ гүндөрде ͡ жетейік↓/// ↑алла ^ыразы ͡ б̊олсұн↓///	↑қәзір / заманауій тілде →// краш деб̊ ͡ жүрсүздер ͡ ғой↓/// ↑сол / краштың ͡ гөкөсү →// әлійхан / ахметтер↓/// ↑қандай ͡ кійінді↓/// ↑заманына ͡ ғарай / амалы ͡ б̊олд →// заманына ͡ ғарай / білімі ͡ б̊олд↓/// ↑сондай тұлғалардың ͡ ғатарынам ͡ болайық↓/// ↑^уол тұлғалар пайғамбарларымыздың→// сахаб̊аларымыздың жол^ұнан жүргөн →// ғалымдар ͡ б̊олатын↓/// ↑білесіздер→// хадійс ͡ те ͡ б̊ар↓/// ↑жәннәта / пайғамбарлардың→// сахаб̊алардың ͡ гөршүсү ͡ б̊олатын →// ғалымдар ^йед↓/// ↑жәннәтқа жеткізетін жалғыжжол→// ілімнің жолұ↓/// ↑сол ілімнің жолұнда жүрө ͡ б̊ерейік↓/// ↑азанымыздың даусұ ͡ сөмбөсүн↓/// ↑байрақ ^йешқ̊ашан ^йеңкеймесін↓/// ↑сондай ͡ гүндөрде ͡ жетейік↓/// ↑алла ^ыразы ͡ б̊олсұн↓///	Қазір заманауи тілде краш деп жүрсіздер ғой. Сол краштың көкесі Әлихан, Ахметтер. Қандай киінді. Заманына қарай амалы болд, заманына қарай білімі болд. Сондай тұлғалардың қатарынан болайық. Ол тұлғалар пайғамбарларымыздың, сахабаларымыздың жолынан жүрген ғалымдар болатын. Білесіздер, хадисте бар. Жәннәта пайғамбарлардың, сахабалардың көршісі болатын ғалымдар ед. Жәннәтқа жеткізетін жалғыз жол, ілімнің жолы. Сол ілімнің жолында жүре берейік. Азанымыздың даусы сөнбесін! Байрақ ешқашан еңкеймесін! Сондай күндерде жетейік! Алла разы болсын!
Ербол Букеев	▶	сoндай адам ^йенді ↓///↑ айылға келі дегенд'естідік↓///↑ письмоны көрдік→// келген хатты ↓///↑ келеді деген сіздерді↓///↑ ^йенді→// бол'алмай / қалып ͡ жатыр→// айыпқа бұйырмайсыз↓///↑ ә... а / ^уөзіңіздің аты ͡ жөніңізді: і: ійә: мақсат ͡ ауыл'округі / әкімі бүкеев ^йербол ^йержанович↓///↑ ійә / ^уосы ауылда ^йенді →// төрт жылдай болып ͡ атыр↓///↑ ^уосы лауазымдық жұмысқ'отқанымызға↓///↑ жиырмабірінші жылы / ^уосы халық сайлау арқыл'өттік →// содамбері / ^уосы ауұлдың азаматымын→// жалпы↓///↑ ^уосы ауұлдың тұрғынымын↓///↑ оссы: осы салада / жұмыс ͡ жасап ͡ жатырмыз →// елмен халықпем ͡ бірлесіп↓///↑ керемет ↑// ауұлға кешеден →// кеше ͡ келдім ͡ ғой ^йенді↓///↑ түнде келдім↓///↑ сонда көп / м: біздің ауыл жақсы↓///↑	сoндай адам ͡ ^йенді ↓///↑ айылға ͡ гелі ͡ дегенд'естідік↓///↑ письмоны ͡ гөрдүк →// келген хатты↓///↑ келеді ͡ деген ͡ сіздерді↓///↑ ^йенді →// бол'алмай / қалыб̊жатыр→// айыпқа ͡ б̊ұйұрмайсыз ↓///↑ ә: а ^уөзүңүздің аты ͡ жөнүңүзді: і: ійә: мақ̊сат ͡ ауұл'округ'әкімі / б̊үкөөв ͡ ^йерб̊ол ͡ ^йержановійч ↓///↑ ійә / ^уос'ауұлд'енді →// төртшылдай ͡ б̊олұб̊жатыр↓///↑ ^уосұ ^ылауазымдығ ͡ жұмұсқ'отұрғанымызға↓///↑ жыйырмаб̊ірінші ͡ жылы / ^уосұ ͡ ғалық̊ ͡ сайлау арқыл'өттүк →// содам ͡ бері ^уос'ауұлдұң азаматымын →// жалпы ↓///↑ ^уос'ауұлдұң ͡ тұрғұнұмын↓///↑ ^уосұ: ^уосұ ͡ салада / жұмұшшасаб̊ ͡ жатырмыз →// ^йелмен / халықпем ͡ бірлесіп ↓///↑ керемет ↑// ауұлға ͡гешеден →// кеше ͡гелдім ͡ ғой / ^йенді ↓///↑ түндө ͡ гелдім↓///↑ сонда ͡ гөп / м: біздің ͡ ауұл ͡ жақ̊сы↓///↑	- Сoндай адам енді. Айылға келі дегенді естідік. Письмоны көрдік, келген хатты. Келед деген сіздерді. Енді, бола алмай қалып жатыр, айыпқа бұйырмайсыз. Ә... – А өзіңіздің аты жөніңізді... – І... иә... Жарсуат ауылы округі әкімі Бүкеев Ербол Ержанович. Ия осы ауылда енді төрт жылдай болып атыр. Осы лауазымдық жұмысқа отқанымызға. Жиырма бірінші жылы осы халық сайлау арқылы өттік содан бері. Осы ауылдың азаматымын, жалпы. Осы ауылдың тұрғынымын. Оссыы... осы салада жұмыс жасап жатырмыз, елмен халықпен бірлесіп. – Керемет! Ауылға кешеден, кеше келдім ғой енді. Түнде келдім. Сонда көп м... біздің ауыл жақсы.
Ербол Букеев	▶	ынтымағы жақсы: →// ауылмыз ͡ деп / жылы ͡ пікірлер ^йестіп ͡ жатырмыз↓///↑ ^уоның барлығы / ұйымдастыруға байланысты ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓///↑ дұрыс ͡ айтасыз ↓///↑ і: ^уосы / ^йендіг'алдағы ͡ уақытта →// м: жоспарланып ͡ ^уотырған / ^йенді біз / бір ͡ межеге жеткен ͡ соң →// ^йекінші межені көздейміз ͡ ғой↓///↑ я→// ^уосы ^йекі ͡ жыл ͡ қатарынан →// і: сайыстарда жүлдел'орын ͡ алған ͡ ^йекенсіздер ↓///↑ ^йенді әрғарай ͡ да / қандай бір ͡ стратегійа ͡ құрып ͡ ^уотырсыздар →// ауылдың дамуына қатысты↓///↑ жалп'енді / үлкен ͡ үлкен жобаларымыз бар ͡ ғо↓///↑ ^уоның ͡ бәрі әр ͡ жыл ͡ сайын→// ^уөзі кезең ͡ кезеңімен / жобалар салынады ͡ ғой→// жоспарлы... жоспарлы ͡ түрде↓///↑ ауданның даму ͡ жоспары бар / бізде↓///↑ ішшара ͡ жоспары↓///↑ сонд'өзі ͡ көрсетіледі ↓///↑	ынтымағы ͡ жақ̊сы: →// ауұлмұз ͡ деп / жылы ͡ пікірлер ^йестіб̊ ͡ жатырмыз ↓///↑ ^уонұң ͡ барлығы / ұйұмдастырұуға ͡ б̊айланысты деп ͡ ^уойлаймын ↓///↑ дұрұс ͡ айтасыз ↓///↑ і: ^уос'ендігі / алдағы ^ұуақытта →// м: жоспарланып ͡ ^уотұрған / ^йенді ͡ б̊із / бірмежеге жеткен ͡ соң →// ^йекінші межені ͡ гөздөймүз ͡ ғой ↓///↑ ійә / ^уос'екі ͡ жыл ͡ ғатарынан →// і: сайыстарда жүлдөл'орұн ͡ алған ͡ ^йекенсіздер ↓///↑ ^йенд'әр'ғарай ͡ да / қандай ͡ бір стратегійа ͡ ғұрұп ͡ ^уотұрсұздар →// ауұлдұң дамұуұна ͡ ғатысты↓///↑ жалп'енді / үлкөн ͡ үлкөн жоб̊аларымыз ͡ б̊ар ͡ ғой ↓///↑ ^уонұң бәрі / әр жыл ͡ сайын →// ^уөзү / кезең ͡ гезеңімен жоб̊алар сал^ынады ͡ ғой →// жоспарлы: жоспарлы ͡ түрдө↓///↑ ауданның дамұу ͡ жоспары ͡ б̊ар / бізде ↓///↑ ішшара ͡ жоспары ↓///↑ сонд'өзү ͡ гөрсөтүледі ↓///↑	Ынтымағы жақсыы ауылмыз деп жылы пікірлер естіп жатырмыз. Оның барлығы ұйымдастыруға байланысты деп ойлайм. – Дұрыс айтасыз. – І... осы ендігі алдағы уақытта м... жоспарланып отырған енді біз бір межеге жеткен соқ екінші межені көздейміз ғой. Иә, осы екі жыл қатарынан і... сайыстарда жүлделі орын алған екенсіздер. Енді әрі қарай да қандай бір стратегия құрып отырсыздар, ауылдың дамуына қатысты. – Жалпы енді үлкен үлкен жобаларымыз бар ғо. Оның бәрі әр жыл сайын, өзі кезең кезеңімен жобалар салынады ғой, жоспарл... жоспарлы түрде. Ауданның даму жоспары бар бізде. Іс шара жоспары. Сонда өзі көрсетілед.
Ербол Букеев	▶	әржылға / бөліп ͡ бөліп салынады жұмыстар↓///↑ сол ͡ жұмыстар / ^уол ͡ қай уақытта ͡ да →// жасалмай ͡ жатқан ͡ жоқ↓///↑ кезең ͡ кезеңімен атқарылып ͡ жатыр↓///↑ биылғы жылы ͡ да →// ^йенді біз ^уөзімізге ͡ берілген →// жоспарлық жұмыстарымыз ͡ бар↓///↑ ійә / жалп'енді / аулымыз ͡ үшім ͡ мақтанамыз↓///↑ келген кісілердің / ^уосы келген қонақтардың →// қай ͡ қайысы ͡ да / сол аулымызға жақсы ͡ баға ͡ беріп ͡ кетеді ↓///↑ жақында ͡ да / ^уосы ^уоблұстұқ үлкен ͡ семинар ͡ ^уөтті↓///↑ ^уосы көшенің / жалп'аулымыз ^уорналасу ͡ тәртібі / тазалығы ↓///↑ көш'аншлактары ͡ бойынша ↓///↑ анаматика ͡ бойынша / ^уосындай ͡ түрлі →// үлкен ^уобласной семинар ͡ ^уөтті↓///↑ аудан ауданнан келді→// қонақтар↓///↑ ^уоблыстан келді →// мәдениет ͡ пасқармасынан ↓///↑ ы: о кісілер ͡ де / жақсы ͡ беріп ͡ кетті→// жалп'ауылдың / біздің ауылдың ͡ ^уорналасуы →// тазалығы ͡ жөнінен / ійә↓///↑	әр жылға / бөлүп пөлүп̊ сал^ынады жұмұстар↓///↑ сол жұмұстар / ^уол ғай ^ұуақытта да →// жасалмай жатқан жоқ↓///↑ кезең ͡гезеңімен атқарылыб̊ жатыр↓///↑ быйылғы жылы да →// ^йенді ͡ б̊із ^уөзүмүзге ͡ б̊ерілген →// жоспарлығ ͡ жұмұстарымыз ͡ б̊ар ↓///↑ ійә / жалп'енді / ауұлұмұз ͡ үшүн ͡ мақтанамыз ↓///↑ келгең ͡ гіс^ілердің / ^уосұ ͡ гелгең ͡ ғонақтардың →// қай ͡ ғайысы ͡ да / сол аулұмұзға жақ̊сы ͡ б̊аға ͡ б̊еріпкетеді ↓///↑ жақында ͡ да / ^уос'облұстұғ үлкөн ͡ семійнар ͡ ^уөттү↓///↑ ^уосұ ͡ гөшөнүң / жалп'ауұлұмұз ͡ ^уорналасұу тәртіб̊і / тазалығы ↓///↑ көш'аншлактары ͡ б̊ойұнша ↓///↑ анаматійка ͡ б̊ойұнша / ^уосұндай ͡ түрлү →// үлкөн ^уобласной ͡ семійнар ͡ ^уөттү ↓///↑ аудан / ауданнаң ͡ гелді →// қонақтар↓///↑ ^уоблұстаң ͡ гелді →// мәденійет ͡ пасқармасынан ↓///↑ ы: ^уо ͡ гіс^ілер ͡ де / жақ̊сы ͡ б̊еріп ͡ кетті→// жалп'ауұлдұң / біздің ауұлдұң ^уорналасұуұ →// тазалығы жөнүнөн / ійә ↓///↑	Әр жылға бөліп бөліп салынад жұмыстар. Сол жұмыстар ол қай уақытта да жасалмай жатқан жоқ. Кезең кезеңімен атқарылып жатыр. Биылғы жылы да енді біз өзімізге берілген жоспарлық жұмыстарымыз бар. Иә, жалпы енді аулымыз үшін мақтанамыз. Келген кісілердің осы келген қонақтардың қай қайысы да сол аулымызға жақсы баға беріп кетет. Жақында да осы облыстық үлкен семинар өтті. Осы көшенің жалпы аулымыз орналасу тәртібі, тазадығы. Көше аншлактары бойынша. Анаматика бойынша осындай түрлі, үлкен обласной семинар өтті. Аудан ауданнан келді, қонақтар. Облыстан келді, мәдениет басқармасынан. Ы... о кісілер де жақсы беріп кетті, жалпы ауылдың біздің ауылдың орналасуы, тазалығы жөнінен иә.
Ербол Букеев	▶	^йенді жоспарлы ͡ жұмыстарымыз →// әлі ͡ де ͡ бар / ^йенді ↓///↑ жыл ͡ сайын ͡ ^уөзі →// бір ͡ жұмысты ͡ бітірсек →// ^йекінші ͡ жұмыс шығып ͡ тұрады ͡ ғой →// қай уақытта↓///↑ ійә →// бір ͡ маған туындап ͡ ^уотырған ͡ ^уой→// бірден ͡ бір қолғ'алатын →// і: шару'ол →// э: махамбет ͡ атамыздың зиратының ͡ басына →// салыну ͡ керек жол ͡ мәселесі ͡ деп →// ^уойлап ͡ ^уотұрмұн ↓///↑ ш: келісесіз ͡ ғой →// ійә / ^уо нәрсе қолғ'алынып: ^уол →// жұмыста / негізі ͡ жоспарда ͡ тұр ↓///↑ жаңағы / перспективный жоспар болады ͡ ғой / бізде →// алдағы уақытта жасалатын →// сонда ͡ тұр↓///↑ жалпы / ^уол бізд'осы →// ^уосы / мына ͡ жол ͡ мәселесі↓///↑ жалпы индерге ͡ дейін→// индерден ары ͡ ғарай →// мына қызылқоға көліне қарай →// үлкен ͡ жол ͡ бар→// асфәлт жолымыз↓///↑	^йенді жоспарлы ͡ жұмұстарымыз → // әлі ͡ де ͡ б̊ар ^йенді ↓///↑ жыл ͡ сайын ^уөзү →// бір ͡ жұмұстұ ͡ б̊ітірсек →// ^йекінші жұмұшшығып тұрады ͡ ғой →// қай ^ұуақытта ↓///↑ ійә →// бірмаған тұуұндап ͡ ^уотұрған ^уой →// бірдембір ͡ ғолғ'алатын →// і: шарұуа ^уол →// э: махамбет ͡ атамыздың зыйратының бас^ына →// салынұу ͡ герег ͡ жол мәселесі ͡ деп →// ^уойлап ͡ ^уотұрмұн ↓///↑ ш: келісесіз ͡ ғой →// ійә / ^уо ͡ нәрсе қолғ'ал^ынып: ^уол →// жұмұста / негізі жоспарда тұр ↓///↑ жаңағы / перспективный жоспар ͡ б̊олады ͡ ғой / бізде →// алдағы ^ұуақытта жасалатын →// сонда тұр↓///↑ жалп'ол ͡ б̊ізде ^уосұ →// ^уосұ мына / жол ͡ мәселесі↓///↑ жалп'ійндерге ͡ дейін →// ійндерден арығарай →// мына ͡ ғызылқоға ͡ гөлүнө ͡ ғарай →// үлкөн ͡ жол ͡ б̊ар→// асфальт ͡ шолұмұз↓///↑	Енді жоспарлы жұмыстарымыз әлі де бар енді. Жыл сайын өзі бір жұмысты бітірсек екінші жұмыс шығып тұрады ғой қай уақытта. – Иә, бір маған туындап отырған ой, бірден бір қолға алатын і... шаруа ол э... Махамбет атамыздың зиратының басына салыну керек жол мәселесі деп ойлап отырм. Ш... келісесіз ғой, ия о нәрсе қолға алынып... – Ол, жұмыста негізі жоспарда тұр. Жаңағы перспективный жоспар болады ғой бізде, алдағы уақытта жасалатын, сонда тұр. Жалпы ол бізде осы, осы мына жол мәселесі. Жалпы Индерге дейін, Индерден ары қарай мына Қызылқоға көліне қарай үлкен жол бар, асфальт жалымыз.
Ербол Букеев	▶	сол жолдың бойынан →// ы: ^уоналты ͡ шақырым ͡ ^йекен →// біздің махамбет мазары ↓///↑ ійә / сол жақтан тартылу ͡ керек ↓///↑ біздің ауылдың тұсынан ͡ ^йемес→// сол жағынан тартылат ͡ деп →// солай жобада солай ͡ көрсетілген↓///↑ бірақ ^уол ͡ ^йенді →// алдағы ͡ жылдардың ͡ ^йеншісінде↓///↑ ^йекімың жиырм'алты дейсіз ͡ ғой →// ійә ↓///↑ ійә →// ійә ↑// алдағы ͡ жылдардың ͡ ^йеншісінде →// ^йенді ͡ ^уол ↓///↑ ^уөзі кезең ͡ кезеңімен / жасалу керек ͡ деп ^уойлаймын↓///↑ жалпы / бар ͡ жоспард'ол негізі↓///↑ сол:↓///↑ ^йендігі келгенімде / бұйұртčа... ійә →// келесі келгеніңізде мүмкін:↓///↑ ійә... ↓///↑ мектеп / і... жаңа ͡ мектептеріңізге ͡ де / бардық →// көрдік ↓///↑ біздің ͡ ауылдағы / ^йең ͡ үлкен ұжымымыз мектеп ͡ қо ↓///↑ ійә... ↓///↑ жалпы келген қонақтарды →// бірінші сонда алып ͡ барамыз↓///↑	сол жолдұң ͡ бой^ұнан →// ы: ^уоналты шақ^ырым^й ͡ екен →// біздің махамбет ͡ мазары ↓///↑ ійә →// сол жақтан тартылұу ͡ герек↓///↑ біздің ͡ ауұлдұң тұс^ұнан ͡ ^йемес →// сол жағ^ынан тартылады ͡ деп →// солай жоб̊ада солай ͡ гөрсөтүлген↓///↑ бірақ / ^уол ^йенд'алдағы жылдардың ^йеншісінде ↓///↑ – ^йекімың / жыйырм'алты ͡ дейсіз ͡ ғой →// ійә ↓///↑ ійә →// ійә ↑// алдағы ͡ жылдардың ͡ ^йеншісінде →// ^йенд'ол ↓///↑ ^уөзү кезең ͡гезеңімен / жасалұу ͡ герек ͡ теп ͡ ^уойлаймын ↓///↑ жалпы / бар ͡ жоспард'ол негізі↓///↑ – сол:↓///↑ ^йендігі ͡ гелгенімде / бұйұртčа: ійә →// келесі ͡ гелгеніңізде ͡ мүмкүн: ↓///↑ ійә: ↓///↑ мектеп / і: жаңа ͡ мектептеріңізге ͡ де / бардық →// көрдүк ↓///↑ біздің ауұлдағы / ^йең ͡ үлкөн ͡ ұжұмұмыз мектеп ͡ қой ↓///↑ ійә: ↓///↑ жалпы ͡ гелгең ͡ ғонақтарды →// бірінші сонд'алыппарамыз↓///↑	Сол жолдың бойынан ы... он алты шақырым екен біздің Махамбет мазары. Иә, сол жақтан тартылу керек. Біздің ауылдың тұсынан емес, сол жағынан тартылат деп солай жобада солай көрсетілген. Бірақ ол енді алдағы жылдардың еншісінде. – Екі мың жиырма алты дейсіз ғой, иә. – Иә, иә! Алдағы жылдардың еншісінде, енді ол. Өзі кезең кезеңімен жасалу керек деп ойлаймын. Жалпы бар жоспарда ол негізі. – Сол.... Ендігі келгенімде бұйыртса... – Иә, келесі келгеніңізде мүмкін.... – Иә, иә, иә.... Мектеп і... жаңа мектептеріңізге де бардық, көрдік. – Біздің ауылдағы ең үлкен ұжымымыз мектеп қо. – Иә, иә.... – Жалпы келген қонақтарды бірінші сонда алып барамыз.
Ербол Букеев	▶	неге десең →// үлкен ұжымымыз ͡ сол →// ійә... күшті ↓///↑ сосын мына / спорт ͡ кешеніміз бар ↓///↑ ^уонда ͡ да / алып ͡ кетуге болады ↓///↑ балалар жаттығады →// ^уойнайды ͡ деген ͡ сыйақты↓///↑ ійә / сіздердің түлек / і: жібек ͡ құрашқызының ы... сыныптас ↓///↑ ы... группаласымын →// досымын ↓///↑ сол ͡ кіс'арқылы / келіп ͡ ^уотырмын↓///↑ ы... дұрыс→// дұрыс↓///↑ ійә →// ^йестідім мына жерде↓///↑ құрекеңнің үйінде / деген ͡ соң ↓///↑ ^уоған ͡ да / қуанып ͡ қалдық →// құреке ↓///↑ ^йенді келген қонақтар / қонақ қыламыз ͡ ғо →// жаңағы ауылымызда / гостиница жоқ↓///↑ ы... сол→// ^йестідік жалпы↓///↑ солай ͡ ^йекен →// сол кісінің үйінд'екен↓///↑ назгүл ͡ қарындас ͡ айтыпты→// ә... біздің уж... әріптестерімізге →// еш ͡ алаңдамыздар / біздің ͡ үйде↓///↑ жалп'осындай ^уосындай →// біржоспарлы кездесулер ͡ бар→// соғам ͡ барып келейік ͡ деп →// іштегі ͡ маманға тапсырдым↓///↑	неге ͡ десең ↑// үлкөн ұжұмұмыс ͡ сол →// ійә: ͡ гүштү ↓///↑ сосұн мына / спорт ͡ кешеніміз ͡ б̊ар ↓///↑ ^уонда ͡ да / алып ͡ кетүуге ͡ б̊олады ↓///↑ балалар ͡ жаттығады →// ^уойнайды ͡ деген ͡ сыйақты↓///↑ ійә / сіздердің ͡ түлөк / і: жіб̊ек ͡ құрашқ̊ызының ы: сыныптас ↓///↑ ы: грұуппаласымын →// досұмұн ↓///↑ сол ͡ гіс'арқылы / келіп ͡ ^уотұрмұн ↓///↑ ы: дұрұс / дұрұс ↓///↑ ійә →// ^йестідім мына жерде↓///↑ құрекеңнің ͡ үйүндө / деген ͡ соң ↓///↑ ^уоған ͡ да / құуанып ͡ қалдық →// құреке ↓///↑ ^йенді ͡ гелгең ͡ ғонақтар / қонақ ͡ қыламыз ͡ ғой →// жаңағ'ауұлұмұзда / гостиница ͡ жоқ ↓///↑ ы: сол →// ^йестідіг ͡ жалпы↓///↑ солай ͡ ^йекен →// сол ͡ гіс^інің ͡ үйүнд'екен↓///↑ назгүл ͡ ғарындас ͡ айтыпты →// ә: біздің уж: әріптестерімізге →// ^йеш ͡ алаңдамыздар / біздің үйдө ↓///↑ жалп'осұндай / ^уосұндай →// біржоспарлы ͡ гездесүулөр ͡ б̊ар →// соғам ͡ барып ͡ келейік ͡ теп →// іштегі ͡ мамаңға тап̊сырдым↓///↑	Неге десең, үлкен ұжымымыз сол, иә... – Күшті. – Сосын мына спорт кешеніміз бар. Онда да алып кетуге болады. Балалар жаттығад, ойнайд деген сияқты. – Иә, сіздердің түлек і... Жібек Құрашқызының ы... сыныптас.. ы... группаласымын, досымын. Сол кісі арқылы келіп отырмын. – Ы... дұрыс, дұрыс. Иә, естідім мына ерде. Құрекеңнің үйінде дегесін. Оған да қуанып қалдық, Құреке. Енді келген қонақтар қонақ қыламыз ғо, жаңағы ауылымызда гостиница жоқ. Ы... сол, естідік жалпы. Солай екен, сол кісінің үйінде екен. Назгүл қарындас айтыпты, ә... біздің ұж... әріптестерімізге, еш алаңдамыздар біздің үйде. Жалпы осындай осындай бір жоспарлы кездесулер бар, соған барып келейік деп іштегі маманға тапсырдым.
Ербол Букеев	▶	^уосы ͡ сала бойынша / жауап беретін →// маманымыз бар↓///↑ ^уөзі бол'алмай ͡ жатыр →// іште жаңағы... рахмет / аға ↑ // келген бойда / айтып жатырмың ͡ ғой ^йенді →// құттай уақыты болса ↓///↑ әкімшілікке соғып кетсе ͡ деп →// құрекеңмен ͡ де / сөйлесіп ͡ жатырмыз↓///↑ ахмет бастабаға / қиын ͡ боп ͡ тұр↓///↑ кеше бір →// бізде ͡ де ͡ бір / жауын дегенді / ^уөзіміз тілейміз →// жаус'екен ͡ деп ↓///↑ ^йенді көп жауып кетсе ↑ // тағы ͡ да ͡ кейбірде айтамыз →// ^уойбай ͡ ай / көп жауып қойды →// жүр'алмай ͡ жатырмыз↓///↑ үйтіп ͡ қалды →// сүйтіп ͡ қалды ͡ деп↓///↑ аллаға ͡ жағу / қиын ͡ ғо↓///↑ жоқ болса соямыз →// бар болса / ^уоны ͡ тағ'айтамыз↓///↑	^уосұ сала ͡ б̊ойұнша жауапперетін →// маманымыз ͡ б̊ар ↓///↑ ^уөзү ͡ б̊ол'алмай ͡ жатыр →// іште жаңағы: ^ырахмет / аға ↑ // келгем ͡ бойда / айтыб̊ ͡ жатырмың ͡ ғой ^йенді →// құттай ^ұуақыты ͡ б̊олса ↓///↑ әкімшілікке соғұп кетčе ͡ деп →// құрекеңмен ͡ де / сөйлөсүб̊ ͡ жатырмыз↓///↑ ахмет ͡ пастаб̊аға / қыйым ͡ боп ͡ тұр ↓///↑ кеше ͡ б̊ір →// бізде ͡ де ͡ б̊ір / жауұн ͡ дегенді / ^уөзүмүс ͡ тілейміз →// жаус'екен ͡ деп ↓///↑ ^йенді ͡ гөб̊ ͡ жауұп ͡ кетčе ↑ // тағы ͡ да ͡ гейб̊ірд'айтамыз →// ^уойб̊ай ͡ ай / көб̊ ͡ жауұп ͡ қойдұ →// жүр'алмай ͡ жатырмыз↓///↑ үйтүп ͡ қалды →// сүйтүп ͡ қалды ͡ деп ↓///↑ аллаға ͡ жағұу / қыйың ͡ ғой ↓///↑ жоқ ͡ полса ͡ сойамыз →// бар ͡ б̊олса / ^уонұ ͡ тағ'айтамыз ↓///↑	Осы сала бойынша жауап беретін маманымыз бар. Өзі бола алмай жатыр, іште жаңағы... – Рақмет, аға! – Келген бойда айтып жатырм ғой енді, құттай уақыты болса. Әкімшілікке соғып кетсе деп, Құрекеңмен де сөйлесіп жатырмыз. Ахмет бастабаға қиын боп тұр. Кеше бір, бізде де бір жауын дегенді, өзіміз тілейміз жауса екен деп. Енді көп жауып кетсе тағы да кейбірде айтамыз, ойбай ай көп жауып қойд, жүре алмай жатырмыз. Үйтіп қалд, сүйтіп қалт деп. Аллаға жағу қиын ғо. Жоқ болса соямыз, бар болса оны тағы айтамыз.
Ербол Букеев	▶	жаңа / құрекең айтып ͡ жатыр →// не жол ͡ ауыр ͡ деп ↓///↑ мына жерге / бөлек ͡ жауыпты →// бізге мына жолға / бөлек↓///↑ кеше біздің ͡ балалар / кәдімгі айттым ͡ ғой прицепін →// тастап ͡ кетті↓///↑ еще тайып →// машинасын соққан ͡ ба ↑ // баламның настроениесі ͡ жоқ ↓///↑ дұрыс →// дұрыс: аха / ^йее: / ^йестідің ͡ бе ↑ // келген қонақтардың бәрі ͡ де →// бізде сол махамбет ͡ мазарына →// апарамыз жалпы →// қай уақытта ͡ да ↑///↑ ымм: кәзір ͡ ^йенді / мұрат атаның басына... ійә →// басына... зиратына барамыз →// біз... ійә бұл жерден жақын ͡ ғой↓///↑ амандық ͡ болса / ауылдың ͡ қасы ↓///↑ жақсы / рақмет / аға ↑ // айыпқа бұйыр →///	жаңа / құрекең ͡ айтыб̊ ͡ жатыр →// не жол ауұр ͡ деп ↓///↑ мына ͡ жерге / бөлөг ͡ жауұптұ →// бізге мына ͡ жолға / бөлөк ↓///↑ кеше ͡ б̊іздің ͡ балалар / кәдімг'айттым ͡ ғой прицепін ͡ тастап ͡ кетті↓///↑ ^йеще тайып →// мәшійнесін соққам ͡ ба ↑ // баламның настроениесі ͡ жоқ ↓///↑ дұрұс / дұрұс: →// аха / ^йее / ^йестідің ͡ бе ↑ // келгең ͡ ғонақтардың бәрі ͡ де →// бізде сол махамбет ͡ мазарына →// апарамыж ͡ жалпы →// қай ^ұуақытта ͡ да ↑///↑ ым: қәзір ͡ ^йенді / мұрат ͡ атаның бас^ына: ійә →// бас^ына: зійратына ͡ б̊арамыз →// біз: ійә ͡ б̊ұл жерден жақың ͡ ғой↓///↑ амандық ͡ полса / ауұлдұң ͡ ғасы ↓///↑ жақ̊сы / ^ырахмет / аға ↑ // айыпқа ͡ б̊ұйұр →//	– Жаңа Құрекең айтып атыр, не жол ауыр деп. Мына жерге бөлек жауыпты, бізге мына жолға, бөлек. Кеше біздің балдар кәдімгі айттым ғой прицепін тастап кетті. Еще тайып, машинасын соққан ба, баламның настроениесі жоқ. – Дұрыс, дұрыс... – Аха ее, естідің ба? Келген қонақтардың бәрі де бізде сол Махамбет мазарына апарамыз жалпы, қай уақытта да. – Мм... кәзір енді Мұрат атаның басына... – Иә, басына... – Зиратына барамыз, біз... – Иә бұл жерден жақын ғой. Амандық болса ауылдың қасы. – Жақсы, рақмет аға! – Айыпқа бұйырм...
Ерлан Қарин	▶	↑^уөте ^уорынды →// және дұрыс сұрақ↓/// ↑неге↑/// ↑себ̊ебі / мына / кей кезде →// әлеуметтік желілерде→// ^уосындай сұрақтар / тұуындап жатат↓/// ↑презійденттік / жер тұуралы заң жоб̊асы →// парламентке келіп түсіп жатса →// ^уонда жер комійссійасы // неге құрылып →//^уонда не талқыланып жатыр →// деген сыйақты͡ гейб̊ір азаматтардан // жаңағы / ^уосындай сұрақтар келіп түсіп жатады ↓/// ↑міне / ^уосыған байланысты →// түсініктеме беріп кетүу͡ герек шығар →// деб̊ойлайм →// тағ^ыда ↓/// ↑презійденттің / бастамасымен / дайындалған →// жер тұуралы / заң жоб̊асы→// заң жоб̊асында // текғана бір-ақ норма →// қарастырылады ↓/// ↑йағный жерді / шетелдіктерге / сатұуға →// және жалға берүуге →// тыйым салұу / б̊олт↓///	↑^уөтө ^уорұндұ →// және дұрұс сұрақ↓ /// ↑неге ↑/// себ̊еб̊і / мына / кей͡ гезде→// әлеумөттүг ͡ желілерде →// ^уосұндай сұрақтар / тұуұндаб̊ ͡ жатады↓/// ↑ійә↑/// презійденттің / жер тұуралы заң жоб̊асы →// парламентке͡ геліп түсүб̊ ͡ жатčа // → ^уонда жер ͡ гамыйсыйасы // неге ͡ ғұрұлұп →// ^уонда не талқыланып ͡ жатыр →// деген сыйақты͡ гейб̊ір азаматтардан // жаңағы / ^уосұндай сұрақтар͡ геліп түсүб̊ ͡ жатады↓/// ↑міне / ^уосұғам ͡ байланысты →// түсүнүктөмө ͡ б̊еріп ͡ кетүу͡ герек̊ ͡ шығар →// деб̊ ͡ ойлаймын →// тағы ͡ да ↓/// ↑презійдентің бастамасымен дайындалған →// жер тұуралы / заң жоб̊асы →// заң жоб̊асында // текқана ͡ б̊ірағ ͡ норма ͡ ғарастырылады↓/// ↑йәғ^іній жерді / шетелдіктерге сатұуға және жалға ͡ б̊ерүугө →// тыйым салұу ͡ б̊олдұ↓///	Өте орынды және дұрыс сұрақ. Неге? Себебі, мына кей кезде әлеуметтік желілерде осындай сұрақтар туындап жатады. Президенттік Жер туралы заң жобасы парламентке келіп түсіп жатса, онда жер комиссиясы неге құрылып, онда не талқыланып жатыр? - деген сияқты кейбір азаматтардан жаңағы осындай сұрақтар келіп түсіп жатады. Міне осыған байланысты түсініктеме беріп кету керек шығар деп ойлаймын тағы да. Президенттің бастамасымен дайындалған "Жер туралы заң жобасы", заң жобасында тек қана бір-ақ норма қарастырылады, яғни жерді шетелдіктерге сатуға және жалға беруге тыйым салу болды.
Ерлан Қарин	▶	↑ал жер камійссійасында →// жерді пайдаланұуға қатысты // ^уөзге мәселелер →// талқыланып пысықталады ↓/// ↑неге↑/// ↑себ̊ебі / жер мәселесіне қатысты →// бірнеше сұрақтар→// қоғам ішінде →// ^уосы жылдары // талқыланып̊͡ келген б̊олатын →// жерді шетелдіктерге сатұу-сатпау жөнінде →// қазақ̊стандықтарға жекеменшікке сатұуға бола ма →// жалға беруге қатысты // тағысын тағы б̊асқа ↓/// ↑алайда / дәл ^уосы мәселелердің ішінде →// жерді шетелдіктерге / сатұуға тыйым салынұу бойынша→// қоғамда да →// бійлікте де→// ұстанымның бір^йекендігін ^йескере^уотырып →// презійдент / ұлттық кеңестің бесінші ^уотырысында →// жыйырма бесінші ақпанда // мәлімдеме жасап →// ^уосы мәселе бойынша →// түрлі жаңағы дауға →// пікірталастарға нүкте қою қажеттігі жөнінде ↓///	↑ал жер ͡ гомұйссұйасында //→ жерді пайдаланұуға͡ ғатысты // ^уөзгө мәселелер →// талқыланып ͡ пысықталады↓/// ↑неге///↑ себ̊еб̊і / жер мәселесіне͡͡ ғатысты →// бірнеше сұрақтар →// қоғам ішінде →// ^уосұ жылдары // талқыланып ͡ келгем ͡ б̊олатын →// жерді шетелдіктерге сатұу-сатпау жөнүндө →// қазағыстандықтарға жекеменшікке сатұуға ͡ б̊олама →// жалға ͡ б̊ерүугө͡ ғатысты // тағысын тағы ͡ б̊асқа ↓/// ↑алайда / дәл ^уосұ мәселелердің ішінде →// жерді шетелдіктерге / сатұуға тыйым сал^ынұу ͡ б̊ойұнша→// қоғамда ͡ да →// бійлікте ͡ де→// ұстанымның ͡ бір ^йекендігін ^йескере ^уотұрұп →// презійдент / ұлттұқ͡ кеңестің бесінші ^уотұрұсұнда →// жыйырма ͡ б̊есінші ͡ ақпанда // мәлімдеме жасап →// ^уосұ мәселе ͡ б̊ойұнша →// түрлү жаңағы дауға→// пікірталастарға нүктө ͡ ғойұу͡ ғажеттігі жөнүндө ↓///	Ал жер комиссиясында жерді пайдалануға қатысты өзге мәселелер талқыланып пысықталады. Неге? Себебі жер мәселесіне қатысты бірнеше сұрақтар қоғам ішінде осы жылдары талқыланып келген болатын, жерді шетелдіктерге сату-сатпау туралы. Қазақстандықтарға жекеменшікке сатуға бола ма, жалға беруге қатысты, тағысын тағы басқа. Алайда дәл осы мәселелердің ішінде жерді шетелдіктерге сатуға тыйым салыну бойынша қоғамда да, билікте де ұстанымның бір екендігін ескере отырып, президент ұлттық кеңестің 5-отырысында 25 ақпанда мәлімдеме жасап, осы мәселе бойынша түрлі дауға, пікірталастарға нүкте қою қажеттігі жөнінде.
Ерлан Қарин	▶	сондықтан ^уөз тарапынан біржола шешім ͡ ғаб̊ылдап →// ^уөзінің презійденттік заң бастамасы // тұрғысынан / арнайы заңды дайындауға тапсырма берді↓/// ↑презійдент әкімшілігіне →// сөйтіп / ^уонекінші науұрызда →// презійдент ^уөзінің арнайы жолдауымен →// парламентке →/ ^уосы жерді // шетелдіктерге сатұуға және жалға берүуге тыйым салу // бойынша → арнайы заң жоб̊асын // парламентке ^уонекінші наурызда жіб̊ерген болатын↓/// ↑соған сәйкес / жұмыс тоб̊ы құрылды →// бірнеше талқылаулар болды →// комійтеттің бірнеше ^уотырысы болды↓/// ↑ сөйтіп / ^уөткен аптада // бірінші ^уоқылымы ^уөтті →// бүгін міне / ^йекінші^уоқылымы ^уөтіп →// мәжілістен ^йенді бұл заң жоб̊асы // сенатқа түседі ↓///	сондұқтан ^уөз тарапынам ͡ біржола шешімді ͡ ғаб̊ылдап →// ^уөзүнүң презійденттік заң бастамасы // тұрғұсұнан / арнайы заңды дайындаұуға тап̊сырма ͡ б̊ерді↓/// ↑презійдент әкімшілігіне →// сөйтүп / ^уонекінші наурұзда →// презійдент ^уөзүнүң арнайы жолдауұмен →// парламентке →/ ^уосұ жерді // шетелдіктерге сатұуға және жалға ͡ б̊ерүугө тыйым ͡ салұу ͡ б̊ойұнша → арнайы заң жоб̊асын // парламентке ^уонекінші наурұзда жіб̊ергем ͡ болатын↓/// ↑соған сәйкес / жұмұс тоб̊ұ ͡ ғұрұлдұ →// бірнеше талқылаулар ͡ б̊олдұ→// комұйтеттің бірнеше ^уотұрұсұ ͡ б̊олдұ///↓ сөйтүп / ^уөткөн аптада // бірінші ^уоқұлұмұ ^уөттү →// бүгүм ͡ міне / ^йекінші^уоқұлұмұ ^уөтүп →// мәж^ілістен ^йенді ͡ б̊ұл заң жоб̊асы // сенатқа түсөді///↓	Сондықтан өз тарапынан біржола шешімді қабылдап, өзінің президенттік заң бастамасы тұрғысынан арнайы заңды дайындауға тапсырма берді президент әкімшілігі. Сөйтіп 12 наурызда президент өзінің арнайы жолдауымен парламентке осы Жерді шетелдіктерге сатуға және жалға беруге тыйым салу бойынша арнайы заң жобасын парламентке 12 наурызда жіберген болатын. Соған сәйкес жұмыс тобы құрылды. Бірнеше талқылаулар болды, комитеттің бірнеше отырысы болды. Сөйтіп өткен аптада 1-оқылымы өтті. Бүгін, міне, екінші оқылымы өтіп, мәжілістен енді бұл заң жобасы сенатқа түседі.
Ерлан Қарин	▶	↑сөйтіп / қазақ̊стандықтардың / арасында →// ^уөте көп // соңғы жылдары / талқыланған →// жерді шетелдіктерге сатұуға байланысты →// түрлі дау-дамай →// түрлі әңгімелерге ^уосымен / нүкте қойылып →// бұл әңгімелер / тыйылады деп сенеміз →// йағный презійдент / ^уосы мәселе бойынша→// түрлі пікірталастарға қатысты нүкте қойып →// тиісті заң жоб̊асын →// ^уөз бастамасымен дайындап →// констійтұуцыйаға сәйкес →// үкімет / заң жоб̊асын дайындап →// парламент ^уөзінің бастамасымен дайындап →// және презійдент / міне / презійдент ^уосы заң жоб̊асын ^уөзінің / констійтұуцыйалық тәртіпке сәйкес →// ^уөзінің бастамасы тұрғысынан дайындатқызып →// әдейі парламентке жіб̊еріп →// міне / бүгін сол мәжілістен сенатқа түсүп̊ жатыр ↓///	↑сөйтүп / қазағыстандықтардың арасында /→// ^уөтө͡ гөп →// соңғұ жылдары / талқылаңған →// жерді шетелдіктерге сатұуға ͡ б̊айланысты →// түрлү дау͡ дамай →// түрлі әңгімелерге ^уосұмен / нүктө͡ ғойұлұп →// бұл әңгімелер / тыйылады деп̊ ͡ сенеміз →// йәғ^іній презійдент / ^уосұ мәселе ͡ б̊ойұнша →// түрлү пікірталастарға͡ ғатысты нүктө͡ ғойұп →// тійісті заң жоб̊асын →// ^уөз ͡ б̊астамасымен дайындап →// констұйтұуцыйаға сәйкес →// өк^үмет / заң жоб̊асын дайындап →// парламент ^уөзүнүң бастамасымен дайындап →// және презійдент / міне / презійдент ^уосұ заң жоб̊̊асын ^уөзүнүң / констұйтұусұйалық тәртіпке сәйкес →// ^уөзүнүң бастамасы тұрғұсұнан дайындатқызып →// әдейі парламентке жіб̊еріп →// міне / бүгүн сол мәж^ілістен сенатқа түсүп ͡ жатыр↓///	Сөйтіп қазақстандықтардың арасында өте көп соңғы жылдары талқыланған жерді шетелдіктерге сатуға байланысты түрлі дау-дамай, түрлі әңгімелерге осымен нүкте қойылып, бұл әңгімелер тыйылады деп сенеміз және президент осы мәселе бойынша түрлі пікірталастарға қатысты нүкте қойып, тиісті заң жобасын өз бастамасымен дайындап, Конституцияға сәйкес өкімет заң жобасын дайындап, парламент өзінің бастамасымен дайындап және президент осы заң жобасын өзінің конституциялық тәртіпке сәйкес өзінің бастамасы тұрғысынан дайындатқызып, әдейі парламентке жіберіп, міне, бүгін сол мәжілістен сенатқа түсіп жатыр.
Ерлан Қарин	▶	↑ал / жер комійссыйасы →// ^уосы жер мәселесіне қатысты→// мысалға айталық →// қазақ̊стандықтарға жерді сатұуға байланысты →// жер кадастры →// тағысын тағы басқа түрлі жаңағы / жер қатынастары // мәселесінен тұуындап ^уотырған →// басқа да мәселелер бойынша →// соларды талқылап // асықпай жан-жақты қарап →// пысықтап →// жаңағы / сарапшылардың қатысұуымен →// соны жан-жақты қарап →// ^уөздері / бір шешімге келүу керек↓/// ↑бұл йағній басқа мәселелер бойынша / ал презійденттің заң жоб̊асы →// тек қана шетелдіктерге сатұуға →// және жалға берүуге тыйым салұу мәселесі бойынша→// тағы да қысқаша айтып ^уөткен ↓///	↑ал / жер ͡ гомұйссұйасы //→ ^уосұ жер мәселесіне͡ ғатысты→// мысалғ'айталық →// қазағыстандықтарға жерді сатұуға ͡ б̊айланысты →// жер ͡ гадастры →// тағысын͡ тағы ͡ б̊асқа түрлү жаңағы / жерғатынастары // мәселесінен тұуұндап ^уотұрған →// басқа͡ да ͡ мәселелер ͡ б̊ойұнша →// соларды талқылап // асықпай жан͡ жақты͡ ғарап→// пысықтап →// жаңағы / сарап̊шылардың ͡ ғатысұумөн →// сонұ жан͡ жақты͡ ғарап →// ^уөздөрү ͡ б̊ір шешімге ͡ гелүу͡ герек↓/// ↑бұл йәғ^іній басқа мәселелер ͡ б̊ойұнша / ал презійденттің заң жоб̊асы →// текқана шетелдіктерге сатұуға →// және жалға ͡ б̊ерүугө / тыйым салұу мәселесі ͡ б̊ойұнша →// тағы ͡ да ͡ ғысқаша айтып ^уөткөн ↓///	Ал жер комиссиясы осы жер мәселесіне қатысты, мысалға айталық, қазақстандықтарға жерді сатуға байланысты жер кадастры, тағысын тағы басқа түрлі жаңағы жер қатынастары мәселесінен туындап отырған басқа да мәселелер бойынша соларды талқылап, асықпай жан-жақты қарап, пысықтап, жаңағы сарапшылардың қатысуымен соны жан-жақты қарап, өздері бір шешімге келу керек. Бұл, яғни басқа мәселелер бойынша, ал президенттің заң жобасы тек қана шетелдіктерге сатуға және жалға беруге тыйым салу мәселесі бойынша тағы да қысқаша айтып өткен
Ерлан Қарин	▶	↑^уоны ^йенді / мысалға / жер комиссиясы құзыретінде →// йағній комійссыйасы // ^уөзінің құрамына жаңағы түрлі қоғам қайраткерлері →// ^уосы ауыл шарұуашылығымен айналысатын кәсіп̊керлер де бар →// мемілекеттік ^уоргандарының ^уөкілдері бар →// ^уолар ^уосы әр семб̊і сайын // ^уотырысы ^уөтүп̊ жатыр →// ^уосы / жер комійссыйасының айасында→// ^уосы және ^уөзге де мәселелер // ^уосыдан тұуындайтын басқа да мәселелер бар →// соларды жан-жақты пысықтап // талқылаулары керек та →// талқылап / ^уосыдан жаңағы тійісті шешімдер // қабылдайтын болады ↓/// ↑бірақ жерді / шетелдіктерге / сатұуға →// және жалға берүуге →// біржола тыйым салынатын болады ↓///	↑^уонұ ^йенді / мысалға / жер ͡ гомұйссұйасы ͡ ғүзүретінде →// және жер ͡ гомұйссұйасы // ^уөзүнүң ͡ ғұрамына жаңағы түрлү қоғам͡ ғайраткерлері →// ^уосұ ауұлшарұуашылығымен айналысатың ͡ гәсіпкерлер ͡ де ͡ б̊ар →// мем^ілекеттіг ͡ органдарының ^уөкүлдөрү ͡ б̊ар →// ^уолар ^уосұ әр ͡ семб̊і ͡ сайын // ^уотұрұсұ ^уөтүб̊ ͡ жатыр →// ^уосұ / жер ͡ гомұйссұйасының айасында →// ^уосұ және ^уөзгө ͡ де мәселелер // ^уосұдан тұуұндайтым ͡ басқа͡ да мәселелер ͡ б̊ар →// соларды жан͡ жақты пысықтап // талқылаұулары͡ герек ͡ те →// талқылап / ^уосұдан жаңағы / тійісті шешімдер ͡ ғаб̊ылдайтым ͡ болады↓/// ↑бірақ / жерді шетелдіктерге сатұуға →// және жалға ͡ б̊ерүугө →// біржола тыйым салынатым ͡ болады↓ ///	Оны енді, мысалға, жер комиссиясы құзыретінде, яғни жер комиссиясы өзінің құрамына жаңағы түрлі қоғам қайраткерлері, осы ауыл шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлер де бар, мемлекеттік органдарының өкілдері бар. Олар осы әр сенбі сайын отырысы өтіп жатыр. Осы жер комиссиясының аясында осы және өзге де мәселелер, осыдан туындайтын басқа да мәселелер бар. Соларды жан-жақты пысықтап талқылаулары керек, талқылап осыдан жаңағы тиісті шешімдер қабылдайтын болады. Бірақ жерді шетелдіктерге сатуға және жалға беруге біржола тыйым салынатын болады.
Ерлан Қарин	▶	↑^уоны мына / заң жоб̊асы айасында →// басқа͡ да / ^уосыдан тұуындайтын нормалар бар↓/// ↑мысалға / шетелдіктердің үлесі бар→// компанійаларға →/ тағысын͡ тағыа͡ басқа →// ^уосындай / йағній / шетелдіктердің қандай да бір қатысұуымен / мүмкіндік беретін жолдардың барлығына да тыйым салынатын болады →// ^уосы заң нормасымен ↓///	↑^уонұ мына / заң жоб̊ас'айасында →// басқа͡ да / ^уосұдан тұуұндайтын нормалар ͡ б̊ар↓ /// ↑Мысалға / шетелдіктердің үлөсү ͡ б̊ар →// компанійаларға →// тағысын тағы ͡ б̊асқа →// ^уосұндай / йәғ^іній / шетелдіктердің ͡ ғандайда ͡ б̊ір ͡ ғатысұуұмен / мүмкүндүк ͡ перетін жолдардың барлығына͡ да тыйым салынатым ͡ болады →// ^уосұ заң нормасымен↓///	Оны мына заң жобасы аясында басқа да осыдан туындайтын нормалар бар. Мысалға, шетелдіктердің үлесі бар компанияларға, тағысын тағы басқа осындай. Яғни шетелдіктердің қандай да бір қатысуымен мүмкіндік беретін жолдардың барлығына да тыйым салынатын болады, осы заң нормасымен.
Ерлан Қарин	▶	↑әрб̊ір ұлттық кеңестің ^уотырысынан кейін →// ұлттық кеңестің хатшылығы тарапынан →// арнайы жосп̊ар // қаб̊ылданат↓/// ↑кем дегенде →// сол жосп̊арға әдетте сол →// жыйырмадан астам презійденттің тапсырмалары ^йенүуімен↓/// ↑^йенді бесінші ^уотырыс болса →// бесінші жосп̊ар қабылданып ^уотырмыз ↓/// ↑осы жосп̊ардың / жүзеге асырылұуын / хатшылық /^уөз бақылауына алады ↓///	↑әрб̊ір ұлттұқ͡ кеңестің ^уотұрұсұнаң͡ гейін →// ұлттұқ͡ кеңестің ͡ ғатш̆ылығы тарапынан→// арнайы жоспар ͡ ғаб̊ылданады↓/// ↑кем͡ дегенде →// сол жоспарға әдетте сол →// жыйырмадан астам презійденттің тап̊сырмалары ^йенүуүмен↓/// ↑^йенді ͡ б̊есінші ^уотұрұс ͡ полса →// бесінші жоспар ͡ ғаб̊ылданыб̊ ͡ отұрмұз↓/// ^уосұ жоспардың жүзөг'ас^ырылұуұн →// хатш̆ылық ^уөз ͡ б̊ақылаұуұн'алады↓///	Әрбір ұлттық кеңестің отырысынан кейін ұлттық кеңестің хатшылығы тарапынан арнайы жоспар қабылданады. Кем дегенде сол жоспарға әдетте сол 20-дан астам президенттің тапсырмалары енуімен. Енді 5-отырыс болса, 5-жоспар қабылданып отырмыз. Осы жоспардың жүзеге асырылуын хатшылық өз бақылауына алады.
Ерлан Қарин	▶	↑^уоларды пысықтап →// сол тійісті / мемілекеттік ^уоргандармен қалай жүзеге асады →// ^уоның ^уорындалұу барысын қадағалап ^уотырады↓/// ↑жаңағы сіз айтып ^уотырған →// негізгі бүгінгі күннің басты тақырып̊тарының бірі →// жер / мәселесіне қатысты // заң жоб̊асының мәжілісте →// ^йекінші^уоқылымнан ^уөткенін →// ^уонда / қаншама талқылаулар ^уөтті →// жұмыс тоб̊ының͡ ғаншама мәжілісі ^уөттү →// ^уол жерден қандай ұсыныстар тағ ͡ айтылды↓/// ↑аграрлық комійтетте →// ^уосы заңға қатысты қаншама ^уотырыс болды→// ^уол жерде қандай талқылаулар болды //^уос^ұнұң барлығынан / біздер әрійне хаб̊ардар ͡ б̊олұп // ақпараттар алып ^уотырамыз↓///	↑^уоларды пысықтап →// сол тійісті / мем^ілекеттіг ͡ органдармең ͡ ғалай жүзөг'асады →// ^уонұң ^уорұндалұу ͡ б̊арысың͡ ғадағалаб̊ ͡ отұрады↓/// ↑жаңағы сіз айтыб̊ ͡ отұрған →// негізгі ͡ б̊үгүңгү͡ гүннүң / басты тақ^ырыптарының бірі →// жер мәселесіне͡ ғатысты // заң жоб̊асының мәж^ілісте →// ^йекі ^уоқұлұмнан ^уөткөнүн // → ^уонда͡ ғаншама талқылаулар ^уөттү // → жұмұс тоб̊ұнұң͡ ғаншама мәж^ілісі ^уөттү →// ^уол жердең͡ ғандай ұсұнұстар тағ'айтылды↓/// ↑аграрлық ͡ комұйтетте →// ^уосұ заңға͡ ғатысты͡ ғаншама ^уотұрұс ͡ полдұ →// ^уол жерде ͡ ғандай ^уос^ұнұң барлығынан / біздер әрійне хаб̊ардар ͡ б̊олұп // ақпараттар алыб̊ ͡ отұрамыз ↓///	Оларды пысықтап, сол тиісті мемлекеттік органдармен қалай жүзеге асады, оның орындалу барысын қадағалап отырады. Жаңағы сіз айтып отырған негізгі бүгінгі күннің басты тақырыптарының бірі - жер мәселесіне қатысты заң жобасынының мәжілісте 2-оқылымнан өткен, онда қаншама талқылаулар өтті, жұмыс тобының қаншама мәжілісі өтті. Ол жерден қандай ұсыныстар тағы айтылды, аграрлық комитетте осы заңға қатысты қаншама отырыс болды, ол жерде қандай талқылаулар болды, осының барлығынан біздер, әрине, харабардар болып, ақпараттар алып отырамыз.
Ерлан Қарин	▶	↑сөйтіп / біздер кез келген ^уосындай секілді тапсырманың // жүзеге асырылұуын →// мұқыйат қадағалап →// бақылап ^уотырамыз↓/// ↑^йенді / презійденттің ^уосының / алдындағы да / басқа да ^уотырыстарда берген // тапсырмаларының барлығының жүзеге асырылұуына келетін болсақ →// қазіргі ^ұуақытта →// мысалы / ^йең негізгі үлкен ^уосындай тақырыптардың бірі →// ^уол презійденттің / ^уөз тарапынан жарыйалаған сайасый реформалары →// сайасый бастамалары↓///	↑сөйтүп / біздер ͡ гезгелген ^уосұндай секілді тап̊сырманың // жүзөг'ас^ырылұуұн →// мұқұйат қадағалап →// бақ^ылаб̊ ͡ ^уотұрамыз↓/// ↑^йенді / презійденттің ^уосұнұң алдындағы͡ да →// басқа͡ да ^уотұрұстарда / берген тап̊сырмаларының барлығының жүзөг'ас^ырылұуұна͡ гелетім ͡ болсақ →// қәзіргі ^ұуақытта →// мысалы / ^йең негізгі үлкөн ^уосындай тақ^ырыптардың бірі →// ^уол презійденттің / ^уөз тарапынан жәр^ійалаған сайасый ^іреформалары →// сайасый ͡ б̊астамалары ↓///	Сөйтіп, біздер кез келген осындай секілді тапсырманың жүзеге асырылуын мұқият қадағалап, бақылап отырамыз. Енді президенттің осының алдындағыда, басқа да отырыстарда берген тапсырмаларының барлығының жүзеге асырылуына келетін болсақ, қазіргі уақытта мысалы, ең негізгі үлкен осындай тақырыптардың бірі, ол - президенттің өз тарапынан жариялаған саяси реформалары, саяси бастамалары.
Ерлан Қарин	▶	↑міне / ^уосы ^ұуақытқа / сол презійденттің жарыйалаған сайасый реформаларының үш пакеті →// болған болатын →// ^уонтоғызыншы жылдан бері→// жарыйалаған / йағный ^уонтоғызыншы жылдың жыйырмасыншы желтоқс̊анда // сайасый реформаның бірінші пакеті // жарыйаланды↓/// ^уөткен жылы →// бірінші қыргүйекте // презійдент ^уөзінің жолдауында // сайасый реформаларының ^йекінші пакетін жарыйалады →// және биыл / қаңтардың ^уонбесінде // жаңа парламенттің ашылұуында →// презійдент сайасый реформаның үшінші пакетін жарыйалаған болатын↓/// ↑міне / бірінші пакеті →// толықтай жүзеге асырылды→// сайасый реформа ^уосы күнге дейін↓///	↑міне / ^уосұ ^ұуақытқа / сол презійденттің жәр^ійалаған сайасый ^іреформаларының → // үш пакеті болғам ͡ болатын →// ^уонтоғұзұншы жылдам ͡ бері жәр^ійалаған→// йәғ^іній ^уонтоғұзұншы жылдың жыйырмасыншы желтоқ̊санда →// сайасый ^іреформаның бірінші пакеті жәр^ійаланды ↓/// ↑^уөткөн жылы →// бірінші ͡ ғыргүйөктө // презійдент ^уөзүнүң жолдаұуұнда // сайасый ^іреформаларының ^йекінші пакетін жәр^ійалады →// және б̊ыйыл / қаңтардың ^уомбесінде // жаңа парламенттің ашылұуұнда →// презійдент ͡ čайасый ^іреформаның үшүншү пакетін жәр^ійалағам ͡ болатын↓/// ↑міне / бірінші пакеті →// толұқтай жүзөг'ас^ырылды →// сайасый ^іреформа / ^уосұ ͡ гүңгө ͡ дейін↓///	Міне, осы уақытқа сол президенттің жариялаған саяси реформаларының 3 пакеті болған болатын. 19-жылдан бері жариялаған, яғни 19-жылдың 20 желтоқсанында саяси реформаның бірінші пакетін жариялады. Өткен жылы бірінші қыркүйекте президент өзінің жолдауында саяси реформаларының екінші пакетін жариялады және биыл қаңтардың 15-інде жаңа парламенттің ашылуында президент саяси реформаның үшінші пакетін жариялаған болатын. Міне, бірінші пакеті толықтай жүзеге асырылды, саяси реформа осы күнге дейін.
Ерлан Қарин	▶	↑сайасый реформа бірінші пакеті бойынша // сегіз заң қаб̊ылданд↓/// ↑қазір / ^йекінші және үшінші пакеті бойынша →// тійісті жұмыстар // атқарылып жатыр ↓/// ↑бүгін ^йенді мысалы мәжілісті / айтып ^уотырмыз ғой →// мысалы / күнү͡ геше // дәл͡ геше →// мәжілісте / мәжіліске / презійденттің ^йекінші және үшінші сайасый реформалар пакеті // бойынша дайындалған / бірнеше↑ заң жоб̊алары͡ геліп түсүп →// ^уолардың таныстырылымы ^уөтті↓//↑/ ^йенді / соған сәйкес ^йенді әрғарай͡ да жұмыстар жалғасатын болат↓/// ↑ол қандай заң жоб̊алары ↑///	сайасый ^іреформа ͡ б̊ірінші пакеті ͡ б̊ойұнша // сегіз заң ͡ ғаб̊ылданды↓/// ↑қәзір / ^йекінші және үшүншү пакеті б̊ойұнша →// тійісті жұмұстар // атқарылыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑бүгүн ^йенді мысалы мәж^ілісті / айтыб̊ ͡ отұрмұз ͡ ғой →// мысалы / күнү͡ геше // дәл͡ геше →// мәж^ілісте / мәж^іліске / презійденттің ^йекінші ͡ және ͡ үшүншү сайасый ^іреформалар пакеті ͡ б̊ойұнша дайындалған → // бірнеше заң жоб̊алары͡ геліп ͡ түсүп →// ^уолардың таныстырылымы ^уөттү ↓/// ↑^йенді / соған сәйкес ^йенді арығарай͡ да жұмұстар жалғасатым ͡ болады ↓ /// ↑^уол͡ ғандай заң жоб̊алары↑///	Саяси реформа бірінші пакеті бойынша 8 заң қабылданды. Қазір екінші және үшінші пакеті бойынша тиісті жұмыстар атқарылып жатыр. Бүгін енді мысалы мәжілісті айтып отырмыз ғой. Мысалы, күні кеше, дәл кеше мәжілісте, мәжіліске президенттің екінші және үшінші саяси реформалар пакеті бойынша дайындалған бірнеше заң жобалары келіп түсіп, олардың таныстырылымы өтті. Енді соған сәйкес енді әрі қарай да жұмыстар жалғасатын болады. Ол қандай заң жобалары?
Ерлан Қарин	▶	↑^уол / сайасый партыйалардың сайлау кезінде → // сайлау таб̊алдырығын жеті пайыздан бес пайызға дейін / төмедетүу → // және сайлау бйүуллетендеріне бәріне қарсымын деген графаны ^йенгізүу → // және / быйыл / презійденттің бастамасымен білесіздер → // ^йелде тұңғыш͡ рет // ауыл әкімдерінің тікелей сайлауы ^уөтөт↓//↑/ осы сайлауға қатысты →// бірнеше заңға ^уөзгерістер ^йенгізіледі↓/// ↑міне ^уосы / заң жоб̊алар' да // күні͡ геше жаңағы / мәжіліске͡ геліп түсті →// ^йенді / соған сәйкес мәжілістің қаб̊ырғасында→// ^уосындай талқылаулар ^уөтетін б̊олат'↓///	↑^уол / сайасый партыйалардың сайлау͡ гезінде →// сайлау таб̊алдырығын / жеті пайыздам ͡ бес ͡ пайызға ͡ дейін төмөндөтүу →// және сайлау бійллөтөндөріне ͡ б̊әріне͡ ғарсымын деген графаны ^йеңгізүу →// және ͡ б̊ыйыл / презійденттің бастамасымем ͡ білесіздер →// ^йелде тұңғұш͡ рет // ауұл әкімдерінің тікелей сайлауұ ^уөтөдү ↓/// ↑^уосұ сайлауға͡ ғатысты →// бірнеше заңға ^уөзгөрүстер ^йеңгізді ↓ /// ↑міне / ^уосұ заң жоб̊алары ͡ да // күнү͡ геше жаңағы / мәж^іліске͡ геліп ͡ түстү →// ^йенді / соған сәйкес мәж^ілістің ͡ ғаб̊ырғасында →// ^уосұндай талқылаулар ^уөтөтүм ͡ болады↓///	Ол - саяси партиялардың сайлау кезінде, сайлау табалдырығын 7 пайыздан 5 пайызға дейін төмедету және сайлау бюллетеньдеріне "бәріне қарсымын" деген графаны енгізу және биыл президенттің бастамасымен білесіздер, елде тұңғыш рет ауыл әкімдерінің тікелей сайлауы өтеді. Осы сайлауға қатысты бірнеше заңға өзгерістер енгізіледі. Міне осы заң жобалары да күні кеше жаңағы мәжіліске келіп түсті. Енді соған сәйкес мәжілістің қабырғасында осындай талқылаулар өтетін болады.
Ерлан Қарин	▶	↑^уосының барлығын әрійне / біздер бақылап →// қадағалап ^уотырамыз →// ^уөз тарапымыздан↓/// ↑қандай талқылаулар болат' →// қандай қосымша ұсыныстар айтылат' →// деген секілді↓/// ↑бұл айтылып ^уотырған ^уөзгерістердің барлығы →// үлкен ^уөзгерістер →// үлкен бетбұрысты ^уөзгерістер↓ /// ↑мысалға быйылғы / бірінш'рет →// ^уөткізілейін деп ^уотқан →// ауыл әкімдерінің тікелей сайлауы→// мысалға / быйыл сегізжүзге жұуық ауыл әкімдері // → тікелей сайланатын б̊олат↓///	↑^уосұнұң барлығын әрійне / біздер б̊ақ^ылап →// қадағалаб̊ ͡ отұрамұз →// ^уөз тарапымыздан↓/// ↑қандай талқылаулар ͡ б̊олады →// қандай ͡ ғосұмша ұсұнұстар айтылады →// деген секілді↓/// ↑бұл аталыб̊ ͡ отұрған ^уөзгөрүстөрдүң барлығы →// үлкөн ^уөзгөрүстөр →// үлкөм ͡ бетб̊ұрұсты ^уөзгөрүстер ↓/// ↑мысалға / б̊ыйылғы ͡ б̊ірінш՚ірет →// ^уөткүзүлөйүн ͡ деб̊ ͡ отұрған →// ауұл әкімдерінің тікелей сайлауұ →// мысалға / быйыл сегіжжүзгө ͡ жұуұғ ͡ ауұл ͡ әкімдері →// тікелей сайланатым ͡ болады↓///	Осының барлығын әрине, біздер бақылап, қадағалап отырамыз өз тарапымыздан. Қандай талқылаулар болады, қандай қосымша ұсыныстар айтылады деген секілді. Бұл аталып отырған өзгерістердің барлығы үлкен өзгерістер, үлкен бетбұрысты өзгерістер. Мысалға, биылғы бірінші рет өткізілейін деп отырған ауыл әкімдерінің тікелей сайлауы. Мысалға, биыл 800-ге жуық ауыл әкімдері тікелей сайланатын болады.
Ерлан Қарин	▶	↑бұрын сайланған // ауыл әкімдері →// мысалға / мына жанама түрде сайланған →// ^уолардың ^уөкілеттілігі тоқтайды →// соған сәйкес ^йендігі әкімдер / тікелей сайлау арқылы // сайланатын болды↓/// ↑бұл да біздің / ^йеліміздің сайасый дамұуындағы // үлкен бір / айтұулы ^уоқыйға →// жаңа бір кезең →// себ̊ебі біздің халық →// тікелей / ^уөзінің әкімдерін сайлап →// сол арқылы ^уөздерінің / сайасый құқықтарын →// кең түрде жүзеге асырұуға // тағыбір қосымша // мүмкіндікке ійе болат↓ ///	↑бұрұн сайлаңған // ауұл әкімдері → // мысалға / мына жанама түрдө сайлаңған →// ^уолардың ^уөкүлөттүлігі тоқтайды →// соған сәйкес ^йендігі әкімдер / тікелей сайлау арқылы / сайланатым ͡ болады↓/// ↑бұл͡ да б̊іздің / ^йеліміздің сайасый дамұуұндағы // үлкөм ͡ бір / айтұул'оқыйға →// жаңа ͡ б̊ір͡ гезең →// себ̊еб̊і ͡ б̊іздің ͡ ғалық →// тікелей / ^уөзүнүң әкімдерін сайлап →// сол арқылы ^уөздөрүнүң / сайасый ͡ ғұқұқтарын →// кең түрдө жүзөг'ас^ырұуға // тағыбір ͡ ғосұмша // мүмкүндүкке ͡ ійе ͡ б̊олады ↓ ///	Бұрын сайланған ауыл әкімдері, мысалға, мына жанама түрде сайланған, олардың өкілеттілігі тоқтайды, соған сәйкес ендігі әкімдер тікелей сайлау арқылы сайланатын болды. Бұл да біздің еліміздің саяси дамуындағы үлкен бір айтулы оқиға, жаңа бір кезең. Себебі біздің халық тікелей өзінің әкімдерін сайлап, сол арқылы өздерінің саяси құқықтарын кең түрде жүзеге асыруға тағы бір қосымша мүмкіндікке ие болады.
Ерлан Қарин	▶	↑^йенді / жаңа жоғарыда айтып ^уотырғандай →// әрійне бұл / шындыққа сай гелмейт↓/// ↑себ̊ебі / тағы да͡ ғайталап ^уөтейін →// презійденттің / жарыйалаған сайасый реформалардың бірінші пакеті // толықтай жүзеге асырылып →// ^уоның айасында // сегіз заң ͡ ғаб̊ылданған болатын↓/// ↑атап ^уөтейін →// бұл / сайасый партыйалардың / тіркеу үшін қажетті қырықмыңнан жыйырмамыңға дейін азайтұу →// әйелдер мен ^йер жас азаматтарға →// міндетті түрде // ^уотыз пайыздық квотаны сайлау тізімдерін берүу→// мүлдем / сайлау /сайасый мійтійнгілер тұуралы // жаңа заң // қаб̊ылданған болатын↓///	↑^йенді / жаңа жоғарыд'айтып ^уотұрғандай →// әрійне ͡ б̊ұл / шындыққа сай ͡ гелмейді↓/// ↑себ̊еб̊і / тағы ͡ да͡ ғайталаб̊ ͡ өтөйүн →// презійденттің жәр^ійалаған сайасый ^іреформалардың бірінші пакеті // толұқтай жүзөг'ас^ырылып →// ^уонұң айасында / сегіз заң ͡ ғаб̊ылдаңғам ͡ болатын↓/// ↑атаб̊ ͡ өтөйүн →// бұл / сайасый партыйалардың / тіркеу ͡ үшүң ͡ ғажетті / қырықмыңнан жыйырмамыңға ͡ дейін азайтұу →// әйелдер мен ^йер жас азаматтарға →// міндетті түрдө // ^уотұс ͡ пайыздық квотаны сайлау тізімдерім ͡ берүу →// мүлдөм / сайлау сайасый мійтійңгілер тұуралы // жаңа заң ͡ ғаб̊ылдаңғам ͡ болатын↓///	Енді жаңа жоғарыда айтып отырғандай, әрине бұл шындыққа сай келмейді. Себебі тағы да қайталап өтейін, президенттің жариялаған саяси реформалардың бірінші пакеті толықтай жүзеге асырылып, оның аясында 8 заң қабылданған болатын. Атап өтейін, бұл саяси партиялардың тіркеу үшін қажетті 40 мыңнан 20 мыңға дейін азайту, әйелдер мен ер жас азаматтарға міндетті түрде 30 пайыздық квотаны сайлау тізімдерінде беру, мүлдем сайлау, саяси митингілер туралы жаңа заң қабылданған болатын.
Ерлан Қарин	▶	және͡ де / жүзотызыншы баб̊ты // декріймійналійзаційа бойынша // ^уөзгеріс қаб̊ылдант →// йағній ^уосындай секілді / маңызды бастамалар // барлық / маңызды бастама // жүзөг'асып қаб̊ылданды↓/// ↑қазір ^йекінші / үшүнші пакеті бойынша →// қазірдің ^уөзінде // заң жоб̊алар // жоғарыда айтып ^уотырғандай →// қазірдің ^уөзінде / парламентке келіп түсті →// йағный жұмыстар жалғасып жатыр↓/// ↑бұл жұмыстарға →// сарап̊шылар→// қоғам͡ ғайраткерлері →// кең тартылұуда ↓/// ↑сондықтан͡ да / алдағы ^ұуақытта→// мына / жылдың айағына дейін →// презійденттің / ^йекінш'үшінші жаңағы пакеттері бойынша →// жаңағы сайасый реформалардың да →// тійісті заң жоб̊алары қаб̊ылданат // деп үміттенеміз↓///	↑және͡ де жүзотұзұншы ͡ б̊аб̊ты // декріймійналыйзасыйа ͡ б̊ойұнша // ^уөзгөрүс ͡ қаб̊ылданады →// йәғ^іній ^уосұндай секілді / маңызды ͡ б̊астамалар // барлық / маңызды ͡ б̊астама // жүзөг'асып ͡ қаб̊ылданды↓/// ↑қәзір ^йекінші / үшүншү пакеті ͡ б̊ойұнша →// қәзірдің ^уөзүндө →// заң жоб̊алар // жоғарыд'айтып ^уотұрғандай →// қәзірдің ^уөзүндө // парламентке͡ геліп ͡ түстү →// йәғ^іній жұмұстар жалғасыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑бұл жұмұстарға →// сарап̊шылар →// қоғам͡ ғайраткерлері →// кең тартылұуда↓/// ↑сондұқтан͡ да / алдағы ^ұуақытта →// мына / жылдың айағына ͡ дейін →// презійденттің / ^йекінші/үшүншү жаңағы пакеттері ͡ б̊ойұнша →// жаңағы сайасый ^іреформалардың͡ да →// тійісті заң жоб̊алары ͡ ғаб̊ылданады // деб̊ ͡ үмүттөнеміз↓ ///	Және де 130-бапты декриминализация бойынша өзгеріс қабылданды яғни осындай секілді. Маңызды бастамалар, барлық маңызды бастама жүзеге асып қабылданды. Қазір екінші, үшінші пакеті бойынша қазірдің өзінде заң жобалар жоғарыда айтып отырғандай, қазірдің өзінде парламентке келіп түсті, яғни жұмыстар жалғасып жатыр. Бұл жұмыстарға сарапшылар, қоғам қайраткерлері кең тартылуда. Сондықтан да алдағы уақытта, мына жылдың аяғына дейін президенттің екінші, үшінші жаңағы пакеттері бойынша жаңағы саяси реформалардың да, тиісті заң жобалары қабылданады деп үміттенеміз.
Ерлан Қарин	▶	↑жоқ / асығыстық / жоқ →// деп тағ'да айт'алмаймыз↓/// ↑ себ̊ебі / ^йекімың ^уоналтыншы жылы // жарыйаланған мораторыйдың мерзімі →// быйыл айақталады↓/// ↑сондықтан әрійне / жер комійссыйасы // қалай͡ да босада ^йенді / быйыл ^уосындай шешімдерді қаб̊ылдау͡ герек // болат↓/// ↑бірақ бұл жердегі негізгі мақс̊ат →// жер комійссыйасының жаңағы көтеріліп ^уотырған мәселелерді →// жан-жақты / кәсіб̊керлердің мүддесі тұрғысынан →// жерді пайдаланұушылардың мүддесі тұрғысынан →// қарапайым азаматтардың мүддесі тұрғысынан →// ^йел экономыйкасы тұрғысынан →// йағный / қандай да бір сала // зардап шекпеуі керек↓///	↑жоқ / асығыстық / жоқ // → деп тағы ͡ да ͡ айт'алмаймыз ↓/// ↑себ̊еб̊і / ^йекімың ^уоналтыншы жылы // жәр^ійалаңған мораторұйдұң мерзімі →// быйыл айақталады↓/// ↑сондұқтан әрійне / жер ͡ комыйссыйасы // қалай͡ да ͡ б̊олса ͡ да / ^йенді ͡ б̊ыйыл ^уосұндай шешімдерді ͡ ғаб̊ылдау͡ герек ͡ полады↓/// ↑бірақ / бұл жердегі негізгі мақ̊сат →// жер ͡ комыйссыйасының жаңағы ͡ гөтөрүлүб̊ ͡ отұрған мәселелерді → // жан͡ жақты ͡ гәсіпкерлердің мүддөсү ͡ тұрғұсұнан →// жерді пайдаланұушылардың мүддөсү ͡ тұрғұсұнан →// қарапайым азаматтардың мүддөсү ͡ тұрғұсұнан →// ^йел экономійкасы тұрғұсұнан →// йәғ^іній / қандай ͡ да ͡ б̊ір сала // зардап̊шекпеуү͡ герек↓///	Жоқ, асығыстық жоқ деп тағы да айта алмаймыз, себебі 2016 жылы жарияланған мораторийдің мерзімі биыл аяқталады. Сондықтан әрине, жер комиссиясы қалай да болса да енді биыл осындай шешімдерді қабылдау керек болады. Бірақ бұл жердегі негізгі мақсат жер комиссиясының жаңағы көтеріліп отырған мәселелерді жан-жақты кәсіпкерлердің мүддесі тұрғысынан, жерді пайдаланушылардың мүддесі тұрғысынан, қарапайым азаматтардың мүддесі тұрғысынан, ел экономикасы тұрғысынан, яғни қандай да бір сала зардап шекпеуі керек.
Ерлан Қарин	▶	↑біз мысалға / тек бір үлкен дау-дамай тұрғысынан ғана →// бұл мәселеге қарап̊͡ ғоймай →// бұл мәселенің ^уоңтайлы шешімін↑ іздеуіміз керек →// йағный / бұл ауыл шарұуашылығының дамұуына →// қосымша түрткі болатын →// септігін тійгізетін →// үлес қосатындай бір шешімдерді іздеуіміз керек ↓/// ↑міне / бұл жердегі мақс̊ат ^уосында ↓/// ↑сондықтан / жер комійссыйасының құрамы да →// соған сәйкес жасақталған →// бұл жерде йағный / сарап̊шылардың да →// ғалымдардың да →// сол жаңағы мемілекеттік бійлік ^уоргандарының →// жергілікті бійлік ^уоргандарының ^уөкілдерінің де →// кәсіп̊керлердің де // → фермерлердің де →// йағный қоғам / жаңағы / қоғамдық ұйымдардың ^уөкілдерінің →// йағный барлық тарап̊тардың →// мүдделерін ^йескерілүуі тұрғысынан →// қаб̊ылданұуы қажет шешімдер↓///	↑біз мысалға / тек ͡ пір үлкөн даудамай тұрғұсұнаңғана // → бұл мәселеге ͡ ғарап ͡ қоймай → // бұл мәселенің ^уоңтайлы шешімін іздеуүмүз͡ герек →// йәғ^іній / бұл ауұлшарұуашылығының дамұуұна →// қосұмша түрткү ͡ б̊олатын →// септігін тійгізетін → // үлөс ͡ қосатындай ͡ б̊ір шешімдерді / іздеүуүмүз ͡ герек ↓/// ↑міне / бұл жердегі мақ̊сат ^уосұнда↓/// ↑сондұқтан / жер ͡ комұйссұйасының ͡ ғұрамы ͡ да →// соған сәйкес / жасақталған // → бұл жерде йәғ^іній / сарап̊шылардың ͡ да →// ғалымдардың ͡ да →// сол жаңағы мем^ілекеттік бійліг ͡ органдарының →// жергілікті б̊ійліг ͡ органдарының ^уөкүлдөрүнүң ͡ де →// кәсіп̊керлердің ͡ де →/ фермерлердің ͡ де→// йәғ^іній / қоғам / жаңағы / қоғамдығ ͡ ұйұмдардың ^уөкүлдөрүнүң →/ йәғ^іній ͡ б̊арлық тараптардың →/ мүддөлөрүнүң ^йескерілүуү тұрғұсұнан →// қаб̊ылданұуұ ͡ ғажет ͡ ш̆ешімдер↓///	Біз мысалға тек бір үлкен дау-дамай тұрғысынан ғана, бұл мәселеге қарап қоймай, бұл мәселенің оңтайлы шешімін іздеуіміз керек. Яғни бұл ауыл шаруашылығының дамуына қосымша түрткі болатын, септігін тигізетін, үлес қосатындай бір шешімдерді іздеуіміз керек. Міне, бұл жердегі мақсат осында. Сондықтан жер комиссиясының құрамы да соған сәйкес жасақталған. Бұл жерде, яғни сарапшылардың да, ғалымдардың да, сол жаңағы мемлекеттік билік органдарының, жергілікті билік органдарының өкілдерінің де, кәсіпкерлердің де, фермерлердің де, яғни қоғам, жаңағы қоғамдық ұйымдардың өкілдерінің, яғни барлық тараптардың мүдделерінің ескерілуі тұрғысынан қабылдануы қажет шешімдер.
Ерлан Қарин	▶	↑сондықтан / әрійне бұл жерде ^йең бірінші мақс̊ат →// сол көтеріліп ^уотырған мәселелерді →// күн тәртіб̊індегі мәселелерді // жан-жақты қарастырұу↓ /// ↑ал жерді тағ ͡ да қайталап ^уөтем →// шетелдіктерге / сатұуға және жалға берүуге бойынша тыйым салұу →// мәселесіне байланысты нүкте қойылды↓/// ↑соған сәйкес / презійденттің бастамасымен заң жоб̊асы дайындалып →// бүгін мәжілісте // ^йекінші ^уоқылымнан ^уөтіп →// ^йенді сенатақа түсті↓/// ↑сондықтан / бұл мәселе бойынша →// арғарайда талқылаудың / не тағ'да бір жаңағы / сарап̊таманың қажеттілігі жоқ ↓/// ↑бұл мәселе /^уосымен ^уөзінің бұл мәселеге қатысты нүкте қойылат↓/// ↑әрійне / әл'де сенатта талқылау бар→// бірақ жаңағы жоғарыда айтқандай →// бійлікте де →/ қоғамда да →/ ^уосы мәселеге қатысты ұстаным бір↓///	↑сондұқтан / әрійне / бұл жерде ^йең бірінші мақ̊сат →// сол ͡ гөтөрүлүб ͡ отұрған мәселелерді →// күн тәртіб̊індегі мәселелерді // жан͡ жақты ͡ ғарастұрұу↓/// ↑ал жерді тағы ͡ да ͡ ғайталаб̊ ͡ өтөмүн →// шетелдіктерге сатұуға және жалға ͡ б̊ерүугө ͡ б̊ойұнша тыйым салұу →// мәселесіне ͡ б̊айланысты нүктө ͡ ғойұлдұ↓/// ↑соған сәйкес / презійденттің бастамасымен заң жоб̊асы дайындалып →// бүгүн мәж^ілісте / ^йекінші ^уоқұлұмнан ^уөтүп →// ^йенді сенатқа түстү↓/// ↑сондұқтан / бұл мәселе ͡ б̊ойұнша →// арығарай ͡ да талқылаудұң / не / тағы ͡ да ͡ б̊ір жаңағы / сараптаманың ͡ ғажеттілігі жоқ↓/// ↑бұл мәселе / ^уосұмен ^уөзүнүң бұл мәселеге͡ ғатысты нүктө͡ ғойұлады↓/// ↑әрійне / әлі ͡ де сенатта талқылау ͡ б̊ар →// бірағ ͡ жаңағы жоғарыд'айтқандай // → бійлікте ͡ де →/ қоғамда ͡ да →/ ^уосұ мәселеге͡ ғатысты / ұстаным ͡ б̊ір↓///	Сондықтан әрине, бұл жерде ең бірінші мақсат, сол көтеріліп отырған мәселелерді, күн тәртібіндегі мәселелерді жан-жақты қарастыру. Ал жерді тағы да қайталап өтем, шетелдіктерге сатуға және жалға беруге бойынша тыйым салу мәселесіне байланысты нүкте қойылды. Соған сәйкес президенттің бастамасымен заң жобасы дайындалып, бүгін мәжілісте екінші оқылымнан өтіп, енді сенатақа түсті. Сондықтан бұл мәселе бойынша ары қарай да талқылаудың, не тағы да бір жаңағы сараптаманың қажеттілігі жоқ. Бұл мәселе осымен өзінің бұл мәселеге қатысты нүкте қойылады. Әрине, әлі де сенатта талқылау бар, бірақ жаңағы жоғарыда айтқандай, билікте де, қоғамда да осы мәселеге қатысты ұстаным бір.
Ескене Олжағұлов	▶			Мынау, Красный кордонда главный инженер, сосын начальник пожарной части болып істедім жұмыс осында. І..., сегіз немерем бар. Бесеуінен. Ең үлкен немерем, немерелерім уже инстут бітіріп жатыр. Қалғаны мынау кенжеміз екінші класс оқид. Ең кенже немерем. І... бәйбішем бар. Бәйбішем де елуінші жылғы. І... тірі бәйбішем. Мал ұстаймыз мін жерде. Құс, құс ұстаймыз, қаз, үйрек дейді, тауық дейді, индюк дейді бәрін ұстаймыз. М... жағдайымыз жақсы. Ы… өзіміздің осы жерде крестьянское хозяйство ашқам мен. Жерім бар.
Ескене Олжағұлов	▶			Содан төрт бес жыл егін септім да, крестьянское хозяйстводан. Сосын, ана кенже ұлым оқуға түсіп, оқуға кеткесін, оны жауып, қазір үйдемін. Ы... мынау Байтеректегі инвесторға беріп, дивиденды алып тұрамыз, солардан. Сол, жағдайым шақсы. Үйді көріп отырған шыгарсыздар. Сол ауыл, ауылда, мын жердің ауылда отыз проценті орыс, жетпіс проценті қазақ. Еее, жүз шақты үй бар осында. Ы... орыстар көшіп... біразы көшіп кеткен. Екі мыңыншы жылдан кейін. Олардың орнына Қызыл тудан, басқа жақтан, бәрі көк осы табиғаты жақсы болғасын. Осы жаққа көшіп келіп жатыр.
Ескене Олжағұлов	▶			Бұдан үлкен кісілерден қалған екі үш қана кісіміз бар. Балтықан деген, Көпжасар деген, сосын мен. Қалғандары жастар. Шалдардың ішінде жетпістен асқандары. Еее, ауылымыз жақсы. Әкіміміз жақсы жұмыс істейд. Освещение бәрі көшеде. Кешке қарай көред те шығарсыздар. Освещение везде бар. Но, көшеде асфальт жоқ. Центральный көше ғой, основной. Осыдан, Зерендіден прямой Қостанайға трасса ашқан, асфальт. Центральный жол ғой, основной. Сол, уже былтыр бітіріп, уже та… эксплуатацияға берді, жолды. Халқымыз жақсы, друж... ы... араласып тұрамыз бір-бірімізбен, қазақтар бәрі. Айт шалып тұрамыз, сол мынау. – Аға. – Ау.
Ескене Олжағұлов	▶			– Отыз жыл тұрдым. – Отыз жыл тұрдыңыз ба? Қай ауданда? – Арқалық ауданында, Целинный деген совхозда. – М... ол жерде бір қызметпен бардыңыз ба? – Агрономмын. Айтып отырмын ғой. Оқу бітіргенсін по направлением, ол уақытта жіберед. Екі жыл істейсің, сосын кете бер дейд. Сосын, біз қалып қойдық. – Жақсы, енді бар ғой сол. Мысалы, Торғайдың... Торғайдағы... Торғай мен осы мысалы Зеренді аулыңызды салыстырып айта аласыз ба? Мысалы салты. Иә, салты, әдет-ғұрып, салтқа қатысты жалпы адамдардың мінезіне қатысты. Сондай бір ерекшеліктерді айта аласыз ба? – Ерекшелігі болғанда, Торғай, табиғаты Торғайдың, сухой степ қой, сухой климат, о жақ.
Ескене Олжағұлов	▶			О жақта, ы... жылу көп. О жақта арбуз да өсед, дыня да өсед. Тап мен, тап тұрған жер, Арқалықтың қасында. Ал, міне жерде дыня, арбуз деген өсе қоймайд. Бірақ, табиғаты бұ жерде күшті , і... демалуға жақсы. Кислород диді ғой енді, кислороды мол, бұл жердің. Торғай, Торғай енді кең дала ғой. І... түгел егін бәрі, о жерде. Ал енді халқына келсек, о жақтың халықы түгел қазақ қой, основной. Былай айтсақ, түгел қазақ. Қазақ құрпын, салтын бәрін жақсы ұстайды. О жақта. і... бірінің үйіне бірі кіріп шығу, кіріп шығып жүред. Үйінің қасына келсе, дән ауыс тегіс... тигізбей жібермейд, олар.
Ескене Олжағұлов	▶			Шығармайд, ол сондай қазақшылық . Бұл жерде ондай жоқ. Бұ жерде ооо, жетпіс сексен проценты орыс болған ғой. Сондықтан, пока, ол қалыптасып, міне енді ғана қалыптасып келе жатыр. Кішкене қазақтар көбейгесін. Мұнда ондай не жоқтығын. О жақ түгел қазақшылық. Енді. о жақта орыстардың көбі қазақша сөйлейд, орысша сөйлемейд. Түгел қазақ... қазақша сөйлейд, орыстар. Баласына дейін, несіне дейін, былай айтады. Енді, бері қарай, Есілге қарай. Бері қарай алсақ, енді, о жақ орыс қой. Бері қарай, енді орыс қой, ана жақ түгел қазақ қой, енді.
Ескене Олжағұлов	▶			О жақтың енді қазақшылығы, и... салт дәстүрлі ұстауы, бәрі жақсы. О жақтың бір жақсы жері, кішкентай баласына дейін домбыра тартып, өлең айтад, түгел. Енді ол аренаға, неге шығып..., шығып жатқан жоқ. Бірақ, кіп - кішкентай баласына дейін өлең айтад, домбыра тартад, о жақ. Бауырмашыл о жақ, былай қарасақ. Бұ жақта кінә тағауға болмайды. Оор... орыстың салтын нетіп кеткен ғой енді. Мен көшіп келгенде, кішкене таң қалатын тұғым. Сосын түсіндім, қалай жағдай болсын. Сосын, солармен қалыптасып, солай келе жатырмыз.
Ескене Олжағұлов	▶			Бірақ, қазір тағы құрбы, мынау қазақшылыққа бәрі келе жатыр. Қазақ көбейгесін. Жаңағы, ы... қыс бойы омыртқа жейміз, омыртқаға барып тұрамыз. Жеті, сегіз бәрі өзінің қалай дейін, өзінің жас-жасы келгендер, араласқандармен омыртқа жеп тұрамыз. Ол қалысқан жоқ әлі. Айт шалад. Айт аздау шалад бұл жақта, енді. Ан жақта, енді, үш күн айт болады ғой. Үш күнге бөлет. Со ауылдың, ауылдың бәрі шалад. Бірен сараны ғана шалмаса қалғандары шалад. Енді, ол айтымыз ғой өзіміз. – Айт шалау деген ана құ....
Ескене Олжағұлов	▶			Иә. Омыртқа деген соғым басы. – Омыртқа деген ол отдельно. – Соғым басы дег… соғым бер деген, сол ғой иә омыртқа беру деген. – Сол иә соғым, омыртқа беру. Әлгі соғым бер… – Бізде соғым бас беред дид. – Соғым сойғанда і… дәм ауыз тигізу ғой. Енді, онда қол тимей қалады да, сосын омыртқа деп әдейі отдельно шақырад, туыстарын, жолдастарын. Түгел ауылды шақырмайды ғой, енді. Солай. – Сіз өзіңіздің әке-шешеңіз туралы, атаңыз туралы бір естеліктер есіңізде қалғаны бар ма? – Менің әкем бір мың тоғыз жүз үшінші жылғы. Ол әкем, Тотарбайда қайтыс болды. Жетпіс сегізінші жылы. Шешем елу бесінші жылы қайтыс болд.
Ескене Олжағұлов	▶			Оо... Мен әжемнің қолында өстім, он жасқа дейін. Әжем деген қалай дейінші, әжем бірінші бәйбішесі, әкемнің. Соғыстан кейін, келгеннен кейін анау, бірінші бәйбішесі отырып қалды, жүре алмай. Сосын тоқал алғызып, менің шешемді алғызып, сонан тудым мен. Әкеден үшеуміз, екі апам, мен сосын жалғыз. Екі апам қайтыс болд. Олар қырқыншы жылғы біреуі, біреуі қырық бесінші жылғы, ә қырық жетінші жылғы. Олар қайтыс болд. Балалары өсіп осында тұрд. Балқашын ауданында тұрды олар. Сосын сол елге қарай, екінші жолы, апаларыма қарай көшіп келген сол. Жиендерім бәрі осында тұрады. Сосын әйелім, бәйбішем өc жердің қызы.
Ескене Олжағұлов	▶			Осы Қараткөл, өс жердікі... өс жердің қызы. Күллі қайын жұртым осында тұрад. Соның туып-өсіп жері ғой. – Сонда сізді асыра... баққан, жаңағы бәйбішесі, иә? – Бәйбішесі. – Сіз оны әжем дегенсіз иә, әжем? – Әжем деймін. – Енді, бұл кісілер қандай болды? Әкеңіз қандай болды? – Енді мен он жасымда қалдым. Әкем да... шешем бес жасымда қайтыс болды, әжем он жасымда қайтыс болды. Мен оларды біле қоймаймын, енді, қандай кісі болғанын, енді. Ы... әкемнің қолында өстік. Сосын, жетпіс үшінші жылы үйлендім. Жиырма үш жасымда. Содан, жетпіс сегізде әкеміз қайтыс болды. Сол келіншегім екеуміз ғана қалдық. Содан бес бала болып, менде туып өсіп, міне.
Ескене Олжағұлов	▶			– Тұлғалар, мысалы, немесе Торғайдағы көрген ерекше тұлғаларыңыз? – Жақсы енді біле қоймаймын, Торғайдың кіл үлкен кісілерді, әкеммен жастыларды, бәрін айта аламын. Бәрін а... аламын. – Соныда айтып бересіз бе? – О жақта Ахмет деген шал болды. Ол бір мың сегіз жүз, бір мың сегіз жүз тоқсаны... тоқсан екінші жыл мекен, үлкен кісі енді. Сосын Қайролла деген шал болды. Оның баласы тірі әлі, Абай деген. Қырық жетінші жылғы жалғыз баласы қалды. Қалған апалары бәрі қайтыс болд. Одан Копал деген болды. Жолдасбеков Копал деген, олар тоже азамат, мынау сол соғыста болған адамдар. Хамзе Жунусов деген болған, жақсы адамдар бәрі. Айта берсем көп, көбін білем бәрін. – Басқа енді...
Жайна Сламбек	▶	↑баршаңызға сәлем↓/// ↑бұл парадок̊с↓/// ↑сіздермеy бірге мен асхат čадырб̊ай↓/// ↑бүгін бізде қонақта/ белгілі тележүурналійс/ жүргізүуші/ хаб̊ар арнасының дійректоры жайна сламбек↓/// ↑сұқбат бергенді жек көрем дедіңіз// және көп̊ сұқбат бермегенсіз↓/// ↑неге↓/// ↑шынында да жек көресіз ͡б̊е// жоқ әлде ^ұуақытыңыз жоқ па↓/// ↑жоқ әлде ͡б̊ір ұнамай ма// ^уол нәрсе↓/// ↑ы ы бірінші ^ірет ^уос^ұлай ы ы бейне сұхбат беріп ^уотырмын ау дейм↓/// ↑ ійә/ парталдарға/ ^йенді кезінде газеттерге ͡б̊еретінмін↓/// ↑ бірақ ійә/ ^уөзіңіз айтқандай көп ^йемес↓/// ↑^уөйткені ͡б̊ілмейм/ бірінші кезекте ^уөзім жұурналійс болғасын шығар↓/// ↑сол басты себ̊еб̊і↓/// ↑^йекіншіден м м көп нәрсені/ ^уөзімнің ішімдегі дұрыс түсіндір'алмаймын ба деген ^уөзімде де ͡б̊ір күдік болады менде↓/// ↑м м ы ы жер^іне жеткізіп түсіндір'алмай қаламын ба деген↓///	↑баршаңызға сәлем↓/// ↑бұл парадок̊с↓/// ↑сіздермем бірге мен асхат čадырб̊ай↓/// ↑бүгүм бізде қонақта/ белгілі тележүурналыйс/ жүргүзүушү/ хаб̊ар арнасының дійректорұ жайна сламбек↓/// ↑сұқбат ͡пергенді жек көрөмүн дедіңіз// және ͡гөп̊ сұқбат ͡пермегенсіз↓/// ↑неге↓/// ↑шынында да жек көрөсүз ͡б̊е// жоғ әлде ^ұуақытыңыж жоқ па↓/// ↑жоғ әлде ͡б̊ір ұнамай ма// ^уол нәрсе↓/// ↑ы ы бірінші ^ірет ^уос^ұлай ы ы бейне сұхбат ͡періп ^уотұрмұн ау деймін↓/// ↑ ійә/ парталдарға/ ^йенді ͡гезінде газеттерге ͡б̊еретіммін↓/// ↑ бірағ ійә/ ^уөзүңүз айтқандай ͡гөп ^йемес↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊ілмейм/ бірінші ͡гезекте ^уөзүм жұурналыйс ͡полғасын шығар↓/// ↑сол басты себ̊еб̊і↓/// ↑^йекіншіден м м көп нәрсені/ ^уөзүмнүң ішімдегі дұрұс түсүндүр'алмаймын ба деген ^уөзүмдө де ͡б̊ір ͡гүдүк болады менде↓/// ↑м м ы ы жер^іне жеткізіп түсүндүр'алмай қаламым ба деген↓///	- Баршаңызға сәлем! Бұл - «Парадокс». Сіздермен бірге мен - Асхат Садырбай! Бүгін бізде қонақта - белгілі тележурналист, жүргізуші, «Хабар» арнасының директоры Жайна Сламбек. Сұқбат бергенді жек көрем дедіңіз және көп сұқбат бермегенсіз. Неге? Шынында да жек көресіз бе, жоқ әлде уақытыңыз жоқ па? Жоқ әлде бір ұнамай ма, ол нәрсе? - Ы-ы бірінші рет осылай ы-ы бейне-сұхбат беріп отырмын-ау дейм. Иә, порталдарға, енді кезінде газеттерге беретінмін. Бірақ иә, өзіңіз айтқандай, көп емес. Өйткені, білмейм, бірінші кезекте өзім журналист болғасын шығар. Сол басты себебі. Екіншіден, м-м көп нәрсені, өзімнің ішімдегі дұрыс түсіндіре алмаймын ба деген өзімде де бір күдік болады менде. М-м ы-ы жеріне жеткізіп, түсіндіре алмай қаламын ба деген.
Жайна Сламбек	▶	↑сосұн аудійторійа / көрермен анық ^уоның не ^йекенін/ н'айтқым келіп ^уотырғанын түсінбесе// ^уоның керегі не деп ^уойлаймын↓/// ↑және ͡б̊ір себ̊еб̊і ^уөзім// ы ы ^уөзімді мен/ ы ы бір сөз айтпай ақ қойайын// ^уөзімді кемсітіп↓/// ↑ бірақ менің негізгі прійнсійптерімді/ негізгі ^уойымды жұмысымды менің көрерменім біледі↓/// ↑ ^уоны ͡б̊асқа н'айтамын ↓/// ↑^уол мынандай ^йед деген// бір ұңғыл шұңғылын'үң^үліп ^уот^ұрамын ба↓/// ↑ қажеті не деген де ^уой бар↓/// ↑сосын шығар↓/// ↑сіз ͡б̊ір і і ^уөзіңіздің әңгімеңізде/ постыңызда жазған ^йекенсіз↓/// ↑үшінші сыныптан бастап армандағанмын деп↓/// ↑йағній сіз үшінші сыныб̊ыздан ^уоқып жүрген кезіңізден бастап// жұурналійс болатыныңызды ͡б̊ілдіңіз ͡б̊е сонда↓/// ↑ы ы кішкене каректійровка кіргізейін↓/// ↑ ы ы жұурфак деген сөз үшінші класымнан айта ͡б̊астадым↓/// ↑негізі ^уөлең жазып бастағанмын// ^уөлең жазып бастадым↓///	↑сосұн аудыйторұйа / көрөрмөн анық ^уонұң не ^йекенін/ н'айтқым келіп ^уотұрғанын түсүмбөсе// ^уонұң ͡герегі не деп ^уойлаймын↓/// ↑және ͡б̊ір себ̊еб̊і ^уөзүм// ы ы ^уөзүмдү мен/ ы ы бір сөз айтпай ақ қойайын// ^уөзүмдү кемсітіп↓/// ↑ бірағ менің негізгі прійнсійптерімді/ негізгі ^уойұмдұ жұмұсұмды менің ͡гөрөрмөнім біледі↓/// ↑ ^уонұ ͡б̊асқа н'айтамын ↓/// ↑^уол мынандай ^йеді деген// бір ұңғұл шұңғұлұн'үң^үлүп ^уот^ұрамым ба↓/// ↑ қажеті не деген де ^уой бар↓/// ↑сосұн шығар↓/// ↑сіз ͡б̊ір і і ^уөзүңүздің әңгімеңізде/ постұңұзда жазған ^йекенсіз↓/// ↑үшүншү сыныптам бастаб̊ ͡армандағаммын деп↓/// ↑йағный сіз үшүншү сыныб̊ыздан ^уоқұб̊ жүргөң ͡ гезіңіздем бастап// жұурналыйс ͡полатыныңызды ͡б̊ілдіңіз ͡б̊е сонда↓/// ↑ы ы кішкене ͡гаректійровка ͡гіргізейін↓/// ↑ ы ы жұурфак деген сөз үшүншү класымнан айта ͡б̊астадым↓/// ↑негізі ^уөлөң жазып ͡пастағаммын// ^уөлөң жазып ͡пастадым↓///	- Сосын аудитория, көрермен анық оның не екенін, не айтқым келіп отырғанын түсінбесе, оның керегі не деп ойлаймын. Және бір себебі - өзім, ы-ы өзімді мен, ы-ы бір сөз айтпай-ақ қояйын, өзімді кемсітіп. Бірақ менің негізгі принциптерімді, негізгі ойымды, жұмысымды менің көрерменім біледі. Оны басқа не айтамын? Ол мынандай ед деген, бір ұңғыл-шұңғылына үңіліп отырамын ба? Қажеті не деген де ой бар. Сосын шығар. - Сіз бір і-і өзіңіздің әңгімеңізде, постыңызда жазған екенсіз. «3-сыныптан бастап армандағанмын» деп. Яғни сіз, 3-сыныбыздан, оқып жүрген кезіңізден бастап журналист болатыныңызды білдіңіз бе, сонда? - Ы-ы кішкене корректировка кіргізейін. Ы-ы журфак деген сөз 3-класымнан айта бастадым. Негізі, өлең жазып бастағанмын, өлең жазып бастадым.
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы ^уол ^уөлеңдерім/ әрійн'ана тұуралы/ ана тілі тұуралы ͡б̊ар// әке тұуралы/ ^уотан тұуралы↓/// ↑содан әкем ^йелең ^йете қалд↓/// ↑сөйтіп і і маған бір қалың дәптер ͡б̊ерді// ^уосыған жазып жүр деп↓/// ↑бірінші ͡б̊етін бос қалдыр// ^уөзім тілек жазып беремін дед↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ сол күйі тілек жазылмай қалд↓/// ↑^уоның себ̊еб̊і мен ақын болған жоқпын бәріб̊ір↓/// ↑содан ы ы ^уойлайсың ғой// ақын болған адам бір ͡б̊ір мамандықт'ійгеред деп↓/// ↑содан ақындар негізінен/ жұурналійстійка факұультетіне ͡б̊арып түсед деген ійнфармасійаны ^йестіген болұуым керек↓/// ↑сол кезден жұурналійстійка факұультеті тұурал'әңгіме айта ͡б̊астадым↓/// ↑бірақ жазұу сызұу/ жалпы ^уойларымды түсірүу қағазға// м м келісетін келіспейтін дүнійелерімд'айтұу деген сол ы ы кішкентай сыныб̊ымнан қалыптасты↓///	↑ы ы ^уол ^уөлөңдөрім/ әрійн'ана тұуралы/ ана тілі тұуралы ͡б̊ар// әке тұуралы/ ^уотан тұуралы↓/// ↑содан әкем ^йелең ^йете қалды↓/// ↑сөйтүп і і мағам бір ͡ғалың дәптер ͡б̊ерді// ^уосұған жазыб̊ жүр деп↓/// ↑бірінші ͡б̊етім бос қалдыр// ^уөзүм тілег жазып ͡перемін деді↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ сол ͡гүйү тілег жазылмай ͡ғалды↓/// ↑^уонұң себ̊еб̊і мен ақым болған жоқпұм бәріб̊ір↓/// ↑ содан ы ы ^уойлайсың ғой// ақым болған адам бір ͡б̊ір мамандықт'ійгереді деп↓/// ↑содан ақындар негізінен/ жұурналыйстыйка факұультөтүнө ͡б̊арып түсөдү деген ыйнформасыйаны ^йестігем болұуұм ͡герек↓/// ↑сол ͡гезден жұурналыйстыйка факұультөтү тұурал'әңгіме айта ͡б̊астадым↓/// ↑бірағ жазұу сызұу/ жалпы ^уойларымды түсүрүу ͡ғағазға// м м келісетің ͡ геліспейтін дүнүйөлөрімд'айтұу деген сол ы ы кішкентай сыныб̊ымнаң ͡ ғалыптасты↓///	- Ы-ы ол өлеңдерім, әрине, ана туралы, ана тілі туралы бар, әке туралы, Отан туралы. Содан әкем елең ете қалд. Сөйтіп, і-і маған бір қалың дәптер берді, осыған жазып жүр деп. Бірінші бетін бос қалдыр, өзім тілек жазып беремін дед. Өкінішке орай, сол күйі тілек жазылмай қалд. Оның себебі - мен ақын болған жоқпын, бәрібір. Содан ы-ы ойлайсың ғой, ақын болған адам бір-бір мамандықты игеред деп. Содан ақындар, негізінен, журналистика факультетіне барып түсед деген информацияны естіген болуым керек. Сол кезден журналистика факультеті туралы әңгіме айта бастадым. Бірақ жазу-сызу, жалпы ойларымды түсіру қағазға, м-м келісетін-келіспейтін дүниелерімді айту деген сол ы-ы кішкентай сыныбымнан қалыптасты.
Жайна Сламбек	▶	↑жалпы казгұудың жұурфакында / біздің кезімізде мынандай сөз ͡б̊олған// жұурфакқа тоқ̊сан тоғыз ақын/ бір жұурналійс түсед// тоқ̊сан тоғыз жұурналійс пен бір ақын біт^іред деген↓/// ↑сол тоқ̊сан тоғыз жұурналійстің бірі ͡б̊олып̊ шықтым↓/// ↑ақын болып түскен бе↓/// ↑ійә↓/// ↑^йенді қазір қызметіңізге келейік↓/// ↑хаб̊ардың тілшісі ͡б̊олған жақ̊сы ма// жоқ әлде хаб̊ардың басшысы ͡б̊олған жақ̊сы ма↓/// ↑ы ы бұл салыстырұу/ ы ы кішкене қыйсынсыздау↓/// ↑^уөйткен'әр әр саланың деп айтčақ// ^уөз^үнің міндет мақ̊саты ͡б̊ар// ^уөз^үнің жүгү ͡б̊ар↓/// ↑қайсысы көб̊^үрек ұнайд деп̊ сұрайыншы жарайд↓/// ↑жалпы мен ^уойлаймын// қызмет деген ^уол не↓/// ↑бүгін бар/ ^йертең жоқ↓/// ↑бір жыл ^уот^ұрарсың// ^йекі жыл ^уот^ұрарсың↓/// ↑бірақ менің жүрегімде мәңгілік тұратын// ^уол жұурналійстійка↓///	↑жалпы ͡газгұудұң жұурфакында / біздің ͡гезімізде мынандай сөз ͡б̊олған// жұурфакқа тоқ̊сан тоғұз ақын/ бір жұурналыйс түсөдү// тоқ̊сан тоғұж жұурналыйс пем бір ақым біт^іреді деген↓/// ↑сол тоқ̊сан тоғұж жұурналыйстің бірі ͡б̊олұп̊ шықтым↓/// ↑ақым болұп түскөм бе↓/// ↑ійә↓/// ↑^йенді ͡ғазір ͡ғызметіңізге ͡гелейік↓/// ↑хаб̊ардың тілшісі ͡б̊олған жақ̊сы ма// жоғ әлде хаб̊ардың башшысы ͡б̊олған жақ̊сы ма↓/// ↑ы ы бұл салыстырұу/ ы ы кішкене қыйсынсыздау↓/// ↑^уөйткөн'әр әр саланың деб̊ ͡айтčақ// ^уөз^үнүң міндет мақ̊саты ͡б̊ар// ^уөз^үнүң жүгү ͡б̊ар↓/// ↑қайсысы ͡гөб̊^үрөг ұнайды деп̊ сұрайыншы жарайды↓/// ↑жалпы мен ^уойлаймын// қызмет деген ^уол не↓/// ↑бүгүм бар/ ^йертең жоқ↓/// ↑бір жыл ^уот^ұрарсың// ^йекі жыл ^уот^ұрарсың↓/// ↑бірағ менің жүрөгүмде мәңгілік тұратын// ^уол жұурналыйстыйка↓///	- Жалпы КазГУ-дың журфакында, біздің кезімізде мынандай сөз болған: журфакқа 99 ақын, 1 журналист түсед, 99 журналист пен 1 ақын бітіред деген. Сол 99 журналистің бірі болып шықтым. - Ақын болып түскен бе? - Иә. - Енді қазір қызметіңізге келейік. «Хабардың» тілшісі болған жақсы ма, жоқ әлде «Хабардың» басшысы болған жақсы ма? - Ы-ы бұл салыстыру, ы-ы кішкене қисынсыздау. Өйткені, әр-әр саланың деп айтсақ, өзінің міндет-мақсаты бар, өзінің жүгі бар. - Қайсысы көбірек ұнайд деп сұрайыншы, жарайд. - Жалпы мен ойлаймын, қызмет деген ол не? Бүгін бар, ертең жоқ. Бір жыл отырарсың, екі жыл отырарсың. Бірақ менің жүрегімде мәңгілік тұратын, ол - журналистика.
Жайна Сламбек	▶	↑мен мысалға/ әлі де ы ы ^йенді жұурналійс болмаймын деген ^уойым жоқ↓/// ↑мен мысалға/ ылғый мыйымда тұрады↓/// ↑мен ы ы жұурналійстійканы қайтадан бастайм деген мысалға/ түрлі формаларын ^уойластырамын// басқа да творчестволық ^уойларым бар↓/// ↑сондықтан ^уол менің ішімде тұрған// кәдімгі таған жұурналыйстійка↓/// ↑^уол мең ғазір ^йенді і і хаб̊ар телеарнасының дійректорұмұн↓/// ↑жұурналыйстыйканы жылы жауып қойдым дегенді// мүлдем ^уол әсте ^уоны ͡б̊ілдірмейді↓/// ↑ ^уол менімен мәңгілік↓/// ↑^уол қызмет мәңгілік ^йемес↓/// ↑йағній қай күні кетесіз// ^уол күні сіз ͡б̊ірақ жұурналійстійкадан кетпейсіз↓/// ↑жоқ/ жоқ↓/// ↑ жалыққан шаршаған жоқ̊сыз ͡б̊а↓/// ↑болды ма ͡б̊ір кезеңде/ қойа салсам қайтеді ^уосы↓/// ↑жоқ↓/// ↑ы ы білмеймін/ сол бала күнімнен аңсағасын шығар↓///	↑мен мысалға/ әлі де ы ы ^йенді жұурналыйс ͡полмаймын деген ^уойұм жоқ↓/// ↑мен мысалға/ ылғый мыйымда тұрады↓/// ↑мен ы ы жұурналыйстыйканы қайтадам бастаймын деген мысалға/ түрлү формаларын ^уойластырамын// басқа да творчестволұқ ^уойларым бар↓/// ↑сондұқтан ^уол менің ішімде тұрған// кәдімгі таған жұурналыйстыйка↓/// ↑^уол мең ͡ ғазір ^йенді і і хаб̊ар телеарнасының дійректорұмұн↓/// ↑жұурналыйстыйканы жылы жауұп қойдұм дегенді// мүлдөм ^уол әсте ^уонұ ͡б̊ілдірмейді↓/// ↑^уол менімен мәңгілік↓/// ↑^уол ͡ғызмет мәңгілік ^йемес↓/// ↑йағный қай ͡гүнү кетесіз// ^уол ͡гүнү сіз ͡б̊ірағ жұурналыйстыйкадаң ͡ гетпейсіз↓/// ↑жоқ/ жоқ↓/// ↑ жалыққан шаршаған жоқ̊сұз ͡б̊а↓/// ↑болдұ ма ͡б̊ір ͡гезеңде/ қойа салсам қайтеді ^уосұ↓/// ↑жоқ↓/// ↑ы ы білмеймін/ сол бала ͡гүнүмнөн аңсағасын шығар↓///	- Мен, мысалға, әлі де ы-ы енді журналист болмаймын деген ойым жоқ. Мен, мысалға, ылғи миымда тұрады. Мен ы-ы журналистиканы қайтадан бастайм деген? мысалға, түрлі формаларын ойластырамын, басқа да творчестволық ойларым бар. Сондықтан ол менің ішімде тұрған, кәдімгі, таған журналистика. Ол, мен қазір енді і-і "Хабар" телеарнасының директорымын. Журналистиканы жылы жауып қойдым дегенді мүлдем ол, әсте оны білдірмейді. Ол менімен - мәңгілік. Ол қызмет мәңгілік емес. - Яғни қай күні кетесіз, ол күні сіз бірақ журналистикадан кетпейсіз. - Жоқ, жоқ. - Жалыққан, шаршаған жоқсыз ба? Болды ма бір кезеңде, қоя салсам қайтеді, осы? - Жоқ. Ы-ы білмеймін, сол бала күнімнен аңсағасын шығар.
Жайна Сламбек	▶	↑жалпы ^уөзім мына ͡б̊үкіл мыйыммен/ санаммен/ болмысыммен ы ы ^уосы саладан басқа саладан// ^уосы саладан басқа салада ^уөзімді көрмеймін↓/// ↑бірақ кейб̊ір мамандықтарды ^уөте қатты жақ̊сы көремін↓/// ↑мем бала күнімде хійрұург болұуды д'аңсағанмын ↓/// ↑кей кездерд'әрійне / ^уой жылт ^йетеді↓/// ↑мен ^йегер медійсійнаны таңдағанымда қандай маман болар ^йедім↓/// ↑прафесійоналдық деңгейім қандай болар ^йед деген сұрақтар тұуады↓/// ↑бірақ̊ сіз кішкентайыңыздан жұурналійстійкан'аңсадыңыз ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑хаб̊ар арнасына қызметіңізге келейік↓/// ↑жаң'айтып ^уөттік// ^ырасында да сізді көп көрермен асыға күтетін үлкен аудійторійаңыз ͡б̊олды↓/// ↑күн сайын жылт ^йетіп жүзіңізді көрсете ͡б̊ермесеңіз де// атыңызб̊ен/ ійнтонасійаңызб̊ен таныйтын үлкен аудійторійа ͡б̊олды↓///	↑жалпы ^уөзүм мына ͡б̊үкүл мыйыммен/ санаммен/ болмұсұммен ы ы ^уосұ саладам басқа саладан// ^уосұ саладам басқа салада ^уөзүмдү көрмөймүн↓/// ↑бірақ кейб̊ір мамандықтарды ^уөтө қатты жақ̊сы ͡гөрөмүн↓/// ↑мем бала ͡гүнүмдө хыйрұург болұудұ д'аңсағаммын ↓/// ↑кей ͡гездерд'әрійне / ^уой жылт ^йетеді↓/// ↑мен ^йегер медійсійнаны таңдағанымда ͡ғандай мамам болар ^йедім↓/// ↑прафесійоналдығ ͡деңгейім қандай болар ^йед деген сұрақтар тұуады↓/// ↑бірақ̊ сіз ͡гішкентайыңыздан жұурналыйстыйкан'аңсадыңыз ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑хаб̊ар арнасына ͡ғызметіңізге ͡гелейік↓/// ↑жаң'айтып ^уөттүк// ^ырасында да сізді ͡гөп көрөрмөн асыға ͡гүтөтүн үлкөн аудыйторұйаңыз ͡б̊олдұ↓/// ↑күн сайын жылт ^йетіб̊ жүзүңүзді ͡гөрсөтө ͡б̊ермесеңіз де// атыңызб̊ен/ ыйнтонасыйаңызб̊ен таныйтын үлкөн аудыйторұйа ͡б̊олдұ↓///	- Жалпы өзім, мына бүкіл миыммен, санаммен, болмысыммен ы-ы осы саладан басқа саладан, осы саладан басқа салада өзімді көрмеймін. Бірақ кейбір мамандықтарды өте қатты жақсы көремін. Мен бала күнімде хирург болуды да аңсағанмын. Кей кездерде, әрине, ой жылт етеді. Мен егер медицинаны таңдағанымда қандай маман болар едім? Профессионалдық деңгейім қандай болар ед деген сұрақтар туады. - Бірақ сіз кішкентайыңыздан журналистиканы аңсадыңыз ғой. - Иә. - “Хабар” арнасына, қызметіңізге келейік. Жаңа айтып өттік, расында да, сізді көп көрермен асыға күтетін үлкен аудиторияңыз болды. Күн сайын жылт етіп жүзіңізді көрсете бермесеңіз де, атыңызбен, интонацияңызбен танитын үлкен аудитория болды.
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы ^уөзіңізб̊ен бір әңгімелескенімд'айтып та қалдыңыз// мен айтқан нәрсенің бәрі дұрыс↓/// ↑мен істеген нәрсенің бәрі дұрыс↓/// ↑^уөзім іштей солай ^уойлап жүрдім↓/// ↑ кейін ^уоны түс^үніп жатырмын деген сыйақты↓/// ↑қатты ͡б̊ір сондай танымалдылық кезеңге жеткен кезде жұлдыздық аурұу дейміз ͡б̊е// сондай сәттер ͡б̊олды ма↓/// ↑^уөтті ме ͡б̊асыңыздан↓/// ↑жоқ↓/// ↑^уол былай асхат↓/// ↑ мен ылғый ішімнен/ ^уөзімді ^уөте жақ̊сы маманмын деп ^уойлап жүретінмін↓/// ↑ы ы көп дүнійеме шәк келтірмейтінмін↓/// ↑бұл бір ͡б̊асқа нәрсе↓/// ↑бұл ы ы жаңағ'айтқанымыздай / жастық мак̊сіймалійзмнен тұуатын// жастық мак̊сіймалійзмнен тұуатын м м бір м м тәкаппарлық̊ шығар↓/// ↑ал ы ы танымалдық̊ соған сәйкес жаңағы/ ^уөркөкіректік танытұу деген менде ^йешқ̊ашан болған ^йемес↓///	↑ы ы ^уөзүңүзб̊ем бір әңгімелескенімд'айтып та ͡ғалдыңыз// мен айтқан нәрсенің бәрі дұрұс↓/// ↑мен істеген нәрсенің бәрі дұрұс↓/// ↑^уөзүм іштей солай ^уойлаб̊ жүрдүм↓/// ↑ кейін ^уонұ түс^үнүб̊ жатырмын деген сыйақты↓/// ↑қатты ͡б̊ір сондай танымалдылық кезеңге жеткең ͡ гезде жұлдұздұғ аурұу дейміз ͡б̊е// сондай сәттер ͡б̊олдұ ма↓/// ↑^уөттү ме ͡б̊асыңыздан↓/// ↑жоқ↓/// ↑^уол былай асхат↓/// ↑ мен ылғый ішімнен/ ^уөзүмдү ^уөтө жақ̊сы мамаммын деп ^уойлаб̊ жүрөтүммін↓/// ↑ы ы көп дүнүйөмө шәк келтірмейтіммін↓/// ↑бұл бір ͡б̊асқа нәрсе↓/// ↑ бұл ы ы жаңағ'айтқанымыздай / жастығ мак̊сыймалыйзмнен тұуатын// жастығ мак̊сыймалыйзмнен тұуатын м м бір м м тәкаппарлық̊ шығар↓/// ↑ал ы ы танымалдық̊ соған сәйкеш ͡ шаңағы/ ^уөркөкүрөктік танытұу деген менде ^йешқ̊ашам болған ^йемес↓///	- Ы-ы өзіңізбен бір әңгімелескенімде айтып та қалдыңыз: “Мен айтқан нәрсенің бәрі дұрыс. Мен істеген нәрсенің бәрі дұрыс. Өзім іштей солай ойлап жүрдім. Кейін оны түсініп жатырмын” деген сияқты. Қатты бір сондай танымалдылық кезеңге жеткен кезде жұлдыздық ауру дейміз бе, сондай сәттер болды ма? Өтті ме басыңыздан? - Жоқ. Ол былай, Асхат. Мен ылғи ішімнен, өзімді өте жақсы маманмын деп ойлап жүретінмін. Ы-ы көп дүниеме шәк келтірмейтінмін. Бұл - бір басқа нәрсе. Бұл ы-ы жаңағы айтқанымыздай, жастық максимализмнен туатын, жастық максимализмнен туатын м-м бір м-м тәкаппарлық шығар. Ал ы-ы танымалдық, соған сәйкес, жаңағы, өркөкіректік таныту деген менде ешқашан болған емес.
Жайна Сламбек	▶	↑мең керісінше/ жаңа сіз дұрыс айттыңыз// мені көб̊^үнесе тіпті ͡б̊ірінші кезекте/ түрімнен ^йемес// дауысымнан танып қойатын↓/// ↑ м м солай таныған кезде қатты қыс^ыламын// әлі күңге дейін↓/// ↑неге↓/// ↑ білмеймін↓/// ↑ ы ы кей кезде сіз сол ^йемессіз ͡б̊е// дауысыңыз ұқ̊сап тұр дегенде// а бәрі солай айтад↓/// ↑ менің дауысым ұқ̊сайд деп̊ сыт^ылып̊ шығатын да кездерім болған↓/// ↑сондықтан да мүлдем мен жұлдыздық аурұумен ауырған ^йемеспін↓/// ↑бір і і әріптестеріңізден ^йестіп қалғаным бар ^йед↓/// ↑сіз эфійрге шығып жүрдіңіз// қатты қызмет ^йетіп жүрдіңіз// бірақ бір ақ күнде сіз кетіп қалдыңыз↓/// ↑ы ы жаңалықтар қызметінен кетіп қалдыңыз ͡б̊а↓/// ↑ сондай бір сәт болған↓/// ↑^уоны немен байланыстырұуға ͡б̊олад↓/// ↑ ^уол ы ы ^йекі мың үшінші жыл шығар↓///	↑мең ͡ герісінше/ жаңа сіз дұрұс айттыңыз// мені ͡гөб̊^үнөсе тіпті ͡б̊ірінші ͡гезекте/ түрүмнөн ^йемес// дауұсұмнан танып қойатын↓/// ↑м м солай танығаң ͡ гезде қатты қыс^ыламын// әлі ͡гүңгө дейін↓/// ↑ неге↓/// ↑білмеймін↓/// ↑ы ы кей ͡гезде сіс сол ^йемессіз ͡б̊е// дауұсұңұз ұқ̊сап тұр дегенде// а бәрі солай айтады↓/// ↑менің дауұсұм ұқ̊сайды деп̊ сыт^ылып̊ шығатын да ͡гездерім болған↓/// ↑сондұқтан да мүлдөм мен жұлдұздұғ аурұумөн ауұрған ^йемеспін↓/// ↑бір і і әріптестеріңізден ^йестіп қалғаным бар ^йеді↓/// ↑сіз эфійрге шығыб̊ жүрдүңүз// қатты қызмет ^йетіб̊ жүрдүңүз// бірақ ͡пір ақ күндө сіз ͡гетіп қалдыңыз↓/// ↑ы ы жаңалықтар ͡ғызметінең ͡ гетіп қалдыңыз ͡б̊а↓/// ↑сондай бір сәт ͡полған↓/// ↑^уонұ немем байланыстырұуға ͡б̊олады↓/// ↑^уол ы ы ^йекі мың үшүншү жыл шығар↓///	- Мен, керісінше, жаңа сіз дұрыс айттыңыз, мені көбінесе, тіпті бірінші кезекте, түрімнен емес, дауысымнан танып қоятын. М-м солай таныған кезде қатты қысыламын, әлі күнге дейін. - Неге? - Білмеймін. Ы-ы кей кезде сіз сол емессіз бе, дауысыңыз ұқсап тұр дегенде: «А бәрі солай айтад. Менің дауысым ұқсайд” деп сытылып шығатын да кездерім болған. Сондықтан да мүлдем мен жұлдыздық аурумен ауырған емеспін. - Бір і-і әріптестеріңізден естіп қалғаным бар ед. Сіз эфирге шығып жүрдіңіз, қатты қызмет етіп жүрдіңіз, бірақ бір-ақ күнде сіз кетіп қалдыңыз. Ы-ы “Жаңалықтар” қызметінен кетіп қалдыңыз ба? Сондай бір сәт болған. Оны немен байланыстыруға болад? - Ол ы-ы 2003 жыл шығар.
Жайна Сламбек	▶	↑м м мен шынымд'айтčам / ы ы аса қатты ы ы ійә деп жауаб̊ымды ͡б̊ермесем де// м м кішкене мәжб̊үрлі түрде ме ^йекен// ақпараттық̊ сараптамалық бағдарламалар қызметінің дійректоры ͡б̊олдым↓/// ↑^уол ^йенді ͡б̊ір ͡б̊өлег әңгіме↓/// ↑м м бірақ бір нәрс'айтайын // ^уол бір ақ̊ себ̊еб̊і жоқ ^уоның↓/// ↑бірнеше себ̊еб̊і ͡б̊ар↓/// ↑^уоған қатысты ы ы бір кіс^ілер ͡б̊ұл ^уөмірде жоқ↓/// ↑сондықтан м м бір сөздер айтčам/ ыңғайсыз сыйақты↓/// ↑мен айтпай ақ қойайын↓/// ↑тек бір ақ нәрсен'айтайын ↓/// ↑м м сіз ͡б̊ілесіз// сол кезде ͡б̊із ы ы хаб̊арда жұмыс істеп жүрген кезде// мм бірінші басшымыз ^йенді ͡б̊асында ^іресмій түрде/ кей^інірек ^іресмій ^йемес түрде дарыйға нұрсұлтаықызы назарб̊аева ͡б̊олды↓/// ↑сол кезде ^уол ы ы сол м м парламент čайлауына сәйкес// соның алдынд'асар деген партыйа құрды↓///	↑м м мен шынымд'айтčам / ы ы аса ͡ғатты ы ы ійә деб̊ жауаб̊ымды ͡б̊ермесем де// м м кішкене мәжб̊үрлү түрдө ме ^йекен// ақпараттық̊ сараптамалық ͡пағдарламалар ͡ғызметінің дійректорұ ͡б̊олдұм↓/// ↑^уол ^йенді ͡б̊ір ͡б̊өлөг әңгіме↓/// ↑м м бірақ ͡пір нәрс'айтайын // ^уол бір ақ̊ себ̊еб̊і жоқ ^уонұң↓/// ↑бірнеше себ̊еб̊і ͡б̊ар↓/// ↑^уоғаң ͡ғатысты ы ы бір ͡гіс^ілер ͡б̊ұл ^уөмүрдө жоқ↓/// ↑сондұқтан м м бір сөздөр айтčам/ ыңғайсыс сыйақты↓/// ↑мен айтпай ақ қойайын↓/// ↑тек бір ақ нәрсен'айтайын ↓/// ↑м м сіз ͡б̊ілесіз// сол ͡гезде ͡б̊із ы ы хаб̊арда жұмұс істеб̊ жүргөң ͡ гезде// мм бірінші ͡б̊ашшымыз ^йенді ͡б̊асында ^іресмій түрдө/ кей^інірек ^іресмій ^йемес түрдө дарыйға нұрсұлтаңқызы назарб̊аева ͡б̊олдұ↓/// ↑сол ͡гезде ^уол ы ы сол м м парламент čайлауұна сәйкес// сонұң алдынд'асар дегем партыйа ͡ғұрдұ↓///	- М-м мен шынымды айтсам, ы-ы аса қатты ы-ы «иә» деп жауабымды бермесем де, м-м кішкене мәжбүрлі түрде ме екен, “Ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар” қызметінің директоры болдым. Ол енді - бір бөлек әңгіме. М-м бірақ бір нәрсе айтайын, ол бір-ақ себебі жоқ оның. Бірнеше себебі бар. Оған қатысты ы-ы бір кісілер бұл өмірде жоқ. Сондықтан м-м бір сөздер айтсам, ыңғайсыз сияқты. Мен айтпай-ақ қояйын. Тек бір-ақ нәрсені айтайын. М-м сіз білесіз, сол кезде, біз ы-ы «Хабарда» жұмыс істеп жүрген кезде мм бірінші басшымыз, енді басында ресми түрде, кейінірек ресми емес түрде Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева болды. Сол кезде ол ы-ы сол м-м парламент сайлауына сәйкес, соның алдында «Асар» деген партия құрды.
Жайна Сламбек	▶	↑мен сол асар партійасына ^уөтпей қойдым↓/// ↑бүкіл ы ы хаб̊ар агенттігінде жұмыс істейтін// жаңағы ͡б̊ірінші ͡б̊асшылардан бастап// ы ы ^уоператорларға дейін/ басқа да қызметкерлер ͡б̊арлығы ^уөтті↓/// ↑жүз прасент дерлік↓/// ↑мем бірақ дәл басып айт'алмаймын ↓/// ↑мүмкін тағы ͡б̊ір/ ^йек'адам бар шығар ^уөтпеген↓/// ↑бірақ мен ^уөтпей қойдым↓/// ↑менің ^уойымша/ менің эфійрден кетүуімнің басты себ̊еб̊і// қазір ^уойлап ^уотырсам сол сыйақты↓/// ↑мен қазірде де ^йешқ̊андай партійаның мүшесі ^йемеспін↓/// ↑менің ^уөзімнің жеке м м прійнсійпім бар↓/// ↑жұурналійс адам ^йешқ̊андай партійаға мүше ͡б̊олмау керек деген↓/// ↑сол прійнсійпімнен айныған ^йемеспін↓/// ↑айнымаймын да↓/// ↑м м сол ы ы ^уөзім ^йенді м м хаб̊ардың м м жаңағы/ белсенді жұурналійсі ͡б̊ола жүріп// ы ы ^уос^ұлай ^уөтпей қойғаным мүмкін↓///	↑мен сол асар партыйасына ^уөтпөй ͡ғойдұм↓/// ↑бүкүл ы ы хаб̊ар агенттігінде жұмұс істейтін// жаңағы ͡б̊ірінші ͡б̊ашшылардам бастап// ы ы ^уоператорларға дейін/ басқа да ͡ғызметкерлер ͡б̊арлығы ^уөттү↓/// ↑жүз прасент дерлік↓/// ↑мем бірағ ͡дәл басыб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑мүмкүн тағы ͡б̊ір/ ^йек'адам бар шығар ^уөтпөгөн↓/// ↑бірағ мен ^уөтпөй ͡ғойдұм↓/// ↑менің ^уойұмша/ менің эфійрдең ͡ гетүуүмнүң басты себ̊еб̊і// қазір ^уойлап ^уотұрсам сол сыйақты↓/// ↑мең ͡ ғазірде де ^йешқ̊андай партыйаның мүшөсү ^йемеспін↓/// ↑менің ^уөзүмнүң жеке м м прійнсійпім бар↓/// ↑жұурналыйс адам ^йешқ̊андай партыйаға мүшө ͡б̊олмау ͡герек деген↓/// ↑сол прійнсійпімнен айныған ^йемеспін↓/// ↑айнымаймын да↓/// ↑ м м сол ы ы ^уөзүм ^йенді м м хаб̊ардың м м жаңағы/ белсенді жұурналыйсі ͡б̊ола жүрүп// ы ы ^уос^ұлай ^уөтпөй ͡ғойғаным мүмкүн↓///	- Мен сол «Асар» партиясына өтпей қойдым. Бүкіл ы-ы “Хабар” агенттігінде жұмыс істейтін, жаңағы, бірінші басшылардан бастап, ы-ы операторларға дейін, басқа да қызметкерлер - барлығы өтті. Жүз процент дерлік. Мен бірақ дәл басып айта алмаймын. Мүмкін тағы бір-екі адам бар шығар, өтпеген. Бірақ мен өтпей қойдым. Менің ойымша, менің эфирден кетуімнің басты себебі, қазір ойлап отырсам, сол сияқты. Мен қазірде де ешқандай партияның мүшесі емеспін. Менің өзімнің жеке м-м принципім бар. “Журналист адам ешқандай партияға мүше болмау керек” деген. Сол принципімнен айныған емеспін. Айнымаймын да. М-м сол ы-ы өзім, енді м-м “Хабардың” м-м, жаңағы, белсенді журналисті бола жүріп, ы-ы осылай өтпей қойғаным, мүмкін.
Жайна Сламбек	▶	↑мен айтпаймын// ^уоны дарыйға нұрсұлтанқызы соған тап̊сырма ͡б̊еріп// мені шығартпай тастад деп↓/// ↑білесіз ғой↓/// ↑қоршаған ^уорта деген болад// әртүрлі жеткізүулер ͡б̊олад↓/// ↑соған сәйкес пе деген күдігім бар↓/// ↑м м неге ^уөтпей қойдыңыз↓/// ↑сол тек қана ^уөзіңіздің прійнсійпіңізге ма// жоқ әлде ͡б̊асқа да ͡б̊ір факторлар ͡б̊ар м'әсер ^йеткен↓/// ↑сол бір ақ̊ себ̊еп↓/// ↑ ^йенді сіз неше жылдам бері сол арнад'істеп келдіңіз↓/// ↑^йенді ^уол арна мемлекеттік арна деуге де ͡б̊олад'ійә ↓/// ↑ійә↓/// ↑ы ы ^уоның үстіне ^йенд'үкіметті / мемлекетті ^йешқ̊ашан сыңғ'алмайтын арна ͡б̊ылай қарасақ↓/// ↑і і жоқ/ ^уол сөзіңізб̊ен келіспеймін↓/// ↑мен і і ^уол жерде қолымнан келгенінше деп айтайыншы// барынша ^уобектійвті ͡б̊олұуға тырысқанмын↓///	↑мен айтпаймын// ^уонұ дарыйға нұрсұлтаңқызы соған тап̊сырма ͡б̊еріп// мені шығартпай тастады деп↓/// ↑білесіз ғой↓/// ↑қоршаған ^уорта дегем болады// әртүрлү жеткізүулөр ͡б̊олады↓/// ↑соған сәйкес пе дегең ͡ гүдүгүм бар↓/// ↑м м неге ^уөтпөй ͡ғойдұңұз↓/// ↑сол тек қана ^уөзүңүздің прійнсійпіңізге ма// жоғ әлде ͡б̊асқа да ͡б̊ір факторлар ͡б̊ар м'әсер ^йеткен↓/// ↑сол бір ақ̊ себ̊еп↓/// ↑^йенді сіз неше жылдам бері сол арнад'істеп келдіңіз↓/// ↑^йенді ^уол арна мемлекеттіг арна деугө де ͡б̊олад'ійә ↓/// ↑ійә↓/// ↑ ы ы ^уонұң үстүнө ^йенд'үкүмөтті / мемлекетті ^йешқ̊ашан сыңғ'алмайтын арна ͡б̊ылай ͡ғарасақ↓/// ↑ і і жоқ/ ^уол сөзүңүзб̊ең ͡ геліспеймін↓/// ↑мен і і ^уол жерде қолұмнаң ͡гелгенінше деб̊ ͡айтайыншы// барынша ^уобектійвті ͡б̊олұуға тырысқаммын↓///	- Мен айтпаймын, оны “Дариға Нұрсұлтанқызы соған тапсырма беріп, мені шығартпай тастад” деп. Білесіз ғой? Қоршаған орта деген болад, әртүрлі жеткізулер болад. Соған сәйкес пе деген күдігім бар. - М-м неге өтпей қойдыңыз? Сол тек қана өзіңіздің принципіңізге ма, жоқ әлде басқа да бір факторлар бар ма әсер еткен? - Сол бір-ақ себеп. - Енді сіз неше жылдан бері сол арнада істеп келдіңіз. Енді ол арна - мемлекеттік арна деуге де болады, иә. - Иә. - Ы-ы оның үстіне, енді үкіметті, мемлекетті ешқашан сынға алмайтын арна, былай қарасақ. - І-і жоқ, ол сөзіңізбен келіспеймін. Мен і-і ол жерде, қолымнан келгенінше деп айтайыншы, барынша объективті болуға тырысқанмын.
Жайна Сламбек	▶	↑^уол жерде сылап̊ сыйпап/ көлгірсіп/ ^уөте қатт'адамның құсқысын келтіретін матерійал жасаған жоқпын↓/// ↑презійденттік пұулға ͡б̊армауыңызға да сол себ̊еп пе↓/// ↑ ійә↓/// ↑^уосында көшіп келдім ^йекі мың бесінші жылы↓/// ↑мен презійденттік пұулға кірууге мүмкіндігім болд// бірақ барған жоқпын↓/// ↑дәл жаңа сіз айтып ^уотырған себ̊ептерге ͡б̊айланысты↓/// ↑мен ^уөзім парламенттік пұулды таңдап алдым↓/// ↑салыстырып айт'аласыз ба// сол кездегі депүутаттардың артық̊шылығы мен кемшілігін қазіргі депүутаттардан↓/// ↑қазір ^йенді көп болды// парламенттік тілші ^йемеспін ғой↓/// ↑барлық дүнійе ^уондағы ы ы телевійзордан көрсетіліп жатқан жоқ// әлеуметтік желіге шығып жатқан жоқ↓/// ↑сондықтан да м м нақты ͡б̊ылай да ͡б̊ылай деа айт'алмайм ↓/// ↑мүмкін/ талай тамаша дүнійе/ дұрыс дүній'айтылып жатқан шығар↓///	↑^уол жерде сылап̊ сыйпап/ көлгүрсүп/ ^уөтө қатт'адамның құсқұсұң ͡ гелтіретін матерійал жасаған жоқпұн↓/// ↑презійденттік пұулға ͡б̊армауұңұзға да сол себ̊еп пе↓/// ↑ ійә↓/// ↑^уосұнда ͡гөшүп келдім ^йекі мың бесінші жылы↓/// ↑мем презійденттік пұулға ͡гір^үугө мүмкүндүгім болды// бірақ ͡парған жоқпұн↓/// ↑дәл жаңа сіз айтып ^уотұрған себ̊ептерге ͡б̊айланысты↓/// ↑мен ^уөзүм парламенттік пұулдұ таңдаб̊ ͡алдым↓/// ↑салыстырыб̊ ͡айт'аласыз ба// сол ͡гездегі депүутаттардың артық̊шылығы мең ͡ гемшілігің ͡ ғазіргі депүутаттардан↓/// ↑қазір ^йенді ͡гөп ͡полдұ// парламенттік тілші ^йемеспін ғой↓/// ↑барлығ ͡дүнүйө ^уондағы ы ы телевійзордаң ͡ гөрсөтүліб̊ жатқан жоқ// әлеумөттүг желіге шығыб̊ жатқан жоқ↓/// ↑сондұқтан да м м нақты ͡б̊ылай да ͡б̊ылай деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑мүмкүн/ талай тамаша дүнүйө/ дұрұс ͡түнүй'айтылып жатқан шығар↓///	- Ол жерде сылап-сипап, көлгірсіп, өте қатты адамның құсқысын келтіретін материал жасаған жоқпын. - Президенттік пулға бармауыңызға да сол себеп пе? - Иә. Осында көшіп келдім, 2005 жылы. Мен президенттік пулға кіруге мүмкіндігім болд, бірақ барған жоқпын. Дәл жаңа сіз айтып отырған себептерге байланысты. Мен өзім парламенттік пулды таңдап алдым. - Салыстырып айта аласыз ба, сол кездегі депутаттардың артықшылығы мен кемшілігін қазіргі депутаттардан? -Қазір енді көп болды, Парламенттік тілші емеспін ғой. Барлық дүние ондағы ы-ы телевизордан көрсетіліп жатқан жоқ, әлеуметтік желіге шығып жатқан жоқ. Сондықтан да м-м нақты былай да былай деп айта алмайм. Мүмкін, талай тамаша дүние, дұрыс дүние айтылып жатқан шығар.
Жайна Сламбек	▶	↑бірақ ^уөзім бір аса қатты ^йелең ^йете қалдым деп айт'алмайм ↓/// ↑ы ы мен жұмыс істеген кезде де// әрійне м м тұр десе тұратын// ^уотыр десе ^уот^ұратын сәттер деп̊ сыйпаттасақ болатын шығар↓/// ↑бірақ дегенмен м м сайасат демей ақ қойайын// біздің әлеуметтік қордаланған праблемаларды ^уөткір көтеретін депүутаттар ͡б̊олды↓/// ↑^уол ы ы біздің мысалға/ трұйллұйондаған теңге қаржы ͡геткен// ақбұлағ ͡деп пасталған негіз'ауұз сүумөң ғамтамасыз ^йетүу ͡б̊ағдарламасы↓/// ↑^уол бірнеш'атауларға ^уөзгөрдү↓/// ↑^уөзү ͡б̊асынд'ақбұлақ болұп пасталған↓/// ↑сол бағдарламалардың әу ͡б̊астан іск'аспайтынын // ^уонұң не себ̊епт'іске аспайтынын// ақ̊шаның жел^ініб̊ жатқанын айтқан деп^үутаттар ͡б̊олдұ↓///	↑бірақ ^уөзүм бір аса ͡ғатты ^йелең ^йете қалдым деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑ы ы мен жұмұс істегең гезде де// әрійне м м тұр десе тұратын// ^уотұр десе ^уот^ұратын сәттер деп̊ сыйпаттасақ ͡полатын шығар↓/// ↑бірағ ͡дегеммен м м сайасат демей ақ қойайын// біздің әлеумөттүк қордалаңғам проблемаларды ^уөткүр ͡гөтөрөтін депүутаттар ͡б̊олдұ↓/// ↑ ^уол ы ы біздің мысалға/ трыйлыйондаған теңге қаржы ͡геткен// ақбұлағ ͡деп пасталған негіз'ауұз сүумөң ғамтамасыз ^йетүу ͡б̊ағдарламасы↓/// ↑^уол бірнеш'атауларға ^уөзгөрдү↓/// ↑^уөзү ͡б̊асынд'ақбұлақ болұп пасталған↓/// ↑сол бағдарламалардың әу ͡б̊астан іск'аспайтынын // ^уонұң не себ̊епт'іске аспайтынын// ақ̊шаның жел^ініб̊ жатқанын айтқан депүутаттар ͡б̊олдұ↓///	- Бірақ өзім бір аса қатты елең ете қалдым деп айта алмайм. Ы-ы мен жұмыс істеген кезде де, әрине, м-м тұр десе тұратын, отыр десе отыратын сәттер деп сипаттасақ болатын шығар. Бірақ дегенмен, м-м саясат демей-ақ қояйын, біздің әлеуметтік қордаланған проблемаларды өткір көтеретін депутаттар болды. Ол ы-ы біздің, мысалға, триллиондаған теңге қаржы кеткен, “Ақбұлақ” деп басталған, негізі, ауыз сумен қамтамасыз ету бағдарламасы. Ол бірнеше атауларға өзгерді. Өзі басында “Ақбұлақ” болып басталған. Сол бағдарламалардың әу бастан іске аспайтынын, оның не себепті іске аспайтынын, ақшаның желініп жатқанын айтқан депутаттар болды.
Жайна Сламбек	▶	↑жол сапасына ͡б̊айланысты/ мектеп тап̊шылығына ͡б̊айланысты/ ы ы жұмұссыз жүрген жастарды қайта ^уоқытұу праграмаларының да// кемшілік тұстары ^уөте көп ^йекенін айтқан адамдар да ͡б̊олды↓/// ↑^уон'айтасыз / ы ы ^йекі мың сегіз бе/ ^йекі мың тоғыз ба шымкент қаласында салғырттықтың кес^ірінен// ы ы көп бала війч ійнфексійасын жұқтырды↓/// ↑соған сәйкес м м тыныш ^уот^ұрыңдар деп ы ы бір депүутат айтты↓/// ↑сол ^йенді сөйлемеңдер деген сыйақты↓/// ↑соған қарамай мысалға/ серік әб̊дірахманов сол кезде депүутат болатын↓/// ↑сол кісі мен ^йерасыл әб̊ілқасымов/ ы ы мәдійн'әб̊ілқасымованың әкесі↓/// ↑^уосы ^йек'адам ^уос^ұның праблемаларын/ кәдімгідей бір кісідей айтты тыйымға қарамай↓/// ↑м м мен ^уосыдан ^уосы м м айтайын дегенім былай// неге мен парламенттік пұул таңдап алдым↓/// ↑біріншіден/ парламентте ͡б̊іздің ^уөм^үрімізге қатысты/ тіршілігімізге қатысты ͡б̊үкіл мәселе көтерілед↓///	↑жол сапасына ͡б̊айланысты/ мектеп тап̊шылығына ͡б̊айланысты/ ы ы жұмұссұж жүргөн жастарды қайта ^уоқұтұу праграмаларының да// кемшілік тұстары ^уөтө көп ^йекенін айтқан адамдар да ͡б̊олдұ↓/// ↑^уон'айтасыз / ы ы ^йекі мың сегіз бе/ ^йекі мың тоғұз ба шымкент қаласында салғырттықтың ͡гес^ірінен// ы ы көп ͡пала війч ійнфексійәсын жұқтұрдұ↓/// ↑соған сәйкес м м тыныш ^уот^ұрұңдар деп ы ы бір депүутат айтты↓/// ↑сол ^йенді сөйлөмөңдер деген сыйақты↓/// ↑соғаң ͡ ғарамай мысалға/ серіг әб̊дірахманов сол ͡гезде депүутат ͡полатын↓/// ↑ сол ͡гісі мен ^йерасыл әб̊ілқасымов/ ы ы мәдійн'әб̊ілқасымованың әкесі↓/// ↑^уосұ ^йек'адам ^уос^ұнұң праблемаларын/ кәдімгідей бір ͡гісідей айтты тыйымға ͡ғарамай↓/// ↑м м мен ^уосұдан ^уосұ м м айтайын дегенім былай// неге мем парламенттік пұул таңдаб̊ ͡алдым↓/// ↑біріншіден/ парламентте ͡б̊іздің ^уөм^үрүмізге қатысты/ тіршілігімізге қатысты ͡б̊үкүл мәселе ͡гөтөрүледі↓///	- Жол сапасына байланысты, мектеп тапшылығына байланысты, ы-ы жұмыссыз жүрген жастарды қайта оқыту программаларының да кемшілік тұстары өте көп екенін айтқан адамдар да болды. Оны айтасыз, ы-ы 2008 бе, 2009 ба Шымкент қаласында салғырттықтың кесірінен ы-ы көп бала ВИЧ инфекциясын жұқтырды. Соған сәйкес, м-м “тыныш отырыңдар” деп ы-ы бір депутат айтты. Сол енді, сөйлемеңдер деген сияқты. Соған қарамай, мысалға, Серік Әбдірахманов сол кезде депутат болатын. Сол кісі мен Ерасыл Әбілқасымов, ы-ы Мәдина Әбілқасымованың әкесі. Осы екі адам осының проблемаларын, кәдімгідей, бір кісідей айтты, тыйымға қарамай. М-м мен осыдан осы м-м айтайын дегенім былай: Неге мен парламенттік пул таңдап алдым? Біріншіден, парламентте біздің өмірімізге қатысты, тіршілігімізге қатысты бүкіл мәселе көтерілед.
Жайна Сламбек	▶	↑^йекіншіден/ сен соны ^уөз құлағыңмен ^йестүу арқылы // сен ^уоны қатпар қатпарымен түс^үнесің↓/// ↑мысалға ы ы жолға ͡б̊айланысты праблеманы ͡б̊арлық жұурналыйс білүуі мүмкін// бірақ ^уоның мысалға/ бйүуджеті қанша ^йекені// ійә м м неге қай ^уоблыстар жол жөндеуге кірісетіні// м м қанша кійлометр жөнделетіні// сосын жылда жылға/ не ͡б̊ір жылға жетпей бұз^ұлатыны// қайта қайта ^уоны жамайтыны// ^уосы нәрселердің бүкүл ы ы ішек қарнымен айтылады да ^уол жерде↓/// ↑мен соның барлығын/ сол ішек қарнымен білгім келді// және ^йекінші себ̊еб̊і сол депүутаттардың ^уөздеріне сөз ͡б̊ере ^уот^ұрып// м м ^уобектійвті матерійал жасауға ͡б̊олатын жалғыз плашшадка сол деп ^уойладым↓/// ↑жән'аса қателеспеген сыйақтымын↓/// ↑ақпараттық бөлімнің басшылық қызметінен кеттіңіз// партыйаға кірген жоқ̊сыз// парламенттік пүулді таңдадыңыз↓///	↑^йекіншіден/ сен сонұ ^уөз ͡ғұлағыңмен ^йестүу арқылы // сен ^уонұ қатпар ͡ғатпарымен түс^үнөсің↓/// ↑мысалға ы ы жолға ͡б̊айланысты праблеманы ͡б̊арлығ жұурналыйс ͡пілүуү мүмкүн// бірақ ^уонұң мысалға/ бйүуджөтү қанша ^йекені// ійә м м неге қай ^уоблұстар жол жөндөугө кірісетіні// м м қанша ͡гійлометр жөндөлөтіні// сосұн жылда жылға/ не ͡б̊ір жылға жетпей бұз^ұлатыны// қайта ͡ғайта ^уонұ жамайтыны// ^уосұ нәрселердің бүкүл ы ы ішек қарнымен айтылады да ^уол жерде↓/// ↑мен сонұң барлығын/ сол ішек қарнымем білгім ͡гелді// және ^йекінші себ̊еб̊і сол депүутаттардың ^уөздөрүне сөз ͡б̊ере ^уот^ұрұп// м м ^уобектійвті матерійал жасауға ͡б̊олатын жалғыз плашшадка сол деп ^уойладым↓/// ↑жән'аса қателеспеген сыйақтымын↓/// ↑ақпараттық ͡пөлүмнүң башшылық қызметінең ͡ геттіңіз// партыйаға ͡гірген жоқ̊сұз// парламенттік пүулдү таңдадыңыз↓///	- Екіншіден, сен соны өз құлағыңмен есту арқылы, сен оны қатпар-қатпарымен түсінесің. Мысалға, ы-ы жолға байланысты проблеманы барлық журналист білуі мүмкін, бірақ оның, мысалға, бюджеті қанша екені, иә, м-м неге, қай облыстар жол жөндеуге кірісетіні, м-м қанша километр жөнделетіні, сосын жылда-жылға, не бір жылға жетпей бұзылатыны, қайта-қайта оны жамайтыны - осы нәрселердің бүкіл ы-ы ішек-қарнымен айтылады да ол жерде. Мен соның барлығын, сол ішек-қарнымен білгім келді және екінші себебі - сол депутаттардың өздеріне сөз бере отырып, м-м объективті материал жасауға болатын жалғыз площадка - сол деп ойладым. Және аса қателеспеген сияқтымын. - Ақпараттық бөлімнің басшылық қызметінен кеттіңіз, партияға кірген жоқсыз, парламенттік пулді таңдадыңыз.
Жайна Сламбек	▶	↑^уодан кейін көп ұзамай/ бір хаб̊ар арнасынан да кетүуге тұура келді↓/// ↑^уөз ^йеркіңізб̊ен кетті ма// жоқ әлде кетірді ме↓/// ↑әрійне/ мен ^уоған кет деген ^йешкім жоқ маған↓/// ↑мен бала күтіміне ͡б̊айланысты демалыста ͡б̊олдым↓/// ↑сосын негізгі себ̊еб̊ін айтұуға// асхат әлі мен дайын ^йемеспін↓/// ↑бірақ̊ сол себ̊епке ͡б̊айланысты ^уөзім арыз жазып кеттім↓/// ↑ кетүуге тұура келді↓/// ↑ійә/ солай шығар↓/// ↑бірақ кеткіңіз келмеген ^йеді↓/// ↑ жоқ↓/// ↑кеткім келмегенде/ мүмкін әрі қарай істей берер ме ^йедім// бірақ бір себ̊еб̊і ͡б̊олды↓/// ↑м м кетүуім керек болды// ^уөйткені мен әрі қарай бірінші кезекте/ маралдық жағ^ынан жұмыс істей алмаушы ^йедім↓/// ↑м м астан'арнасына бардыңыз↓///	↑^уодаң ͡ гейің ͡ гөб̊ ͡ұзамай/ бір хаб̊ар арнасынан да ͡гетүугө тұура ͡гелді↓/// ↑^уөз ^йеркіңізб̊ең ͡ гетті ма// жоғ әлде ͡гетірді ме↓/// ↑әрійне/ мен ^уоғаң ͡ гет деген ^йешкім жоғ маған↓/// ↑мем бала ͡гүтүмүне ͡б̊айланысты демалыста ͡б̊олдұм↓/// ↑сосұн негізгі себ̊еб̊ін айтұуға// асхат әлі мен дайын ^йемеспін↓/// ↑бірақ̊ сол себ̊епке ͡б̊айланысты ^уөзүм арыж жазып кеттім↓/// ↑кетүугө тұура ͡гелді↓/// ↑ійә/ солай шығар↓/// ↑бірақ кеткіңіз ͡гелмеген ^йеді↓/// ↑жоқ↓/// ↑кеткім ͡гелмегенде/ мүмкүн әрі ͡ғарай істей берер ме ^йедім// бірақ ͡пір себ̊еб̊і ͡б̊олдұ↓/// ↑м м кетүуүм ͡герек болдұ// ^уөйткөнү мен әрі ͡ғарай бірінші ͡гезекте/ маралдығ жағ^ынан жұмұс істей алмаушұ ^йедім↓/// ↑м м астан'арнасына бардыңыз↓///	- Одан кейін көп ұзамай, бір “Хабар” арнасынан да кетуге тура келді. Өз еркіңізбен кетті ма, жоқ әлде кетірді ме? - Әрине, мен оған, кет деген ешкім жоқ маған. Мен бала күтіміне байланысты демалыста болдым. Сосын негізгі себебін айтуға Асхат әлі мен дайын емеспін. Бірақ сол себепке байланысты өзім арыз жазып кеттім. - Кетуге тура келді. - Иә, солай шығар. - Бірақ кеткіңіз келмеген еді. - Жоқ. Кеткім келмегенде, мүмкін, әрі қарай істей берер ме едім, бірақ бір себебі болды. М-м кетуім керек болды, өйткені мен әрі қарай, бірінші кезекте, моральдық жағынан жұмыс істей алмаушы едім. - М-м “Астана” арнасына бардыңыз.
Жайна Сламбек	▶	↑ійә/ ^іләззат мұратқызы шақырды мені// сөйтіп ^уөзім қойдым атауын// біздің ^ұуақыт деп↓/// ↑ійә/ сөйтіп бес жарым жыл біздің ^ұуақыт čараптама ͡б̊ағдарламасын шығардым↓/// ↑ійә/ көптен бері көрінбей кетіп// сол бағдарлам'арқылы халықпен/ қайта көрерменмен қауыштыңыз↓/// ↑жұрт ^уоны да жақ̊сы қаб̊ылдады↓/// ↑көптен бері көзден таса ͡б̊олған жайна сламбек // ^уо/ мына жақтан шықты деп↓/// ↑бірақ ^йенді неше жыл хаб̊арда/ сондай үлкен ^іреспүублійкалық арнадан тан^ылып қалған ^йесімнің// астан'арнаға кетіп қалғаны// сәл ^йенді і і көрерменнің көң^үліне ͡б̊іртүрлі тійгені де ^ырас↓/// ↑^уодан кейін ұлттық арнаға ^іләзззат танысбаймен бірг'аптаға келдіңіз/ ійә↓/// ↑ ійә↓/// ↑ы ы қай жақтағы жұмысыңыз ^уөзіңізге көб̊^үрек ұнады↓/// ↑хаб̊ардағы ма/ астана телеарнасындағы ма↓/// ↑әлде қазақ̊стан ұлттық арнасындағы ма↓///	↑ійә/ ^іләззат мұратқызы шақырды мені// сөйтүп ^уөзүм қойдұм атауұн// біздің ^ұуақыт деп↓/// ↑ійә/ сөйтүп ͡пеш ͡ шарым жыл біздің ^ұуақыт čараптама ͡б̊ағдарламасын шығардым↓/// ↑ійә/ көптөм бері ͡гөрүмбөй ͡гетіп// сол бағдарлам'арқылы халықпен/ қайта ͡гөрөрмөммең ͡ ғауұштұңұз↓/// ↑жұрт ^уонұ да жақ̊сы қаб̊ылдады↓/// ↑көптөм бері ͡гөздөн таса ͡б̊олған жайна сламбек // ^уо/ мына жақтан шықты деп↓/// ↑бірақ ^йенді неше жыл хаб̊арда/ сондай үлкөн ^іреспүублійкалығ арнадан тан^ылып қалған ^йесімнің// астан'арнаға кетіп қалғаны// сәл ^йенді і і көрөрмөннің ͡гөң^үлүне ͡б̊іртүрлү тійгені де ^ырас↓/// ↑^уодаң ͡ гейін ұлттұғ арнаға ^іләзззат танысбаймем бірг'аптаға келдіңіз/ ійә↓/// ↑ ійә↓/// ↑ ы ы қай жақтағы жұмұсұңыз ^уөзүңүзге ͡гөб̊^үрөг ұнады↓/// ↑хаб̊ардағы ма/ астана телеарнасындағы ма↓/// ↑әлде қазақ̊стан ұлттұғ арнасындағы ма↓///	- Иә, Ләззат Мұратқызы шақырды мені, сөйтіп өзім қойдым атауын “Біздің уақыт” деп. Иә, сөйтіп, 5 жарым жыл “Біздің уақыт” сараптама бағдарламасын шығардым. - Иә, көптен бері көрінбей кетіп, сол бағдарлама арқылы халықпен, қайта көрерменмен қауыштыңыз. Жұрт оны да жақсы қабылдады. Көптен бері көзден таса болған Жайна Сламбек “О, мына жақтан шықты” деп. Бірақ, енді неше жыл “Хабарда”, сондай үлкен республикалық арнадан танылып қалған есімнің “Астана” арнаға кетіп қалғаны - сәл енді і-і көрерменнің көңіліне біртүрлі тигені де рас. Одан кейін Ұлттық арнаға Ләзззат Танысбаймен бірге “Аптаға” келдіңіз, иә. - Иә. - Ы-ы қай жақтағы жұмысыңыз өзіңізге көбірек ұнады? “Хабардағы” ма? “Астана” телеарнасындағы ма? Әлде “Қазақстан” ұлттық арнасындағы ма?
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы мен салыстырмаушы ^йедім↓/// ↑^уөйткен'әрқайсысы бір ͡б̊өлек кезең↓/// ↑мен мысалға/ хаб̊ард'істеген жұмысымды// нұу үшке бағалап// астан'арнасындағыны төртке ͡б̊ағалап// аптадағы жұмысымды ͡б̊еске ͡б̊ағаламаймын↓/// ↑әрқайсысы ͡б̊өлек/ дара м м бір ͡б̊елес болды↓/// ↑^уөз^үнің плйүустері де ͡б̊олды// мійнұустары да ͡б̊олды↓/// ↑ бірақ бір факты ͡б̊ар// мен әр кезең сайын ^ұрұуханій жағ^ынан/ сана жағ^ынан/ білім жағ^ынан толысып ^уотырдым↓/// ↑мысалға/ астан'арнасы да негізі ^іреспүублійкалық арна↓/// ↑бірақ ^йенді ^уол ы ы үлкен бір ұлттық машштапта деп ^йесептелмегендіктен// біреулер қомсынған да шығар↓/// ↑мен мысалға/ ^йешқ̊андай да қомсынған жоқпын↓/// ↑мен қазір ^уойлаймын// солай болғанына құуанамын↓/// ↑^уөйткені мен білесіз/ і і ^йекі мың ^уон бірден кейін жағдай мүлдкм ұушығып кетті// сөз ͡б̊остандығына ͡б̊айланысты↓///	↑ы ы мен салыстырмаушұ ^йедім↓/// ↑^уөйткөн'әрқайсысы бір ͡б̊өлөк кезең↓/// ↑мен мысалға/ хаб̊ард'істеген жұмұсұмды// нұу үшкө бағалап// астан'арнасындағыны төрткө ͡б̊ағалап// аптадағы жұмұсұмды ͡б̊еске ͡б̊ағаламаймын↓/// ↑әрқайсысы ͡б̊өлөк/ дара м м бір ͡б̊елес ͡полдұ↓/// ↑^уөз^үнүң плйүустөрү де ͡б̊олдұ// мыйнұустары да ͡б̊олдұ↓/// ↑ бірақ ͡пір факты ͡б̊ар// мен әр ͡гезең сайын ^ұрұуханый жағ^ынан/ сана жағ^ынан/ білім жағ^ынан толұсұп ^уотұрдұм↓/// ↑ мысалға/ астан'арнасы да негізі ^іреспүублійкалығ арна↓/// ↑бірақ ^йенді ^уол ы ы үлкөм бір ұлттұғ маштапта деп ^йесептелмегендіктен// біреулөр ͡ғомсұңған да шығар↓/// ↑мен мысалға/ ^йешқ̊андай да ͡ғомсұңған жоқпұн↓/// ↑мең ͡ ғазір ^уойлаймын// солай болғанына ͡ғұуанамын↓/// ↑^уөйткөнү мем білесіз/ і і ^йекі мың ^уом бірдең ͡ гейін жағдай мүлдөм ұушұғұп кетті// сөз ͡б̊остандығына ͡б̊айланысты↓///	- Ы-ы мен салыстырмаушы едім. Өйткені, әрқайсысы бір бөлек кезең. Мен, мысалға, “Хабарда” істеген жұмысымды, ну, “3-ке” бағалап, “Астана” арнасындағыны “4-ке” бағалап, “Аптадағы” жұмысымды “5-ке” бағаламаймын. Әрқайсысы бөлек, дара, м-м бір белес болды. Өзінің плюстері де болды, минустары да болды. Бірақ бір факты бар - мен әр кезең сайын рухани жағынан, сана жағынан, білім жағынан толысып отырдым. Мысалға, “Астана” арнасы да, негізі, республикалық арна. Бірақ енді ол ы-ы үлкен бір ұлттық масштабта деп есептелмегендіктен, біреулер қомсынған да шығар. Мен, мысалға, ешқандай да қомсынған жоқпын. Мен қазір ойлаймын, солай болғанына қуанамын. Өйткені мен, білесіз, і-і 2011 кейін жағдай мүлдем ушығып кетті, сөз бостандығына байланысты.
Жайна Сламбек	▶	↑мен бәріб̊ір де ͡б̊ір жаңағ'айта алмай ^уотырған себ̊еб̊ім// болмаған күннің ^уөзінде мен жұмыс істей алмай құса ͡б̊олатын ^йедім↓/// ↑м м астан'арнасына барып// мен ^уондай м м біріншіден/ м м үлкен бір дағдарысқа түскен жоқпын// деградасійағ'ұш^ұраған жоқпын↓/// ↑керісінше менің бір ^йекінші тынысым ашылды↓/// ↑^уосы ^уорайда ͡б̊ір нәрсе сұрай кетейінші// бір постыңызда жазған ^йекенсіз// теледійдардан сөйлегеннің бәрі/ тележүурналійс ^йемес деп↓/// ↑ы ы бұл пік^іріңізб̊ен ^йенді келісемін↓/// ↑көп̊шілік келіседі деп ^уойлаймын↓/// ↑тележүурналыйс дегеніміз кім↓/// ↑мен негізі газетте жұмыс істеп көрмегесін// і і газет жұурналійсінің ^уөз^үне тән ^йерек̊шеліктерін ^уөте жақ̊сы ͡б̊ілемін деп айт'алмаймын ↓/// ↑тележүурналійс дегенім/ негізі менің жұурналійс деген сөзім ^уол↓/// ↑^уоғам байланыст'айыпқа бұйырмайтын шығар аудійторійа↓///	↑мем бәріб̊ір де ͡б̊ір жаңағ'айта алмай ^уотұрған себ̊еб̊ім// болмағаң ͡ гүннүң ^уөзүндө мен жұмұс істей алмай ͡ғұса ͡б̊олатын ^йедім↓/// ↑ м м астан'арнасына барып// мен ^уондай м м біріншіден/ м м үлкөм бір дағдарысқа түскөн жоқпұн// деградасыйағ'ұш^ұраған жоқпұн↓/// ↑керісінше менің бір ^йекінші тынысым ашылды↓/// ↑^уосұ ^уорайда ͡б̊ір нәрсе сұрай ͡гетейінші// бір постұңұзда жазған ^йекенсіз// теледійдардан сөйлөгөннің бәрі/ тележүурналыйс ^йемес теп↓/// ↑ ы ы бұл пік^іріңізб̊ен ^йенді ͡гелісемін↓/// ↑көп̊шүлүк келіседі деп ^уойлаймын↓/// ↑тележүурналыйс дегеніміз ͡гім↓/// ↑мен негізі газетте жұмұс істеп көрмөгөсін// і і газет ͡шұурналыйсінің ^уөз^үнө тән ^йерек̊шеліктерін ^уөтө жақ̊сы ͡б̊ілемін деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑тележүурналыйс дегенім/ негізі менің жұурналыйс деген сөзүм ^уол↓/// ↑^уоғам байланыст'айыпқа бұйұрмайтын шығар аудыйторұйа↓///	- Мен бәрібір де, бір жаңағы айта алмай отырған себебім болмаған күннің өзінде мен жұмыс істей алмай, құса болатын едім. М-м “Астана” арнасына барып, мен ондай, м-м біріншіден, м-м үлкен бір дағдарысқа түскен жоқпын, деградацияға ұшыраған жоқпын. Керісінше, менің бір екінші тынысым ашылды. - Осы орайда, бір нәрсе сұрай кетейінші, бір постыңызда жазған екенсіз: “Теледидардан сөйлегеннің бәрі - тележурналист емес” деп. Ы-ы бұл пікіріңізбен, енді, келісемін. Көпшілік келіседі деп ойлаймын. Тележурналист дегеніміз кім? - Мен, негізі, газетте жұмыс істеп көрмегесін, і-і газет журналисінің өзіне тән ерекшеліктерін өте жақсы білемін деп айта алмаймын. Тележурналист дегенім, негізі, менің журналист деген сөзім ол. Оған байланысты, айыпқа бұйырмайтын шығар, аудитория.
Жайна Сламбек	▶	↑тележүурналійс дегенім і і менің ^уойымша/ жұурналійс адам м м біріншіден/ ы ы мына жүрек қалауымен келсе↓/// ↑бірақ ^уол ^йең басты постұулат ^йемес↓/// ↑бірақ̊ солай болса/ жақ̊сы ͡б̊олады// ^уөз^үнүң жүрек қалауымен↓/// ↑ ^йекіншіден/ жақ̊сы ͡б̊ілім алған болұу керек↓/// ↑әр нәрседен деп айтпайм// көп нәрседен хаб̊ары ͡б̊ар адам болұу керек// аналійз жасай алатын адам болұу керек↓/// ↑^уол аналійзді қорыт'алатын адам болұу керек// және кез келген матерійалды жазған кезде көрерменді/ аудійторійаны ^уойлап ^уот^ұратын адам болұу керек↓/// ↑батылдық пен мінез деген қасыйеттер тән болұу керек пе жұурналыйске↓/// ↑ійә↓/// ↑мемлекеттік арналарда көп жұурналійстер/ ^уөк^үнішке ^уорай і і көп нәрсені ͡б̊атыл айт'алмайд ↓/// ↑себ̊еб̊і ^йенді ͡б̊әріб̊ір де ^іредактор ͡б̊ар деген сыйақты↓///	↑тележүурналыйс дегенім і і менің ^уойұмша/ жұурналыйс адам м м біріншіден/ ы ы мына жүрөк қалауұмөң ͡ гелсе↓/// ↑бірақ ^уол ^йең басты постұулат ^йемес↓/// ↑бірақ̊ солай болса/ жақ̊сы ͡б̊олады// ^уөз^үнүң жүрөк қалауұмөн↓/// ↑^йекіншіден/ жақ̊сы ͡б̊ілім алғам болұу ͡герек↓/// ↑ әр нәрседен деб̊ ͡айтпаймын// көп нәрседен хаб̊ары ͡б̊ар адам болұу ͡герек// аналыйз жасай алатын адам болұу ͡герек↓/// ↑^уол аналыйзді ͡ғорұт'алатын адам болұу ͡герек// және ͡гез ͡гелген матерійалды жазғаң ͡ гезде ͡гөрөрмөнді/ аудыйторұйаны ^уойлап ^уот^ұратын адам болұу ͡герек↓/// ↑батылдық пен мінез дегең ͡ ғасыйеттер тәм болұу ͡герек пе жұурналыйске↓/// ↑ійә↓/// ↑мемлекеттіг арналарда ͡гөб̊ жұурналыйстер/ ^уөк^үнүшке ^уорай і і көп нәрсені ͡б̊атыл айт'алмайды ↓/// ↑себ̊еб̊і ^йенді ͡б̊әріб̊ір де ^іредактор ͡б̊ар деген сыйақты↓///	- Тележурналист дегенім - і-і менің ойымша, журналист адам, м-м біріншіден, ы-ы мына жүрек қалауымен келсе. Бірақ ол - ең басты постулат емес. Бірақ солай болса, жақсы болады, өзінің жүрек қалауымен. Екіншіден, жақсы білім алған болу керек. Әр нәрседен деп айтпайм, көп нәрседен хабары бар адам болу керек, анализ жасай алатын адам болу керек. Ол анализді қорыта алатын адам болу керек және кез келген материалды жазған кезде көрерменді, аудиторияны ойлап отыратын адам болу керек. - Батылдық пен мінез деген қасиеттер тән болу керек пе журналистке? - Иә. - Мемлекеттік арналарда көп журналистер, өкінішке орай, і-і көп нәрсені батыл айта алмайд. Себебі, енді, бәрібір де редактор бар деген сияқты.
Жайна Сламбек	▶	↑дәл ^уос^ұлай ^уосұ қарқында жүрө ͡б̊ерсе// жұурналыйстыйка/ қазақ̊стандағы жұурналыйстыйка ы ы қандай жағдайға дұушар ͡б̊олұуы мүмкін↓/// ↑ійә/ соңғы жылдары ͡б̊із жылымықты ͡б̊айқадық↓/// ↑ы ы ^уоған дейін тұншыққан сөз ͡б̊остандығык көрдік↓/// ↑ бірақ бәр^інің қор^ұтындысы не↓/// ↑ ^уол қаңтар ^уоқыйғасы↓/// ↑адамның базалық қажеттіліктері ͡б̊ар// ^уол тек мын'ауа жұтұу/ тамақ жеу ғана ^йемес↓/// ↑ сонымен қатар тұратын базалық қажеттіліктер// ^уол бостандық// ^уоның ішінде сөз ͡б̊остандығы↓/// ↑^йегер ^уол болмаса// ^уол ^йелдің күні қараң↓/// ↑әрійне қазір жағдай қыйын↓/// ↑^уөйткені ^іресей ұукраійнаға ͡б̊асып кірді// соғыс ашты↓/// ↑бір жағ^ынан қайталағым келмейді// біз ^іресеймен жаңағы/ жеті мың кійлометрден аса шекарамыз ͡б̊ар// солтүстік ^уоблыстардағы ͡б̊іздің қазақтардың сан'аз дегендерді↓/// ↑бірақ бұлар ͡б̊ар фактілер және факторлар↓///	↑дәл ^уос^ұлай ^уосұ қарқында жүрө ͡б̊ерсе// жұурналыйстыйка/ қазақ̊стандағы жұурналыйстыйка ы ы қандай жағдайға дұушар ͡б̊олұуұ мүмкүн↓/// ↑ійә/ соңғұ жылдары ͡б̊іж жылымықты ͡б̊айқадық↓/// ↑ы ы ^уоған дейін тұншұққан сөз ͡б̊остандығың ͡ гөрдүк↓/// ↑ бірақ ͡пәр^інің ͡ғор^ұтұндұсұ не↓/// ↑^уол ͡ғаңтар ^уоқұйғасы↓/// ↑адамның базалық қажеттіліктері ͡б̊ар// ^уол тег мын'ауа жұтұу/ тамағ жеу ғана ^йемес↓/// ↑сонұмең ͡ ғатар тұратым базалық қажеттіліктер// ^уол бостандық// ^уонұң ішінде сөз ͡б̊остандығы↓/// ↑^йегер ^уол болмаса// ^уол ^йелдің ͡гүнү қараң↓/// ↑әрійне қазір жағдай ͡ғыйын↓/// ↑^уөйткөнү ^іресей ұукраійнаға ͡б̊асып кірді// соғұс ашты↓/// ↑бір жағ^ынаң ͡ ғайталағым ͡гелмейді// біз ^іресеймен жаңағы/ жеті мың ͡гійлометрден аса шекарамыз ͡б̊ар// солтүстүк ^уоблұстардағы ͡б̊іздің ͡ғазақтардың сан'аз дегендерді↓/// ↑бірақ ͡пұлар ͡б̊ар фактілер және факторлар↓///	- Дәл осылай, осы қарқында жүре берсе, журналистика, Қазақстандағы журналистика ы-ы қандай жағдайға душар болуы мүмкін? - Иә, соңғы жылдары біз жылымықты байқадық. Ы-ы оған дейін тұншыққан сөз бостандығын көрдік. Бірақ бәрінің қортындысы не? Ол - Қаңтар оқиғасы. Адамның базалық қажеттіліктері бар, ол тек мына ауа жұту, тамақ жеу ғана емес. Сонымен қатар тұратын базалық қажеттіліктер - ол бостандық, оның ішінде, сөз бостандығы. Егер ол болмаса, ол елдің күні қараң. Әрине, қазір жағдай қиын. Өйткені, Ресей Украинаға басып кірді, соғыс ашты. Бір жағынан, қайталағым келмейді: біз Ресеймен, жаңағы, 7000 километрден аса шекарамыз бар, солтүстік облыстардағы біздің қазақтардың саны аз дегендерді. Бірақ бұлар - бар фактілер және факторлар.
Жайна Сламбек	▶	↑соған сәйкес әрійне/ әб̊ден ^йек̊шейтін дүнійелер ͡б̊ар↓/// ↑бірақ ^йек̊шеу деген жауып/ құлыптап/ кілтін ^уөзенге ^ылақтырып тастау дегенді ͡б̊ілдірмейді↓/// ↑^йегер де матерійалдар соншалықт'аргұументтелген // соншалықты фактіге толы// соншалықт'аналійзге толы ͡б̊олса// ^уол матерійалдар ^йешқ̊андай да ^йелді ͡б̊үлдіретін матерійалдар ^йемес↓/// ↑^уос^ұлай айтамын↓/// ↑түс^үнікті қаңтар ^уоқыйғасы деп қалдыңыз ғой↓/// ↑қаңтар ^уоқыйғасынан кейін// мемлекет баышысының үлкен сұқбатын ^уөзіңіз жүргіздіңіз↓/// ↑^уөзіңіз мемлекет басшысынан сұқбат алдыңыз↓/// ↑сұқбаттан кейін сізді сынғ'алған адамдар көп болды// түрлі түрлі сүуреттөр шығып кетті↓/// ↑бірінші мынаны сұрағым келеді// сізге дайын сұрақтарды ͡б̊ерді ме↓/// ↑жоқ әлде сұрақтарды дайындауға сіз қатыстыңыз ͡б̊а↓/// ↑араластыңыз ͡б̊а↓/// ↑ійә/ сұрақтарды дайындауға қатыстым/ араластым↓/// ↑м м бір ғана мысал айтайын↓///	↑соған сәйкес әрійне/ әб̊ден ^йек̊шейтін дүнүйөлөр ͡б̊ар↓/// ↑бірақ ^йек̊шеу деген жауұп/ құлұптап/ кілтін ^уөзөңгө ^ылақтырып тастау дегенді ͡б̊ілдірмейді↓/// ↑^йегер де матерійалдар соншалықт'аргұумөнттөлгөн // соншалықты фактіге толұ// соншалықт'аналыйзге толұ ͡б̊олса// ^уол матерійалдар ^йешқ̊андай да ^йелді ͡б̊үлдүрөтін матерійалдар ^йемес↓/// ↑^уос^ұлай айтамын↓/// ↑түс^үнүкті ͡ғаңтар ^уоқұйғасы деп қалдыңыз ғой↓/// ↑қаңтар ^уоқұйғасынаң ͡ гейін// мемлекет пашшысының үлкөн сұқбатын ^уөзүңүж жүргүздүңіз↓/// ↑^уөзүңүз мемлекет пашшысынан сұқбат алдыңыз↓/// ↑сұқбаттаң ͡ гейін сізді сыңғ'алған адамдар ͡гөп ͡полдұ// түрлү түрлү сүурөттөр шығып кетті↓/// ↑бірінші мынаны сұрағым ͡геледі// сізге дайын сұрақтарды ͡б̊ерді ме↓/// ↑жоғ әлде сұрақтарды дайындауға сіз ͡ғатыстыңыз ͡б̊а↓/// ↑араластыңыз ͡б̊а↓/// ↑ ійә/ сұрақтарды дайындауға ͡ғатыстым/ араластым↓/// ↑м м бір ғана мысал айтайын↓///	- Соған сәйкес, әрине, әбден екшейтін дүниелер бар. Бірақ екшеу деген жауып, құлыптап, кілтін өзенге лақтырып тастау дегенді білдірмейді. Егер де материалдар соншалықты аргументтелген, соншалықты фактіге толы, соншалықты анализге толы болса, ол материалдар ешқандай да елді бүлдіретін материалдар емес. Осылай айтамын. - Түсінікті, Қаңтар оқиғасы деп қалдыңыз ғой. Қаңтар оқиғасынан кейін Мемлекет басшысының үлкен сұқбатын өзіңіз жүргіздіңіз. Өзіңіз Мемлекет басшысынан сұқбат алдыңыз. Сұқбаттан кейін сізді сынға алған адамдар көп болды, түрлі-түрлі суреттер шығып кетті. Бірінші мынаны сұрағым келеді: сізге дайын сұрақтарды берді ме? Жоқ әлде сұрақтарды дайындауға сіз қатыстыңыз ба? Араластыңыз ба? - Иә, сұрақтарды дайындауға қатыстым, араластым. М-м бір ғана мысал айтайын.
Жайна Сламбек	▶	↑азаптауларға ͡б̊айланысты фактілер/ менің қанымды қайнатып жіб̊ерді шыны керек↓/// ↑ы ы әрійне/ көп азамат ^уөк^үнішке ^уорай/ азапталды↓/// ↑бірақ білмеймін неге ^йекенін// менің қаб̊ылдауым солай болды ма↓/// ↑соның азаптаудың бір сіймволы сыйақты/ талдықорғандық азамат батырб̊аев ^йесімді жігіт болды↓/// ↑мен мысалға сол жігіттің атын атап// түсін түстеп тұрып̊ сұрақ қойдым↓/// ↑жалп'азаптау дегеннен шығад↓/// ↑мен ^уосы жұурналійстік қызметінде/ бұл тема менің ылғый назарымдағы тақ^ырып↓/// ↑әс^ірес'ішкі істер ^уоргандарына қатысты/ түрмелердег'азаптаулар ^ұуақыт аралатып/ қозғап ^уот^ұратын тақ^ырыб̊ым болатын↓/// ↑ ал ^йенді мына қаңтар ^уоқыйғасынд'әб̊ден назаланған/ шыйрыққан адамдардың мійтійнгілерінен кейін// ^уолард'алып алып м м азаптау деген// мен үшін ^йенді жауыздықтың шегі ͡б̊олды↓///	↑азаптауларға ͡б̊айланысты фактілер/ менің ͡ғанымды қайнатыб̊ жіб̊ерді шыны ͡герек↓/// ↑ы ы әрійне/ көб̊ ͡азамат ^уөк^үнүшке ^уорай/ азапталды↓/// ↑бірақ ͡пілмеймін неге ^йекенін// менің ͡ғаб̊ылдауұм солай болдұ ма↓/// ↑сонұң азаптаудұң бір сыймволұ сыйақты/ талдықорғандығ азамат ͡патырб̊аев ^йесімді жігіт ͡полдұ↓/// ↑мен мысалға сол жігіттің атын атап// түсүн түстөп тұрұп̊ сұрақ қойдұм↓/// ↑жалп'азаптау дегеннен шығады↓/// ↑мен ^уосұ жұурналыйстік қызметімде/ бұл тема менің ылғый назарымдағы тақ^ырып↓/// ↑әс^ірес'ішкі істер ^уоргандарына ͡ғатысты/ түрмөлөрдег'азаптаулар ^ұуақыт аралатып/ қозғап ^уот^ұратын тақ^ырыб̊ым болатын↓/// ↑ал ^йенді мына ͡ғаңтар ^уоқұйғасынд'әб̊ден назалаңған/ шыйрыққан адамдардың мійтійңгілерінең ͡ гейін// ^уолард'алып алып м м азаптау деген// мен үшүн ^йенді жауұздұқтұң шегі ͡б̊олдұ↓///	- Азаптауларға байланысты фактілер менің қанымды қайнатып жіберді, шыны керек. Ы-ы, әрине, көп азамат, өкінішке орай, азапталды. Бірақ білмеймін, неге екенін, менің қабылдауым солай болды ма? Соның, азаптаудың бір символы сияқты талдықорғандық Азамат Батырбаев есімді жігіт болды. Мен мысалға сол жігіттің атын атап, түсін түстеп тұрып сұрақ қойдым. Жалпы азаптау дегеннен шығад. Мен осы журналистік қызметімде бұл тема - менің ылғи назарымдағы тақырып. Әсіресе, ішкі істер органдарына қатысты түрмелердегі азаптаулар уақыт аралатып, қозғап отыратын тақырыбым болатын. Ал енді мына Қаңтар оқиғасында әбден назаланған, ширыққан адамдардың митингілерінен кейін оларды алып алып м-м азаптау деген мен үшін, енді, жауыздықтың шегі болды.
Жайна Сламбек	▶	↑мен сол сұрақты мысалға/ жаңағ'азаматтың атын атап/ түсүн түстөп// мысалы ^уөзім кіргіздім↓/// ↑м м маған дайын сұрақтар ͡б̊ерілген жоқ↓/// ↑бүкіл сұрақтар талқыланды↓/// ↑талқылау ͡б̊арысында сол сұрақтар іріктеліп алынды↓/// ↑^йегер сізге дайын сұрақтарды ͡б̊еріп// мына сұрақтарды ^уоқыйсың// ^уосы сұрақтарды қойасың// сұқбат жүргіз десе// келісер ме ^йедіңіз↓/// ↑жоқ↓/// ↑мен мысалға ^йешқ̊ашан ^уолай жасаған ^йемеспін↓/// ↑^йенді ^йешқ̊ашан ^уолай жасамаймын деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол да жаңағы/ менің партыйаға кірмей қойғаным сыйақты// бір айнымайтын прійнсійптердің бірі↓/// ↑сұқбат ^уөзіңізг'ұнады ма↓/// ↑қандай әсер алдыңыз↓/// ↑ ұнад'ұнамады деп айт'алмаймын ↓/// ↑дәл сол сәтте/ қаңтар ^уоқыйғасынан бір айдан кейін алынған сұқбат қой↓/// ↑сол кезде ^уөте маңызды көрінген сұрақтар↓/// ↑бұдан да гөрі маңызды сұрақтар ͡б̊ар шығар қазір↓///	↑мен сол сұрақты мысалға/ жаңағ'азаматтың атын атап/ түсүн түстөп// мысалы ^уөзүм ͡гіргіздім↓/// ↑м м маған дайын сұрақтар ͡б̊ерілген жоқ↓/// ↑бүкүл сұрақтар талқыланды↓/// ↑талқылау ͡б̊арысында сол сұрақтар іріктеліб̊ ͡алынды↓/// ↑^йегер сізге дайын сұрақтарды ͡б̊еріп// мына сұрақтарды ^уоқұйсұң// ^уосұ сұрақтарды қойасың// сұқбат ͡шүргүз десе// келісер ме ^йедіңіз↓/// ↑жоқ↓/// ↑мен мысалға ^йешқ̊ашан ^уолай жасаған ^йемеспін↓/// ↑^йенді ^йешқ̊ашан ^уолай жасамаймын деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол да жаңағы/ менің партыйаға ͡гірмей ͡ғойғаным сыйақты// бір айнымайтым прійнсійптердің бірі↓/// ↑сұқбат ^уөзүңүзг'ұнады ма↓/// ↑қандай әсер алдыңыз↓/// ↑ұнад'ұнамады деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑дәл сол сәтте/ қаңтар ^уоқұйғасынам бір айдаң ͡ гейін алыңған сұқбат қой↓/// ↑сол ͡гезде ^уөтө маңызды ͡гөрүңгөн сұрақтар↓/// ↑бұдан да гөрү маңызды сұрақтар ͡б̊ар шығар ͡ғазір↓///	- Мен сол сұрақты, мысалға, жаңағы Азаматтың атын атап, түсін түстеп, мысалы, өзім кіргіздім. М-м маған дайын сұрақтар берілген жоқ. Бүкіл сұрақтар талқыланды. Талқылау барысында сол сұрақтар іріктеліп алынды. - Егер сізге дайын сұрақтарды беріп, мына сұрақтарды оқисың, осы сұрақтарды қоясың, сұқбат жүргіз десе, келісер ме едіңіз? - Жоқ. Мен, мысалға, ешқашан олай жасаған емеспін. Енді ешқашан олай жасамаймын деп ойлаймын.Ол да, жаңағы, менің партияға кірмей қойғаным сияқты, бір айнымайтын принциптердің бірі. - Сұқбат өзіңізге ұнады ма? Қандай әсер алдыңыз? - Ұнады-ұнамады деп айта алмаймын. Дәл сол сәтте, Қаңтар оқиғасынан бір айдан кейін алынған сұқбат қой. Сол кезде өте маңызды көрінген сұрақтар. Бұдан да гөрі маңызды сұрақтар бар шығар, қазір.
Жайна Сламбек	▶	↑бірақ̊ сол сәтте сол сұрақтар маңызды ͡б̊олды↓/// ↑сынды қалай қаб̊ылдадыңыз көп̊шіліктің↓/// ↑ ы ы а маған бәріб̊ір деген жоқпын↓/// ↑жалпы ^уөзімнің болмысыма сәйкес// маған бәріб̊ір деп айт'алмайтын адаммын↓/// ↑мен эфійрде кійген кастйұуміме ͡б̊айланысты ͡б̊іреу сын айтčа// мен соны жүрегіме жақын қаб̊ылдайтын адаммын↓/// ↑әрійне/ жүрегіме жақын қаб̊ылдадым↓/// ↑бірақ мен жауап бердім↓/// ↑^уол пост тұр↓/// ↑ійә/ ^уоқыдым↓/// ↑пік^ірім сол дейсіз ғой↓/// ↑сол постыңызда ͡б̊ылай айтқансыз// назарб̊аев құрған авторійтарлық жүйенің ішінде де/ сол сійстеманың ішінде жүргенде де сійстема ^уөзгермесе ͡б̊олмайд деп эфійрден айттым↓/// ↑бір ^йемес/ бірнеше ^ірет↓/// ↑^уосыдан кейін мен үшін эфир жаб̊^ылатын шығар деген сәттер аз ͡б̊олмады деп̊сіз↓/// ↑бұны сіз ^йенді тілші ͡б̊олып/ жұурналійс болып жүріп айттыңыз ғой↓///	↑бірақ̊ сол сәтте сол сұрақтар маңызды ͡б̊олдұ↓/// ↑сынды қалай ͡ғаб̊ылдадыңыз ͡гөп̊шүлүктің↓/// ↑ы ы а мағам бәріб̊ір деген жоқпұн↓/// ↑жалпы ^уөзүмнүң болмұсұма сәйкес// мағам бәріб̊ір деб̊ ͡айт'алмайтын адаммын↓/// ↑мен эфійрде ͡гійгең ͡ гостйұумүмө ͡б̊айланысты ͡б̊іреу сын айтčа// мен сонұ жүрөгүме жақың ͡ ғаб̊ылдайтын адаммын↓/// ↑әрійне/ жүрөгүме жақың ͡ғаб̊ылдадым↓/// ↑бірағ мен жауап ͡пердім↓/// ↑^уол пост тұр↓/// ↑ійә/ ^уоқұдұм↓/// ↑пік^ірім сол дейсіз ғой↓/// ↑сол постұңұзда ͡б̊ылай айтқансыз// назарб̊аев құрған авторұйтарлығ жүйөнүң ішінде де/ сол сійстеманың ішінде жүргөндө де сійстема ^уөзгөрмөсе ͡б̊олмайд деб̊ ͡эфійрден айттым↓/// ↑бір ^йемес/ бірнеше ^ірет↓/// ↑^уосұдаң ͡ гейін мен үшүн эфир жаб̊^ылатын шығар деген сәттер аз ͡б̊олмады деп̊сіз↓/// ↑бұнұ сіз ^йенді тілші ͡б̊олұп/ жұурналыйс ͡полұб̊ жүрүб̊ ͡айттыңыз ғой↓///	- Бірақ сол сәтте сол сұрақтар маңызды болды. - Сынды қалай қабылдадыңыз, көпшіліктің? - Ы-ы а маған бәрібір деген жоқпын. Жалпы өзімнің болмысыма сәйкес, маған бәрібір деп айта алмайтын адаммын. Мен эфирде киген костюміме байланысты біреу сын айтса, мен соны жүрегіме жақын қабылдайтын адаммын. Әрине, жүрегіме жақын қабылдадым. Бірақ мен жауап бердім. Ол пост тұр. - Иә, оқыдым. Пікірім сол дейсіз ғой. Сол постыңызда былай айтқансыз, Назарбаев құрған авторитарлық жүйенің ішінде де, сол системаның ішінде жүргенде де “система өзгермесе болмайд” деп эфирден айттым. Бір емес, бірнеше рет. Осыдан кейін мен үшін эфир жабылатын шығар деген сәттер аз болмады депсіз. Бұны сіз, енді, тілші болып, журналист болып жүріп айттыңыз ғой.
Жайна Сламбек	▶	↑ал ^йенді/ презійденттің алдына ͡б̊арғанда// ^уол нәрсен'айтқыңыз келді ме↓/// ↑бірінші сұрақ↓/// ↑^йекінші сұрақ/ сійстема ^уөзгерді ме↓/// ↑дәл сол кезде і і сійстема тұуралы/ і і әңгіме қозғалған жоқ// және ^уол нақ ы ы қаңтар ^уоқыйғасынан тұуындаған сұрақтар ͡б̊олды↓/// ↑^йегер әрійне/ қазіргі жағдайда мысалғ'ійнтервйүу алұудұң немесе сұрақ қойұудың сәті түссе// әрійне ^уол сұрақтардың ішінде сійстема тұуралы сұрақ болады↓/// ↑^уол бірінші сауалыңызға жауап↓/// ↑^йекінші сауалыңызға мм ійә ^уөзгерді// бәрі тамаша ͡б̊олад деп мен ^уөлсем д'айтпаймын ↓/// ↑^уоның барлығы ͡б̊ірінші кезекте ^уөзімізге ͡б̊айланысты↓/// ↑бізге ͡б̊іреу ͡б̊ұн'істеп бермейді↓/// ↑мен мысалға/ жұурналійстійкада жүргеніме жыйырма жеті жыл болыпты↓///	↑ал ^йенді/ презійденттің алдына ͡б̊арғанда// ^уол нәрсен'айтқыңыз келді ме↓/// ↑бірінші сұрақ↓/// ↑^йекінші сұрақ/ сійстема ^уөзгөрдү ме↓/// ↑ дәл сол ͡гезде і і сійстема тұуралы/ і і әңгіме қозғалған жоқ// және ^уол нақ ы ы қаңтар ^уоқұйғасынан тұуұндаған сұрақтар ͡б̊олдұ↓/// ↑^йегер әрійне/ қазіргі жағдайда мысалғ'ійнтервйүу алұудұң немесе сұрақ қойұудұң сәті түссө// әрійне ^уол сұрақтардың ішінде сійстема тұуралы сұрақ ͡полады↓/// ↑^уол бірінші сауалыңызға жауап↓/// ↑^йекінші сауалыңызға мм ійә ^уөзгөрдү// бәрі тамаша ͡б̊олады деп мен ^уөлсөм д'айтпаймын ↓/// ↑^уонұң барлығы ͡б̊ірінші ͡гезекте ^уөзүмүзге ͡б̊айланысты↓/// ↑бізге ͡б̊іреу ͡б̊ұн'істеп бермейді↓/// ↑мен мысалға/ жұурналыйстыйкада жүргөнүме жыйырма жеті жыл болұптұ↓///	- Ал, енді, президенттің алдына барғанда, ол нәрсені айтқыңыз келді ме? Бірінші сұрақ. Екінші сұрақ: Система өзгерді ме? - Дәл сол кезде і-і система туралы і-і әңгіме қозғалған жоқ және ол нақ ы-ы Қаңтар оқиғасынан туындаған сұрақтар болды. Егер, әрине, қазіргі жағдайда, мысалға, интервью алудың немесе сұрақ қоюдың сәті түссе, әрине, ол сұрақтардың ішінде система туралы сұрақ болады. Ол бірінші сауалыңызға жауап. Екінші сауалыңызға: м-м иә, өзгерді, бәрі тамаша болад деп мен өлсем де айтпаймын. Оның барлығы, бірінші кезекте, өзімізге байланысты. Бізге біреу бұны істеп бермейді. Мен, мысалға, журналистикада жүргеніме 27 жыл болыпты.
Жайна Сламбек	▶	↑мысалғ'айтады ғой// сол жаңағы міне/ ^уосы сөзіңізден шығад// вот мемлекеттік арналард'істеген адамдардың барлығы ^уөт^үрік̊ші/ арсыз↓/// ↑сол сійстемаға қызмет ^йетті деп↓/// ↑мен мысалға/ сол сынды қаб̊ылдай алмаймын// мен ^уөйткені ^уолай істеген жоқпын ғой↓/// ↑менің ^уойымша/ әркім ^уөз^үнің ісін ^уөліп ^уөшіп/ бер^іліп істегенде// шын нійетімен істегенде// біз шынымен/ ^уосындай дұрыс мемлекет құрайық// менің балаларым барынша карұупсійадан ада мемлекетте ^уөмір сүрсін деп// жұмыс істейтін болса// біз ілгер' жылжыймыз↓/// ↑^йегер ^уос^ұны ͡б̊ізге ͡б̊іреу ^уөзгертіп беред// үстімізден ^уос^ұлайынан↓/// ↑соған сәйкес біз ^уөмір сүреміз дейтін болсақ// ^уол ^уөте қате пікір/ ^уөте қат'ұғым ↓/// ↑бірақ ^уол менің бүкіл нәрсені/ ы ы бүкіл нәрсе дегенд'айтқым келіп ^уотырғаны// болып жатқан ^уөзгерістерге ͡б̊ылай қолымды шапалақтап// ы ы мәз ͡б̊олып ^уотыр дегенді ͡б̊ілдірмейд'әсте↓///	↑мысалғ'айтады ғой// сол жаңағы міне/ ^уосұ сөзүңүзден шығады// вот мемлекеттіг арналард'істеген адамдардың барлығы ^уөт^үрүк̊ші/ арсыз↓/// ↑сол сійстемаға ͡ғызмет ^йетті деп↓/// ↑мен мысалға/ сол сынды қаб̊ылдай алмаймын// мен ^уөйткөнү ^уолай істеген жоқпұн ғой↓/// ↑менің ^уойұмша/ әркім ^уөз^үнүң ісін ^уөлүп ^уөшүп/ бер^іліб̊ ͡істегенде// шын нійетімен істегенде// біш шынымен/ ^уосұндай дұрұс мемлекет құрайық// менің балаларым барынша ͡гарұупсыйадан ада мемлекетте ^уөмүр сүрсүн деп// жұмұс істейтім болса// біз ілгер' жылжыймыз↓/// ↑^йегер ^уос^ұнұ ͡б̊ізге ͡б̊іреу ^уөзгөртүп ͡переді// үстүмүзден ^уос^ұлайынан↓/// ↑соған сәйкес ͡піз ^уөмүр сүрөмүз дейтім болсақ// ^уол ^уөтө қате пікір/ ^уөтө қат'ұғұм ↓/// ↑бірақ ^уол менің бүкүл нәрсені/ ы ы бүкүл нәрсе дегенд'айтқым келіп ^уотұрғаны// болұб̊ жатқан ^уөзгөрүстерге ͡б̊ылай ͡ғолұмдұ шапалақтап// ы ы мәз ͡б̊олұп ^уотұр дегенді ͡б̊ілдірмейд'әсте ↓///	- Мысалға, айтады ғой, сол, жаңағы, міне, осы сөзіңізден шығад: «Вот мемлекеттік арналарда істеген адамдардың барлығы өтірікші, арсыз. Сол системаға қызмет етті» деп. Мен, мысалға, сол сынды қабылдай алмаймын Мен, өйткені, олай істеген жоқпын ғой. Менің ойымша, әркім өзінің ісін өліп-өшіп, беріліп істегенде, шын ниетімен істегенде, біз, шынымен, осындай дұрыс мемлекет құрайық, менің балаларым барынша коррупциядан ада мемлекетте өмір сүрсін деп, жұмыс істейтін болса, біз ілгері жылжимыз. Егер осыны бізге біреу өзгертіп беред, үстімізден осылайынан. Соған сәйкес біз өмір сүреміз дейтін болсақ, ол - өте қате пікір, өте қате ұғым. Бірақ ол, менің бүкіл нәрсені, ы-ы бүкіл нәрсе дегенде айтқым келіп отырғаны, болып жатқан өзгерістерге былай қолымды шапалақтап, ы-ы мәз болып отыр дегенді білдірмейді, әсте.
Жайна Сламбек	▶	↑түс^үнікті↓/// ↑эк̊с презійдентпен талай сапарда ͡б̊олдыңыз↓/// ↑бірақ ^уол кісіден сұқбат алған жоқ̊сыз↓/// ↑сұқбат алғыңыз келер ме ^йеді/ ^уол кісіден↓/// ↑ ы ы мем былай ^уойлаймын// асхат бізде негізі қарап ^уотырсақ// тарыйхымызд'аңыз көп// нақты дәйек аз↓/// ↑^йенді жаңағы/ қазан ^іреволйұусійасына дейінгі// ^йенді жыйырмасыншы ғасыр түс^үнікті// азды көпті ͡б̊ар/ ійә↓/// ↑ылғый да ͡б̊із ^уос^ұлай болған ^йекен// ^уөстіп айтыпты// сосын ^уоған бүйтіпті деген бір ы ы ауызек'әңгімелерге арқа сүйейміз↓/// ↑сосын бір заговорларға сенеміз↓/// ↑мысалға/ діммұхаммед ахметұлұы қонаев қызметтен кеткеннен кейін де ͡б̊ірнеше жыл ^уөмір сүрді↓/// ↑^уөзі кітаптар да жазды↓/// ↑бірақ дегенмен/ сол кісіге мійкрофон ұс^ұнып// ^йешкім жазып алған жоқ↓/// ↑былай қарасаңыз/ ^уосыдан ^уотыз ақ жыл бұрын болған кезең/ ^уоқыйға↓/// ↑мен мысалға/ әттеген ай деймін↓/// ↑^уол кісіге мійкрофон ұс^ұнып камераға↓///	↑түс^үнүкті↓/// ↑эк̊с презійдентпен талай сапарда ͡б̊олдұңұз↓/// ↑бірақ ^уол ͡гісіден сұқбат алған жоқ̊сұз↓/// ↑сұқбат алғыңыз ͡гелер ме ^йеді/ ^уол ͡гісіден↓/// ↑ ы ы мем былай ^уойлаймын// асхат ͡пізде негізі ͡ғарап ^уотұрсақ// тарыйхымызд'аңыз көп// нақты дәйег аз↓/// ↑^йенді жаңағы/ қазан ^іревалйұусыйасына дейіңгі// ^йенді жыйырмасыншы ғасыр түс^үнүкті// азды ͡гөптү ͡б̊ар/ ійә↓/// ↑ылғый да ͡ б̊із ^уос^ұлай болған ^йекен// ^уөстүб̊ ͡айтыпты// сосұн ^уоғам бүйтүптү дегем бір ы ы ауұзөк'әңгімелерге арқа сүйөймүз↓/// ↑сосұм бір заговорларға сенеміз↓/// ↑мысалға/ діммұхаммед ахметұлұ қонаев қызметтең ͡ геткеннең ͡ гейін де ͡б̊ірнеше жыл ^уөмүр сүрдү↓/// ↑^уөзү кітаптар да жазды↓/// ↑бірағ ͡дегеммен/ сол ͡гісіге мыйкрофон ұс^ұнұп// ^йешкім жазыб̊ ͡алған жоқ↓/// ↑былай ͡ғарасаңыз/ ^уосұдан ^уотұз ағ жыл бұрұм болғаң ͡ гезең/ ^уоқұйға↓/// ↑мен мысалға/ әттеген ай деймін↓/// ↑^уол ͡ гісіге мыйкрофон ұс^ұнұп камераға↓///	- Түсінікті. Экс-президентпен талай сапарда болдыңыз. Бірақ ол кісіден сұқбат алған жоқсыз. Сұқбат алғыңыз келер ме еді, ол кісіден? - Ы-ы мен былай ойлаймын, Асхат, бізде, негізі, қарап отырсақ, тарихымызда аңыз көп, нақты дәйек аз. Енді, жаңағы, Қазан революциясына дейінгі, енді ХХ ғасыр түсінікті, азды-көпті бар, иә. Ылғи да біз осылай болған екен, өстіп айтыпты, сосын оған бүйтіпті деген бір ы-ы ауызекі әңгімелерге арқа сүйейміз. Сосын бір заговорларға сенеміз. Мысалға, Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаев қызметтен кеткеннен кейін де бірнеше жыл өмір сүрді. Өзі кітаптар да жазды. Бірақ, дегенмен, сол кісіге микрофон ұсынып, ешкім жазып алған жоқ. Былай қарасаңыз, осыдан 30-ақ жыл бұрын болған кезең, оқиға. Мен, мысалға, әттеген-ай деймін. Ол кісіге микрофон ұсынып, камераға.
Жайна Сламбек	▶	↑кезінде ^йелсійннің ійсповед на заданнұуйұу темүу деген кітаб̊ынан↓/// ↑сол сыйақт'ішіндегі барлық дүнійені жазып алұу керек ^йеді/ бір жағы↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ қоғам қойғысы келетін сұрақтарды қойып// сол сұрақтардың жауаб̊ын алұу керек ^йед деп ^уойлаймын↓/// ↑сол сыйақты нұрсұлтан назарб̊аевты да мійкрофон ұс^ұнұп// жазып алұу керек деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол ^йешқ̊андай д'адвокаттық тұрғыдан ^йемес↓/// ↑^уол сол адамның ^уөз^үнің ^уойы қандай↓/// ↑неге солай істеді↓/// ↑қай жерде қателестім деп ^уойлайды ^уөзі↓/// ↑соны ^уөз^үнің аузынан жазып алып қалұу керек↓/// ↑сол жағ^ынан/ ійнтервйүу керек деп ^уойлаймын↓/// ↑мен алайын/ басқ'алсын ↓/// ↑бірақ міндетті түрде ͡б̊үкпесіз әңгіме жаз^ылып қалұу керек↓/// ↑бұған дейін ^уол кісіден сұхбат алұу ұс^ұнысы сізге түспедү ме↓/// ↑жоқ↓/// ↑мүлдем↓/// ↑жоқ↓///	↑кезінде ^йелсійннің ыйсповед на заданнұуйұу темүу дегең ͡ гітаб̊ынан↓/// ↑сол сыйақт'ішіндегі барлығ ͡дүнүйөнү жазыб̊ ͡алұу ͡герек ^йеді/ бір жағы↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ қоғам қойғұсұ ͡гелетін сұрақтарды қойұп// сол сұрақтардың жауаб̊ын алұу ͡герек ^йеді деп ^уойлаймын↓/// ↑сол сыйақты нұрсұлтан назарб̊аевты да мыйкрофон ұс^ұнұп// жазыб̊ ͡алұу ͡герек деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол ^йешқ̊андай д'адвокаттық тұрғұдан ^йемес↓/// ↑^уол сол адамның ^уөз^үнүң ^уойұ қандай↓/// ↑неге солай істеді↓/// ↑қай жерде қателестім деп ^уойлайды ^уөзү↓/// ↑сонұ ^уөз^үнүң аузұнан жазыб̊ ͡алып қалұу ͡герек↓/// ↑сол жағ^ынан/ ійнтервйүу ͡герек деп ^уойлаймын↓/// ↑мен алайын/ басқ'алсын ↓/// ↑бірағ міндетті түрдө ͡б̊үкпөсүз әңгіме жаз^ылып қалұу ͡герек↓/// ↑бұған дейін ^уол ͡гісіден сұхбат алұу ұс^ұнұсы сізге түспөдү ме↓/// ↑жоқ↓/// ↑ мүлдөм↓/// ↑жоқ↓///	- Кезінде Ельциннің «Исповед на заданную тему» деген кітабынан. Сол сияқты ішіндегі барлық дүниені жазып алу керек еді, бір жағы. Екінші жағынан, қоғам қойғысы келетін сұрақтарды қойып, сол сұрақтардың жауабын алу керек ед деп ойлаймын. Сол сияқты, Нұрсұлтан Назарбаевты да микрофон ұсынып, жазып алу керек деп ойлаймын. Ол ешқандай да адвокаттық тұрғыдан емес. Ол сол адамның өзінің ойы қандай? Неге солай істеді? Қай жерде қателестім деп ойлайды өзі? Соны өзінің аузынан жазып алып қалу керек. Сол жағынан, интервью керек деп ойлаймын. Мен алайын, басқа алсын. Бірақ міндетті түрде бүкпесіз әңгіме жазылып қалу керек. - Бұған дейін ол кісіден сұхбат алу ұсынысы сізге түспеді ме? - Жоқ. - Мүлдем? - Жоқ.
Жайна Сламбек	▶	↑бұған бір себ̊ептер ͡б̊ар ма қандай да↓/// ↑білмедім↓/// ↑шынымд'айтčам / ^уойланбаппын↓/// ↑менің мысалға/ ійнтервйүу алғым келетін адамдар ͡б̊олды/ бар↓/// ↑ійә/ бірақ ^уол кісі ^йешқ̊ашан ^уол тізімде ͡б̊олмапты↓/// ↑білмеймін неге ^йекенін↓/// ↑ал қазіргі презійдент ш̆е↓/// ↑келеді/ алғым келеді↓/// ↑жаңағы/ айтып ^уотырған әңгіменің жалғасы↓/// ↑консептүуалды нәрселер ͡б̊ар// глоб̊алды нәрселер ͡б̊ар// басқа дүнійелер ͡б̊ар↓/// ↑жұурналійс ^іретінде/ ійә↓/// ↑ал назарб̊аевтан↓/// ↑назарб̊аевтан жаңағы тұрғыдан// ^йегер сол ійнтервйүуді ы ы сен жазасың ба десе// мен жазар ^йедім↓/// ↑және көп нәрсені сұрар ^йедім дейсіз ғой↓/// ↑әріптестеріңіздің барлығы жаппай асарға кіріп жатқан кезде сіздің кірмей қалұуыңыз// сондай жерде жүріп/ сондай ^ұуақытта/ сондай кезеңде ^уобектійвт'ақпарат берүуге// мүмкіндігінше тұурасын айтұуға тырысқаныңыз ͡б̊ұл мінез кімнен↓///	↑бұғам бір себ̊ептер ͡б̊ар ма ͡ғандай да↓/// ↑білмедім↓/// ↑шынымд'айтčам / ^уойламбаппын↓/// ↑менің мысалға/ ійнтервйүу алғым келетін адамдар ͡б̊олдұ/ бар↓/// ↑ійә/ бірақ ^уол ͡гісі ^йешқ̊ашан ^уол тізімде ͡б̊олмапты↓/// ↑білмеймін неге ^йекенін↓/// ↑ал ͡ғазіргі презійдент ш̆е↓/// ↑келеді/ алғым ͡геледі↓/// ↑жаңағы/ айтып ^уотұрған әңгіменің жалғасы↓/// ↑консептүуалды нәрселер ͡б̊ар// глоб̊алды нәрселер ͡б̊ар// басқа дүнүйөлөр ͡б̊ар↓/// ↑жұурналыйс ^іретінде/ ійә↓/// ↑ал назарб̊аевтан↓/// ↑назарб̊аевтан жаңағы тұрғұдан// ^йегер сол ійнтервйүудү ы ы сен жазасың ба десе// мен жазар ^йедім↓/// ↑және ͡гөп нәрсені сұрар ^йедім дейсіз ғой↓/// ↑әріптестеріңіздің барлығы жаппай асарға ͡гіріб̊ жатқаң ͡ гезде сіздің ͡гірмей ͡ғалұуұңұз// сондай жерде жүрүп/ сондай ^ұуақытта/ сондай ͡гезеңде ^уобектійвт'ақпарат берүугө// мүмкүндүгінше тұурасын айтұуға тырысқаныңыз ͡б̊ұл мінез ͡гімнен↓///	- Бұған бір себептер бар ма қандай да? - Білмедім. Шынымды айтсам, ойланбаппын. Менің, мысалға, интервью алғым келетін адамдар болды, бар. Иә, бірақ ол кісі ешқашан ол тізімде болмапты. Білмеймін, неге екенін. - Ал қазіргі президент ше? - Келеді, алғым келеді. Жаңағы, айтып отырған әңгіменің жалғасы. Концептуалды нәрселер бар, глобалды нәрселер бар, басқа дүниелер бар. Журналист ретінде, иә. - Ал Назарбаевтан? - Назарбаевтан, жаңағы тұрғыдан, егер сол интервьюді ы-ы сен жазасың ба десе, мен жазар едім. - Және көп нәрсені сұрар едім дейсіз ғой. Әріптестеріңіздің барлығы жаппай “Асарға” кіріп жатқан кезде сіздің кірмей қалуыңыз, сондай жерде жүріп, сондай уақытта, сондай кезеңде объективті ақпарат беруге, мүмкіндігінше турасын айтуға тырысқаныңыз - бұл мінез кімнен?
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы айлық алса/ бір сөмке кітап алып келетін анаңыздан ба↓/// ↑жоқ/ әлде көп̊ сөйлемейтін// бірақ бір сөйлесе де зіл сөйлейтін әкеңізден бе↓/// ↑мен ^уойлаймын ^йекеуінен де деп↓/// ↑^уөйткені ͡б̊асында ^уойлайтынмын әкемнен деп деп↓/// ↑кейін қарап̊ сараптап ^уотырсам// ^йекеуінен де сыйақты↓/// ↑әкем і і ^уөт'адал комұунійст болды↓/// ↑ы ы комұунійст деген сөздің ^уөзі д'артық шығар↓/// ↑^уөт'адал адам болды↓/// ↑жатқан жер' жайлы ͡б̊олсын↓/// ↑біреудің ала жіб̊ін аттап көрмеген// ^уөз жұмысын ^уөліп тір^іліп істеген// адамдарды жақ̊сы көрген// халқын сүйген↓/// ↑анам да↓/// ↑құдайға шүкүр/ анам бар↓/// ↑сол ^йекеуінің қан^ынан/ жан^ынан/ тәрб̊ійесінен ^уосындай адам болып̊ шықтым↓/// ↑қорыққан кезіңіз ͡б̊олды ма↓/// ↑қорқытқан кездер ͡б̊олды ма↓///	↑ы ы айлығ алса/ бір сөмкө кітаб̊ ͡алып келетін анаңыздам ба↓/// ↑жоқ/ әлде ͡гөп̊ сөйлөмөйтін// бірақ ͡пір сөйлөсө де зіл сөйлөйтүн әкеңіздем бе↓/// ↑мен ^уойлаймын ^йекеуүнөн де деп↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊асында ^уойлайтыммын әкемнен деп деп↓/// ↑кейің ͡ғарап̊ сараптап ^уотұрсам// ^йекеуүнөн де сыйақты↓/// ↑әкем і і ^уөт'адал комұунұйст ͡полдұ↓/// ↑ы ы комұунұйст деген сөздүң ^уөзү д'артық шығар↓/// ↑^уөт'адал адам болдұ↓/// ↑жатқан жер' жайлы ͡б̊олсұн↓/// ↑біреудүң ала жіб̊ін аттап көрмөгөн// ^уөж жұмұсұн ^уөлүп тір^іліб̊ ͡істеген// адамдарды жақ̊сы ͡гөргөн// халқын сүйгөн↓/// ↑анам да↓/// ↑құдайға шүкүр/ анам бар↓/// ↑сол ^йекеуүнүң ͡ған^ынан/ жан^ынан/ тәрб̊ійесінен ^уосұндай адам болұп̊ шықтым↓/// ↑ қорұққаң ͡ гезіңіз ͡б̊олдұ ма↓/// ↑қорқұтқаң ͡ гездер ͡б̊олдұ ма↓///	- Ы-ы айлық алса, бір сөмке кітап алып келетін анаңыздан ба? Жоқ, әлде көп сөйлемейтін, бірақ бір сөйлесе де зіл сөйлейтін әкеңізден бе? - Мен ойлаймын, екеуінен де деп. Өйткені, басында ойлайтынмын, әкемнен деп деп. Кейін қарап, сараптап отырсам, екеуінен де сияқты. Әкем і-і өте адал коммунист болды. Ы-ы коммунист деген сөздің өзі де артық шығар. Өте адал адам болды. Жатқан жері жайлы болсын! Біреудің ала жібін аттап көрмеген, өз жұмысын өліп-тіріліп істеген, адамдарды жақсы көрген, халқын сүйген. Анам да. Құдайға шүкір, анам бар. Сол екеуінің қанынан, жанынан, тәрбиесінен осындай адам болып шықтым. - Қорыққан кезіңіз болды ма? Қорқытқан кездер болды ма?
Жайна Сламбек	▶	жаңағы/ әк^іреңдеп/ дікеңдеген кездер әрійне көп болды↓/// ↑^уөзімнің қорыққаным алтынбек̊ сәрсенбайұлын ^уөлтіргөн кезде↓/// ↑менде ͡б̊ір сондай қорқыныш болды// апатыйа ͡б̊олды// жеккөрініш сезім болды сійстемаға деген↓/// ↑бірақ жүг^үріп барып// бійіктен сек^іріп кетпейсің ғой↓/// ↑^уөм^үріңді сүресің↓/// ↑солай↓/// ↑^уосұы ^уорайда/ әріптесіміз амангелді сейітқан тұуралы сұрағым келіп ^уотыр↓/// ↑бәріміздің сүйікті м м ағамыз/ алдыңғы толқын/ тележүурналійс белгілі↓/// ↑сіздің ^уол тұуралы ^йестелігіңізді ^уоқыдым↓/// ↑кітаб̊ынан ^уоқыдым↓/// ↑фейсбүукте де ^уөзіңіз пост жаздыңыз// сен талантты жұурналійстердің соңғы тұйағы шығарсың↓/// ↑бек/ мүмкін ^уосы талантыңды жұмыс берүушілер неге ͡б̊ағаламады↓/// ↑адамның қад^ірін ^уөзің жақ̊сы түсіндің// алайда сенің қад^іріңді ͡б̊ілмедік↓/// ↑жақ̊сы көрдік// бірақ бағаламадық↓/// ↑соған ішім ашыйды деп жазған ^йекенсіз↓/// ↑ашып ͡айт'аласыз ба↓///	жаңағы/ әк^іреңдеп/ дікеңдегең ͡ гездер әрійне ͡гөп ͡полдұ↓/// ↑^уөзүмнүң ͡ғорұққаным алтымбек̊ сәрсембайұлұн ^уөлтүргөң ͡ гезде↓/// ↑менде ͡б̊ір сондай ͡ғорқұнұш болдұ// апатыйа ͡б̊олдұ// жеккөрүнүш сезім болдұ сійстемаға деген↓/// ↑бірағ жүг^үрүп парып// бійіктен сек^іріп кетпейсің ғой↓/// ↑^уөм^үрүңді сүрөсүң↓/// ↑солай↓/// ↑^уосұ ^уорайда/ әріптесіміз амаңгелді сейітқан тұуралы сұрағым ͡геліп ^уотұр↓/// ↑бәріміздің сүйүктү м м ағамыз/ алдыңғы толқұн/ тележүурналыйс ͡пелгілі↓/// ↑сіздің ^уол тұуралы ^йестелігіңізді ^уоқұдұм↓/// ↑кітаб̊ынан ^уоқұдұм↓/// ↑фейсбүуктө де ^уөзүңүз пост ͡шаздыңыз// сен талантты жұурналыйстердің соңғұ тұйағы шығарсың↓/// ↑бек/ мүмкүн ^уосұ талантыңды жұмұс ͡перүушүлөр неге ͡б̊ағаламады↓/// ↑адамның ͡ғад^ірін ^уөзүң жақ̊сы түсүндүң// алайда сенің ͡ғад^іріңді ͡б̊ілмедік↓/// ↑жақ̊сы ͡гөрдүк// бірақ ͡пағаламадық↓/// ↑соған ішім ашыйды деб̊ жазған ^йекенсіз↓/// ↑ашыб̊ ͡айт'аласыз ба↓///	- Қорқытқан кездер болған жоқ. Ы-ы соншалықты бір есімде жоқ, мені біреу звондап қорқытқаны. Бірақ, жаңағы, әкіреңдеп, дікеңдеген кездер, әрине, көп болды. Өзімнің қорыққаным - Алтынбек Сәрсенбайұлын өлтірген кезде. Менде бір сондай қорқыныш болды, апатия болды, жеккөрініш сезім болды системаға деген. Бірақ жүгіріп барып, биіктен секіріп кетпейсің ғой. Өміріңді сүресің. Солай. - Осы орайда, әріптесіміз Амангелді Сейітхан туралы сұрағым келіп отыр. Бәріміздің сүйікті м-м ағамыз, алдыңғы толқын, тележурналист белгілі. Сіздің ол туралы естелігіңізді оқыдым. Кітабынан оқыдым. Фейсбукте де өзіңіз пост жаздыңыз: “Сен талантты журналистердің соңғы тұяғы шығарсың. Бек, мүмкін, осы талантыңды жұмыс берушілер неге бағаламады? Адамның қадірін өзің жақсы түсіндің, алайда сенің қадіріңді білмедік. Жақсы көрдік, бірақ бағаламадық. Соған ішім ашиды” деп жазған екенсіз. Ашып айта аласыз ба?
Жайна Сламбек	▶	↑ійә/ мен ^йекі мың ^уон төртте кеттім ғой хаб̊ардан↓/// ↑^уол кезд'әлі ^йесімд'амаңгелді көшпеген болатын астанаға↓/// ↑м м ^уодан кейін і і әрійне/ біз сійрек кездестік↓/// ↑бірақ анда санда ^уөзім қоң^ұрау шалып// жағдайын сұрап тұратынмын↓/// ↑мен мысалға ^уөзім/ мына халқым/ ^йелім ^уойб̊ай/ жұртым деген сөздерді қашан көб̊^үнесе/ солай айтқан адамдарға сенбеймін↓/// ↑бірақ білесіз ͡б̊'амаңгелді шынымен де// мына ͡б̊іздің халықты қатты сүйген адамның бірі/ бірегейі↓/// ↑^уосы ^уосы жер ^уөркендесе// ^уосы ^уосы жер көркейсе// ^уосы ^йел ^уөркендесе деген нійеті шын болатын↓/// ↑жан тәнімен сүйді халқымызды↓/// ↑ы ы қазір ͡б̊ылай ^уойлаймын// мен былтыр сәуір айында хаб̊ар телеарнасына дійректор ͡б̊олып келдім↓/// ↑әрійне/ і і ^йегер д'әб̊екең кетіп қалмағанда// қазір қанша жыл көрген м м қыйанаты деп айтайық̊шы// жұуылып кетер ^йед деп ^уойлаймын↓///	↑ійә/ мен ^йекі мың ^уон төрттө кеттім ғой хаб̊ардан↓/// ↑^уол ͡гезд'әлі ^йесімд'амаңгелді көшпөгөм болатын астанаға↓/// ↑м м ^уодаң ͡ гейін і і әрійне/ біс сійрек кездестік↓/// ↑бірағ анда санда ^уөзүм қоң^ұрау шалып// жағдайын сұрап тұратыммын↓/// ↑мен мысалға ^уөзүм/ мына халқым/ ^йелім ^уойб̊ай/ жұртұм деген сөздөрдү қашаң ͡ гөб̊^үнөсе/ солай айтқан адамдарға сембеймін↓/// ↑бірақ ͡пілесіз ͡б̊'амаңгелді шынымен де// мына ͡б̊іздің халықты қатты сүйгөн адамның бірі/ бірегейі↓/// ↑^уосұ ^уосұ жер ^уөркөндөсе// ^уосұ ^уосұ жер ͡гөркөйсө// ^уосұ ^йел ^уөркөндөсе деген нійеті шым болатын↓/// ↑жан тәнімен сүйдү халқымызды↓/// ↑ы ы қазір ͡б̊ылай ^уойлаймын// мем былтыр сәуүр айында хаб̊ар телеарнасына дійректор ͡б̊олұп келдім↓/// ↑әрійне/ і і ^йегер д'әб̊екең кетіп қалмағанда// қазір ͡ғанша жыл ͡гөргөн м м қыйанаты деб̊ ͡айтайық̊шы// жұуұлұп кетер ^йед деп ^уойлаймын↓///	- Иә, мен 2014 кеттім ғой “Хабардан”. Ол кезде әлі есімде Амангелді көшпеген болатын Астанаға. М-м одан кейін і-і, әрине, біз сирек кездестік. Бірақ анда-санда өзім қоңырау шалып, жағдайын сұрап тұратынмын. Мен, мысалға өзім, мына “халқым, елім, ойбай, жұртым” деген сөздерді қашан, көбінесе солай айтқан адамдарға сенбеймін. Бірақ білесіз бе, Амангелді, шынымен де, мына біздің халықты қатты сүйген адамның бірі, бірегейі. Осы-осы жер өркендесе, осы-осы жер көркейсе, осы ел өркендесе деген ниеті шын болатын. Жан-тәнімен сүйді халқымызды. Ы-ы қазір былай ойлаймын, мен былтыр сәуір айында “Хабар” телеарнасына директор болып келдім. Әрине, і-і егер де Әбекең кетіп қалмағанда, қазір қанша жыл көрген м-м қиянаты деп айтайықшы, жуылып кетер ед деп ойлаймын.
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы менен де ͡б̊ұрын/ ы ы хаб̊ар агенттігі ͡б̊асқарма төрағасы ͡б̊ерік ^үуәлій// менен бұрын ^уол солай жасаушы ^йеді тіпті↓/// ↑мен қос^ұламын ^уоған↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай кетіп қалды↓/// ↑м м спорт жұурналійс деп айтады ғой амаңгелдіні// мен сонымен де келіспеймін↓/// ↑ійә/ ^уол ы ы тоқ̊сан пайызы спортты/ ы ы спорт čаласын талқылаған/ қамтыған// соны м м жазған адам↓/// ↑бірақ ^уол м м кәдімгі ͡б̊арлық̊ саладан хаб̊ары ͡б̊ар// соған сәйкес пайымы ͡б̊ар// ^уөте мықты жұурналійс ^йеді↓/// ↑неге қыйанат жасалды ^уол кісіге↓/// ↑^уол кісі/ ^уөйткені ^уөзгерег адам болды↓/// ↑бізде ͡б̊ылай ғой// ^йешкімг'ұқ̊самайтын ^уөз^үнің пік^ірі ͡б̊ар// стійлі ͡б̊ар адамдар м м басшылыққ'ұнамай жатад↓/// ↑содан болар деп ^уойлаймын// жаңағы шет қақпай көргені↓///	↑ы ы менен де ͡б̊ұрұн/ ы ы хаб̊ар агенттігі ͡б̊асқарма төрағасы ͡б̊ерік ^үуәлій// менем бұрұн ^уол солай жасаушұ ^йеді тіпті↓/// ↑мең ͡ ғос^ұламын ^уоған↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай ͡гетіп қалды↓/// ↑м м спорт ͡шұурналыйст деб̊ ͡айтады ғой амаңгелдіні// мен сонұмен де ͡геліспеймін↓/// ↑ійә/ ^уол ы ы тоқ̊сам пайызы спорттұ/ ы ы спорт čаласын талқылаған/ қамтыған// сонұ м м жазған адам↓/// ↑бірақ ^уол м м кәдімгі ͡б̊арлық̊ саладан хаб̊ары ͡б̊ар// соған сәйкес пайымы ͡б̊ар// ^уөтө мықты жұурналыйс ^йеді↓/// ↑неге қыйанат ͡шасалды ^уол ͡гісіге↓/// ↑^уол ͡гісі/ ^уөйткөнү ^уөзгөрөг адам болдұ↓/// ↑бізде ͡б̊ылай ғой// ^йешкімг'ұқ̊самайтын ^уөз^үнүң пік^ірі ͡б̊ар// стійлі ͡б̊ар адамдар м м башшылыққ'ұнамай жатады↓/// ↑содам болар деп ^уойлаймын// жаңағы шет қақпай ͡гөргөнү↓///	- Ы-ы менен де бұрын, ы-ы “Хабар” агенттігі Басқарма төрағасы Берік Уәли, менен бұрын ол солай жасаушы еді, тіпті. Мен қосыламын оған. Өкінішке орай кетіп қалды. М-м спорт журналист деп айтады ғой Амангелдіні, мен сонымен де келіспеймін. Иә, ол ы-ы 99% спортты, ы-ы спорт саласын талқылаған, қамтыған, соны м-м жазған адам. Бірақ ол, м-м кәдімгі, барлық саладан хабары бар, соған сәйкес пайымы бар, өте мықты журналист еді. - Неге қиянат жасалды ол кісіге? - Ол кісі, өйткені өзгерек адам болды. Бізде былай ғой, ешкімге ұқсамайтын, өзінің пікірі бар, стилі бар адамдар м-м басшылыққа ұнамай жатад. Содан болар деп ойлаймын, жаңағы, шет қақпай көргені.
Жайна Сламбек	▶	↑болмаса мен ^уөзім д'айтқанмын бір ^ірет// амаңгелді қад^іріңді ͡б̊ілетін жерге кетүу керек̊ шығар↓/// ↑н'істеп жүрсің ^уол жерде деп↓/// ↑сол кезде де ^уол ашұуланбайтын/ ^іренжімейтін/ жаман сөз айтпайтын/ боқтамайтын↓/// ↑ бір күні шамшырағы жанатынын/ жанатынына күмәні ͡б̊олған жоқ деп ^уойлаймын↓/// ↑сол үшін солай жүрген сыйақты↓/// ↑мүмкін/ ^уоны ͡б̊ұл ^уөзгешелігі және мына қазақылығ'үшін де жақ̊сы көрмеді ме деп ^уойлаймын↓/// ↑^йестігенде шошып кеткенім соншама// менің қолымнан телефоным түсіп кетті↓/// ↑айтып ^уотырмын ғой// біз күнаралы хаб̊арласып// апта сайын кездескен жоқпыз↓/// ↑бірақ ^уоның соншалықты таза жүрегі/ ақ нійеті мені тәнті ^йететін↓/// ↑ сол↓/// ↑қанша ^ұуақыт эфійрге шығ'алмай жүрді// эфійрден алыстатылды↓///	↑болмаса мен ^уөзүм д'айтқаммын бір ^ірет// амаңгелді ͡ғад^іріңді ͡б̊ілетін жерге ͡гетүу ͡герек̊ шығар↓/// ↑н'істеп жүрсүң ^уол жерде деп↓/// ↑сол ͡гезде де ^уол ашұуламбайтын/ ^іренжімейтін/ жаман сөз айтпайтын/ боқтамайтын↓/// ↑бір ͡гүнү шамшырағы жанатынын/ жанатынына ͡гүмәні ͡б̊олған жоғ ͡деп ^уойлаймын↓/// ↑сол үшүн солай жүргөн сыйақты↓/// ↑мүмкүн/ ^уонұ ͡б̊ұл ^уөзгөшөлігі және мына ͡ғазақылығ'үшүн де жақ̊сы ͡гөрмөдү ме деп ^уойлаймын↓/// ↑^йестігенде шошұп кеткенім соншама// менің ͡ғолұмнан телефонұм түсүп кетті↓/// ↑айтып ^уотұрмұн ғой// біз ͡гүнаралы хаб̊арласып// апта сайың ͡ гездескен жоқпұз↓/// ↑бірақ ^уонұң соншалықты таза жүрөгү/ ақ нійеті мені тәнті ^йететін↓/// ↑сол↓/// ↑қанша ^ұуақыт эфійрге шығ'алмай жүрдү// эфійрден алыстатылды↓///	- Болмаса, мен өзім де айтқанмын бір рет: “Амангелді қадіріңді білетін жерге кету керек шығар. Не істеп жүрсің ол жерде?” деп. Сол кезде де ол ашуланбайтын, ренжімейтін, жаман сөз айтпайтын, боқтамайтын. Бір күні шамшырағы жанатынын, жанатынына күмәні болған жоқ деп ойлаймын. Сол үшін солай жүрген сияқты. Мүмкін, оны бұл өзгешелігі және мына қазақылығы үшін де жақсы көрмеді ме деп ойлаймын. Естігенде шошып кеткенім соншама, менің қолымнан телефоным түсіп кетті. Айтып отырмын ғой, біз күнаралы хабарласып, апта сайын кездескен жоқпыз. Бірақ оның соншалықты таза жүрегі, ақ ниеті мені тәнті ететін. Сол. - Қанша уақыт эфирге шыға алмай жүрді, эфирден алыстатылды.
Жайна Сламбек	▶	↑сіз жарайды/ декретте ͡б̊олдыңыз// бірақ басқа д'әріптестеріңіз / неге ^йешкім ^уол кісіге көмектес'алмады ↓/// ↑неге ^йешкім ^уол кісіге қолдау ͡б̊ілдір'алмады ↓/// ↑жоқ/ әлде ͡б̊арлығына ͡б̊ірдей/ жаппай каманда ͡б̊ерілді ме↓/// ↑жоқ ^йенді ^уоны і і бүкіл каманда ͡б̊олып// мансұқ ^йетүу ͡б̊олған жоқ↓/// ↑жалпы ^уөз деңгейінде ͡б̊ағаланбад деп ^уойлаймын да мен↓/// ↑ы ы жаңағ'әңгімені мысалға/ ^уоның м м жаңағы ^уөзіндік пік^ірін/ башшылықтың ^уойымен келіспейтін ^уойларын// м м ^уол ^уолай ^йемес/ бұл былай деп түсіндіретін адам болмаған шығар↓/// ↑ мен ^уөзімд'ақтап ^уотырған жоқпын↓/// ↑бірақ мен мысалға/ ^йекі мың бесте көшіп кеттім/ ійә↓/// ↑^йекі мың төртте мен хаб̊ардан кеткенімде// ^йекі мың ^уон бір соңында кеттім декреттік демалысқа↓/// ↑^уол кезд'әлі ^уол келмеген кез↓///	↑сіж жарайды/ декретте ͡б̊олдұңұз// бірақ ͡пасқа д'әріптестеріңіз / неге ^йешкім ^уол ͡гісіге ͡гөмөктөс'алмады ↓/// ↑неге ^йешкім ^уол ͡гісіге қолдау ͡б̊ілдір'алмады ↓/// ↑жоқ/ әлде ͡б̊арлығына ͡б̊ірдей/ жаппай ͡гаманда ͡б̊ерілді ме↓/// ↑жоқ ^йенді ^уонұ і і бүкүл ͡гаманда ͡б̊олұп// мансұқ ^йетүу ͡б̊олған жоқ↓/// ↑жалпы ^уөз деңгейінде ͡б̊ағаламбады деп ^уойлаймын да мен↓/// ↑ы ы жаңағ'әңгімені мысалға/ ^уонұң м м жаңағы ^уөзүндүк пік^ірін/ башшылықтың ^уойұмең ͡ геліспейтін ^уойларын// м м ^уол ^уолай ^йемес/ бұл былай деп түсүндүретін адам болмаған шығар↓/// ↑мен ^уөзүмд'ақтап ^уотұрған жоқпұн↓/// ↑бірағ мен мысалға/ ^йекі мың бесте ͡гөшүп кеттім/ ійә↓/// ↑^йекі мың төрттө мен хаб̊ардаң ͡ геткенімде// ^йекі мың ^уом бір соңұнда ͡геттім декреттік демалысқа↓/// ↑^уол ͡гезд'әлі ^уол ͡гелмегең ͡ гез↓///	- Сіз, жарайды, декретте болдыңыз, бірақ басқа да әріптестеріңіз, неге ешкім ол кісіге көмектесе алмады? Неге ешкім ол кісіге қолдау білдіре алмады? Жоқ, әлде, барлығына бірдей, жаппай команда берілді ме? - Жоқ, енді оны і-і бүкіл команда болып, мансұқ ету болған жоқ. Жалпы, өз деңгейінде бағаланбад деп ойлаймын да мен. Ы-ы жаңағы әңгімені, мысалға, оның, м-м жаңағы, өзіндік пікірін, басшылықтың ойымен келіспейтін ойларын, м-м, ол олай емес, бұл былай деп түсіндіретін адам болмаған шығар. Мен өзімді ақтап отырған жоқпын. Бірақ мен, мысалға, 2005 көшіп кеттім, иә. 2004 мен “Хабардан” кеткенімде, 2011 соңында кеттім декреттік демалысқа. Ол кезде әлі ол келмеген кез.
Жайна Сламбек	▶	↑сосын мынандай ғой асхат/ күнделікт'арпалыс ^уөмірд'адамдар / ^уой мынаған қыйанат көрсетіп жатыр ^йекен// ^уөйтіп жатыр ^йекен// бүйтіп жатыр ^йекен деп м м ^уойлай қоймайды↓/// ↑^уөз^үнің жанталасқан тіршілігімен жүреді ғой↓/// ↑бұл жердегі мәселе/ амаңгелдіге сәйкес сондай шешім қаб̊ылдаған адамның ар^ына ͡б̊арып тіреледі ғой↓/// ↑^уол адамдар тірі ғой жүр↓/// ↑атын айтпасақ та ͡б̊әріміз ͡б̊ілеміз дейсіз ғой↓/// ↑ійә/ білеміз кім ^йекенін/ кімдер ^йекенін↓/// ↑солай шығар менің жауаб̊ым↓/// ↑ійә/ ^уосындай↓/// ↑жаратұушының алдына ͡б̊арғанд'айтатын жауаб̊ын дайындап жүретін адаммын деген ^йекенсіз↓/// ↑^уоны ͡б̊ірақ айтпайм↓/// ↑ жәрыйа түрде↓/// ↑жоқ/ айтпай ақ қойыңыз↓/// ↑ыы шынында д'үнемі ^уөзіңізд'іштей солай дайындап жүресіз ͡б̊е сонда↓/// ↑^йенд'үнемі деп айтпаймын↓/// ↑бірақ ы ы ^ұуақыт аралатып// сол сұраққа жауап іздеймін↓///	↑сосұн мынандай ғой асхат/ күндөлүкт'арпалыс ^уөмүрд'адамдар / ^уой мынағаң ͡ ғыйанат көрсөтүб̊ жатыр ^йекен// ^уөйтүб̊ жатыр ^йекен// бүйтүб̊ жатыр ^йекен деп м м ^уойлай ͡ғоймайды↓/// ↑^уөз^үнүң жанталасқан тіршілігімен жүрөдү ғой↓/// ↑бұл жердегі мәселе/ амаңгелдіге сәйкес сондай шешім қаб̊ылдаған адамның ар^ына ͡б̊арып тіреледі ғой↓/// ↑^уол адамдар тірі ғой жүр↓/// ↑атын айтпасақ та ͡б̊әріміз ͡б̊ілеміз дейсіз ғой↓/// ↑ійә/ білеміз ͡гім ^йекенін/ кімдер ^йекенін↓/// ↑солай шығар менің жауаб̊ым↓/// ↑ійә/ ^уосұндай↓/// ↑жаратұушұнұң алдына ͡б̊арғанд'айтатын жауаб̊ын дайындаб̊ жүрөтүн адаммын деген ^йекенсіз↓/// ↑^уонұ ͡б̊ірағ айтпаймын↓/// ↑жарыйа түрдө↓/// ↑жоқ/ айтпай ақ қойұңұз↓/// ↑ыы шынында д'үнөмү ^уөзүңүзд'іштей солай дайындаб̊ жүрөсүз ͡б̊е сонда↓/// ↑^йенд'үнөмү деб̊ ͡айтпаймын↓/// ↑бірақ ы ы ^ұуақыт аралатып// сол сұраққа жауаб̊ ͡іздеймін↓///	- Сосын мынандай ғой, Асхат, күнделікті арпалыс өмірде адамдар “ой, мынаған қиянат көрсетіп жатыр екен, өйтіп жатыр екен, бүйтіп жатыр екен” деп м-м ойлай қоймайды. Өзінің жанталасқан тіршілігімен жүреді ғой. Бұл жердегі мәселе - Амангелдіге сәйкес сондай шешім қабылдаған адамның арына барып тіреледі ғой. Ол адамдар тірі ғой, жүр. - Атын айтпасақ та бәріміз білеміз дейсіз ғой. - Иә, білеміз кім екенін, кімдер екенін. Солай шығар, менің жауабым. Иә, осындай. - Жаратушының алдына барғанда айтатын жауабын дайындап жүретін адаммын деген екенсіз. - Оны бірақ айтпайм. Жария түрде. - Жоқ, айтпай-ақ қойыңыз. Ы-ы шынында да, үнемі өзіңізді іштей солай дайындап жүресіз бе, сонда? -Енді үнемі деп айтпаймын. Бірақ ы-ы уақыт аралатып, сол сұраққа жауап іздеймін.
Жайна Сламбек	▶	↑ылғый күмәнданып жүретін адаммын// ылғый ^уөзімді сынап жүретін адаммын↓/// ↑кей кезде тұух деп ^уөзім'ашұуланатын / қатт'ашұуланатын кездерім де ͡б̊ар↓/// ↑жарайсың дейтін кезім білмеймін/ жоқ̊ сыйақты// қазір қарап ^уотырсам↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ қазір ͡б̊алама да тым қатал сыйақтымын↓/// ↑бар мыйыммен түс^үнемін// ^уолай істеуге ͡б̊олмайтынын↓/// ↑бірақ мен ^уөзіме қалай қатал талап қойсам// қатаң балама да солай істеп кететінім↓/// ↑айтып ^уотырмын ғой// ^уоның дұрыс ^йемес ^йекенін білемін↓/// ↑бірақ ^уол болмыс↓/// ↑кет'алмаймын ^уодан дейсіз ғой↓/// ↑сіздің алдыңызда ͡б̊ізге сұқбатқ'әріптесіміз / тележүргізүуші данійар ^йесен келген ^йеді↓/// ↑сол сұрақ↓/// ↑көрдім ^уоны↓/// ↑ійә/ ^ырахмет көрсеңіз↓/// ↑ұнады ма жалпы сұқбат↓/// ↑ұнады↓/// ↑данійар сондай бір пазійтійвт'адам ғой↓/// ↑ійә/ сұрақ қалдырып кетіп ^йед↓///	↑ылғый ͡гүмәнданыб̊ жүрөтүн адаммын// ылғый ^уөзүмдү сынаб̊ жүрөтүн адаммын↓/// ↑кей ͡гезде тұух деп ^уөзүм'ашұуланатын / қатт'ашұуланатын кездерім де ͡б̊ар↓/// ↑жарайсың дейтің ͡ гезім білмеймін/ жоқ̊ сыйақты// қазір ͡ғарап ^уотұрсам↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ қазір ͡б̊алама да тым қатал сыйақтымын↓/// ↑бар мыйыммен түс^үнөмін// ^уолай істеугө ͡б̊олмайтынын↓/// ↑бірағ мен ^уөзүмө қалай ͡ғатал талап қойсам// қатаң балама да солай істеп кететінім↓/// ↑айтып ^уотұрмұн ғой// ^уонұң дұрұс ^йемес ^йекенім білемін↓/// ↑бірақ ^уол болмұс↓/// ↑кет'алмаймын ^уодан дейсіз ғой↓/// ↑сіздің алдыңызда ͡б̊ізге сұқбатқ'әріптесіміз / тележүргүзүушү даныйар ^йесең ͡ гелген ^йеді↓/// ↑сол сұрақ↓/// ↑көрдүм ^уонұ↓/// ↑ійә/ ^ырахмет көрсөңүз↓/// ↑ұнады ма жалпы сұқбат↓/// ↑ұнады↓/// ↑даныйар сондай бір пазыйтыйвт'адам ғой↓/// ↑ійә/ сұрақ қалдырып кетіп ^йеді↓///	- Ылғи күмәнданып жүретін адаммын, ылғи өзімді сынап жүретін адаммын. Кей кезде “туһ” деп өзіме ашуланатын, қатты ашуланатын кездерім де бар. Жарайсың дейтін кезім, білмеймін, жоқ сияқты, қазір қарап отырсам. Өкінішке орай, қазір балама да тым қатал сияқтымын. Бар миыммен түсінемін, олай істеуге болмайтынын. Бірақ мен өзіме қалай қатал талап қойсам, қатаң, балама да солай істеп кететінім. Айтып отырмын ғой, оның дұрыс емес екенін білемін. Бірақ ол - болмыс. - Кете алмаймын одан дейсіз ғой. Сіздің алдыңызда бізге сұқбатқа әріптесіміз, тележүргізуші Данияр Есен келген еді. Сол сұрақ... - Көрдім оны. - Иә, рахмет, көрсеңіз. Ұнады ма, жалпы сұқбат? - Ұнады. Данияр сондай бір позитивті адам ғой. - Иә, сұрақ қалдырып кетіп ед.
Жайна Сламбек	▶	↑шетелге көшүуге/ і і бірнеше ^ұуақытқа тұрып келүуге// болмаса қоныс аударұуға қалай қарайсыз деген↓/// ↑^уөйткені данійардың ^уөзі де қазір ^йекі ^йелдің арасында тұрып жатыр↓/// ↑мүлдем кетіп қалұу тұуралы мүлдем ^уой жоқ↓/// ↑болмағанда↓/// ↑м м бір і і ^уорындалмай қалған арманым бар// бірақ̊ соны ^уорындағым келед↓/// ↑білім алғым келед// ^уоқығым келед// сол үшін барғым келед↓/// ↑бірнеше жылға/ бір жылға/ ^йекі жылға мүмкін↓/// ↑сосын сайахаттағанды жақ̊сы көремін↓/// ↑барсам/ сол үшінм барұуым мүмкін дейсіз ғой↓/// ↑мына ^йелдің болашағы жоқ↓/// ↑бұл жақта ^йешнәрсе ^уөзгермейді↓/// ↑баламның ^уөм^үрін/ болашағын ^уойлайын деп біреулөр шетелге көшкен дұрыс деп̊ санадым деп айтып жатады ғой↓/// ↑^уондай адамдарды мен і і дұрыс ^йемес деп айтпаймын↓/// ↑әркімнің ^уөз^үнің і і пайымы ͡б̊ар// таңдауы ͡б̊ар↓///	↑шетелге ͡гөшүугө/ і і бірнеше ^ұуақытқа тұрұп келүугө// болмаса ͡ғонұс аударұуға ͡ғалай ͡ғарайсыз деген↓/// ↑^уөйткөнү даныйардың ^уөзү де қазір ^йекі ^йелдің арасында тұрұб̊ жатыр↓/// ↑мүлдөм ͡гетіп қалұу тұуралы мүлдөм ^уой жоқ↓/// ↑болмағанда↓/// ↑м м бір і і ^уорұндалмай ͡ғалған арманым бар// бірақ̊ сонұ ^уорұндағым ͡геледі↓/// ↑ білім алғым ͡геледі// ^уоқұғұм ͡геледі// сол үшүм барғым ͡геледі↓/// ↑бірнеше жылға/ бір жылға/ ^йекі жылға мүмкүн↓/// ↑сосұн сайахаттағанды жақ̊сы ͡гөрөмүн↓/// ↑барсам/ сол үшүм барұуұм мүмкүн дейсіз ғой↓/// ↑мына ^йелдің болашағы жоқ↓/// ↑бұл жақта ^йешнәрсе ^уөзгөрмөйді↓/// ↑баламның ^уөм^үрүн/ болашағын ^уойлайын деп ͡піреулөр шетелге ͡гөшкөн дұрұс теп̊ санадым деб̊ ͡айтыб̊ жатады ғой↓/// ↑^уондай адамдарды мен і і дұрұс ^йемес ͡теб̊ ͡айтпаймын↓/// ↑әркімнің ^уөз^үнүң і і пайымы ͡б̊ар// таңдауұ ͡б̊ар↓///	- Шетелге көшуге, і-і бірнеше уақытқа тұрып келуге, болмаса қоныс аударуға қалай қарайсыз деген. Өйткені Даниярдың өзі де қазір екі елдің арасында тұрып жатыр. - Мүлдем кетіп қалу туралы мүлдем ой жоқ. Болмағанда. М-м бір і-і орындалмай қалған арманым бар, бірақ соны орындағым келед. Білім алғым келед, оқығым келед, сол үшін барғым келед. Бірнеше жылға, бір жылға, екі жылға, мүмкін. Сосын саяхаттағанды жақсы көремін. - Барсам, сол үшін баруым мүмкін дейсіз ғой. Мына елдің болашағы жоқ. Бұл жақта ешнәрсе өзгермейді. Баламның өмірін, болашағын ойлайын деп біреулер шетелге көшкен дұрыс деп санадым деп айтып жатады ғой. - Ондай адамдарды мен і-і дұрыс емес деп айтпаймын. Әркімнің өзінің і-і пайымы бар, таңдауы бар.
Жайна Сламбек	▶	↑соған ^уол белгілі ͡б̊ір жайттардан кейін// белгілі ͡б̊ір фактілерден кейін сондай ^уойға ͡б̊арып ^уотыр↓/// ↑^йешқ̊андай да ^уондай мен баға ͡б̊ермеймін// әркім ^уөз ^уөм^үрінің ^уөзі қожайыны// бірақ жеке ^уөзімде ͡б̊ұл ^йелден кетүуім керек деген ^уой болған ^йемес↓/// ↑ійә/ жының келетін/ ашұуланатын дүнійе ͡б̊ар↓/// ↑жетед↓/// ↑ бірақ мен мысалға/ менің тұуған жерім/ менің ішімдегі ^уорным бағамдасам// ат'анам сыйақты/ сондай сезім тұуғызад↓/// ↑әрійне/ ^йекеуі ^йекі түрлі дүнійе↓/// ↑бірақ̊ соншалықты қадірлі↓/// ↑мен әкемді ^йеск'алғанда // әлі күнге дейін көзіме жас толып кетеді↓/// ↑байқадым жаңа↓/// ↑сол сыйақты мен тұуған жер дегенде де дәл сондай сезімге түсемін↓/// ↑тұуған жер дегенде ^йелестетемін↓/// ↑сосын сыр сүлейлерінің термелерін ^йестігенде// құран сүрелерін ^йестіп ^уотырғандағы сыйақт'арқам жыб̊ырлап кетед↓/// ↑сондықтан қалай↓///	↑соған ^уол белгілі ͡б̊ір жайттардаң ͡ гейін// белгілі ͡б̊ір фактілердең ͡ гейін сондай ^уойға ͡б̊арып ^уотұр↓/// ↑^йешқ̊андай да ^уондай мем баға ͡б̊ермеймін// әркім ^уөз ^уөм^үрүнің ^уөзү қожайыны// бірағ жеке ^уөзүмдө ͡б̊ұл ^йелдең ͡гетүуүм ͡герек деген ^уой болған ^йемес↓/// ↑ійә/ жының ͡гелетін/ ашұуланатын дүнүйө ͡б̊ар↓/// ↑жетеді↓/// ↑бірағ мен мысалға/ менің тұуған жерім/ менің ішімдегі ^уорнұм бағамдасам// ат'анам сыйақты/ сондай сезім тұуғұзады↓/// ↑әрійне/ ^йекеуү ^йекі түрлү дүнүйө↓/// ↑бірақ̊ соншалықты қадірлі↓/// ↑мен әкемді ^йеск'алғанда // әлі ͡гүңгө дейің ͡гөзүмө жас толұп кетеді↓/// ↑байқадым жаңа↓/// ↑сол сыйақты мен тұуған жер дегенде де дәл сондай сезімге түсөмүн↓/// ↑тұуған жер дегенде ^йелестетемін↓/// ↑сосұн сыр сүлөйлөрінің термелерін ^йестігенде// құран сүрөлөрін ^йестіп ^уотұрғандағы сыйақт'арқам жыб̊ырлап кетеді↓/// ↑сондұқтаң ͡ ғалай↓///	- Соған ол белгілі бір жайттардан кейін, белгілі бір фактілерден кейін сондай ойға барып отыр. Ешқандай да ондай мен баға бермеймін, әркім өз өмірінің өзі қожайыны, бірақ жеке өзімде бұл елден кетуім керек деген ой болған емес. Иә, жының келетін, ашуланатын дүние бар. Жетед. Бірақ мен, мысалға, менің туған жерім, менің ішімдегі орнын бағамдасам, ата-анам сияқты, сондай сезім туғызад. Әрине, екеуі екі түрлі дүние. Бірақ соншалықты қадірлі. Мен әкемді еске алғанда әлі күнге дейін көзіме жас толып кетеді. - Байқадым жаңа. - Сол сияқты, мен туған жер дегенде де дәл сондай сезімге түсемін. Туған жер дегенде елестетемін. Сосын Сыр сүлейлерінің термелерін естігенде, құран сүрелерін естіп отырғандағы сияқты арқам жыбырлап кетед. Сондықтан қалай?
Жайна Сламбек	▶	↑қыйып кетемін дейсің ғой↓/// ↑^уөшесің↓/// ↑мүмкін ^йемес қой ^уол↓/// ↑йағній сіз ^уөз^үнің ^йелін/ жерін сүйетін әкесінің қызы десек бола ма↓/// ↑әкеңіздің қызы ͡б̊олдыңыз ͡б̊а/ анаңыздың қызы ͡б̊олдыңыз ͡б̊а↓/// ↑і і негіз'үйде көп баламыз ғой біз↓/// ↑і і бірақ менің ^уойымша/ білмеймін неге ^йекенін// мүмкін қателесем// ат'анам мені ^йерек̊ше жақ̊сы көрген сыйақты ͡б̊олып көр^үнед↓/// ↑м м мамам әлі күнге дейін сары шымшығым деп айтад↓/// ↑папам жайнөк дейтін↓/// ↑қызылордаға ͡б̊арып келүу керек болып тұр/ асхат↓/// ↑сағындыңыз ͡б̊а қызылорданы↓/// ↑ желтоқ̊сан айында мамамның тұуған күн^үне ͡б̊арып кеткенмін↓/// ↑^йенді құдай қаласа/ алдымыз жаз ғой↓/// ↑ійә/ әкеңіздің алл'алдынан жарылқасын↓/// ↑әумійн↓/// ↑әлі де сізде ^уосындай қыймастық бар сыйақты↓/// ↑ійә/ ^йенд'анаңыз аман болсын↓///	↑қыйып кетемін дейсің ғой↓/// ↑^уөшөсүң↓/// ↑мүмкүн ^йемес қой ^уол↓/// ↑йағный сіз ^уөз^үнүң ^йелін/ жерін сүйөтүн әкесінің ͡ғызы десек бола ма↓/// ↑әкеңіздің ͡ғызы ͡б̊олдұңұз ͡б̊а/ анаңыздың ͡ғызы ͡б̊олдұңұз ͡б̊а↓/// ↑і і негіз'үйдө көп ͡паламыз ғой біз↓/// ↑і і бірағ менің ^уойұмша/ білмеймін неге ^йекенін// мүмкүң ͡ ғателесем// ат'анам мені ^йерек̊ше жақ̊сы ͡гөргөн сыйақты ͡б̊олұп көр^үнөдү↓/// ↑м м мамам әлі ͡гүңгө дейін сары шымшығым деб̊ ͡айтады↓/// ↑папам жайнөк дейтін↓/// ↑қызылордаға ͡б̊арып келүу ͡герек болұп тұр/ асхат↓/// ↑сағындыңыз ͡б̊а ͡ғызылорданы↓/// ↑желтоқ̊сан айында мамамның тұуғаң ͡ гүн^үнө ͡б̊арып кеткеммін↓/// ↑^йенді ͡ғұдай ͡ғаласа/ алдымыж жаз ғой↓/// ↑ійә/ әкеңіздің алл'алдынан жарылқасын↓/// ↑әумійн↓/// ↑әлі де сізде ^уосұндай ͡ғыймастық ͡пар сыйақты↓/// ↑ійә/ ^йенд'анаңыз амам болсұн↓///	- Қиып кетемін дейсің ғой. - Өшесің. Мүмкін емес қой, ол. - Яғни, сіз өзінің елін, жерін сүйетін әкесінің қызы десек бола ма? Әкеңіздің қызы болдыңыз ба, анаңыздың қызы болдыңыз ба? - І-і негізі, үйде көп баламыз ғой, біз. І-і бірақ менің ойымша, білмеймін неге екенін, мүмкін қателесем, ата-анам мені ерекше жақсы көрген сияқты болып көрінед. М-м мамам әлі күнге дейін “сары шымшығым” деп айтад. Папам “Жайнөк” дейтін. Қызылордаға барып келу керек болып тұр, Асхат. - Сағындыңыз ба, Қызылорданы? - Желтоқсан айында мамамның туған күніне барып кеткенмін. Енді, құдай қаласа, алдымыз жаз ғой. - Иә, әкеңіздің Алла алдынан жарылқасын! - Әумин. - Әлі де сізде осындай қимастық бар сияқты. - Иә, енді анаңыз аман болсын!
Жайна Сламбек	▶	↑әумійн↓/// ↑сізге ^ырахмет/ асхат↓/// ↑қазір ͡б̊ізде ͡б̊ір агресійа/ ^уөшпенділік/ дұшпандық көп↓/// ↑і і ^уол да ͡б̊ір ͡б̊өлек әңгіме/ негізі талқылайтын↓/// ↑сіздің ^уөте сондай ы ы мәденійетті түрде// салмақты/ ^йемін жарқын м м әңгімелесүуге шақырғаныңызға ^ырахмет айтам↓/// ↑сізге де көп көп ^ырахмет↓/// ↑ійә/ біз м м ^йең соңында ͡б̊ір нәрс'айта салайыншы↓/// ↑ы ы ^йелүуінші жылдарда ы ы амерійка құрама штаттарында мына қара нәсілділер/ әйелдердің құқығына ͡б̊айланыст'үлкен қозғалыстар ͡б̊олды// двійженійе ͡б̊олды↓/// ↑соның бәрі нәтійжел'айақталды / ійә↓/// ↑сол кездерде ы ы мысалға/ адамдар ͡б̊ылай сұрақ қойа ͡б̊астад// сол қара нәсілділердің/ әйелдердің құқығын қорғап жүргендер// адамдард'ағартұу керек пе// әлде заңды ^уөзгертүу керек пе↓/// ↑бірінші кезекте н'істеуіміз керек деп↓/// ↑^уөйткені жаңағы/ патрійархалды жүйені ͡б̊ір сәтте ^уөзгертүу ^уоңай ^йемес қой↓/// ↑^уол мүмкүн де ^йемес↓///	↑әумійн↓/// ↑сізге ^ырахмет/ асхат↓/// ↑қазір ͡б̊ізде ͡б̊ір агресійә/ ^уөшпөндүлік/ дұшпандық көп↓/// ↑і і ^уол да ͡б̊ір ͡б̊өлөг әңгіме/ негізі талқылайтын↓/// ↑сіздің ^уөтө сондай ы ы мәденійетті түрдө// салмақты/ ^йемін жарқын м м әңгімелесүугө шақырғаныңызға ^ырахмет айтамын↓/// ↑сізге де ͡гөп көп ^ырахмет↓/// ↑ійә/ біз м м ^йең соңұнда ͡б̊ір нәрс'айта салайыншы↓/// ↑ы ы ^йелүуүншү жылдарда ы ы амерійка ͡ғұрама штаттарында мына ͡ғара нәсілділер/ әйелдердің ͡ғұқұғұна ͡б̊айланыст'үлкөн қозғалыстар ͡б̊олдұ// двійженійе ͡б̊олдұ↓/// ↑сонұң бәрі нәтійжел'айақталды / ійә↓/// ↑сол ͡гездерде ы ы мысалға/ адамдар ͡б̊ылай сұрақ қойа ͡б̊астады// сол ͡ғара нәсілділердің/ әйелдердің ͡ғұқұғұң ͡ ғорғаб̊ жүргөндөр// адамдард'ағартұу керек пе// әлде заңды ^уөзгөртүу ͡герек пе↓/// ↑бірінші ͡гезекте н'істеуүмүз керек деп↓/// ↑^уөйткөнү жаңағы/ патрыйархалды жүйөнү ͡б̊ір сәтте ^уөзгөртүу ^уоңай ^йемес қой↓/// ↑^уол мүмкүн де ^йемес↓///	- Әумин! Сізге рахмет, Асхат! Қазір бізде бір агрессия, өшпенділік, дұшпандық көп. І-і ол да бір бөлек әңгіме, негізі талқылайтын. Сіздің өте сондай ы-ы мәдениетті түрде, салмақты, емін-жарқын м-м әңгімелесуге шақырғаныңызға рахмет айтам. - Сізге де көп-көп рахмет! - Иә, біз, м-м ең соңында бір нәрсе айта салайыншы. Ы-ы 50-ші жылдарда ы-ы Америка Құрама Штаттарында мына қара нәсілділер, әйелдердің құқығына байланысты үлкен қозғалыстар болды, движение болды. Соның бәрі нәтижелі аяқталды, иә. Сол кездерде, ы-ы мысалға, адамдар былай сұрақ қоя бастад, сол қара нәсілділердің, әйелдердің құқығын қорғап жүргендер: “Адамдарды ағарту керек пе, әлде заңды өзгерту керек пе? Бірінші кезекте не істеуіміз керек?” деп. Өйткені, жаңағы, патриархалды жүйені бір сәтте өзгерту оңай емес қой. Ол мүмкін де емес.
Жайна Сламбек	▶	↑ы ы ^йекеуін д'істеді ↓/// ↑менің ^уойымша/ бізге де сол керек↓/// ↑жұртш̆ылықт'ағартұумен д'айналысұу керек↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ шын мәнінде заң алдында ͡б̊арлығы ͡б̊ірдей деген қағыйда қағыйдағ'айналұу керек// және заңдардың ^уөздері де сапалы ͡б̊олұу керек↓/// ↑^йенді жаңадан міне/ парламент мәж^ілісі жасақталды↓/// ↑әрійне м м айтып жатырмын// көтеріп жатырмын деген әңгіме ͡б̊ір ͡б̊асқа↓/// ↑айтылұу керек// көтерілүу керек↓/// ↑^уол да керек// бірақ бізге сапалы заңдар керек↓/// ↑үміттенеміз↓/// ↑әрійне↓/// ↑үмітčіз шайтан дейді ғой↓/// ↑сізге көп көп ^ырахмет↓/// ↑келер қонаққа ^йегер ^уойымда жүрген мынандай бір сұрағым болса десеңіз// сол сұрақты қалдырып кетčеңіз ͡б̊олад↓/// ↑адрессіз↓/// ↑адрессіз ійә↓/// ↑жаңа сізг'айттым ғой/ асхат↓/// ↑менің ы ы назарымда жүретін сұрақ көп қой↓/// ↑бірақ бірнеше тақ^ырыптар ͡б̊ар// м м қатты мені ^ұуайымдататын↓/// ↑соның біреуі тұрмыстық зорлық зомбылық↓///	↑ы ы ^йекеуүн д'істеді ↓/// ↑менің ^уойұмша/ бізге де сол ͡герек↓/// ↑жұртш̆ұлұқт'ағартұумөн д'айналысұу керек↓/// ↑^йекінші жағ^ынан/ шын мәнінде заң алдында ͡б̊арлығы ͡б̊ірдей дегең ͡ ғағыйда ͡ғағыйдағ'айналұу керек// және заңдардың ^уөздөрү де сапалы ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑^йенді жаңадан міне/ парламент мәж^ілісі жасақталды↓/// ↑әрійне м м айтыб̊ жатырмын// көтөрүб̊ жатырмын деген әңгіме ͡б̊ір ͡б̊асқа↓/// ↑айтылұу ͡герек// көтөрүлүу ͡герек↓/// ↑^уол да ͡герек// бірақ ͡пізге сапалы заңдар ͡герек↓/// ↑үмүттөнеміз↓/// ↑әрійне↓/// ↑үмүтčүш шайтан дейді ғой↓/// ↑сізге ͡гөп көп ^ырахмет↓/// ↑келер ͡ғонаққа ^йегер ^уойұмда жүргөн мынандай бір сұрағым болса десеңіз// сол сұрақты қалдырып кетčеңіз ͡б̊олады↓/// ↑адрессіз↓/// ↑адрессіз ійә↓/// ↑жаңа сізг'айттым ғой/ асхат↓/// ↑менің ы ы назарымда жүрөтүн сұрақ көп қой↓/// ↑бірақ ͡пірнеше тақ^ырыптар ͡б̊ар// м м қатты мені ^ұуайымдататын↓/// ↑сонұң біреуү тұрмұстұқ зорлұқ зомбұлұқ↓///	- Ы-ы екеуін де істеді. Менің ойымша, бізге де сол керек. Жұртшылықты ағартумен де айналысу керек. Екінші жағынан, шын мәнінде, заң алдында барлығы бірдей деген қағида қағидаға айналу керек және заңдардың өздері де сапалы болу керек. Енді жаңадан, міне, Парламент Мәжілісі жасақталды. Әрине, м-м айтып жатырмын, көтеріп жатырмын деген әңгіме - бір басқа. Айтылу керек, көтерілу керек. Ол да керек, бірақ бізге сапалы заңдар керек. - Үміттенеміз. - Әрине. - Үмітсіз шайтан дейді ғой. Сізге көп-көп рахмет! Келер қонаққа, егер ойымда жүрген мынандай бір сұрағым болса десеңіз, сол сұрақты қалдырып кетсеңіз болад. Адрессіз. - Адрессіз, иә. Жаңа сізге айттым ғой, Асхат. Менің ы-ы назарымда жүретін сұрақ көп қой. Бірақ бірнеше тақырыптар бар, м-м қатты мені уайымдататын. Соның біреуі - тұрмыстық зорлық-зомбылық.
Жайна Сламбек	▶	↑біз астанада ^уот^ұрып айта ͡б̊ерүуіміз мүмкін/ ійә↓/// ↑бірақ біз жер жердегі ы ы ^уоқыйғаларды/ сол сол жердегі м м тағы да постановка вопроса дейді ғой// соның қалай болып жатқанын ^уонш'үңілмейміз ↓/// ↑соның түб̊^үне ы ы жетіп үңілүуіміз керек деп ^уойлаймын↓/// ↑аналійздер жасау керек// соған сәйкес әрекеттер деген сыйақты↓/// ↑менің сұрағым былай// тұрмыстық зорлық зомбылықты жойұу үшін бірінші кезекте н'істеген керек↓/// ↑заңдарды қатайтұу керек пе↓/// ↑әлд'ағартұушылықпен / ағартұушылыққа ͡б̊асымдық берүу керек пе↓/// ↑әлд'ауыл ауылд'аралап // дәріс ^уоқұу керек пе↓/// ↑н'істеу керек↓/// ↑^уөте ^уөзекті мәселе және жақ̊сы сұрақ↓/// ↑сұрағыңызды қойамыз қонақтарға↓/// ↑көп көп ^ырахмет/ келгеніңізге↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ісіңізге таб̊ыс тілейміз↓/// ↑^ырахмет↓/// ↑сіздерге де сәттілік↓/// ↑м м эфійрлеріңіздің біразын көрдім↓/// ↑м м айтып ^уотырмын ғой// бірінші кезект'андай агресійасыз/ шынай'әңгіме ↓/// ↑жалғастырыңыздар↓///	↑біз астанада ^уот^ұрұб̊ ͡айта ͡б̊ерүуүмүз мүмкүн/ ійә↓/// ↑бірақ ͡піж жер жердегі ы ы ^уоқұйғаларды/ сол сол жердегі м м тағы да постановка вопроса дейді ғой// сонұң ͡ғалай болұб̊ жатқанын ^уонш'үңүлмөйміз ↓/// ↑сонұң түб̊^үнө ы ы жетіб̊ ͡үңүлүуүмүз ͡герек деп ^уойлаймын↓/// ↑аналыйздер жасау ͡герек// соған сәйкес әрекеттер деген сыйақты↓/// ↑менің сұрағым былай// тұрмұстұқ зорлұқ зомбұлұқты жойұу үшүн бірінші ͡гезекте н'істеген керек↓/// ↑заңдарды қатайтұу ͡герек пе↓/// ↑әлд'ағартұушұлұқпөн / ағартұушұлұққа ͡б̊асымдық ͡перүу ͡герек пе↓/// ↑әлд'ауұл ауұлд'аралап // дәріс ^уоқұу ͡герек пе↓/// ↑н'істеу керек↓/// ↑^уөтө ^уөзөктү мәселе және жақ̊сы сұрақ↓/// ↑сұрағыңызды қойамыз ͡ғонақтарға↓/// ↑көп көп ^ырахмет/ келгеніңізге↓/// ↑жақ̊сы↓/// ↑ісіңізге таб̊ыс тілейміз↓/// ↑^ырахмет↓/// ↑сіздерге де сәттілік↓/// ↑м м эфійрлеріңіздің біразың ͡ гөрдүм↓/// ↑м м айтып ^уотұрмұн ғой// бірінші ͡гезект'андай агресійәсыз/ шынай'әңгіме ↓/// ↑жалғастырыңыздар↓///	- Біз Астанада отырып, айта беруіміз мүмкін, иә. Бірақ біз жер-жердегі ы-ы оқиғаларды, сол-сол жердегі м-м тағы да постановка вопроса дейді ғой, соның қалай болып жатқанын онша үңілмейміз. Соның түбіне ы-ы жетіп үңілуіміз керек деп ойлаймын. Анализдер жасау керек, соған сәйкес әрекеттер деген сияқты. Менің сұрағым былай: Тұрмыстық зорлық-зомбылықты жою үшін бірінші кезекте не істеген керек? Заңдарды қатайту керек пе? Әлде ағартушылықпен, ағартушылыққа басымдық беру керек пе? Әлде ауыл-ауылды аралап, дәріс оқу керек пе? Не істеу керек? - Өте өзекті мәселе және жақсы сұрақ. Сұрағыңызды қоямыз, қонақтарға. Көп-көп рахмет, келгеніңізге! - Жақсы. - Ісіңізге табыс тілейміз. - Рахмет! Сіздерге де сәттілік! М-м эфирлеріңіздің біразын көрдім. М-м айтып отырмын ғой, бірінші кезекте - андай агрессиясыз, шынайы әңгіме. Жалғастырыңыздар.
Жайна Сламбек	▶	↑^ырахмет↓/// ↑сізден мұндай сөз ^йестүу// бізг'үлкен шаб̊ыт čыйлайды↓/// ↑біз үшін үлкен мәртеб̊е// және зор құуаныш/ алғысымызды ͡б̊ілдіреміз↓/// ↑бүгін бізде қонақта ͡б̊олған белгілі тележүурналійс// хаб̊ар телеарнасының дійректоры жайна сламбек↓///	↑^ырахмет↓/// ↑сізден мұндай сөз ^йестүу// бізг'үлкөн шаб̊ыт čыйлайды↓/// ↑біз үшүн үлкөн мәртеб̊е// және зор ͡ғұуаныш/ алғысымызды ͡б̊ілдіреміз↓/// ↑бүгүм бізде қонақта ͡б̊олғам белгілі тележүурналыйс// хаб̊ар телеарнасының дійректорұ жайна сламбек↓///	- Рахмет! Сізден мұндай сөз есту - бізге үлкен шабыт сыйлайды. Біз үшін үлкен мәртебе және зор қуаныш, алғысымызды білдіреміз. Бүгін бізде қонақта болған белгілі тележурналист, “Хабар” телеарнасының директоры Жайна Сламбек.
Жанар Айжанова	▶	↑қымбатты достар → // толклайк йытұуб̊ жоб̊асы тағы ͡ да б̊ір сұхбатты ^уөздеріңізге ұсұнбақ↓ /// ↑ бүгүн бізде қонақта → // әнші актрыйса / жанар айжанова / шақыртұуұмұздұ қаб̊ыл алғаныңызға көп ^ырахмет↓ /// ↑ қалыңыз ͡ ғалай ↑ /// ↑ көңүл ͡ гүйүңүз жақ̊сыма ↑ /// ↑жақ̊сы шүкүр нармальна↓ /// ↑ ^уөзүңізді жұлдұзб̊ұн деп̊ санамайсыз → // жұлдұздар қатарында қосқыңыз келмейді ↓ /// ↑сіз үшүн жұлдұздар кімдер↑ /// ↑ мен ^уөзүмді әлі көп нәрсені б̊ітірмеген → // алған белесінен алмағаны көп ͡ пір жалқауланды адамдардың қатарына жатқызам негізі ^уөзүм↓ /// ↑ ^уөзүмше әлі мен ^уөнерде толұқ ашылған жоқпын↓ /// ↑ жұлдұз деб̊ ͡ айтыб̊ жатад → // мені ͡ де сөйтүб̊ ͡ айтыб̊ жатад↓ /// ↑ бір жағынан кейде күпүрлүк келтірмейсің → // кейде ^йенді құдай сақтасын дейсің ↓ /// ↑жұлдұз ^йемес → // халықтың қалаулысы → // сүйүкті әншісі → // ^уөзүмүздің актрыйсамыз → // жақ̊сы ͡ гөрөтүн апайымыз деп хаб̊арлаған жаныма жәй жағады ↓ /// ↑жұлдұз деген ^уөзүм ұнатпайм↓ ///	↑ қымбатты достар /// ↑толклайк йүутүуб̊ жоб̊асы → // тағы ͡ да б̊ір сұхбатты ^уөздөрүңізгө ұсұмбақ↓ /// ↑бүгүм ͡ бізде қонақта / әнші актрійса / жанар айжанова → // шақыртұуұмұздұ қаб̊ыл алғаныңызға ͡ гөп ^ырахмет↓ /// ↑ қалыңыз ͡ ғалай↑ /// ↑ көңүл ͡ гүйүңүж ͡ жақ̊сы ͡ ма ↑ /// ↑жақ̊сы / шүкүр нормально↓ /// ↑ ^уөзүңүзді жұлдұзб̊ұн деп̊ санамайсыз → // жұлдұздар ͡ ғатарында ͡ ғосқұңұз ͡ гелмейді↓/// ↑сіз үшүн жұлдұздар ͡ гімдер ↑/// ↑мен ^уөзүмдү әлі көп нарсені б̊ітірмеген → // алғам ͡ белесінен алмағаны ͡ гөп ͡ пір жалқауланды адамдардың ͡ ғатарына жатқызамын → // негізі ^уөзүм ↓ /// ↑ ^уөзүмшө әлі мен ^уөнөрдө толұғ ͡ ашылған жоқпұн↓ /// ↑ жұлдұз деб̊ ͡ айтыб̊ ͡ жатады → // мені ͡ де сөйтүб̊ ͡ айтыб̊ ͡ жатады↓ /// ↑ бір жағынаң ͡ гейде ͡ гүпүрлүк келтірмейсің ͡ гейде ^йенді құдай сақтасын дейсің↓/// ↑жұлдұз ^йемес → // халықтың ͡ ғалаулұсұ / сүйүктү әншісі ^уөзүмүздің актрійсамыз / жақ̊сы ͡ гөрөтүн апайымыз деп хаб̊арлаған → // жаныма жәй жағады↓ ///↑ жұлдұз деген ^уөзүм ұнатпаймын↓ ///	- Қымбатты, достар! Толклайк ютуб жобасы тағы да бір сұхбатты өздеріңізге ұсынбақ. Бүгін бізде қонақта әнші, актриса Жанар Айжанова, шақыртуымызды қабыл алғаныңызға көп рахмет. Қалыңыз қалай? Көңіл күйіңіз жақсы ма? - Жақсы шүкір, нормально. - Өзіңізді жұлдызбын деп санамайсыз, жұлдыздар қатарында қосқыңыз келмейді. Сіз үшін жұлдыздар кімдер? - Мен өзімді әлі көп нәрсені бітірмеген, алған белесінен алмағаны көп бір жалқауланды адамдардың қатарына жатқызам негізі өзім. Өзімше әлі мен өнерде толық ашылған жоқпын. Жұлдыз деп айтып жатад. Мені де сөйтіп айтып жатад. Бір жағынан кейде күпірлік келтірмейсің, кейде енді Құдай сақтасын дейсің. Жұлдыз емес, халықтың қалаулысы, сүйікті әншісі, өзіміздің актрисамыз, жақсы көретін апайымыз деп хабарлаған жаныма жәй жағады. Жұлдыз деген өзім ұнатпайм.
Жанар Айжанова	▶	↑сіз үшүн жұлдұздар кімдер↑ /// ↑мен үшүн жұлдұз → // ^уөзүнің ͡ гісілігін көрсетпейтін → // ^уөз қадірі білетін → // ^уөзгенің қадірін білетін → // қарапайымдылықтың ійісі кәдімгідей шығып тұратын → // адам қарағаң ͡ гезде сыртынан ^уонұң түрүне ^йемес → // ана б̊етіндегі нұрұна / жүзүне → // ^уонұң жаңағы ішкі мінез құлқұ ͡ ғой адамды тартатын↓ /// ↑ адамгершілігіне / жолда жүргең ͡ гезде тастап кетпейтін → // жігіттің жамандығы жолда жүргең ͡ гезде б̊ілінед дейд ↓ /// ↑жоқ̊шылықта қалдырып кетпейтін → // сондай бір ͡ ғалыпты / байлыққа ͡ да / даңққа ͡ да ^уөзгермейтін → // сол адамды нағыз жұлдұз деп ^уойлайм ↓ ///	↑сіз үшүн жұлдұздар ͡ гімдер ↑ /// ↑мен үшүн жұлдұз → // ^уөзүнүң ͡ гісілігің ͡ гөрсөтпөйтін → // ^уөз ͡ ғадірім ͡ білетін → // ^уөзгөнүң ͡ ғадірім ͡ білетін → // қарапайымдылықтың ійісі ͡ гәдімгідей шығып тұратын → // адам қарағаң ͡ гезде сыртынан ^уонұң түрүнө ^йемес → // ана б̊етіндегі нұрұна / жүзүнө → // ^уонұң жаңағы ішкі мінез ͡ ғұлқұ ͡ ғой адамды тартатын↓ /// ↑адамгершілігіне / жолда жүргөң ͡ гезде тастап кетпейтін → // жігіттің жамандығы жолда жүргөң ͡ гезде б̊ілінед дейді↓ /// ↑жоқ̊шұлұқта ͡ ғалдырып кетпейтін → // сондай бір ͡ ғалыпты → // байлыққа ͡ да / даңққа ͡ да ^уөзгөрмөйтін → // сол адамды нағыж ͡ жұлдұз деп ^уойлаймын↓ ///	- Сіз үшін жұлдыздар кімдер? - Мен үшін жұлдыз өзінің кісілігін көрсетпейтін, өз қадірін білетін, өзгенің қадірін білетін, қарапайымдылықтың иісі кәдімгідей шығып тұратын, адам қараған кезде сыртынан оның түріне емес, ана бетіндегі нұрына, жүзіне оның жаңағы, ішкі мінез- құлқы ғой адамды тартатын. Адамгершілігіне, жолда жүрген кезде тастап кетпейтін, жігіттің жамандығы жолда жүрген кезде білінед дейд. Жоқшылықта қалдырып кетпейтін, сондай бір қалыпты, байлыққа да, даңққа да өзгермейтін сол адамды нағыз жұлдыз деп ойлайм.
Жанар Айжанова	▶	↑атын атай аламыз ͡ б̊а ↑ /// ↑ неге атай алмаймын ↓ /// ↑ кәзіргі қасымызда жүргендердің арасында → // нұрғалый нүсүпжанов мен ылғый айтам ↓ /// ↑ көзү тірілерін айтыб̊ ͡ жатырмын ↓ /// ↑ нұрғалый нүсүпжанов ағамыз → // мен ^уосұнда ^уотыз жылдан астам ^ұуақыт болып кегең ͡ гезде → // ^уо қызым қалайсың мынау менің қызым ͡ ғой дейтін↓ /// ↑ ^уол ͡ гісінің ^йенді қарапайымдылығын кәзір ^йемес → // мен ылғый айтып ^уотұрамын ↓ /// ↑анадай жерде көргең ͡ гезде → // ^уой мына жерде қарындасым қызым келе жатыр деп бірінші жүгүрүп келіп → // ^уол сәлем береді саған ↓ /// ↑үлгере алмай қаласың → // аңдыб̊ ͡ жүрөмүн → // ^уосұ ͡ гісі ͡ ғай жағымнан шығып қалады деп ↓ /// ↑^уол ^уонұң кемдігі ^йемес → // ^уол ^уонұң көрөгендігі → // ^уол ^уонұң кемеңгерлігі ↓ /// ↑сосұн сондай адамнан қалай айналып кетпійсің ↑ /// ↑ қалай ^уосұнұ пір тұтпайсың ↑ /// ↑қалай ^уосұнұ жақ̊сы көрмейсің ↑ /// ↑сосұн сонұ мен ұйалмай жастарға айтып ^уотұрамын → // патамұушто барған жеріңде б̊еті таб̊ақтай болып → // деп қана амандасып ^уотұратындар көп кәзір↓ /// ↑^уосұ ͡ гісілерден үлгі алұу керек↓ ///	↑атын атай аламыз ͡ б̊а ↑ /// ↑неге атай алмаймын ↓ /// ↑ қәзіргі ͡ ғасымызда жүргөндүң арасында → // нұрғәлій нүсүпжанов мен ылғый айтамын ↓ /// ↑көзү тірілерін айтыб̊ ͡ жатырмын ↓ /// ↑нұрғәлій нүсүпжанов ағамыз → // мен ^уосұнда ^уотұж ͡ жылдан астам ^ұуақыт ͡ полұп келгең ͡ гезде → // ^уо қызым қалайсың мынау менің ͡ ғызым ͡ ғой дейтін↓ /// ↑^уолгісінің ^йенді / қарапайымдылығың ͡ гәзір ^йемес → // мен ылғый айтып ^уотұрамын ↓ /// ↑анадай жердең ͡ гөргөң ͡ гезде → // ^уой мына жерде ͡ ғарындасым / қызым ͡ геле ͡ жатыр деп / бірінші жүгүрүп келіп → // ^уол сәлем береді саған↓ /// ↑үлгөрө алмай қаласың → // аңдыб̊ ͡ жүрөмүн → // ^уосұ ͡ гісі / қай жағымнан шығып қалады деп↓ /// ↑^уол ^уонұң ͡ гемдігі ^йемес → // ^уол ^уонұң / көрөгөндігі → // ^уол ^уонұң /кемеңгерлігі↓ /// ↑сосұн сондай адамнаң ͡ ғалай айналып кетпейсің ↑ /// ↑қалай ^уосұнұ пір тұтпайсың↑/// ↑қалай ^уосұнұ жақ̊сы ͡ гөрмөйсүң↑ /// ↑сосұн сонұ мен ұйалмай жастарға айтып ^уотұрамын → // патамұу ышто барған жеріңде б̊еті таб̊ақтай болұп → // деп қана амандасып ^уотұратындар ͡ гөп қәзір↓ /// ↑^уосұ ͡ гісілерден / үлгү алұу ͡ герек↓ ///	- Атын атай аламызба? - Неге атай алмаймын? Кәзіргі қасымызда жүргендердің арасында Нұрғали Нүсіпжанов мен ылғи айтам. Көзі тірілерін айтып жатырмын. Нұрғали Нүсіпжанов ағамыз мен осында отыз жылдан астам уақыт болып келген кезде, «О, қызым, қалайсың? Мынау менің қызымғой» дейтін. Ол кісінің енді қарапайымдылығын кәзір емес, мен ылғи айтып отырамын. Анадай жерден көрген кезде, "ой, мына жерде қарындасым, қызым келе жатыр" деп, бірінші жүгіріп келіп ол сәлем береді саған. Үлгере алмай қаласың, аңдып жүремін, осы кісі қай жағымнан шығып қалады деп. Ол оның кемдігі емес, ол оның көрегендігі, ол оның кемеңгерлігі. Сосын, сондай адамнан қалай айналып кетпейсің? Қалай осыны пір тұтпайсың? Қалай осыны жақсы көрмейсің? Сосын, соны мен ұялмай жастарға айтып отырамын, потому что, барған жеріңде беті табақтай болып (басын изеді) деп қана амандасып отыратындар көп кәзір. Осы кісілерден үлгі алу керек.
Жанар Айжанова	▶	↑^уөмүрүңүздү ^уөнерге арнап келе жатырсыз → // ал сол ^уөнеріңіз мемлекет тарапынан бағаландыма↑ /// ↑ қалық / құдайға шүкүр → // б̊ағалаб̊̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ал мемлекет тарапынан сіздің ^уөнөрүңүз б̊ағаландыма↑ /// ↑менің жалпы мынадай атағым жоқ → // мәденій қайреткер деб̊̊ ͡ жатады → // құрмет ^уордені деб̊̊ ͡ жатад → // ^уол жағынан мен таптазамын ↓ /// ↑ мемілекет тарапынан ^йештеме жоқ ↓ /// ↑йағный мемлекет тарапынам ͡ бағалаңған жоқ ↓ /// ↑қазақ̊стан ^іреспүублійкасының халығ ͡ әртісі → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының ^йеңбек̊ сіңіргең ͡ қайраткері → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының мәденійет қайраткері деген үш атағ ͡ дейік̊ші↓ ///	↑^уөмрүңүздү ^уөнөргө арнап келе жатырсыз → // ал сол ^уөнөрүңүз мем^ілекет тарапынам ͡ бағаланды ͡ ма↑ /// ↑ халық / құдайға шүкүр → // б̊ағалаб̊̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ал мем^ілекет тарапынан сіздің ^уөнөрүңүз б̊ағаланды ͡ ма↑ /// ↑ менің жалпы мынадай атағым жоқ → // мәденій ͡ ғайреткер деб̊̊ ͡ жатады → // құрмет ^уордені деб̊̊ ͡ жатады → // ^уол жағынан мен тап-тазамын ↓ /// ↑мем^ілекет тарапынан ^йештеме жоқ ↓ /// ↑ йәғ^іній мем^ілекет тарапынам ͡ бағалаңған жоқ ↓ ///↑қазағыстан ^іреспүублійкасының халығ ͡ әртісі → // қазағыстан ^іреспүублійкасының ^йеңбек̊ сіңіргең ͡ ғайраткері → // қазағыстан ^іреспүублійкасының мәденійет қайраткері деген үш атағ ͡ дейік̊ші↓ ///	- Өміріңізді өнерге арнап келе жатырсыз, ал сол өнеріңіз мемлекет тарапынан бағаланды ма? - Халық Құдайға шүкір бағалап жатыр. - Ал, мемлекет тарапынан сіздің өнеріңіз бағаландыма? - Менің жалпы мынадай атағым жоқ. Мәдени қайреткер деп жатады, құрмет ордені деп жатады, ол жағынан мен тап-тазамын. Мемлекет тарапынан ештеме жоқ. - Яғни мемлекет тарапынан бағаланған жоқ. ҚР халық әртісі, ҚР еңбек сіңірген қайраткері, ҚР мәдениет қайраткері деген үш атақ дейікші.
Жанар Айжанова	▶	↑үшеуү ͡ де жоқ ↓ /// ↑^уосы үшеуүнің қайсысына / ^уөзүңүзді ^ылайықтымын деп ^уойлайсыз↑ /// ↑ ^уоны қалықтан сұрау ͡ герек ↓ /// ↑^йегер адам ^уөз ^уөзүне б̊аға б̊ерсе → // ^уол ^уөлгені ↓ /// ↑бірақ іштей бағаңды б̊ілесің ↑ /// ↑сол іштегі б̊ағаңызды б̊үгін айтайық̊шы ↓ /// ↑іштегі б̊ағаңды б̊ілесің ↓ /// ↑мен ^уойлаймын → // ^йегер сол атақтарды ^йенді^йенді мағам ͡ беретін болса → // сұраб̊ ͡ жатқан жоқпұн → // ^йегер б̊еретім ͡ болса / маған дер ͡ гезінде ͡ б̊ергені ↓ /// ↑ мен ^уойлар ^йедім → // нағыз ^йеңбегіммең ͡ келген → // нағыз кәдімгі засылұужанный / керемет кемеліне келген → // дер ͡ гезінде б̊ерілген атағ ͡ деп ↓ /// ↑айтčаң қызғаңғандай боласың ↓ /// ↑^уотыж ͡ жасқа ^йенді толыб̊ ͡ жатқан → // ^уөнер жолындағы б̊іздің қыздарымызға / балларымызға ͡ ғұрмет ^уорденім бергенді → // біртүрлү көрдүм ↓ ///↑ жасына ͡ гелмейтін сыйақты ↓ /// ↑^уол мен қызғаныб̊ ͡ жатырған жоқпұн↓ /// ↑ құрмет / мысалы шыныменен қарашы → // құрмет мысалы жасы келген / ыйа → // ^уөзүнің жасына келетін → // үлкен ақыл айтатын / ^уо мына б̊іздің құрметті апайымыз ͡ ғой → // мысалы алдымыздағы менің алдымдағы апайлардың ^уөзүне → // соларға б̊ерген ^іреті келетін сыйақты ↓ /// ↑сонұ шатастырған сыйақтымыз б̊із ↓ /// ↑^уоңдұ солдұ б̊еріп → // атақ ͡ та меніңше далада шашылыб̊ ͡ атқан жоқ ͡ қой → // дер ͡ гезінде б̊ерген әдемі сыйақты↓ /// ↑ мен білемін мысалы / лійдійа каденова апайымыз қаншама жыл театрда жүрүп → // ^йең соңұнда б̊әрі алып болғаннаң ͡ гейін соңұнан алды↓/// ↑бірақ біз б̊әріміс ͡ соған шын құуандық↓ /// ↑^уөйткені ^уол ͡ гісінің ^йеңбегі көрүндіші ↓ /// ↑көрүнді шыныменен құуанып құттұқтамаған адам жоқ↓ /// ↑ мен ^уойлаймын → // тек ͡ қана / сол атақтың қадірін кетірмей → // дер ͡ гезінде / әдемілеп бір мемілекет тарапына жаңағы дәріптеп ^уотұрадығо → // сөйтүп берсе / ауұздықтап ^уотұрса ↓ /// ↑^уоңдұ солдұ ^ылақтырмай↓ ///	↑үшөуү ͡ де жоқ ↓ /// ↑ ^уосұ үшөуүнүң қайсысына → // ^уөзүңүзді ^ылайықтымын деп ^уойлайсыз ↑ /// ↑ ^уонұ халықтан сұрау ͡ герек ↓ /// ↑^йегер адам ^уөз ^уөзүнө б̊аға б̊ерсе → // ^уол ^уөлгөнү ↓ /// ↑бірағ ͡ іштей бағаңды б̊ілесің ↑ /// ↑ сол іштегі б̊ағаңызды б̊үгүн айтайық̊шы ↓ /// ↑іштегі б̊ағаңды б̊ілесің ↓ /// ↑мен ^уойлаймын → // ^йегер сол атақтарды ^йенді^йенді мағам ͡ беретім ͡ болса → // сұраб̊ ͡ жатқан жоқпұн → // ^йегер б̊еретім ͡ болса / маған дер ͡ гезінде б̊ергені ↓ /// ↑ мен ^уойлар ^йедім → // нағыз ^йеңбегіммең ͡ гелгені → // нағыз ͡ гәдімгі заслұужанный / керемет кемеліне ͡ гелген → // дер ͡ гезінде б̊ерілген атағ ͡ деп ↓ /// ↑айтčаң ͡ ғызғаңғандай боласың ↓ /// ↑ ^уотұж ͡ жасқа ^йенді толұб̊ ͡ жатқан → // ^уөнөр жолұндағы б̊іздің ͡ ғыздарымызға / балаларымызға ͡ ғұрмет ^уорденім ͡ бергенді мем ͡ біртүрлү көрдүм ↓ /// ↑ жасына ͡ гелмейтін сыйақты ↓ /// ↑ ^уол мең ͡ ғызғаныб̊ ͡ жатырған жоқпұн↓ /// ↑ құрмет / мысалы шыныменен қарашы → // құрмет мысалы жасы ͡ гелген / ійә → // ^уөзүнүң жасына ͡ гелетін → // үлкөн ақыл айтатын ^уо мына б̊іздің ͡ ғұрметті апайымыз ͡ ғой → // мысалы алдымыздағы менің алдымдағы апайлардың ^уөзүнө / соларға б̊ерген ^іреті ͡ гелетін сыйақты ↓ /// ↑сонұ шатастырған сыйақтымыз б̊із ↓ ///↑ ^уоңдұ солдұ б̊еріп → // атақ ͡ та меніңше далада шашылыб̊ ͡ жатқан жоқ ͡ қой → // дер ͡ гезінде б̊ерген әдемі сыйақты↓ /// ↑ мем ͡ білемін → // мысалы лійдійа каденова апайымыз қаншама жыл театрда жүрүп → // ^йең соңұнда б̊әрі алып болғаннаң ͡ гейін соңұнан алды ↓ /// ↑ бірақ ͡ піз б̊әріміс ͡ соған шың ͡ ғұуандық↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^уолгісінің ^йеңбегі ͡ гөрүндүші ↓ /// ↑көрүндү шыныменең ͡ ғұуанып құттұқтамаған адам жоқ↓ /// ↑ мен ^уойлаймын → // текқана сол атақтың ͡ ғәдірің ͡ гетірмей → // дер ͡ гезінде / әдемілеп ͡ пір / мем^ілекет тарапына жаңағы дәріптеп ^уотұрады ͡ ғой → // сөйтүп ͡ персе ауұздұқтап ^уотұрса ↓ ///↑^уоңдұ солдұ ^ылақтырмай↓ ///	- Үшеуі де жоқ. - Осы үшеуінің қайсысына өзіңізді лайықтымын деп ойлайсыз? - Оны халықтан сұрау керек. Егер адам өз өзіне баға берсе,ол өлгені. Бірақ іштей бағаңды білесің.... - Сол іштегі бағаңызды бүгін айтайықшы. - Іштегі бағаңды білесің, мен ойлаймын егер, сол атақтарды енді-енді маған беретін болса, сұрап жатқан жоқпын. Егер беретін болса, маған дер кезінде бергені. Мен ойлар едім нағыз еңбегіммен келгені, нағыз кәдімгі заслужанный, керемет кемеліне келген, дер кезінде берілген атақ деп. Айтсаң қызғанғандай боласың, отыз жасқа енді толып жатқан өнер жолындағы біздің қыздарымызға, балларымызға құрмет орденін бергенді мен бір түрлі көрдім. Жасына келмейтін сияқты. Ол мен қызғанып жатырған жоқпын, құрмет мысалы, шыныменен, қарашы, құрмет мысалы, жасы келген иа, өзінің жасына келетін, үлкен ақыл айтатын, о мына біздің құрметті апайымызғой, мысалы алдымыздағы, менің алдымдағы апайлардың өзіне, соларға берген реті келетін сияқты. Соны шатастырған сияқтымыз біз. Оңды-солды беріп. Атақ та, меніңше, далада шашылып жатқан жоққой, дер кезінде берген әдемі сияқты. Мен білемін мысалы, Лидия Каденова апайымыз қаншама жыл театрда жүріп, ең соңында бәрі алып болғаннан кейін соңынан алды. Бірақ біз бәріміз соған шын қуандық, өйткені ол кісінің еңбегі көрінді ші. Көрінді, шыныменен қуанып құттықтамаған адам жоқ. Мен ойлаймын тек қана сол атақтың қадірін кетірмей, дер кезінде, әдемілеп бір мемлекет тарапына жаңағы дәріптеп отырадығо, сөйтіп берсе, ауыздықтап отырса, оңды-солды лақтырмай.
Жанар Айжанова	▶	↑йағный ^ылайықты адамдарға берілсе ↓ /// ↑^ылайықты жасына → // ^ылайықты адамдарға берілсе → // әйтпесе / қадірі ͡ да кетіп қалады ͡ ғой ↓ /// ↑мең ͡ қазір сізге айтайын → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының ^йеңбек̊ сіңірген қайраткерлерін ↓///	↑йәғ^іній ^ылайықты адамдарға берілсе ↓ /// ↑^ылайықты жасына → // ^ылайықты адамдарға берілсе → // әйтпесе / қәдірі ͡ де кетіп қалады ͡ ғой ↓ /// ↑мең ͡ ғәзір сізге айтайын → // қазағыстан ^іреспүублүйкасының ^йеңбек̊ сіңіргең ͡ ғайраткерлерін ↓ ///	- Яғни лайықты адамдарға берілсе.... - Лайықты жасына, лайықты адамдарға берілсе, әйтпесе қадірі да кетіп қалады ғой. - Мен қазір сізге айтайын, ҚР еңбек сіңірген қайраткерлерін:
Жанар Айжанова	▶	↑гүлнұр ^уоразымбетыва → // әлішер кәрімов → // жанар доғалыва ↓ /// ↑айта б̊ерсем / ары ͡ ғарай / тізб̊ектеп кете б̊ерүуүме б̊олад ↓ /// ↑ ^уосы аты аталған үштүк → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының мәденійетіне ^йеңбек̊ сіңірген қайраткерлер ͡ ме ↑ ///	↑гүлнұр ^уоразымбетова → // әлішер ͡ гәрімов → // жанар доғалова ↓ ///↑ айта б̊ерсем / ары ͡ ғарай / тізб̊ектеп кете б̊ерүуүмө б̊олады ↓ /// ↑ ^уосұ аты аталған үштүк → // қазағыстан ^іреспүублійкасының мәденійетіне ^йеңбек̊ сіңіргең ͡ ғайраткерлер ͡ ме ↑ ///	Гүлнұр Оразымбетова, Әлішер Кәрімов, Жанар Доғалова, айта берсем ары ғарай тізбектеп кете беруіме болады. Осы аты аталған үштік ҚР мәдениетіне еңбек сіңірген қайраткерлер ме?
Жанар Айжанова	▶	↑^йегер мен ^уөзімді әлі ^йеңбегім сіңген жоқ → //алғанымнан алмағаным ͡ гөп → // бергенімнем ͡ беретінім көп деп ^уотұрсам → // ^уөздері б̊ілсін ↓ /// ↑мен мысалы ^уөзімді ^йенді ^ылайықтымын деп ^уойлаймын → // үлкен атақтарға↓ /// ↑ сіз айтып ^уотұрғаң ͡ құрмет төс белгілерін → // ^йеш қысылмастан ^уөздерінің кеуделеріне тағыб̊ ͡ жүрген жандар б̊ар → // және / ^уол атаққа ^уөздерін ^ылайықтымын деп ^уойлайды ↓ /// ↑дәл ^уосындай санада → // ^уойдың пайда б̊олұуұ неліктен деп ^уойлайсыз ↑ ///	↑ ^йегер мен ^уөзүмдү әлі ^йеңбегім сіңген жоқ → //алғанымнан алмағаным ͡ гөп → // бергенімнем ͡ беретінім ͡ гөп деп ^уотұрсам → // ^уөздөрү б̊ілсін ↓ /// ↑ мен мысалы ^уөзүмдү ^йенді ^ылайықтымын деп ^уойлаймын → // үлкөн атақтарға↓ /// ↑сіз айтып ^уотұрғаң ͡ ғұрмет төс ͡ пелгілерін → // ^йеш қысылмастан ^уөздөрүнің ͡ геудөлөрүне тағыб̊ ͡ жүргөн жандар б̊ар → // және ^уол атаққа ^уөздөрүн ^ылайықтымын деп ^уойлайды↓ /// ↑дәл ^уосұндай санада → // ^уойдұң пайда б̊олұуұ неліктен деп ^уойлайсыз↑ ///	- Егер мен өзімді әлі еңбегім сіңген жоқ, алғанымнан алмағаным көп, бергенімнен беретінім көп деп отырсам, өздері білсін. Мен мысалы өзімді енді лайықтымын деп ойлаймын. Үлкен атақтарға. - Сіз айтып отырған құрмет, төс белгілерін еш қысылмастан өздерінің кеуделеріне тағып жүрген жандар бар және ол атаққа өздерін лайықтымын деп ойлайды. Дәл осындай санада, ойдың пайда болуы неліктен деп ойлайсыз?
Жанар Айжанова	▶	↑^йенді ^уоны / былайғой аман ↓ /// ↑^йегер мен айтып̊ сол тақырыпты қозғасам → // мем ͡ бір жаңадан ^уөсүп келе жатқан → // жаңағы ^уөзүмнің баламмен жасты → // баламнан ары ͡ гетčе б̊ес алты жас үлкен → // сол жас бұуынды көре ͡ алмай → // бір әңгіме айтып ^уотырған → // бір іші тар адам құсап қалам ↓ /// ↑мқм / меніңше ^уоны мен айтұу керек ^йемеспін ↓ /// ↑^уоны ана жақтан айтұу ͡ герек ↓ /// ↑ қалықтың айтқан сөзіне айтылыб̊ ͡ жатқан жоқ → // айтылыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑құлақ түрүу ͡ герек → // қалық қағыс айтпайды ↓ /// ↑қалық негізі көред ↓ /// ↑қалық̊ сыншы ͡ ғой // бәрін көред ↓ /// ↑ ^уонұ алдай алмайсың ↓ /// ↑кімнің ^йеңбегі б̊ар → // кімнің ^йеңбегі жоқ ↓ /// ↑ соған құлақ түрүу ͡ герек ↓ /// ↑біз құлақ түрмейміз ↓ /// ↑ мен бастықпын болды → // ^уөзүм білем → // ^уой / сөйлей берсінші ^уөзүм білем → // ішкімнің шарұуасы жоқ → // деген әңгімелер кетіб̊ ͡ жатыр ͡ ғой ↓ /// ↑сондұқтанда / ^уол алыб̊ ͡ жатқандардың жазығы жоқ → // беріб̊ ͡ жатčа не'стейді ↑ ///	↑^йенді ^уонұ //былай ͡ ғой аман ↓ /// ↑^йегер мен айтып̊ сол тақырыпты қозғасам → // мем ͡ бір жаңадан ^уөсүп келе жатқан → // жаңағы ^уөзүмнүң баламмен жасты → // баламнан ары ͡ гетčе б̊ес ͡ алты жас үлкөн сол жас ͡ пұуұндұ ͡ гөрө ͡ алмай → // бір әңгіме айтып ^уотұрғам ͡ бір іші тар адам ͡ ғұсап қаламын ↓ /// ↑мқм / меніңше ^уонұ мен айтұу ͡ герек ^йемеспін ↓ ///↑ ^уонұ ана жақтан айтұу ͡ герек ↓ /// ↑халықтың айтқан сөзүнө айтылыб̊ ͡ жатқан / жоғ ͡ айтылыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ құлақ түрүу ͡ герек → // халық қағыс айтпайды ↓ /// ↑халық негізі ͡ гөрөді ↓ /// ↑халық̊ сыншы ͡ ғой → // бәрің ͡ гөрөді ↓ /// ↑ ^уонұ алдай алмайсың ↓ /// ↑кімнің ^йеңбегі б̊ар // кімнің ^йеңбегі жоқ ↓ /// ↑соғаң ͡ ғұлақ түрүу ͡ герек ↓ /// ↑ біз ͡ ғұлақ түрмөймүз↓ /// ↑ мем ͡ бастықпым ͡ болдұ → // ^уөзүм білемін → // ^уой / сөйлөй берсінші ^уөзүм білемін → // ішкімнің шарұуасы жоқ → // деген әңгімелер ͡ гетіб̊ ͡ жатыр ͡ ғой ↓ /// ↑сондұқтан ͡ да / ^уол алыб̊ ͡ жатқандардың жазығы жоқ → // беріб̊ ͡ жатčа / не'стейді ↑ ///	- Енді оны, былай ғой, Аман, егер мен айтып сол тақырыпты қозғасам, мен бір жаңадан өсіп келе жатқан жаңағы, өзімнің баламмен жасты, баламнан ары кетсе бес-алты жас үлкен, сол жас буынды көре алмай бір әңгіме айтып отырған бір іші тар адам құсап қалам. - Мхм… - Меніңше, оны мен айту керек емеспін, оны ана жақтан айту керек. Халықтың айтқан сөзіне, айтылып жатқан жоқ айтылып жатыр, құлақ түру керек. Халық қағыс айтпайды, халық негізі көред, халық сыншы ғой, бәрін көред. Оны алдай алмайсың. Кімнің еңбегі бар, кімнің еңбегі жоқ. Соған құлақ түру керек, біз құлақ түрмейміз. "Мен бастықпын болды, өзім білем, ой сөйлей берсінші, өзім білем, ішкімнің шаруасы жоқ" деген әңгімелер кетіп жатырғой. Сондықтанда ол алып жатқандардың жазығы жоқ, беріп жатса не істейді?
Жанар Айжанова	▶	↑соңғы <^ірет / мемілекеттік мекемеде →// қай жылы қызмет атқардыңыз↑ ///↑ мен негізі ^уоблұстұқ̊ сүйүнбай атындағы фыйлармонұйада жұмыс істеб̊̊ ͡ жүрдім ↓ /// ↑содаң ͡ гейін ^уол неге көшті → // талдығорғаңға көшті ↓ /// ↑ менің қызым кішкентай → // ^уөзүм сондай бір қыйын жағдайдан ^уөтүб̊̊ ͡ жаттым → // жаңағы семйалық ^уотбасылық̊ ↓ /// ↑ со ͡ гезде мен бар'алмадым ^уол жаққа ↓ /// ↑сосұн амал жоқ → // ^йекі мың ^йекінші жылы шығұу ͡ герек болды → // талдығорғаңға мен бармайтым ͡ болғам ͡ содан шықтым ↓ /// ↑содаң ͡ гейін ^уөзүм жеке кансертімді ұйұмдастырыб̊ ͡ жүре б̊ерем ͡ ғой мен↓ /// ↑ содаң ͡ гейін мемлекет тарапынан іш ͡ шерге тіркелген жоқпұн ͡ да → // жарайды деб̊̊ ͡ артынан гүлдерге кірдім ↓ /// ↑ гүлдерге ͡ гірдім → // артынан гүлдерді ^уосы ұмұтпасам → // ^йекі мың төртп'екен ^йекі мың алтым'екен бізде → // жаңағы сүзгүден ^уөткізіватырмыз → // жастарды ͡ ғана аламыз → // солай солай деп → // мен со ͡ кезде әрі кетčе ^уотұз б̊ес ^уотұз төртт'екем ͡ сең кәрісің деп → // мені шығаржіб̊̊ерд ↓ ///	↑ соңғұ ^ірет мем^ілекеттіг ͡ мекемеде → // қай жылы қызмет атқардыңыз↑ /// ↑ мен негізі ^уоблұстұқ̊ сүйүмбай атындағы фійлармонійада → // жұмұс істеб̊̊ ͡ жүрдүм ↓ /// ↑содаң ͡ гейін ^уол неге ͡ гөштү → // талдығорғаңға ͡ гөштү ↓ /// ↑ менің ͡ ғызым ͡ гішкентай → // ^уөзүм сондай бір / қыйын жағдайдан ^уөтүб̊̊ ͡ жаттым → // жаңағы семійалық ^уотпасылық̊ ↓ /// ↑ солгезде мем ͡ бар'алмадым ^уол жаққа ↓ /// ↑ сосұн амал жоқ → // ^йекі мың ^йекінші жылы шығұу ͡ герек болдұ талдығорғаңға → // мем ͡ бармайтым ͡ болғам ͡ содан шықтым ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін ^уөзүм / жеке ͡ гонсертімді ұйұмдастырыб̊ ͡ жүрө б̊ерем ͡ ғой мен↓ /// ↑ содаң ͡ гейін мем^ілекет тарапынан ішшерге тіркелген жоқпұн ͡ да → // жарайды деб̊̊ ͡ артынан гүлдөргө ͡ гірдім ↓ /// ↑ гүлдөргө ͡ гірдім → // артынан гүлдөрдү ұмұтпасам → // ^йекімың төртп'екен ^йекімың алтым'екем ͡ бізде → // жаңағы сүзгүдөн ^у^уөткүзүб ͡ жатырмыз → // жастарды ͡ ғана аламыс ͡ солай / солай деп → // мен солгезде әрі ͡ гетčе ^уотұзб̊ес ^уотұз төртт'екем // сең ͡ гәрісің деп → // мені шығарып ͡ жіб̊̊ерді↓ ///	- Соңғы рет мемлекеттік мекемеде қай жылы қызмет атқардыңыз? - Мен негізі облыстық Сүйінбай атындағы филармонияда жұмыс істеп жүрдім, содан кейін ол неге көшті, Талдықорғанға көшті. Менің қызым кішкентай, өзім сондай бір қиын жағдайдан өтіп жаттым, жаңағы семьялық отбасылық... Сол кезде мен бара алмадым ол жаққа. Сосын амал жоқ, 2002 жылы шығу керек болды. Талдықорғанға мен бармайтын болғам, содан шықтым. Содан кейін өзім жеке концертімді ұйымдастырып жүре берем ғой мен. Содан кейін мемлекет тарапынан іш жерге тіркелген жоқпын да, жарайды деп артынан "Гүлдер"-ге кірдім. "Гүлдер"-ге кірдім, артынан гүлдерде ұмытпасам, 2004 пе екен, 2006 ма екен, "бізде жаңағы сүзгіден өткізіватырмыз, жастарды ғана аламыз", солай солай деп, мен со кезде әрі кетсе 35-34-те екем, "сен кәрісің" деп мені шығаржіберд.
Жанар Айжанова	▶	^йекі мың төртүншү жылы↓ /// ↑ солай ͡ ғой деймін → // ійә↓///	^йекімың төртүншү жылы↓ /// ↑ солай ͡ ғой деймін → // ійә↓ ///	- 2004 жылы. - Солай ғой деймін, иә.
Жанар Айжанова	▶	↑содаң ͡ кейін тағы дымсыз қалт ͡ та → // кейін ^уосұ ^йекі мың ^уон бесте айтысқа бардым → // шоу айтыс болдұ ↓ ///	↑содаң ͡ гейін тағы дымсыз ͡ ғалт ͡ та → // кейін ^уосұ ^йекімың ^уомбесте айтысқа бардым → // шоу айтыс болдұ ↓ ///	Содан кейін, тағы дымсыз қалт та, кейін осы 2015-те айтысқа бардым, шоу айтыс болды.
Жанар Айжанова	▶	↑сонда жаңағы фыйлармонұйа алмайды → // тағы б̊ір жер алмайды → // жаңағы телевійденійеде не істеп жүрсүң деп / балғынбек̊ сұрағаң ͡ гезде → // ^йенді ^йеш ͡ шер алмаса → // телевійденійе соңұмнаң ͡ қалмай жүрсе жүргүз деп → // ^йенді мең ͡ қайтем →// сол жерде жұмұс істеватырмын → // дегең ͡ гезде ұйалды ͡ ма → // мені неге / әйтеуүр б̊ір азаматтар ^уөнерде жүрген → // академійәлық фыйлармонұйаға астанаға тұрғұзды↓ /// ↑ сол жерде ^йекі мың ^уон бестен бастаб̊ ͡ жұмұс істеб̊ ͡ жатырмын ͡ да → // кейін бірақ ^уол болмайтым ͡ болдұ↓ /// ↑ мен алматыдамын анау астанада → // қайта қайта б̊ара алмаймын → // күнделүкті б̊арып консертке↓ /// ↑ сонұменен аспанда ͡ да / жерде ͡ де жоқ → // кәзір ^уөзүммен ^уөзүм → // әркім ^уөзүнің күнүн көріп жатқан замаң ͡ ғой ↓ /// ↑мемлекеттіг ͡ мен іш ͡ жерде тіркеліп тұрған жоқпұн → // соңғұ бір ^йекі жылда↓ ///	↑ сонда жаңағы фійлармонұйа алмайды / тағы ͡ б̊ір жер алмайды → // жаңағы телевійденійеде не істеп жүрсүң деп ͡ палғымбек̊ сұрағаң ͡ гезде → // ^йенді ^йеш ͡ шер алмаса → // телевійденійе соңұмнаң ͡ ғалмай жүрсө → // жүргүж ͡ жүргүз деп → // ^йенді мең ͡ ғәйтем сол жерде жұмұс істеп ͡ жатырмын → // дегең ͡ гезде ұйалды ͡ ма → // мені неге / әйтеуүр б̊ір азаматтар ^уөнөрде жүргөн → // академійәлық фійлармонійаға астанаға тұрғұздұ↓ /// ↑ солжерде ^йекімың ^уомбестем ͡ бастап / жұмұс істеб̊ ͡ жатырмын ͡ да → // кейім ͡ бірақ ^уол болмайтым ͡ болдұ ↓ /// ↑мен алматыдамын / анау астанада → // қайта ͡ ғайта б̊ар'алмаймын → // күндөлүкті б̊арып консертке↓ /// ↑ сонұменен аспанда ͡ да жерде ͡ де жоқ → // қәзір ^уөзүммөн ^уөзүм → // әркім ^уөзүнүң ͡ гүнүң ͡ гөрүб̊ ͡ жатқан / замаң ͡ ғой ↓ /// ↑мем^ілекеттіг ͡ мен ешшерде тіркеліп тұрған жоқпұн → // соңғұ / бір ^йекі жылда ↓///	(Айтыстан үзінді) - Сонда жаңағы филармония алмайды, тағы бір жер алмайды, жаңағы телевидениеде не істеп жүрсің деп Балғынбек сұраған кезде, енді еш жер алмаса телевидение соңымнан қалмай жүрсе, жүргіз жүргіз деп, енді мен қайтем сол жерде жұмыс істеватырмын деген кезде, ұялды ма, мені неге... әйтеуір бір азаматтар өнерде жүрген, академиялық филармонияға Астанаға тұрғызды. Сол жерде 2015-тен бастап жұмыс істеп жатырмын да, кейін бірақ ол болмайтын болды, мен Алматыдамын, анау Астанада, қайта-қайта бара алмаймын, күнделікті барып концертке. Соныменен аспанда да жерде де жоқ, кәзір өзіммен өзім, әркім өзінің күнін көріп жатқан заман ғой, мемлекеттік мен іш жерде тіркеліп тұрған жоқпын. Соңғы 1-2 жылда.
Жанар Айжанова	▶	↑^йекі мың төрт / ^йекі мың ^уон бес ↓ /// ↑ ыйа ^уон бір жыл ↓ /// ↑ ^уон бір жылдың көлемінде → // ^уосұ қыз / қайда жүр деп → // ^уөкүмет тарапынан бір мұсұлман мені іздеген жоқ ↓ /// ↑ ^йегер шынымды айтčам → // бірақ атын айтпай ͡ ақ қойайын → // бір ^йекі мекемелерге мен ^уосұ жұмыссыз жүрмүн → // барып көрейін дегең ͡ гезде → // сіздерге ^ылайықты б̊ізде ^уорын жоғ ͡ деді ↓ /// ↑ сосын мен ^уөз консертімді ^уөзүм тоқтатпаймын ↓ /// ↑ ^уортасында тойұма б̊арамын ↓ /// ↑ аштан ^уөлмөу ͡ герек ͡ қой ↓ /// ↑ әрб̊ірдең ͡ гейін / асаб̊ада б̊олұп кетемін ^уортасында ↓ /// ↑ сөйтүб̊ ͡ жаңағы / түсүрүлімдерім бар → // анауұм ͡ бар → // мын жаққа шақырады ↓ /// ↑ сөйтүп̊ сөйтүб̊ ͡ жаңағы ^йел қалай күнің көрүб̊ ͡ жатыр → // әйтеуүр ұрлұқ жасаб̊ ͡ жатқан жоқпұз күң ͡ көрүб̊ ͡ жатырмыз↓ /// ↑ адал ^йеңбегімізб̊ен↓ /// ↑со ͡ кезде ашынасың → // мемлекет неге іздемейді деп↓ /// ↑іздеу керек ͡ қой ↓ /// ↑қойды ͡ да жылына б̊ір ^ірет čанайды ͡ ғой↓ ///	↑^йекімың төрт / ^йекімың ^уомбес ↓ /// ↑ ійә ^уомбір жыл ↓ /// ↑ ^уомбір жылдың ͡ гөлөмүнде → // ^уосұ қыз ͡ ғайда жүр деп → // ^уөкүмөт тарапынан бір мұсұлман мені іздеген жоқ↓ /// ↑^йегер шынымды айтčам → // бірағ ͡ атын айтпай ͡ ақ қойайын → // бір ^йекі мекемелерге мен ^уосұ жұмұссыз жүрмүн →// барып көрөйүн дегең ͡ гезде → // сіздерге ^ылайықты б̊ізде ^уорұн жоғ ͡ деді ↓ /// ↑ сосұн мен ^уөз ͡ гонсертімді ^уөзүм тоқтатпаймын ↓ /// ↑ ^уортасында тойұма б̊арамын ↓ /// ↑аштан ^уөлмөу ͡ герек ͡ қой ↓ /// ↑ әрб̊ірдең ͡ гейін / асаб̊ада б̊олұп кетемін ^уортасында ↓ /// ↑сөйтүб̊ ͡ жаңағы / түсүрүлімдерім ͡ бар → // анауұм ͡ бар → // мын жаққа шақырады ↓ /// ↑ сөйтүп̊ / сөйтүб̊ ͡ жаңағы ^йел ͡ ғалай ͡ гүнүң ͡ гөрүб̊ ͡ жатыр → // әйтеуүр ұрлұғ ͡ жасаб̊ ͡ жатқан жоқпұз → // күң ͡ гөрүб̊ ͡ жатырмыз↓ /// ↑адал ^йеңбегімізб̊ен↓ /// ↑солгезде ашынасың → // мем^ілекет неге іздемейді деп↓ /// ↑іздеу ͡ герек ͡ қой ↓ /// ↑қойдұ ͡ да жылына б̊ір ^ірет čанайды ͡ ғой↓ ///	- 2004-2015 - Иа.. - 11 жыл - 11 жылдың көлемінде, осы қыз қайда жүр деп өкімет тарапынан, бір мұсылман мені іздеген жоқ. Егер шынымды айтсам. Бірақ атын айтпай-ақ қояйын, бір екі мекемелерге мен осы жұмыссыз жүрмін барып көрейін деген кезде, сіздерге лайықты бізде орын жоқ деді. Сосын мен өз концертімді өзім тоқтатпаймын. Ортасында тойыма барамын. Аштан өлмеу керек қой, әрбірден кейін асаба да болып кетемін, ортасында. Сөйтіп жаңағы, түсірілімдерім бар, анауым бар, мынжаққа шақырады. Сөйтіп сөйтіп жаңағы, ел қалай күнін көріп жатыр әйтеуір ұрлық жасап жатқан жоқпыз. Күн көріп жатырмыз. Адал еңбегімізбен. Со кезде ашынасың, мемлекет неге іздемейді деп. Іздеу керек қой. Қойды да жылына бір рет санайдығой.
Жанар Айжанова	▶	↑қой құрлұ / қадіріміз қалмады ͡ ма / деп ↓ /// ↑қадіріміз ^йенді / қалықтың арасында → // құдайға шүкүр↓ /// ↑ бірақ неге іздемейді ^йекен деп↓ /// ↑неге мемілекет тарапынан / шіркін ͡ ай маған / менің бір арманым → // бір фалкылорлығ ͡ ^йетнагырафыйалық бір тоғұз ^уон адамнан құралған ансамбілді құрұп ͡ персе → // фалкылорлық ↓ /// ↑менің айтатын әнім → // мынадан ^уонда↓ /// ↑ жатыр әлі↓ /// ↑ ^уонұ домбырамен қай ^ұуақытта айтып тауұсам↑ /// ↑ соны айтып / бір автоб̊ұусұмды алып берсе → // сөйтүб̊ ͡ жағдайымды жасаса → // мен қалыққа әлі ͡ де аралап қызмет ^йетүуге дайыммын↓ /// ↑ бірақ ^уонұң бәрі → // менің ^уөз қолымнан келмейт ↓ /// ↑^йегер сондай / шыныменен мемілекет тарапынан ұсұнұс түссе → // мен әлі кәртәйіп тұрған жоқпұн↓ /// ↑ әндердің барлығын айтып → // ^йелді аралап → // байағыда сондай керемет аралайтын ^йедік ͡ қой↓ /// ↑ ары ͡ ғарай басқа ͡ да менде ійдейәлар толұб̊ ͡ жатыр → // сол жағынан көмөк берсе↓ /// ↑ мең ͡ кейде қарным ашады ↓ /// ↑менен көп нәрсені шығарыб̊ ͡ алұуға б̊олатын ^йед ↓ ///	↑қой ͡ ғұрлұ / қәдіріміз ͡ ғалмады ͡ ма / деп ↓ /// ↑ қәдіріміз ^йенді / халықтың арасында ͡ ғұдайға шүкүр↓ /// ↑ бірақ неге іздемейд'екен деп↓ /// ↑ неге мем^ілекет тарапынан → // шіркін ͡ ай маған → // менің бір арманым бір фалькылорлұғ ͡ ^йетнографійалық ͡ пір тоғұз ^уон адамнаң ͡ ғұралған ансамбілді ͡ ғұрұп ͡ персе → // фалкылорлұқ ↓ /// ↑менің айтатын әнім → // мынадан ^уонда↓ /// ↑ жатыр әлі↓ /// ↑ ^уонұ домбұрамен / қай ^ұуақытта айтып тауұсамын↑ /// ↑сонұ айтып / бір автоб̊ұусұмдұ алып берсе → // сөйтүб̊ ͡ жағдайымды жасаса → // мен халыққа әлі ͡ де аралап → // қызмет ^йетүугө дайыммын↓ /// ↑бірақ ^уонұң бәрі → // менің ^уөз ͡ ғолұмнаң ͡ гелмейді↓ /// ↑^йегер сондай / шыныменен мем^ілекет тарапынан ұсұнұс ͡ түссө → // мен әлі / кәртәйіп тұрған жоқпұн↓ /// ↑әндердің барлығын айтып → // ^йелді аралап → // байағыда сондай ͡ геремет аралайтын ^йедік ͡ қой↓ /// ↑ары ͡ ғарай басқа ͡ да менде ійдейәлар толұб̊ ͡ жатыр → // сол жағынаң ͡ гөмөк берсе↓ /// ↑ мең ͡ гейде қарным ашады ↓ /// ↑менен / көп нәрсені шығарыб̊ ͡ алұуға б̊олатын ^йеді↓ ///	-«Қой құрлы қадіріміз қалмады ма?» деп. - Қадіріміз енді халықтың арасында құдайға шүкір. Бірақ, неге іздемейді екен деп. Неге мемлекет тарапынан шіркін ай, маған менің бір арманым, бір фальклорлық этнографиялық бір 9-10 адамнан құралған ансамбльді құрып берсе, фальклорлық. Менің айтатын әнім мынадан онда. Жатыр әлі. Оны домбырамен қай уақытта айтып тауысам? Соны айтып, бір автобусымды алып берсе, сөйтіп жағдайымды жасаса, мен халыққа әлі де аралап қызмет етуге дайынмын. Бірақ, оның бәрі менің өз қолымнан келмейт. Егер сондай шынменен мемлекет тарапынан ұсыныс түссе, мен әлі кәртәйіп тұрған жоқпын. Әндердің барлығын айтып, елді аралап, баяғыда сондай керемет аралайтын едіккой, ары қарай басқа да менде идеялар толып жатыр, сол жағынан көмек берсе, мен кейде қарным ашады. Менен көп нәрсені шығарып алуға болатын еді.
Жанар Айжанова	▶	↑вокзалға қондұңұз →// қорада ͡ да тұрдұңұз → // қазір қайда тұрасыз↑ /// ↑ қазір құдайға шүкүр↓ /// ↑ мен және үкүмөт тарапынан → // мемілекет тарапынан / үйдү алған жоқпұң ͡ ғой↓ /// ↑ білем↓ /// ↑ былай қарағанда арым таза әйтеуүр → // ^уөзүмнің алдымда↓ /// ↑ ^уөзүм жүрүп̊ / сол жоқтам ͡ барды жасадым ↓ /// ↑^уөйттүм бүйттүм / бүйттүм бүйттүм / айтеу мына ахыбыканың / бір төрт бөлмөлү жатаханасы б̊ар ^йекен↓ /// ↑ төртөуүндө төрт čемійә тұрұб̊ ͡ жатқан → // солардың бәрін шығарыб̊ ͡ жіб̊еріп → // төрт бөлмөлү үйдү алыб̊ ͡ алып ^йекі санұузелі б̊ар ^йекен деп → // ^йелійтный үй жасаб̊ ͡ алдым↓ /// ↑ сонда әлі тұрамын жұрттұң бәрі қызығады соған↓ /// ↑ ^йекінші ^йетажында көршүлерім ͡ де жақ̊сы↓ /// ↑ сөйтүб̊ ͡ жүрүб̊ ͡ жаңағы б̊айағы тұрған → // бір б̊өлмөлү қыз ͡ гүнүмдегі әйтеуүр біреу аллергійәм бар деп → // бір б̊асталып қойған үйдү сатам деб̊ ͡ жатыр ^йекен → // ^уосұ мына талғар жақта ↓ /// ↑^уойб̊ай әкел айырб̊астаймын дегенде айырб̊астайсың ͡ ба деп → // құдай ^уөзү қарасады ͡ ғой → // бір б̊өлмөлү үйдү соған араластырыб̊ ͡ алып → // жұрт алыб̊ ͡ жатқан ^йекі ^йетаж үй менде ͡ де пайда б̊олдұ ↓ /// ↑ ^уөзү аққа құдай жақтайды → // құдай ^уөзү көмектеседі ^йекең ͡ ғой ↓ /// ↑сөйтүб̊ жайау / жүрүб̊ ͡ жүрүп → // машыйнамызды ͡ да алдық ↓ /// ↑сөйтүп̊ сөйтүп / қазір құдайға шүкүр жағдайым менің ^йенді↓ ///↑ қазір мен жағдайым жоғ ͡ деб̊ ͡ әңгіме айтčам → // құдайға күпүрлүк болады↓ /// ↑ бірақ сонұң бәрін / міне маңдай тер / мына жауұрұн / ^уосұ б̊ілекпем ͡ бір ͡ ғолұмда домбұрам / бір ͡ ғолұмда б̊алам / арқамда колійаскым → // мына жағымда жаңағы б̊іраздаң ͡ гейін айтčам жылаб̊ ͡ жіб̊ерүуүм мүмкүм ͡ баламның тамағы / горшогұ / сөйтүп мұрнұмнан қаң ͡ гетіб̊ жүрүб̊ ͡ істедім → // сонұң бәрін ↓ /// ↑ ішкімнің ^уоған айтұуға ары бармау ͡ герек деп ^уойлаймын ↓ /// ↑^йегер менің сол ^йеңбегімді / ^уосы алған үйлерімдү → // ^уөтүрүк деген сыйақты → // б̊ір жерден алды деген әңгіме айтčа → // құдайдан үмүт жоғ ͡ деб̊ ͡ адам ^уойлаймын↓ /// ↑ таза ^йеңбегіммен алдым ↑ /// ↑ бірақ̊ шашым ағармады ↑ /// ↑мықты ^йекеммін↑ /// ↑ бір / ақ түспеді шашыма ↑ ///	↑вокзалға ͡ ғондұңұз → // қорадада ͡ да тұрдұңұз → // қәзір ͡ ғайда тұрасыз ↑ /// ↑ қәзір ͡ ғұдайға шүкүр↓ /// ↑ мен және үкүмөт тарапынан → // мем^ілекет тарапынан / үйдү алған жоқпұң ͡ ғой↓/// ↑білемін↓/// ↑былай ͡ ғарап тұрсаң арым таза әйтеуүр → // ^уөзүмнүң алдымда↓ /// ↑^уөзүм жүрүп̊ / сол жоқтам ͡ барды жасадым↓ /// ↑^уөйттүм бүйттүм / бүйттүм бүйттүм / айтеуір мына ахыбыканың / бір төрт ͡ пөлмөлү жатаханасы б̊ар ^йекен↓ /// ↑ төртөуүндө төрт čемійә тұрұб̊ ͡ жатқан → // солардың бәрін шығарыб̊ ͡ жіб̊еріп → // төрт ͡ пөлмөлү ^йекі санұузөлү б̊ар ^йекен деп → // ^йелійтный үй жасаб̊ ͡ алдым↓ /// ↑ сонда әлі тұрамын → // жұрттұң бәрі ͡ ғызығады соған↓ /// ↑ ^йекінші ^йетажында көршүлөрім ͡ де жақ̊сы↓ /// ↑ сөйтүб̊ ͡ жүрүб̊ / жаңағы ͡ б̊айағы тұрған / бірб̊өлмөлү қыз ͡ гүнүмдөгү → // әйтеуүр біреу аллергійәм бар деп / бір б̊асталып қойған үйдү сатам деб̊ ͡ жатыр ^йекен → // ^уосұ мына талғар жақта↓ /// ↑^уойб̊ай әкел / айырб̊астаймын дегенде айырб̊астайсың ͡ ба деп → // құдай ^уөзү қарасады ͡ ғой → // бірб̊өлмөлү үйдү соған араластырыб̊ ͡ алып → // жұрт алыб̊ ͡ жатқан ^йек'етаж үй менде ͡ де пайда б̊олдұ↓ /// ↑^уөзү аққа құдай жақтайды → // құдай ^уөзү көмөктөседі ^йекең ͡ ғой ↓ ///↑сөйтүб̊ / жайау жүрүб̊ ͡ жүрүп → //мәшійнемізді ͡ де алдық ↓ /// ↑сөйтүп̊ сөйтүп / қәзір ͡ ғұдайға шүкүр жағдайым менің ^йенді↓ /// ↑ қәзір мен жағдайым жоғ ͡ деб̊ ͡ әңгіме айтčам → // құдайға ͡ гүпүрлүк болады ↓ /// ↑ бірақ сонұң бәрін → // міне маңдай тер → // мына жауұрұн / ^уосұ б̊ілекпем ͡ бір ͡ ғолұмда домбұрам → // бір ͡ ғолұмда б̊алам → // арқамда ͡ голійаскім / мына жағымда жаңағы б̊іраздаң ͡ гейін айтčам жылаб̊ ͡ жіб̊ерүуүм мүмкүм ͡ баламның тамағы → // горшогұ / сөйтүп мұрнұмнаң ͡ ғаң гетіб̊ ͡ жүрүб̊ ͡ істедім сонұң бәрін↓ /// ↑^йешкімнің ^уоған айтұуға ары бармау ͡ герек деп ^уойлаймын ↓ /// ↑^йегер менің сол ^йеңбегімді → // ^уосұ алған үйлерімдү ^уөтүрүк деген сыйақты → // б̊ір жерден алды деген әңгіме айтčа → //құдайдан үмүт ͡ шоғ ͡ деб̊ ͡ адам ^уойлаймын↓ /// ↑таза ^йеңбегіммен алдым↓ /// ↑бірақ̊ шашым ағармады↓ /// ↑мықты ^йекеммін↓ /// ↑бір / ақ түспөдү шашыма↓ ///	- Вокзалға қондыңыз, қорадада да тұрдыңыз, қазір қайда тұрасыз? - Қазір құдайға шүкір, мен және үкімет тарапынан, мемлекет тарапынан үй де алған жоқпынғой. - Білем. - Былай қарағанда, арым таза әйтеуір, өзімнің алдымда, өзім жүріп сол, жоқтан барды жасадым. Өйттім-бүйттім, бүйттім-бүйттім, айтеу мына АХБК-ның бір төрт бөлмелі жатаханасы бар екен, төртеуінде төрт семья тұрып жатқан. Солардың бәрін шығарып жіберіп, төрт бөлмелі үйді алып алып, екі санузелі бар екен деп, элитный үй жасап алдым. Сонда әлі тұрамын, жұрттың бәрі қызығады соған. Екінші этажында, көршілерім де жақсы, сөйтіп жүріп жаңағы баяғы тұрған бір бөлмелі қыз күнімдеге әйтеуір біреу аллергиям бар деп бір басталып қойған үйді сатам деп жатыр екен осы мына Талғар жақта, ойбай әкел айырбастаймын дегенде айырбастайсыңба деп, Құдай өзі қарасадығой, бір бөлмелі үйді соған араластырып алып, жұрт алып жатқан екі этаж үй менде де пайда болды. Өзі аққа құдай жақтайды, құдай өзі көмектеседі екенғой. Сөйтіп жаяу жүріп жүріп машинамызды да алдық. Сөйтіп сөйтіп қазір құдайға шүкір жағдайым менің енді, қазір мен жағдайым жоқ деп әңгіме айтсам, Құдайға күпірлік болады. Бірақ, соның бәрін міне маңдай тер, мына жауырын, осы білекпен бір қолымда домбырам, бір қолымда балам, арқамда коляскым, мына жағымда жаңағы біраздан кейін айтсам жылап жіберуім мүмкін баламның тамағы, горшогы сөйтіп мұрнымнан қан кетіп жүріп істедім соның бәрін. Ішкімнің оған айтуға ары бармау керек деп ойлаймын. Егер менің сол еңбегімді, осы алған үйлерімді өтірік деген сияқты, бір жерден алды деген әңгіме айтса, Құдайдан үміт жоқ деп адам ойлаймын. Таза еңбегіммен алдым. Бірақ шашым ағармады. Мықты екенмін. Бір ақ түспеді шашыма.
Жанар Айжанова	▶	↑сөйтүп / күйзелүб̊ ͡ жүргөң ͡ гезде → // көңүлүңізді түсүнүп / көмектескен жандар б̊олдұ ͡ ма → // жәрдемдескен жігіттер қыздар ↑ /// ↑мен сондай адаммын → // былай ашықпын → // бәрін айтам → // қасымда қаншама мыйллыйанер жүр → // қаншама қызметтегі / қаншама ауұл жақтың ͡ да → // жаңағы б̊ір тұтқаны ұстап ^уотұрған → // айұудай ақырған азаматтар б̊ар↓ /// ↑ жағдайың жақ̊сы ͡ ма↑ /// ↑ жақ̊сы↓ /// ↑керемет ͡ па↑ /// ↑ керемет ↓ ///↑^йешқ̊ашан айтпайм ↓ /// ↑^уөзүме сенем↓ ///	↑ сөйтүп күйзөлүб̊ ͡ жүргөң ͡ гезде → //көңүлүңізді түсүнүп / көмөктөскен жандар б̊олдұ ͡ ма → // жәрдемдескен жігіттер қыздар↑ /// ↑ мен сондай адаммын → // былай ашықпын → // бәрін айтам → // қасымда ͡ ғаншама мійлійонер жүр → // қаншама ͡ ғызметтегі / қаншама ауұл жақтың ͡ да / жаңағы б̊ір тұтқанды ұстап ^уотұрған → // айұудай ақырған азаматтар б̊ар↓ /// ↑ жағдайың жақ̊сы ͡ ма↑/// ↑жақ̊сы ↑ /// ↑керемет ͡ пе↑ /// ↑керемет↓/// ↑^йешқ̊ашан айтпаймын↓/// ↑^уөзүмө сенемін↓ ///	- Сөйтіп, күйзеліп жүрген кезде, көңіліңізді түсініп көмектескен жандар болды ма? Жәрдемдескен жігіттер, қыздар? - Мен сондай адаммын, былай ашықпын, бәрін айтам, қасымда қаншама миллионер жүр, қаншама қызметтегі, қаншама ауыл жақтыңда жаңағы бір тұтқаны ұстап отырған, аюдай ақырған азаматтар бар. "Жағдайың жақсы ма? Жақсы. Керемет па? Керемет." Ешқашан айтпайм. Өзіме сенем.
Жанар Айжанова	▶	↑^йешкімнен көмег ͡ алған жоқ̊сұз↑ /// ↑ ^йешқ̊андай көмек̊ сұраған ^йемеспін ↓ /// ↑ ^уөзүмді ^уөзүм асырап → // ^уонұ ^уөзүм айналамдағылар б̊іледі ↓ /// ↑ сол үшүн жақ̊сы ͡ гөрөд ↓ /// ↑ ^йеркек̊сің ͡ ғой дейд бәрі↓ /// ↑ ал кез ͡ гелген / күлүб̊ ͡ жүрген адамның → // ^уөзүндік бір мұңұ б̊олады ↓ /// ↑ сіздің мұңұңұз ↑ /// ↑мен мойұндамайм → // жетіватыр б̊ір б̊асымда ↓ /// ↑ бірағ ͡ мен ^йешқ̊ашан мойұндаған ^йемеспін↓ /// ↑ айтып ^уотұрм ͡ ғой↓ /// ↑ мен жармасып / талпынып / тырмысып ^уөлем ↓ /// ↑ бір мұң кесе / бір қыйыншылық кесе → // сонұ жеңіп / содан нәтійже шығармай → // сонұ жеңбей мен тыныштық таппаймын ↓ ///	↑^йешкімнең ͡ гөмөг ͡ алған жоқ̊сұз↑ /// ↑^йешқ̊̊андай ͡ гөмөк̊ сұраған ^йемеспін↓ /// ↑^уөзүмд'өзүм асырап → // ^уонұ ^уөзүм айналамдағылар б̊іледі ↓ /// ↑ солүшүн жақ̊сы ͡ гөрөдү↓ /// ↑^йеркек̊сің ͡ ғой дейді бәрі↓ /// ↑ ал / кезгелген / күлүб̊̊ ͡ жүргөн адамның → // ^уөзүндүк͡ бір / мұңұ б̊олады↓ /// ↑сіздің мұңұңұз↑ /// ↑мен мойұндамаймын → // жетіб̊̊ ͡ жатыр б̊ір б̊асымда↓ /// ↑бірағ ͡ мен ^йешқ̊̊ашан мойұндаған ^йемеспін↓ /// ↑айтыб ͡ отұрмын ͡ ғой↓ /// ↑мен жармасып / талпынып / тырмысып ^уөлөмүн↓ /// ↑бір мұң ͡ гелсе / бір ͡ ғыйыншылық ͡ келсе → // сонұ жеңіп /содан нәтійже шығармай → // сонұ жеңбей мен тыныштық таппаймын↓ ///	- Ешкімнен көмек алған жоқсыз? - Ешқандай көмек сұраған емеспін. Өзімді өзім асырап, оны өзімнің айналамдағылар біледі, сол үшін жақсы көреді. Еркексің ғой дейд бәрі. - Ал, кез келген күліп жүрген адамның өзіндік бір мұңы болады. Сіздің мұңыңыз? - Мен мойындамайм. Жетіватыр бір басымда. Бірақ мен ешқашан мойындаған емеспін. Айтып отырм ғой. Мен жармасып, талпынып, тырмысып өлем. Бір мұң келсе, бір қиыншылық келсе, соны жеңіп, содан нәтиже шығармай, соны жеңбей мен тыныштық таппаймын.
Жанат Махатова	▶	↑жалпы менің аты-жөнүм↓ ы // махатова жанат→ ^йел^үуб̊айқызы↓/// ↑^йекімың алтыншы жылдам ͡ бастап → sup>уосұ ͡б̊әйтерег ͡ ауұлұнұң мектеб̊інде → жұмұс істеп келем↓/// ↑^йенді // быйыл→ былай ͡ғарасаңыздар↓// жыйырма жылдай /// тұрғанымызға → жалпы жыйырма жылдай→ ^ұуақыт ͡ поп ͡ қапты↓/// ↑^уөзүм шоқан ^үуәлійханов үунійверсійтетінің→ химия-͡б̊ұйологұйа факұультөтүм біт^іріп // сол жалпы ^уосұ мамандығымды→ ^уосұ мектептем ͡ бастадым↓ /// ↑ауұлұмұж ͡ жақ̊сы // керемет // сұуұ таза // ауасы таза // сол бәр ͡ да↓/// ↑мағам ͡ ұнайды↓ /// ^йешқ̊айда ͡ да ͡гөшкүм ͡гелмейді↓/// і... – ↑тұуған жеріңіз ͡ ғайсы↑ – ↑тұуған жерім ^уөзүм і... ^үуәлійханов ауданы→ // солтүстүк қазақ̊стан ^уоблұсұ→ // ^үуәлійханов ауданы↓/// ↑^уөзүмнүң тұуған жерім→ // ͡гоб̊енсай ауұлұ↓/// м... сол↓/// – ↑бұл жаққа ͡ғалай тап ͡ полдұңұз↑ – ↑содаң ͡ гейін→ і... ^уөзүм тұрмұсқа шықтым /// – ↑^уосұ жаққа↑ /// – ^уөндүрүс ауұлұна↓/// жо// жоқ ↓///	↑ жалпы менің аты ͡ жөнүм // ы: махатова ͡ жанат → // ^йел^үуб̊айқызы ↓/// ↑ ^йекімың ͡ алтыншы жылдам бастап ^уосұ ͡ б̊әйтерег ауұлұнұң мектеб̊інде жұмұс ͡ істеп келем ↓/// ↑ ^йенді → // быйыл былай ͡ ғарасаңыздар → // жыйырма ͡ жылдай ↓/// ↑ тұрғанымызға жалпы жыйырма ͡ жыл ^ұуақыт ͡ поп қапты ↓/// ↑ ^уөзүм шоқан ^үуәлійханов үунійверсійтетінің химійа ͡ б̊ұйологұйа факұултөтүм біт^іріп → // сол жалпы ^уосұ ͡ мамандығымды ^уосұ ͡ мектептем бастадым ↓/// ↑ ауұлұмұж жақ̊сы → // керемет → // сұуұ таза → // ауасы таза → // сол бәрі ͡ да // маған ұнайды ↓/// ↑ ^йешқ̊айдада ͡ гөшкүм ͡ гелмейді ↓/// ↑ і: ↓/// ↑ тұуған жеріңіз ͡ ғайсы ↑/// ↑ тұуған жерім ^уөзүм і:^үуәлійханов ауданы → // солтүстүк қазақ̊стан ^уоблұсұ → // ^үуәлійханов ауданы ↓/// ↑ ^уөзүмнүң тұуған жерім ͡ гоб̊енсай ауұлұ ↓/// ↑ м: сол ↓/// ↑ бұл жаққа ͡ ғалай тап ͡ полдұңұз ↑/// ↑ содаң ͡ гейін і: ^уөзүм тұрмұсқа шықтым ↓/// ↑ ^уосұ ͡ жаққа ↓/// ↑ ^уөндүрүс ауұлұна ↓/// ↑ жо → // жоқ ↓///	Жалпы менің аты-жөнім ы... Махатова Жанат Елубайқызы. Екі мың алтыншы жылдан бастап осы Бәйтерек ауылының мектебінде жұмыс істеп келем. Енді, биыл былай қарасаңыздар, жиырма жылдай...Тұрғанымызға жалпы жиырма жыл уақыт боп қапты. Өзім Шоқап Уәлиханов университетінің химия-биология факультетін бітіріп, сол жалпы осы мамандығымды осы мектептен бастадым. Ауылымыз жақсы, керемет, суы таза, ауасы таза, сол бәрі де. Маған ұнайды. Ешқайда да көшкім келмейді. І... – Туған жеріңіз қайсы? – Туған жерім өзім і... Уәлиханов ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов ауданы. Өзімнің туған жерім Кобенсай ауылы. М... сол. – Бұл жаққа қалай тап болдыңыз? – Содан кейін і... өзім тұрмысқа шықтым. – Осы жаққа. – Өндіріс ауылына. Жо, жоқ.
Жанат Махатова	▶	↑сол// солтүстүк қазақ̊стан ^уоблұсұна ///↓ ↑содаң ͡ гейім біздің → ^уос'ауұлға негізі ͡гелгеніміз →// ^йең алдымен ата-^йенелерім ͡гөшүп келді///↓ ↑содаң ͡ гейім→ бізді шақырды///↓ ↑«келіп көрүңдөр///↓ ұнаса/ сол/ ͡ ғарай // қараңдар///↓ ↑содан ^йекімың алтыншы жылы→ сол мамамыз ͡ бем ͡ папамызға ͡геліп→ // әке-шешемізге///↓ ↑ы // жалпы ^уос'ауұлдұ көрүп→ // ұнатып→ // сол жылы ͡гак ^ыраз ^уөзү→ і // дұйплом алып→ // дұйплом алып̊ сол↓/// ↑^уосұ мектепке ͡гіріп̊ шықтым // мектеп дійректоріне///↓ ↑және сосұн→ сол ^уосұ мектептың дійректорұ ^уол ͡ гезд→'асма тұуршаевна///↓↑^уол ͡ гісі маған ͡ айтты →// ійә // ійә→ // бізге ^уөзү →химия-͡б̊ұйологұйа мұғалімі ͡герек боп̊ тұр///↓ ↑сіздің ͡ гелгеніңіж жақ̊сы ͡б̊олдұ↓/// ↑сізді ͡ғаб̊ылдаймыз // деп̊ сүй деді ///↓ ↑сосұн→ ^уойламбастан→ ауұлға ͡б̊арып→ // сөмкөлөрімізді жыйнап̊ дегендей ///↓	↑ сол // солтүстүк қазақ̊стан ^уоблұсұна ↓/// ↑ содаң ͡ гейім біздің ^уос'ауұлға негізі ͡ гелгеніміз → // ^йең ͡алдымен ата ͡ ^йенелерім ͡ гөшүп ͡ келді ↓/// ↑ содаң ͡ гейім бізді шақырды ↓/// ↑ келіп көрүңдөр ↓/// ↑ ұнаса сол // қарай ͡ғараңдар ↓/// ↑ содан ^йекімыңалтыншы ͡жылы сол ͡мамамыз ͡ б̊ем папамызға ͡ геліп → // әке ͡ шешемізге ↓/// ↑ ы: жалпы ^уос'ауұлдұ көрүп → // ұнатып → // солжылы ͡ гак ^ыраз ^уөзү і: дұйплом алып → // дұйплом алып̊ ͡сол ↓/// ↑ ^уосұ ͡ мектепке ͡ гіріп̊ шықтым → // мектеп дійректоріне ↓/// ↑ және // сосұн ͡сол ^уосұ мектептың дійректорұ ^уол ͡гезд'асма тұуршаевна ↓/// ↑ ^уол ͡ гісі маған айтты → // ійә → // ійә → // бізге ^уөзү химия-͡б̊ұйологұйалар мұғалімі ͡ герек боп тұр ↓/// ↑ сіз ͡ гелгеніңіж жақ̊сы ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ сізді ͡ ғаб̊ылдаймыз ͡деп̊ сүй ͡деді ↓/// ↑ сосұн ^уойламбастан // ауұлға ͡ б̊арып → // сөмкөлөрүмізді жыйнап̊ дегендей ↓///	Сол Солтүстік Қазақстан облысына. Содан кейін біздің осы ауылға негізі келгеніміз, ең алдымен, ата-енелерім көшіп келді. Содан кейін бізді шақырды. «Келіп көріңдер. Ұнаса сол қарай... қараңдар». Содан екі мың алтыншы жылы сол мамамыз бен папамызға келіп, әке-шешемізге. Ы... жалпы осы ауылды көріп, ұнатып, сол жылы как раз өзі і... диплом алып, диплом алып сол. Осы мектепке кіріп шықтым, мектеп директоріне. Және сосын сол осы мектептің директоры ол кезде Асма Туршаевна. Ол кісі маған айтты, «Иә, иә, бізге өзі химия-биологиялар мұғалімі керек боп тұр. Сіздің келгеніңіз жақсы болды. Сізді қабылдаймыз.» деп сүй деді. Сосын ойланбастан ауылға барып, сөмкелерімізді жинап дегендей.
Жанат Махатова	▶	↑сөмкөлөрімізді жыйнап→ // ауұлмөң ͡ ғоштасып→// ^уосұ зеренд'ауданына көшүп келіп ^уотұрмұз///↓ ↑содам ͡ бері міне→//баламыз ^уос'ауұлда тұудұ ///↓ ↑қазір сегізінші сынып ^уоқұушұсұ→ // сегізінші сынып ͡ піт^іріп̊ сол айақтап→ //со тоғұзұншы сыныпқа ͡гөшүб̊ жатыр ///↓ ↑жалп'ауұл ұнайды ͡б̊ізге→ // маған /// сол ауұл // аудан ͡ да жақын→ // ^уон ^йекі ͡гійлометр ͡ ғана /// ↓ ↑және м // ы // қала ͡ да→ //көк̊шөтау ͡ғаласы ͡ да→ // баржоғұ ͡б̊ір ^йелүу ͡гійлометр. ///↓↑сол себ̊ептен→ // біздің ауұлұмұз ͡ геремет→ көшүп келіңіздер ///↓↑ ^йегерде →// айта жүрүңүздер ^уосұндай міне /// ↓ – ↑халық̊ саны ͡ қанша? – ↑зеренд'ауданында // ^уосұндай бәйтерег ͡ ауұлұ деген→// жақ̊сы ͡б̊ір→/ ауұл бар деп ///↓ – ↑я ///↓ – ↑құуанышты ͡б̊оламыз ///↓	↑ сөмкөлөрімізді жыйнап → // ауұлмөң ͡ ғоштасып →// ^уосұ // зеренд'ауданына көшүп ͡ келіп ^уотұрмұз ↓/// ↑ содам ͡ бері міне →// баламыз ^уос'ауұлда ͡ тұудұ ↓/// ↑ қәзір // сегізінші ͡ сынып ^уоқұушұсұ → // сегізінші ͡ сынып ͡ піт^іріп̊ ͡ сол // айақтап → // со ͡ тоғұзұншы сыныпқа ͡гөшүб̊ ͡ жатыр ↓/// ↑ жалп'ауұл ұнайды ͡б̊ізге → // маған /// сол ͡ ауұл // аудан ͡ да жақын → // ^уон^йекі ͡гійлометр ͡ ғана /// ↓ ↑және м: // ы: // қала ͡ да → // көк̊шөтау ͡ғаласы ͡ да → // баржоғұ ͡б̊ір ^йелүу ͡гійлометр ↓/// ↑сол ͡ себ̊ептен → // біздің ауұлұмұз ͡ геремет → // көшүп келіңіздер ↓/// ↑ ^йегерде →// айта жүрүңүздер ^уосұндай міне ↓/// – ↑ халық̊ саны ͡ қанша ↑/// – ↑ зеренд'ауданында // ^уосұндай бәйтерег ͡ ауұлұ деген →// жақ̊сы ͡б̊ір→/ ауұл бар ͡ деп ↓/// – ↑ йа ↓/// – ↑ құуанышты ͡б̊оламыз ↓///	Сөмкелерімізді жинап, ауылмен қоштасып, осы Зеренді ауданына көшіп келіп отырмыз. Содан бері міне, баламыз осы ауылда туды. Қазір сегізінші сынып оқушысы, сегізінші сынып бітіріп сол аяқтап, со тоғызыншы сыныпқа көшіп жатыр. Жалпы ауыл ұнайды бізге, маған. Сол ауыл... аудан да жақын, он екі километр ғана. Және м... ы... қала да, Көкшетау қаласы да, бар жоғы бір елу километр. Сол себептен, біздің ауылымыз керемет көшіп келіңіздер. Егер де, айта жүріңіздер осындай міне... – Халық саны қанша? – Зеренді ауданында, осындай Бәйтерек ауылы деген жақсы бір ауыл бар деп. – Иә . – Қуанышты боламыз. – Аха, жақсы.
Жанат Махатова	▶	– ↑ мқм↓ /// ^йенді↓ /// – ↑ неше ͡гласс ^уорұс→ //неше ͡гласс қазақ ↑ /// – ↑ бізде /// бізде міне ͡ ғараңыздар→//қазақ̊ сыныптар'ійә↑/// ↑ бірінші сынып пар↓/// ^йекінші// үшүншү сынып ͡ пар↓/// ↑ төртүншү сынып ͡ пар↓/// ↑ і... алтыншы сынып ͡ пар↓///↑ бес ͡ пен жеті ͡б̊ар↓ ///↑ сегіз ͡ б̊ен тоғұз↓ /// ^йенді шағын→ ^уорталығ ͡ мектеб̊і↓///↑ мысалы//бізде→ ͡б̊ірінші сыныб̊ ͡ жеке ^уот^ұрады↓ /// ^йекі ͡ мен үш→бірге ^уот^ұрады→// бірге ^уоқұп↓ ///↑ бірге ^уот^ұрұп ^уоқұйдұ→// бір сыныпта↓ ///бес ͡ пен жетінші сыныптар→ ͡б̊ірге ^уоқұйдұ↓ /// бір// бір неде→// бір ͡гласста↓ /// сегіз ͡ б̊ен тоғұз ͡ да ^уоқұйдұ↓ ///^йегер ͡ де ͡б̊ала саны мысалы→//бесеудөн асып̊ тұрса→// ^уонда ͡б̊ір ͡гласс аш^ылады↓ ///	↑ мхм ↓ /// ↑ ^йенді ↓ /// ↑ неше ͡глас ^уорұс → // неше ͡глас қазақ ↑ /// ↑ бізде // бізде міне ͡ ғараңыздар →// қазақ̊ сыныптар'ійә ↑/// ↑ бірінші сынып ͡ пар ↓/// ^йекінші// үшүншү сынып ͡ пар ↓/// ↑ төртүншү сынып ͡ пар↓/// ↑ і: алтыншы сынып ͡ пар ↓/// ↑ бес ͡ пен жеті ͡б̊ар↓ ///↑ сегіз ͡ б̊ен тоғұз ↓ /// ↑^йенді шағын → // ^уорталығ ͡ мектеб̊і ↓/// ↑ мысалы //бізде → // ͡б̊ірінші сыныб̊ ͡ жеке ^уот^ұрады ↓ /// ↑ ^йекі ͡ мен үш → // бірге ^уот^ұрады →// бірге ^уоқұп ↓ /// ↑ бірге ^уот^ұрұп ^уоқұйдұ →// бір сыныпта ↓ /// ↑ бес ͡ пен жетінші сыныптар →// ͡б̊ірге ^уоқұйдұ ↓ /// ↑ бір // бір неде →// бір ͡гласта ↓ /// сегіз ͡ б̊ен тоғұз ͡ да ^уоқұйдұ ↓ /// ↑ ^йегер ͡ де ͡б̊ала саны мысалы →// бесеудөн асып̊ тұрса →// ^уонда ͡б̊ір ͡глас аш^ылады ↓ ///	– Мхм. Енді... – Неше класс орыс, неше класс қазақ? – Бізде... Бізде міне, қараңыздар, қазақ сыныптары, иә? Бірінші сынып бар. Екінші, үшінші сынып бар. Төртінші сынып бар. І... алтыншы сынып бар. Бес пен жеті бар. Сегіз бен тоғыз. Енді шағын орталық мектебі. Мысалы, бізде бірінші сынып жеке отырады. Екі мен үш бірге отырады, бірге оқып. Бірге отырып оқиды, бір сыныпта. Бес пен жетінші сыныптар бірге оқиды. Бір, бір неде, бір класста. Сегіз бен тоғыз да оқиды. Егер де бала саны мысалы, бесеуден асып тұрса, онда бір класс ашылады.
Жанат Махатова	▶	↑ ^йегер ͡ де// үш ͡ ақ ^уоқ^ұушұ ͡ ғана ͡б̊олса→ немесе ^йекі ^уоқ^ұушұ→ ^уонда ^уол→ біріктіріледі↓/// қосұмша→// на парұу→ параллель қылдырып→ пір ͡б̊асқа сыныппен↓ /// ↑ нұу/ ^уорұс сыныптарында солай ^йенді↓/// первый класс↓ /// ↑ ^ывторой// четвертый↓/// ↑ шестого нетүу↓ /// ↑ не ͡б̊ес ͡ пен→ жеті ͡б̊ар→ ^уорұс сыныб̊ы↓/// ↑ сегіз ͡ б̊ен тоғұз ͡б̊ар→ ^уорұс сыныб̊ы↓/// ↑ қазіргі ͡гезде міне→ қырық ͡пес ^уоқұушұмұз→ ͡б̊ар ^йенді ↑/// соған да→ тәуб̊ә ͡ деп ^уотұрмұз↓ /// – ↑ сонда мын'ауұлда→ жастар аз ͡ б̊а↑ /// –↑ жастар мүлдөм аз→// ійә↓ /// – ↑ аа//сондұқтам ͡ бала то//→ аз ͡ ғой↓ /// – ↑ ійә//ійә/// сол ͡ гөшүп кетед↓ /// ↑ көшүп кетпейд ^йенді→// тоғұзұншы сынып ͡ пітіргеннең ͡ гейін→ стүудөнт ͡ поп ͡ кетед↓ ///	↑ ^йегер ͡ де →// үш ͡ ақ ^уоқ^ұушұ ͡ ғана ͡б̊олса → // немесе ^йекі ^уоқ^ұушұ → // ^уонда ^уол → // біріктіріледі ↓///қосұмша // на ͡ парұу →// параллель қылдырып →// пір ͡б̊асқа сыныппен ↓ /// ↑ нұу →// ^уорұс сыныптарында солай → // ^йенді ↓/// первый клас ↓ /// ↑ ^ывторой →// четвертый ↓/// ↑ шестого нетүу ↓ /// ↑ не ͡б̊ес ͡ пен жеті ͡б̊ар→ ^уорұс сыныб̊ы ↓/// ↑ сегіз ͡ б̊ен тоғұз ͡б̊ар→ ^уорұс сыныб̊ы ↓/// ↑ қәзіргі ͡гезде → // міне қырық ͡пес → // ^уоқ^ұушұмұз ͡б̊ар → // ^йенді ↑/// соған ͡ да →// тәуб̊ә ͡ деп ^уотұрмұз ↓ /// – ↑ сонда мын'ауұлда → // жастар аз ͡ б̊а ↑ /// –↑ жастар мүлдөм аз →// ійә ↓ /// – ↑ а: // сондұқтам ͡ бала ͡то //→ аз ͡ ғой ↓ /// – ↑ ійә // ійә // сол ͡ гөшүп кетеді ↓ /// ↑ көшүп кетпейді →// ^йенді // тоғұзұншы сынып ͡ пітіргеннең ͡ гейін → // стүудөнт ͡ поп ͡ кетеді ↓ ///	Егер де, үш ақ оқушы ғана болса немесе екі оқушы онда ол біріктіріледі. Қосымша, на пару параллель қылдырып бір басқа сыныппен. Ну орыс сыныптарында солай енді. Первый класс. Второй, четвертый. Шестого нету. Не бес пен жеті бар орыс сыныбы. Сегіз бен тоғыз бар орыс сыныбы. Қазіргі кезде міне қырық бес оқушымыз бар енді. Соған да тәубә деп отырмыз. – Сонда мына ауылда жастар аз ба? – Жастар мүлдем аз, иә. – Аа...Сондықтан бала то... аз ғой. – Иә, иә. Сол көшіп кетед. Көшіп кетпейд енді, тоғызыншы сынып бітіргеннен кейін студент боп кетед.
Жанат Махатова	▶	↑ содаң ͡ гейін→ жоғары мысалы→ ^уоқұу ͡б̊ітірсе→//қалада ͡ғалғылары ͡геледі↓/// ↑ ас'ал^ұуға да ^уос^ұлай →^йенді ͡б̊ағдарламалар ͡б̊ар ғой→// дұйпломмен ал^ұуға деген↓/// кел^үугө ͡б̊ол^ұушұ ^йед әрійне→// көп ͡ пағдарламалар ͡б̊ар мысалы↓/// ↑ бірақ ͡ пәріб̊ір ͡ де қаланы таңдайды→// неге ^йекенім ͡ білмейм↓/// –↑ тамаша ^уол→ әйтпесе→// ійә↑ таңғаласың↓/// –↑ ауұлұмұзда міне→// үлкөн жақ̊сы ͡гөлүмүз ͡б̊ар↓/// – ↑ ійә↓/// – ↑ ^уорман→// мына ͡б̊ылай→ ^уос^ұлай ͡ ғарай берсеңіз→ тек ^уормаң ͡ гете ͡б̊еред→// кете ͡б̊еред↓/// – ↑ ійә//ійә↓/// –↑ бәлең ͡ гұйлометрға дейін↓/// ↑ сол→ сұу ͡б̊ізде не→// каблоңка↓/// әр үйдүң→ благoұустроенный дейд'ійә↓/// ↑ әр үйдө мысалы→// ваннасы ͡б̊ар→//дәретқанасы ͡б̊ар→ ^уөз үйлөрүнде↓///	↑ содаң ͡ гейін // жоғары мысалы // ^уоқұу ͡ б̊ітірсе →// қалада ͡ ғалғылары ͡ геледі ↓/// ↑ ас'ал^ұуға ͡ да // ^уос^ұлай ^йенді // ͡б̊ағдарламалар ͡ б̊ар ͡ ғой →// дұйпломмен ал^ұуға деген ↓/// ↑ кел^үугө ͡ б̊ол^ұушұ ^йед әрійне →// көп ͡ пағдарламалар ͡ б̊ар // мысалы ↓/// ↑ бірақ ͡ пәріб̊ір ͡ де // қаланы таңдайды →// неге ^йекенім ͡ білмейм ↓/// ↑ тамаша ^уол әйтпесе →// ійә ↑ таңғаласың ↓/// ↑ ауұлұмұзда міне→// үлкөн жақ̊сы ͡гөлүмүз ͡б̊ар ↓/// ↑ ійә ↓/// ↑ ^уорман // мына ͡б̊ылай // ^уос^ұлай ͡ ғарай берсеңіз тек // ^уормаң ͡ гете ͡б̊еред →// кете ͡б̊еред ↓/// ↑ ійә →// ійә ↓/// ↑ бәлең ͡ гұйлометрға дейін ↓/// ↑ сол сұу ͡б̊ізде не ↓/// каблоңка ↓/// ↑ әр үйдүң ͡ благoұустроенный дейд'→ійә↓/// ↑ әр үйдө мысалы →// ваннасы ͡б̊ар →// дәретқанасы ͡ б̊ар // ^уөз үйлөрүнде ↓///	Содан кейін жоғары мысалы оқу бітірсе, қалада қалғылары келеді. Аса алуға да осылай енді бағдарламалар бар ғой, дипломмен алуға деген. Келуге болушы ед әрине, көп бағдарламалар бар мысалы. Бірақ бәрібір де қаланы таңдайды, неге екенін білмейм. – Тамаша ол әйтпесе, иә? Таңғаласың... – Ауылымызда міне, үлкен жақсы көліміз бар. – Иә. – Орман, мына былай осылай қарай берсеңіз тек орман кете беред, кете беред. – Иә, иә. – Бәлен километрға дейін. Сол су бізде не, каблонка. Әр үйдің благoустроенный дейді иә. Әр үйде мысалы, ваннасы бар, дәретханасы бар өз үйлерінде.
Жанат Махатова	▶	↑вообшшем→ адамдар ͡б̊әрі→ ͡гіс^ілер→ ^уөз үйлөрүн→ нетіб̊ ͡алған→// қалалық→/// –↑ ійә↓/// жағдайларын жақ̊сартып↓/// – ↑жағдайларын жақ̊сартыб̊ ͡алған/// –↑ ійә// жайлаб̊ ͡алған→ аха↓/// – ↑жеміш-шійдектерде ^уөсөд→// ^уоблепійха ͡б̊ар→↓///↑ і// смородійна ͡б̊ар→// вишня ^уөтө ͡ гөп→↓/// ↑і// сол→ саң^ырауқұлағ ͡ жый// тереді→↓/// ↑ тамыз айында ͡ғазір→↓/// ↑ақ̊ саң^ырауқұлағ ͡дейд→// грұузия сол→↓/// ↑вообшшем солай ^уөмүр сүрөд→↓/// ↑мал ұстайт ͡ адамдар→↓/// – ↑күштү→ все//^ырахмет→↑/// көп ^ырахмет čізге→↓/// і// нешінші жылғысыз→↑/// – ↑мен мың тоғұж ͡ жүс→ ͡ сек̊сенінші жылғымын↓/// – ↑сек̊сенінші жылғы→↓/// так→// ^уорұс// қазақ тілінде ͡б̊ірдей сөйлөйсүз→// я↓/// ↑бірдей// жазасызб̊а→↑/// – ^уөзүм жалпы→ ^уорұс мектеб̊ім ͡ бітірдім→↓///	↑ вобшем →// адамдар →// ͡б̊әрі ͡ гіс^ілер / ^уөз үйлөрүн нетіб̊ ͡алған / қалалық ↓/// ↑ ійә ↓/// ↑ жағдайларын жақ̊сартып ↓/// ↑жағдайларын жақ̊сартыб̊ ͡ алған ↓/// ↑ ійә →// жайлаб̊ ͡алған аха ↓/// ↑жеміш ͡ шійдектерде ^уөсөд →// ^уоблепійха ͡ б̊ар ↓/// ↑ і: // смородұйна ͡ б̊ар →// вишнйа ^уөтө ͡ гөп ↓/// ↑ і: сол // саң^ырауқұлағ ͡ жійі →// тереді ↓/// ↑ тамыз айында ͡ ғәзір ↓/// ↑ ақ̊ ͡ саң^ырауқұлағ ͡ дейд →// грұузия ͡ сол ↓/// ↑ вобшем солай→ ^уөмүр сүрөд ↓/// ↑ мал ұстайт ͡ адамдар ↓/// ↑ күштү все →//^ырахмет ↑/// ↑ көп ^ырахмет čізге ↓/// і: // нешінші жылғысыз ↑/// ↑ менмыңтоғұж ͡ сек̊сенінші жылғымын ↓/// ↑сек̊сенінші жылғы ↓/// так →// ^уорұс →// қазақтілінде ͡ б̊ірдей сөйлөйсүз →// йа ↓/// ↑ бірдей // жазасыз ͡ б̊а ↑/// ^уөзүм жалпы // ^уорұс мектеб̊ім ͡ бітірдім ↓/// ↑ а:↓///	Вообщем, адамдар, бәрі кісілер өз үйлерін нетіп алған, қалалық... – Иә. Жағдайларын жақсартып. – Жағдайларын жақсартып алған. – Иә, жайлап алған аха. – Жеміс-жидектерде өсед, облепиха бар. І... смородина бар, вишня өте көп. І... сол саңырауқұлақ жи... тереді. Тамыз айында қазір. Ақ саңырауқұлақ дейд, Грузия сол. Вообщем, солай өмір сүред. Мал ұстайт адамдар. – Күшті все, рақмет! Көп рақмет сізге. І... нешінші жылғысыз? – Мен мың тоғыз жүз сексенінші жылғымын. – Сексенінші жылғы. Так, орыс, қазақ тілінде бірдей сөйлейсіз, иә. Бірдей, жазасыз ба? – Өзім жалпы орыс мектебін бітірдім. – Ааа.
Жанат Махатова	▶	↑^уорұшша ^уоқұдұм→↓/// ↑үунійверсійтеттіда ^уорұшша ͡б̊ітіргем→↓///↑ ^уорұс ^уотделенійе→↓///↑ ^уол ͡ гездерде солайғой негізі→↓/// ↑қазақ ^уотделенійәлар'аса болған жоқ→↓/// ↑сол→///↑ я//негізі а→// бұл мектепке ͡гелгең ͡ гезде→ сразұу мең ͡ ғазақ̊ сыныптарын мағам ͡ берді→↓/// ↑кішкене қыйындыққа түстү→// қыйындап→↓/// ↑содан ^уөз'үйрөнө үйрөнө→// сөйтүп̊ →содаң ͡ гейін сөйлөп кеттім→↓/// ↑жалп'үйдө ͡ де// ^йенді →^уөз үйүмдө→ ͡б̊іттей ͡ гезімде→// қазақ̊ша сөйлөйтүм ͡ мін→↓/// ↑папам болдұ ^уөйткөнү→// мамам бәрі→/// – ↑неш'ұл→// неше ͡ ғыз ͡б̊алаларыңыз↑/// – ↑а→ менде ͡б̊ірағ ͡ ұлұмғана ͡б̊ар→↓///↑ аты құуандық→↓/// – ↑мқм→↓./// ↑жақ̊сы→// көп ^ырахмет čізге→↓///	↑ ^уорұшша ^уоқұдұм ↓/// ↑ үунійверсійтетті ͡ да ^уорұшша ͡ б̊ітіргем ↓/// ↑ ^уорұс ^уотделенійе ↓/// ↑ ^уол ͡ гездерде солай ͡ ғой негізі ↓/// ↑ қазақ ^уотделенійәлар'аса болған жоқ ↓/// ↑ сол ↓/// ↑ ійа // негізі а: →// бұл мектепке ͡ гелгең ͡ гезде сразұу мең ͡ ғазақ̊ сыныптарын → мағам ͡ берді ↓/// ↑ кішкене қыйындыққа түстү →// қыйындап ↓/// ↑ содан ^уөз'үйрөнө үйрөнө →// сөйтүп̊ содаң ͡ гейін сөйлөп кеттім ↓/// ↑ жалп'үйдө ͡ де →// ^йенді // ^уөз ͡ үйүмдө ͡ б̊іттей ͡ гезімде →// қазақ̊ша сөйлөйтүм ͡ мін ↓/// ↑ папам болдұ ^уөйткөнү →// мамам бәрі →/// – ↑ неш'ұл →// неше ͡ ғыз ͡ б̊алаларыңыз ↑/// – ↑ а: менде ͡ б̊ір ͡ ағ ͡ ұлұм ͡ ғана ͡ б̊ар ↓///↑ аты құуандық ↓/// – ↑ мхм ↓/// ↑ жақ̊сы →// көп ^ырақмет čізге ↓///	Орысша оқыдым. Университетті да орысша бітіргем. Орыс отделение. Ол кездерде солай ғой негізі. Қазақ отделениялары аса болған жоқ. Сол. Иә... Негізі а... бұл мектепке келген кезде сразу мен қазақ сыныптарын маған берді. Кішкене қиындыққа түсті, қиындап. Содан өзі үйрене үйрене, сөйтіп содан кейін сөйлеп кеттім. Жалпы үйде де, енді өз үйімде біттей кезімде, қазақша сөйлейтінмін. Папам болды өйткені, мамам бәрі... – Неше ұл, неше қыз балаларыңыз? – А менде бір ақ ұлым ғана бар. Аты Қуандық. – Мхм. Жақсы, көп рақмет сізге.
Жансерік Қадырбаев	▶	↑ жанағы бір жақсы сөз барғо // анаңды қанша ^ррет меккег'арқалап апарсаң да →// ыы : // ^уол кісінін алдындағы / парызыңды / ^уөтей алмайсың / деп ↓ /// ↑ ы ы : →// ат'ананың ^ыразылығы / алланың ^ыразылығы / дейд та ↓ /// ↑ ыы: сол сійақты / біз әйтеуір қолдан келгенше / ата'анамызд құуантұуға тырысып жүрк ↓ /// ↑ ыы : жана сұхбаттың басында айта кеттімғой / ^уол кісілер қанша шаршап тұрс ͡ да →// қанша әйтеуір денсаулықтары сыр беріп жатса да / ^уосы ата'анамыз ыы: біз деп ↓ /// ↑ балам ↓ /// ↑ балам →// балам ^уөмір ғой балам ↓ /// ↑ біз кейбір кезде // анау бытавухаға кіріп кетеміз да суетаға кіріп ͡ гетеміз да ұмытып ͡ гетеміз ата'анамызды ше шыныгерек ↓ /// ↑ қол босағаннан гейн // қайтып хабарласып жатамыз ↓ /// ↑ бірақта ↓ /// ↑ ^уол кісілер қай жерде жүрсе ͡ де // бізді ^уойлап жүред ͡ та ↓ /// ↑ жұмыс қарбалас болып жатса ͡ да // балам қалай ^йекен →// балам қалай ^йекен ↓ /// ↑ балам қалай ^йекен →// балам қалай ^йекен ↓ ///	↑ жаңағы͡ б̊ір жақ̊сы сөз͡ б̊ар ͡ ғой // анаңды қанша ^ірет меккег'арқалап апарсаң ͡ да // ^уол͡ гісінің алдындағы парызыңд'өтөй алмайсың // деп↓ /// ↑ ат'ананың ^ыразылығы // алланың ^ыразылығы // дейді͡ да ↓ /// ↑ сол сыйақты // біз әйтеуүр͡ ғолдаң͡ гелгенше // ат'анамызды құуантұуға тырысыб̊ ͡ жүрмүз ↓ /// ↑ жаңа сұхбаттың басынд'айта кеттім ͡ ғой // ^уол ͡ гісілер ͡ ғанша шаршап тұрса͡ да →// қанш'әйтеуүр денсаулұқтары сыр ͡ б̊еріб̊ ͡ жатčа ͡ да // ^уос'ата'анамыз ыы :→// біз ͡ деп ↓ /// ↑ балам // балам // балам өмүр ͡ ғой балам ↓ /// ↑ біз ͡ гейб̊ір ͡ гезд'анау бытовұухаға ͡ гіріп кетеміз ͡ да сүуөтаға ͡ гіріп кетеміз͡ да // ұмұтұп кетеміз ат'анамызды ͡ ше шыны ͡ герек ↓ /// ↑ қол босағаннаң ͡ гейің͡ ғайтып хаб̊арласыб̊ ͡ жатамыз ↓ /// ↑ бірақ ͡ та ↓ /// ↑ ^уол ͡ гісілер͡ ғай жерде жүрсө͡ дө ͡ б̊ізд'ойлап жүрөдү ͡ да ↓ /// ↑ жұмұс қарб̊алас ͡ полұб̊ ͡ жатčа ͡ да // балам қалай ^йекен // балам қалай ^йекен ↓ ///	Жаңағы бір жақсы сөз бар ғой «Анаңды қанша рет Меккеге арқалап апарсаң да, ол кісінің алдындағы парызыңды өтей алмайсың» деп. «Ата-анаңның разылығы, Алланың разылығы!» - дейді да. Сол сияқты біз әйтеуір қолдан келгенше, ата-анамызды қуантуға тырысып жүрік. Жаңа сұхбаттың басында айта кеттім ғой, Ол кісілер қанша шаршап тұрса да, қанша әйтеуір денсаулықтары сыр беріп жатса да осы ата-апамыз біз деп “- Балам. Балам, балам өмір ғой балам..” Біз кейбір кезде анау бытавухаға кіріп кетеміз да, суетаға кіріп кетеміз да, ұмытып кетеміз ата-анамызды ше шыны керек. Қол босағаннан кейін қайтып хабарласып жатамыз. Бірақ та.. Ол кісілер қай жерде жүрсе де бізді ойлап жүреді да. Жұмыс қарбалас болып жатса да: “Балам қалай екен, балам қалай екен? Балам қалай екен, балам қалай екен?..”
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			- Сексен алтыншы жылы тұрмыс құрғаннан кейін, тоқсан жетінші жылы тұңғышымыз өмірге келді, содан тоқырау заманында қаладан үй салып, сол жақта жұмыс жасадық. - Алматы да ма? - Үйде болдым. Аха Алматыда, Бесағашта тұрдық біз. - Ммм. - Үлкен он сотық жеріміз болды, үйіміз болды, жұмыс жасадық, күйеуім ғана жұмыс жасады. Екі мың төртінші жылы атам өмірден қайтқан соң, енемнің екі ұлы бір қызы бар болатын. Енді мен қалай өмір сүрем, әкелерің болса о дүниеге кетті, сендер көшіп келіңдер деп, жылап, сонымен бізді көшіріп, қайтадан қалаға алып келді, ауылға.
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			Қаладағы үйімізді сатып, енді ауылда өмір сүрдіңдер, ауылда туылдыңдар, қалалық емессіңдер деп енеміз бен атамыз, атам жоқ болғаннан кейін енемнің көңіліне қарап, күйеуім де сол анасын өте, сөзінен шықпайд, жақсы көред, сонан. Бір бауыры бар дегенмен де біз осы үйде, осы жақтан үй салып қайтадан, осы жерде тұрақтап қалдық сол. Көшіп келгеннен бір жылдан кейін мектепке тұрдым кішкентай. Түменбай деген ауылымыз бар осы Кеген өзеннің ар жағында, со жерге бастауыш мектептің мұғалімі болып жұмысқа тұрдым да, бір-екі жыл со жақта істеп, жол қашық болды, бес километрдай ғой енді ауыл, екі ауылдың арасы. Кейде машина істемей қалад, жаяу барып келіп жатқан күндерім болды.
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			Біздің енді Кегеніміз шұрайлы мекен болғанымен, несі, табиғаты қыста қаталдау болад. Сонымен өзіміздің үйдің жанынан осы жердегі Садуақас Серкебаев атындағы, бұрын ол нөмір екінші Кеген орта мектебі болған. - Жаңа сол мектептен шықтық біз. - Иә. Со жерге қайтадан жұмысқа тұрып, міне жиырма жыл, жиырма екі жылдай өміріміз осы Кегенде өтіп жатыр. Бұрын сол қалада, Бесағашта тұрғанбыз, Талғар ауданында. Үйіміз болған, жәйымыз болған, о жерден енді жан баға алмай кеткен жоқпыз сол, атамыз өмірден қайтқаннан кейін келдік, анамыз үшін. Содан міне көгеріп, көктеп, төрт қыздың анасымын, осы жерде жұмыс жасайм, мектебімізде. Мектепті көрген шығарсыздар?
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			- Иә, көрдік, сол мектепте болдық жаңа. - Сіздер келеміз дегеннен кейін кхм, иісі қазақ, ана "қыздың жаманы бір шәугім шәйға жараған ғой" ең болмаса. Сарт мезірет жасамай, бір шәугім шәй ішіп кетсін деп. - Қандай жасамайық дейсіз? - Сарт мезірет жасамайын. - Сарт па, сарт? - Сарт мезірет жасамайын депші. Мына мектептен қайтармайын енді, бір шыны шәй ішіп кетсін. - Ой рақмет, Алла разы болсын сіздерге. Бізде сол тіреп баратын үй жоқ, бұл Кеген деген қандай жер деп, өмірі келмегенбіз ешкім. Мына бала алдында өзі жәй мына Әрлен деген, мынау институтымыздың жас ғалымдары. Іі, бұл ортаңғы, орта жастағы ғалымдардың басы. Сол осы бала өзі алдында бір жәй өткен екен, сонан әйтеу мен жолды білем деп, осы баланың машинасымен келдік.
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			- Айналайын, келгендерің дұрыс бопты. - Бірақ сол Кегенге бірінші рет келіп, жаңа енді танымайтын жер, қалай болад деп жатыр едік, жақсы болды сіздің осындай көрсетіп жатқаныңыз. - Біздің Кегеніміз енді жерұйық, көрем десең Кегенге кел деген ғой енді. Біздің жерұйық, Жетісудың бір ең шұрайлы мекені Кеген ғой. Кегеннің халқы өте қарапайым, сондай қонақжай халық. Енді білмейм енді, өз басым, қонақ күткенді жақсы көрем. Үйім шашылып жатад, шын айтайын. Үйім шашылып, бығып жатад. Бір күнде әйтеуір битіп жатып, жандарын қыздардың алып, күйеуіме дейін, қуырып, қонақ күтетін жәйім бар әйтеуір ше.
Жаңылсын Әбдіқалимова	▶			Білмейм неге екенін, рискованныймын ғой өзім ше, тез неткенді ұнатам, бірақ өзім, сабырлысың дейді елдер, білмейм сабырлы емеспін, үйіме сабырлы емеспін қыздарыма. Давай болыңдар, болыңдар, кісі келед, кісі келед, сонымен ертең ерте тұрғызып алдым да. Жұмысқа барып келдім арасында жүгіріп, сол. Мамаңа, апаңа звондадыңдар ма? - Звондасам алмайд. - И балам, біреуің жүгіріп бара салмайсыңдар ма. - Кәз мен киініп алайын. - Айнаш, бол.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілетін хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. Бұдан бұрын өздеріңізге дұрыс сөйлеу мәдениеті жайында біршама әңгімелеп келген болсақ, енді бүгінгі хабарымызда Мемлекеттік тіл мәртебесіне ие ана тіліміздің Алматы қаласындағы қолданыс аясы жайында сөз қозғамақпыз. Осы ретте Алматы қалалық Тіл басқармасының бастығы ЖӘНІБЕК НӘЛІБАЕВты студиямызға шақырып бірнеше сауал қойған едік. – Жәнібек аға, Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» деген айдарымен берілетін хабарына қош келдіңіз! – Рахмет! – Мынау өзіңіз басқарып отырған қалалық Тіл басқармасы осы немен айналысады, осы атқарып жатқан жұмыстары жөнінде мына тыңдаушыларға түсініктірек болуы үшін қысқаша айтып өтсеңіз.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Алматы қаласындағы Тіл басқармасы осы Алматы қаласы бойынша мемлекеттік тілдің өмірге енуіне байланысты мәселелерді үйлестіру, бақылау жасау жұмыстарымен айналысады. Қалада мемлекеттік мекемелер саны бес жүзге жуық бар. Олардың жартысы оқу орындары. Мектеп, балабақша, жоғары оқу орындары болып табылады. Соған байланысты қалада үкіметіміздің белгілеп берген қаулылары, Президентіміздің қол қойған мемлекеттік бағдарламасы «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған». Сол бағдарламаның негізінде түзілген 2001-2002 жылдарына арналған іс-шаралар жоспары негізінде сол жұмыстар атқарылып жатыр. Ол қалай атқарылып жатыр дегенге келсек, онда мысал үшін мемлекеттік мекемелердегі осы тіл мәселесі, тіл саясаты қалай қолға алынып жатыр, қалай жүргізіліп жатыр мемлекеттік тіл оқытыла ма, мемлекеттік тілді ендіруге байланысты білімдері бар ма, аудармашылар бар ма, жалпы сол мекемеде істеп жүрген қызметкерлердің мемлекеттік тілді білу деңгейі қаншалықты дәрежеде екенін қалалық прокуратурамен бірлесе отырып, біз 2001-2002 жылдарға арналған арнайы тексеру кестесін жасаған болатынбыз. Сол кесте бойынша осы бүгінгі күнге дейін мысал үшән екі жылдың көлемінде сексенге жуық мекемені тексеріп шықтық.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Тексеру қорытындысы жөнінде айта кетейік осы жерде. Тексеру қорытындысына қарасаңыз мына «Тіл туралы» заңның мына 21-бабында, сонан кейін 19-бабында көрсетілгендей олардың бірінші кезектегі өздерінің атаулары, мөр табандары, мөрлері, бланкалары сияқты құжаттарының бәрі мысал үшін "Тіл туралы" заңның талабына сай екі тілде жазылған. Бұны ешқандай жоққа шығаруға болмайды, бұл-бір. Екіншіден, қазақ тілін оқыту мәселесі барлық мекемелерде бар. Олардың оқыту деңгейі, олардың оқыту сапасы әрқайсысы әртүрлі деңгейде. Оның бірнеше объективті, субъективті себептері бар. Біреуінің мұғалімі маман болғанымен, екіншісінің мұғалімі маман емес. Соған байланысты біз тексеру барысында біз мұғалімдердің білім деңгейін анықтаймыз, тексереміз. – Дұрыс, рахмет! Мынау саннан сапаға көшетін уақыт болды-ау деймін. Осы біраз жылдар болды, мемлекеттік тілге көшейік, мемлекеттік тілді үйренейік, мемлекеттік тілде ісқағаздарын жүргізейік деген сияқты бастамалар көп болды. Сол бағытта біршама жұмыстар атқарылды да.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Көптеген мекемелер мемлекеттік тілде ісқағаздарын жүргізіп те жатыр. Бірақ енді осы арада көкейде мынадай сұрақ туындайды: осы мемлекеттік тілде іс жүргізетін мекемелердің ісқағаздары қаншалықты ол осы қазақ тілінің нормаларына сәйкес келеді? Осы байқап отырсақ, қазақша сөйлейтін адам бар да оның қаншалықты қазақша дұрыс сөйлейтінін айыру қиын емес қой. Сол сияқты ісқағаздарының да сапасы қалай болып жатыр? Оны сіздер тексере аласыздар ма? – Дұрыс айтасыз. Жазу мен сөйлеу мәдениеті екеуі – екі түрлі нәрсе. Қаладағы мекемелердің іс-қағаздарын тексеру барысында оны байқап жүрміз. Тіл туралы заңның талаптары бойынша ісқағаздарын мемлекеттік және орыс тілінде жүргізу керек деп талап қояды. Соған сәйкес, мысал үшін, кез-келген мекемеге барсаңыз, бүкіл қағаздарының барлығын – бұйрықтарын, шешімдерінің барлығын екі тілде рәсімдеп, дайындап қойған. Ал тереңірек үңіліп қарасаңыз, бұлардың барлығы орыс тілінен қазақ тіліне аударылып, жаңағы аудармашының көмегімен ісқағаздарын қазақша жүрдік деген талапты орындағандай нәтиже көрсетеді.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Бұл жаңа тек қана жоғары жаққа немесе тексеру органдарына есеп беру ғана үлгісі емес пе екен? – Әрине, бұл солай болып көрінеді алғашқыда. Бірақ осы – қазақ тілінде ісқағаздарын жүргізу барысында алғашқы мынау терминдерді қалыптастыруда, сонан кейін осы қазақша жазу стилін қалыптастыруда алғашқы қадам. Бұның да пайдасы тиеді деп ойлаймын. Сонан кейін жаңа өзіңіз дұрыс айтып кеттіңіз, енді құдай қаласа саннан сапаға көшетін уақыт болды. Енді біз мамандардан, мекемелерден ісқағаздарын алдымен қазақша дайындап, содан кейін керек болған жағдайда орыс тіліне аудару мәселесін қойып отырмыз. Біздің ең түпкі мақсатымыз осы мемлекеттік тілді осы мына кәдімгі билік тілі, басқару тілі дәрежесіне көтеру. Сол мақсаттағы мынау аударма арқылы әзірге жасалып жатқан алғашқы қадамдар. – Осы аударма дегеннен шығады. Басылымдарда біршама бір пікірлер айтылды: «Аудармашыларды түгел жою керек, бәрін ісқағаздарының бәрін қазақ тілінде жазу керек!» деген бастама көтерілді.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Бірақ қанша дегенмен аудармашылардың да бұл жерде рөлін жоққа шығаруға болмайды. Мынау әртүрлі терминдер бар, ұғымдар бар, әр саланың кәсіптік терминдер бар. Солардың бәрін қазақша қалыптастыруда аудармашылардың рөлі ерекше, өте жақсы. Бірақ жаңағы саннан сапаға көшетін уақыт болған сияқты, аудармашылардың да белгілі дәрежеде бір кезеңге қызмет ететінін мойындау керек қой деймін. Ендігі мақсат ісқағаздарын кәдімгі қазақы мамандар, әр саланың өзінің мамандары қазақ тілінде жазатын уақыт болды-ау деймін? – Мемлекеттік тілде ісқағаздарын жүргізу үшін алдымен оның алғышарттары жасалу керек. Оның алғышарттарын мен айтар едім, біріншіден, кадр мәселесі, екіншіден, мына салалық терминологияны қалыптастыру, жетілдіру деп есептеймін. Біздің мына салалық терминдерді алып қарасаңыз баяғы 30 жылдардан бастап, кешегі 85-90 жылдардағы шыққан терминологиялық сөздіктерді ашып қарасаңыз,ондағы бүкіл терминдердің 70 пайызы орыс тілінде, немесе орыс тілі арқылы енген халықаралық терминдер болып кетті.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Сонда біздің салалық терминдеріміздің барлығы орысша немесе шет елден еніп кетсе, біз қалайша қалай жүргіземіз деген ой келеді. Ал соңғы мына Тәуелсіздік алғалы бері, мысалы үшін, осы сала бойынша бірнеше бағытта жұмыстар атқарылып жатыр. Осы терминдердің бірқатарын қайта қарап, солардың барлығын қазақша қалыптастыру мәселесі жүріп жатыр. Егер осы салалық терминдер түгелдей дерлік қазақша сөйлеп кетсе, онда қазақша жазу мына кадрларымыз ешуақытта қиналмас еді. Сонан кейін біздің тағы бір мәселені ескеру керек мынау 70 жыл бойы Совет үкіметі тұсында бүкіл кадрларымыздың барлығы орыс тілінде білім алған. Ал мектепті орысша, қазақша бітіргенімен бүкіл арнайы мамандықтарын орыс тілінде бітірген. Соның есебінен орыс тілінде алған маман иелері қазақ тілінде өздерінің мамандығы бойынша жазуды, сөйлеуді тоқтатқан болатын. Соның әсерінен біздің салалық терминдеріміз осы күнге дейін ақсап келе жатыр.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Енді сізге мынадай сауал қояйын. Өзіңіз, міне, Алматы қалалық Тіл басқармасын басқарып отырсыз. Осы Алматы қаласындағы әкімшілік қай тілде іс жүргізеді. – Ол өзеріңізге белгілі «Тіл туралы» заңның талаптары бойынша ісқағаздары мемлекеттік және орыс тілінде жүргізіледі. Ал бірақ, әсіресе, өзіміздің Тіл басқармасынан шығатын қағаздардың барлығы, сырқа жазылған хат-қағаздардың барлығы тек қана қазақ тілінде жазылады. – Мемлекеттік тілде... – Мемлекеттік тілде, яғни... – Ал.. – Ал әкімшілік екі тілде жазады ғой? Бірінші кезекте қай тілде дайындалады? Орыс тілінде дайындалып, кәдімгі үйренген әдіс бойынша аудармашылар арқылы қазақшаға аударыла ма? – Ол сол жұмысты тапсырылған маманның мемлекеттік тілді білу деңгейіне байланысты. Егер мемлекеттік тілді білмейтін болса, жаза алмайтын болса, оны сіз сырттан есікті жауып, құлыптап қойсаңыз да қазақша жаза алмайды. Сондықтан амлдың жоғынан ол маман орысша жазып, сонан кейін ол аударады.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Ал бірақ негізінен ісқағаздарын қазақша жүргізу мәселесін, алдымен қазақша жазу мәселесін, біз алдымен өзіміздің ағайындардан, өзіміздің қазақ ағайындардан талап етуіміз керек. Соларды үйретуміз керек, соларға түсіндіріп, соларға көбірек көңіл бөлуіміз керек. Соның ең басты тетігі мен айтар едім, осы ассоциация жүргізу мәселесі. Осы мәселені біз қойып жатырмыз, егер осы мәселелер дұрыс шешіліп кетсе, біздің мамаңдарымыз бұрынғыдан гөрі жауапкершілікпен қарап, тілге деген көз қарастары өзгеріп, санасы шамалы болса да оянар еді деп ойлаймын. – Енді сіз айта аласыз ба, осы Алматы қаласындағы түрлі мекемелердің ішінде сіздердің айтқандарыңызға көнбей, өз дегендерін істеп жатқан мекемелер бар ма? – Біздің осы тілге байланысты нормативтік-құқықтық база жетілмеген жерде еш уақытта ол орындалмайды, қанша тапсырма берсеңіз де, айқайаласаңыз да, шуласаңыз да. Ол нормативті-құқықтық база деген не?
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Мысалы үшін, тіл туралы заң қабылданған 89 жылы алғашқы нұсқасы қабылданды ғой, одан кейін 97 жылы қабылданған 11-ші шілдеде. Осы уақыт ішінде мысалы үшін, мемлекеттік тілді, яғни тілді, "Тіл туралы" заңды қорғайтын заңдарымызды нормативті-құқықтық базасы жетілмеген. Біріншіден, тек қана әкімшілік кодексінің ішіндегі бірақ қана бап бар, басқа кодекстерде. Немесе "Тіл туралы" заңды өмірге ендіруге байланысты түсініктемелік құжаттар, анау орысша айтқанда «инструктивные документы» дейді ғой, ондай құжаттарымыз жоқ. Соған байланысты, әркім "Тіл туралы" заңды өздерінің пайдасына шешуге, өздерінің ұғымына, өздерінің жұмысына ыңғайлы етіп түсінгісі келеді. – Демек, бұдан шығатын қорытынды "Тіл туралы заңның" белгілі дәрежеде тетіктерде дұрыс қарастырылмаған ғой? – Дұрыс қарастырылмаған емес, жетілдірілмеген деп айтуға болады. – Ал оны жетілдіру үшін бір қосымшатағы да заң қабылдау қажет пе? Немесе қаулы қажет пе үкіметтің?
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Мен жаңа айтып отырмын, ол нормативтік-құқықтық базасы жетелдірілмеген деп, осы "Тіл туралы заңды" мынау, әсіресе, заңгерлер тереңірек зерттеп, содан кейін мынау өмірге ендіру барысында, қандай әлсіз тұстары бар, осы жақтарына бас назар аудара отырып, осыған өзгерілімдер, толтырулар енгізу жағын. Содан кейін түсініктемелер құжаттар қабылдау жөнінде, мынау түрлі біздің жаңағы кодекстеріміздің барлығына осы мемлекеттік тілдерді қорғайтын баптар енгізу керек. Осы өткен жылы, мысал үшін, Владимир Нүсіпханов деген кісі осы «Известия» газетінің қосымшасында «Давно пора поставить венок казахскому языку» деп жазған, мысалы үшін. Сонда ол қазақ тілін қорлап, менсінбей, қазақ тіліне тіл тигізіп тұр, сондықтан ол қазақ тіліне тіл тигізіп отырған, менсінбейтін адамға, аяқ асты етіп отырған адамға ешбір шара қолданалмай отыр.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Салық туралы заң сияқты заңдарға тоқсан сайын түрлі өзгерістер енгізіп отырады, тоқсан сайын түрлі толықтырулар енгізіп жатады. Ал сондықтан біз мысалы, "Тіл туралы заңға" 97 жылы қабылданды, содан кейін мысалы үшін бірде-бір толықтыру, өзгеріс енгізілген жоқ. Өмірдің заңдылығы өзгеріс енгізу, толықтыру енгізу. Мысалы үшін бұл заңның нұсқасы, мысалы үшін, 97 жылғы жағдаймен, 97 жылғы әлеуметтік-экономикалық демографиялық жағдайға байланысты дұрыс болған шығар, ал қазіргі жағдай өзгерді ғой 6 жылдың ішінде. Сондықтан қазіргі экономикалық, демографиялық ахуалды ескере отырып, бұған да осындай талаптарды күшейтетін өзгертілулер мен толықтырулар енгізуге болады деп ойлаймын. – Міне, құрметті радиотыңдаушылар, осы әңгіме барысынан ана тіліміздің Алматы қаласында қаншалықты өріс алып келе жатқандығын байқауға болады. Әйтсе де туған тіліміздің бүгінгісі мен болашағын айтқанда бітіргенімізден, бітіреріміз әлі де көп екендігін ұмытпағанымыз жөн болар. – Осымен Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Онда Алматы қалалық Тіл басқармасының бастығы ЖӘНІБЕК НӘЛІБАЕВпен қаладағы қазақ тілінің ахуалы жайында өткізілген әңгіме-сұхбатымызды тыңдадыңыздар! Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов, ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында амандықпен кездескенше күн нұрлы болғай!
Жәнібек Нәлібаев	▶			27. – Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Сәлеметсіздер ме, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілетін хабарын тыңдауға шақырамыз. тудияда журналист – Оңғар Құралов. – Көше жарнамаларының алашұбар тілі айта-айта жауыр болды. Әйтсе де бүгін біз Алматы қаласындағы көше жарнамасының мәдениеті туралы және қазақ тілі қоғамдарының қазіргі кездегі атқарып отырған жұмыстары жайында әңгіме қозғамақпыз. Бұл тұрғыда Алматы қалалық Тіл басқармасының бастығы ЖӘНІБЕК НӘЛІБАЕВПЕН өткізген сұхбатымызға назар аударыңыздар. – Қазіргі кезде көзге шыққан сүйелдей болған мына жарнама деген бар. Осы теле жарнама, немесе радио газеттегі жарнаманы айтпай-ақ қояйық, мына көше жарнамасына келейікші.Осы көшедегі жарнаманы айтқан кезде немесе көрген кезде көз ұялатын жағдай көп-ақ өте. – Дұрыс. – Осыны жөндеудің қандай да бір жолдары бар ма? Шамаларыңыз жете ме осы көшедегі жарнамаларды реттеуге, жоқ әлде сіздер өкілеттіктеріңіздің аясы тар ма?
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Біз мынау қаладағы осы жарнамаға байланысты тексеру жүргізген кезде біз байқадық, осы мынау жарнамадағы жазылған ағылшын тіліндегі, немесе латын графикасымен жазылған атаулардың көбісі мынау мемлекеттік тексеруден өткен кезде 19-бапта мемлекеттік емес мекемелерді міндеттейтін механизмдер қарастырылмаған деп. Соған байланысты мемлекеттік емес мекемелер, жаңағы коммерциялы мекемелер, шағын кәсіпорындар өздерінің атауларын осы ағылшын тілінде, немесе латын графикасымен жазып, мемлекеттік тіркеуден өтіп жатыр. Неге десеңіз оларда жаңағы заң міндеттемейтін сияқты заңгерлердің айтуына қарағанда. Сондықтан олар мемлекеттік тіркеуден өздерінің атауларын жаңағыдай шет тілінде, немесе латын графикасымен бекітіп алғаннан кейін, сол күйінде мысал үшін бүкіл қаладағы, көшедегі түрлі жарнама алғандарында өзерінің атауларын сол мемлекеттік тіркеуден өткен күйінде жарнамалап жүр. Сондықтан қарап отырсаңыз, сол шет тілінде шыққан жарнаманың барлығы сол мекемелердің атауы мемлекеттік тіркеуден өткен.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Сондықтан осы алдымен заңның жаңағыдай әлсіз тұстарын дұрыстамай, ол қайталана береді. Ал бірақ біз соған қарамастан қалада осындай мекемелерді біз осы соңғы алты айдың ішінде, мысал үшін, он үш мекемені осы қалалық прокуратураның қарауына жібердік. – Демек, прокуратура оған қандай да бір шара қолданылаа ма сол мекемелерге? – Қолданып отыр, оны алғызып тастап жатыр. Өзгертіп жатыр. – Әсіресе, осы бізде тілімізде өте бір орашолақтық танытып жүрген жарнамалар, спиртті ішімдіктерге, темекіге байланысты. Өткенде біраз тқрды мынадай жарнама тақтасы тұрды. Мысалы, «Мен Қазақстаным» деген. Ол жерде енді орысшасында келетін шығар «Мой» дегенді ар жағына темекінің суретін салып, «Казахстан» деп қойған ол дұрыс шығар. Ал қазақшаға ол келе қоймайды оны енді бір айтатын мекеме болмағаны ма? Ары қарай жалғауын қосуға немесе басқаша беруге.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Тіпті қойыңызшы орыс тіліндегі сөз жаңағы сөздердің, сөйлемдердің өзі дұрыс емес сияқты. Олар демек ағылшыншадан аударылған, одан келіп қазақшаға аударылған кезде ол тіпті өрескел бір қазақ тілінің заңдылығын бұзып тұр. – Дұрыс. Бұның да өзінің бір себептері бар. Ол мына нарық қатынастарына көшкелі бері мынау бізде жарнама деген көбейіп кетті, қай салада болса да. Осы жарнама тілінің мәдениетін көтеру мақсатында – бұл ғылыми түрде осы күнге шейін зерттелмеген тақырып. Осы соңғы мынау он жылдың ішінде осы жарнама тіліне байланысты бір ғана диссертация қорғалыпты. Ал бір ғана диссертацияның өзі осы бүкіл жарнама мәдениетін, жарнама тілініңмәдениетін шешіп береді дегенге мен өзім сенбеймін. Сондықтан бұл мәселені алдымен ғылыми негіздеп алу керек. Себебі сіз айтып отырған «Мен Қазақстан!» деген сөзді мысал үшін ол жерде мүмкін сурет салынған шығар. Мүмкін басқа бір ой тұрған шығар. Сондықтан ол жерде жасырын тұрған бір жұмбақ бар. Сондықтан оны тереңірек зерттеу керек. Сонан кейін барып оның мазмұны ашылады.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Соны енді көрген адам бірден түсіне қою керек қой, ол жерде әрине сурет тұр, басқа тұр, бірақ жарнама деген сөз халыққа түсінікті нәрсе болуы меніңше, нені насихаттап тұр, қалай насихаттап тұр, мәдениетті насихаттап тұр ма, сауатсыз насихаттап тұр ма? Соның бәрі ара жігі меніңше айқын болуы керек. – Сондықтан да мен айтып отырмын, бұл айқын болу үшін жарнама тілінің мәдениетін толығырақ зерттеу керек әлі. Осы бойынша бірнеше диссертауиялар қорғалуы керек. Солардың пікірімен санасу керек. Себебі мына қазіргі отырған аудармшылардың барлығы мынау жарнама тілінен маман болған, жарнама тілінен қорғаған, жарнама тілін зерттеген адамдар емес. Ол бұрын қазақ тілін жақсы білетін, орыс тілін жақсы білетін мен қазір қазақшадан - орысшаға, орысшадан қазақшаға аударам деп жүрген, өзерін аудармашы деп есептейтін адамдар болуы мүмкін. Сондықтан аудармашылардың да өздерінің бейімделген саласы болмаса, ол саланы игеріп кетуі қиын.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Дұрыс-ақ, дегенмен осы жарнаманы мына көшеге ілер кезде оны қандай да бір мекеменің рұқсат қағазын алу керек емес пе немесе Тіл басқармасы арқылы соны бір тексертіп алуға болмас па, тіпті мынау Тіл білімі институты да бар ғой. Соның үстінен бір тексертіп алатын. Бірақ оны бізде жаңағы айтпақшы тағы да ол заңда қарастырылмаған, әркім өз білгенін жасайды ғой, солай ма? – Бірақ дегенмен бізде Алматы қаласында осы жарнама мәселесін реттеуге байланысты қала әкімінің шешімімен «Алматы-жарнама» атты кәсіпорны құрылған. Осы бүкіл қаладағы жарнаманың ілінуіне, олардың мәдениетіне байланысты мәселелердің бәрімен «Алматы-жарнама» мекемесі айналысады. Онда арнайы аудармашылар бар, сол аудармашылардың өздерінің бекітіп берген тексттері бойынша сол жарнамалар ілінеді. – Демек, Тіл басқармасы осы жарнама мәтіндерін қарауда белгілі дәрежеде жұмыс атқарып жатыр деп айтуға болады ғой?
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Әрине, өткен жылы тексеру қорытындысы бойынша 700-ге жақын жарнамаларды іріктеп, анықтап, олардың мәтіндерінің эстетикалық талғамға келетін-келмейтінін 700-ге жақын жарнаманың бір қатарын алып тастадық, бір қатарын қайта өңделіп орнына қойылды. Тіпті көнбейтіндері қалалық прокуратуаның қарауына берілді. Сондықтан бұл сала бойынша атқарылып жатырған жұмыстар көп. Бірақ кейбір жарнамалар заңсыз қойылуы мүмкін. Заңсыз қойылған жарнамаларды біз аптасына бір рет Алматыдағы «Алматы-жарнама» кәсіпорнымен бірлесіп, сонымен аудандағы осы жарнама саласын реттейтін, бақылайтын инспекторлар бар солардың қатысуымен тексеру жүргізіп отырамыз. – Жарнама деген жаңа айтпақшы өте күрмеуі көп мәселе болып отыр. Сонымен бірге мынау тақтайшалар бар, маңдайшалар бар, дүкендердің жанындағы атаулар бар осындайда да біз мемлекеттік тілдің нормасын бұзып жатқан жағдайлар өте көп кездеседі. Менің өзімде бірнеше осындай қателіктер кездескен кезде, сол мекемеге тура кіріп барып айтқан кездерім де болды.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Ал, мынау Тимирязев көшесінің бойында бір дүкенге жазып қойған екен «Шужиктар» деп жазып қойыпты. Көрдіңіз ба енді? – Ондай да кездеседі, иә. – Осы сияқты тағы «Фотокужат» деп жазып қойған жерлер болды. Соларға тікелей кіріп айтсам, «Сен кімсің?» дейді. Сонда көрдіңіз бе? Меніңше ойлаймын әрбір қазақтың азаматы осындай қателіктерді шын мәнінде өзі көріп тұрған қателіктері болса, барып меніңше айту керек сияқты, бірақ содан кейін сол дүкендердің төбелеріндегі жазылған маңдайшаларда кейін түзелді. – Бізде әркім өзінің отбасынан, өзінің жеке басынан осы тіл мәселесін бастау керек қой. Сондықтан көрермендер, мәселен, өздерінің көзі түскен, осындай көңілі толмайтын жарнамалар болса, біздің қалалық Тіл басқармасына 71-65-90 деген телефонға хабарласып, айтуына болады. Біз арқылы оны реттеуге болады.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Демек сіздерге тікелей хабарласып, осы көшеде мынадай дүкенің төбесінде, немесе мынадай жарнама қате жазылған, осыны қалай жөндеу керек деп айтуға болады ғой? – Айтуға болады, немесе жазып жіберуге болады. – Дұрыс, рахмет, енді бізде «толғауы тоқсан» мәселелерлің біреуі – «Қазақ тілі қоғамының» жұмысы туралы. Тәуелсіздік алған кезімізде осы «Қазақ тілі қоғамы» бір белгілі дәрежеде үлкен бір шабытпен жұмысқа кіріскен сияқты болған еді. Оның республикалық бар, облыстық, қалалық бөлімшелер құрылды, аулдық та бөлімшелер құрылған шығар. Солардың бәрі біраз жұмыс істеген сиқты. Кейіндері осының бәрі саябырсып қалды. Осының себебі неде? – Дұрыс байқап отырсыз. Ол егер мысалы «Қазақ тілі қоғамы» алғаш құрылған кезде көбірек шулап, көбірек жұмыс істегені көрініп жатса, ол сол кездегі жағдаймен тікелей байланысты.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Мәселен ол кезде тек қана ұлттық идеологиямызды, ұлттық тілімізді, әдебиетімізді, мәдениетімізді қорғайтын қоғамдық ұйым ретінде құрылған болатын. Ал бірақ сол кезде мысал үшін ол кезде көпірек жұмыс істеді, қазір азырақ жұмыс істеп жатыр деп айтуға да болмайды. Себебі өзі тіл мәселесі көзге көрінбейтін дүние ғой негізі, тек қана жүрекпен сезінетін, санамен ғана бағаланатын нәрсе. Сондықтан сіздерге мен соңғы мына «Қазақ тілі қоғамының», әсіресе, мына "Халықаралық қазақ тілі" басшылығымен жасалған осы мына екі-үш ай шеңберінде атқарған жұмыстарын айтайын сізге. Біріншіден, осы мынау қазақ тілі «іс-қағаздары неге қазақша жүрмей жатыр, неге әсіресе Солтүстік облыстарда, немесе Шығыс облыстарында жүрмей жатыр» деген мәселеге байланысты бұл кісілер, ойланып толғанып жүріп, осы мына Шығыс Қазақстан облысында осы «Мемлекеттік тілдің бүгіні мен болашағы» атты конференция ұйымдастырды. Оған ол кезде Шығыс Қазақстан облысының әкімі Мекте мырза болатын сол Мекте мырзаның өзі қатысып, баяндама жасап, осы мынау есімде 12 ақпан күні болды.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Екі күн бойы конференция өтіп, бүкіл облыстардан, тіпті мына мемлекет басшылары, мемлекет деңгейіндегі қайраткерлер қатысып, өздерінің ойларын ортаға салды. Сөйтіп ол жерде үлкен бір рухани бір сілкініс пайда болды. Соның негізінде жұмыстар атқарылып жатыр. Бұл – бір мәселе. – Одан кейін жақында ғана осы 2-3 мамыр күні мынау біздің орталық Мәдениет сарайында мемлекеттік тіл туралы айтыс өткізді. – «Қазақ тілі қоғамы» кезінде орны болды, әрине, көптеген жұмыстар атқарып жатқанын өзіңіз де айтып жатырсыз ғой. Дегенмен осы «Қазақ тілі қоғамының» рөлін әлде де көтеретін бір мүмкіндіктер бар ма? – Бұрынғы кездері мысал үшін «Қазақ тілі қоғамының» рөлі көбірек көрінді. Себебі ол кезде мемлекет тарапынан қорғаушысы болатын ұйым болған жоқ. 92 жылы есімде кәзіргі Тараз қаласында өткен қазіргі «Халықаралық қазақ тілі қоғамының» пленумында осы мемлекеттік тілді қорғайтын, мемлекеттік тілдің мәселесін үкіметтің алдына қоятын, соны талап ететін, бізге мемлекеттік ұйым қажет депосы мемлекеттік ұйым ретінде «Тіл комитетін» сұрап алған болатын.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Сол «Қазақ тілі қоғамының» сұрауымен сол пленумның шешімімен осы үкіметтің алдына қойылған болатын. Сол «Тіл комитеті» құрылып, сол "Тіл комитеті" қазақ тілі мәселесімен тікелей айналысқаннан кейін, ол «Қазақ тілі қоғамы» өздерінің негізгі мынау әр мекеменің өзінің жарғысы болады, ережесі болады. Сол жарғысы мен ережесіне сай қызметтерін атқарып жатыр. Ал «Тіл комитеті» содан кейін құрылғаннан кейін, жер-жерде "Тіл басқармалары" бөлімдері құрылып, сол әр облыста өздерінің атқарып жатқан жұмыстары болды. – Жаңа өзіңіз айтпақшы «Қазақ тілі қоғамдарының» жұмыстарын облыстық, қалалық "Тіл басқармалары" ауыстырып жүр ма, осы "Қазақ тілі қоғамының" атқаратын жұмысын атқарып жүр ма? Онда жоқ өсуді, басқалдақпен көтерілуді аңсайтын, армандайтын шенеунік мырзалар ғана отырған жоқ па? – Ол сұрағыңыз орынды, мысалы үшін, кез-келген салада өзінің мамандығы бойынша істеп жүрген адамдар қызмет атқаруы керек.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Әрине, біздің өмірімізде әр кезде әр түрлі шешіліп жатады. Оның да ықпалы тиеді. Сондықтан мен ойлаймын оданда «Қазақ тілі қоғамының» атқаратын қызметін «Тіл басқармасы» толық атқарып жатыр деп айта алмаймын. Себебі «Қазақ тілі қоғамы» қоғамдық ұйым болғандықтан ол кісілер емін-еркін, өздерінің ұсыныстарын еркін айтатын ы-ы бостандықтағы ұйым. «Тіл басқармалары» олар мемлекеттік мекемелер өздерінің аумағында, өздерінің аудандарында, сол жерге қарасты мекемелердің қызметін бақылап, тексеріп дегендей, үйлестіріп отырады. – Мына «Тіл басқармаларындағы» қызметкерлер қаншалықты осы тілге жанашырлық танытып келе жатқанын білмедім, бірақ «Қазақ тілі қоғамындай» жұмыс атқармай жатқан сияқты. Қалай қарайсыз? – Сіздің бұл пікіріңізбен мен қосыла алмаймын. Себебі бұл баяғы кезден қазіргі кез өзгеше. Баяғы көшеге шығып, көрінген тастың үстіне шығып айқайлап, немесе жаңағы байбалам салатын уақыттан өттік.
Жәнібек Нәлібаев	▶			– Қазіргі кезде заң талаптарын заңды түрде талап етіп, заңымыздың жүрмей жатқан жерін зерттей отырып, мына жер жүрмей отыр, мынадай жаңағы құқықтық базасы жетілмеген деген сияқты нақты мысалдар арқылы, нақты ұсыныстар арқылы ғана қолымыз жетеді. Бұрынғыдай бос айқай бізге қазір ешқандай табыс әкеле қоймайды деп ойлаймын. – Рахмет! – Қанша айттық дегенімізбен атқарылған іс ел мүддесі үшін болса игі. Тіліміз өркен жайса, сол тілді пайдаланатын көзі ашық, көкірегі ояу азаматтар дұрыс сөйлеуге ұмтылмас па екен деген де үміт бар. Осымен Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Мұнда Алматы қалалық «Тіл басқармасының» бастығы ЖӘНІБЕК НӘЛІБАЕВПЕН қаладағы жарнама жайы және "Қазақ тілі" қоғамдарының рөлі туралы өткізген сұхбатымызды тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамаен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше күн жақсы болсын!
Жүніс Сахыұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Иә, біз қалай сөйлейміз? Немесе қазақ тілінде қаншалықты сауатты жазып жүрміз? Сөздерді орнымен пайдаланып келеміз бе? Тіл мәдениетіне арналған кезекті хабарымызға құлақ түріңіздер. Микрофон алдында журналист – Оңғар Құралов. – Фантастикалық шығармалар еске түскенде ондағы оқиғалар мен кейіпкерлер қазақ даласынан, қазақы ұғымдар мен атаулардан алшақ болып жататындығын несіне жасырайық. Орайы келгенде сериялы ғылыми фантастикалық романдар жазып жүрген белгілі фантаст-жазушы ЖҮНІС САХИЕВТЫ әңгімеге тартып, өз шығармашылығындағы қазақы үрдіс жайында бірер сауал қойған едік. Енді соны тыңдап көріңіздер!
Жүніс Сахыұлы	▶			– Жүніс аға, біз хабарларымызда мынау баспасөздің тілі, көркем әдебиеттің тілі, жалпы ауызекі тіл жөнінде көбірек әңгімелеп жүрміз. Мына біздің студиямызға келіп қалған екенсіз өзіңіз фантаст ретінде қазақ фантастикалық шығармаларының тілі жөнінде не айтатын едіңіз? – Әрине, бұл енді қазақ ғылыми фантастикасы сонау қазақ ертегілерінен бастау алады деп жатырмыз. Ол рас та. Сол қазақ ертегілеріндегі айтылатын тамаша кейіпкерлер, солардың есімдері – бәрі де қазақ қой. Бірақ олардың ойларының қандай екені белгілі? Ал енді бүгінде, біз мынау ғылыми-техникалық прогрессте отырғаннан кейін сондай ғылыми-техникалық прогресспен дамып келе жатқаннан кейін техникалық сөздердің, терминдердің неше түрлі олардың араласып кетіп жатқаны белгілі. Бүгінде ол үшін үлкен күрес жүріп жатыр. Ал енді қазақ ғылыми фантастикасындағы терминдердің қазақылануы жөнінде бұрын да бұл мәселені қозғаған болатынмын мерзімді баспасөзде.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Оның себебі сол 1960 жылдардағы көптеген шығармаларда шетелдің есімдерін қолдану, шетелдік терминдерді қолдану сондай көп орын алып кеткен болатын. Ол, әрине, жаңағы ғылыми-фантастикалық шығарма болғаннан кейін, сондай терминдерді қолданған кезде (робот, биоробот) солардың бәрі былай қарағанда адамға өзінше бір бөлек, өзі бір фантастикаға тән, жарасымды болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның бәрін де қазақшалауға болады. Өзім қозғаған мәселеде мен айтқан болатынмын. Мысалға, неге ол біз басқа планетадан басқа ғаламшардан неге біз шетел есімді адамды әкелеміз, немесе шетел есімді адамды ұшырамыз? Немесе осы қоғамымызда араласып жүрген кейіпкерімізді неге шетел есімімен атаймыз? Ал неге ол қазақ кейіпкері болмайды? Бұл жөнінде өзімнің пікірлерім көп болды. Тіпті мен сол өзімнің жаңағы қазақ ғарышкерінің болуын қаладым шығармаларымда. Сол ең алғашқы шыққан кітабымда кеме басшысын қазақ етіп алған болатынмын.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Сол 1989 жылы Ригада өткен бүкілодақтық жазушы-фантастардың семинарында менің сол шығармамның орыс тіліндегі аудармасын оқып шыққан кісілер маған сондай қарсылық білдіріп: «Неге сіздің шығармаңыздағы жаңағы бас кейіпкер – кеменің басшысы неге ол қазақ болады деген әңгіме туған. Мен сол кезде айттым: "Айналайын, мен – қазақ жазушысымын. Мен қазақтың жерінде өсіп-өндім. Мен өзімнің қазағымды әуелі жақсы білуім керек. Мен қазақтың психологиясынан, дәстүрінен мен одан артық ештеңені білмеймін. Сондықтан менің кейіпкерім міндетті түрде қазақ болады, оның басшысы қазақ болады, есімі де қазақша болады",– деп жауап берген болатынмын. "Ал тіпті мынау біздің ғарыштық дәуіріміздің өзі қайдан бастау алып отыр? Біздің елден, біздің топырақтан, Байқоңырдан!",– деп түсіндірген болатынмын. Сол өзімнің ниетім, арманыма жеттім. Мінеки, Тоқтар Әубәкіров бірінші ғарышкер болды. Талғат Мұсабаев, мінеки, кеме басшысы болып ұшты. Ал енді бұрыннан о баста бастағаннан өзім шығармамды бастағаннан қазақ есімдеріне -ев, -ов деген жаңағы жалғау дейміз бе, жұрнақ дейміз бе ешқашан да қосқан емеспін. Оны қашан да жаңағы -ұлы, -қызы солай жазып келе жатырмын.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Енді осы жерде сұрақ туындайды. Осы қазіргі кезде бізде шешілмей келе жатқан мәселелердің бірі - ата-текті жазу үрдісі. Осыған сіз қалай қарайсыз? Осы «-ұлы», «-қызы» дегеніміз дұрыс па? Немесе мүлде ә-ов" , " -евті" алып тастай салғанымыз дұрыс па? Немесе «тегі» дегеніміз дұрыс па? «Немересі» деп те жазғандар да бар. Осы жөнінде өзіңіздің жеке пікіріңіз қалай? – Әрине әркімнің пікірі әртүрлі және бұл туралы пікір өте көп. Бір өкініштісі, қазіргі кездегі біздің төлқұжаттарымыздағы адамдардың есімдері әртүрлі жазылып жүр. Оның тек төлқұжатта емес, баспасөз бетінде де өкінішті, тіпті кітаптарға дейін шығып кетіп жатыр, ал енді ол «-ұлы, -қызы» деген түсінікті. Пәленше ұлы, пәленше қызы деген, оны кім болса да біледі. Ал енді «-ов» пен «-ев» ол өзі Одақ кезінде әбден қалыптасқан жаңағыдай фамилия болғаннан кейін, енді ол әлі де қолданылып жүр.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Ал енді тегі сонан кейін "-ов" пен "-евті" алып тастау кезінде кей жағдайда адамның қайсысы әкесінің, қайсысы өзінің аты екенін ажырата алмай қалатын жағдайымыз болып жатыр. Сонысы өте қиындау. Ал енді өзімнің пікірімше, мысалға адамның өзінің атасы бар, әкесі бар. Сондықтан өзінің әуелі өзінің әкесінің аты, сонан кейін барып өзінің аты, сонан кейін атасының аты жазылса деген ойым бар. Соның немересі деп қоса ма, енді бұл – өзімнің жеке пікірім. Әрине бұған өте қиын бәлендей баға беру, былай болсын деп айту. – Мәселен, мәселен қалай болу керек? – Мысалы, мен өз атымды айтсам, өзімнен мысал келтірсем «Сахыұлы Жүніс Жүсіп немересі» болуым керек. Өйткені менің әкемнің әкесінің аты – Жүсіп, өзімнің әкемнің аты Сахы болса, өзім атым – Жүніс. Сонда «Сахыұлы Жүніс Жүсіп немересі» деп жазса табиғи сияқты да өзі солай. Атамнан – әкем, әкемнен мен тарап отырмын. Осылай жазылса, түсініктірек болар ма еді деген өзімнің ойым.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Дұрыс. Енді мынау сіз фантаст-жазушы ретінде мынау жалпы аспан әлеміндегі жұлдыздардың атаулары бар, планеталардың атаулары бар сол біздің қазақ тіліне қаншалықты жақын болып жатыр, қаншалықты қазақы күйде жетіп жатыр атаулар? – Қазақтың аттары жұлдыздар туралы ол бұрыннан қалыптасқан аттар бар. Оны әрине мынау астрономия деген ғылым шыққаннан кейін, мектепте оқылғаннан кейін, бұның бәрі бұрынша гректің атауы бойынша кеткен. Сондықтан адам соған қалыптасып қалды да, кейде қазақша жағын түсіндіре алмай жатасың. Ал негізінде біздің қазақтың аттары қойған жұлдыздарға, плпнеталарға қойған аттары бұрыннан бар. Мысалға, Шолпан. Шолпан деген кейіннен Венера деп жүр. Ал негізінде Шолпан деген қандай әдемі? Таңшолпан дейміз, біздің қаншама қыздарымыздың есімдері бар, сонымен қойылған. Ол өте әдемі. Ал енді ғылымда Меркурий дейді ол жаңағы Күннен кейінгі бірінші планета. Ол Шолпанның қасындағы оны қазақта «Олпан» деп атаған. Немесе «Кіші Шолпан» деп атаған. Сонда білген ол сол жаңағы кіп-кішкентай планеталар жаңағы кіші Шолпанды да көре білген, Шолпанның өзін де көре білген.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Ал енді мынау Марс планетесының өзі бір әр он бес-он жеті жылда жермен жақындасатын сәттері болады. Әр 15-17 жылда. Сол биылға келіп отыр. 1988 жылы болған, мен өзім оған бақылау жүргізгенмін оған. Енді биыл осы тамыз айының жиырма сегізінде тағы ең жақындау сәті болады Марстың. Сол Марсты біздің өзіміздің қазақ ата-бабаларымыз жақсы білген, оны «Қызыл жұлдыз» деп атаған. Ал енді қазір ғылымда оны ғылымда да соны "қызыл" деген сөзін алған жоқ. Оны "қызыл планета" деп жүр. Бәрібір өйткені орыстардың бір ғалымы аты есіме түспей тұр ол соның өзінің жазғаны бар. Бұл Марс планетасындағы соның табиғаты біздің Қызылкөмеш шөлінен аумайды Қазақстандағы деп жазған. Ал ондағы жыралар, ана жаңағы сайлар жатқан ол біздің мынау Шарын шатқалына ұқсап кетеді екен. Марстың көп ұқсастық жерлері бар екен бізге. Сол осы Марсқа байланысты өзімнің жақында ғана мынау «Марстан шыққан жаңғырық» деген ғылыми-фантастикалық романым шықты. Серияның екінші кітабы. Ал енді ол кітапты сол өзім жазып отырған шығармамдаоның бәрінде де сол -ұлы, -қызы, осы қазақтың жас жанұялары бар отырған. Марысты игеріп, тіршілікке айналдырып, оны кәдімгі гүлдендіріп отырған өзіміздің қазақ кейіпкерлері. Бұл – Марс.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Ал енді Сатурн деген бар. Сатурн – сақиналы планета дейді. Ол да бір әдемі планета. Оны да ата-бабаларымыз білген. Оны «Қоңырқай жұлдыз» деп атаған. Сонан кейін Юпитер дегеніміз бар. Ол да жаңағы ғылыми термині ғой астрономияның. Ал біздің ата-бабаларымыз оны «Асқақ жұлдыз» деген кезінде. Шолпанмен шатастырып, кейіннен оның жаңағы «Есекқырған» деген де ат қойған. Өйткені жаңағы Шолпанмен шатастырып алған жарықтығы жағынан, екеуі де лапылдап тұрған кәдімгідей жарық жұлдыз. Осындай-осындай аттар бар. Бізде бәрін білген. Ал енді жұлдыздарды айтайық, жұлдыздардың да қазақша аттары бар. Жетіқарақшы, Темірқазық, жаңағы Темірқазықтың төңірегіндегі Ақбозат, Көкбозат, Сұлусары деген жұлдыздың аты бар әдемі. Ол ғылымдағы аты «Орион» деп жүргеніміз оның қазақшасы «Үш арқар Таразы». Ол "Үш арқар Таразы" қатар үш жұлдыз тұр. Оның жанында бір кішкене тұманды түтін құсап тұр. Соны кәдімгі аңшының үш арқарды атам деп, атып жібергенде аңға тимей, арқарларға тимей, жанынан өтіп кеткен оқтың анау түтіні, мылтықтан шыққан түтіні дейді ананы. Ал оның сол Үш жұлдыздың ар жағынан қызарып тұрған тағы бір жұлдыз бар. Оны енді ғылымда «Бетельгейзе» дейді. Ал біздің қазақ аңызында ол жаңағы «Арқарға тимей кеткен оқ» дейді. Көрдіңіз бе, бәрі қазақтың аңызымен байланысып жатыр.
Жүніс Сахыұлы	▶			– «Сүмбілені» жақсы білесіз. "Сүмбіле туса су суыр, Таразы туса таң суыр" деп жатқан Таразы дегенде, сол "Үш арқар Таразыны" айтып отыр. Содан кейін «Босаға» деген шоқжұлдыз бар. Тура босаға сияқты, ол екі жұлдыздың төрт жарық жұлдызын біріктіріп Босаға деп ат қойып отыр. «Үркер» жақсы білетін. Үркермен қандай аңыздар байланыстырады? Үркерді кәдімгі қазақтың әдемі, сұлу қыздары деп елестеткен. Оны жаңағы Жетіқарақшының жігіттері ұрлап алып келіп, өзіне қосып алған да, соның бір жұлдызының үстінде бір жұлдыз бар, соны Үркерден ұрлап алып келген қыз деп аңыз айтады. Сол сияқты қазақтың білген жұлдыздары, қазақша аттары өте көп. Мынау енді астрономия Одақ кезінде ол сөздерді астрономияға енгізбеді. Мен өзім «Астрономия» деген оқулықты аудардым. «Астрофизика» деген оқулықты аудардым. Сол аударған кезде осы планеталардың жаңағы қазақша аттарын кіргізу үшін күрестім. Кей жерлеріне әлім келді, кей жерлеріне әлім келмеді шындығын айту керек.
Жүніс Сахыұлы	▶			– Өйткені мынау өзі қалыптасқан термин, біз оны өзгертпейміз деп мен қазақшалағанды, қазақшалап берген жерімді сызып тастап отырды. Кей жерлерінде жақша ішінде берді. Әйтеуір енді былай шамалы енді. Сондықтан бұластрономияда да, жұлдыз әлемінде де қазақтың есімдері өте көп. Тіпті мен білмей жатқан да әлі болуы мүмкін. Соның бәрін кәзіргі жағдайда біз осы тілмен,сөзді түзеумен күресіп жатқан кезде, соның бәрін қазақшалауымыз керек. – Жақсы, Жүніс аға. Бүгін бізге келіп, қазақ фантастикалық шығармаларды қазақы үнмен, қазақы әуенмен жеткізу мәселесінде айтып берген әңгімеңізге көптен көп рахмет! –Мінеки, радиотыңдаушылар, әркім өзінің айналасына, өзінің жұмыс істеген ортасына қазақша енгізуге, қазақша терминдер мен ұғымдарын қалыптастыруға күш салса, сонда ғана тіліміз дамып, өркен жаймақ, сонда ғана ана тіліміздің ауқымы кеңейіп, қолданыс аясы арта түспек. Ендеше әр қазақ өз ана тілінің байрағы биіктерден желбіреуіне атсалысқаны абзал болмақ!
Жүніс Сахыұлы	▶			– Осымен қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Хабарға белгілі фантаст-жазушы Жүніс Сахиев қатысты. Сұхбатты жүргізген журналист – Оңғар Құралов, ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше, сау-сәлемет болыңыздар!
Жұбан Молдағалиев	▶			Әрбір қазақ жазушысы өз творчествасы жөнінде сөз болғанда, бүкіл қазақ әдебиетінің табыстарына, оның өсу жолына тоқтамай кете алмайд. Әйткені, әрқайсымыздың творчестволық өміріміз бүкіл жазушылар қауымыменен, бүкіл әдеби өмірменен тығыз байланысты. Осы тұрғыдан қарағанда, мен соңғы алты-жеті жыл ішінде қазақ әдебиетінің жаңа табыстарға жетіп, биік белеске көтерілгенін зор мақтанышпен атап айтар едім. Бізде талай романдар, поэмалар, драматургиялық шығармалар, жаңа өлең кітаптары, әңгімелерменен очерктер кітаптары пайда болды. Мысалы, Мұқановтың Шоқан туралы романын, Мүсіреповтың “Көрінбей кеткен бір бейне” атты прозалық поэмасыменен жаңа әңгімелерін, Ахтановтың “Боранын”, Есенжанов пен Нұрпейісовтың трилогияларын, Әбділда, Ғалижан, Ғали, Қамит, Сырбай, Ғафу, Қадір, Сағи, Тұманбайлар поэзиясын атап айту керек.
Жұбан Молдағалиев	▶			Менде өз қадір қадырымша еңбек етіп келемін. Әрқайсымыздың жаңа бір табысқа жетуде, дем беруші күш болған осы жылдардың үлкен бір тарихи жағы бар еді. Республиканың елу жылдық мерекесі, міне осылардың барлығы бізге, қалам қайраткерлеріне шабыт берді, рух берді, дем берді. Бұлардың ішінде мен өзімнің “ Мен қазақпын” атты поэмамды бердім. Бұл поэма қазір оқушы жұрт жағына белгілі. Бірнеше рет қазақ тілінде басылып шықты, сонымен бірге, Алматыда да, Москвада да орыс тілінде шықты, басқа тілдергеде де аударыла бастады. “Кісен ашқан” атты поэмамен жаңа өлеңдерім республика жұртшылығынан тәуір баға алды, оған республиканың Абай атындағы мемлекеттік сыйлығы берілді. Сонымен бірге, мың тоғыз жүз жетпісінші жылы менің таңдамалы шығармаларымның қазақ тілінде екі томы шықты.
Жұбан Молдағалиев	▶			Осы уақыттың ішінде бірсыпыра шығармаларым орыс тілінде жарық көрді. Соның ішінде мен “Совет поэзиясы кітапханасы” деген серияда шыққан өлеңдер мен поэмалар жинағымды, жақында ғана жазушы баспасынан шыққан таңдамалы шығармаларымның бір томын атап айтар едім. Мен кәзір осындай ел өміріндегі тамаша істерге арнап, қызыл қаймақты жаңа кітабымды баспаға әзірлеп жатырмын. Бұл кітап мың тоғыз жүз жетпіс үшінші жылы жарық көрмек. Творчествалық жоспар көп, айтатын да, жырлайтын да істер көп. Солардың бәрін болмаса да, кейбірін қағаз бетіне түсіру, поэзияға түсіру, ақындардың ардақты борышы болмақ, мен сол өз борышымды атқаруға әр уақытта да күш саламын.
Жұбан Молдағалиев	▶			“Жер мен әйел” Мен әйелге тәңірімдей табынам, Гүл ұсынам поэзия бағынан, Хауа-анаға қара жер де қарыздар, Содан туса адам атты бағыбан. Жер демекші, о да ару, ол да ана, Әйелге тең теңеу болса – сол ғана. Жер келеді адамзатты көтеріп, Жетелейді алыс, асу жолға да. Жер де бізше бірге тоңып, бір қызып, Берді адамға бір бейнетке мың қызық. Кеудесіне қонақтатты жарындай, Бөбегіндей иығына мінгізіп. Адам ұлы одан несін аямақ, Жан – жүрегін, ақыл – ойын жаяды-ақ. Талай ғасыр тыр жалаңаш тырбынды, Жердің тәнің жасырсын деп саябақ.
Жұбан Молдағалиев	▶			Біреулер бар көкірегі қыс әлі, Мархабатсыз, махабатсыз құшады. Еркексиді, жер астында жатыр деп, Гүлін таптап, ластайды, құсады. Жер ондайға тамұқтай тар, қапырық, Жердің жанын уламасын жат ұрық! Жер ашынса, садаға деп кеудемнен, Жібереді тұңғиыққа батырып. Жер – құдірет, жер – алдияр, жер – дана, Теңеу болса, әйелге тең – жер ғана. Жер де – әйел, тіршіліктің құрсағы, Өлерде де дейміз оны жер-ана. Мен әйелге сондықтан да табынам, Гүл ұсынам поэзия бағынан, Табиғаттың таңғажайып перзенті, Жердің көркі соларлы бағыбан.
Зейнеп Ахметова	▶	қонақ: ↑қазақтың салтын / →қайта жасаудың →// керегі жоқ ↓/ // ↑ ^уол байағыдан →келе жатыр ↓ /// ↑текқана / кешегі бабаларымыз жасап кеткен →// жақ̊сы дәстүрді → // бүгінгі жаңамен ұштастырұу ͡ герек ↓ /// ↑ бүгінгі жаңамен// → үйлестірүу ͡ герек ^уосы күнге ↓ /// ↑менің мына / күретамыр дейтін кітәбымда↑ // сол бар ↓ /// ↑мынау / қайдан шықты // →неден шықты→ // ^уоны апарып діңге / тағы бірдеңеге тіреудің керегі жоқ ↓ ///	↑қазақтың салтын → // қайта жасаудұң → // керегі ͡ жоқ ↓ /// ↑ ^уол ͡ б̊айағыдаң ͡ гележатыр ↓ /// ↑ текқана / кешегі ͡ б̊аб̊аларымыжжасап ͡ кеткен → // жақ̊сы дәстүрдү → // бүгүңгү / жаңамен ұштастырұу ͡ герек ↓ /// ↑ бүгүңгү жаңамен → // үйлөстүрүу ͡ герек ^уосұ ͡ гүңгө ↓ /// ↑ менің мына / күрөтамыр дейтің ͡ гітаб̊ымда → // сол ͡ б̊ар ↓ /// ↑ мынау / қайдан ͡ шықты → // неден ͡ шықты → // ^уон'апарып діңге / тағы ͡ б̊ірдеңеге / тіреудүң ͡ герегі ͡ жоқ↓///	Қонақ: Қазақтың салтын қайта жасаудың керегі жоқ. Ол баяғыдан келе жатыр. Тек қана кешегі бабаларымыз жасап кеткен жақсы дәстүрді бүгінгі жаңамен ұштастыру керек. Бүгінгі жаңамен үйлестіру керек осы күнге. Менің мына «Күретамыр» дейтін кітабымда сол бар. Мынау қайдан шықты, неден шықты оны апарып дінге, тағы бірдеңеге тіреудің керегі жоқ.
Зейнеп Ахметова	▶	жүргізуші: ↑кезгелген бір салттың → // дәстүрдің / ^уөзінің бір идейасы бар ғой ↓ /// ↑тектен тек ^йемес ғой↓/// ↑қайдан аласыз ^уосыны сіз ↓ /// қонақ: ↑ әрійне / біздің қазақтың салт дәстүрінің →// бәрлығының негізі бар ↓ /// ↑содан кейін /адам таңғаларлық нәрсе → // бәрлығы тектілікке / әдептілікке барып тірелет ↓ /// ↑ іймандылыққа барып тіреледі / бұның барлығы ↓/// ↑ мен / бір нәрсені айтайын ↓ // кез→гелген адамның / толыққанды жаңағы кемелденген адам болұуы үшін →// адамға мына қоғамда / белгілі бір тосқауұл→// крійтерійалар керек болат↓///	жүргізуші: ↑кезгелгем бір салттың → // дәстүрдүң / ^уөзүнүң бір ійдейасы ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑тектен тек ^йемес ͡ ғой↓/// ↑қайдан аласыз ^уосұнұ сіз↓/// қонақ: ↑әрійне / біздің ͡ ғазақтың салт дәстүрүнүң → // барлығының негізі ͡ б̊ар ↓ /// ↑содаң ͡ гейін / адам таңғаларлық нәрсе→ // барлығы тектілікке / әдептілікке ͡ б̊арып тірелет ↓ /// ↑ іймандылыққа ͡ б̊арып тіреледі / бұнұң барлығы ↓ /// ↑ мен / бір нәрсен'айтайын ↓// кезгелген адамның / толұққанды жаңағы / кемелдеңген адам болұу үшүн →// адамға / мына ͡ ғоғамда / белгілі ͡ б̊ір тосқауұл→// крійтерійалар ͡ герек ͡ болады↓///	Жүргізуші: Кез келген бір салттың, дәстүрдің өзінің бір идеясы бар ғой. Тектен тек емес ғой. Қайдан аласыз осыны сіз? Қонақ: Әрине, біздің қазақтың салт-дәстүрінің барлығының негізі бар. Содан кейін адам таңғаларлық нәрсе бәрлығы тектілікке, әдептілікке барып тіреледі. Имандылыққа барып тіреледі бұның барлығы. Мен бір нәрсені айтайын, кез-келген адамның толыққанды, жанағы кемелденген адам болуы үшін адамға мына қоғамда белгілі бір тосқауыл, критериялар керек болады.
Зейнеп Ахметова	▶	↑^уол н'атайық // дін / заң содан гөйін // сол адамның ұлттұқ ^уөзінің менталійтеті →// ұлттұқ құндылықтары ұлттұң↓/// ↑^йенді / ^уосыны қарап көрейік↓/// ↑мысалы / батыста заң басым ↓ /// ↑ батыс заңға бағынады ↓ /// ↑ батыста заң басым ↓ /// ↑ ^уоларда дін деген →// ^уоншалық бійтіп әспеттеліп жатпайт ↓ /// ↑ мысалы / заңда жазылмағанның бәрін істейді ^уолар ↓ /// ↑ ^уоларда солай қалыптасқан // білдің ба ↑ ///	↑^уол ͡ н'атайық // дін / заң / содаңгейін // сол адамның ұлттұқ / ^уөзүнүң менталійтеті → // ұлттұқ құндұлұқтар / ұлттұң ↓ /// ↑ ^йенді / ^уосұнұ ͡ ғарап көрөйүк ↓ /// ↑ мысалы / батыста заң басым ↓ /// ↑ батыс заңға ͡ б̊ағынады ↓ /// ↑ батыста / заң басым ↓ /// ↑ ^уоларда / дін деген →//^уоншалық / бійтіб̊ ͡ әспеттеліб̊ ͡ жатпайды ↓ /// ↑ мысалы / заңда жазылмағанның бәрін / істейд'олар ↓ /// ↑ ^уоларда / солай ͡ ғалыптасқан // білдің ͡ бе↑ ///	Ол не атайық: дін, заң содан кейін сол адамның ұлттық өзінің менталитеті, ұлттық құндылықтары ұлттың. Енді осыны қарап көрейік. Мысалы, батыста заң басым. Батыс заңға бағынады. Батыста заң басым. Оларда дін деген оншалық бүйтіп әспеттеліп жатпайды. Мысалы, заңда жазылмағанның бәрін істейді олар. Оларда солай қалыптасқан, білдің ба?
Зейнеп Ахметова	▶	жүргізуші: ↑сүйте тұрып католійктер →// папаның алдында / патш̆аларының ^уөзі басын ійіп тұрат ↓ /// ↑ ійә қонақ: ↓ /// ^йенді / қәзір мен сөзімді айақтаб ͡ алайын ↓ /// ↑ жаңағы / ^уолар заңда жазылмағанның бәрін істейді ↓ /// ↑ көшеде жалаңаш жүргің келе ͡ ма→/ жүре бер ↓ /// ↑ көшеде сүйісіп тұрасың ͡ ба ↑ / тұра бер / деген сыйақты мысалы → /// ↑^уол заңда жазылмағанның бәрлығын / → істей берүуге қақылы ↓ /// ↑ сондықтан / бірақ заңға бағынад↓/// ^уоған айтат /мынаны ұрлұқ қылма //түрмеге түсесің ↓ /// ↑адам ^уөлтірсең / атыласың дейді↓/// ↑мынаны істесең ↑ / сотталасың дейт ↓/// ↑көрдің ͡ ба // уолар заңды жақ̊сы білет↓/// ↑^йенді / шығыс негізінен →// шығыс діңге бағынат↓///	жүргізуші: ↑сүйтө ͡ тұрұп / католійктер →// папаның алдында / патш̆̆аларының ͡ өзү / б̊асын ͡ ійіп ͡ тұрады↓/// қонақ: ↑ійә↓/// ^йенді / қәзір мен / сөзүмдү / айақтаб̊ ͡ алайын ↓ /// ↑ жаңағы / ^уолар заңда жазылмағанның ͡ бәрін ͡ істейді↓/// көшөдө / жалаңаш ͡ шүргүң ͡ геле ͡ ме → / жүрө ͡ б̊ер↓/// ↑көшөдө / сүйүсүп тұрасың ͡ ба ↑/ тұра ͡ б̊ер / деген сыйақты мысалы → /// ↑ ^уол заңда / жазылмағанның барлығын → / істей ͡ берүугө ͡ ғақылы ↓ /// ↑ сондұқтан / бірақ заңға ͡ б̊ағынады ↓ /// ↑^уоған айтады / мынаны / ұрлұқ ͡ қылма // түрмөгө ͡ түсөсүң ↓ /// ↑ адам ͡ өлтүрсөң / атыласың дейді ↓ /// ↑ мынан' істесең ↑/ сотталасың дейді↓/// ↑көрдүң ͡ бе // ^уолар заңды жақ̊сы ͡б̊іледі↓/// ↑^йенді / шығыс негізінен →//шығыс / діңге ͡ б̊ағынады↓///	Жүргізуші: Сөйте тұрып католиктер папаның алдында патшаларының өзі басын иіп тұрады. Қонақ: Иә. Енді, қәзір мен сөзімді аяқтап алайын. Жаңағы олар заңда жазылмағанның бәрін істейді. Көшеде жалаңаш жүргің келе ма, жүре бер. Көшеде сүйісіп тұрасың ба, тұра бер деген сияқты, мысалы. Ол заңда жазылмағанның барлығын істей беруге қақылы. Сондықтан, бірақ заңға бағыну. Оған айтады мынаны, ұрлық қылма түрмеге түсесің, адам өлтірсең атыласың дейді. Мынаны істесең сотталасың дейді. Көрдің ба, олар заңды жақсы біледі. Енді, шығыс, негізінен шығыс дінге бағынады.
Зейнеп Ахметова	▶	↑дін мұсылман ^йелдерінде → // заңның үстүнде тұрады ↓ /// ↑ менің айтып ^уотырғаным →// сол мұсылман ^йелдерінде↓/// ^уолар айтады→ // мынаны жеме → // бұл харам дейді ↓ /// ↑ сен жемейсің ↓ /// ↑ мынаны істеме→ // бұл күнә болат дейді ↓ /// ↑ мынаны істесең → //дозаққа түсесің дейді ↓/// ↑ мынаны істесең //→ алланың қаһарына ұшырайсың дейт ↓ /// ↑ былай қарап тұрсаң // заң ͡ да / дін ͡ де ^йекеуі ͡ де жаңағы →/ қорқытып ійә адамды / кәдімгідей сескендіріп //→ сүйтіп бағындырат↓/// ^уол дұрыс ↓ ///	↑дін ͡ мұсұлман ͡ елдерінде →// заңның үстүндө тұрады↓/// ↑менің / айтып ͡ отұрғаным →// сол мұсұлман ͡ елдерінде↓/// ^уолар айтады //мынаны жеме → // бұл харам ͡ дейді ↓ /// ↑сен жемейсің↓/// ↑мынаны / істеме → // бұл ͡ гүнә ͡ б̊олады / дейді↓/// ↑мынан'істесең //→дозаққа түсөсүң ͡ дейді ↓ /// ↑мынан'істесең //→алланың ͡ ғахарына / ұшұрайсың дейді↓/// ↑былай ͡ ғарап ͡ тұрсаң // заң ͡ да / дін ͡ де ^йекеуү ͡ де жаңағы →/ қорқұтұб̊ ͡ йа адамды / кәдімгідей сескендіріп → //сүйтүп ͡ пағындырады↓/// ^уол дұрұс↓///	Дін мұсылман елдерінде заңның үстінде тұрады. Менің айтып отырғаным сол мұсылман елдерінде. Олар айтады "мынаны жеме, бұл харам", - дейді. Сен жемейсің. Мынаны істеме, бұл күнә болады, - дейді. Мынаны істесең дозаққа түсесің, - дейді. Мынаны істесең Алланың қаһарына ұшырайсың, - дейді. Былай қарап тұрсаң, заң да, дін де екеуі де жаңағы қорқытып я адамды кәдімгідей сескендіріп, сүйтіп бағындырады. Ол дұрыс.
Зейнеп Ахметова	▶	↑жарайды ↓ /// ↑ діңге ͡ де / заңға ͡ да бағыну керек ↓ /// ↑ бірақ / ^йекеуінде ͡ де → // ұйат болат дейтін сөз жоқ ↓ /// ↑ ^йекеуінде ͡ де жоқ → // ұйат болат дейтін сөз жоқ ↓ /// ↑ ал / ^йенді біздің бұрұңғы қазақ қоғамы → // бір ауұз сөзбен → // ұйат болады дейтұғұн сөзбен тәрбиелеңген ↓ /// ↑ ұрлық қылма → // ^йел жұрттан ұйат болады↓/// ↑бұл заңда бар ͡ ма //былай қарап тұрсаң ійә / вот↓/// ↑мысалы үшін /→ былай ^уөзің сен қағазға жазып көрші↓/// ↑бір сызықты қой ͡ да ↑/ мынау ұйат ͡ де↓/// ^уоның қасына / адамгершілік //→ әртүрлі қасиеттің бәрін нөл қып жаз↓/// ↑^йенді / ана бір сыйақты алып тастасаң ↑ // ананың бәрі түк болмай қалады↓///	↑жарайды↓/// ↑діңге ͡ де /заңға ͡ да ͡ б̊ағынұу ͡ герек ↓/// ↑бірақ / ^йекеуүндө ͡ де //→ұйат ͡ полат ͡ дейтін / сөжжоқ↓/// ↑^йекеуүндө ͡ де жоқ //→ұйат ͡ полат ͡ дейтін / сөжжоқ↓/// ↑ал ^йенді / б̊іздің бұрұңғұ / қазақ ͡ қоғамы→ // бірауұс ͡ сөзб̊өн //→ұйат ͡ полады ͡ дейтұғұн / сөзб̊өн тәрб̊ійелеңген↓/// ↑ұрлұқ қылма //→ ^йел-жұрттан / ұйат ͡ полады↓/// ↑бұл заңда ͡ б̊ар ͡ ма // былай ͡ ғарап ͡ тұрсаң ійә / вот↓/// ↑мысал'үшүн /→ былай ^уөзүң /сең ͡ ғағазға ͡ жазып ͡ көршү ↓ /// ↑ бір сызықты қой ͡ да ↑/ мынау / ұйат ͡ де ↓ /// ↑ ^уонұң ͡ ғасына / адамгершілік // → әртүрлү қәсійеттің бәрін / нөл ͡ ғыб̊ ͡ жаз↓/// ↑^йенді / ана ͡ б̊ір сыйақты / алып тастасаң ↑ // ананың ͡ бәрі / түк болмай ͡ ғалады↓///	Жарайды. Дінге де, заңға да бағыну керек. Бірақ, екеуінде де ұят болады дейтін сөз жоқ. Екеуінде де жоқ, ұят болады дейтін сөз жоқ. Ал, енді біздің бұрыңғы қазақ қоғамы бір ауыз сөзбен, ұят болады дейтұғын сөзбен тәрбиеленген. Ұрлық қылма ел-жұрттан ұят болады. Бұл заңда бар ма, былай қарап тұрсаң я, вот. Мысалы үшін, былай өзің, сен қағазға жазып көрші. Бір сызықты қой да, мынау ұят де. Оның қасына адамгершілік, әртүрлі қасиеттің бәрін нөл қып жаз. Енді анау бір сияқты алып тастасаң, ананың бәрі түк болмай қалады.
Зейнеп Ахметова	▶	↑міне / сонда бүкіл мына адамның / адам болыб қалыптасуы → // адамдық қасиеттердің / бәрлығы // барып ұйатқа тіреледі ↓ /// ↑ ұйат деген ұлы ұғым ↓ // ұлы ұғым ↓ /// ↑ ал ^йенді / қарап тұрсаң →// қәзір біздің ұйатымызды / жұлмалап жатыр ↓/// ↑ батыс келіп жалаңаштады → // шығыс келіп тұмшалады ↓ /// ↑ сонда бұл қазақ / қайда қалд ↓ /// ↑ ^уөзі азғантай бір ^ұұуыс қазақ →// шақ̊шадай басы шарадай болд ↓ /// ↑ мынау / біресе мына жаққа //^уо мынау мәденійет ^йекен деб →// жанағы жалаңаштанып →/ сол батыстың кійгенін кійіп →// жегенін жеп // ішкенін ішіп→// істегенін істеп //сүйтіп тыртаңдап шыға келд ↓ /// ^уо /мынау керемет // мынау біз мұсылман ^йекен → // мұсылман болады ^йекенбіз деп ↑ // тұура пейішке / тұура жетектеп апаратындай тұмшаланып ↑// арабтардың бүткіл салт дәстүрін алып келіп → // қазаққа тықпалады ↓ /// ↑ айналып кетейін /→ қазақ ішқашан құдайсыз болған жоқ → // білдің ͡ ба ↓ /// ↑ ішқашан / құдайсыз болған жоқ ↓ /// ↑ бірақ / бірағ ауұз сөзбен айтат → // құдайсыз құурай сынбайт дейт ↓ /// ↑ міне / том / том кітәп ^уоқұудың керегі жоқ ↓ /// ↑ бірақ ↓ ///	↑міне / сонда / б̊үкүл мын'адамның / адам болұб̊ ͡ қалыптасұуұ→ // адамдық қәсійеттердің / барлығы барып → // ұйатқа ͡ тіреледі ↓ /// ↑ ұйат ͡ теген ұл'ұғұм ↓// ұл'ұғұм ↓/// ↑ал ^уенді / қарап тұрсаң →// қәзір / б̊іздің ұйатымызды / жұлмалаб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ батыс ͡ келіп / жалаңаштады→// шығыс ͡ келіп / тұмшалады↓/// ↑сонда / б̊ұл ͡ ғазақ / қайда ͡ ғалды↓/// ↑^уөз'азғантай / бірұуұс қазақ →// шақ̊шадай ͡ б̊асы шарадай ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ мына / біресе мына жаққа // ^уо мынау мәденійет ^йекен ͡ деп →//жанағы жалаңаштанып →/сол батыстың ͡ гійгенің ͡ гійіп→// жегенін ͡ жеп // ішкенін ͡ ішіп→// істегенін ͡ істеп // сүйтүп / тыртаңдап̊ ͡ шыға ͡ гелді↓/// ^уо / мынау ͡ геремет // мынау / б̊із ͡ мұсұлман ͡ екен→ // мұсұлмам ͡ болады ͡ екембіз ͡ деп ↑ // тұура пейішке / тұура жетектеб̊ ͡ апаратындай тұмшаланып ↑ // арабтардың / бүкүл салт-дәстүрүн алып келіп →// қазаққа тықпалады ↓ /// ↑айналып ͡ кетейін /→ қазақ / ^йешқ̊ашан / құдайсыз ͡ б̊олған ͡ жоқ→ //білдің ͡ бе ↑ /// ↑ ^йешқ̊ашан / құдайсыз ͡б̊олған ͡ жоқ ↓ /// ↑ бірақ / бірауұс ͡ сөзб̊өн ͡ айтады→ // құдайсыз / құурай сымбайды ͡ дейді ↓ /// ↑ міне / том / том / кітәп ͡ оқұудұң ͡ герегі ͡ жоқ ↓ /// ↑ бірақ ↓ ///	Міне, сонда бүткіл мына адамның адам болып қалыптасуы, адамдық қасиеттердің барлығы барып ұятқа тіреледі. Ұят деген ұлы ұғым! Ұлы ұғым! Ал, енді қарап тұрсаң қазір біздің ұятымызды жұлмалап жатыр. Батыс келіп жалаңаштады, шығыс келіп тұмшалады. Сонда бұл қазақ қайда қалды? Өзі азғантай бір уыс қазақ шақшадай басы шарадай болды. Мынау біресе мына жаққа о, мынау мәдениет екен деп, жанағы жалаңаштанып, сол батыстың кигенін киіп, жегенін жеп, ішкенін ішіп, істегенін істеп сүйтіп тыртаңдап шыға келді. О, мынау керемет, мынау біз мұсылман екен, мұсылман болады екенбіз деп, тура пейішке тура жетектеп апаратындай тұмшаланып арабтардың бүткіл салт-дәстүрін алып келіп, қазаққа тықпалады. Айналып кетейін, қазақ ешқашан құдайсыз болған жоқ, білдің ба. Ешқашан құдайсыз болған жоқ. Бір-ақ ауыз сөзбен айтады "Құдайсыз қурай сынбайды" дейді. Міне, том-том кітап оқудың керегі жоқ. Бірақ.
Зейнеп Ахметова	▶	↑екі сөздің бірінде /→ құдайға шүкір дейт↓/// ↑құдайға шүкір дейт ↓ /// ↑жаман адамды /құдайсыз дейді→// жақ̊сы адамды / құдайы бар ^йекен дейт↓/// көрдің ͡ ба ↑ / бәрін құдаймен байланыстырат ↓ /// ↑ бірақ / қазақ фанатійк ^йемес↓/// ↑ана / сыртқы атрійбұуттарды ͡ ғана қабылдап қалып //→ әшейін / кешке дейін басын сәждеден алмайтын қалық ^йемес↓/// ↑қалды/ қазақ ^уөте құдайшыл қалық ↓ /// ↑ бұл / текті ғалық текті↓/// ↑тамыры тереңге геткен // → алып бәйтерек секілді / шайқалса ͡ да құлауы қыйын қалық ↓ /// ↑ ал / ^йенді ^уосыны сырттан келіп шайқаушылар // көбейіпатр↓///	↑^йекі ͡ сөздүң ͡ бірінде → құдайға ͡ шүкүр ͡ дейді ↓ /// ↑ құдайға ͡ шүкүр ͡ дейді ↓ /// ↑ жаман адамды / құдайсыз ͡ дейді → // жақ̊с'адамды / құдайы ͡ б̊ар ͡ екен ͡ дейді↓/// көрдүң ͡ ба ↑ / бәрін ͡ ғұдаймем ͡ байланыстырады ↓ /// ↑бірақ / қазақ фанатійк ͡ емес ↓ /// ↑ана / сыртқы / атрійб̊ұуттарды ͡ ғана / қаб̊ылдап қалып //→ әшейін / кешке дейін / басын / сәждеден ͡ алмайтың ͡ ғалық ͡ емес↓/// ↑қалды / қазақ ^уөтө ͡ құдайшыл ͡ ғалық↓/// ↑бұл / текті ͡ ғалық / текті↓/// ↑тамыры тереңге ͡ геткен //→алыппәйтерек̊ ͡ секілді / шайқалса ͡ да / құлауұ ͡ қыйың ͡ ғалық↓/// ↑ал / ^йенді / ^уосұнұ / сырттаң ͡ геліп̊ / шайқаушұлар // көб̊өйүп ͡ жатыр↓///	Жүргізуші: Екі сөздің бірінде "құдайға шүкір" дейді. Қонақ: "Құдайға шүкір" дейді. Жаман адамды құдайсыз дейді, жақсы адамды құдайы бар екен дейді. Көрдің ба, бәрін құдаймен байланыстырады. Бірақ, қазақ фонатик емес. Ана сыртқы атрибуттарды ғана қабылдап қалып, әшейін кешке дейін басын сәждеден алмайтын халық емес. Қалды қазақ өте құдайшыл халық. Бұл текті халық, текті. Тамыры тереңге кеткен алып бәйтерек секілді шайқалса да құлауы қиын халық. Ал, енді осыны сырттан келіп шайқаушылар көбейіп атыр.
Зейнеп Ахметова	▶	↑әсіресе / біздің ұлттұқ ұйатымызды жұлмалаушылар көп ↓ /// ↑ мен ақылыма сыймайтыны → // жоғары жақтағы / мынау құзұры барлар → // заң шығаратындар / ^уосылар / қайда қараб ^уотыр деп / таңғалам ↓ /// ↑ әй / ұрпақ қайда кетіп баражатыр ↓ /// ↑ қазақтың ^уөзін бәленбайға бөлдік ↓ /// ↑ міне / ыдыратыпатр ↓ /// ↑ бұл ^уөте жаман нәрсе ↓ /// ↑ біздің ұлттұқ тұтастығымызға / ұлттұқ тұсастығымызға қауып бұл ↓ /// ↑ қазақтың ^уөзінің сенімі / ^уөзінің дәстүрі / ^уөзінің салты / ырым тыйымдарына ͡ дейін → // құдайым ͡ ау / шарыйғатының / бір саласына қайшы келмейт↓///	↑әсіресе / біздің / ұлттұғ ͡ ұйатымызды / жұлмалаушұлар ͡ гөп ↓ /// ↑ мен ақылыма ͡ сыймайтыны → // жоғары жақтағы / мынау / құзұрұ ͡ б̊арлар → // заң шығаратындар / ^уосұлар / қайда ͡ ғараб̊ ͡ отұр ͡ деп / таңғаламын ↓ /// ↑ әй / ұрпақ қайда ͡ гетіп ͡ пара ͡ жатыр ↓ /// ↑ қазақтың ͡ өзүн / бәлембайға ͡ б̊өлдүк ↓ /// ↑ міне / ыдыратып ͡ жатыр ↓ /// ↑ бұл / ^уөтө жаман нәрсе ↓ /// ↑ біздің / ұлттұқ тұтастығымызға / ұлттұқ тұсастығымызға / қәуіп ͡ пұл ↓ /// ↑ қазақтың ^уөзүнүң сенімі / ^уөзүнүң дәстүрү / ^уөзүнүң салты / ырым тыйымдарына ͡ дейін → // құдайым ͡ ау / шарыйғатының / бір саласына ͡ ғайшы ͡ гелмейді↓///	Әсіресе, біздің ұлттық ұятымызды жұлмалаушылар көп. Мен ақылыма сыймайтыны, жоғарғы жақтағы мынау құзыры барлар, заң шығаратындар осылар қайда қарап отыр деп таңғалам. Әй, ұрпақ қайда кетіп бара жатыр? Қазақтың өзін бәленбайға бөлдік. Міне, ырғатыпатр. Бұл өте жаман нәрсе. Біздің ұлттық тұтастығымзға, ұлттық тұсастығымызға қауіп бұл. Қазақтың өзінің сенімі, өзінің дәстүрі, өзінің салты, ырым-тиымдарына дейін, құдайым-ау, шариғатының бір саласына қайшы келмейді.
Зейнеп Ахметова	▶	↑әйбәт жымдасыбатыр↓/// ↑бәрі текті↓/// ↑қазақ /^уөте текті ғалық↓/// ↑^уөкінішке ^уорай / соны қыйсайтып жатқандар көп↓/// ↑мысалы / қазірдің ^уөзінде / атам заманнан келе жатқан →// баланың қырқынан шығарұуды →// қандай адамның ^уойлап тапқанын білмейм ↓ /// ↑ ^йенді / жыйырма күнде шығара бастаған ↓ /// ↑ ^уоларың не ͡ десем→// күн мен түнді қосып санаймыз дейді // көрдің ͡ ба ↑ /// ↑ бұл ^йенді / қазақтың салтына жасалып ^уотырған қыйанат ↓ /// ↑ әшейін / ^уойынан шығарып ^уотұрған нәрсе ↓ /// ↑ немесе баланың тұсауын // → артынан кесу ͡ герек// артынан кесу ͡ герек дейд ↓ ///	↑әйб̊әт / жымдасыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ бәрі текті ↓ /// ↑ қазақ /^уөтө текті ͡ ғалық↓/// ↑^уөкүнүшке ^уорай / сонұ / қыйсайтыб̊ ͡ жатқандар ͡ гөп ↓ /// ↑ мысалы / қәзірдің ^уөзүндө / атам заманнаң ͡ геле ͡ жатқан → // баланың / қырқынан ͡ шығарұудұ → // қандай адамның / ^уойлап ͡ тапқаным ͡ білмеймін ↓ /// ↑ ^йенді / жыйырма ͡ гүндө / шығара ͡ б̊астаған↓/// ↑ ^уоларың не ͡ десем → // күн мен түндү / қосұп̊ ͡ санаймыз ͡ дейді // көрдүң ͡ бе ↓ /// ↑бұл ^йенді / қазақтың салтына жасалып ^уотұрған / қыйанат ↓ /// ↑ әшейін / ^уойұнан шығарып ͡ отұрған ͡ нәрсе ↓ /// ↑ немесе / б̊аланың тұсауұн //→ артынаң ͡ гесүу ͡ герек// артынаң ͡ гесүу ͡ герек дейді ↓ ///	Әйбәт жымдасып атыр. Бәрі текті. Қазақ өте текті халық! Өкінішке орай, соны қисайтып жатқандар көп. Мысалы, қазірдің өзінде атам заманнан келе жатқан баланың қырқынан шығаруды қандай адамның ойлап тапқанын білмейм[1]. Енді, жиырма күнде шығара бастаған. Оларың не десем, күн мен түнді қосып санаймыз дейді, көрдің ба. Бұл енді қазақтың салтына жасалып отырған қиянат. Әшейін, ойынан шығарып отырған нәрсе. Немесе баланың тұсауын артынан кесу керек, артынан кесу керек дейді.
Зейнеп Ахметова	▶	↑айналып кетейін / ^уол артқа жүрмейді ͡ ғой →// бала алға жүреді ғой ↓ /// ↑тұсау кесүу дегеннің ^уөзі //баланың алдына тұрып /жаңағы ала жіппен →//ала жіпті айағына байлап //сол алдын ашады↓/// ↑алды ашылсын деп тұсауды кесіп // баланы жүгіртіп алып кетеді↓// алдынан адам былай қарай тұрып↓/// ↑^уөзінің мән мағынасы бар↓/// ↑тіпті / сол ала жіптің ^уөзін түсінбейді↓/// ↑ ^уой / кісінің ала жібін аттамасын деп дейд↓/// ↑ ^уол деген бір түкке тұрмайтын нәрсеғой↓/// ↑ ^уол баланы әйтеуүр біреудің бірдеңесін іліп кетпесін деп →// тұсау кеспейді ғой↓/// ↑бұның мән мағынасы ^уөте тереңде жатыр↓/// ↑кәдімгідей үлкөн мағына↓/// ↑міне қара / жаратұушы ^ійем жалғыз →//бір құдай жалғыз↓/// ↑қалғанын бәрі ^йекіден↓/// ↑бәрі ^йекіден ^уөмірде↓/// ↑^йер мен әйел / ыстық пен сұуық / аласа мен бійік / қыс пен жаз ^уөстіп кете берет↓///	↑айналып кетейін / ^уол артқа жүрмөйдү ͡ ғой →// бала / алға жүрөдү ͡ ғой↓/// ↑тұсау ͡ гесүу дегеннің ͡ өзү // баланың алдына тұрұп / жаңағы /ала жіппен →// ала жіпті / айағына байлап //сол алдын ашады ↓ /// ↑ алд'ашылсын деп тұсаудұ ͡ гесіп // баланы жүгүртүб̊ ͡ алып кетеді ↓ // алдынан адам / былай ͡ ғарай ͡ тұрұп ↓ /// ↑ ^уөзүнүң мән мағынасы ͡б̊ар ↓ /// ↑ тіпті / сол ала жіптің ͡ өзүн/ түсүмбөйді ↓ /// ↑ ^уой / кісінің ала жіб̊ін ͡ аттамасын деп дейді ↓ /// ↑ ^уол дегем ͡ бір / түккө тұрмайтын нәрсеғой ↓ /// ↑ ^уол ͡ б̊аланы / әйтеуүр біреудүң / бірдеңесін іліп кетпесін деп → // тұсау ͡ геспейді ͡ ғой ↓ /// ↑ бұнұң мән мағынасы / ^уөтө тереңде ͡ жатыр ↓ /// ↑ кәдімгідей / үлкөн мағына ↓ /// ↑ міне ͡ ғара / жаратұушұ ійем жалғыз → // бір ͡ ғұдай жалғыз ↓ /// ↑ қалғаным ͡ бәрі ^йекіден ↓ /// ↑ бәрі ^йекіден ͡ өмүрдө ↓ /// ↑^йер мен әйел / ыстық пен сұуұқ / аласа мем ͡ бійік / қыс пен жаз / ^уосылай кете ͡ б̊ереді↓///	Айналып кетейін, ол артқа жүрмейді ғой, бала алға жүреді ғой. Тұсау кесу дегеннің өзі баланың алдына тұрып жаңағы ала жіппен, ала жіпті аяғына байлап, сол алдын ашады. Алды ашылсын деп тұсауды кесіп, баланы жүгіртіп алып кетеді, алдынан адам былай қарай тұрып. Өзінің мән-мағынасы бар. Тіпті, сол ала жіптің өзін түсінбейді. Ой, кісінің ала жібін аттамасын деп,- дейді. Ол деген бір түкке тұрмайтын нәрсе ғой. Ол баланы, әйтеуір, біреудің бірдеңесін іліп кетпесін деп тұсау кеспейді ғой. Бұның мән-мағынасы өте тереңде жатыр. Кәдімгідей үлкен мағына. Міне, қара, Жаратушы Ием жалғыз, бір Құдай жалғыз. Қалғанының бәрі екіден. Бәрі екіден өмірде: ер мен әйел, ыстық пен суық, аласа мен биік, қыс пен жаз өстіп кете береді.
Зейнеп Ахметова	▶	↑жаман мен жақ̊сы ↓ /// ↑ ^ійе / жаман мен жақ̊сы ↓ /// ↑ бұл кете береді әрі қарай ↓ /// ↑ бірінсіз бірі ^уөмір сүре алмайт ↓ /// ↑ бірі жүргеннің жанында / ^йекіншісі жүрет ↓ /// ↑ ^уол мүмкін ^йемес көрдің ͡ ба ↓ /// ↑ сонда / мынау ала жіп дегенің / ^уосы / ^уөмір тіршіліктің бір нышаны → // сіймволы ↓ /// ^йекеуін біріктіріп тұрып ^йеседі былай → // көрдің ͡ ба ↓ /// ↑ ^йекеуі бірге жүрет ↓ /// ↑ сонда / басына жақ̊сылықтар / басына бақ қонып→// жақ̊сылықтар болған гезде→// асып тасып кетпесін ↓ /// ↑ қыйындыққа ұрынғанда / басылып жүнжіп кетпесін ↓ /// ↑ ^йекеуінен тең ^уөтс̆ін деп / пышақпен кесет ↓ /// ↑ қайшымен кесүуге болмайды ↓ /// ↑ қайшы деген ^йекі түрлі жүз ійә ↑ /// ↑ ^йекі түрлі пышақтың жүзінен / баланың ^уөмүрі қайшыланып қалат дейді қазақ↓///	↑ жаман мен жақ̊сы ↓ /// ↑ ^йе / жаман мен жақ̊сы↓/// ↑бұл / кете ͡ б̊ереді / әрі ͡ ғарай ↓ /// ↑ бірінсіз ͡ б̊ірі ^уөмүр сүр'алмайды ↓/// ↑бірі / жүргөннүң ͡ жанында / ^йекіншісі ͡ жүрөді ↓ /// ↑ ^уол мүмкүн ͡ емес / көрдүң ͡ бе ↓ /// ↑ сонда / мынау / алажіп ͡ дегені / ^уосұ / ^уөмүр тіршіліктің бір нышаны→// сіймволы ↓ /// ^йекеуүм ͡ біріктіріп ͡ тұрұп / ^йеседі ͡б̊ылай → // көрдүң ͡ бе ↓ /// ↑ ^йекеуү ͡ б̊ірге ͡ жүрөдү ↓ /// ↑ сонда / басына жақ̊сылықтар / басына / б̊ақ ͡ қонұп → // жақ̊сылықтар ͡ б̊олған ͡ гезде→// асып тасып кетпесін ↓ /// ↑ қыйындыққа / ұрұңғанда / басылып / жүнжүп ͡ кетпесін ↓ /// ↑^йекеуүнөн / тең ͡ өтč̆ін деп / пышақпең ͡ геседі ↓ /// ↑ қайшымең ͡ гесүугө ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ қайшы деген / ^йекітүрлү жүз ͡ ійә↑/// ↑^йекітүрлү пышақтың жүзүнөн / баланың ^уөмүрү / қайшыланып ͡ қалады ͡ дейді ͡ ғазақ↓///	Жүргізуші: жаман мен жақсы. Қонақ: иә, жаман мен жақсы. Бұл кете береді әрі қарай. Бірінсіз бірі өмір сүре алмайды. Бірі жүргеннің жанында екіншісі жүреді. Ол мүмкін емес, көрдің ба. Сонда, мынау ала жіп дегенің осы өмір тіршіліктің бір нышаны, символы. Екеуін біріктіріп тұрып еседі былай, көрдің ба. Екеуі бірге жүреді. Сонда, басына жақсылықтар, басына бақ қонып, жақсылықтар болған кезде, асып-тасып кетпесін, қиындыққа ұрынғанда басылып жүнжіп кетпесін, екеуінен тең өтсін деп пышақпен кеседі. Қайшымен кесуге болмайды. Қайшы деген екі түрлі жүз, иә. Екі түрлі пышақтың жүзінен баланың өмірі қайшыланып қалады дейді қазақ.
Зейнеп Ахметова	▶	↑бәрекелді↑/// ↑казір не жазыб жүрсіз↓/// ↑жазатын шаруа көп секілді ^йекен ͡ ғой↓/// ↑ ^уосылардың барлығы / құпыйа болмаса↓/// ↑кәзір / жаңа кітапты жазыпатырмын↓/// ↑әлі аты жоқ↓/// ↑бірақ / бұның барлығы хійкайаттар→// болған әңгімелер↓/// ↑қызықты /бірақ бәрі болған әңгімелер↓/// ↑жалпы мен / ^уойдан шығарып ^йештеңе жаза алмайм↓/// ↑ ^уоның үстіне ^уөзі / бәрі күндөліктердің негізінде→// күндөліктердің негізінде↓/// ↑содаң ͡ гейін /жазыб ^уотырғаң ͡ гезде →//бұрын ата желкемде тұратын сыйақты болатын↓/// ↑қазір ^йенді ата ͡ да / бақытжан ͡ да желкемде тұратын сыйақты↓/// ↑әй / мына жерде кішкене мен деген / алға шығып кетті →//абайла дейтін секілді↓/// ↑мына жерін / кішкене әлсіздеу боқапты дейтін секілді↓/// ↑менің пірлерім солар↓/// ↑құдайға сиынем //→ сол пірлеріме құлақ қойам↓/// ↑ ^уойша сөйлесем дегендей↓/// ↑^йенді / амандық болсын↓///	↑бәрекелді ↑ /// ↑ қәзір / не ͡ жазыб̊ ͡ жүрсүз ↓ /// ↑ жазатын шарұуа / көп̊ ͡ секілді / ^йекең ͡ ғой↓/// ↑ ^уосұлардың барлығы / құпұйа ͡ б̊олмаса ↓ /// ↑ қәзір / жаңа ͡ гітапты / жазып ͡ жатырмын ↓ /// ↑әлі / аты жоқ↓/// ↑бірақ / бұнұң ͡ барлығы / хійкайаттар→// болған әңгімелер ↓ /// ↑ қызықты / бірақ / бәрі ͡ б̊олған әңгімелер ↓ /// ↑ жалпы мен / ^уойдан шығарып / ^йештеңе жаз'алмаймын ↓ /// ↑ ^уонұң үстүнө ^уөзү / бәрі ͡ гүндөлүктөрдің негізінде → // күндөлүктөрдің негізінде ↓ /// ↑ содаңгейін / жазыб̊ ͡ отұрған ͡ гезде →// бұрұн / ата желкемде тұратын сыйақты ͡ б̊олатын↓/// ↑қәзір / ата ͡ да / бақытжш̆ан ͡ да желкемде тұратын сыйақты ↓ /// ↑ әй / мына жерде / кішкене мен деген / алға шығып кетті → // аб̊айла дейтін секілді ↓ /// ↑ мына жерін / кішкене / әлсіздеу болып ͡ қалыпты / дейтін секілді ↓ /// ↑ менің пірлерім солар ↓ /// ↑ құдайға сыйынамын → // сол пірлеріме / құлақ қойамын ↓ /// ↑ ^уойша сөйлөсем ͡ дегендей ↓ /// ↑ ^йенді / амандық ͡ полсұн↓///	Жүргізуші: Бәрекелді! Қазір не жазып жүрсіз? Жазатын шаруа көп секілді екен ғой. Осылардың барлығы. Құпия болмаса. Қонақ: Қазір жаңа кітапты жазып атырмын. Әлі аты жоқ. Бірақ, бұның барлығы хикаяттар, болған әңгімелер. Қызықты, бірақ бәрі болған әңгімелер. Жалпы, мен ойдан шығарып ештеңе жаза алмаймын. Оның үстіне өзі бәрі күнделіктердің негізінде. Күделіктердің негізінде. Содан кейін жазып отырған кезде бұрын ата желкемде тұратын сияқты болатын. Қазір енді ата да, Бақытжан да желкемде тұратын сияқты. "Әй, мына жерде кішкене "мен" деген алға шығып кетті, абайла" - дейтін секілді. "Мына жерің кішкене әлсіздеу боп қапты" - дейтін секілді. Менің пірлерім солар. Құдайға сиынем, сол пірлеріме құлақ қоям. Ойша сөйлесем дегендей. Енді, амандық болсын.
Зейнеп Ахметова	▶	↑тағы бір сұрақ қойғым келет→// маған ыңсайсыз / сізге қолайсыз болұуы мүмкін сұрағымның↓/// ↑^йескертіп жатқаным ͡ ғой↓/// ↑сіз қолыңызды жүрегіңіздің үстіне қойып / шындығыңызды айтыңызшы↓/// ↑айтып жүрсіз ͡ ғой ↓ /// ↑ бірақ / атаның қаһарынан ілінбеген адам жоқ ↓ /// ↑ қаһарын көп көрдіңіз бе↑/// ↑ійә ↓ /// ↑ мына / былай дейді ғой →// әлгі басында бұлағы бар ^уөзен / ұзақ ағады дейді ↓ /// мен ^ұ уызыма жарыған адаммын↓/// ↑^уөйткені/ менің шешем / анам марқұм ^уөзі →// ^уөмірден ^уөтер ^уөткенше // → қазақтың салт дәстүрін үкісін қыйсайтпай ұстаған адам ^йед ↓ /// ↑ мен ^уөзі / ^уоң ͡ ғұрсақ көтөргөн кісі→// тоғыз ұл бір қыз тұуған↓///	↑тағы ͡ б̊ір / сұрақ қойғұм ͡ геледі→// маған ыңсайсыз / сізге ͡ ғолайсыз ͡ б̊олұуұ ͡ мүмкүн сұрағымның ↓ /// ↑ ^йескертіб̊ ͡ жатқаным ͡ ғой↓/// ↑сіз қолұңұзды / жүрөгүңіздің ͡ үстүнө ͡ ғойұп / шындығыңызд'айтыңышшы ↓/// ↑айтыб̊ ͡ жүрсүз ͡ ғой ↓ /// ↑ бірақ / атаның ͡ ғахарынан / ілімбеген адам жоқ ↓ /// ↑ қахарың ͡ гөп / көрдүңүз ͡ б̊е ↑ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ мына / былай дейді ͡ ғой → // әлгі ͡ б̊асында ͡ б̊ұлағы ͡ б̊ар ^уөзөн / ұзағ ͡ ағады ͡ дейді ↓/// мен ұуұзұма жарыған адаммын↓/// ↑^уөйткөнү / менің шешем / анам марқұм ^уөзү →// ^уөмүрдөн ^уөтөр ^уөткөншө // → қазақтың салт дәстүрүн / үкүсүң ͡ ғыйсайтпай / ұстаған адам ^йеді ↓ /// ↑ мен ^уөзү / ^уоң ͡ ғұрсақ көтөргөң ͡ гісі→// тоғұзұл / бірғыз ͡ тұуған↓///	Жүргізуші: Тағы бір сұрақ қойғым келеді. Маған ыңсайсыз, сізге қолайсыз болуы мүмкін сұрағымның. Ескертіп жатқаным ғой. Сіз қолыңызды жүрегіңіздің үстіне қойып, шындығыңызды айтыңызшы. Айтып жүрсіз ғой. Бірақ, атаның қаһарынан ілінбеген адам жоқ. Қаһарын көп көрдіңіз бе? Қонақ: Иә (күледі). Мына, былай дейді ғой, әлгі "басында бұлағы бар өзен ұзақ ағады" дейді. Мен уызыма жарыған адаммын. Өйткені, менің шешем - анам марқұм өзі өмірден өтер-өткенше қазақтың салт-дәстүрін үкісін қисайтпай ұстаған адам еді. Мен өзі он құрсақ көтерген кісі, тоғыз ұл, бір қыз туған.
Зейнеп Ахметова	▶	↑мен жалғыз қыз болғам↓/// ↑бірақ / ^уөзі айтат / құдайдан тілеп алдым деп↓/// ↑бірақ / соған қарамай →// ^уой / албасты жалғыз болсаң / ^уөзің жалғызсың↓ // қылығың жалғыз бола ͡ ма↑/// ↑^йертеңгі күні барған жеріңде →// маған сөз келтірейін деппедің деп →// жанымды шығарып мысалы↓/// ↑мен алты жеті жасымда / шашақ түйетінмін↓/// ↑сегіз тоғыз жасымда / →мына нанды дөп / дөңгелек қылып жайатынмын↓/// ↑сондықтан / мына қыз баланы ^йерте бастан →// келін болұуға дайындау керек ͡ ғой↓///	↑мен / жалғыз ͡ ғыз ͡ б̊олғанмын ↓ /// ↑ бірақ / ^уөзү ͡ айтады / құдайдан тілеб̊ ͡алдым деп ↓ /// ↑ бірақ / соғаң ͡ ғарамай →// ^уой / алб̊асты жалғыз ͡ б̊олсаң / ^уөзүң жалғыссың ↓ // қылығың жалғыз / б̊ола ͡ ма ↑ /// ↑^йертеңгі ͡ гүнү / б̊арған жеріңде → // маған сөз ͡ гелтірейін / деп ͡ пе ͡ едің / деп → // жанымды шығарып мысалы↓/// ↑мен / алты жеті жасымда / шашақ ͡ түйөтүммін ↓ /// ↑сегіз / тоғұжжасымда / →мына нанды / дөп ͡ дөңгөлөк қылыб̊ /жайатыммын↓/// ↑сондұқтан / мына ͡ ғыз ͡ б̊аланы ^йерте ͡ б̊астан →// келім ͡ болұуға / дайындау ͡ герек ͡ қой↓///	Мен жалғыз қыз болғам. Бірақ, өзі айтады: - Құдайдан тілеп алдым, - деп. Бірақ, соған қарамай: - Ой, албасты жалғыз болсаң, өзің жалғызсың, қылығың жалғыз бола ма? Ертеңгі күні барған жерінде маған сөз келтірейін деп пе едің, - деп жанымды шығарып. Мысалы мен 6-7 жасымда шашақ түйетінмін. 8-9 жасымда мына нанды дөп-дөңгелек қылып жаятынмын. Сондықтан, мына қыз баланы ерте бастан келін болуға дайындау керек қой.
Зейнеп Ахметова	▶	^уол бәрібір қыз / әке үйінің ^уоң жағында қанша ^йеркелегенменен→// қанша әке үйінің қызығын көргеніменен →// ^уол бәрібір кетеді ͡ ғой↓/// ↑ бійдайдың барар жері дійірмен↓/// ↑бір босағаны аттап / келін атанады // білдің ͡ ба↓/// ↑ал/ ^йенді сол қыз баланың тәрбійесінің қандай болғаны→// келін болып барғанда көрінет↓/// ↑әке шешенің ^йеңбегі →// әрбірден кейін туған туысқан / ауылыңның ^йеңбегі // ана келін болып барған жерде көрінет ↓ /// ↑ мен біріншіден / былай ͡ ғой↓/// ↑атаның қолына біз келген кезде→// ^йенді ^уол бұрында / ата тұуралы небір аңыздарды ^йестіп ^уөстік↓/// ↑жаңағы мінезі тұуралы дегендей // сондай сондай↓/// ↑мен бір жағынан / іштей дайын болдым↓///	^уол / бәріб̊ір / қыз / әк'үйүнүң ͡ оң жағында / қанша ͡ еркелегемменен→// қанша / әк'үйүнүң / қызығың ͡ гөргөнүменен →// ^уол ͡ б̊әріб̊ір / кетеді ͡ ғой ↓ /// ↑ бійдәйдің / барар ͡ жері ͡ дійірмен ↓ /// ↑ бір / босаған'аттап / келін ͡ атанады // білдің ͡ бе ↑ /// ↑ ал / ^йенді / сол ͡ ғыз ͡б̊аланың тәрб̊ійесінің / қандай ͡ б̊олғаны→// келім ͡ болұп ͡ парғанда ͡ гөрүнөді ↓ /// ↑ әке-шешенің ^йеңбегі →// әрб̊ірдең ͡ гейін / тұуған тұуұсқан / ауұлұңнұң ͡ еңбегі // ана / келім ͡ болұппарған / жерде ͡ гөрүнөдү ↓ /// ↑ мем ͡ біріншіден / былай ͡ ғой↓/// ↑атаның ͡ ғолұна / б̊із ͡ гелгең ͡ гезде→// ^йенді ^уол ͡ б̊ұрұнда / ата тұуралы / неб̊ір аңыздарды ͡ естіп ͡ өстүк↓/// ↑жаңағы/ мінезі ͡ тұуралы ͡ дегендей // сондай сондай↓/// ↑мен / бір жағынан / іштей дайым ͡ болдұм↓///	Ол бәрібір қыз әке үйінің оң жағында қанша еркелегенменен, қанша әке үйінің қызығын көргеніменен ол бәрібір кетеді ғой. Бидайдың барар жері диірмен. Бір босағаны аттап келін атанады, білдің ба. Ал, енді сол қыз баланың тәрбиесінің қандай болғаны келін болып барғанда көрінеді. Әке-шешенің еңбегі, әрбірден кейін туған-туысқан, ауылыңның еңбегі ана келін болып барған жерде көрінеді. Мен, біріншіден, былай ғой атаның қолына біз келген кезде, енді ол бұрын да ата туралы небір аңыздарды естіп өстік. Жаңағы мінезі туралы дегендей, сондай-сондай. Мен бір жағынан іштей дайын болдым.
Зейнеп Ахметова	▶	↑^йең ͡ бастысы / менде мына бел ^уомыртқа мықты болдұ ұлттық↓/// ↑ұлттық тәрбійем бел ^уомыртқам мықты болды↓/// ↑cол менің түпетегімнен / ұстап жібермет↓/// ↑атаның алдында / білесің бе мен қалай көндім қалай көндіктім↓/// ↑үндемей құтылдым↓/// ↑мысалы / рас кейде ^уөңменінен ^уөтүп кететін →//^уосы / ^уөтің жарылып кететіндей сөз ^йестейсің ійә↓/// ↑^йесікті тарс ^йеткізіп жауып //осы шығып ақ кеткің келет↓/// ↑бірақ / жаңағы анау →// түпетектен ұстап тұрған тәрбійе жібермейт↓///	↑^йең ͡ бастысы / менде / мына ͡ б̊еломұртқа мықты ͡ б̊олдұ / ұлттұқ ↓/// ↑ ұлттұқ тәрб̊ійем / беломұртқам / мықты ͡б̊олдұ↓/// ↑сол менің түптегімнен / ұстаб̊ ͡ жіб̊ермеді↓/// ↑атаның алдында / білесің ͡ бе / мең ͡ ғалай ͡ гөндүм ↑ / қалай ͡ гөндүктүм↑/// ↑ үндөмөй ͡ ғұтұлдұм↓/// ↑мысалы / ^ырас кейде / ^уөңмөнүнен ͡ өтүп ͡ кететін →//^уосұ / ^уөтүң ͡ жарылып ͡ кететіндей / сөз ^йестейсің ͡ ійә↓/// ↑^йесікті / тарс ͡ еткізіб̊ ͡ жауұп // шығыб̊ ͡ ақ / кеткің ͡ геледі↓/// ↑бірақ / жаңағы / анау →// түпетектен ұстап ͡ тұрған ͡ тәрб̊ійе / жіб̊ермейді↓///	Ең бастысы, менде мына бел омыртқа мықты болды ұлттық. Ұлттық тәрбием - бел омыртқам мықты болды, сол менің түпетегімнен ұстап жібермеді. Атаның алдында, білесің бе, мен қалай көндім, қалай көндіктім? Үндемей құтылдым. Мысалы, рас кейде өңменіңнен өтіп кететін, осы өтің жарылып кететіндей сөз естейсің, иә. Есікті тарс еткізіп жауып, осы шығып-ақ кеткің келеді. Бірақ, жаңағы анау түпетектен ұстап тұрған тәрбие жібермейді.
Зируза Тасмағамбетова	▶	↑сәлем / сәлем ↑ /// ↑кійінсэй ↑ /// ↑ бүгін бізде қонақта зыйруза:↓ /// ↑пыйджакты мен кэлвійннан алдым → // ійә / ^уон ͡ бес ͡ мың↓ /// ↑мынау майечка → // білмійм↓ /// ↑топыйк дійд →// ^йемес ͡ па ійа↑ /// ↑топійк↓ /// ↑ тұупійк ͡ па ійлій↑ /// ↑топійк ійә↓ /// ↑топійк / бес ͡ мың↓ /// ↑менің лүубіймый сумкам↓ /// ↑мен ^уоны астанадан алғам↓ /// ↑менің сестрам ал ͡ перген →// кстатій / жыйырма ͡ мың↓ /// ↑анау мойныңыздағы алқа↑ /// ↑бұл бартер↓/// ↑қойшы / әншілер ͡ де → // бартермен кійіне ͡ ма ͡ не↑ /// ↑жоқ / мен кійім алған жер↓ /// ↑жоқ / нармальна / нармальна↓ /// ↑нармальна ͡ ма↑ /// ↑ійә / нармальна↓ /// ↑әншілер ͡ де → // бартермен кійінед↓ /// ↑тек ͡ қана блогерлер ^йемес↓///	↑сәлем / сәлем ↑ /// ↑ кійінсэй ↑ /// ↑бүгүм ͡ бізде қонақта → // зыйруза ↓/// ↑ пійджакты мен / гэлвыйннан алдым → // ійә / ^уом ͡ бес мың↓ /// ↑ мынау маечка → // білмеймін ↓ /// ↑топійк дейді ^{^йемес ͡ пе / ійә↑ /// ↑топійк ↓ /// ↑тұупійк ͡ па → // ійлій↑ /// ↑ топійк ͡ ійә↓ /// ↑ топійк / бес мың↓ /// ↑менің лұубіймый сумкам↓ /// ↑ мен ^уонұ астанадан алғам↓ /// ↑менің сестрам алып ͡ перген → // кстатій / жыйырма мың↓ /// ↑анау мойнұңұздағы алқа↑ /// ↑ бұл бартер ↓/// ↑қойшұ / әншілер ͡ де → // бартермең ͡ гійіне ͡ ме ͡ не↑ /// ↑ жоқ / мең ͡ гійім алған жер↓ /// ↑жоқ / нормально / нормально↓ /// ↑нормально ͡ ма ↑ /// ↑ійә / нормально↓ /// ↑әншілер ͡ де → // бартермең ͡ гійінеді↓ /// ↑тек ͡ қана блогерлер ^йемес↓ ///}	– Сәлем, сәлем! КиінSAY! Бүгін бізде қонақта Зируза. – Пиджакты мен “Саlvin” - нан алдым иә, он бес мың. Мынау маечка, білмим. – Топик дейді емес па, иә? – Топик. – Тупик па или? – Топик, иә. Топик, бес мың. Менің любимый сумкам. Мен оны Астанадан алғам. Менің сестрам алып берген, кстати, жиырма мың. – Анау мойныңыздағы алқа? – Бұл бартер. – Қойшы, әншілер де бартермен киіне ме не? – Жоқ, мен киім алған жер... – Жоқ, нормально, нормально. – Нормально ма? – Иә, нормально. Әншілер де бартермен киінеді. Тек қана блогерлер емес.
Зируза Тасмағамбетова	▶	↑а / несін жасырамыз↑ /// ↑^у омб̊еш ͡ шығар↓ /// ↑құлағым б̊ес мың↓/// ↑сақыйналар → // тоже үш ͡ төрт ͡ мыңдай↓/// ↑менің лұуб̊іймый шалб̊арым↓ /// ↑шәлб̊арың ↓/// ↑қаншағ'алдың↑ /// ↑бұл ^уонбес мың↓ /// ↑мынау менің / лүуб̊іймый айақ кійімім↓/// ↑кстатій / самый қымбаттауы шығар →// ^йенді / ^уотыж ͡ жеті ͡ мың↓ /// ↑ешше маған ұнайд →// анау / андай / лаковый дейді ͡ ғой →// кароче↓ /// ↑а: / лакійрованный↓/// ↑лакійрованный↓ /// ^йе: ↑ /// ↑наскій кійесіз ͡ ба↑ /// ↑наскій кійем → // ійә↓/// беш ͡ шүз↓ /// ↑барлық бағасы шықты →// жүз ^уон ^йекі мың↓///	↑а / несін жасырамыз↑ /// ↑ ^уомб̊еш ͡ шығар↓ /// ↑құлағым → // б̊ес мың↓ /// ↑сақыйналар → // тоже үш төрт мыңдай↓ /// ↑менің лұубіймый шалб̊арым↓ /// ↑шалб̊арың ↓ /// ↑ қаншағ'алдың↑ /// ↑ бұл ^уомбес мың↓ /// ↑мынау менің лұубіймый айақ кійімім↓ /// ↑кстатый / самый қымбаттауұ ͡ шығар → // анау / андай / лаковый дейді ͡ ғой → // кароче↓ /// ↑а / лакійрованный↓/// ↑лакійрованный ↓/// ↑^йе ↑ /// ↑носкій ͡ гійесіз ͡ б̊е ↑ /// ↑носкій ͡ гійемін → // ійә↓/// ↑бешшүз↓ /// ↑барлық ͡ пағасы шықты → // жүз ^{^уон ^йекі мың↓///}	– А несін жасырамыз? он бес шығар. – Құлағым, бес мың. Сақиналар, тоже үш-төрт мыңдай. Менің любимый шалбәрым. – Шалбәрың. Қаншаға алдың? – Бұл он бес. Мынау менің любимый аяқ киімім. Кстати самый қымбаттауы шығар енді, отыз жеті мың. Еще маған ұнайды анау, андай лаковый дейді ғой короче. – Ааа, лакированный. – Лакированный. – Еее. – Носки киесіз ба? – Носки кием, иә. Бес жүз. – Барлық бағасы шықты, жүз он екі мың.
Інжу Жұмкен	▶	↑ інжүу →// ійә ↑/// ↑ інжү'айта ͡ ғой // н'айтқың келед ↑/// ↑ мектепте / қандай пәндер ұнайд ↑/// ↑ маған мектепте / ͡ б̊үкүл пәндер ұнайды ↓/// ↑ но ^йең жақ̊сысы маған / ағылшын және ͡ де қазақтілі ^уөтө қатт'ұнайтын пәндер ↓/// ↑ ^уөскенде / кім болғың ͡ гелед ↑/// ↑ мен ^уөскенде / стійуардеса ͡ б̊олғым ͡ гелед ↓/// ↑ ^уо: ↓/// ↑ сол жақында / сол / боламын ͡ деп қалаб̊ жүрмүн ↓/// ↑ сосұн / мұғалім ͡ де ͡ б̊олғым ͡ гелед ↓/// ↑ қандай саб̊ақтам бергің ͡ гелед ↑/// ↑ мен / қазақтіл^інен →// ағылшын тіл^інен ↓/// ↑ достарың ͡ гөппа ↑/// ↑ ійә →// достарым / аллаға шүкүр ^уөте көп ↓/// ↑ барлығымен жақ̊с'араласамын ↓/// ↑ барлығы жақ̊сы ↓/// ↑ тағы н'айтып бергің ͡ гелед ↑// ↑ тағ'айтčам →// мен аттарға ^уөте ͡ ғатты қызығамын →// аттард'ұнатамын ↓/// ↑ көб̊^үнес'әкем ͡ мен'атқа ^уотұрғұздырады ↓/// ↑ анам бар нәселерд'үйретеді ↓/// ↑ тамағ жасауды →// бійі саудұ ↓/// ↑ әжем сыйыр сауғ'үйретеді ↓/// ↑ сол атқа / ^уөте жақ̊сы қызығамын ↓/// ↑ ^уой →// күштү ^йекен ↓///	↑ інжүу →// ійә ↑/// ↑ інжү'айта ͡ ғой →// н'айтқың келед ↑/// ↑ мектепте / қандай пәндер ұнайд ↑/// ↑ маған мектепте / ͡ б̊үкүл пәндер ұнайды ↓/// ↑ но ^йең жақ̊сысы маған / ағылшын және ͡ де қазақтілі ^уөтө қатт'ұнайтын пәндер ↓/// ↑ ^уөскөндө кім болғұң ͡ гелед ↑/// ↑ мен ^уөскөндө стйұуардесса ͡ б̊олғұм ͡ гелед ↓/// ↑ ^уо: ↓/// ↑ сол жақында / сол боламын ͡ деп қалаб̊ жүрмүн ↓/// ↑ сосұн мұғалім ͡ де ͡б̊олғұм ͡ гелед ↓/// ↑ қандай саб̊ақтам бергің ͡ гелед ↑/// ↑ мең ғазақтіл^інен →// ағылшынтіл^інен ↓/// ↑ достарың ͡ гөппа ↑/// ↑ ійә →// достарым / аллаға шүкүр ^уөтө көп ↓/// ↑ барлығымен жақ̊с'араласамын ↓/// ↑ барлығы жақ̊сы ↓/// ↑ тағы н'айтып бергің ͡ гелед ↑/// ↑ тағ'айтčам →// мен аттарға ^уөтө қатты ͡ ғызығамын →// аттард'ұнатамын ↓/// ↑ көб̊^үнөс'әкем ͡ мен'атқа ^уотұрғұздырады ↓/// ↑ анам бар нәселерд'үйрөтөді ↓/// ↑ тамағ жасаудұ →// бійі саудұ ↓/// ↑ әжем сыйыр сауғ'үйрөтөді ↓/// ↑ сол атқа ^уөтө жақ̊сы қызығамын ↓/// ↑ ^уой →// күштү ^йекен ↓///	– Інжу, иә? Інжу айта ғой, не айтқың келед? Мектепте қандай пәндер ұнайд? – Маған мектепте бүкіл пәндер ұнайды. Но ең жақсысы маған ағылшын және де қазақ тілі өте қатты ұнайтын пәндер. – Өскенде кім болғын келед? – Мен өскенде стюардесса болғым келед. – О... – Сол жақында сол боламын деп қалап жүрмін. Сосын мұғалім де болғым келед. – Қандай сабақтан бергің келед? – Мен қазақ тілінен, ағылшын тілінен. – Достарың көп па? – Иә, достарым Аллаға шүкір өте көп. Барлығымен жақсы араласамын. Барлығы жақсы. – Тағы не айтып бергің келед? – Тағы айтсам, мен аттарға өте қатты қызығамын, аттарды ұнатамын. Көбінесе әкем мені атқа отырғыздырады. Анам бар нәселерді үйретеді. Тамақ жасауды, биі сауды. Әжем сиыр сауға үйретеді. Сол атқа өте жақсы қызығамын. – Ой, күшті екен.
Інжу Жұмкен	▶	↑ інжүу ͡ б̊ізге / саумалмең қымыз тұурал'айтып беремін дейді ↓/// ↑ қымыздың →// саумалдың ^йемді қасиеттері ͡ гөп ↓/// ↑ сонұң бірі / саумал ↓/// ↑ саумал / ^уөте мықты сұусұндардың ͡ бірі ↓/// ↑ ^уөте күштү ↓/// ↑ ^йемдік қасыйеттері мол↓/// ↑ әрқашанда / ^йемдік қасыйеттері ^уөте көп ͡ полады ↓/// ↑ қымыз ↓/// ↑ қымыз ^уол ↓///	↑ інжүу ͡ б̊ізге / саумалмең ͡ ғымыз тұурал'айтып беремін дейді ↓/// ↑ қымыздың →// саумалдың ^йемді қасиеттері ͡ гөп ↓/// ↑ сонұң бірі саумал ↓/// ↑ саумал / ^уөтө мықты сұусұндардың бірі ↓/// ↑ ^уөтө күштү ↓/// ↑ ^йемдік қасыйеттері мол ↓/// ↑ әрқашанда ^йемдік қасыйеттері ^уөтө қөп ͡ полады ↓/// ↑ қымыз ↓/// ↑ қымыз ^уол ↓///	– Інжу бізге Саумалмен қымыз туралы айтып беремін дейді. – Қымыздың, саумалдың емді қасиеттері көп. Соның бірі саумал. Саумал өте мықты сусындардың бірі. Өте күшті. Емдік қасиеттері мол. Әрқашанда емдік қасиеттері өте қөп болады. Қымыз. Қымыз ол..
Інжу Жұмкен	▶	↑ арманың ͡ ғандай ↑/// ↑ менің арманым / ат'анамды →// меккег'апарұу →// саб̊ағымды жақ̊сы ^уоқұу / і : →// жәнеде / парыйжге // амерійкаға →// нійұу ͡ йоркқа ͡ б̊арұу ↓/// ↑ ^уо →// машаллах ↓///	↑ арманың ͡ ғандай ↑/// ↑ менің арманым / ат'анамды →// меккег'апарұу →// саб̊ағымды жақ̊сы ^уоқұу / і: →// жәнеде / парыйжге →// амерійкаға →// нійұу ͡ йоркқа ͡ б̊арұу ↓/// ↑ ↑ ^уо: →// машаллах ↓///	– Арманың қандай?– Менің арманым ата-анамды Меккеге апару, сабағымды жақсы оқу і... және де Парижге, Америкаға, Нью-Йоркқа бару. – О, Машаллах.
Інжу Жұмкен	▶	↑ құрт →// ірімшіг жасайсың ͡ ба / сен ↑/// ↑ ійә →// құрт →// ірімшіг жасаймын ↓/// ↑ құртт'әс^іресе / ^уөтө қатты / жақ̊сы ͡ гөрөмүн ↓/// ↑ әрқашан / жолға // сәт ͡ čапарға / шыққаң ͡ гезде ^уөзүммөм бірге құртт'алып жүрөмүн →// мені ͡ ғұрт менің ^йең сүйүктү і: →// тағамдарымның бірі ↓/// ↑ sup>йең сүйүктү / тағыда ͡ ғандай / тамағың ͡ бар ↑/// ↑ ^йең сүйүктү / менде і: →// бешбармақ ↓/// ↑ бешбармақ ^уол / қазақтың ұлттұқ тағамы ↓/// ↑ бешбармаққа / і: →// бешбармаққа ^йеттер ͡ ғосады / көптеген шұжұқ →// қазы →// қарталар ͡ ғосады ↓/// ↑ қонақтар ͡ гелгендеде →// үйдө ^уөзүмүз тамағ ішкенде ͡ де / ͡ б̊із ͡б̊ешбармақты ͡ гөб̊ жейміз ↓/// ↑ ^уөйткөнү →// ^уол ͡ бір жағ^ынан / пайдалы →// бір жағ^ынан / қазақтың ұлттұғ асы ↓/// ↑ тағы н'айтқың келед ↑/// ↑тағы / б̊іздің / ^уосұ ͡ б̊іздің ͡ гөшөлөрг'ауұлда траса салайын ͡ деб̊ жатыр / жақында ↓///	↑ құрт →// ірімшіг жасайсың ͡ ба / сен ↓/// ↑ ійә →// құрт →// ірімшіг жасаймын ↓/// ↑ құртт'әс^іресе / ^уөтө қатты / жақ̊сы ͡гөремін ↓/// ↑ әрқашан / жолға →// сәт ͡ čапарға / шыққаң ͡ гезде ^уөзіммен бірге құртт'алып жүрөмүн →// мені / құрт менің ^йең сүйүктү і: →// тағамдарымның бірі ↓/// ↑ ^йең сүйүктү / тағыда ͡ ғандай / тамағың ͡ бар ↓/// ↑ ^йең сүйүктү / менде і: →// бешбармақ ↓/// ↑ бешбармақ ^уол / қазақтың ұлттұқ тағамы ↓/// ↑ бешбармаққа / і: →// бешбармаққа ^йеттер ͡ ғосады ͡ көптеген шұжұқ →// қазы →// қарталар ͡ ғосады ↓/// ↑ қонақтар ͡ гелгендеде →// үйдө ^уөзіміз тамағ ішкендеде ͡ б̊із ͡ б̊ешбармақты ͡ гөб жейміз ↓/// ↑ ^уөйткөнү →// ^уол бір жағ^ынан / пайдалы →// бір жағ^ынан / қазақтың ұлттұғ асы ↓/// ↑ тағы н'айтқың келед ↓/// ↑тағы ͡ б̊іздің / ^уосұ ͡ б̊іздің ͡ гөшелерге'ауұлда траса салайын деб̊ жатыр / жақында ↓///	– Құрт, ірімшік жасайсың ба сен? – Иә, құрт, ірімшік жасаймын. Құртты әсіресе өте қатты жақсы көремін. Әрқашан жолға, сәт-сапарға шыққан кезде өзіммен бірге құртты алып жүремін, мені құрт менің ең сүйікті і... тағамдарымның бірі. – Ең сүйікті тағы да қандай тамағың бар? – Ең сүйікті менде і... бешбармақ. Бешбармақ ол қазақтың ұлттық тағамы. Бешбармаққа і... бешбармаққа еттер қосады көптеген шұжық, қазы, қарталар қосады. Қонақтар келгенде де, үйде өзіміз тамақ ішкенде де біз бешбармақты көп жейміз. Өйткені, ол бір жағынан пайдалы, бір жағынан қазақтың ұлттық асы. – Тағы не айтқың келед? – Тағы біздің осы біздің көшелерге ауылда трасса салайын деп жатыр жақында.
Інжу Жұмкен	▶	↑ і: →// достарың бар ͡ ма / жақын ↑/// ↑ ійә →// жақын достарым ͡ бар ↓/// ↑ ^йең жақ^ыны / кәусар дегең құрб̊ұм ͡ бар ↓/// ↑ садыйктам бастаб̊ / жақын дос ͡ полұп кеже // келе жатырмыж / жетінші сыныпқашейін ↓/// ↑ ^уөте күштү →// жақын доспұз ↓/// ↑ м: →// кітап ^уоқұғанд'ұнатасың ͡ ба ↑/// ↑ ійә // кітап ^уоқұғанд'ұнатам ↓/// ↑ ^уосұ зейнеб̊ ͡ақышева / ͡б̊ауұржан момұшұл'атамыздың кел^іні →// сонұң ͡гітаб̊ын ^уоқұғам / күрө тамыр / атты↓/// ↑^уөтө керемет кітап →// пайдалы ↓/// ↑ қазақтың андай салт ͡ дәстүрлөрү // әдет ͡ ғұрұптарым барлығы жазылған ↓/// ↑ сол / мағаң қатт'ұнады ↓/// ↑ м: →// мектепті жақ̊сы ^уоқұйсұң ͡ ба ↑/// ↑ ійә →// мектепті ͡ б̊ірінші ͡ кластам бастап / песпең ͡ геле жатырмын ↓/// ↑ ^йең сүйүктү пәнің ↑/// ↑ қазақтілі дедің ↓/// ↑ қазақтілі ↓///	↑ і: →// достарың бар ͡ ма / жақын ↑/// ↑ ійә →// жақын достарым ͡ бар ↓/// ↑ ^йең жақ^ыны / кәусар дегең ͡ ғұрб̊ұм ͡ бар ↓/// ↑ садыйктам бастаб̊ / жақын дос ͡ полұп кеже // келе жатырмыж / жетінші сыныпқа шейін ↓/// ↑ ^уөтө күштү →// жақын доспұз ↓/// ↑ м: →// кітап ^уоқұғанд'ұнатасың ͡ ба ↑/// ↑ ійә →// кітап ^уоқұғанд'ұнатам ↓/// ↑ ^уосұ зейнеб̊ ͡ақышева / ͡б̊ауұржан ͡ момұшұл'атамыздың кел^іні →// сонұң ͡ гітаб̊ын ^уоқұғам / күрө тамыр атты ↓/// ↑ ^уөтө керемет кітап / пайдалы ↓/// ↑ қазақтың андай салт ͡ дәстүрлөрү →// әдет ͡ ғұрұптарым барлығы жазылған ↓/// ↑ сол / мағаң ͡ ғатт'ұнады ↓/// ↑ м: →// мектепті жақ̊сы ^уоқұйсұң ͡ ба ↑/// ↑ ійә →// мектепті / ͡ б̊ірінші ͡ гластам бастап ͡ песпең ͡ геле жатырмын ↓/// ↑ ^йең сүйүктү пәнің ↑/// ↑ қазақтілі дедің ↓/// ↑ қазақтілі ↓///	– І... достарың бар ма жақын? – Иә, жақын достарым бар. Ең жақыны Кәусар деген құрбым бар. Садиктан бастап жақын дос болып кеже... келе жатырмыз жетінші сыныпқа шейін. Өте күшті, жақын доспыз. – М... кітап оқығанды ұнатасың ба? – Иә, кітап оқығанды ұнатам. Осы Зейнеп Ақышева Бауыржан Момышұлы атамыздың келіні, соның кітабын оқығам «Күре тамыр» атты. Өте керемет кітап, пайдалы. Қазақтың андай салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптарын барлығы жазылған. Сол маған қатты ұнады. – М.. мектепті жақсы оқисың ба? – Иә, мектепті бірінші класстан бастап беспен келе жатырмын. – Ең сүйікті пәнің? Қазақ тілі дедің. – Қазақ тілі.
Күлмәш Елшібаева	▶	↑ сәләматčыздарма құрметті көрермендер ↑ // бүгүн біс сіздерменен / ↑ ^уөзүн-^уөзү ^уөзгертүу / ↑ яғни трансформасыйалау ⁀бойұнша // ↑ саб̊ағымызды / ↑әңгімемізді ⁀бастаймыз ↓ /// ↑ менің аты-жөнүм / ↑ ^йелшіб̊аева күлмәш ғалымжанқызы ↓ /// ↑ қазақ̊стан ^іреспубликасы / ↑ халықаралық болашақ бағдарламасының / ↑ стипендиатымын ↓ /// ↑^йенді ⁀бүгүңгү → / біздің тақ^ырыб̊ымыз // ↑ ^уөзүңдү ^уөзүң ^уөзгерт ↓ /// ↑^уол неден басталұуы⁀герек ↓ /// ↑ яғни ⁀бұжерде ↑ / бір ^йекі ^йекі нұсқау алұу керек ↑ ^уөз-^уөз^үңүзге нұсқау бересіз ↓ /// ↑мен не үшүн / ↑^уөзгөрөмін // ↑ неге ^уөзгеремін ↓ /// ↑ ^йекінші / ↑алға мақ̊сат қойұу / ↑ нақты / ↑ айқын мақ̊сат қойұу ↓ /// ↑яғни нақты / айқын мақ̊сат кәдімгідей жазылған ^ұуақытта /↑ қағазға түскен ^ұуақытта / ↑ сіз / сол мақ̊сатқа жеттім деп ^уойлай бер^іңіз ↓ ///	↑ сәләматčыздарма ғұрметті ⁀ гөрөрмөндер ↑ // бүгүм біс сіздерменен / ↑ ^уөзүн-^уөзү ^уөзгөртүу / ↑ яғни трансформасыйалау ⁀ойұнша // ↑ саб̊ағымызды / ↑әңгімемізді ⁀бастаймыз ↓ /// ↑ менің аты-жөнүм / ↑ ^йелшіб̊аева ⁀гүлмәш ғалымжаңқызы ↓ /// ↑ қазақ̊стан ^іреспүублійкасы / ↑ халығаралық болашақ бағдарламасының / ↑ стійпендійәтымын ↓ /// ↑^йенді ⁀бүгүңгү → / біздің тақ^ырыб̊ымыз // ↑ ^уөзүңдү ^уөзүң ^уөзгөрт ↓ /// ↑^уол недем басталұуұ⁀герек ↓ /// ↑ яғни ⁀бұжерде ↑ / бір ^йекі ^йекі нұсқа'алұу керек ↑ ^уөз-^уөз^үңүзге нұсқау бересіз ↓ /// ↑мен н'үшүн / ↑^уөзгөрөмін // ↑ неге ^уөзгөрөмін ↓ /// ↑ ^йекінші / ↑алға мақ̊сат қойұу / ↑ нақты / ↑ айқын мақ̊сат қойұу ↓ /// ↑яғни нақты / айқын мақ̊сат кәдімгідей жазылған ^ұуақытта /↑ қағазға түскөн ^ұуақытта / ↑ сіс сол мақ̊сатқа жеттім деп ^уойлай бер^іңіз ↓ ///	– Сәләматсыздарма, құрметті көрермендер! (ыы...) Бүгүн біз сіздерменен «өзүн-өзі өзгерту» яғни трансформациялау бойынша (ыы...) сабағымызды, әңгімемізді бастаймыз. Менің аты-жөнім – Елшібаева Күлмәш Ғалымжанқызы. (мм...) Қазақстан Республикасы халықаралық «Болашақ» бағдарламасының стипендиятымын. Енді бүгүнгі біздің тақырыбымыз – «Өзүңді өзүң өзгерт». Ол неден басталуы керек? Яғни бұжерде бір-екі, екі нұсқау алу керек, өз-өзіңізге нұсқау бересіз: «Мен не үшін өзгеремін? Неге өзгеремін? Екінші – алға (ыы...) мақсат қою, нақты, айқын мақсат қою». Яғни нақты, айқын мақсат кәдімгідей жазылған уақытта, қағазға түскен уақытта сіз сол мақсатқа жеттім деп ойлай беріңіз.
Күлмәш Елшібаева	▶	↑адам бірінші неден бастап / ↑ ^уөзгерүугерек ↓ /// ↑^уол әр адамның / ↑ ^уөз^үнүң / ^уөз^үнүң ішкі түйсүгіне // ↑ ішкі сез^іміне / ↑ басында ⁀болып жатқан проблемалардың / ↑ ауыр-жеңілдігіне ͡ байланысты ͡ б̊олып келеді↓ /// ↑ яғни ^йең ауыр / ↑ ^йең ауыр сізге не↓ /// ↑ неден бастаймын / ↑ деген үлкееен → / сұрақ бол^ұугерек ↓/// ↑ мен неден бастайм // ↑неге ^уөзгерем ↓/// ^уосұ ^уөзгеріс / ↑ маған керекпа ↓/// ↑ ^уол ^уөзгермесем // ↑^йегер ^уөзгермесем не ͡ б̊олад / ↑деген сұрақтарды / ↑^уөз^үңүзге қойған ^ұуақытта / ↑ қойған ^ұуақытта /↑ бірден жәйлаб̊-жәйлаб̊ / ↑ жаңағы шеш^імі / ↑ таб̊^ыла ͡ б̊ереді ^йекен ↓/// ↑ со ^уөзгеріске ^йен^үүудің / ↑ н' үшүн ^уөзгеріске ^йеніватырсыз / ↑ деген сәтте жауаптары ͡ б̊іртіндеп таб̊^ыла ͡ б̊ереді ↓///	↑адам бірінші недем бастап / ↑ ^уөзгөрүугөрөк ↓ /// ↑^уол әр адамның / ↑ ^уөз^үнүң / ^уөз^үнүң ішкі түйсүгүнө // ↑ ішкі сез^іміне / ↑ басында ⁀болұб жатқам проблемалардың / ↑ ауұр-жеңілдігіне ͡ байланысты ͡ б̊олұп келеді↓ /// ↑ яғни ^йең ауұр / ↑ ^йең ауұр сізге не↓ /// ↑ недем бастаймын / ↑ деген үлкөөөн → / сұрақ ͡ пол^ұугөрөк ↓/// ↑ мен недем бастайм // ↑неге ^уөзгөрөм ↓/// ^уосұ ^уөзгөрүс / ↑ мағаң герекпа ↓/// ↑ ^уол ^уөзгөрмөсем // ↑^йегер ^уөзгөрмөсем не ͡ б̊олад / ↑деген сұрақтарды / ↑^уөз^үңүзге қойған ^ұуақытта / ↑ қойған ^ұуақытта /↑ бірден жәйлаб̊-жәйлаб̊ / ↑ жаңағы шеш^імі / ↑ таб̊^ыла ͡ б̊ереді ^йекен ↓/// ↑ со ^уөзгөрүске ^йен^үүудүң / ↑ н' үшүн ^уөзгөрүске ^йеніватырсыз / ↑ деген сәтте жауаптары ͡ б̊іртіндеп таб̊^ыла ͡ б̊ереді ↓///	Адам бірінші неден бастап өзгеругерек? Ол әр адамның өзінің, өзінің ішкі түйсүгіне, ішкі сезіміне, басында болып жатқан проблемалардың ауыр-жеңілдігіне байланысты болып келеді. Яғни «Ең ауыр, ең ауыр сізге не? Неден бастаймын?» деген үлкееен сұрақ болугерек. «Мен неден бастайм? Неге өзгерем? Осы өзгеріс маған керекпа? Ол өзгермесем, егер өзгермесем не болад?» деген сұрақтарды өзіңізге қойған уақытта, қойған уақытта, бірден жәйлап-жәйлап жаңағы шешімі табыла береді екен. Со өзгеріске енудің, не үшүн өзгеріске еніватырсыз деген сәтте жауаптары біртіндеп табыла береді.
Күлмәш Елшібаева	▶	↑ бірақта / сіз шынайы ͡ б̊олұуұңұз герек //↑^уөз^үңүзге ^уөз^үңүз шынайы ͡ б̊олұуұңұз герек↓ /// ↑ ^йегер шынайы ͡ б̊олмаса/ ↑ и ^уөзгере салам/ ↑ болар ^йенді / ↑ ^йертең ^уөзгерем / ↑ арғы ͡ гүнү ^уөзгерем / ↑ ^уодан әрғарай ^уөзгерем / ↑ деп жүрген ^ұуақытта / ↑ ^уөмүр ^уөтет // ↑ сіз / ↑ ^уөзгеріссіз қала ͡ б̊ерүуүңүз мүмкүн жалпы↓ /// ↑ ^йенді / ↑ ^уөзүн-^уөзү ^уөзгерген ^ұуақытта // ↑ неден бастаймыз ↓ /// ↑ мүмкүн сіздің ^уой^ұңұздағ'агрессійә / ↑ біреуге деген ашұ'ыза / ↑ сондай негатыйвті ^уойлар / ↑ негатыйвті сезімдер / ↑ сезімдер ^уөтө көб̊ жыйналып қалған шығар ↓ /// ↑ ^уол негатыйвті сезімдер / ↑ негатыйвті ^уойлар көб̊ жыйналып қалатын болса / ↑ адам түб̊үнде ͡ б̊ір / ↑ псұйхосоматыйка дегем бар / ↑ бір аурұуғ'ұш^ұрауұ мүмкүн ↓ /// ↑ яғни (ыы...) сізде сондай / ↑ бір негатыйвті ^уойлар көб̊ жыйналып қалды ма // ↑ сіс сол сәтте ^уон^ұмен / ↑ жұмұш шасауұңұз герек↓ ///	↑ бірақта / сіш шынайы ͡ б̊олұуұңұз герек //↑^уөз^үңүзге ^уөз^үңүш шынайы ͡ б̊олұуұңұз герек↓ /// ↑ ^йегер шынайы ͡ б̊олмаса/ ↑ и ^уөзгөрө салам/ ↑ болар ^йенді / ↑ ^йертең ^уөзгөрөм / ↑ арғы ͡ гүнү ^уөзгөрөм / ↑ ^уодан әрғарай ^уөзгөрөм / ↑ деб̊ жүргөн ^ұуақытта / ↑ ^уөмүр ^уөтөт // ↑ сіз / ↑ ^уөзгөрүссіз ғала ͡ б̊ерүуүңүз мүмкүн жалпы↓ /// ↑ ^йенді / ↑ ^уөзүн-^уөзү ^уөзгөргөн ^ұуақытта // ↑ недем бастаймыз ↓ /// ↑ мүмкүн сіздің ^уой^ұңұздағ'агрессійә / ↑ біреугө деген ашұ'ыза / ↑ сондай негатыйвті ^уойлар / ↑ негатыйвті сезімдер / ↑ сезімдер ^уөтө көб̊ жыйналып қалған шығар ↓ /// ↑ ^уол негатыйвті сезімдер / ↑ негатыйвті ^уойлар ⁀гөб̊ жыйналып қалатым болса / ↑ адам түб̊үндө ͡ б̊ір / ↑ псұйхосоматыйка дегем бар / ↑ бір аурұуғ'ұш^ұрауұ мүмкүн ↓ /// ↑ яғни (ыы...) сізде сондай / ↑ бір негатыйвті ^уойлар ͡ гөб̊ жыйналып қалды ма // ↑ сіс сол сәтте ^уон^ұмен / ↑ жұмұш шасауұңұз герек↓ ///	Бірақта сіз шынайы болуыңыз герек, өзіңізге өзіңіз шынайы болуыңыз керек. Егер шынайы болмаса, «И, өзгере салам, болар енді, ертең өзгерем, арғы күні өзгерем, одан әрғарай өзгерем...» деп жүргөн уақытта өмүр өтет, сіз өзгеріссіз қала беруіңіз мүмкүн жалпы.(күлді) Енді өзүн-өзү өзгерген уақытта неден бастаймыз? Мүмкүн сіздің ойыңыздағы агрессия, біреуге деген ашу-ыза, сондай негативті ойлар, негативті сезімдер, сезімдер өте көп жиналып қалған шығар. Ол негативті сезімдер, негативті ойлар көп жиналып қалатын болса, адам түбінде бір, психосоматика деген бар, бір ауруға ұшырауы мүмкүн. Яғни (ыы...) сізде сондай бір негативті ойлар көп жиналып қалды ма, сіз сол сәтте онымен жұмыс жасауыңыз керек.
Күлмәш Елшібаева	▶			Енді өзүңіздің жағдайыңыз өзүңізге ғана байланысты ғой. Сондықтан сіз өзіңіз гәнә білесіз. Сіз яғни қандай ойлармен жүрсіз кәзіргі сәтте? Қандай ойлар сізді мазалайд? (хыхм...) Былай айтайық: біреуге деген ашуыңыз бар дейік. Егер ол ашу, мысалы: біреуді жек көресіз, біреудің сөйлегені ұнамайд, біреудің қарағаны ұнамайд, біреудің сізге ақыл айтқаны ұнамайд. Сіз сол конструктивті сындарлы сынды өзіңізге қабылдай алмайсыз. Сүйтіп ішкі жан дүниеңізде жаңағыдай негативті ойлар (ыы...) жиналуы мүмкүн. Сүйтіп жиналып-жиналып бір күні ол ой, негативті ой, негативті сезім (іі...) ол кәдімгідей (іім...) бір түйүн болып жабысад сізге, иә... Яғни сіз соны дұрыстауыңыз герек. Бір іштен бір өзек маза бермид, мен мына ойды өзгертпесем, бірақ өзгерте алмайсыз, шамаңыз келмейд. Ондай кезде психолог маманына барғаныңыз жөн. Ал бармайтындай, мүмкүндік болмаса, онда өз-өзүңізбен жұмыс жасаңыз.
Күлмәш Елшібаева	▶			Кәзір мен сіздерге бір емес бірнеше тәсілдерді үйретемін, техникаларды көрсетем. Оның біріншісі өте күрделі, бірақ өте қызықты, бірақта өте пайдасы өте зор. Егер сіз оны меңгерівалсаңыз, яғни ешқандай да қиындық туындатпайды. Яғни бұл «альфа-визуализация» деген техника болып есептелед. Өзүңізге мынандай А4 ақ парағын аласыз. Сүйтіп бәрі бір шамада болуы керек өлшемдері, осылай бүктисіз, бүктейсіз. (парақты бүктеу үстінде). Сүйтіп бұл А4 парағы үшке бөлінді. Бірінші, яғни мен сіздерге өзүңізді өзүңіз өзгертетін «альфа-визуализация» техниканы үйретіп жатырмын.
Күлмәш Елшібаева	▶			Оған ана психолыққа барып, академик, профессірге барып қажеті жоқ. Егер сіз меңгеріп алсаңыз, меңгеріп алсаңыз, бұл еш қиындығы жоқ. Яғни бірінші графада, бір, екі, үш графа ғой, бірінші графада сіз өзүңіздің бойыңыздағы арылғыңыз келетін қасиеттерден арылу туралы жазасыз. Екінші графада бойыңызға қалыптастырғыңыз келетін қасиеттерді жазасыз. А үшінші графада (ыы...) алдағы үш айда, немесе алты айда, немесе тоғыз айда, немесе бір жылда (ыы...) орындалады-ау, орындауым керек деген мақсаттарыңызды жазасыз. Ол уақытты, өлшем уақытты үш ай, или алты ай, или тоғыз ай немесе (ыы...) бір жылды өзіңіз таңдайсыз негізі. Яғни бірінші мына жеріне (ыы...) бүгүнгі (ыы...) датаны жазып қоясыз, бүгүнгі күнді жазып қоясыз. Одан кейін бір, екі, үш, төрт деп бастап, әрғарай кете бересіз, бойыңыздан арылғыңыз келетін қасиеттерді.
Күлмәш Елшібаева	▶			Яғни бірінші (мм...) неден арылғыңыз келед? Ең үлкен, сіздің толыққанды өмір сүруге кедері келтіретін қандай бойыңызда бір қасиет бар, бір сезім бар? Ол қорқыныш болуы мүмкүн, ол агрессия болуы мүмкүн, ол біреуді жек көрушілік, я болмаса қызғаншақтық қасиетіңіз болуы мүмкүн. Әрбір саналы адам, өзүн құрметтейтін адам осындай бойындағы негативті қасиеттерден арылғаны жөн негізі. Енді бәріңізге «бәріңіз арылыңыз» деп мен ондай насихаттамаймын. (ыы..) Жалпы психолыг маманы, (ыы...) маманына барған уақытта, мына (ыы... мм...) жалпы психолыг, психиатыр деген (ыы...) көбісі біле бермейд. Мысалы басында проблемасы болса, өзгергісі келетін болса, (ыы...) жаңағыдай (мм...) көптеген бір проблемалар шығып, жолы болмай жүрсе айтат та: –«ой, сенің жолың болмай жүр екен, проблемаң көбейкетіпті ғой, үнемі шағымданада жүресің, шағымданасың да жүресің, сен психолыққа барсай, – десе, көбінесе айтад: – «немене, мені псих деп тұрсың ба?!» – дейді. Ол дұрыс емес.
Күлмәш Елшібаева	▶			Мұндай біз таптауыр яғни стреатиптен біз арылуымыз керек. Яғни психолыг маманы – сіз сияқты, мен сияқты қалыпты жағдайдағы адамдардың бойындағы, ойындағы жалпы проблема бар-ау деген, сол проблеманы сол адамның өзіне шештіруге яғни бағыт-бағдар беретін маман, психолыг маманы. Ал психотерапевт және психиатыр, (ыы....) ол мамандар (ыы...) сол проблемадан, стірестен туындап кеткен адамның бойындағы әрғарай адамның мына (ыы...) миына, психикасына өтіп кеткен (ыы...) проблемаларды медикаменттің көмегіменен және де тереңдетілген психотерапияның көмегімен емдейтін маман болып есептеледі. Жалпы психологияда мынандай қағида бар: «сен, – дейді – психиатырдың алдында барып күлгенше, – дейді – психолыгтың алдына барып жыла» – дейді.
Күлмәш Елшібаева	▶			Яғни психолыг маманы – сіздің сонау бала кезден бойыңызда қалыптасып қалған, стресстен пайда болған (ыы...мм...) басқада бір, (ыы...) өмір болғасын бәрі болады ғой, (ыы...) сондықтан басқада жаңағыдай (хы..) байда, пайда болған, стресті жағдайдан пайда болған сіздің (ыы..) бойыңызды яғни психикалық (ыы...) өзіңіздің бір негативті сезімдеріңізден (ыы...) тазалауға яғни өзіңізді тазалауға, сол проблеманың шешімін, шешімін яғни (мм...) өзіңізге таптыртуға бағыт-бағдар беретін маман. Сол естеріңізде болатын болсын. Енді (ыы...) «альфа-визуализация» техникасына (ыы...) оралайық. Яғни (мм...) бірінші сізде бойыңызда ең бірінші, жаңағы айтып кеттім, толыққанды өмір сүру үшін сізге кедергі жасайтын, ол қандай қасиетіңіз өзіңізге ұнамайд, мүмкүн қорқыныш болуы мүмкін, мүмкін қызғаншақтық болуы мүмкүн. Ол деген жаңағындай отбасындағы ата-анаңызды, ата-анаңызды басқа бауырларыңыздан қызғаныш (ыы... мм...)
Күлмәш Елшібаева	▶			қызғанатын қызғаныш сезімдері болуы мүмкүн. Ерлі-зайыпты болатын болса, ерлі-зайыптылардың арасындағы қызғаныш болу, болуы мүмкін. (ыы...) Қорқыныш сезімі, сенімсіздік болуы мүмкін. Яғни сол ең бірінші өзіңізге ең ауыр проблеманы аласыз да, проблема болған уақытта, жаңағы бойыңыздағы қасиетіңіз өзіңізге ұнамайтын, соны бірінші жазасыз. Яғни «мен, скажем да, қорқыныштан арыламын». Яғни сүйтіп жазасыз да, мысалы мен (ыы...) қорқыныштан арылуым керек, әйту керек, бүйту керек дейтта, сіз оны айтасыз, сол бойынша қалад. Ал нақты сіздің түпсана бейсаналық күйде оны қабылдау үшін, қабылдау үшін сіз жаңағыдай аласыз да, яғни «қорқыныштан арыламын» деп леп белгісін қоясыз. Бұл леп белгісі адамның түпсанаға деген бұйрығы болып есептеледі екен. Сол естеріңізде болатын болсын.
Күлмәш Елшібаева	▶			(ыы...) Екінші тағы қандай (ыы...) сезімнен арылғыңыз келеді? (ыы...) Тағы қандай (ыы...) жаңағыдай ең бірінші сізде қызғаншақтық я болмаса қорқыныш тұр иә, одан кейін тағы да приаритет яғни өзінің (ыы...) приаритетіне байланысты жаза бересіз. Тек қана есіңізде болсын: «Мен сол қорқыныштан арыламын!» я болмаса «сенімсіздіктен арыламын!» деп леп белгісі міндетті түрде болуы керек. Иә, «Сенімсіздіктен арыламын!», «Қорқыныштан арыламын!», «Үрейден арыламын!», өйткені ол сіздің үрей ғой, сіздің қорқыныш, сіздің негативті сезімдеріңіз.
Күлмәш Елшібаева	▶			Сүйтіп-сүйтіп жазып, тізіп жазасыз: бір, екі, үш, төрт деп, қанша сондай сізде негативті ойлар бар, негативті сезімдер бар, бойыңыздан арылғы, арылғыңыз келетін, арылғыңыз келетін жаңағы (ыы...) нәрселердің барлығын жазасыз. Сөйтіп, екінші графаға кеттік. Яғни екінші графада енді бойыңызға қалыптастырғыңыз келетін қасиетті жазасыз, «Сенімділікке ие боламын». Екінші графада яғни бойыңызға қалыптастырғыңыз келетін қасиеттерді жазып шықтық. Бәрін жазып, жаңағыдай ұмытпаңыздар: леп белгісі міндетті түрде болуы керек, өйткені ол сіздің, сіздің өзіңіздің бейсаналық күйде түпсанаңызға деген бұйрықтың белгісі болып есептеледі екен.
Күлмәш Елшібаева	▶			Енді үшінші графаға, бағанағы айтқандай, алдағы үш айда я болмаса алты айда, я болмаса тоғыз, я болмаса бір жылда орындалатын өзіңіздің нақты, бір алға қойған мақсаттарыңыз болу керек. Оның ішіне жаңағы бойдан арылатын қасиеттер бар, бойға қалыптастыратын, арылғыңыз келетін қасиеттер бар, бойыңызға қалыптастырғыңыз келетін қасиеттер бар, ол екеуі мына жерде қалды. Үшінші графаға келген уақытта оның барлығы автоматты түрде мына үшінші графаға өтіп кетед. Мүмкүн сізде, әркім өзі таңдайды, өзі таңдайды: өзінің жағдайына байланысты, өзінің мына (ыы... ыы...) көкүрек көзіндегі мынау сізге бір/ (ым...) ұсыныс тастайтын адамда өзінде бір, бір сезім болад, соған байланысты сіз аласыз да жаңағы үш ай или алты ай, немесе үш ай немесе (ыы...) алты ай, я болмаса тоғыз ай жаңағы айтып кеткендей бір жыл.
Күлмәш Елшібаева	▶			Бір жылдың көлемінде сіздің нақты орындалатын (ыы..) қасиет, мақсатыңызды жазасыз. Яғни бірінші, алдағы үш айда «N» (эн) үш ай ма, әлде ол өзіңіз таңдайсыз, яғни «N» (эн) айда орындалатын мақсаттарым дейсізда, екі нүкте қоясыз. Яғни тұрмысқа шыққысы келетін біздің бойжеткен, керемет сұлу қыздарымыз бар. Бірінші жаңағы қыздарға яғни «мен» деп бастайсыз, мен сіздерге тек бағыт-бағдар беремін, әріғарай өзіңіз нетесіз, бірақта мен (ыы...) жалпы, жалпы алгоритмді сіздерге түсіндіріп айтып жатырмын. Яғни бірінші жазасыз: «мен яғни бойы 180 сантиметр, өзіңіз таңдайсыз қанша сантиметр керек екенін, аққұба, көзі қара я болмаса жаңағы бұрыңғы қазақтар көздері жасыл я болмаса сары болған ғой, сондай, иә, шашы қара, мына жаққа шашы нетілген, (ыы...) былай қайырылған я болмаса тік шашты, я болмаса сондай» деп, бәрін сізге қандай жігіт керек, соның бәрін мына жерге сипаттап жазасыз.
Күлмәш Елшібаева	▶			Ал енді жігіттер я болмаса басқа да, мысалы, (ыы...) ну, (ыы...) тұрмыстағы қыз-келіншектер болатын болса, өзіне не қалайды, өзіне не қалайды, соның барлығын, бірақта нүкте-үтірін қалдырмай бәрін жазу керек. Мына жерге жазу керек.
Күлмәш Елшібаева	▶			Екінші бизнес болатын болса, бизнесті нақты, ол қандай бизнес, сізге ( іі...) яғни өзіңіздің мынау жүрек қалауы, жүрек қалауыңыз, бақылауыңыз болад. Яғни әрбір адамның бойында қандай қасиет бар, не нәрсеге қабілетті, яғни ол не нәрсеге бейім ол адам жалпы туғаннан? Айтады ғой «Алла тағала мына маңдайға жазған, соны көресің» дейді. Иә, соны деген (ыы...) «Пифагор психоматрицасы» деген (іі...) техника бар, соныменен әркім өзінің бойындағы қасиетті яғни тауып алуға болад. Өзіңізде де болады ғой, мысалы, мен мынаны жасағым келед, соған бейімділігің де нетед, ата-анаңызбен (іі...) ақылдасуыңызға да болад, иә? Ал енді нақты білу үшін жаңағыдай (іі...) әлемдік деңгейде қолданылып жүрген, қолданылып жүрген (ыы...) мамандық таңдаудағы, (ыы...) кәсіп таңдаудағы сондай (мм...) диагностикадан өтсеңіз де болад негізі. Ол өзіңізге байланысты.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз, қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше “Біз қалай сөйлейміз?” хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумағалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының “Біз қалай сөйлейміз?” хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. Біз бүгінгі хабарымызда Пекиннен келген қандасымызды әңгімеге тартпақпыз. Ол оқып, үйреніп, тәжірибе арттыру үшін Алматыға ат басын тіреген ҚХР астанасындағы Орталық Халық Радиостанциясы қазақ бөлімінің еңбегі сіңген дикторы – ҚАБЫКЕШ САЛИХҰЛЫ. Қытай қазақтары арасында кеңінен танымал әріптесімізбен қазақ еліне келгендегі алғашқы әсерлері мен сөздерді дұрыс қолданудағы ерекшеліктер жөнінде әңгімелескен едік. Енді соны тыңдаңыздар.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Қазақ айтады ғой «сырт көз сыншы» деп, мына Қазақстанға келіп жатырсыз осы жұмыс бабымен, тәжірибе алмасу мақсатында қазақтың қаймағы бұзылмай отырған жер осы Қытай қазақтары деп айтылады көп жағдайда. Ал мына Қазақстанның бұрынғы орталығы, қазіргі мәдени-әдеби орталық – осы Алматыға келіп отырсыз. Қазақтың зиялылары бас қосқан жер, жалпы Алматының қазақтары қалай сөйлейді екен? – «Біз қалай сөйлейміз?» деген мәселеге келгенде, енді біз қазақша сөйлейміз, әдемі сөйлейміз. Қазақтың тілінің қаймағы бұзылмаған деген тура енді. Мен бұрын ойлаушы едім осы Қазақстанда қазақ тілі өте дамыған болу керек, жақсы болу керек деп, енді жақсысы жақсы ғой. Бірақ солай болса дағы бірақ Қазақстандағыға қарағанда Моңғолия менен біздің Шиңжаңның қазақ тілі негізінен өте тұнық, таза сақталған екен.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Мұны салыстырмасаңыз білмейсіз. Мен осы жерге келгеннен кейін мұны байқап отырмын. Енді біреуге қарағанда, өз елде қазақ тілі біраз қазақи, өз мәніңде сақталған десек болады. – Мысал ретінде айта аласыз ба? – Мәселен... Бұл жерде ең басты мәселе – енді мына сөйлеу туралы. Сөйлеу ғой енді. Сөйлегенде бізде ең алғаш осы жерге келе қалғандағы бізге берілетін осындай бір, түйсік неме дегенде. Осы мына қазақ тілінің ең алдымен әуен мәселесі. − Әуен, ырғақ? − Әуен, ырғақ мәселесі бізге ең алдыменен осы, мәселен, қазақша сөйлеп тұрғанменен, бәрібір әуен орысша кетеді. Бізге басқа бір әуен келеді. Мәселен әуен дегенде бұл өте қазақшада, басқа тілдерде өте маңызды нәрсе. Мәселен сіз осы үйге, біз осы жер студияда қазақша сөйлеп отырмыз ғой. Енді басқа бір ұлт келсе, өз әуенімен сөйлесе, біз жалт қараймыз. Өйткені әуені ұқсамайды.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Тілін ұқпасақ та, әуеніне қараймыз. Ал енді біз кейде бір радиосын, телевизорды көргеннен кейін, біз қазақша сөйлеп тұрғанмен, әуені бүткілдей орысша болып тұрады. − Ал сіз қандай да бір сөздермен мысал келтіре аласыз ба осы арада? − Екпін деген нәрседе, әуен деген нәрседе, мәселен, сөздің бастауында келеді. Мына жерде бір кішкене хабар бар. Мен оқып берейін. «Әлемдегі ең үлкен сағат Сауд Арабиясының астанасы, Эр-риядтағы биік үйлердің біріне орнатылмақ», – деген бір ауыз сөз. Енді қазақша сөйлегенде, өстіп енді жай сөйлейміз. Бірақ енді әзіргі, міне жердегі сөйлеп жатқанда қалай естіледі десең? «Әлемдегі ең үлкен сағат Сауд Арабиясының астанасы, Эр-риядтағы биік үйлердің біріне орнатылмақ», – деген сияқты осылай тез кетеді.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Айтылымдағы екпін, салмақ – сөз салмағы. Сөз жоқ енді. Біздің қазақта, меніңше, екпін соңғы буынға түсу керек. Мәселен, аға десе. Аға. Бұл жерде бірінші буынға түсуге болмайды. «Бізде аға, ағаларымыз бар, жоқ» деген сияқты. Сондықтан осы екпін мәселесіне өте көңіл бөлу керек. – Дұрыс. Мынау қазақтың өз атажұрты осы Қазақстанда болғандықтан мынау шеттегі бауырларымыз, қандастарымыз, қазақ диаспорасы, қанша дегенмен осы Қазақстанның мамандарынан үйреніп жатады, тәжирібе алып жатады, кейде тәжирибе алмасып жатады. Бірақ дегенмен де, осы біз сөйлеу мәндерінде, сіз жаңа сіз айтпақшы, екпін қоюда, сөйлеу өнерін меңгеру де, бізде қанша дегенмен нағыз қазақы әуенді үйренуіміз әлсіз екендігі айтылып жүр. «Біз қалай сөйлейміз?» деген хабарымызда, сөздердің айтылымына, сөздердің дыбысталуына көп мән беріп айтып келе жатырмыз.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Дегенмен, сіз мысал ретінде, бір әдеби шығарма оқып бере алатын ба едіңіз? Қазақтың нағыз әуенмен немесе қазақы үнмен деген сияқты? – Алдыменен мен бір мәселені айтып кетейін. Бұл жерде осы мына кейбір фонемолар, мәселен сақталған мәселелер ғой. «Д», «Т» фонемасы. Осы «Т»-мыз кейде, мәселен, пайдаланған кезде. Мәселен, «көтер» дейміз. «Көтер», «көтеріңіз». "Жоғары көтеріңіз" немесе "төмен түсіріңіз" дейді. Осында көтер деген кейде бізгеместілгенде, «т» мен «ш-ның» ортасында шығып кетеді. «Көтьер» болып кетеді. «Көтьеріңіз» деп. Бізге өстіп естіледі. Енді сіздер әбден үйреніп кеткен, білінбеуі мүмкін. «Д» фонемасы да сондай. Мәселен, «демократия» дейміз. «Демократия» деп айта салуға болады. Сонда бұл «семократия» болып шығады бізге.
Қабыкеш Салихұлы	▶			− Солай естіледі? − Солай естіледі. «Демократия» деген сияқты. Ал онда деген ерекшелік болуы керек. Мен ғой көп программаларды оқыдым, соның ішінде "Абай жолының" енді. Абай романы. Бұл енді өте, қазақтың кінә сүйек шығармасы ғой. Соның ең басындағы сөзді оқып берейін: «Үш күндік жолдың бүгінгі, соңғы күніне шәкірт бала барын салды. Мұны қаладан алғалы барған Байтасты да таң атар-атпастан өзі тұрып, оятып еді. Күнұзын аттан да түспей, өзге жүргіншілерден оқ бойы алда отырған. Кей-кейде Буратікен, Тақырбастау, Сорқұдық сияқты қоныс-қорықтардың тұс-тұсынан өткенде, шәкірт бала астында құла бестісін ызғытып-ызғытып алады. Арттағылар – Байтас пен жорға Жұмабай еді». Енді бір өлең оқып берейін.
Қабыкеш Салихұлы	▶			− Мұқағали Мақатаевтің: Ең бірінші бақытым – Халқым менің, Соған берем көңілімнің алтын кенін. Ол бар болса, мен бармын, қор болмаймын, Қымбатырақ алтыннан нарқым менің. Ал екінші байлығым – Тілім менің, Тас жүректі тіліммен тілімдедім. Кей-кейде дүниеден түңілсем де, Қасиетті тілімнен түңілмедім. Байлығым бар үшінші – Отан деген, Құдай кім деп сұраса, Отан дер ем! ... Оты сөнген жалғанда жан бармысың? Ойланбай-ақ, кел-дағы, от ал менен! Осындай, әсіресе, әдеби программаларда әдеби мақалалар оқыған кезде өте мән беру керек деп есептеймін. – Дұрыс, рахмет. Енді сіз бізге біраз үлгісін көрсетіп жатырсыз ғой. Мысалы, Қытай қазақтарының сөйлеу мәнері жөнінде. Дегенмен осы, сіз біз жақтан үйренетін тұстарын айта аласыз ба?
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Әрине. Бұл жақтан да үйренетін нәрселер көп. Жоғарыда тек сақталған мәселелерді айтып ғана отырмыз. Іс жүзінде менен өзім, мейлі газет болсын, мейлі радио-телевизор болсын, осындағы тереңкі сақталған мәселелерден сырт, бұл жақтарындағы біздің үйренетін жерлеріміз өте көп екен. Әсіресе, қазақ тілінің енді біз қаймағы бұзылмаған жерлер деп жүрміз, бірақ мына жердегі жазушылар менен осы жердегі журналистердің тіл жағындағы, тіл қолдану жағындағы өресі, әрине, өте жоғары. – Әрине, мынау сырттан келген қазаққа бірден көрінеді. Енді, Қабыкеш аға, мынандай бір сауал қойғып кеп отыр. Жаңа біз сөздердің дыбысталуы, айтылуы жағына мән беріп отырмыз ғой. Ал сөздердің орынды қолдану жағынан қалай екен біздің осы біздің Қазақстанның қазақтарында? – Осы мына газет-журналдарда өте жақсы сөз қолдану өте жақсы екен. Тақырып қою өте қызық, жақсы адамды қызықтырады.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Енді бірақ сақталған мәселелерде, кейбір мәселелерде мен сөз қолдануда. Газет-журналдарда, радиодан, телевизордан сөз естігем жоқ. Бірақ мына тұрмыста кейбір сөз қолданулар қызық екен. Мәселен, мен Астанаға барып қайтып келе жатқанда сонда билет алдым. Билет алғанда басқа билет қалмапты, сөден жоғары бағалы билет қапты. Содан соны алып пойызға отырып, билетті көрсетсем "не дейді деші?": «Билетіңіз күшті екен» дейді. Енді ат күшті болса, өгіз күшті болса, бұл жерде бұл болар еді, бірақ «билет күшті» дегенге таңқалдым мен. Бұл билет неге күшті болады? Мәселен "Сіздің билетіңіз, орныңыз жақсы екен», иә болмаса «жайлы екен» десе дұрыс болады. Бірақ сіз «Мына билетіңіз күшті екен» дегенге қарап қалыппын. Дұрыс. Сөнен кейін мына мықты деген сөз де солай екен. «Сіздердің мына студияларыңыз мықты екен, ә?» дейді. «Ол енді студия мықты болса, ол енді "енді жақсы екен, көркем екен» деген сияқты біздің сын есімдеріміз болады ғой.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Енді сол сияқты мына жерге келгенде анау «Мықты жігіт» десең онда дұрыс болады. Кейбір деректерде да «Сіздің мына киіміңіз ерсі екен» дейді. Енді біздің осы Құлжа жақтарда көп айтылады. Мәселен, "сіздің мына киімініз ерсі екен" дейді. "Ерсі" деген сөзі "көзге оғаштау көрінген киімдерді айтады енді. Бірақ енді ол жақта «ерсі» деген «жақсы» деген сөз мағынасын білдіреді. Осы сияқты диалектілер болады. Бірақ дегенмен қазақ тіліңде көп диалекті жоқ. Таза тіл ғой бұл. – Дегенмен енді осы, біздің мемлекеттік тілімізді көтереміз деп жатырмыз ғой. Қазақ тілінің мәртебесін көтеру үшін, кең таралу үшін, дамуы үшін не істеу қажет сіздің пікіріңізше? – Қазақ тілінің мәртебесін көтеру, дамуы үшін енді бұны жалпырастыру керек. Қазақ тілін саралау керек. Енді әр түрлі жақтардан қазақ тілдің мәртебесің, халықаралық өреге және мемлекеттің, ұлтымыздың мақтана тұрмысында қолданатын таза тілге айналдыру керек. Енді бұған біз өзім жөнінен алғанда мен осыған есте қаларлық бір жұмыстар істедім.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– 1975 жылы мына Бірлескен Елдер Ұйымының мына Ғылым және оқу-ағарту ұйымынан адамдар келіп, маған осы бір нәрсе оқып беруді талап етті. Содан қарасам, қызық екен, ондағы сөз немене сөз десең: «Мен - қазақпын. Қазақ тілінде сөйлеп тұрмын. Жер шарында жасаймын. Егер де өзге планеталарда осы тілді ұғатын басқа тірі жан болатын болса, Жер шарымен хабарлассын!» деген сөз екен. Мен осыны оқып бердім. Кейін енді естісем, осыны Американың мына барлау маркалы ракетасымен осы күнде, әлі күнге дейін осы мына әлемде кетіп бара жатыр дейді. Тіпті бір минутта бір тіл қойып қояды дейді. Енді сонда күні бүгінге дейін ол жақтан әлі хабарласқан ешкім жоқ. – Біздің қазақ тілінің сонау ғарышқа самғап ұшып жатқанына сіздің де үлесіңіз бар екен. Оған біз рахмет айтамыз! Мынау хабарымыздың соңында Қазақ радиосының тыңдаушыларына не айтасыз?
Қабыкеш Салихұлы	▶			–Бұл қазақ радиосы Қытай жеріне де, Моңғолия жеріне де, бүкіл Еуропаға да тараған. Қазір қайтадан осы арна қанатын кеңге жайып келе жатыр. Біздің тыңдаушыларымыздың саны артып келе жатыр. Осы Қазақ радиосының тыңдаушыларына, нағыз тіл жанашылдарына не айтар едіңіз? – Жоғарыда айттық қой қазақ тілі кемеліне келген, бейнелеу қуаты күшті, естілуі көркем, жақсы тіл деп. Енді сөз өнерімен шұғылданып жүрген біздер үшін алғанда, біздің міндетіміз – осы тілді одан әрі дамыта түсу. Ал енді тыңдарман қауым туралы айтқанда, тіліміздің қаймағын бұзбай, бұдан кейін енді осы тілімізді дамытып, осы дамыған елдер қатарына қосуға, күш шығаруды үміт етемін! – Сонау Пекин жерінен мына Алматыға келіп, тіл жөніңде, тілімізді дамыту жөніңде әңгімелеп бергеніңізге көптен көп рахмет айтамыз! Қайда жүрсеңіз де қазақтың мәртебесін биікке көтере жүріңіз! − Рақмет!
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Ұмытылған сөздер: "Ұйқыашар" - той мереке алдындағы түнде қыз-келіншектер жігіттер ұйықтап қалмасын деп, жақсы тағамдардан "ұйқыашар" деген тамақ дайындайды. "Ұйқыашар" дәстүрі қыз-жігіттердің бір-біріне деген сезімі мен махаббатын арттыра түсуге себерші болған. "Жиенқұрық" – қыздан туған балалар "жиен" деп аталады. Халық дәстүрі бойынша жиен нағашыларынан қалаған затын, яғни "жиенқұрық" алуға тиіс. Нағашысы жиенінің бетін қайтармай, сұраған нәрсесін үш рет беруге міндетті. Халық жиенді ренжітпей," жиен назары жаман" деп, еркелетіп ұстаған. "Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды" деген сөз бар. "Жиенқұрық" кей жерлерде "қырық серкеш" деп те аталады»,– деп жазады «Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарында» кітабында Сейіт Кенжеахметұлы.
Қабыкеш Салихұлы	▶			– Сіздердің тыңдағандарыңыз Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабары. Онда Пекиннен келген қандасымыз Қытай орталық халық радиостанциясы, қазақ бөлімі еңбегң сіңген дикторы Қабыкеш Салихұлымен жүргізілген сұхбатымызды тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында амандықпен кездескенше күн жақсы болсын, ағайын!
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ассалаумағалейкум әлеумет → // эфійрде қышқыл мысқыл бағдарламасы ↓ /// ↑ бүгін бізде қонақта → // қайрат аманқосов батыр қала → / жаңаөзеннен келіп ^уотырған қонағымыз ↓ /// ↑ қош келдіңіз ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ аа ^ырақмет ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ал ^уөзіңіз туралы → / қысқаш'айта ^уөтсеңіз ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ассалаумағалейкүум әлеумөт → // эфійрде қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасы ↓ /// ↑ бүгүм бізде қонақта → / қайрат амаңғосов батыр ͡ ғала → / жаң'өзөннөң ͡ геліб̊ ͡ ^уотұрғаң ͡ ғонағымыз ↓ /// ↑ қош келдіңіз ↑ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ аа ^ырақмет ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ал ^уөзүңүз тұуралы қысқаш'айта ^уөтčөңүз ↓ ///	Жүргізуші: Ассалаумағалейкум әлеумет, эфирде қышқыл мысқыл бағдарламасы. Бүгін бізде қонақта Қайрат Аманқосов, батыр қала Жаңаөзеннен келіп отырған қонағымыз. Қош келдіңіз! Қонақ: Аа, рақмет. Жүргізуші: Ал өзіңіз туралы қысқаша айта өтсеңіз.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ мен ^йенді → / аманқосов қайрат атым ↓ /// ↑ сол жаң'өзеннің ар жағында бостанұу деген ауылда тұрамын ↓ /// ↑ сол йақта тұуып ^уөстім ↓ /// ↑ кәзіргі таңда мына ^уөзен мұнай газда → / ^йесен ^уоғланұлы басқарып ^уотырған ^уөзен → / мұнай газда жұмыс жасаймын ↓ /// ↑ ^уоның ішінде → \ хіймійаландыру және экалогійа басқармасында төртінші дәрежелі → / аператор қызметін атқарамын ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ мен ^йенді → / амаңғосып қайрат атым ↓ /// ↑ сол жаң'өзөннүң ар жағында ͡ б̊останұу деген ауұлда тұрамын ↓ /// ↑ сол жақта тұуұб̊ ͡ ^уөстүм ↓ /// ↑ кәзіргі таңда мына ^уөзөн мұнай газда → // есен ^уоғланұлұ ͡ б̊асқарыб̊ ͡ ^уотұрған ^уөзөн мұнай газда жұмұш ͡ шасаймын ↓ /// ↑ ^уонұң ішінде → / хыймыйаландырұу және ^йекалогұйа басқармасында төртүншү дәрежелі аператыр ͡ ғызметін атқарамын ↓ ///	Қонақ: Мен енді Аманқосов Қайрат атым. Сол Жаңаөзеннің ар жағында Бостану деген ауылда тұрамын. Сол жақта туып өстім. Қазіргі таңда мына өзен мұнай газда" Есен Оғланұлы басқарып отырған өзен мұнай газда жұмыс жасаймын. Оның ішінде химияландыру және экология басқармасында төртінші дәрежелі оператор қызметін атқарамын.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ бәрекелді → // жұмыс жемісті болсын ↓ /// ↑ ауылдың → // жаңаөзеннің жақсы әңгімелерін айта ^уотырсаңыз ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бәрекелді → // жұмұш ͡ шемісті ͡ б̊олсұн ↓ /// ↑ ауұлдұң → // жаң'өзөннүң жақ̊с'әңгімелерін айта ^уотұрсаңыз ↓ ///	Жүргізуші: Бәрекелді, жұмыс жемісті болсын. Ауылдың, Жаңаөзеннің жақсы әңгімелерін айта отырсаңыз.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ ійә → // ^уонда бастай берейік ↓ /// ↑ жаңағы жаңаөзенде → // ар жағы ұштағандікі → // жаңбыр дейтін ағамыз бар күмісбай ↓ /// ↑ кеше ^ұрұқсат сұрап жатырмынғой → / жәкеңнен ↓ /// ↑ жәке → // сенің де біраз әңгімелерің бар ^йеді → // соны мен айтып ^уотырайын деп ^йедім ↓ /// ↑ қышқыл мысқылға бара жатыр ^йедім деп ↓ /// ↑ сөйтсем → // жәкең күледі ↓ /// ↑ аа батша → // ^уо көзі тірі адамдікін д'айта берүуге болама екен деп ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ ійә → // онда ͡ б̊астай берейік ↓ /// ↑ жаңағы жаң'өзөндө → // ар жағ'ұштағандікі → // жаңбыр дейтін ағамыз бар ͡ гүмүсбай ↓ /// ↑ кеше ^ұрұқ̊сат čұрап жатырмың ғой → / жәкеңнен ↓ /// ↑ жәке → // сенің де ͡ б̊іраз әңгімелерің бар ^йеді → // сонұ мен айтыб̊ ͡ ^уотұрайын деб̊ ͡ ^йедім ↓ /// ↑ қышқ̊ыл мысқылға ͡ б̊ара жатыр ^йедім деп ↓ /// ↑ сөйтčөм → // жәкең ͡ гүлөдү ↓ /// ↑ аа ͡ б̊атш̆а → // ^уо гөзү тір'адамдікінде айта ͡ б̊ерүугө бола м'екен деп ↓ ///	Қонақ: Иә, онда бастай берейік. Жаңағы Жаңаөзенде, ар жағы Ұштағандікі, Жаңбыр дейтін ағамыз бар Күмісбай. Кеше рұқсат сұрап жатырмын ғой Жәкеңнен Жәке, сенің де біраз әңгімелерің бар еді, соны мен айтып отырайын деп едім. Қышқыл мысқылға бара жатыр едім деп. Сөйтсем, Жәкең күледі Аа, Батша о көзі тірі адамдікін де айта беруге бола ма екен деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ тек кілең қайтыс болған адамдардікін айтады деп → // ^уойлағанғо ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ соны айтқаным ійә ↓ /// ↑ жүргізүуші ↓ /// ↑ бірақ ^йенді айтқырлықпен айтып тұрғо ^йенді ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ тек кілең ͡ ғайтыс ͡ полған адамдардікін айтады деп ^уойлағаң ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ сонұ айтқаным ійә ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бірағ ^йенд'айтқырлықпен айтып тұр ғой ^йенді ↓ ///	Жүргізуші: Тек кілең қайтыс болған адамдардікін айтады деп ойлаған ғой. Қонақ: Соны айтқаным, иә. Жүргізуші: Бірақ енді айтқырлықпен айтып тұр ғой енді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^уоны жаңағы жәкеңе айтамғо → // сол ^ұрұқсатын алып келе жатырмынғо → // жәкеңнің ↓ /// ↑ сол жәкең ^йенді байағыда шөп тасыйды → // бір он тоғыз ↓ /// ↑ содан жас балдар болады қасында → / жетпіс ^йекі жетпіс үштердің ↓ /// ↑ жаңағы саздыға ^йет асып шақырады → // сыйлағанның құлы бол деген ↓ /// ↑ жәкең сол жаққа → // саздыға барады ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^уонұ жаңағы жәкең'айтам ғой → // сол ^ұрұқ̊сатын алып келе жатырмың ғой → / жәкеңнің ↓ /// ↑ сол жәкең ^йенді ͡ б̊айағыда шөп тасыйды → // .....бір ^уон тоғыз ↓ /// ↑ содан жас ͡ палдар ͡ б̊олады ғасында жетпіс ^йекі → // жетпіс үштөрдүң ↓ /// ↑ жаңағы саздыға ^йет асып̊ шақырады → // сыйлағанның ͡ ғұлұ ͡ б̊ол деген ↓ /// ↑ жәкең сол жаққа саздыға ͡ б̊арады ↓ ///	Қонақ: Оны жаңағы Жәкеңе айтам ғой, сол рұқсатын алып келе жатырмын ғой Жәкеңнің. Сол Жәкең енді баяғыда шөп тасиды ..... бір он тоғыз. Содан жас балдар болады қасында жетпіс екі, жетпіс үштердің. Жаңағы Саздыға ет асып шақырады, сыйлағанның құлы бол деген, Жәкең сол жаққа, Саздыға барады.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ ^йет жеп болғаннан кейін → / ауылға кетемін дейдіғо ↓ /// ↑ сөйтіп жәкеңді шығарып салайын деп → // бәрі жарты жолға дейін барып → // жаңағы сол жерде аздап сұуын ішкен балдардың ↓ /// ↑ мұузыка қосқан → // мәшиненің арт жағында ^уөздері бійлеген ^уөздерімен ^уөздері ↓ /// ↑ соңғы жағында ^йерегесіп қалып → // бір-бірімен төбелесіп қалған ↓ /// ↑ баламен бала боламын ба деп → // жәкең машинаны қыздырып → / кетіп қалған ↓ /// ↑ сосын артынан біреу көріп → / айтады дейді ↓ /// ↑ жәке алдында қызып қалыппыз → // кішкене сізден ұйат болған жоқпа десе → // айтады дейді ↓ ///	↑ ^йет ͡ шеп ͡ полғаннаң ͡ гейін → / ауұлға ͡ гетемін дейді ғой ↓ /// ↑ сөйтүб̊ жәкеңді шығарып̊ салайын деп → // бәрі жарты жолға дейім барып → // жаңағы сол жерд'аздап сұуұн ішкем балдардың ↓ /// ↑ мұузұка ͡ ғосқан → // мәшійненің арт ͡ шағынд'өздөрү бійлеген ^уөздөрүмен ^уөздөрү ↓ /// ↑ соңғұ жағынд'ерегесіп қалып → // бір-͡б̊ірімен төб̊өлөсіп қалған ↓ /// ↑ баламем бала ͡ б̊оламым ба деп → / жәкең машыйнаны ғыздырып → / кетіп қалған ↓ /// ↑ сосұн артынам біреу ͡ гөрүп → / айтады дейді ↓ /// ↑ жәке → // алдында ғызып қалыппыз → // кішкене сізден ұйат ͡ полған жоқ па десе → // айтады дейді ↓ ///	Ет жеп болғаннан кейін ауылға кетемін, - дейді ғой. Сөйтіп Жәкеңді шығарып салайын деп, бәрі жарты жолға дейін барып, жаңағы сол жерде аздап суын ішкен балдардың. Музыка қосқан, машинаның арт жағында өздері билеген өздерімен-өздері. Соңғы жағында ерегесіп қалып, бір-бірімен төбелесіп қалған. - Баламен - бала боламын ба, - деп Жәкең машинаны қыздырып кетіп қалған. Сосын артынан біреу көріп айтады дейді Жәке, алдында қызып қалыппыз кішкене сізден ұят болған жоқ па десе, айтады дейді:
Қайрат Аманқосов	▶	↑ ^уой батша ^йештеңке ^йетпейді → // мен бійден кейін кетіп қалдымғо деп жәкең ↓ /// ↑ жәкеңнің тағы бір әңгімелері барғой ↓ /// ↑ бір күні жастық шағы → / жәкеңнің де ^йенді ↓ /// ↑ жаңағы далада жүріп → // төбелесіп қалыпты жәкең ↓ /// ↑ таза ^уөздері біліңкіремей қалған шығар ^йесін ↓ /// ↑ көзі көгеред дегендей → // тұрмай жатыр дейді жаңағы жәкең ↓ /// ↑ мамасы келіп айтыбатыр дійд → // жаңбыржан → // тұршаш неғып жатсың мынау шаңғай түске дейін ұйықтап жатсыңғо деп ↓ /// ↑ сөйтсе жәкең көрпенің шетін ашып мамасына айтады дейд → // мама кешірім сұрап ^йешкім келіп тұрған жоқпа деп жаңағы ↓ ///	↑ ^уой батша → // ^йештеңке ^йетпейді → // мем бійдең ͡ гейің ͡ гетіп қалдым ғой деп ↓ /// ↑ жәкең → // жәкеңнің тағы ͡ б̊ір әңгімелері бар ғой ↓ /// ↑ бір ͡ гүнү жастық̊ шағы → / жәкеңнің д'енді ↓ /// ↑ жаңағы далада жүрүп → // төб̊өлөсіп қалыпты жәкең ↓ /// ↑ таз'өздөрү біліңгіремей ͡ ғалған шығар ^йесін ↓ /// ↑ көзү гөгөрөді дегендей → // тұрмай жатыр дейді жаңағы жәкең ↓ /// ↑ мамасы ͡ геліб̊ айтыб̊ жатыр → // жаңбыржан → / тұршаш → // неғыб̊ жатčың → // мынау шаңғай түскө дейін ұйұқтаб̊ жатčың ғой деп ↓ /// ↑ сөйтčө жәкең ͡ гөрпөнүң шетін ашып → // мамасын'айтады дейді → // мама → / кешірім сұраб̊ ^йешкім ͡ геліп тұрған жоқ па деб̊ жаңағы ↓ ///	Ой, Батша, ештеңе етпейді, мен биден кейін кетіп қалдым ғой деп Жәкең. Жәкеңнің тағы бір әңгімелері бар ғой. Бір күні жастық шағы Жәкеңнің де енді. Жаңағы далада жүріп төбелесіп қалыпты Жәкең. Таза өздері біліңкіремей қалған шығар есін. Көзі көгереді дегендей, тұрмай жатыр дейді жаңағы Жәкең. Мамасы келіп айтып жатыр Жаңбыржан, тұрсашы не ғып жатсың, мынау шаңғай түске дейін ұйықтап жатсың ғой деп. Сөйтсе, Жәкең көрпенің шетін ашып, мамасына айтады дейді мама кешірім сұрап ешкім келіп тұрған жоқ па деп жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ медійна дейтін бір нағашымыз бар → // ійманды болсын ↓ /// ↑ сол нағашымыз да тілді адам ↓ /// ↑ соның бір әңгімесін айтып ^уөтейін ↓ /// ↑ жатқан жері жайлы болсын ↓ /// ↑ жаңағы әкең кейін айда түңіледі дейд → // әйелі шалға → // ай мәкеу ^йертең сұраламыз ғой анау дүнійеге барғанда → // ^йертең сұраламыз деп қоймайды дейді ↓ /// ↑ сонда мәкең айтады дейдғой → // құрсын тыржалаңаш адамнан не сұрар деп ^уотсың деп жаңағы ↓ ///	↑ медійна дейтім бір нағашымыз бар → // ыйманды ͡б̊олсұн ↓ /// ↑ сол нағашымыз да тілд'адам ↓ /// ↑ сонұң бір әңгімесін айтыб̊ ͡ ^уөтөйүн ↓ /// ↑ жатқан жері жайлы ͡ б̊олсұн ↓ /// ↑ жаңағ'әкең гейін айда түңүлөді дейді → // әйелі шалға → // ай мәкеу ^йертең сұраламыз ғой анау дүнүйөгө ͡ б̊арғанда → // ^йертең сұраламыз деп қоймайды дейді ↓ /// ↑ сонда мәкең айтады дейді ғой → // құрсұн тыр жалаңаш адамнан не сұрар деб̊ ͡^уотčұң деб̊ жаңағы ↓ ///	Медина дейтін бір нағашымыз бар, иманды болсын. Сол нағашымыз да тілді адам. Соның бір әңгімесін айтып өтейін. Жатқан жері жайлы болсын. Жаңағы әкең кейін айда түңіледі дейді әйелі шалға. Ай Мәкеу, ертең сұраламыз ғой анау дүниеге барғанда, ертең сұраламыз, - деп қоймайды дейді. Сонда Мәкең айтады дейді ғой құрсын, тыр жалаңаш адамнан не сұрар деп отсың деп жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ мынау ^уөзімнің тұуған нағашым бар → // ^үрүстем дейтін аты ↓ /// ↑ ^уолда жаңағы құуаңқы сөйлейді → // салып қала береді жайлап ↓ /// ↑ тез сөйлейді → / және ↓ /// ↑ сожағы ^үрүстемнің бастығы айтады дейді былай → / ^үрүстемжан келесі келгенде шұбат алып келесің ғой деп ↓ /// ↑ сонда ^үрүстем айтады дейді → // бізде тек үлек пен бұураның шұбаты бар деп ↓ ///	↑ мын'өзүмнүң тұуған нағашым бар → // ^үрүстөм дейтін аты ↓ /// ↑ ^уол да жаңағы ғұуаңғы сөйлөйдү → // салып қала ͡ б̊ереді жайлап ↓ /// ↑ тес ͡ сөйлөйдү және ↓ /// ↑ со жағы ^үрүстөмнүң бастығы айтады дейді б̊ылай → // ^үрүстөмжаң ͡ гелесі ͡ гелгенде шұб̊ат алып келесің ғой деп ↓ /// ↑ сонда ^үрүстөм айтады дейді → // бізде тек̊ үлөк пен бұураның шұб̊аты ͡б̊ар деп ↓ ///	Мынау өзімнің туған нағашым бар Рүстем дейтін аты. Ол да жаңағы қуаңқы сөйлейді, салып қала береді жайлап. Тез сөйлейді және. Со жағы Рүстемнің бастығы айтады дейді былай: - Рүстемжан келесі келгенде шұбат алып келесің ғой, - деп. Сонда Рүстем айтады дейді бізде тек үлек пен бураның шұбаты бар, - деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ ^уой құрғыр → // сөзің құрсын → // құры берші десе → // жаңағы нағашым айтат дейді ғой → // менікі ыстартер ғо деп ↓ /// ↑ сол біздің үйге келген ^йекен → // как раз біздің үйге келген ↓ /// ↑ ауылда тоғыздық деген қатынайды → // со тоғыздыққа мініп алған жаңағы ^үрүстем нағашы ↓ /// ↑ соған кетіп бара жатса → // каспий дейтін ^іресторан бар ↓ /// ↑ со ^уостановка болып жұрттың бәрі жаңағы каспийге түсіп қалады кейде → / базарға бара жатса ↓ ///	↑ ^уой ͡ ғұрғұр → // сөзүң ͡ ғұрсұн → // құрұ ͡ б̊ерші десе → // жаңағы нағашым айтат ͡ тейді ғой → // менікі стартер ғой деп ↓ /// ↑ сол біздің үйгө ͡ гелген ^йекен → // как ^ыраз ͡ б̊іздің үйгө ͡ гелген ↓ /// ↑ ауұлда тоғұздұғ ͡ дегең ͡ ғатынайды → // со тоғұздұққа мініб̊ ͡ алған жаңағы ^үрүстөм нағашы ↓ /// ↑ соғаң ͡ гетіп ͡ пара жатčа → // каспій дейтін ^ірестаран бар ↓ /// ↑ со астановка болұб̊ жұрттұң бәрі жаңағы ͡ гаспійге түсүп қалады ͡ гейде → // б̊азарға ͡ б̊ара жатčа ↓ ///	- Ой, құрғыр, сөзің құрсын құры берші десе, жаңағы нағашым айтат дейді ғой менікі стартер ғой деп. Сол біздің үйге келген екен, как раз біздің үйге келген. Ауылда тоғыздық деген қатынайды, со тоғыздыққа мініп алған, жаңағы Рүстем нағашы соған кетіп бара жатса каспий дейтін ресторан бар. Со остановка болып, жұрттың бәрі жаңағы каспийге түсіп қалады кейде базарға бара жатса.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ ішінде ^уотқан жаңағы ^үрүстем танымаса да бір келіншек жаңағы → // каспийге түсемін → // каспийге түсемін деп қоймайды дейді жаңағы ↓ /// ↑ содан нағашым айтат дейді ғой → // ^уой құрғыр қақап тұрған қыста каспийге түсіп ^уөле алмай жүрсің ба → // үйіңе барып ваннаға түссійш деп жаңағы ↓ /// ↑ соған жаңағы біздің ауылда → / ^йенді айтқыштар → / ^йенді үлкен адамдармен шектелмейді ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ солайғо ↑ ///	↑ ішінд'отқан жаңағы ^үрүстөм танымаса да ͡ б̊ір ͡ геліншег жаңағы → /каспійге түсөмүн → // каспійге түсөмүн деп қоймайды дейді жаңағы ↓ /// ↑ содан нағашым айтат ͡ тейді ғой → // ой ͡ ғұрғұр → // қақап тұрғаң ͡ ғыста гаспійге түсүб̊ ͡ ^уөл'алмай жүрсүң ба → // үйүңө ͡ б̊арып ваннаға түссүйш деб̊ ͡ жаңағы ↓ /// ↑ соған жаңағы ͡ б̊іздің ауұлда → / ^йенд'айтқыштар → / ^йенд'үлкөн адамдармен шектелмейді ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ солай ғой ↑ ///	Ішінде отқан жаңағы Рүстем танымаса да бір келіншек жаңағы каспий түсемін, каспий түсемін деп қоймайды дейді жаңағы. Содан нағашым айтат дейді ғой ой құрғыр, қақап тұрған қыста каспий түсіп өле алмай жүрсің ба, үйіңе барып ваннаға түссейші деп жаңағы. Соған жаңағы біздің ауылда, енді айтқыштар, енді үлкен адамдармен шектелмейді. Жүргізуші: Солайғо?
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ жас балдардың ішінде де → / ^уорақ тілді балдар барғо ↓ /// ↑ әдемі сөйлейтін ↓ /// ↑ ауылда жаңағы тұрарбек дейтін бір ініміз бар → // жеңгесі бар ^йекен ^йенді ↓ /// ↑ ірілеу жаңағы нән кісі → // ағасы кішкене құйттайлау ^йекен ^йенді ↓ /// ↑ көрші ағасы ма → // анау үш-төрт үйден тұратын ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ жас ͡ палдардың ішінде де орақ тілді ͡ б̊алдар ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ әдемі сөйлөйтүн ↓ /// ↑ ауұлда жаңағы тұрарб̊ек дейтім бір ініміз бар → // жеңгесі ͡ б̊ар ^йекен ^йенді ↓ /// ↑ ірілеу жаңағы → // нәң гіс'ағасы кішкене құйттайлау ^йекен ^йенді ↓ /// ↑ көрш'ағасы ма ан'үш-төрт үйдөн тұратын ↓ ///	Қонақ: Жас балдардың ішінде де орақ тілді балдар бар ғой. Әдемі сөйлейтін. Ауылда жаңағы Тұрарбек дейтін бір ініміз бар. Жеңгесі бар екен енді, ірілеу жаңағы нән кісі ағасы кішкене құйттайлау екен енді. Көрші ағасы ма, анау үш-төрт үйден тұратын.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ содан бірігіп бәрі майопкыге шығып → // жаңағы жеңгесі картошка бірдеңе тұурайын деп → // жаңағы спортивный кійініп алған ^уотыра қалып картошка тұурап жатқанда → / футболкасының арқасы кішкене ашылыңқырап кетіпті ↓ /// ↑ сонда тұрарбек айтады дейді → // ай жеңеше саған алжапқыш ^йемес → // артжапқыш керек болдығо деп ↓ ///	↑ содам ͡ бірігіп ͡ пәрі майопкұге шығып → // жаңағы жеңгесі ͡ гартошка ͡ б̊ірдеңе тұурайын деп → // жаңағы спартыйвный ͡ гійініб̊ ͡алған ^уотұра ͡ ғалып картошка тұураб̊ жатқанда → / фұутполкасының арқасы ͡ гішкен'ашылыңқырап кетіпті ↓ /// ↑ сонда тұрарб̊ег айтады дейді → // ай жеңеше → // саған алжапқыш ^йемес → // артшапқыш керек ͡ полдұ ғой деп ↓ ///	Содан бірігіп бәрі маёпкыге шығып, жаңағы жеңгесі картошка бірдеңе турайын деп, жаңағы спортивный киініп алған, отыра қалып картошка турап жатқанда, футболкасының арқасы кішкене ашылыңқырап кетіпті. Сонда Тұрарбек айтады дейді: ай, жеңеше, саған алжапқыш емес, артжапқыш керек болды ғой деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жаңағы тұрарбек → // жаңағы ағамыз ^йенді кішкентайлау деп айттымғо → // аздап ішіп алыб жаңағы кішкене айқай шығарыңқырап ^уотырған → // соған нөл қалып ^йең соңында ұйықтаңқырап қалған шығар ↓ /// ↑ жаңағы жеңешемізге ^йенді ағамыз бұйым болмағанғо → // ыйығына асып алып → // көтеріп үй жақ жақын болғасын кетіп қалғанғо ↓ /// ↑ содан бір-екі күн ^уөткесін көргеннен кейін айтат дейді → // мен ^уөзім қанша кішкентай болғанмен жеңешең ірі → // бірақ соны былай ұстаймынғо мен деп ↓ ///	↑ жаңағы тұрарб̊ек → // жаңағ'ағамыз ^йенді ͡ гішкентайлау деб̊ ͡айттым ғой → // аздап ішіб̊ ͡ алыб̊ жаңағы ͡ гішкен'айғай шығарыңғыраб̊ ^уотұрған → // соған нөл ғалыб̊ ͡ ^йең соңұнд'ұйұқтаңқырап қалған шығар ↓ /// ↑ жаңағы жеңешемізг'енді ағамыз ͡ б̊ұйұм болмағаң ғой → // ыйығын'асып алып → // көтөрүб̊ ͡ үй жағы жақым болғасың ͡ гетіп қалғаң ғой ↓ /// ↑ содам бір-екі ͡ гүн ^уөткөсүң гөргөннөң ͡ гейін айтат ͡ тейді → // мен ^уөзүм ғанша ͡ гішкентай болғаммен жеңешең ірі → // бірақ̊ сонұ ͡ б̊ылай ұстаймың ғой мен деп ↓ ///	Жаңағы Тұрарбек жаңағы ағамыз енді кішкентайлау деп айттым ғой аздап ішіп алып жаңағы кішкене айқай шығарыңқырап отырған, соған нөл қалып ең соңында ұйықтаңқырап қалған шығар. Жаңағы жеңешемізге енді ағамыз бұйым болмағанғо иығына асып алып, көтеріп үй жақ жақын болғасын кетіп қалғанғо. Содан бір-екі күн өткесін көргеннен кейін айтат дейді мен өзім қанша кішкентай болғанмен жеңешең ірі бірақ соны былай ұстаймынғо мен деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ сөйтčе жаңағ'ыйығында кетіп пара жатқанын көргөн тұрарб̊ек айтады дейд → // қойшы ͡кеш'ыстыб̊аевтың ыйығындағы қасқыр ұқ̊сап кетіп бара жатыр ^йедіңғо деп ↓ /// ↑ жаңағы ^йенді тұрарб̊ек құрдас ͡ болғасын үйүне ͡б̊арып → // ^йенд'атын айтпайа ͡ қойайын → // жаңағы темекі шегіп тұр дейді → // құрдас ͡ баласының үйүнің артына шығып ↓ /// ↑ тұрарб̊ек қарап қой деген ғой → // ана жерде қарап тұрсын деп ↓ /// ↑ жүргізүуші ↓ /// ↑ адам ͡ келіп қалмасын деп ↓ /// ↑ cодан жаңағы ͡б̊аланың папасы шығып қалыпты → // папас'аздап ійнсүульт алып → // ауырып қалған кісі → // кішкене жай жүреді да ^йенді ↓ /// ↑ соған жаңағы темекісін ^ылақтырайын деп жатčа → // тұрарб̊ек айтады дейді ғой → // шеге ͡ б̊ер деп → // шал қорс-күрспен келем дегенше → / шегіп боласың ғой деп ↓ ///	↑ сөйтčө жаңағ'ыйығында кетіп ͡ пара жатқаның ͡ гөргөн тұрарб̊ег ͡ айтады дейді → // қойшұ ͡ геш'ыстыб̊аевтың ыйығындағы қасқыр ұқ̊сап кетіп ͡ пара жатыр ^йедің ғой деп ↓ /// ↑ жаңағы ^йенді тұрарб̊ек құрдас ͡ полғасын үйүнө ͡ б̊арып → // ^йенд'атын айтпайа ͡ ғойайын → // жаңағы темекі шегіп тұр дейді → // құрдас ͡ паласының үйүнүң артына шығып ↓ /// ↑ тұрарб̊ек қарап қой деген ғой → // ана жерде ғарап тұрсұн деп ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ адам ͡ геліп қалмасын деп ↓ /// ↑ cодан жаңағы ͡ б̊аланың папасы шығып қалыпты → // папас'аздап ійнсүульт алып → // ауұрұп қалғаң гісі → // кішкене жай жүрөдү да ^йенді ↓ /// ↑ соған жаңағы темекісін ^ылақтырайын деб̊ жатčа → // тұрарб̊ег ͡ айтады дейді ғой → // шеге ͡ б̊ер деп → // шал ғорс-күрспөң ͡ гелем дегенше → / шегіп ͡ поласың ғой деп ↓ ///	Сөйтсе жаңағы иығында кетіп бара жатқанын көрген Тұрарбек айтады дейді қойшы кеше Ыстыбаевтың иығындағы қасқыр ұқсап кетіп бара жатыр едіңғо деп. Жаңағы енді Тұрарбек құрдас болғасын үйіне барып, енді атын айтпая қойайын, жаңағы темекі шегіп тұр дейді құрдас баласының үйінің артына шығып. Тұрарбек қарап қой деген ғой ана жерде қарап тұрсын деп. Жүргізуші: Адам келіп қалмасын деп. Содан жағағы баланың папасы шығып қалыпты, папасы аздап инсульт алып ауырып қалған кісі, кішкене жай жүреді да енді. Соған жаңағы темекісін лақтырайын деп жатса, Тұрарбек айтады дейді ғой: шеге бер деп шал қорс-күрспен келем дегенше шегіп боласың ғой деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ мынау ^йенді ауылымызда бәріде біледі ↓ /// ↑ ійманды болсын → // ^уөте қатты → // есепке жүйрік → // математійк → // ұстаз кәдімгі дұрыс ↓ /// ↑ анау мынау ұстаз ^йемес → // ұлағатты ұстаздардың бірі → // ауылымызға ^йеңбегі сіңген ↓ /// ↑ ізбасар дейтін ағайымыз болды → // ійманды болсын ..... сол кісінің де бір әзіл-әңгімелері бар ^йенді → // сабақ үстінде айтат → // бір-екі әңгімесін айтып ^уөтейін ↓ /// ↑ ауылдың шалдарының әңгімесін ↓ /// ↑ сонда интернат барғо ^йенді жаңағы біздің ауылда соған жүзекең үй жағына кетіп бара жатса → // ійнтернаттың терезесін біреу ашып жүзбасар деп айқайлайды дейді ↓ /// ↑ жүзекең қарап қалса → // жауып тастайды дейдіда терезені жаңағы ↓ /// ↑ ^йекінші күні тағы сөйтіп бара жатса → // тағы сөйтіп айқайлайды дейді жаңағы ↓ /// ↑ қарап қалса терезені жауып алады дейді ↓ /// ↑ үшінші күні жаңағы баланың даусын танып қалғанғой ↓ /// ↑ ійнтернатпен айналып кіріп бара жатса → // ана бала дым білмек адам құсап → // сәлеметсіз бе ағай деп кетіп бара жатса → // қолынан ұстап қалыптығо ↓ /// ↑ ^уой ^йешек деп айтады дейді → // мен сені бірдеңенің астында қыстырылып шыға алмай жатқан шығар деп келе жатыр ^йедім деп ↓ ///	↑ мынау енді ауылымызда бәрі де ͡ б̊іледі ↓ /// ↑ ыйманды ͡ б̊олсұн → // ^уөтө ғатты → // есепке жүйрүк → // математійк → // ұстаз гәдімгі дұрұс ↓ /// ↑ анау мынау ұстаз ^йемес → // ұлағатт'ұстаздардың бірі → // ауұлұмұзғ'еңбегі сіңген ↓ /// ↑ ізб̊асар дейтін ағайымыз ͡ б̊олдұ → // ыйманды болсұн ..... сол гісінің де ͡ б̊ір әзіл-әңгімелері ͡б̊ар ^йенді → // саб̊ағ үстүнд'айтат → // бір-ек'әңгімесін айтыб̊ ͡ ^уөтөйүн ↓ /// ↑ ауұлдұң шалдарының әңгімесін ↓ /// ↑ сонд'ійнтернат бар ғой ^йенді жаңағы ͡б̊іздің ауұлда → // соған жүзөкөң үй жағына ͡ гетіп пара жатčа → // ійнтернаттың терезесім біреу ашып → // жүзб̊асар деб̊ ͡айғайлайды дейді ↓ /// ↑ жүзөкөң ͡ ғарап қалса → // жауұп тастайды дейді да терезені жаңағы ↓ /// ↑ ^йекінші ͡ гүнү тағы сөйтүп ͡ пара жатčа → // тағы сөйтүб̊ ͡ айғайлайды дейді жаңағы ↓ /// ↑ қарап қалса → // терезені жауұб̊ ͡ алады дейді ↓ /// ↑ үшүншү гүнү жаңағы ͡ б̊аланың даусұн танып қалғаң ғой ↓ /// ↑ ійнтернатпен айналып кіріп ͡ пара жатčа → // ана ͡б̊ала дым білмеген адам ͡ ғұсап → // сәлеметčіз ͡ б̊е → // ағай → // деп кетіп ͡ пара жатčа → // қолұнан ұстап қалыпты ғой ↓ ///	Мынау енді ауылымызда бәрі де біледі. Иманды болсын өте қатты, есепке жүйрік, математик, ұстаз кәдімгі дұрыс. Анау-мынау ұстаз емес, ұлағатты ұстаздардың бірі, ауылымызға еңбегі сіңген. Ізбасар дейтін ағайымыз болды иманды болсын ..... сол кісінің де бір әзіл-әңгімелері бар енді, сабақ үстінде айтат бір-екі әңгімесін айтып өтейін. Ауылдың шалдарының әңгімесін. Сонда интернат бар ғой енді жаңағы біздің ауылда, соған Жүзекең үй жағына кетіп бара жатса, интернаттың терезесін біреу ашып Жүзбасар деп айқайдайды дейді. Жүзекең қарап қалса, жауып тастайды дейді да терезені жаңағы. Екінші күні тағы сөйтіп бара жатса, тағы сөйтіп айқайлайды дейді жаңағы. Қарап қалса, терезені жауып алады дейді. Үшінші күні жаңағы баланың дауысын танып қалған ғой. Интернатпен айналып кіріп бара жатса, ана бала дым білмек адам құсап, сәлеметсіз бе, ағай, деп кетіп бара жатса, қолынан ұстап қалыпты ғой. Ой, ешек, деп айтады дейді мен сені бірдеңенің астында қыстырылып шыға алмай жатқан шығар деп келе жатыр едім деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ жан дауысы ^йестіледі ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жүкеңнің сабағында балдар ^йенді ^уойнайдығо → // анау тығылыспақ ойнайды ^йенді → // көбі білед шкафтың ар жағындада бос ^уорын бар жаңағы ↓ /// ↑ жаңағы ар жағына кіргізіп алып → // қатты ұрғысы келмейді ғой → // ағай жаңағы ↓ /// ↑ мен кәзір қолымды деп ұрамын дейді да → // сен ^ұуақ ^ұуақ деп айт дейді да жаңағы ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ жан дауұсұ ^йестіледі ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жүкөңнүң саб̊ағында ͡ б̊алдар ^йенд'ойнайды ғой → // анау тығылыспақ ^уойнайд'енді → // көб̊ү ͡ б̊іледі шкафтың ар жағындада ͡ б̊ос ^уорұм бар жаңағы ↓ /// ↑ жаңағ'ар жағына ͡ гіргізіб̊ ͡ алып → // қатт'ұрғұсұ ͡ гелмейді ғой → // ағай жаңағы ↓ /// ↑ мең ͡ гәзір ғолұмдұ деб̊ ͡ ұрамын дейді да → // сен ^ұуақ ^ұуағ ͡ деб̊ ͡ айт дейді да жаңағы ↓ ///	"Жүргізуші: Жанды дауысың естіледі ғой. "Қонақ: Жүкеңнің сабағында балдар енді ойнайды ғо анау тығылыспақ ойнайды енді көбі біледі шкафтың ар жағындада бос орын бар жаңағы. Жаңағы ар жағына кіргізіп алып қатты ұрғысы келмейді ғой ағай жаңағы. Мен қазір қолымды деп ұрамын дейді да сен уақ-уақ деп айт дейді да жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ әйтпесе ^іренжіп қалар → // сені ұрмады деп ^уойлап қалар деп айт дейді да жаңағы ↓ /// ↑ сөйтіп тығылыспақ ^уойнап жүріп жаңағы балдар шійфонерге кіріп кеткенде → // ағай кіріп келген ғой жаңағы ↓ /// ↑ сон жаңағы шійфонер тықырлайды → // балдар артқа қарап күледі ↓ /// ↑ сезген шығар шал ↓ ///	↑ әйтпесе ^іренжіп қалар → // сен'ұрмады деб̊ ͡ ^уойлап қалар деб̊ ͡айт дейді да жаңағы ↓ /// ↑ сөйтүп тығылыспағ ͡ ^уойнаб̊ ͡ жүрүб̊ жаңағы ͡ б̊алдар шыйфанерге ͡ гіріп кеткенде → / ағай ͡ гіріп келгең ғой жаңағы ↓ /// ↑ сон жаңағы шыйфанер тықырлайды → // балдар артқа ͡ ғарап күлөдү ↓ /// ↑ сезген шығар шал ↓ ///	Әйтпесе ренжіп қалар сені ұрмады деп ойлап қалар деп айт дейді да жаңағы. Сөйтіп, тығылыспақ ойнап жүріп жаңағы балдар шифонерге кіріп кеткенде ағай кіріп келген ғой жаңағы. Сон жаңағы шифонер тықырлайды, балдар артқа қарап күледі. Сезген шығар шал.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ шал қарап жүр дейді → // барып мынаның ішінде жоқ тартпаларды ашып қарайды → // мынада жоқ деп жаңағы ↓ /// ↑ фійгуралардың ішін қарайды дейді → // мынадада жоқ деп жаңағы геометрійадағы фійгураларды ↓ /// ↑ соған шійфонердің шет жағын ашып қалса → // ішінде бір бала ^уотыр дейд жаңағы ↓ /// ↑ қой ^йешек неғып ^уотырсың десе → // ағай басым ауырып ^уотыр деп ↓ /// ↑ жүкең айтад дейд → // оған ^іренгенге түсіп ^уотырсыңба деп ↓ ///	↑ шал ғараб̊ жүр дейді → // барып мынаның ішінде жоқ → // тартпалард'ашып қарайды → // мынада жоғ ͡ деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ фыйгұуралардың ішің ͡ ғарайды дейді → // мынада да жоғ ͡ деб̊ жаңағы геометрійәдағы фыйгұураларды ↓ /// ↑ соған шыйфанердің шет ͡шағын ашып қалса → // ішінде ͡ б̊ір ͡ б̊ал'отұр дейді жаңағы ↓ /// ↑ қой ^йешек неғыб̊ ͡ отұрсұң десе → // ағай басым ауұрұб̊ ͡ отұр деп ↓ /// ↑ жүкөң айтады дейді → // оған ^іреңгеңге түсүб̊ ͡ отұрсұң ба деп ↓ ///	Шал қарап жүр дейді барып мынаның ішінде жоқ, тартпаларды ашып қарайды мынада жоқ деп жаңағы. Фигуралардың ішін қарайды дейді мынадада жоқ деп жаңағы геометриядағы фигураларды. Соған шифонердің шет жағын ашып қалса, ішінде бір бала отыр дейді жаңағы. Қой ешек неғып отырсың десе, ағай басым ауырып отыр деп. Жүкең айтады дейді оған, ренгенге түсіп отырсыңба деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ досан дейтін ағам бар ^уосы → // немер'ағам → // ^уол да әзіл айтады кейде ↓ /// ↑ сол жаңағы көршілерде телевійзор жоқ кезғо ^йенді → / сол көрші үйден телевійзор көреміз ↓ /// ↑ ^уөздері сөйлеп ^уотырса да → // сен сөйлесең шық деп айтпайды → // қолмен ымдайды да шығып кетесің ↓ ///	↑ досан дейтін ағам бар ^уосұ немер'ағам → // ^уол д'әзіл айтады ͡ гейде ↓ /// ↑ сол жаңағы ͡ гөршүлөрде телевійзір жоқ кез ғой ^йенді сол гөрш'үйдөн телевійзір ͡ гөрөмүз ↓ /// ↑ ^уөздөрү сөйлөб̊ ͡ отұрса да → // сен сөйлөсөң шығ ͡ деб̊ ͡ айтпайды → // қолмен ымдайды да шығып кетесің ↓ ///	Досан дейтін ағам бар осы немере ағам олда әзіл айтады кейде. Сол жаңағы көршілерде телевизор жоқ кез ғой енді сол көрші үйден телевизор көреміз. Өздері сөйлеп отырса да, сен сөйлесең шық деп айтпайды қолмен ымдайды да шығып кетесің.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ шықпасаң ^йертең кіргізбейді сені ↓ /// ↑ содан жаңағы досанды шығарып жіберген → // менде шығып кеттім қасынан ↓ /// ↑ кәз бұларға іскілет көрсетейін деп сөйлейді жаңағы ↓ /// ↑ антенаны бұрып жатыр → // оны қалай көрсетесің деп ^йедім → // әулійеге қарай бұрып жатқан жоқпын ба деп жаңағы ↓ /// ↑ жаңағы ^йенді әңгімені жалғастырамыз → // жаңағы ^уоразалы дейтін ағамыз бар мына желтійместе ↓ ///	↑ шықпасаң ^йертең ͡ гіргізб̊ейді сені ↓ /// ↑ содан жаңағы досханды шығарыб̊ ͡ жіб̊ерген → // мен де шығып кеттім ғасынан ↓ /// ↑ кәз ͡ б̊ұларға іскілет көрсөтөйін деп̊ сөйлөйдү жаңағы ↓ /// ↑ антенаны ͡ б̊ұрұб̊ ͡ жатыр → // онұ ғалай ͡ гөрсөтөсің деб̊ ͡ ^йедім → // әулійеге ͡ ғарай бұрұб̊ жатқан жоқпұм ͡ ба деб̊ ͡ жаңағы ↓ /// ↑ жаңағ'енді әңгімені жалғастырамыз → // жаңағ'оразалы дейтін ағамыз ͡ б̊ар мына желтійместе ↓ ///	Шықпасаң ертең кіргізбейді сені. Содан жаңағы Досанды шығарып жіберген менде шығып кеттім қасынан. Кәз бұларға скілет көрсетейін деп сөйлейді жаңағы. Антенаны бұрып жатыр оны қалай көрсетесің деп едім, әулиеге қарай бұрып жатқан жоқпын ба деп жаңағы. Жаңағы енді әңгімені жалғастырамыз жаңағы Оразалы дейтін ағамыз бар мына Желтиместе
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ менің жійенім ғой ійә жаңай ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жаңай жаңағы соған ^уорекең әңгіме айтып ^уотырғанда айтыптығо → / төңіректе бір төрт қасқыр жүр деп ↓ /// ↑ төрт қасқырдың ізін көрдім → // шамамен төрт қасқыр деген ғой ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ менің жійенім ғой ійә → // жаңай ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ жаңай жаңағы соған ^уорекең әңгім'айтып ^уотұрғанд'айтыпты ғой → // төңүрөкте ͡ б̊ір төрт қасқыр жүр деп ↓ /// ↑ төрт қасқырдың ізің ͡ гөрдүм → // шамамен төрт қасқыр дегең ͡ ғой ↓ ///	Жүргізуші: Менің жиенім ғой, иә, Жаңай. Қонақ: Жаңай жаңағы соған Орекең әңгіме айтып отырғанда айтыптыпты ғой, төңіректе бір төрт қасқыр жүр деп. Төрт қасқырдың ізін көрдім шамамен төрт қасқыр деген ғой.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ не керек → / соны алатын болып ^уоқталып шығып ^йедім дегенде → / әңгімесін бөлгенғо біреу ^уортасынан → // ^уорекеңде сабырлығо → // асықпай айтам деген шығар ↓ /// ↑ ал жақсы сен-ақ айта қойшы деген ↓ /// ↑ сосын жаңағы әңгімені келістірмеген шығар → // қызық болмаған шығар жаңағы айтып тұрған әңгімесі ↓ ///	↑ не керек → / соны алатын болып ^уоқталып шығып ^йедім дегенде → / әңгімесін бөлгенғо біреу ^уортасынан → // ^уорекеңде сабырлығо → // асықпай айтам деген шығар ↓ /// ↑ ал жақсы сен-ақ айта қойшы деген ↓ /// ↑ сосын жаңағы әңгімені келістірмеген шығар → // қызық болмаған шығар жаңағы айтып тұрған әңгімесі ↓ ///	Не керек соны алатын болып оқталып, шығып едім дегенде әңгімесін бөлген ғой біреу ортасынан Орекең де сабырлы ғой, асықпай айтам деген шығар. Ал жақсы сен-ақ айта қойшы деген. Сосын жаңағы әңгімені келістірмеген шығар қызық болмаған шығар жаңағы айтып тұрған әңгімесі.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қасындағы адамдар тоқтатып тастапты → // кім тұра тұршы сен деп ↓ /// ↑ ^уореке не қылдың → // манағы төрт қасқырды алдыңба десе ↓ /// ↑ ^уорекең айтады дейді → // ^йекеуін алдым → // ^йекеуін зәресін алдым деп жаңағы ↓ /// ↑ жаңағы ^уорекең тағыда камазбен келіп тұр дейді біреу ↓ // ↑ ^уореке ^уосы бәленше жерден сауын түйе алып келе жатыр ^йедім → // қарап жібересіңба деп ^йенді ↓ /// ↑ камаздың үстіне мінүуге ^йерінген шығар ↓ /// ↑ ^уой айналайыннан жақсығо → // ала бершійш деп айтад дейді ↓ ///	↑ қасындағ'адамдар тоқтатып тастапты → // кім тұра тұршұ сен деп ↓ /// ↑ ^уореке не қылдың → //манағы төрт қасқырд'алдың ба десе ↓ /// ↑ ^уорекең айтады дейді → // ^йекеуүн алдым → // ^йекеуүн зәресін алдым деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ жаңағы ^уорекең тағы да ͡ гамазб̊ең ͡ геліп тұр дейді ͡б̊іреу ↓ /// ↑ ^уорек'осұ бәленше жерден сауұн түй'алып келе жатыр ^йедім → // қараб̊ ͡ жіб̊ересің ба деб̊ ͡ енді ↓ /// ↑ камаздың үстүнө мінүуг'еріңген шығар ↓ /// ↑ ^уой айналайыннан жақ̊сы ғой → // ала ͡ б̊ершійш деб̊ ͡ айтады дейді ↓ ///	Қасындағы адамдар тоқтатып тастапты кім тұра тұршы сен деп. Ореке не қылдың манағы төрт қасқырды алдыңба десе. Орекең айтады дейді екеуін алдым, екеуін зәресін алдым деп жаңағы. Жаңағы Орекең тағыд а камазбен келіп тұр дейді біреу. Ореке осы бәленше жерден сауын түйе алып келе жатыр едім, қарап жібересің ба деп енді. Камаздың үстіне мінуге ерінген шығар. Ой, айналайыннан, жақсы ғой ала берсеші деп айтады дейді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ айналайын деген → / сүт қо ^йенді ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ мынау^йенді біздер → / сілек жақ бетінде ....... дейтін көкеміз болды ↓ /// ↑ ^йенді менің көзім көрген жоқ ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ айналайын деген сүт қой ^йенді ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ мын'енді біздер сілег жақ ͡петінде ....... дейтің гөкөмүз ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ^йенді менің ͡ гөзүм ͡ гөргөн жоқ ↓ ///	Жүргізуші: Айналайын деген сүт қой енді. Қонақ: Мынау енді біздер Сілек жақ бетінде ....... дейтін көкеміз болды. Енді менің көзім көрген жоқ.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ сол кісінің тауығын ұрлап → // сілектің балалары ұсталыңқырап жаңағы ұсталып қалған ↓ /// ↑ сосын ^йенді кешірім сұрап → // соттамайдығо ауылдың адамдары ^йенді ↓ /// ↑ кешірім сұрап барып тұрса → // жаңағы ^уокең айтады дейді → // неге менен кешірім сұрайсыңдар деп → // үш күннен бері қорада жалғыз тұрған әтештен сұра деп ↓ /// ↑ сол кійнотеатр болады дкда кійно көрсетеді → // жаңағы атын айтағой деп ^йедім → // атын айтпай нағашым сатып кетті ↓ /// ↑ кійно көрүуге барып → // мосфійльм деп шығадығой ^йекі адам ^йетіп ↓ ///	↑ сол гісінің тауұғұн ұрлап → // сілектің балалар'ұсталыңқырап → // жаңағ'ұсталып қалған ↓ /// ↑ сосұн ^йенді ͡ гешірім сұрап̊ соттамайды ғой ауұлдұң адамдар'енді ↓ /// ↑ кешірім сұрап ͡ парып тұрса → // жаңағ'окең айтады дейді → // неге менең ͡ гешірім сұрайсыңдар деп → // үш күннөм ͡ бері ͡ ғорада жалғыз тұрған әтештен сұра деп ↓ /// ↑ сол ͡ гұйнотеатр болады дкда ͡гұйно көрсөтөді → // жаңағ'атын айта ғой деб̊ ^йедім → // атын айтпай нағашым сатып кетті ↓ /// ↑ кұйно гөрүугө ͡ б̊арып → // мосфұйльм деп̊ шығады ғой ^йек'адам ^йетіп ↓ ///	Сол кісінің тауығын ұрлап, Сілектің балалары ұсталыңқырап жаңағы ұсталып қалған. Сосын енді кешірім сұрап соттамайды ғой ауылдың адамдары енді. Кешірім сұрап барып тұрса, жаңағы Окең айтады дейді, неге менен кешірім сұрайсыңдар деп үш күннен бері қорада жалғыз тұрған әтештен сұра деп. Сол кинотеатр болады, дкда кино көрсетеді, жаңағы атын айта ғой деп едім атын айтпай нағашым сатып кетті. Кино көруге барып, мосфильм деп шығады ғой екі адам етіп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ а қол ұстасқан қыз бен жігіттің ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ көп кинода ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑^йескерткіш айналып шығадығой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ көп кинода шығадығо → / жаңағы мосфильм деп ↓ /// ↑ со жаңағы мосфильм деп шығып жатса → // жаңағы шығып кетіптіғо → / мә көрген кино болдығо деп жаңағы ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ а қол ұстасқаң ͡ ғыз ͡ б̊ен жігіттің ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ көп кұйнода ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ^йескерткіш айналып̊ шығады ғой ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ көп кұйнода шығады ғой → / жаңағы мосфұйльм деп ↓ /// ↑ со жаңағы мосфұйльм деп̊ шығыб̊ ͡ жатčа → // жаңағы шығып кетіпті ғой → // мә көргөң гұйно ͡ б̊олдұ ғой деб̊ жаңағы ↓ ///	Жүргізуші: А қол ұстасқан қыз бен жігіттің. Қонақ: Көп кинода. Жүргізуші: Ескерткіш айналып шығады ғой. Қонақ: Көп кинода шығадығо жаңағы музфильм деп. Со жаңағы музфильм деп шығып жатса, жаңағы шығып кетіптіғо мә көрген кино болдығо деп жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жаңағы ^йенді мынау кішкентай балдар → / бійтійп тоңқайып жол қарап жатадығо ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ійә ійә ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ соны көрген ағамыз шығады → // ^йенді жаңағы ауылдың шетінде біреу тұрса → // қасына барыптығо → // ағ'ассаулаумағалейкум → // неғып тұрсыз деп жаңағы ↓ /// ↑ сол мана құдалар келеміз деп ^йеді → // ауылда бес-алты үй болып тұрған болып тұрғо ↓ ///	↑ жаңағы ^йенді мынау ͡ гішкентай балдар → / бійтійп тоңғайыб̊ жол ͡ ғараб̊ жатады ғой ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ійә → // ійә ↓/// ↑ қонақ ↓ /// ↑ сонұ ͡ гөргөн ағамыз шығады ^йенді → // жаңағ'ауұлдұң шетінде ͡ б̊іреу тұрса → // қас^ына ͡ б̊арыпты ғой → // ағ'ассаулаумағалейкүум → // неғып тұрсұз деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ сол мана ͡ ғұдалар ͡ гелеміз деп ^йеді → // ауұлда ͡ б̊ес-алт'үй болұп тұрғам ͡ болұп тұр ғой ↓ ///	Жаңағы енді мынау кішкентай балдар битип тоңқайып жол қарап жатадығо. Жүргізуші: Иә иә. Қонақ: Соны көрген ағамыз шығады енді жаңағы ауылдың шетінде біреу тұрса, қасына барыптығо аға ассаулаумағалейкум неғып тұрсыз деп жаңағы. Сол мана құдалар келеміз деп еді ауылда бес-алты үй болып тұрған болып тұрғо.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ құдалар келеміз деп ^йеді → // сол жол қарап тұрмын деп ↓ /// ↑ сөйтсе жаңағы айтады дейді → // жолды тоңқайып қарамайтын ба ^йеді деп ↓ /// .......... ↑ мына қосан дейтін ағам бөлем бар → // шертпе жақ қаламқаста жұмыс жасадық бірге ↓ /// ↑ войскыда жасадық → // мына күдійаров каден дейтін бөлем бар ..... ағасы қосан деген ↓ ///	↑ құдалар ͡ гелеміз деп ^йеді → // сол жол ͡ ғарап тұрмұн деп ↓ /// ↑ сөйтčө жаңағ'айтады дейді → // жолдұ тоңғайып қарамайтым ба ^йеді деп ↓ /// .......... ↑ мына ͡ ғосан дейтін ағам бөлөм бар → // шертпе жақ қаламғаста жұмұш ͡ шасадық ͡ пірге ↓ /// ↑ войскұда жасадық → // мына ͡ гүдүйаров кәден дейтім бөлөм бар ..... ағасы ғосан деген ↓ ///	Құдалар келеміз деп еді сол жол қарап тұрмын деп. Сөйтсе, жаңағы айтады дейді жолды тоңқайып қарамайтын ба еді деп. .......... Мына Қосан дейтін ағам бөлем бар Шертпе жақ Қаламқаста жұмыс жасадық бірге. Войскыда жасадық мына Күдияров Каден дейтін бөлем бар ..... ағасы Қосан деген.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ сол жаңағы құрдас баласы айтады дейді → // ^уой қожеке → // мыжымашы басым ауырып ^уотыр деп ↓ /// ↑ со қожекең айтты дейдіғо → // алдында мен тісім ауырғанда жұлдыртып тастап ^йедім деп ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ сағанда нұсқасы бар дегенғо сонда ↓ ///	↑ сол жаңағы құрдас ͡ палас'айтады дейді → // ^уой ғожеке → //мыж^ымашы → // б̊асым ауұрұп ^уотұр деп ↓ /// ↑ со ғожекең айтты дейді ғой → // алдында мен тісім ауұрғанда жұлдұртұп тастап ^йедім деп ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ саған да нұсқасы ͡ б̊ар дегең ғой сонда ↓ ///	Сол жаңағы құрдас баласы айтады дейді ой Қожеке мыжымашы басым ауырып отыр деп. Со Қожекең айтты дейді ғой алдында мен тісім ауырғанда жұлдыртып тастап едім деп. Жүргізуші: Саған да нұсқасы бар деген ғо сонда.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ содан ^йенді жаңағы әңгімеден әңгіме шығады → // мына сенекжақ бетінде → / жама деген ^ұру → // бұзау деген кісі бар → // бекітболат дейтін бәйімбет бар → // жігіт ағасығо ^йенді ↓ /// ↑ жаңағы болаттың әңгімелеріғо жаңағы → // вермишель су болып қалса → // жайып жатса → // болатқа келіп біреу айтады дейді ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ содан ^йенді жаңағ'әңгімеден әңгіме шығады → // мына сенекжақ ͡ петінде жама деген ^ұрұу → // бұзау дегең ͡ гісі ͡ б̊ар → // бекітполат дейтім бәйімбет ͡ пар → // жігіт ағасы ғой ^йенді ↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊олаттың әңгімелері ғой жаңағы → // вермійшель сұу ͡ б̊олұп қалса → // жайыб̊ жатčа → // б̊олатқа ͡ геліп піреу айтады дейді ↓ ///	Қонақ: Содан енді жаңағы әңгімеден әңгіме шығады мына Сенекжақ бетінде жама деген ру Бұзау деген кісі бар Бекітболат дейтін Бәйімбет бар жігіт ағасығо енді. Жаңағы Болаттың әңгімелеріғо жаңағы вермишель су болып қалса, жайып жатса Болатқа келіп біреу айтады дейді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ бөке көрші шал → / нестеп жатсың деп ↓ /// ↑ ^уой жақында вермійшель ^йегіп ^йедім → // соны ^уорып алып жатырмын деп жаңағы ↓ /// ↑ со жездесінің үйіне барса → // жездесі бұзау деген жездесі түйісіп алып тұр ^йекен дейді ↓ /// ↑ ай жезде → // не суарып жатсың десе → // көрмей тұрсыңба → // түйе суарып жатырмын деп ↓ /// ↑ ^уонда неге мойнына бұзау деп жазып қойдың деп айтады дейді ↓ ///	↑ бөкө көршү шал → / нестеб̊ жатčың деп ↓ /// ↑ ^уой жақында вермійшель ^йегіп ^йедім → // сонұ ^уорұб̊ ͡ алыб̊ жатырмын деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ со жездесінің үйүнө ͡ б̊арса → // жездесі ͡ б̊ұзау деген жездесі түйүсүб̊ ͡ алып тұр ^йекен дейді ↓ /// ↑ ай жезде → // не сұуарыб̊ жатčың десе → // көрмөй тұрсұң ба → // түйө сұуарыб̊ ͡ жатырмын деп ↓ /// ↑ ^уонда неге мойнұна ͡ б̊ұзау деб̊ жазып қойдұң деб̊ ͡ айтады дейді ↓ ///	Бөке көрші шал не істеп жатсың деп. Ой, жақында вермишель егіп едім, соны орып алып жатырмын деп жаңағы. Со жездесінің үйіне барса, жездесі Бұзау деген жездесі түйісіп алып тұр екен дейді. Ай жезде не суарып жатсың десе, көрмей тұрсың ба түйе суарып жатырмын деп. Онда неге мойнына бұзау деп жазып қойдың деп айтады дейді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ар жағы ақшымыраудыкі → // шертпеде тұрады бір самат → // саламат деген ағамыз бар → // сол ^уөткенде бір кездесіп қалғанда айтады ↓ /// ↑ алпысқа келгесін шашымнан басқа жердің бәрі ауырады деп ↓ /// ↑ бұл шашта ағарып кетті дейді ↓ /// ↑ басында шашым ағарып бастағанда ақ түскен шаштарымды жұлып ^йедім → // көбейіп кетті → // басым жасамайды → // қарасын жұлұуым керек ^йекен ғой депті ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ар жағ'ақ̊шымыраудікі → // шертпеде тұрады ͡ б̊ір самат → // čаламат деген ағамыз ͡ б̊ар → // сол ^уөткөндө → / бір ͡ гездесіп қалғанд'айтады ↓ /// ↑ алпысқа ͡ гелгесін шашымнам басқа жердің бәр'ауұрады деп ↓ /// ↑ бұл шаш т'ағарып кетті дейді ↓ /// ↑ басында шашым ағарып ͡ пастағанд'ақ түскөн шаштарымды жұлұп ^йедім → // көб̊өйүп кетті → // басым жасамайды → // қарасын жұлұуұм ͡ герек ^йекен ғой депті ↓ ///	Жүргізуші: Ар жағы Ақшымыраудыкі Шертпеде тұрады бір Самат Саламат деген ағамыз бар, сол өткенде бір кездесіп қалғанда айтады. Алпысқа келгесін шашымнан басқа жердің бәрі ауырады деп. Бұл шашта ағарып кетті дейді. Басында шашым ағарып бастағанда ақ түскен шаштарымды жұлып едім, көбейіп кетті, басым жасамайды, қарасын жұлуым керек екен ғой депті.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ әлі мына қаламқас жақ бетте жасаймызғо → // сол жақта қоршынай ағамыздың кәкеміздің әңгімелерін айтады → // менде ^йестіймін жаңағы кішкене жаттап қаламыз ↓ /// ↑ ^уойлап ^йенді шалдар білетін ^йедік → // бірақ қышқыл-мысқылға келіп көп әңгімесін тауыстығо ↓ /// ↑ мен ^йенді ^уосы әңгімесі айтылмаған шығар деп ^уойлаймын ↓ /// ↑ жаңағы алдап кеткен бір құуаңшылық заман → // жерде шөп жоқ бәрі жерде бірдей ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ әлі мына ͡ ғаламғаш шақ ͡ петте жасаймыз ғой → // сол жақта ͡ ғоршұнай ағамыздың ͡гәкеміздің әңгімелерін айтады → // мен д'естіймін жаңағы → // кішкене жаттап қаламыз ↓ /// ↑ ^уойлаб̊ ͡ ^йенді шалдар ͡б̊ілетін ^йедік → // бірақ қышқ̊ыл мысқылға ͡ геліп → // көб̊ ͡ әңгімесін тауұстұ ғой ↓ /// ↑ мен ^йенд'осұ әңгімес'айтылмаған шығар деб̊ ͡ ойлаймын ↓ /// ↑ жаңағ'алдап кеткем бір ғұуаңшылық заман → // жерде шөб̊ жоқ ͡ пәрі жерде ͡ б̊ірдей ↓ ///	Қонақ: Әлі мына Қаламқас жақ бетте жасаймыз ғой сол жақта Қоршынай ағамыздың Кәкеміздің әңгімелерін айтады, менде естимін жаңағы кішкене жаттап қаламыз. Ойлап енді шалдар білетін едік, бірақ қышқыл-мысқылға келіп көп әңгімесін тауысты ғой. Мен енді осы әңгімесі айтылмаған шығар деп ойлаймын. Жаңағы алдап кеткен бір қуаңшылық заман жерде шөп жоқ бәрі жерде бірдей
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ жалпы маңғыстау құуаңшылыққо ^йенді ^уол ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ соған жаңағы біреу айтады дейді → // әлгі кеше көшенайдың ауылына барып ^йедім → // сондай сондай шөп деген тізеден келеді ^йекен ↓ /// ↑ жері ^уот ^йекен деп ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ жалпы маңғыстау ͡ ғұуаңшылық қой ^йенді ^уол ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ соған жаңағы ͡ б̊іреу айтады дейді → әлгі ͡ геше ͡гөшөнайдың ауұлұна ͡ б̊арыб̊ ͡ ^йедім →// сондай сондай шөп деген тізедең ͡ гелед'екен ↓ /// ↑ жері ^уот ^йекен деп ↓ ///	Жүргізуші: Жалпы Маңғыстау қуаңшылық қой енді ол. Қонақ: Соған жаңағы біреу айтады дейді, әлгі кеше Көшенайдың ауылына барып едім сондай-сондай шөп деген тізеден келеді екен. Жері от екен деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ аа жарайды ^йескеріп қалған → / сосын жаңағы қожекеңді көрсе айтатын көрінеді біреу ↓ /// ↑ қожеке сіздің ауылға барып жіберүу керек ау қозыны быйыл ↓ /// ↑ басқа ауылдан ^ірет жоқ сыйақты деп ↓ /// ↑ қожекең айтады дейді ^йенді → // басқа ауылмен бәрімізде бірдейміз ғой ^йенді ↓ /// ↑ біздеде сол құуаңшылық болып тұр ↓ /// ↑ сондай сондай келем десең → // кел ↓ ///	↑ аа жарайды ^йескеріп қалған → // сосұн жаңағы қожекеңді ͡ гөрсе → // айтатын көрүнөді ͡б̊іреу ↓ /// ↑ қожеке → // сіздің ауұлға ͡ б̊арыб̊ жіб̊ерүу ͡ герег ау ғозұнұ ͡ б̊ыйыл ↓ /// ↑ басқ'ауұлдан ^ірет ͡ шоқ сыйақты деп ↓ /// ↑ қожекең айтады дейді → // енді басқ'ауұлмен бәріміз де ͡ б̊ірдейміз ғой ^йенді ↓ /// ↑ бізде де сол ғұуаңшылық ͡ полұп тұр ↓ /// ↑ сондай сондай гелем десең → // кел ↓ ///	Аа, жарайды ескеріп қалған сосын жаңағы Қожекеңді көрсе айтатын көрінеді біреу. Қожеке сіздің ауылға барып жіберу керек-ау қозыны биыл. Басқа ауылдан рет жоқ сияқты деп. Қожекең айтады дейді, енді басқа ауылмен бәрімізде бірдейміз ғой енді. Бізде де сол қуаңшылық болып тұр. Сондай сондай келем десең, кел.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ шөп жоқ ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ барымызды береміз ғой деп ↓ /// ↑ сөйтсе айтады дейді → // сіздің ауылда жерді ^уот деп айттығо деп ↓ /// ↑ кім айтты десе → // ана бәленшеев айтты десе → // айтады дейдіғо ^уой ^уоның трійкосы төмен түсіп кетіп жүрген шығар деп ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ тізесі тобыққа ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ шөб̊ ͡ жоқ ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ барымызды ͡ б̊ереміз ͡ ғой деп ↓ /// ↑ сөйтč'айтады дейді → // сіздің ауұлда жерді ^уот деб̊ ͡ айтты ғой деп ↓ /// ↑ кім айтты десе → // ана ͡ б̊әленшеев айтты десе → // айтады дейді ғой ^уой ^уонұң трұйкосұ төмөн түсүп кетіб̊ жүргөн шығар деп ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ тізесі тоб̊ұққа ↓ ///	Жүргізуші: Шөп жоқ. Қонақ: Барымызды береміз ғой деп. Сөйтсе айтады дейді, сіздің ауылда жерді от деп айтты ғой деп. Кім айтты десе, ана бәленшеев айтты десе, айтады дейді ғо ой оның трикосы төмен түсіп кетіп жүрген шығар деп. Жүргізуші: Тізесі тобыққа.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ тізесі тобыққа келедіғо ^йенді ↓ /// ↑ қожекеңнің тағы бір әңгімесі бар ↓ /// ↑ ағасы бастығын алып келетін көрінеді үйіне ↓ /// ↑ содан жаңағы түнде шөлдеген шығар → // шелекпен жұуынды тұрады → // жәймен ішіп қойғанғо жаңағы бастық түнде жайлап .... сұуын ішкен аздап ↓ /// ↑ соған жаңағы ^йертесі күні → / бір ^йекі үш күннен кейін мамасы айқайлап жүр дейді со күні → / ^уойбай мына жұуындыға кім бәле тійді деп ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ тізесі тоб̊ұққа ͡ геледі ғой ^йенді ↓ /// ↑ қожекеңнің тағы ͡ б̊ір әңгімесі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ағасы ͡ б̊астығын алып келетің гөрүнөд'үйүнө ↓ /// ↑ содан жаңағы түндө шөлдөгөн шығар → // шелекпен жұуұндұ тұрады → // жәймен ішіп қойғаң ғой жаңағы ͡ б̊астық түндө жайлап .... сұуұн ішкен аздап ↓ /// ↑ соған жаңағ'ертесі гүнү бір ^йек'үш күннөң гейін мамас'айғайлап жүр дейді со гүні → // ойб̊ай мына жұуұндұға ͡ гім бәле тійді деп ↓ ///	Қонақ: Тізесі тобыққа келеді ғйо енді. Қожекеңнің тағы бір әңгімесі бар. Ағасы бастығын алып келетін көрінеді үйіне. Содан жаңағы түнде шөлдеген шығар шелекпен жуынды тұрады жәймен ішіп қойған ғой жаңағы бастық түнде жайлап .... суын ішкен аздап. Соған жаңағы ертесі күні, бір, екі, үш күннен кейін мамасы айқайлап жүр дейді со күні ойбай мына жуындыға кім бәле тиді деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жаңағы бір халал тойға барып → // айтып ^уотыр дейді → // бұл не болып кеткен кәзір жаңағы ↓ /// ↑ бұрын тойдың бәрінде ал ал болып жататын ^йеді → // кәз халал болатын болыптығо депші ↓ /// ↑ мына дугай дейтін ағамыз барғо → // ^йенді ^уөзіңіздің құрдасымыз → // мен жаңа әңгіменің арасында айттымғо ^уон жылдай қаламқаста қызмет ^йеттім деп → // сол кезде әңгіме айтамыз → // бір жерде ^уотырып қаламыз ↓ /// ↑ жаңағы дугайдың тоқтамай сөйлегенінде менде тыңдай бергім келеді кішкене жаңағы ↓ ///	↑ жаңағы ͡ б̊ір халал тойға ͡б̊арып → // айтыб̊ ^уотұр дейді → // бұл не ͡ б̊олұп кеткең гәзір жаңағы ↓ /// ↑ бұрұн тойдұң бәрінд'ал ал болұб̊ жататын ^йеді → // кәз халал болатым болұптұ ғой деп̊ші ↓ /// ↑ мына дұугай дейтін ағамыз ͡ б̊ар ғой → // ^йенд'өзүңүздің ғұрдасымыз → // мен жаң'әңгіменің арасынд'айттым ғой → // ^уон жылдай ғаламқаста ͡ ғызмет ^йеттім деп → // сол гезд'әңгіме айтамыз → // б̊ір жерд'отұрұп қаламыз ↓ /// ↑ жаңағы дұугайдың тоқтамай сөйлөгөнін де мен де тыңдай бергім ͡ геледі ͡ гішкене жаңағы ↓ ///	Жаңағы бір халал тойға барып, айтып отыр дейді бұл не болып кеткен қазір жаңағы. Бұрын тойдың бәрінде алал болып жататын еді кәз халал болатын болыпты ғо депші. Мына Дугай дейтін ағамыз барғо енді өзіңіздің құрдасымыз мен жаңа әңгіменің арасында айттым ғо он жылдай Қаламқаста қызмет еттім деп сол кезде әңгіме айтамыз бір жерде отырып қаламыз. Жаңағы Дугайдың тоқтамай сөйлегенінде менде тыңдай бергім келеді кішкене жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ соның қасында ^уотырған кезде → / анау мынау әнімізді айтамыз іш пысады ^йенді ↓ /// ↑ менде ахран болып жүрмін ^уол кезде → // сол жаңағы дугайға айтамғо → // мына қызан деген жердің топырағы алтынғо ^йенді айтыскерлерде шығып жатыр → // тұура каспий түбінде әншілер жүр алматыда ...... ақтау қаласында ^уөнер колежін бітірген жақсы әндер тыңдауға татыйтын → / бір әнші балдар шығып жатырғо бәріде ↓ ///	↑ сонұң ͡ ғасында ^уотұрғаң ͡ гезде анау мынау әнімізді айтамыз іш пысад'енді ↓ /// ↑ мен д'ахран болұб̊ ͡ жүрмүн ^уол ͡ гезде → // сол жаңағы дұугайғ'айтам ғой → // мына ͡ ғызан деген жердің топұрағ'алтың ғой ^йенді → // айтыскерлер де шығыб̊ жатыр тұура ͡ гаспый түб̊үнде → // әншілер жүр алматыда ...... ақтау ͡ ғаласынд'өнөр ͡ голежін бітірген жақ̊с'әндер тыңдауға татыйтын бір әнші ͡б̊алдар шығыб̊ ͡ жатыр ғой ͡ б̊әрі де ↓ ///	Соның қасында отырған кезде анау мынау әнімізді айтамыз іш пысады енді. Менде охран болып жүрмін ол кезде сол жаңағы Дугайға айтамғо мына Қызан деген жердің топырағы алтынғо енді айтыскерлерде шығып жатыр, тура каспий түбінде әншілер жүр Алматыда ...... Ақтау қаласында өнер колледжін бітірген жақсы әндер тыңдауға татитын бір әнші балдар шығып жатырғо бәріде.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ барғо шүкірсіңдерғо ауылдарың деп ↓ /// ↑ сөйтсем жаңағы дукай айтатынығо → // ^уой қасқа айтып білетіннің бәрі қалаға → // алматыға кеттіғо → // ^йенді кәзір ауылда мен сыйақты балдар мұузыканы қосып қойадыда → // арасында трійо деп айқайлап тұра береді жаңағы деп ↓ /// ↑ мына жаңағы ^уорекеңнің тағыда әңгімелері барғо → // ^уоразал 'ағамыз дедік → // соның інісі жұмсайды → // вахтада неше адам болып жатасыңдар → // комнатада деп сұраса айтады дейді → // төрт с болып жатамыз деп жаңағы ↓ ///	↑ бар ғой → // шүкүрсүңдер ғой ауұлдарың деп ↓ /// ↑ сөйтčөм жаңағы дұукай айтатыны ғой → // ^уой ғасқа → // айтып пілетіннің бәрі ͡ ғалаға → // алматыға кетті ғой → // ^йенді ͡ гәзір ауұлда мен сыйақты ͡ б̊алдар мұузұканы ͡ ғосұп қойады да → // арасында трұйо деб̊ ͡ айғайлап тұра ͡ б̊ереді жаңағы деп ↓ /// ↑ мына жаңағ'орекеңнің тағы д'әңгімелері бар ғой → // ^уоразал'ағамыз дедік → // сонұң інісі жұмсайды → // вахтада неш'адам болұб̊ ͡ жатасыңдар → // комнатада деп̊ сұрас'айтады дейді → // төрт с болұб̊ жатамыз деб̊ жаңағы ↓ ///	Барғо шүкірсіңдер ғо ауылдарың деп. Сөйтсем, жаңағы Дукай айтатыны ғо ой қасқа айтып білетіннің бәрі қалаға Алматыға кетті ғо енді қазір ауылда мен сияқты балдар музыканы қосып қояды да арасында трио деп айқайлап тұра береді жаңағы деп. Мына жаңағы Орекеңнің тағы да әңгімелері бар ғо Оразалы ағамыз дедік соның інісі жұмсайды вахтада неше адам болып жатасыңдар комнатада деп сұраса айтады дейді төрт с болып жатамыз деп жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ төрт с қалай сонда деп сұраса'йтады дейді нұрекең жаңағы → // көзі көрмейді соқыр деп жаңағы ↓ /// ↑ ^йекіншінің құлағы ^йестімейді саңырау дейді жаңағы ↓ /// ↑ үшіншінің аздап тілі күрметіледі ^уол сақау деп → // төртіншісі кім десе → // айтады дейді мен сау деп жаңағы ↓ /// ..... ↑ сенекте лұқпан дейтін әкеміз болыпты → // ана ^йелең дейтін ағамыз бар → / гійтарамен ән салады ↓ ///	↑ төрт с қалай сонда деп̊ сұраса → // айтады дейді нұрекең жаңағы → // көзү көрмөйдү соқұр деб̊ жаңағы ↓ /// ↑ ^йекіншінің ͡ ғұлағы ^йестімейді → // саңырау дейді жаңағы ↓ /// ↑ үшүншүнің аздап тілі ͡ гүрмөтүледі → // ол сақау деп → // төртүншүсі ͡ гім десе → // айтады дейді мен сау деб̊ жаңағы ↓ /// ..... ↑ сенекте ^ұлұқпан дейтін әкеміз ͡ б̊олұптұ → // ана ^йелең дейтін ағамыз ͡б̊ар → // гыйтарамен ән салады ↓ ///	Төрт с қалай сонда деп сұраса айтады дейді Нұрекең жаңағы көзі көрмейді соқыр деп жаңағы. Екіншінің құлағы естімейді саңырау дейді жаңағы. Үшіншінің аздап тілі күрметіледі ол сақау деп, төртіншісі кім десе айтады дейді мен сау деп жаңағы. ..... Сенекте Лұқпан дейтін әкеміз болыпты ана Елең дейтін ағамыз бар гитарамен ән салады.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ мұныңд'әзілдері айтылып жүр ↓ /// ↑ со ^йелеңнің ..... жақындығы бар ↓ /// ↑ сол жаңағы лұқаң айтады дейді → // ауылда жыйналыс болып бәрі жыйналысқа қатысып жатса → // жаңағы бәр'айтып жатыр дейді → // совхоздың бастықтары ^уой солайда солай быйыл жақсы болды ↓ ///	↑ мұнұңд'әзілдері айтылыб̊ ͡ жүр ↓ /// ↑ со ^йелеңнің ..... жақындығы ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сол жаңағы ^ұлұқаң айтады дейді → // ауұлда жыйналыс ͡ полұп пәрі жыйналысқа ͡ ғатысыб̊ жатčа →// жаңағы ͡б̊әр'айтып жатыр дейді → // савхоздұң бастықтары → // ой солай да солай → // быйыл жақ̊сы ͡ б̊олдұ ↓ ///	Мұныңда әзілдері айтылып жүр. Со Елеңнің ..... жақындығы бар. Сол жаңағы Лұқаң айтады дейді ауылда жиналыс болып бәрі жиналысқа қатысып жатса жаңағы бәрі айтып жатыр дейді совхоздың бастықтары ой солайда солай биыл жақсы болды.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ ^йешқандай малдың шығыны жоқ → // тіпті қой ^уөлген жоқ → // ^ылақ ^уөлген жоқ → // қозыда ^уөлген жоқ → // даже сөйтіп әңгіме жіберіп жатса → // ^йең соңынан кімде қандай сұрақ бар десе → // жаңағ'ақсақалымыз айтады дейді → // шырағым ау мана қарайған машійнаны ....... ^уодан қарағанда → // ^уодан қарағанда бадауыздардың ^йекі қаптары терең толып келе жатады ↓ /// ↑ сонда не → / қырдың қойлары майкамен жүрма деп айтады дейді ↓ ///	↑ ешқ̊андай малдың шығыны жоқ → // тіпті ͡ ғой ^уөлгөн жоқ → // ^ылағ ^уөлгөн жоқ → // қозұ д'өлгөн жоқ → // даже сөйтүб̊ ͡ әңгіме жіб̊еріб̊ ͡ жатčа → // ^йең соңұнаң гімде ғандай сұрақ ͡ пар десе → // жаңағ'ақ̊сақалымыз айтады дейді → // шырағымау мана ͡ ғарайған машыйнаны ....... ^уодаң ͡ ғарағанда → // ^уодаң ͡ ғарағанда ͡ б̊адауұздардың ^йекі ͡ ғаптары терең толұп келе жатады ↓ /// ↑ сонда не → // қырдың ͡ ғойлары майкамен жүр ма деб̊ ͡ айтады дейді ↓ ///	Ешқандай малдың шығыны жоқ тіпті қой өлген жоқ лақ өлген жоқ қозыда өлген жоқ даже сөйтіп әңгіме жіберіп жатса, ең соңынан кімде қандай сұрақ бар десе жаңағы ақсақалымыз айтады дейді шырағым ау мана қарайған машинаны ....... одан қарағанда, одан қарағанда бадауыздардың екі қаптары терең толып келе жатады. Сонда не қырдың қойлары майкамен жүрма деп айтады дейді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жаңағы құрдасым айтады дейді жаңағ'ағамыз ....... ай бәленше шал сенікі .......... жаратылысында бійтійп талтайып жүретін → // талтаңдап жүретін кісі болып тұрғо ^йенді ↓ /// ↑ құрдас әзілдейді → // сенікі ненің талтағы десе → // анауда кішкене қысылмады → // айтады дейді жаңағы ↓ ///	↑ жаңағы құрдасым айтады дейді → // жаңағ'ағамыз ....... ай бәленше шал сенікі .......... жаратылысында ͡ б̊ійтійп талтайыб̊ ͡ жүрөтүн → // талтаңдаб̊ ͡ жүрөтүң ͡ гісі ͡ б̊олұп тұр ғой ^йенді ↓ /// ↑ құрдас әзілдейді → // сенікі ненің талтағы десе → // анау да ͡ гішкене қысылмады → // айтады дейді жаңағы ↓ ///	Жаңағы құрдасым айтады дейді жаңағы ағамыз ....... ай бәленше шал сенікі .......... жаратылысында битип талтайып жүретін талтаңдап жүретін кісі болып тұрғо енді. Құрдас әзілдейді сенікі ненің талтағы десе, анауда кішкене қысылмады айтады дейді жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қой мен талтаңдамағанда кім талтаңдайды ^йенді ↓ /// ↑ қора толы мал → // қалтам толы ақша деп сөйтсе → // жаңағы лоқең айтады дейдіғо → // соның бәрі не бұтыңның арасына қыстырылып жүр ма деп ↓ /// ↑ ал менің құрдасым бар → / жансерік дейтін → // ^уол байбос ^уөзім аға қыламын → / жаңағы сенектің баласы шартпа тілі бар азды-көпті ↓ ///	↑ қой мен талтаңдамағанда ͡ гім талтаңдайд'енді ↓ /// ↑ қора толұ мал ↓ /// ↑ қалтам тол'ақ̊ша деп̊ → // сөйтčө жаңағы ^ұлоқең айтады дейді ғой → // сонұң бәрі не ͡ б̊ұтұңнұң арасына ͡ ғыстырылыб̊ жүр ма деп ↓ /// ↑ ал менің ͡ ғұрдасым бар → // жансерік дейтін → // ^уол байб̊ос ^уөзүм аға ͡ ғыламын → // жаңағы сенектің баласы → // шартпа тілі ͡ б̊ар азды-͡гөптү ↓ ///	Қой мен талтаңдамағанда кім талтаңдайды енді. Қора толы мал, қалтам толы ақша деп сөйтсе жаңағы Лоқең айтады дейдіғо соның бәрі не бұтыңның арасына қыстырылып жүрма деп. Ал менің құрдасым бар Жансерік дейтін ол байбос өзім аға қыламын жаңағы Сенектің баласы шартпа тілі бар азды-көпті.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ көп сөйлемейді → // бірақ тарс ^йеткізеді ↓ /// ↑ мен үйленіп жатырмын → // сол жыйырма біріма ^уотырмақ болып жатырық → // бәрін ^йенді қарайған бала келіп жатыр → // ^йенді құландыдан келеді → // сенектен келеді ↓ /// ↑ ^уөзіміз құрдастарымызда ^уотыз жеті бала ^йенді → / келіншегімен қосқанда нән залға сыймай жатырық жаңағы ↓ ///	↑ көп̊ сөйлөмөйді → // б̊ірақ тарс ^йеткізеді ↓ /// ↑ мен үйлөнүб̊ ͡ жатырмын → // сол жыйырма ͡ б̊ірі м'отұрмақ болұб̊ ͡ жатырық → // бәрін ^йенді ͡ғарайғам бала ͡ геліб̊ жатыр → // ^йенді ͡ ғұландыдаң ͡ геледі → // сенектең ͡ геледі ↓ /// ↑ ^уөзүмүз ғұрдастарымызд'отұз жеті ͡ б̊ала ^йенді келіншегімең ͡ ғосқанда нән залға сыймай жатырығ жаңағы ↓ ///	Көп сөйлемейді бірақ тарс еткізеді. Мен үйленіп жатырмын сол жиырма біріма отырмақ болып жатырық бәрін енді қарайған бала келіп жатыр енді Құландыдан келеді Сенектен келеді. Өзіміз құрдастарымызда отыз жеті бала енді келіншегімен қосқанда нән залға симай жатырық жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ сол шетіне ^уотырып ^ірйүумка жетпей қалды ... балаға жетпей қалды → // жансерікке жаңағы үлкендеу қырлауы түсіп қалды жаңағы ↓ /// ↑ сонда той басқарып тұрған бала айтады → // жансерік-ау ^уөзіңе сай ^ірйүумка тауып алыпсыңғой деп ↓ /// ↑ сонда жансерік айтатынығо → // жоқ деп менің ^ірйүумкама бұлар алма салып қойыпты деп ↓ /// ↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ваза вазаны айтқанығо ↓ ///	↑ сол шетін'отұрұп ^ырйұумка жетпей ͡ ғалды ... балаға жетпей ͡ ғалды жансерікке → // жаңағ'үлкөндөу қырлауұ түсүп қалды жаңағы ↓ /// ↑ сонда той басқарып тұрғам бал'айтады → // жансерік-ау ^уөзүңө сай ^ырйұумка тауұб̊ ͡ алып̊сың ғой деп ↓ /// ↑ сонда жансеріг айтатыны ғой жоғ ͡ деп → // менің ^ырйұумкама ͡ б̊ұлар алма салып қойұптұ деп ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ваза вазан'айтқаны ғой ↓ ///	Сол шетіне отырып рюмка жетпей қалды ... балаға жетпей қалды Жансерікке жаңағы үлкендеу қырлауы түсіп қалды жаңағы. Сонда той басқарып тұрған бала айтады Жансерікау өзіңе сай рюмка тауып алыпсыңғой деп. Сонда Жансерік айтатынығо жоқ деп менің рюмкама бұлар алма салып қойыпты деп. Жүргізуші: Ваза вазаны айтқанығо.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^уоразалы дейтін ағамыз бар → // сол жаңағы жеңгелер бәрі теңізге барып келе жатып → // жеңешесі айтады дейді → // ^уой теңізге бармаймын деп ↓ /// ↑ ^уоның ішінде ішкен адамда жүреді деп → // сау адамда жүреді → // ^уоның ішіне дәрет сындырылады → // ^уолда мүмкін ласқой негізі → // теңізге кірмеймін мен десе ↓ /// ↑ ^уорекең айтады дейді → // ^уой ^уоның несі дұрыс ^йемес → / деп дұрыс деп айтады дейді ↓ /// ↑ жағаға шығып → // дәрет сындырып жатқан балық көрдіңба деп жаңағы ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^уоразалы дейтін ағамыз ͡ б̊ар → // сол жаңағы жеңгелер ͡ б̊әрі теңізге ͡ б̊арып келе жатып → // жеңешес'айтады дейді → // ^уой теңізге ͡б̊армаймын деп ↓ /// ↑ ^уонұң ішінд'ішкен адам да жүрөдү деп → // сау адам да жүрөдү → // ^уонұң ішіне дәрет čындырылады → // ол да мүмкүн ^ылас қой негізі → // теңізге ͡ гірмеймін мен десе ↓ /// ↑ ^уорекең айтады дейді → // ^уой ^уонұң несі дұрұс ^йемес деп → // дұрұс теб̊ ͡ айтады дейді ↓ /// ↑ жағаға шығып → // дәрет čындырыб̊ жатқан балық көрдүң ба деб̊ жаңағы ↓ ///	Қонақ: Оразалы дейтін ағамыз бар сол жаңағы жеңгелер бәрі теңізге барып келе жатып жеңешесі айтады дейді ой теңізге бармаймын деп. Оның ішінде ішкен адамда жүреді деп сау адамда жүреді оның ішіне дәрет сындырылады олда мүмкін ласқой негізі теңізге кірмеймін мен десе. Орекең айтады дейді ой оның несі дұрыс емес деп дұрыс деп айтады дейді. Жағаға шығып дәрет сындырып жатқан балық көрдіңба деп жаңағы.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ бәріде соның ішінде шаруасын бітіреді ↓ /// ↑ көрермен ↓ /// ↑ ^йенді мынау ауылдың әңгімесіғо → // жаңағ'ауылда әктәбір дейтін → // әктә дейміз → // әктә жездем бар ↓ /// ↑ со бір аздап ^йенді карта ^уойнайтынымыз бар → // үшкарт ақша салып ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ бәрі де сонұң ішінде шарұуасым ͡ бітіреді ↓ /// ↑ көрөрмөн ↓ /// ↑ ^йенді мын'ауұлдұң әңгімесі ғой → // жаңағ'ауұлда әктәб̊ір дейтін → // әктә дейміз → // әктә жездем бар ↓ /// ↑ со ͡ б̊ір аздаб̊ ͡^йенді ͡ гарт'ойнайтынымыз бар → // үшкарт ақ̊ша салып ↓ ///	Жүргізуші: Бәріде соның ішінде шаруасын бітіреді. Көрермен: Енді мынау ауылдың әңгімесіғо жаңағы ауылда Әктәбір дейтін Әктә дейміз Әктә жездем бар. Со бір аздап енді карта ойнайтынымыз бар үшкарт ақша салып.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ійә ійә ↓ /// ↑ көрермен ↓ /// ↑ күн жылы → // бір жолдас жігіттің үйінде ^уойнап ^уотыр ^йедік → // баяғ'әктә дейтін үстіне кәдімгі күрте → // күрте киіп алғанда ..... айақта жүн нәскій ↓ /// ↑ жаңағы мақсат ^уотырған → // мақсат айтады дейді → // әктәға қарап ^уотырд'аяғынан бійтійп үстіне қарап ↓ /// ↑ әктә сен декабрьде шығып кеткен ^йемессіңба деп ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ійә → // ійә ↓ /// ↑ көрөрмөн ↓ /// ↑ күн жылы ͡ б̊ір жолдаш ͡ шігіттің үйүнде ^уойнап ^уотұр ^йедік → // байағ'әктә дейтін үстүнө гәдімгі ͡ гүртө → // күртө ͡ гійіб̊ ͡ алғанда ..... айақта жүн нәскій ↓ /// ↑ жаңағы мақ̊сат ^уотұрған → // мақ̊сат айтады дейді → // әктәға ͡ ғараб̊ ͡ ^уотұрдұ → // айағынан бійтійп үстүнө ͡ ғарап ↓ /// ↑ әктә → // сен декаб̊рьде шығып кеткен ^йемессің ба деп ↓ ///	Жүргізуші: Иә иә. Көрермен: Күн жылы бір жолдас жігіттің үйінде ойнап отыр едік баяғы Әктә дейтін үстіне кәдімгі күрте күрте киіп алғанда ..... аяқта жүн нәски. Жаңағы Мақсат отырған Мақсат айтады дейді Әктәға қарап отырда аяғынан битип үстіне қарап. Әктә сен декабрьде шығып кеткен емессіңба деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓/// ↑ ай бәрекелді ↓ /// ↑ көрермен ↓ /// ↑ байағыда мақсат камерашы жігіт дейтін ғабійт дейтін жігіттің айағын ауыртып алды → / жаңа банйаға барып ↓ /// ↑ ғабійт ^уөлең айтады → // ән айтады → // тойларда → // концертте ^уөлең айтады ↓ /// ↑ дом культурада жұмыс жасайды ↓ /// ↑ сол ғабійт айағын ауыртып алып жатса → // скорый шақыртып нестеп жатса → // жаңағы жігіттің айтатынығо → // ай дыбыс шығып тұрса болды ^йемеспа деп ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ай бәрекелді ↓ /// ↑ көрөрмөн ↓ /// ↑ байағыда мақ̊сат камерашы жігіт дейтін → / ғаб̊ыйт дейтін жігіттің айағын ауұртұб̊ ͡ алды → // жаңа ͡ б̊анйаға ͡ б̊арып ↓ /// ↑ ғаб̊ыйт ^уөлөң айтады → // ән айтады тойларда → // кансертт'өлөң айтады ↓ /// ↑ дом ͡гұультұурада жұмұш ͡ шасайды ↓ /// ↑ сол ғаб̊ыйт айағын ауұртұб̊ ͡ алыб̊ жатčа → // скорұй шақыртып нестеб̊ ͡ жатčа → // жаңағы жігіттің айтатыны ғой → // ай дыб̊ыш ͡ шығып тұрса ͡ б̊олд'емес па деп ↓ ///	Жүргізуші: Ай бәрекелді! Көрермен: Баяғыда Мақсат камерашы жігіт дейтін Ғабит дейтін жігіттің аяғын ауыртып алды жаңа баняға барып. Ғабит өлең айтады ән айтады тойларда концертте өлең айтады. Дом культурада жұмыс жасайды. Сол Ғабит аяғын ауыртып алып жатса, скорый шақыртып нестеп жатса жаңағы жігіттің айтатынығо ай дыбыс шығып тұрса болды емеспа деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ мынау жаңағы ^йенді ауылда бір атын айтпая қойайын ^йенді → // жаңағы біреудің баласы бар ^іренжіп қаладығо жаңағы ↓ /// ↑ айағы біраз сілтіп басатын әкемізден жас адамғо ^йенді → // сол жаңағы баласының құрдасы әзілдей бередіғой ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ мынау жаңағ'енді ауұлда ͡ б̊ір → // атын айтпайа ͡ ғойайын ^йенді → // жаңағы ͡ б̊іреудүң баласы ͡б̊ар → // ^іренжіп қалады ғой жаңағы ↓ /// ↑ айағы ͡ б̊ірас ͡ сілтіп ͡ пасатын әкемізден жас адам ғой ^йенді → // сол жаңағы ͡ б̊аласының ͡ ғұрдас'әзілдей береді ғой ↓ ///	Қонақ: Мынау жаңағы енді ауылда бір атын айтпая қойайын енді жаңағы біреудің баласы бар ренжіп қаладығо жаңағы. Аяғы біраз сілтіп басатын әкемізден жас адамғо енді сол жаңағы баласының құрдасы әзілдей бередіғой.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ нағашы жійен болады ↓ /// ↑ айтады дейді бәленше айағыңыз ауырып жүрма десе → // айтады дейді → // жоқ әдейі істеп жүрмін жаңағы деп ↓ /// ↑ мынау жаңағы ауылда бір тағыда жеңгеміз айтатын көрінеді → // жаңағы ^уой құрғырды .... шығарып қалай ішесіңдер ↓ ///	↑ нағашы жійем болады ↓ /// ↑ айтады дейді → // б̊әленш'айағыңыз ауұрұб̊ жүр ма десе → // айтады дейді → // жоға әдей'істеп жүрмүн жаңағы деп ↓ /// ↑ мынау жаңағ'ауұлда бір тағы да жеңгеміз айтатың ͡ гөрүнөді → / жаңағ'ой ͡ ғұрғұрдұ .... шығарып қалай ішесіңдер ↓ ///	Нағашы жиен болады. Айтады дейді бәленше аяғыңыз ауырып жүрма десе айтады дейді жоқ әдейі істеп жүрмін жаңағы деп. Мынау жаңағы ауылда бір тағыда жеңгеміз айтатын көрінеді жаңағы ой құрғырды .... шығарып қалай ішесіңдер.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ со ленійннің сұуын айтады ↓ /// ↑ бір жерде қыйнап жаңағы ішкізгенде → // ^йернімізге тійгізгенде → // күйдіріп бара жатады деп ↓ /// ↑ сөйтсе жаңбыр айтады дейді → // жаңбыр жаңағ'аға кісі → // ^уой жеңеше → // ^уол мына жаққа барған кезде тәтті боладығо деп ↓ ///	↑ со ^іленійннің сұуұн айтады ↓ /// ↑ бір жерде қыйнаб̊ жаңағ'ішкізгенде → // ^йернімізге тійгізгенде → / күйдүрүп ͡ пара жатады деп ↓ /// ↑ сөйтčө жаңбыр айтады дейді → // жаңбыр жаңағ'аға гісі → // ой жеңеше → // ^уол мына жаққа ͡ б̊арғаң ͡ гезде тәтті ͡ б̊олады ғой деп ↓ ///	Со Лениннің суын айтады. Бір жерде қинап жаңағы ішкізгенде ернімізге тигізгенде күйдіріп бара жатады деп. Сөйтсе Жаңбыр айтады дейді Жаңбыр жаңағы аға кісі ой жеңеше ол мына жаққа барған кезде тәтті боладығо деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ^уөңешке қарай барғанда ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ тағы сексен бірінші жылғы абзал дейтін ағамыз бар ↓ /// ↑ ауылда абзал қорағойыр дейтін бейімбет жігіт ↓ /// ↑ ^уолда ^йенді айтып қалады → // сөйлеп қалады → // қармыс дейтін ағамыздың үйінде бір анамыздың сексен жасына толған бір той болып жатыр ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ^уөңөшкө ͡ ғарай барғанда ↓ /// ↑ қонақ ↓ /// ↑ тағы сек̊сем ͡ бірінші жылғ'аб̊зал дейтін ағамыз ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ауұлд'аб̊зал ͡ ғорағойұр дейтім бейімбет ͡ шігіт ↓ /// ↑ ^уолд'енді айтып қалады → // сөйлөп қалады қармыс ͡ тейтін ағамыздың үйүндө б̊ір анамыздың сек̊сен жасына толғам бір той болұб̊ ͡ жатыр ↓ ///	Жүргізуші: Өңешке қарай барғанда. Қонақ: тағы сексен бірінші жылғы Абзал дейтін ағамыз бар. Ауылда Абзал Қорағойыр дейтін бейімбет жігіт. Олда енді айтып қалады сөйлеп қалады Қармыс дейтін ағамыздың үйінде бір анамыздың сексен жасына толған бір той болып жатыр.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ сонымен тамада болып бардым бәріміз жаңағы зәтқа ..... кіріп қазан ^уошақтың басынан құйып жатыр → / бәрі ленійннің сұуынан ↓ /// ↑ бір жеңгесі келіп қоймайды → // мені қалаға кім апарып келед'ай мені → // кім қалаға апарып келед деп ↓ /// ↑ бір келді → // жаңағы ^йекінші тағы келіп → // мені қалағ'апарып келетін адам жоқп'араларыңда деп ↓ /// ↑ сөйтсе жаңағ'абзал ағамыздың айтып ^уотырғанығо → // ^уой жеңеше ійндрайвер шақыршы деп ↓ /// ↑ мен әлі ^йеңбегі қатқанның бір рйүумкамен жағаласып жатырмын деп ↓ ///	↑ сонұмен тамада ͡ б̊олұп пардым бәріміж жаңағы зәтқа ..... кіріп қазан ^уошақтың басынаң ͡ ғұйұб̊ жатыр → / бәрі ^іленійннің сұуұнан ↓ /// ↑ бір жеңгесі ͡ геліп қоймайды → // мені ͡ ғалаға ͡ гім апарып келед'ай мені → // кім қалағ'апарып келеді деп ↓ /// ↑ бір ͡ гелді → // жаңағ'екінші тағы ͡ геліп мені ͡ ғалағ'апарып келетін адам жоқ п'араларыңда деп ↓ /// ↑ сөйтčө жаңағ'аб̊зал ағамыздың айтыб̊ ^у͡отұрғаны ғой → // ^уой жеңеше → // ыйндрайвер шақыршы деп ↓ /// ↑ мен әлі ^йеңбегі қатқанның бір ^ырйұумкамен жағаласыб̊ жатырмын деп ↓ ///	Сонымен тамада болып бардым бәріміз жаңағы зәтқа ..... кіріп қазан ошақтың басынан құйып жатыр бәрі Лениннің суынан. Бір жеңгесі келіп қоймайды мені қалаға кім апарып келеді ай мені кім қалаға апарып келеді деп. Бір келді жаңағы екінші тағы келіп мені қалаға апарып келетін адам жоқпа араларыңда деп. Сөйтсе жаңағы Абзал ағамыздың айтып отырғанығо ой жеңеше индрайвер шақыршы деп. Мен әлі еңбегі қатқанның бір рюмкамен жағаласып жатырмын деп.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ^уой ^ырақмет бәрекелді ↓ /// ↑ ^ұуақытта келіп қалған сыйақты қайратжан → // маған бүгінгі біздің шақыртұуымызды қабыл алып келгеніңе ^ырақмет айтамыз ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ^уой ^ырақмет пәрекелді ↓ /// ↑ ^ұуақыт та ͡ геліп қалған сыйақты қайратшан → // мағам ͡ бүгүңгү ͡ б̊іздің шақыртұуұмұздұ ͡ ғаб̊ыл алып келгеніңе ^ырақмет айтамыз ↓ ///	Жүргізуші: Ой рақмет бәрекелді. Уақытта келіп қалған сияқты Қайратжан маған бүгінгі біздің шақыртуымызды қабыл алып келгеніңе рақмет айтамыз.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^ырақмет сол мәке ↓ /// ↑ ал ^йенді мына қышқыл мысқыл дегенді ^уөзімізде ^йенді тастамай қараймыз → // шамамыз келгенше ↓ /// ↑ келесі бағдарламасы қашан шығады ^йекен деп ↓ /// ↑ соларды күтіп жүреміз ↓ /// ↑ ^уосы ^йелеп ^йескеріп ^уосы ^уөніміміз өнерлі ед деп шақырып жатқаныңа ^ырақмет ↓ ///	↑ қонақ ↓ /// ↑ ^ырақмет čол мәке ↓ /// ↑ ал ^йенді мына ͡ ғышқ̊ыл мысқыл дегенд'өзүмүз де ^йенді тастамай ͡ ғараймыз → // шамамыз ͡ гелгенше ↓ /// ↑ келесі ͡ б̊ағдарламасы ғашан шығад'екен деп ↓ /// ↑ соларды ͡ гүтүб̊ жүрөмүз ↓ /// ↑ ос'елеп ^йескеріб̊ ͡ ^уос'өнүмүміз өнөрлү еді деп̊ шақырыб̊ жатқаныңа ^ырақмет ↓ ///	Қонақ: рақмет сол, Мәке. Ал енді мына қышқыл мысқыл дегенді өзіміз де енді тастамай қараймыз шамамыз келгенше. Келесі бағдарламасы қашан шығады екен деп. Соларды күтіп жүреміз. Осы елеп ескеріп осы өніміміз өнерлі ед деп шақырып жатқаныңа рақмет.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ тек ^уосы алға таный берсін ↓ /// ↑ ^уосы маңғыстауымыздың → // қазақтың әзілдері баршасы ^уосында келіп ^уорын ала берсін деген тілек айтамыз ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосы бүкіл халыққа алдына шығып жатырыққо → // ^йенді біздің тарапымыздан кеткен қателік болса → // айып ^йетпеңіздер дейміз мынау ↓ /// ↑ ханның қызы айнаның алдында қырық құбыла тарансада → // қателік кетуі мүмкін дейдіғо ↓ /// ↑ ал ^йенді барымыз ^уосы ^йенді ↓ ///	↑ тег ^уос'алға таный берсін ↓ /// ↑ ^уосұ маңғыстауұмұзұдың → // қазақтың әзілдері ͡ б̊аршасы ^уосұнда ͡ геліб̊ ͡ ^уорұн ала ͡ б̊ерсін деген тілег ͡ айтамыз ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұ бүкүл халыққ'алдына шығыб̊ ͡ жатырық қой → // ^йенді ͡ б̊іздің тарапымыздаң ͡ геткең ͡ ғателік болса → // айыб̊ ^йетпеңіздер дейміз мынау ↓ /// ↑ ханның ͡ ғыз'айнаның алдында қырық құб̊ұла таранса да → //қателік кетүуү мүмкүн дейді ғой ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊арымыз ^уос'енді ↓ ///	Тек осы алға тани берсін. Осы Маңғыстауымыздың қазақтың әзілдері баршасы осында келіп орын ала берсін деген тілек айтамыз. Ал енді осы бүкіл халыққа алдына шығып жатырық қой енді біздің тарапымыздан кеткен қателік болса, айып етпеңіздер дейміз мынау. Ханның қызы айнаның алдында қырық құбыла таранса да қателік кетуі мүмкін дейді ғо. Ал енді барымыз осы енді.
Қайрат Аманқосов	▶	↑ жүргізуші ↓ /// ↑ ^ырақмет ^йенді → / алтын ^ұуақытыңды бөліп келіп → // ауылдың әдемі ауылдың әңгімелерімен ^йесте қаларлықтай әңгімелер айтылды ↓ /// ↑ бійіктен көріне бер → // жұмысың жемісті болсын → // ^йел аман жұрт тыныш болсын деген тілектеміз ↓ /// ↑ аман жүр ↓ /// ↑ құрметті көрермендер қышқыл мысқыл бағдарламасының келесі санында жолыққанша → // аман сау болыңыздар ↓ ///	↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ ^ырақмет ^йенд'алтын ^ұуақытыңды ͡ б̊өлүп келіп → // ауұлдұң әдем'ауұлдұң әңгімелерімен ^йесте қаларлықтай әңгімелер айтылды ↓ /// ↑ бійіктең ͡ гөрүнө ͡ б̊ер → // жұмұсұң жемісті ͡ б̊олсұн → // ^йел аман → // жұрт тыныш болсұн деген тілектеміз ↓ /// ↑ аман жүр ↓ /// ↑ қүрмөттү ͡ гөрөрмөндер ғышқ̊ыл мысқыл бағдарламасының ͡ гелесі санында жолұққанша → // аман сау ͡ б̊олұңұздар ↓ ///	Жүргізуші: Рақмет енді алтын уақытыңды бөліп келіп ауылдың әдемі ауылдың әңгімелерімен есте қаларлықтай әңгімелер айтылды. Биіктен көріне бер, жұмысың жемісті болсын, ел аман жұрт тыныш болсын деген тілектеміз. Аман жүр. Құрметті көрермендер қышқыл мысқыл бағдарламасының келесі санында жолыққанша аман сау болыңыздар.
Қайрат Сақ	▶	↑армысыз / бүгүңгі әңгімеміздің ^уөзекті ͡ тақырыбы →// заманауый білім ͡ ғылымның хал ͡ ахұуалы ↓///↑ ал мейманымыз / ^ілев ͡ гүумійлев ͡ атындағы →// ^йеуразій'ұлттұқ ͡ ұунійверсійтетінің прафессыры →// ^уосы ұунійверсійтеттегі жұурналійстійка ͡ және ͡ сайасаттанұу факұултетінің деканы →// қайрат ͡ ^уөмүрбайұлұ ͡ сақ / қош ͡ келдіңіз ↑ /// ↑ саламатčыздар ͡ ма ↑ /// ↑ қайрат ^уөмүрбайұлұ / бүгүңг'ұрпақты білім ͡ ғылым саласындағы →// ^іреформаны ͡ б̊астан ^уөткеріб̊ ͡ жатқан ұрпақ ͡ деп ͡айтамыз ↓/// ↑ ал кезгелген ^іреформаның зыйанды тұсұ мен →// пайдалы тұсұ ͡ да ͡ бар↓/// ↑ ^йендеше / зыйанды тұсұн ^уойлағанда →// қазірг'ұрпақт'айауға ͡ бола ͡ ма ↑ /// ↑ сіз / не ͡ дейсіз ↑ ///	↑армысыз / бүгүңг'әңгімеміздің ^уөзөктү тақырыб̊ы → // заманауый білім ͡ ғылымның → // хал-ахұуалы↓/// ↑ ал мейманымыз / ^ілев гүумійлев атындағы ^йеуразій'ұлттұқ үунійверсійтетінің п^ырафессорұ → // ^уос'үунійверсійтеттегі / жұурналійстійка және сайасаттанұу факүултөтүнің деканы → // қайрат ^уөмүрб̊айұлұ сақ → // қош ͡ келдіңіз ↑ /// ↑ саламатčыздар ͡ ма ↑ /// ↑ қайрат ^уөмүрб̊айұлұ / бүгүңг'ұрпақты білім / ғылым саласындағы → // ^іреформаны ͡б̊астан ^уөткөрүп ͡ жатқан → // ұрпақ ͡деб̊ ͡айтамыз↓/// ↑ ал ͡ гезгелген ^іреформаның зыйанды тұсұ мен → // пайдалы тұсұ ͡ да ͡б̊ар↓/// ↑ ^йендеше / зыйанды тұсұн ^уойлағанда → // қәзірг'ұрпақт'айауға ͡ б̊ола ͡ ма ↑ /// ↑ сіз ͡ не ͡ дейсіз ↑ ///	- Армысыз, бүгінгі әңгімеміздің өзекті тақырыбы - заманауи білім-ғылымның хал-ахуалы. Ал мейманымыз - Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, осы университеттегі журналистика және саясаттану факультетінің деканы Қайрат Өмірбайұлы Сақ, қош келдіңіз. - Саламатсыздар ма? - Қайрат Өмірбайұлы, бүгінгі ұрпақты білім, ғылым саласындағы реформаны бастан өткеріп жатқан ұрпақ деп айтамыз. Ал кез келген реформаның зиянды тұсы мен пайдалы тұсы да бар. Ендеше, зиянды тұсын ойлағанда, қазіргі ұрпақты аяуға бола ма? Сіз не дейсіз?
Қайрат Сақ	▶	↑ ^уөте ͡ қызық̊ ͡ сұрақ ͡ ^йекен ↓/// ↑ біріншіден / біз ^уөзүмүз жас ͡ мемлекет ͡ ^іретінде / алдымызғ'үлкөн мақ̊саттар ͡ ғойұп ͡ ^уотұрмұз ↓/// ↑ дамыған ^уотұз ^йелдің ͡ ғатарына қос^ұламыз ͡ деп →// меже ͡ белгілеп ͡ ^уотұрған кезде →// ^уонұң барлығы ͡ б̊ілім ͡ мен ͡ ғылым арқылы / жүзег'асады ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ біз қазіргі ͡ жастарымызды / соған ^ылайықты ͡ б̊олұуға қамшыламасақ →// ^уонда ^уол межені ал'алмаймыз ↓/// ↑ сол себ̊епті / білім ͡ ғылым саласында / мына ^уөркөнүйетті ^йелдердің жүйөлөрін →// ^йеңгізүу працесі жүрүб̊ ͡ жатыр ↓/// ↑ ^йенді кіредійттік технологійаға көшкендегі мақ̊сат →// бұл мына ͡ дамыған ͡ ^йелдердің үрдүсү↓/// ↑ сол арқылы ͡б̊із / білім ͡ ғылымымызды солардың қатарына қосамыз →// сол ͡ деңгейге жеткіземіз деп ͡ үмүттенеміз↓/// ↑ ал ^йенді әрійне / жаңа нәрс'оңайшылықпен жүзег'аспайды →// ^уоған қыйындықтар ͡ да ͡ көп ͡ полады↓///	↑ ^уөтө ͡ ғызық̊ ͡ сұрақ ^йекен ↓ /// ↑ біріншіден / біз ^уөзүмүж ͡ жас ͡ мем^ілекет ^іретінде → // алдымызға үлкөн мақ̊саттар ͡ ғойұп ^уотұрмұз↓/// ↑ дамыған ^уотұз ^йелдің ͡ғатарына ͡ғосұламыз деп → // меже ͡б̊елгілеп ^уотұрғаң ͡ гезде → // ^уонұң барлығы ͡б̊ілім мен ғылым арқылы → // жүзөг'асады↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊із ͡ ғәзіргі жастарымызды → // соған ^ылайықты ͡б̊олұуға ͡ғамшыламасақ → // ^уонда ^уол межен'ал'алмаймыз↓/// ↑ сол себ̊епті / білім ғылым саласында → // мына ^уөркөнүйетті ^йелдердің жүйөлөрін → // ^йеңгізүу просесі жүрүп ͡ жатыр↓/// ↑ ^йенді ͡гредійттік технологұйаға ͡гөшкөндөгі мақ̊сат → // бұл мына дамыған ^йелдердің үрдүсү ↓/// ↑ сол арқылы ͡б̊із → // білім ғылымымызды солардың ͡ғатарына ͡ғосамыз → // сол деңгейге жеткіземіз деб̊ ͡үмүттөнеміз↓/// ↑ ал ^йенд'әрійне → // жаңа нәрсе ^уоңайшылықпен жүзөг'аспайды → // ^уоғаң ͡ ғыйындықтар ͡ да ͡гөп ͡ полады↓///	- Өте қызық сұрақ екен. Біріншіден, біз өзіміз жас мемлекет ретінде алдымызға үлкен мақсаттар қойып отырмыз. Дамыған отыз елдің қатарына қосыламыз деп меже белгілеп отырған кезде оның барлығы білім мен ғылым арқылы жүзеге асады. Сондықтан да біз қазіргі жастарымызды соған лайықты болуға қамшыламасақ, онда ол межені ала алмаймыз. Сол себепті білім-ғылым саласында мына өркениетті елдердің жүйелерін енгізу процесі жүріп жатыр. Енді кредиттік технологияға көшкендегі мақсат – бұл мына дамыған елдердің үрдісі. Сол арқылы біз білім-ғылымымызды солардың қатарына қосамыз, сол деңгейге жеткіземіз деп үміттенеміз. Ал енді әрине, жаңа нәрсе оңайшылықпен жүзеге аспайды, оған қиындықтар да көп болады.
Қайрат Сақ	▶	↑^уол псійхалогійалығ ͡ жағ^ынам ͡ болсұн →// ^уол мынау қалыптасып →// ^уөзүнүң үрдүсүн алып ͡ кеткеңге ͡ дейіңгі →// көптеген ͡ ^уөзгөрүстер / ^уол білім саласындағы жастарға ͡ да →// әсер ͡ ^йетіб̊ ͡ жатыр ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ б̊іж жастарымызды / тег ͡ мектепте →// ұунійверсійтетте ғана →// білім алып̊ шектелмей →// ^уөмірб̊ақый ͡ ізденетін →// ^уөмірб̊ақый ^уөзін мына ͡ біліммен ͡ толұқтұратын →// жолда ͡ жүрүуүн ͡ дағдыландырып →// соғам ͡ бейімдеуүмүз ͡ герек ↓/// ↑ ^йекіншіден / ^йенді қазіргі жастар / бақытты жастар деп͡ т'айтар ͡ ^йедім ↓/// ↑ қай тұрғұдан ↑ /// ↑ біріншіден / бұлар тәуөлсүздүктің͡ ^ұуақытында / дүнүйөгө͡ келген ↓/// ↑ сондұқтан͡ да мынау үлкөн͡ үлкөн ^іреформаларды →// бастаң͡ гешіб̊͡ жатыр ↓/// ↑ сонұң біреуі / мінекей →// жаңағы / ұлттұқ͡ тестілеу͡ дейміз ↓/// ↑ бұл͡ да көп͡ қоғамда алұуан͡ алұуан →// пікір тұуғұзып ͡ жүргөн͡ сала ↓/// ↑ ^уонұң жақ̊сы жағымем ͡ бірге / кейбір әттегенайлары͡ да ͡ б̊ар ↓/// ↑ жақ̊сы͡ жағы / ^йенді ͡б̊арлығын бірдей →// бірұуақытта ^йемтійхан алып →// қысқамерзімді ^йемтійхан алып →// бағалауға мүмкүндік͡ беріп͡ ^уотұр↓///	↑^уол псійхалогійалығ ͡ жағынам ͡ болсұн → // ^уол мынау ͡ғалыптасып → // ^уөзүнүң үрдүсүн алып ͡ кеткеңге дейіңгі ͡гөптөгөн ^уөзгөрүстер → // ^уол білім саласындағы жастарға ͡ д'әсер ^йетіп ͡ жатыр↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊іж ͡ жастарымызды тек мектепте → // үунійверсійтетте ͡ ғана ͡б̊ілім алып̊ шектелмей → // ^уөмүрб̊ақый ізденетін → // ^уөмүрб̊ақый ^уөзүн мына ͡б̊іліммен толұқтұратын → // жолда жүрүуүн дағдыландырып → // соғам ͡ бейімдеуүмүз ͡ герек↓/// ↑ ^йекіншіден / ^йенді ͡ғәзіргі жастар → // бақытты жастар деп ͡ т'айтар ^йедім↓/// ↑ қай тұрғұдан↓/// ↑ біріншіден / бұлар тәуөлсүздүктің ^ұуақытында дүнүйөгө ͡ гелген↓/// ↑ сондұқтан ͡ да мына'үлкөн-үлкөн ^іреформаларды → // бастаң ͡ гешіп ͡ жатыр↓/// ↑ сонұң біреуү мінекей → // жаңағы / ұлттұқ тестілеу дейміз↓/// ↑ бұл ͡ да ͡гөп ͡ қоғамда → // алұуан- алұуаy / пікір тұуғұзұп ͡ жүргөн сала↓/// ↑ ^уонұң жақ̊сы жағымем ͡ бірге ͡гейб̊ір әттегенайлары ͡ да ͡б̊ар↓/// ↑ жақ̊сы жағы / ^йенді ͡б̊арлығым ͡ бірдей бір^ұуақытта ^йемтійхан алып → // қысқамерзімді ^йемтійхан алып → // бағалауға мүмкүндүк ͡ періп ^уотұр↓///	- Ол психологиялық жағынан болсын, ол мынау қалыптасып, өзінің үрдісін алып кеткенге дейінгі көптеген өзгерістер, ол білім саласындағы жастарға да әсер етіп жатыр. Сондықтан да біз жастарымызды тек мектепте, университетте ғана білім алып шектелмей, өмір бақи ізденетін, өмір бақи өзін мына біліммен толықтыратын жолда жүруін дағдыландырып, соған бейімдеуіміз керек. Екіншіден, енді қазіргі жастар бақытты жастар деп те айтар едім. - Қай тұрғыдан? Біріншіден, бұлар тәуелсіздіктің уақытында дүниеге келген. Сондықтан да мынау үлкен-үлкен реформаларды бастан кешіп жатыр. Соның біреуі мінекей, жаңағы, ұлттық тестілеу дейміз. Бұл да көп қоғамда алуан-алуан пікір туғызып жүрген сала. Оның жақсы жағымен бірге кейбір әттеген-айлары да бар. Жақсы жағы – енді барлығын бірдей бір уақытта емтихан алып, қысқа мерзімді емтихан алып, бағалауға мүмкіндік беріп отыр.
Қайрат Сақ	▶	↑ ^йекіншіден / ^уолард'ауұлд'от^ұрұб̊ағ ͡ мынау ^іреспүублійканың мегаполұйстеріндегі →// жоғарғ'оқұу ^уорұндарына ͡ б̊арұуға →// мүмкүндүг ͡ жасап ͡ ^уотұр ↓///↑ ал ͡ ^йенді кемшілігі →// тест ͡ арқыл'оның білімін →// толұқ ͡ бағалау мүмкүн ͡ ^йемес / біріншіден ↓///↑ ^йекіншіден / тек тестке ͡ дайындалып →// анау терең ͡ білім ͡ алұу / ақ̊сап ͡ жатыр ↓/// ↑ мектептің ^уоқұушұлары / сол ͡ сегізінші сыныптан бастап →// бірыңғай ұлттұқ тестілеуге дайындалады ͡ да →// сол пәндерге ͡ ғана ͡ дайындалады →// басқа ͡ пәндер қалыс ͡ қалады ↓/// ↑ ^уол пәндерді ͡ де тек жаңағы / көб̊өйтүу кестесі секілді →// жаттаумен ^уөткүзеді ↓/// ↑ ^уосұ жағ^ынан кемшілігі ͡ бар →// және ͡ мынау / әс^іресе гұуманійтарлығ ͡ мамандықтарға →// шығармашылығ ͡ мамандықтарға →// тест жүйөсүмен ^уолардың білімім ͡ бағалау тіпті ͡ қыйын ↓///	↑ ^йекіншіден / ^уолар ͡ д'ауұлда ^уотұрұб̊-͡ағ → // мынау ^іреспүублійканың мегаполійстеріндегі → // жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарына ͡б̊арұуға → // мүмкүндүк ͡ жасап ^уотұр↓/// ↑ ал ^йенді ͡гемшілігі → // тест арқылы ^уонұм ͡ білімін → // толұқ ͡ пағалау мүмкүн ^йемес → // біріншіден↓/// ↑ ^йекіншіден / тек тестке дайындалып → // анау терең білім алұ'ақ̊сап ͡ жатыр↓/// ↑ мектептің ^уоқұушұлары → // сол сегізінші сыныптам ͡ бастап → // бірыңғай ұлттұқ тестілеуге дайындалады ͡ да → // сол пәндерге ͡ ғана дайындалады → // басқа пәндер ͡ ғалыс қалады↓/// ↑ ^уол пәндерді ͡ де тек → // жаңағы / көб̊өйтүу ͡гестесі секілді → // жаттаумен ^уөткүзөді↓/// ↑ ^уосұ жағынаң ͡ гемшілігі ͡б̊ар → // және мынау әсіресе ͡ гұуманійтарлығ ͡ мамандықтарға → // шығармашылығ ͡ мамандықтарға → // тест ͡шүйөсүмен → // ^уолардың білімім ͡ бағалау → // тіпті ͡ғыйын↓///	- Екіншіден, оларды ауылда отырып-ақ мынау республиканың мегаполистеріндегі жоғарғы оқу орындарына баруға мүмкіндік жасап отыр. Ал енді кемшілігі – тест арқылы оның білімін толық бағалау мүмкін емес, біріншіден. Екіншіден, тек тестке дайындалып, анау терең білім алу ақсап жатыр. Мектептің оқушылары сол сегізінші сыныптан бастап бірыңғай ұлттық тестілеуге дайындалады да, сол пәндерге ғана дайындалады, басқа пәндер қалыс қалады. Ол пәндерді де тек, жаңағы, көбейту кестесі секілді жаттаумен өткізеді. Осы жағынан кемшілігі бар және мынау, әсіресе гуманитарлық мамандықтарға, шығармашылық мамандықтарға тест жүйесімен олардың білімін бағалау тіпті қиын.
Қайрат Сақ	▶	↑ ^уос'әс^іресе / мына жұурналійстійка факұултітіне ͡ бірыңғай ͡ ұлттұқ ͡ тестілеудің қаншалықты →// кер'әсері ͡ бар ↑ /// ↑ ^йенді жұурналійстійка факұултетінде / төрт ͡ мамандық ͡бар ͡ ғой ↓///↑ біреуү ͡ жұурналыйстыйка / ^уодан ͡ кейін басп'ісі →// сайасаттанұу →// қоғаммем ͡ байланыс ͡ мамандықтары ↓/// ↑ сонұң ͡ ішінде / жұурналійстійкаға шығармашылық ͡ ^йемтійхаммен ͡ аламыз ↓///↑ ^уол ͡ дұрұс ↓/// ↑ себ̊еб̊і / жұурналійстійкаға ͡ келүу ͡ үшүн →// ^уоның бойұнда дарым ͡ болұу ͡ герек →// талант болұу ͡ герек →// ^уонұң бейімі ͡ б̊олұуұ ͡ герек ↓/// ↑ ^йегер соған бейімі ͡ болмаса →// қанша жерден білімі тасып ͡ асып ͡ жатčа ͡ да →// жұурналійст ͡ ш̆ығарұу қыйын ↓/// ↑ сондұқтан ͡ д'онұң бойұндағы →// кішкентай ͡ ғана дар^ыны ͡ б̊ар ^йекендігін бағалау үшүн →// арнайы шығармашылық ͡ ^йемтійхан алып →// шығармашылығ ͡ мамандар'емтійханнан ͡ ^уөткүзөді↓///	↑ ^уос'әсіресе / мына жұурналійстійка факүултөтүне → // бірыңғай ұлттұқ тестілеудүң ͡ғаншалықты → // кер'әсері бар ↑ /// ↑ ^йенді / жұурналійстійка факүултөтүнде төрт мамандық ͡парғой↓/// ↑ біреуү жұурналійстійка / ^уодаң ͡ гейім ͡ басп'ісі → // сайасаттанұ / қоғаммем ͡ байланыс мамандықтары↓/// ↑ сонұң ішінде жұурналійстійкаға → // шығармашылық ^йемтійхаммен ͡ аламыз↓/// ↑ ^уол дұрұс↓/// ↑ себ̊еб̊і / жұурналійстійкаға ͡гелүу үшүн → // ^уонұң бойұнда / дарым ͡ болұу ͡герек → // талант ͡ полұу ͡герек → // ^уонұң бейімі ͡б̊олұуұ ͡герек↓/// ↑ ^йегер соғам ͡ бейімі ͡б̊олмаса → // қанша жердем ͡ білімі тасып → // асып ͡ жатčа ͡ да → // жұурналійст ш̆ығарұу ͡ғыйын↓/// ↑ сондұқтан ͡ да / ^уонұң бойұндағы ͡гішкентай ͡ ғана → // дарыны ͡б̊ар ^йекендігім ͡ бағалау ͡ үшүн → // арнайы шығармашылық ^йемтійхан алып → // шығармашылығ ͡ мамандары / ^йемтійханнан ^уөткүзөді↓///	- Осы әсіресе, мына журналистика факультетіне бірыңғай ұлттық тестілеудің қаншалықты, кері әсері бар? Енді журналистика факультетінде төрт мамандық бар ғой. Біреуі журналистика, одан кейін баспа ісі, саясаттану, қоғаммен байланыс мамандықтары. Соның ішінде журналистикаға шығармашылық емтиханмен аламыз. Ол дұрыс. Себебі журналистикаға келу үшін оның бойында дарын болу керек, талант болу керек, оның бейімі болуы керек. Егер соған бейімі болмаса, қанша жерден білімі тасып, асып жатса да журналист шығару қиын. Сондықтан да оның бойындағы кішкентай ғана дарыны бар екендігін бағалау үшін арнайы шығармашылық емтихан алып, шығармашылық мамандары емтиханнан өткізеді.
Қайрат Сақ	▶	↑ жұурналійсттің мамандыққа ͡ б̊ей^імін →// жаңағы / тестің сұрақтарымен анықтай ͡ алмаймыз ͡ ғой ↓/// ↑ ^уонұң ͡ ^уойы →// сөйлөу ͡ мәденійеті →// сөйлеу ͡ шеберлігі →// ^уонұң жазұуы →// жазұу ͡ машығы →// жазұу ͡ ^уөнөрүн ͡ меңгерүуү →// сонұң барлығы / шығармашылық ͡ ^йемтійхан ͡ арқылы ͡ табылады ↓///↑ сол ͡ себ̊епті ^йенді ͡ бәлкім болашақта →// ұлттұқ ͡ бірыңғай ͡ тестілеуден ͡ кейін →// мамандықтарға ͡ бейімдігін анықтап ͡ барып →// ^уоқұуға түсүп ͡ жатčа / ^уолардың ^уөмүрүнде адаспауұна ͡ да →// және жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндары →// шын мәнінде / мамандыққа ͡ бейім жастарды қабылдауұна ͡ да →// мүмкүндүк тұуар ͡ м'еді ͡ деген / ^уой ͡ бар ↓///	↑ жұурналыйсттің мамандыққа ͡ б̊ейімін → // жаңағы тестің сұрақтарымен → // анықтай алмаймызғой↓/// ↑ ^уонұң ^уойұ → // сөйлөу мәденійеті → // сөйлөу шеб̊ерлігі → // ^уонұң жазұуұ → // жазұу машығы → // жазұу ^уөнөрүн меңгерүуү → // сонұң барлығы / шығармашылық ^йемтійхан арқылы таб̊ылады ↓/// ↑сол себ̊епті ^йенді ͡б̊әлкім → // болашақт'ұлттұқ бірыңғай тестілеудең ͡ гейін → // мамандықтарға ͡б̊ейімдігін анықтап ͡ парып → // ^уоқұуға түсүп ͡ жатčа → // ^уолардың ^уөмүрүнд'адаспауұна ͡ да → // және жоғарғы ^уоқұу ^уорұндары → // шын мәнінде / мамандыққа ͡б̊ейім жастарды → // қаб̊ылдауұна ͡ да / мүмкүндүк тұуар ͡ ма ^йеді деген ^уой ͡ б̊ар↓///	Журналисттің мамандыққа бейімін жаңағы тестің сұрақтарымен анықтай алмаймыз ғой. Оның ойы, сөйлеу мәдениеті, сөйлеу шеберлігі, оның жазуы, жазу машығы, жазу өнерін меңгеруі - соның барлығы шығармашылық емтихан арқылы табылады. Сол себепті енді бәлкім, болашақта Ұлттық бірыңғай тестілеуден кейін мамандықтарға бейімдігін анықтап барып оқуға түсіп жатса, олардың өмірінде адаспауына да және жоғарғы оқу орындары шын мәнінде мамандыққа бейім жастарды қабылдауына да мүмкіндік туар ма еді деген ой бар.
Қайрат Сақ	▶	↑қайрат ͡ ^уөмүрбайұлұ / менің ͡ білүуүмше →// жылдағы ͡ тәж^ірійбе ͡ б̊ойұнша →// жұурналійстійка факұултетіне / жүз ͡ балдан аса жоғары ͡ бал алғам ͡ балалар →// кейде түс'алмай қалыб̊ ͡ жатады ↓/// ↑ бұл жұурналійстійка факұултетінің сұранысының →// жоғары ͡ болғанының көрсеткішіме →// әлдеб̊ір жаңағы / ^уоқұуға түс'алмаудұң →// тағы ͡ да ͡ бір кілтійпаны ͡ ма ↑ /// ↑ балаларға / бір ͡ ^уосұ жерде / қыйанат жасап ͡ жүрге ͡ жоқпыз ͡ ба ↑ /// ↑ қазір ͡ бар ͡ болғаны / ^іреспүублійка ͡ б̊ойұнша →// тоқ̊сан ͡ ^уорұн ͡ ғана ↓/// ↑ жұурналійстійка ͡ факұултетіне ↑ /// ↑ жұурналійст ͡ мамандығына ↓///↑ ^уонұң ішінде ͡ б̊аспа ісі ͡ де ͡ б̊ар →// басқасы ͡ да ͡ б̊ар↓///	↑қайрат ^уөмүрб̊айұлұ / менің білүуүмшө → // жылдағы тәжірійб̊е ͡б̊ойұнша → // жұурналійстійка факүултөтүне / жүз ͡б̊алдан аса жоғары ͡б̊ал алғам ͡ балалар →// кейде түс'алмай қалып ͡ жатады↓/// ↑ бұл жұурналійстійка факүултөтүнің → // сұранысының жоғары ͡б̊олғанының ͡гөрсөткүші ͡ ме → // әлде ͡б̊ір жаңағы ^уоқұуға түс'алмаудұң → // тағы ͡ да ͡б̊ір ͡гілтійпаны ͡ ма ↑ /// ↑ балаларға ͡б̊ір ^уосұ жерде → // қыйанат ͡шасаб̊ жүргөн жоқпұз ͡ б̊а ↑ /// ↑ қәзір ͡б̊ар ͡б̊олғаны → // ^іреспүублійка ͡б̊ойұнша → // тоқ̊сан ^уорұң ͡ ғана↓/// ↑ жұурналійстійка факүултөтүне ↑ /// ↑ жұурналійс мамандығына ↓/// ↑^уонұң ішінде ͡б̊асп'ісі ͡ де ͡б̊ар // басқасы ͡ да ͡б̊ар↓///	- Қайрат Өмірбайұлы, менің білуімше, жылдағы тәжірибе бойынша журналистика факультетіне жүз балдан аса жоғары бал алған балалар кейде түсе алмай қалып жатады. Бұл журналистика факультетінің сұранысының жоғары болғанының көрсеткіші ме, әлде бір жаңағы оқуға түсе алмаудың тағы да бір кілтипаны ма? Балаларға бір осы жерде қиянат жасап жүрген жоқпыз ба? Қазір бар болғаны республика бойынша тоқсан орын ғана. - Журналистика факультетіне? - Журналист мамандығына. Оның ішінде баспа ісі де бар, басқасы да бар.
Қайрат Сақ	▶	↑ жоқ / бұл тег ͡ жұурналійстійка ↓///↑ бірақ бұл жұурналійстійка мамандығына ͡ бөліңген →// тоқсан ͡ гранттық ͡ ^уорұн →// ^іреспүублійканың ͡ барлығ ͡ жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндарын'арналған / ^уорұн ↓/// ↑ ^йенді қазір жыйырма ͡ б̊еске жақын →//жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұн ͡ дайындайды ↓/// ↑ әрқайсысына шамамен / ^йекі ͡ гранттаң келеді ͡ ғой ↓///↑ сондай ͡ ^уорұн / бұқаралығ ͡ ақпарат құралдарынан / сұраныс ͡ ^уөтө ͡ жоғары →// әс^іресе жергілікті ͡ бұқаралығ ͡ ақпарат құралдары →// бізг'өтүнүш білдіріп ͡ жатады ↓/// ↑ маман ͡ кадрға ͡ деген / сұраныс ͡ жоғары ↓/// ↑ сондұқтан біз / ^уосұнұ ͡ талап ͡ ^йетіп →// ұсұнұс ͡ ^йетіп кележатырмыз ↓/// ↑ жұурналійстердің мамандығына ͡ бөліңген грантты →// тым ͡ болмағанд'ек'есеге ͡ көбейтіп ͡ жеткізүу ͡герек ↓/// ↑ нарық ͡ заманында / ана ͡ тұтұнұудұ сұраныс ͡ анықтайды ↓///↑ ^йегер сұраныс ͡ болса →// ^уол ͡ ^уөнүм арта ͡ береді↓///	↑ жоқ / бұл тег ͡ жұурналійстійка↓/// ↑ бірақ ͡пұл жұурналійстійка мамандығына ͡б̊өлүңгөн → // тоқсаң ͡ г^ыранттық ^уорұн → // ^іреспүублійканың барлығ ͡ жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарын'арналған ^уорұн↓/// ↑ ^йенді ͡ғазір жыйырмаб̊еске жақын → // жоғарғы ^уоқұу ^уорұн дайындайды↓/// ↑ әрғайсысына шамамен / ^йекі гранттаң ͡ геледіғой↓/// ↑ сондай ^уорұн → // бұқаралығ ͡ ақпарат құралдарынан → // сұраныс ^уөтө жоғары → // әсіресе / жергілікті ͡б̊ұқаралығ ͡ ақпарат құралдары → // бізге ^уөтүнүш ͡ пілдіріп ͡ жатады↓/// ↑ мамаң ͡ гадрға деген → // сұраныш ͡ шоғары↓/// ↑ сондұқтам ͡ біз //^уосұнұ талап ^йетіп → // ұсұнұс ^йетіп кележатырмыз↓/// ↑ жұурналійстердің мамандығына ͡б̊өлүңгөн грантты → // тым болмағанда ^йекі ^йесеге ͡гөб̊өйтүп ͡ жеткізүу ͡герек↓/// ↑ нарық заманында / ана тұтұнұудұ сұраныс анықтайды↓/// ↑ ^йегер сұраныс ͡полса → // ^уол ^уөнүм арта ͡б̊ереді↓///	- Жоқ, бұл тек журналистика. Бірақ бұл журналистика мамандығына бөлінген 90 гранттық орын – республиканың барлық жоғарғы оқу орындарына арналған орын. Енді қазір жиырма беске жақын жоғарғы оқу орын дайындайды. Әрқайсысына шамамен екі гранттан келеді ғой. Сондай орын, бұқаралық ақпарат құралдарынан сұраныс өте жоғары, әсіресе жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары бізге өтініш білдіріп жатады. Маман кадрға деген сұраныс жоғары. Сондықтан біз осыны талап етіп, ұсыныс етіп келе жатырмыз. Журналистердің мамандығына бөлінген грантты тым болмағанда екі есеге көбейтіп жеткізу керек. Нарық заманында ана тұтынуды сұраныс анықтайды. Егер сұраныс болса, ол өнім арта береді.
Қайрат Сақ	▶	↑^йенд'осұ сұраныстың / бар ^йекендігін біліп →// жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндары / жұурналыйст дайындауға →// ^ілійцензій'алұуғ'асығады ↓/// ↑ бірақ ^уолардың барлығы ͡ да →// жоғары талапта / және сапалы ͡ мамандар дайындайды ͡ деп →// айт'алмаймыз ↓/// ↑ бірақ / бізге ͡ мійнійстірліктің ͡ ^уөкүлдерінің айтып ͡ ^уотұрғаны →// бәсеке ↓/// ↑ ^йегер сіздің жоғарғ'оқұу ͡ ^уорнұңұзда →// мықты маман дайындайтым ͡ болса →// сіз тартып ͡ алыңыз дейді ↓///↑ бұл ͡ да мүмкүн дұрыш ͡ шығар ↓/// ↑ бірақ / ^уондай жағдайда →// мамандықтың ^іреспүублійка ͡ бойұнша →// ^уоқұу ͡ ақысын бірдей ͡ қойұу ͡ герек ↓/// ↑ сонда / әділ ͡ бәсеке ͡ б̊олады →// солгезде / қай жоғарғ'оқұу ͡ ^уорнұ мықты дайындаса →// сонда ͡ б̊арып түсөр ͡ ^йеді ↓/// ↑ қазір қалай ↑/// ↑ мынау ұлттұқ ͡ ^уоқұу ͡ ^уорұндарында / ақыс'өтө ͡ жоғары ↓/// ↑ бізге келіп ͡ жатқан ^ыстүуденттеріміздің →// геаграфійалық ͡ ауқұм'өтө ͡ кең →// ^іреспүублійканың барлық ͡ аймағынаң ͡ геледі↓///	↑^йенді ^уосұ сұраныстың бар ^йекендігім ͡ біліп → // жоғарғы ^уоқұу ^уорұндары → // жұурналійст дайындауға → // ^ілійсензій'алұуға асығады↓/// ↑бірақ ^уолардың барлығы ͡ да → // жоғары талапта / және сапалы мамандар дайындайды деб̊ ͡айт'алмаймыз↓/// ↑бірақ ͡пізге / мійнійстрліктің ^уөкүлдөрінің айтып ^уотұрғаны → // бәсеке↓/// ↑ ^йегер сіздің / жоғарғы ^уоқұу ^уорнұңұзда → // мықты маман дайындайтым ͡ болса → // сіз тартыб̊ ͡алыңыз дейді↓/// ↑бұл ͡ да мүмкүн / дұрұш ͡ шығар↓/// ↑ бірақ ^уондай жағдайда → // мамандықтың ^іреспүублійка ͡б̊ойұнша → // ^уоқұу ақысын → // бірдей ͡ ғойұу ͡герек↓/// ↑ сонд'әділ бәсеке ͡б̊олады → // солгезде / қай жоғарғы ^уоқұу ^уорнұ → // мықты дайындаса → // сонда ͡б̊арып түсөр ^йеді ↓/// ↑ қазір ͡ ғалай ↑/// ↑ мына'ұлттұқ ^уоқұу ^уорұндарында → // ақысы ^уөтө жоғары↓/// ↑ бізге ͡геліп ͡ жатқан стүудөнттөрүміздің → // географійалығ ͡ ауқұмұ ^уөтө ͡ гең →// ^іреспүублійканың барлығ ͡ аймағынаң ͡ геледі↓///	- Енді осы сұраныстың бар екендігін біліп, жоғарғы оқу орындары журналист дайындауға лицензия алуға асығады. Бірақ олардың барлығы да жоғары талапта және сапалы мамандар дайындайды деп айта алмаймыз. Бірақ бізге министрліктің өкілдерінің айтып отырғаны – бәсеке. Егер сіздің жоғарғы оқу орныңызда мықты маман дайындайтын болса, сіз тартып алыңыз дейді. Бұл да мүмкін дұрыс шығар. Бірақ ондай жағдайда мамандықтың республика бойынша оқу ақысын бірдей қою керек. Сонда әділ бәсеке болады, сол кезде қай жоғарғы оқу орны мықты дайындаса, сонда барып түсер еді. Қазір қалай? Мынау ұлттық оқу орындарында ақысы өте жоғары. Бізге келіп жатқан студенттеріміздің географиялық ауқымы өте кең, республиканың барлық аймағынан келеді.
Қайрат Сақ	▶	↑^йекіншіден / әрійне / жұурналійстійкаға келіб̊ жатқан ^үстүуденттеріміздің көб̊^үнің →// көп̊шүлүгінің →// барлығының деб̊ ͡ айтпаймын →// көп̊шүлүгінің ат'анасы жұурналійст ↓/// ↑ йағній әке жолұн →// ана жолұң құуұп ͡ жүр ͡ ғой →// ^уолда табійғій жағдай ͡ деп ͡ білемін ↓/// ↑ дегеммен / қазір сол жұурналійстійкаға / аржағында тегі ͡ бар →// тегінде ͡ б̊іршығармашылық тұлғасы ͡ б̊ар →// ^уотбасылардан келеді ͡ ғой ↓///↑ дегеммен мен мынаны айтар ͡ ^йедім →// біз мысалы мынау әлемнің / мықты ұунійверсійтеттері ͡ бар ͡ кембрійдж →// ^уок̊сфырд ͡ дейміз ↓///↑ ^уолардың ^уоқұуақысы бізден ͡ ^уондаған →// жүздеген ^йесе ͡ жоғары ↓/// ↑ сол / сол ͡ арқыл'олардың прафессор ^уоқұтұушұларының ͡ да →// ^йеңбекақысы жоғары →// сол арқылы ^уолардың базалық →// технійкалық →// базалық ͡ жағдайы ͡ да күштү ↓/// ↑ сондұқтан біз ͡ бір жағ^ынан / ^уоқұуақысын төмен ͡ ұстасақ →// ^уонд'онұң соған ͡ ^ылайықты →// білімберүу жүйөсү ͡ де қалыптасады ↓///	↑^йекіншіден / әрійне / жұурналійстійкаға ͡геліп ͡ жатқан → // ^үстүудөнттөрүміздің ͡гөб̊үнүң → // көп̊шүлүгінің → // барлығының деб̊ ͡айтпаймын → // көп̊шүлүгінің ат'анасы жұурналійст↓/// ↑ йәғ^іній әке жолұн → // ана жолұң ͡ ғұуұп ͡ жүрғой / ^уолда таб̊ійғій жағдай деп ͡ пілемін↓/// ↑ дегеммен/ қәзір сол жұурналійстійкаға → // аржағында тегі ͡б̊ар → // тегінде ͡ б̊ір шығармашылық тұлғасы ͡б̊ар → // ^уотпасылардаң ͡ геледіғой↓/// ↑ дегеммен / мен мынан'айтар ^йедім → // біз мысалы /мына'әлемнің мықт'үунійверсійтеттері бар → // кембрійдж / ^уок̊сфорд ͡ дейміз↓/// ↑ ^уолардың ^уоқұу ақысы → // бізден ^уондаған / жүздөгөн ^йесе жоғары↓/// ↑ сол / сол арқылы ^уолардың профессор ^уоқұтұушұларының ͡ да ^йеңбекақысы жоғары → // сол арқылы ^уолардың базалық → // технійкалық, базалығ ͡ жағдайы ͡ да ͡гүштү↓/// ↑ сондұқтам ͡ біз → // ͡б̊ір жағ^ынан / ^уоқұу ақысын төмөн ұстасақ → // ^уонда ^уонұң соған ^ылайықты → // білім берүу жүйөсү ͡ де ͡ ғалыптасады↓///	Екіншіден, әрине, журналистикаға келіп жатқан студенттеріміздің көбінің, көпшілігінің, барлығының деп айтпаймын, көпшілігінің ата-анасы журналист. Яғни әке жолын, ана жолын қуып жүр ғой, ол да табиғи жағдай деп білемін. Дегенмен, қазір сол журналистикаға ар жағында тегі бар, тегінде бір шығармашылық тұлғасы бар отбасылардан келеді ғой. Дегенмен, мен мынаны айтар едім біз, мысалы, мынау әлемнің мықты университеттері бар Кембридж, Оксфорд дейміз. Олардың оқу ақысы бізден ондаған, жүздеген есе жоғары. Сол, сол арқылы олардың профессор-оқытушыларының да еңбекақысы жоғары, сол арқылы олардың базалық, техникалық, базалық жағдайы да күшті. Сондықтан біз бір жағынан, оқу ақысын төмен ұстасақ, онда оның соған лайықты білім беру жүйесі де қалыптасады.
Қайрат Сақ	▶	↑бізде қазақта / әдемі сөз ͡ бар ͡ ғой →// арзанның сорпасы тат^ымайды ͡ деп ↓/// ↑ йағній арзандата ͡ берсек →// ^уол білімнің ͡ де ͡ б̊ағасы →// жаңағы ͡б̊ерері азайа ͡ береді ↓/// ↑ бір жағ^ынан / білім →// қаз^ына →// қаз^ына арзан болмау ͡ керек дейсіз ͡ ғой ↓/// ↑ ійә / ійә / сондұқтан ͡ да ^уосұ жағын ͡ ^йескеріп ^уот^ұрұп →// баға ͡ қой^ұлұп ͡ ^уотұр ↓/// ↑ сондұқтан бұл бағамен ͡ де ͡ б̊ізге келіп тап̊сырып →// біт^іріб̊ ͡ жатқан ^үстүуденттеріміз ͡ жетерлік →// түлөктеріміз ͡ де ͡ баршылық ↓/// ↑ әрб̊ір кішігірім ұунійверсійтет ͡ čымақтардың ͡ қаб̊ырғасынан →// факұултеттерді көб̊ейте ͡б̊ерсек →// жұурналійстердің →// сапасыз жұурналійстердің шығұуына →// себ̊еп ͡ ^йемес ͡ пе↑///↑ жұурналійстійка халықтың ͡ алдында →// халыққа қызмет ͡ ^йетіб̊ ͡ жүрген →// мамандықтың ійелері →// ^йенді жұурналійстер↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстердің н'істеп →// не қойұп ͡ жатырғанын →// халық көрүп ͡ ^уотұр →// бағалап ͡ ^уотұр↓///	↑бізде ͡ ғазақта / әдемі сөз ͡ б̊арғой → // арзанның сорпасы татымайды деп↓/// ↑ йәғ^іній арзандата ͡ б̊ерсек → // ^уол ͡ б̊ілімнің ͡ де ͡б̊ағасы → // жаңағы ͡б̊ерері / азайа ͡ б̊ереді↓/// ↑ бір жағынан / білім / қаз^ына // қаз^ын'арзан болмау ͡герек дейсізғой↓/// ↑ ійә/ ійә/ сондұқтан ͡ да ^уосұ жағын ^йескеріп ^уотұрұп → // баға ͡ғойұлұп ^уотұр↓/// ↑ сондұқтам ͡ бұл бағамен ͡ де → // бізге ͡геліп тап̊сырып → // бітіріб̊ ͡ жатқан ^үстүудөнттөрүміж ͡ жетерлік → // түлөктөріміз ͡ де ͡б̊аршылық↓/// ↑ әрб̊ір ͡гішігірім / үунійверсійтет ͡ čымақтардың ͡ғаб̊ырғасынан → // факүултөттөрдү ͡ гөб̊өйтө ͡б̊ерсек → // жұурналійстердің / сапасыж ͡ жұурналійстердің шығұуұна → // себ̊еп ^йемес ͡ пе↑///↑ жұурналійстійка халықтың алдында → // халыққа ͡ғызмет ^йетіб̊ ͡ жүргөн мамандықтың ійелері → // ^йенді жұурналыйстер↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстердің → // н'істеп / не қойұб̊ ͡ жатырғанын → // халық көрүп ^уотұр → // бағалап ^уотұр↓///	- Бізде, қазақта, әдемі сөз бар ғой, «арзанның сорпасы татымайды» деп. Яғни арзандата берсек, ол білімнің де бағасы, жаңағы берері азая береді. Бір жағынан, білім – қазына, қазына арзан болмау керек дейсіз ғой. Иә, иә, сондықтан да осы жағын ескеріп отырып, баға қойылып отыр. Сондықтан бұл бағамен де бізге келіп тапсырып, бітіріп жатқан студенттеріміз жетерлік, түлектеріміз де баршылық. Әрбір кішігірім университетсымақтардың қабырғасынан факультеттерді көбейте берсек, журналистердің, сапасыз журналистердің шығуына себеп емес пе? Журналистика халықтың алдында, халыққа қызмет етіп жүрген мамандықтың иелері енді журналистер. Сондықтан да журналистердің не істеп, не қойып жатырғанын халық көріп отыр, бағалап отыр.
Қайрат Сақ	▶	↑ бұқаралығ ͡ ақпарат ͡ құралдар'арқылы →// көз ͡ алдынд'өтүб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстійка тұуралы →// көп ͡ адамның пік^ірі ͡ де →// бағасы ͡ да ͡ б̊ар↓/// ↑ басқа мамандықтарды →// н'істеп жатқанын білмейміз ͡ ғой↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстійканың мәселесі →// ұлттұң мәселесі дейміз↓/// ↑ йағній жұурналійстің біреуү қателессе →// қате ͡ сөз ͡ айтčа →// немесе қате / жалған жала ^уой айтčа ͡б̊олса →// ^уонда қоғамдық пікірді →// қате ͡ тұуғұзады↓/// ↑ сондұқтан / жауапкершілік ^уөтө ͡ жоғары↓/// ↑ ^йекінші жағ^ынан / мына жұурналійстійкан'оқұмай ͡ ағ →// жұурналійстійкаға келіп ͡ жүрген →// біздің әріптестеріміз ͡ б̊ар↓/// ↑ тіпті ͡б̊асқа мамандықт'оқұп →// жұурналійстійканың жанрларын →// пішіндерін →// ^уолардың методійка →// әдіс ͡ тәсілдерін терең ͡ білмей →// жұурналійст ͡ поб ͡ жүргендер ͡б̊ар ͡ ^йекенін →// нес^іне жас^ырамыз↓/// ↑ демек / сондай жағдайда көрүңген кемшіліктің барлығын →// жұурналійстійка факұултеттеріне →// жұурналійстійкаға дайындаб̊ ͡ жүргөм ͡ мамандарға →// арта ͡ берүуге ͡ б̊олмайды ↓///	↑ бұқаралығ ͡ ақпарат құралдар'арқылы → // көз алдында ^уөтүб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстыйка тұуралы → // көб̊ ͡адамның пікірі ͡ де → // бағасы ͡ да ͡б̊ар↓/// ↑ басқа мамандықтарды н'істеп жатқаным ͡ білмеймізғой↓/// ↑ сондұқтан ͡ да жұурналійстійканың мәселесі → // ұлттұң мәселесі дейміз↓/// ↑ йәғ^іній жұурналыйстің біреуү ͡ ғателессе → // қате сөз айтčа → // немесе қате / жалған жала / ^уой айтčа ͡б̊олса → // ^уонда ͡ғоғамдық пікірді ͡ғате тұуғұзады↓/// ↑ сондұқтан жауапкершілік ^уөтө жоғары↓/// ↑ ^йекінші жағынан / мына жұурналійстійканы ^уоқұмай-ағ → // жұурналійстійкаға ͡геліб̊ ͡ жүргөн → // біздің әріптестеріміз ͡б̊ар↓/// ↑ тіпті ͡б̊асқа мамандықта ^уоқұп → // жұурналійстійканың жанрларын / пішіндерін / ^уолардың методійка / әдіс тәсілдерін / терең білмей → // жұурналійст ͡ поб̊ ͡ жүргөндөр ͡б̊ар ^йекенін → // несіне жасырамыз↓/// ↑ демек / сондай жағдайда → // көрүңгөң ͡ гемшіліктің барлығын → // жұурналійстійка факүултөттөрүне / жұурналійстійкаға дайындаб̊ ͡ жүргөн → // мамандарғ'арта берүугө ͡б̊олмайды↓///	- Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы көз алдында өтіп жатыр. Сондықтан да журналистика туралы көп адамның пікірі де, бағасы да бар. Басқа мамандықтарды не істеп жатқанын білмейміз ғой. Сондықтан да журналистиканың мәселесі – ұлттың мәселесі дейміз. Яғни журналистің біреуі қателессе, қате сөз айтса немесе қате, жалған, жала ой айтса болса, онда қоғамдық пікірді қате туғызады. Сондықтан жауапкершілік өте жоғары. Екінші жағынан, мына журналистиканы оқымай-ақ журналистикаға келіп жүрген біздің әріптестеріміз бар. Тіпті басқа мамандықта оқып, журналистиканың жанрларын, пішіндерін, олардың методика, әдіс-тәсілдерін терең білмей журналист боп жүргендер бар екенін несіне жасырамыз. Демек, сондай жағдайда көрінген кемшіліктің барлығын журналистика факультеттеріне, журналистикаға дайындап жүрген мамандарға арта беруге болмайды.
Қайрат Сақ	▶	↑сондұқтанда / бұл жерде нақт'айтұу ͡ керек ↓/// ↑ қай жоғарғ'оқұу ͡ ^уорнұн ͡ бітірді →// қандай мамандықпен бітірді ͡ деген ͡ нақты ↓/// ↑ал ^йенді / ^йекінші ͡ жағ^ынан →// ^ырас / базасы жоғ ͡ жердеде →// жұурналійст дайындаб̊ ͡ жатқанын ͡ білеміз↓/// ↑ сұраныс ͡ бар ↓/// ↑ бірақ / тайақтың ͡ бәрі / ^йеуразійа ұлттұқ ұунійверсійтеті ͡ мен / әлфараб̊ій ͡ ұунійверсійтетіне тійеді ͡ ғой →// бәріб̊ір айналып ͡ келгенде↓/// ↑ ^йенді кезінде →// бір ͡ ағ ͡ жерде ͡ дайындалды →// ^уол ана / қазағ ͡ ұлттұғ ͡ ұунійверсійтетінде →// ^уодаң ͡ кейін / кейін / нарық ͡ заманына ͡ көшкенде →// көб̊ейді ͡ ғой ↓/// ↑ ^йенді қазіргі ͡ заманда →// ^уонұ тоқтатұудың бір ͡ ағ ͡ жолұ →// меніңше ат'ана / бала ой^ұланұу ͡ керек →// қарау ͡герек↓/// ↑ қай жоғарғ'оқұу ͡ ^уорнұнда →// қалай дайындалыб̊ ͡ жатыр ↑/// ↑ ^уол жоғарғ'оқұу ͡ ^уорнұн ͡ бітірген ͡ жұурналійст →// қайда ͡ жүр↑/// ↑^уолар ͡ кімдер ↑/// ↑ ^уолар / қандай жетістікке жетіп ͡ жатыр дегенді ͡ көрүп →// таңдауұн солай жасау ͡ керек ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓///	↑сондұқтан ͡ да ͡б̊ұл ͡ жерде → // нақт'айтұу ͡ герек↓/// ↑ қай жоғарғы ^уоқұу ^уорнұм ͡ бітірді → // қандай мамандықпем ͡ бітірді → // деген нақты↓/// ↑ал ^йенді ^йекінші жағынан / ^ырас / базасы ͡ жоғ ͡ жерде ͡ де → // жұурналыйс дайындаб̊ ͡ жатқаным ͡ білеміз↓/// ↑ сұраныс ͡пар↓/// ↑ бірақ тайақтың бәрі → // ^йеуразій'ұлттұқ үунійверсійтеті мен → // әлфараб̊ій үунійверсійтетіне тійедіғой → // бәріб̊ір айналып ͡ келгенде↓/// ↑ ^йенді ͡гезінде / бірағ жерде дайындалды → // ^уол ана ͡ғазағ ͡ ұлттұғ ͡ үунійверсійтетінде → // ^уодаң ͡ гейін / кейін нарық заманына ͡гөшкөндө ͡ гөб̊өйдүғой↓/// ↑ ^йенді ͡ғәзіргі заманда → // ^уонұ тоқтатұудұң бірағ ͡ жолұ → // меніңше ат'ана / бала / ^уойланұу ͡ герек → // қарау ͡герек↓/// ↑ қай жоғарғы ^уоқұу ^уорнұнда → // қалай дайындалыб̊ ͡ жатыр↑/// ↑ ^уол жоғарғы ^уоқұу ^уорнұм ͡ бітірген → // жұурналыйс қайда жүр↑/// ↑^уолар ͡гімдер↑/// ↑ ^уолар ͡ ғандай жетістікке жетіб̊ ͡ жатыр дегенді ͡гөрүп → // таңдауұн солай жасау ͡герек ͡ деп ^уойлаймын↓///	- Сондықтан да бұл жерде нақты айту керек. Қай жоғарғы оқу орнын бітірді, қандай мамандықпен бітірді деген нақты. Ал енді екінші жағынан, рас, базасы жоқ жерде де журналист дайындап жатқанын білеміз. Сұраныс бар. Бірақ таяқтың бәрі Еуразия ұлттық университеті мен әл-Фараби университетіне тиеді ғой бәрібір айналып келгенде. Енді кезінде бір-ақ жерде дайындалды, ол ана Қазақ ұлттық университетінде, одан кейін кейін нарық заманына көшкенде көбейді ғой. Енді қазіргі заманда оны тоқтатудың бір-ақ жолы, меніңше, ата-ана, бала ойлану керек, қарау керек. Қай жоғарғы оқу орнында қалай дайындалып жатыр? Ол жоғарғы оқу орнын бітірген журналист қайда жүр? Олар кімдер? Олар қандай жетістікке жетіп жатыр дегенді көріп, таңдауын солай жасау керек деп ойлаймын.
Қайрат Сақ	▶	↑ біздің мақ̊сатымыз / білікті / кәдімг'өзүнүң ͡ саласын жетіг ͡ ійгерген →// мамандар дайындап̊ ͡ шығарұу ↓///↑ соған жан ͡ жақты / кешенді ͡ түрде жұмұстар жүргүзүп ͡ жатырмыз ↓///↑ ^уоғам ͡ мынау / ^йең ͡ таңдаулұ жұурналійстерді →// маңдайалды жұурналійстерді →// дәріс ^уоқұуға шақ^ырып ͡ ^уотұрмұз ↓/// ↑ йағній мықты маман ғана / мықты шәкірт дайындайтынын →// ^йеск'алып ͡ ^уотұрмұз ↓/// ↑ ^йекіншіден / ^уөзүмүздің базамызды ͡ күшейтіп ͡ жатырмыз →// ^ұстұудійалық̊ ͡ саббақтарымызды / шын мәнінде / ^ұстұудійа ͡ түрүнд'өткүзүу ͡ үшүн →// телестұудійалар ашып ͡ жатырмыз ↓/// ↑ қайрат ͡ ^уөмүрбайұлұ / ^йенді мына жоғар'оқұу ͡ ^уорұндағы / ^йең басты мәселе →// күрмеуү ͡ қыйын →// бұл қағазбастылық ͡ пен / ^уоқұу жүктемесінің көптігі ↓/// ↑ кейд'осұ қағазб̊астылыққа / әб̊ден шырмалған ^уоқұтұушұлар →// ғалымдар →// жеке / жаңағы ғылыммен ͡ айналысұуұна мұрша ͡б̊олмайды →// мүмкүндүгі жоқ ↓/// ↑ ^уос'орайда / ^йелбасының айтып ͡ кеткен ͡ жолдаудағы →// бір ͡ сан айғағын айтып ͡ кетейін →// ^йекімың ^уомбірінші жылы↓///	↑ біздің мақ̊сатымыз / білікті / кәдімгі ^уөзүнүң саласын жетіг ͡ ійгерген мамандар дайындап̊ шығарұу↓/// ↑ соған жан-жақты / кешенді түрдө жұмұстар жүргүзүб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑ ^уоған мынау / ^йең таңдаулұ жұурналійстерді / маңдай ͡ алды жұурналійстерді → // дәріс ^уоқұуға шақырып ^уотұрмұз↓/// ↑ йәғ^йній / мықты маман ͡ ғана // мықты шәкірт дайындайтынын → // ^йеск'алып ^уотұрмұз↓/// ↑ ^йекіншіден / ^уөзүмүздің базамызды ͡ гүшөйтүб̊ ͡ жатырмыз → // ^ұстұудійалық̊ ͡ саб̊ақтарымызды → // шын мәнінде ^ұстұудійа төрүндө → // ^уөткүзүу ͡ үшүн // телестүудійалар ашыб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑ қайрат ^уөмүрб̊айұлұ / ^йенді мына жоғары ^уоқұу ^уорұндағы → // ^йең басты мәселе → // күрмөуү ͡ ғыйым ͡ бұл → // қағазб̊астылық пен ^уоқұу жүктөмөсінің ͡гөптүгү ↓/// ↑ кейде ^уосұ /қағазб̊астылыққ'әб̊ден шырмалған ^уоқұтұушұлар → // ғалымдар жеке / жаңағы ғылыммен айналысұуұна → // мұрша ͡б̊олмайды // мүмкүндүгі жоқ↓/// ↑ ^уосұ ^уорайда → // ^йелб̊асының айтып ͡ кеткен → // жолдаудағы ͡б̊ір сан айғағын айтып кетейін → // ^йекімың ^уомбірінші ͡ жылы↓///	- Біздің мақсатымыз – білікті, кәдімгі өзінің саласын жетік игерген мамандар дайындап шығару. Соған жан-жақты, кешенді түрде жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Оған мынау ең таңдаулы журналистерді, маңдайалды журналистерді дәріс оқуға шақырып отырмыз. Яғни мықты маман ғана мықты шәкірт дайындайтынын еске алып отырмыз. Екіншіден, өзіміздің базамызды күшейтіп жатырмыз, студиялық сабақтарымызды шын мәнінде студия түрінде өткізу үшін телестудиялар ашып жатырмыз. Қайрат Өмірбайұлы, енді мына жоғары оқу орындағы ең басты мәселе күрмеуі қиын бұл –қағазбастылық пен оқу жүктемесінің көптігі. Кейде осы қағазбастылыққа әбден шырмалған оқытушылар, ғалымдар жеке, жаңағы, ғылыммен айналысуына мұрша болмайды, мүмкіндігі жоқ. Осы орайда Елбасының айтып кеткен Жолдаудағы бір сан айғағын айтып кетейін 2011 жылы.
Қайрат Сақ	▶	↑ ғылым ͡ кандійдаттарының / алпыстан тек біреуү ͡ ғана →// ал докторлардың / ^уотұжжетісінің тек ͡ біреуү ͡ ғана →// ғылыммен ͡ айналысқан ͡ ^йекен →// ^уосұ жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндарына↓/// ↑ бұл / ^уөт'өзекті ͡ мәселе↓/// ↑ қазір жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндарында →// қағазбастылық ͡ бар ↓/// ↑ шындығында / мынау ^уөркөнүйетт'елдерде →// ғалым ͡ адамдарына →// мамандарға →// ^уөтө ͡ маңыз ͡ беріп →// солардың пік^ірін ͡ ^йескеріп ͡ ^уот^ұрады ↓///↑ сондұқтан ͡ да / бірінш'орұнда →// солардың ͡ пікірі маңызды ͡ боп ͡ саналады ↓/// ↑ ^йенді ͡ бізде ͡ мынау →// қазір қарап ͡ ^уотұрсаңыз →// білім ͡ ^іреформалары мамандарының ͡ пік^ірін →// толұғ ͡ алмай тұрып ͡ жасалынып ͡ жатады ͡ да →// сонұ ͡ б̊ірінш'еңгізеді / ^іреформаны →// содаң ͡ кейін ͡ барып / ^уойлана ͡ бастаймыз ↓/// ↑ содаң ͡ кейін барып̊ ͡ сонұ↓///	↑ ғылым ͡гандыйдаттарының → // алпыстан тек біреуү ͡ ғана → // ал докторлардың ^уотұжжетісінің тек ͡ піреуү ͡ ғана → // ғылыммен айналысқан ^йекен → // ^уосұ / жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарына↓/// ↑ бұл ^уөтө / ^уөзөктү мәселе↓/// ↑ қәзір / жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарында → // қағазб̊астылық ͡пар↓/// ↑ шындығында / мынау ^уөркөнүйетті ^йелдерде → // ғалым адамдарына / мамандарға ^уөтө маңыз ͡б̊еріп → // солардың пікірін / ^йескеріп ^уотұрады↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡б̊ірінші ^уорұнда → // солардың пікірі маңызды ͡б̊оп̊ ͡ саналады↓/// ↑ ^йенді ͡б̊ізде мынау → // қәзір ͡ ғарап ^уотұрсаңыз → // білім ^іреформалары мамандарының пікірін → // толұғ ͡ алмай тұрұп → // жасалыныб̊ ͡ жатады ͡ да → // сонұ ͡б̊ірінші ^йеңгізеді ^іреформаны → // содаң ͡ гейім ͡ барып → // ^уойлана ͡б̊астаймыз↓/// ↑ содаң ͡ гейім ͡ барып̊ ͡ сонұ↓///	- Ғылым кандидаттарының алпыстан тек біреуі ғана, ал докторлардың отыз жетісінің тек біреуі ғана ғылыммен айналысқан екен осы жоғарғы оқу орындарына. Бұл өте өзекті мәселе. Қазір жоғарғы оқу орындарында қағазбастылық бар. Шындығында, мынау өркениетті елдерде ғалым адамдарына, мамандарға өте маңыз беріп, солардың пікірін ескеріп отырады. Сондықтан да бірінші орында солардың пікірі маңызды боп саналады. Енді бізде мынау, қазір қарап отырсаңыз, білім реформалары мамандарының пікірін толық алмай тұрып жасалынып жатады да, соны бірінші енгізеді реформаны, содан кейін барып ойлана бастаймыз. Содан кейін барып соны...
Қайрат Сақ	▶	↑ керісінше ͡ болұу ͡ керек ͡ қой ↓///↑ ійә / керісінше / нәтійже ͡ бермей жатқаны ͡ да →// содан ͡ ба деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ^йенді шындығында / ^уоқұтұушыларымыз нег^ізінен дәріс берүумен →// ^уөз^үнүң білімін арттырұумен →// және ғылыммен айналысса ↑// ^уонұң мемлекетке →// ^йелге ͡ пайдасы →// ^уорасан зор ͡ б̊олар ͡ ^йеді ↓/// ↑ ал ͡ қазір ͡ бізде →// ^уоған ^ұуақыт аз ͡ ғалып →// ійә / нег^ізінен жаңағы →// қағаз ͡ толтұрұумен көб̊^үрек̊ ͡ шұғұлданып ͡ жатырмыз ↓///↑ бізді ͡ д'ос'алаңдатады →// ^уосұ ͡ қыйнайды →// содан ар^ылатын болсақ ↑// ^уонда / білім сапасын көтөрер ͡ ^йедік ↓/// ↑ біздің ұстазымыз / академійк зейнолла ͡қабдолыв / ылғый ͡ айтып ͡ ^уот^ұратын →// жоғарғ'оқұу ͡ ^уорұндарындағы →// мына ͡б̊ақ^ылаудұң бірағ ͡ жолұ ͡ бар →// дәріскердің ͡ саб̊ағына ͡ қатыс →// сол дәрісі / мазмұнұ ͡б̊ар ͡б̊олса ↑// ^уонда ͡ біл^імі ͡ болса ↑// ^уонда жаңалығы ͡ болса ↑// жән'онұ ͡ ^үстүуденттері ͡ қабылдап ↑// сон'ұйұп ͡ тыңдап ↑// соған дең ͡ ғойұп ͡ ^уотұрса ↑// ^уонда / ^уоған жоғары ͡б̊аға ͡б̊ерүу ͡герек↓///	↑ керісінше ͡б̊олұу ͡герекқой↓/// ↑ ійә / керісінше / нәтійже ͡б̊ермей жатқаны ͡ да → // содам ͡ ба деп ^уойлаймын↓/// ↑ сондұқтан ͡ да / ^йенді шындығында → // ^уоқұтұушұларымыз негізінен дәріс ͡перүумен → // ^уөзүнүң білімін арттырұумен → // және ғылыммен айналысса → // ^уонұң мемлекетке → // ^йелге пайдасы → // ^уорасан зор ͡б̊олар ^йеді↓/// ↑ ал ͡ ғәзір ͡б̊ізде → // ^уоған ^ұуақыт аз ͡ ғалып → // ійә // негізінен жаңағы / қағаз толтұрұумен → // көб̊үрөк̊ ͡ шұғұлданыб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑ бізді ͡ де ^уос'алаңдатады → // ^уосұ ͡ ғыйнайды → // содан арылатым ͡ болсақ → // ^уонда ͡б̊ілім сапасың ͡ гөтөрөр ^йедік↓/// ↑ біздің ұстазымыз / академійк зейнолла ͡ғаб̊долов → // ылғый айтып ^уотұратын → // жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарындағы → // мына ͡б̊ақылаудұң бірағ ͡ жолұ ͡б̊ар →// дәріскердің саб̊ағына ͡ғатыс → // сол дәрісі / мазмұнұ ͡б̊ар ͡б̊олса → // ^уонда ͡б̊ілімі ͡б̊олса → // ^уонда жаңалығы ͡б̊олса → // және ^уонұ ^үстүудөнттөрі ͡ ғаб̊ылдап → // сон'ұйұп тыңдап → // соған дең ͡ ғойұп ^уотұрса → // ^уонда ^уоған жоғары ͡б̊аға ͡б̊ерүу ͡герек↓///	- Керісінше болу керек қой. - Иә, керісінше, нәтиже бермей жатқаны да содан ба деп ойлаймын. Сондықтан да енді шындығында, оқытушыларымыз негізінен дәріс берумен, өзінің білімін арттырумен және ғылыммен айналысса, оның мемлекетке, елге пайдасы орасан зор болар еді. Ал қазір бізде оған уақыт аз қалып иә, негізінен, жаңағы, қағаз толтырумен көбірек шұғылданып жатырмыз. Бізді де осы алаңдатады, осы қинайды, содан арылатын болсақ, онда білім сапасын көтерер едік. Біздің ұстазымыз, академик Зейнолла Қабдолов ылғи айтып отыратын жоғарғы оқу орындарындағы, мына бақылаудың бір-ақ жолы бар – дәріскердің сабағына қатыс, сол дәрісі, мазмұны бар болса, онда білімі болса, онда жаңалығы болса және оны студенттері қабылдап, соны ұйып тыңдап, соған ден қойып отырса, онда оған жоғары баға беру керек.
Қайрат Сақ	▶	↑ ал бізде қазір / қағазымыз керемет →// ал ^йенді дәрістеріміз қандай ͡ ^йекендігін →// бақ^ылауға ^ұуақыты ͡ жетпей ͡ жатады↓/// ↑ йағній ͡ б̊ізде ͡б̊ақ^ылау / көзб̊екөз ͡ ^йемес →// қағазб̊астылықпен шеш^іледі ͡ ғой ↓/// ↑ ійә / ^йенді сондұқтан ͡ да →// ^уосұ ^йелб̊асының ^уөз'айтып ͡ ^уотұрғандықтан →// ^уол ͡ азайады →// тізгінделеді →// нег^ізінен ғылыммен →// біліммен ͡ айналысұуға →// мүмкүндүк тұуады ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ ^уонұң ͡ үстүне / ғылым ͡ деген ^уоңай ͡ нәрс'емес →// ғылымға қол ͡ жеткізүу ͡ үшүн →// адамның ^уотұз ͡ қырық ͡ жыл құрұғанда →// ^ұуақыты ͡гетеді ↓/// ↑ сонда ͡ ғана / бір ͡ нәтійже ͡ берүуү ͡ мүмкүн ↓/// ↑ бірағ ͡ мемлекет / сол тұлғаның ғалым болұп̊ ͡ шығұу ͡ үшүн →// ^уотұзқырық ͡ жыл қаражат құйдұ ͡ ғой →// ійнвестійційа ͡ құйады ↓///↑ ^йенді сол қаражатты / қайтарыб̊ ͡алұу ͡ үшүн →// ^уол ғалым адамы →// тек ғылыммен айналысұу ͡герек ↓/// ↑ ^уол ғыл^ым'арқылы →// ^йелге қырұуар ͡ пайд'әкелетінін →// түсүнүуүмүз ͡ герек ↓/// ↑ сондұқтан / ^уонұ ͡б̊асқа жұмұстан ͡ арылтып →// ғылыммен ͡ айналысұуұна / жағдай ͡ жасауұмұз ͡ герек↓///	↑ ал бізде қәзір / қағазымыз ͡ геремет → // ал ^йенді дәрістеріміз ͡ ғандай ^йекендігін → // бақылауға ^ұуақыты жетпей жатады↓/// ↑ йәғ^іній ͡б̊ізде ͡б̊ақылау → // көзб̊өгөз ^йемес → // қағазб̊астылықпен шешіледіғой↓/// ↑ ійә / ^йенді сондұқтан ͡ да → // ^уосұ ^йелб̊асының ^уөз'айтып ͡ ^уотұрғандықтан → // ^уол азайады → // тізгінделеді → // негізінен ғылыммен / біліммен айналысұуға → //мүмкүндүк тұуады ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ ^уонұң үстүнө ͡ ғылым деген → // ^уоңай нәрс'емес → // ғылымға ͡ғол жеткізүу ͡ үшүн → // адамның ^уотұзғырығ ͡ жыл ͡ ғұрұғанда → // ^ұуақыты ͡гетеді↓/// ↑ сонда ͡ ғана ͡б̊ір нәтійже ͡б̊ерүуү ͡ мүмкүн ↓ /// ↑ бірақ / мемлекет ͡ čол тұлғаның → // ғалым болұп̊ ͡ шығұу ͡ үшүн → // ^уотұзғырығ ͡ жыл → // қаражат құйдұғой → // ійнвестійсійа ͡ ғұйады↓/// ↑ ^йенді сол ͡ ғаражатты → // қайтарыб̊ ͡алұу ͡ үшүн → // ^уол ғалым адамы → // тек / ғылыммен айналысұу ͡герек↓/// ↑ ^уол ͡ ғылым'арқылы → // ^йелге ͡ ғырұуар пайд'әкелетінін → // түсүнүуүмүз ͡ герек↓/// ↑ сондұқтан / ^уонұ ͡б̊асқа жұмұстан арылтып → // ғылыммен айналысұуұна → // жағдай жасауұмұз ͡ герек↓///	- Ал бізде қазір қағазымыз керемет, ал енді дәрістеріміз қандай екендігін бақылауға уақыты жетпей жатады. Яғни бізде бақылау көзбе-көз емес, қағазбастылықпен шешіледі ғой. Иә, енді сондықтан да осы Елбасының өзі айтып отырғандықтан ол азаяды, тізгінделеді, негізінен ғылыммен, біліммен айналысуға мүмкіндік туады деп ойлаймын. Оның үстіне ғылым деген оңай нәрсе емес, ғылымға қол жеткізу үшін адамның отыз-қырық жыл құрығанда уақыты кетеді. Сонда ғана бір нәтиже беруі мүмкін. Бірақ мемлекет сол тұлғаның ғалым болып шығу үшін отыз-қырық жыл қаражат құйды ғой, инвестиция құяды. Енді сол қаражатты қайтарып алу үшін ол ғалым адамы тек ғылыммен айналысу керек. Ол ғылымы арқылы елге қыруар пайда әкелетінін түсінуіміз керек. Сондықтан оны басқа жұмыстан арылтып, ғылыммен айналысуына жағдай жасауымыз керек.
Қайрат Сақ	▶	↑мына шетелдерде / солай ↓/// ↑ ^уолар мынау күйбең тірліктің →// тұрмұс тауқұметімен айналыспай →// ғылыммен айналысады ↓/// ↑ сол ғалым / ^уол ^йелін'аб^ырой әкелүумем ͡ бірге →// көп табыс ͡ т'әкеліп ͡ жатыр →// қыруар табыс ↓/// ↑ бізде сол ^уөркөнійетт'елдердің жол^ұна ͡ түсүп →// ^уосұғаң ͡ ғарап / көшүуүмүз ͡ керек ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ қазір ͡ б̊ылай / жасерек̊шелігі қандай ↑/// ↑ жас ͡ мамандар / жас ͡ ғалымдар келіп ͡ жатыр ͡ ма ↑// ↑ жалп'енді факүултетк'емес →// ^уоқұу ͡ ^уорұндарына →// барлық̊ ͡ салаға →// мен жауап ͡ пер'алмаймын ↓/// ↑ ^уөзүмүздің жұурналійстійка ͡ фәкүултетінде →// бізде қазір аға ͡ бұуын ͡ да ͡ бар →// ^уорта ͡ б̊ұуын ͡ да ͡ бар →// кейіңгі ͡ бұуын ͡ да ͡ бар ↓///↑ мына ͡ бұуын сабақтастығын / жақ̊сы сақтап ͡ ^уотұрмұз ↓///↑ себебі / аға бұуын ^уөзүнүң ͡ тәж^ірійб̊есін →// кейіңгіге ͡ қалдырұу ͡ герек →// кейіңгілер ^уодан ͡ ^уөнег'үлгүсүн ͡ алып →// болашағ ͡ ұрпаққ'алып ͡ барұу ͡герек ͡ қой ↓/// ↑ ^уосұ жағ'ескерілген↓///	↑мына шетелдерде солай↓/// ↑ ^уолар мынау ͡гүйб̊өң тірліктің → // тұрмұс ͡ тауқұмөтүмен ͡ айналыспай → // ғылыммен айналысады↓/// ↑ сол ͡ ғалым / ^уол ^йеліне / аб̊^ырой әкелүумем ͡ бірге → // көп ͡ таб̊ыс ͡ т'әкеліп ͡ жатыр → // қырұуар таб̊ыс↓/// ↑ біз ͡ де сол ^уөркөнүйетт'елдердің жолұна түсүп → // ^уосұғаң ͡ ғарап → // көшүуүмүз ͡ герек деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ қәзір ͡б̊ылай жас ^йерек̊шелігі ͡ғандай ↑/// ↑ жас ͡ мамандар / жас ͡ ғалымдар ͡геліб̊ ͡ жатыр ͡ ма ↑// ↑ жалпы ^йенді факүултөтке ^йемес → // ^уоқұу ͡ ^уорұндарына ↑/// ↑ барлық̊ ͡ салаға → // мен жауап ͡ пер'алмаймын↓/// ↑ ^уөзүмүздің жұурналійстійка факүултөтүнде → // бізде ͡ ғәзір аға ͡б̊ұуұн ͡ да ͡б̊ар → // ^уорта ͡б̊ұуұн ͡ да ͡б̊ар → // кейіңгі ͡б̊ұуұн ͡ да ͡б̊ар↓/// ↑ мына ͡б̊ұуұн саб̊ақтастығын → // жақ̊сы сақтап ^уотұрмұз↓/// ↑ себ̊еб̊'аға бұуұн → // ^уөзүнүң тәжірійб̊есің ͡ гейіңгіге → // қалдырұу ͡герек → // кейіңгілер ^уодан ^уөнөг'үлгүсүн алып → // болашағ ͡ ұрпаққ'алып барұу ͡герекқой↓/// ↑ ^уосұ ͡ жағы ^йескерілген↓///	- Мына шетелдерде солай. Олар мынау күйбең тірліктің тұрмыс тауқыметімен айналыспай, ғылыммен айналысады. Сол ғалым ол еліне абырой әкелумен бірге көп табыс та әкеліп жатыр, қыруар табыс. Біз де сол өркениетті елдердің жолына түсіп, осыған қарап көшуіміз керек деп ойлаймын. - Қазір былай жас ерекшелігі қандай? Жас мамандар, жас ғалымдар келіп жатыр ма? Жалпы енді факультетке емес, оқу орындарына? - Барлық салаға мен жауап бере алмаймын. Өзіміздің журналистика факультетінде бізде қазір аға буын да бар, орта буын да бар, кейінгі буын да бар. Мына буын сабақтастығын жақсы сақтап отырмыз. Себебі аға буын өзінің тәжірибесін кейінгіге қалдыру керек, кейінгілер одан өнеге-үлгісін алып, болашақ ұрпаққа алып бару керек қой. Осы жағы ескерілген.
Қайрат Сақ	▶	↑ тағы ͡ б̊ір ͡ мәселе →// шетелдік ͡ ^уоқұтұушылар жайы ↓///↑ бізде / мынандай бір ͡ тенденційа ͡ б̊ар →// шетелден / нақт'айтқанда батыстан →// амерійкадан келіп ͡ жатқан →// ^йек'аптаға келетін ғалымдардың →// ^уоқұтұушылардың айлығы →// бізде мынау / ^уотандық ^уоқұтұушылардың біржылдық →//^йекіжылдық табысынан →// бірнеш'есе жоғары ↓/// ↑ ^уос'орайда / ^уотандық ғалымдардың ^уоларға деген →// шетелдік ғалымдарға ͡ деген →// ^уөкпесі қара ͡ қазандай ↓/// ↑ бұл н'өзү →// ауұлдағының аузұ ͡ сасық дегеннің / кері м'әлде ↑ /// ↑ жалп'өзүңүз ғалым ͡ ^іретінде →// ұстаз ͡ ^іретінде →// ^уосұ ͡ б̊ір ͡ ғұб̊^ұлұсқа / қалай ͡ ғарайсыз↑ ///	↑ тағы ͡б̊ір ͡ мәселе → // шетелдік ͡ ^уоқұтұушұлар ͡ жәйы↓/// ↑ бізде мынандай ͡ б̊ір → // тенденційа ͡б̊ар → // шетелден / нақт'айтқанда батыстан → // амерійкадаң ͡ геліб̊ ͡ жатқан → // ^йек'аптаға келетін ғалымдардың → // ^уоқұтұушұлардың айлығы ͡б̊ізде мынау → // ^уотандық ^уоқұтұушұлардың біржылдық → // ^йекіжылдық таб̊ысынан → // бірнеш'есе ͡ жоғары↓/// ↑ ^уос'орайд'отандық ғалымдардың → // ^уоларға деген → // шетелдік ғалымдарға деген → // ^уөкпөсү ͡ ғара ͡ғазандай↓/// ↑ бұл н'өзү → // ауұлдағының аузұ сасық дегеннің → // кері ͡ м'әлде ↑ /// ↑ жалп'өзүңүз ғалым ͡ ^іретінде → // ұстаз ͡ ^іретінде → // ^уосұ ͡б̊ір ͡ ғұб̊ұлұсқа ͡ғалай ͡ ғарайсыз↑ ///	- Тағы бір мәселе – шетелдік оқытушылар жайы. Бізде мынандай бір тенденция бар, шетелден, нақты айтқанда батыстан, Америкадан келіп жатқан, екі аптаға келетін ғалымдардың, оқытушылардың айлығы бізде мынау отандық оқытушылардың бір жылдық, екі жылдық табысынан бірнеше есе жоғары. Осы орайда отандық ғалымдардың оларға деген, шетелдік ғалымдарға деген өкпесі қара қазандай. Бұл не өзі, «Ауылдағының аузы сасық» дегеннен кері ме әлде? Жалпы өзіңіз ғалым ретінде, ұстаз ретінде осы бір құбылысқа қалай қарайсыз?
Қайрат Сақ	▶	↑^йенді / ійдейа ͡ жақ̊сы ↓///↑ ^уондағы ͡ мақ̊сат / мына шетелдің мықты →// ^йең мамандықтың таңдаулұ ^уөкүлдөрін шақ^ырып →// білім сапасын көтөрейік деген →// ійдейа ͡ жақ̊сы ↓/// ↑ бірақ̊ ͡ сонұң ^уорұндалұуы / қалай дегенде →// шындығында ͡ бар ͡ нәрсе ↓/// ↑ біріншіден / мынау қолдағы ͡ бардың қад^ірі жоқ ͡ деп →// ^уөзүмүздегі прафессор ^уоқұтұушылар ͡ да ͡ бар →// қадірлеуді / солардан бастауұмұз ͡ герек ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓///↑ ^йекіншіден / ^йенді шетелден келетіндердің / ^уол ͡ ^йең ͡ мықты мамандары →// ^уолар ͡ бес^уон жылға / алдын ͡ ала жоспарлап ͡ қойады ↓/// ↑ сондұқтан солармен / сол алдын ͡ ала ͡ жоспарлап →// ^уолард'алып келіп беретін ͡ болса →// ^уонұң ͡ пайдасы ͡ зор ↓/// ↑ ал ^йенді / тез арада шешім ͡ қабылдап →// теш ͡ шақ^ырып ͡ жатқаннан ͡ кейін →// ^уолар ͡ да / қолұ ͡ бос жүргөн прафессорлар →// шақырұуға тұура ͡ геледі ↓/// ↑ ^йенд'олардың / ^йек'апталық ͡ кезеңде →// ^уөздерін таныстырұудұң ͡ ^уөзү →// ^ұуақытымен ^уөтүп ͡ кетеді →// ^ұуақытының көбү / сон^ұмем ͡ ^уөтүп ͡ кетеді ↓/// ↑ ал ^йенді / ана маманды тереңдетіп ͡ ^уоқұтұу жағ^ына →// ^уол ͡ мүмкүндүк ͡ бермейді↓///	↑^йенді / ійдейа жақ̊сы↓/// ↑ ^уондағы мақ̊сат → //мына шетелдің мықты → // ^йең мамандықтың / таңдаул'өкүлдөрін шақырып → // білім сапасың ͡ гөтөрөйік деген → // ійдейа жақ̊сы↓/// ↑ бірақ̊ сонұң ^уорұндалұуұ ͡ ғалай дегенде → // шындығында / бар нәрсе↓/// ↑ біріншіден / мынау ͡ ғолдағы ͡б̊ардың → // қәдірі ͡ жоқ ͡ деп →// ^уөзүмүздегі профессор ^уоқұтұушұлар ͡ да ͡б̊ар → // қәдірлеуді / солардам ͡ бастауұмұз ͡ герек деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ ^йекіншіден / ^йенді шетелдең ͡ гелетіндердің → // ^уол ^йең ͡ мықты ͡ мамандары → // ^уолар ͡б̊ес^уон жылғ'алдын ͡ ала → // жоспарлап ͡ қойады↓/// ↑ сондұқтан солармен сол → // алдын ͡ ала жоспарлап →// ^уолард'алып ͡ келіп → // беретім ͡ болса → // ^уонұң пайдасы ͡ зор↓/// ↑ал ^йенді тезарада шешім ͡ ғаб̊ылдап → // теш ͡ шақырыб̊ жатқаннаң ͡ гейін → // ^уолар ͡ да ͡ғолұ ͡б̊ошшүргем професорлар → // шақырұуға ͡ тұура ͡геледі↓/// ↑ ^йенд'олардың ^йек'апталық кезеңде → // ^уөздөрүн таныстырұудұң ^уөзү → // ^ұуақытымен ^уөтүп ͡ кетеді → // ^ұуақытының ͡гөб̊ү → // сонұмен ͡ ^уөтүп ͡ кетеді ↓/// ↑ ал ^йенд'ана маманды тереңдетіп → // ^уоқұтұу жағына → // ^уол мүмкүндүк ͡ пермейді↓///	- Енді, идея жақсы. Ондағы мақсат мына шетелдің мықты, ең мамандықтың таңдаулы өкілдерін шақырып, білім сапасын көтерейік деген идея жақсы. Бірақ соның орындалуы қалай дегенде, шындығында бар нәрсе. Біріншіден, мынау «қолдағы бардың қадірі жоқ» деп өзіміздегі профессор-оқытушылар да бар, қадірлеуді солардан бастауымыз керек деп ойлаймын. Екіншіден, енді шетелден келетіндердің ол ең мықты мамандары олар бес-он жылға алдын ала жоспарлап қояды. Сондықтан солармен сол алдын ала жоспарлап, оларды алып келіп беретін болса, оның пайдасы зор. Ал енді тез арада шешім қабылдап, тез шақырып жатқаннан кейін оларда қолы бос жүрген профессорлар шақыруға тура келеді. Енді олардың екі апталық кезеңде өздерін таныстырудың өзі уақытымен өтіп кетеді, уақытының көбі сонымен өтіп кетеді. Ал енді ана маманды тереңдетіп оқыту жағына ол мүмкіндік бермейді.
Қайрат Сақ	▶	↑ сондұқтан біз / ^уосұнұ ^йескеріп →// жаңағы / ұзақ ^ұуақытқа шақырұу ͡ керек↓/// ↑ кемінде ͡ бір ͡ семестір / біржылға / ^йекі ͡ жылға келіп ͡ жатčа →// ^уонұң пайдасы ͡ зор ↓/// ↑ ^йек'аптағ'емес →// дейсіз ͡ ғой↓/// ↑ ійә / ^йек'аптағ'емес →// ұзақмерзімге ↓/// ↑ ал ^йенд'екінші ͡ жағынан →// шетелдің мамандарын / жоғарғы ͡ бағамен ͡ шақырмасаң →//^уолар ͡ келмейді ↓/// ↑ ^йекіншіден / сомен біздің прафессор ͡ ^уоқұтұушыларымызды ͡ да →// теңестірүу ͡ керек ͡ қой ↓/// ↑ соңғұ ͡гезде / бір ͡ жақ̊с'үрдүс пайда ͡ болдұ ↓/// ↑ біздің прафессор ^уоқұтұушыларымызды шетелге →// шетелдің атақты ͡ ұунійверсійтеттеріне ͡ барып →// тағ^ылымдамадан ͡ ^уөткүзүу →// содан тәж^ірійбе ͡ жыйнақтатұу →// сол арқылы ͡ біліктілігін жетілдірүу ͡ бағытында →// жұмұс жүргүзүліп ͡ жатыр ↓/// ↑ бұл ͡ д'өзүнүң нәтійжесін / бере ͡ бастады →// йағній ^уоқұтұушыларымызғ'ынталандырұудың ͡ да ͡ б̊ір ͡ жолұ ͡ б̊олұп тұр↓///	↑ сондұқтам біз ^уосұн'ескеріп → // жаңағ'ұзақ ^ұуақытқа шақырұу ͡герек↓/// ↑ кемінде ͡б̊ір семестір /біржылға / ^йекі жылға ͡ геліб̊ ͡ жатčа → // ^уонұң пайдасы зор↓/// ↑ ^йек'аптаға ^йемес ͡ тейсізғой↓/// ↑ ійә/ ^йек'аптаға ^йемес → // ұзағ мерзімге↓/// ↑ ал ^йенді ^йекінші жағ^ынан / шетелдің ͡ мамандарын жоғарғы ͡б̊ағамен шақырмасаң → // ^уолар ͡гелмейді↓/// ↑ ^йекіншіден / сомем ͡ біздің профессор ^уоқұтұушұларымызды ͡ да → // теңестірүу ͡герекқой↓/// ↑ соңғұ ͡ гезде ͡б̊ір ͡ жақ̊с'үрдүс пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑ біздің профессор^уоқұтұушұларымызды шетелге → // шетелдің атақт'ұунійверсійтеттеріне барып → //тағ^ылымдамадан ^уөткүзүу → // содан тәж^ірійб̊е жыйнақтатұу → // сол арқылы ͡б̊іліктілігін жетілдірүу ͡б̊ағытында жұмұш ͡ шүргүзүліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ бұл ͡ да ^уөзүнүң нәтійжесім ͡ бере ͡б̊астады →// йәғ^іній ^уоқұтұушұларымызғ'ынталандырұудұң ͡ да ͡б̊іржолұ ͡б̊олұп ͡ тұр↓///	- Сондықтан біз осыны ескеріп, жаңағы ұзақ уақытқа шақыру керек. Кемінде бір семестр, бір жылға, екі жылға келіп жатса, оның пайдасы зор. Екі аптаға емес дейсіз ғой. Иә, екі аптаға емес, ұзақ мерзімге. Ал енді екінші жағынан, шетелдің мамандарын жоғарғы бағамен шақырмасаң, олар келмейді. Екіншіден, сомен біздің профессор-оқытушыларымызды да теңестіру керек қой. Соңғы кезде бір жақсы үрдіс пайда болды. Біздің профессор-оқытушыларымызды шетелге, шетелдің атақты университеттеріне барып тағылымдамадан өткізу, содан тәжірибе жинақтату, сол арқылы біліктілігін жетілдіру бағытында жұмыс жүргізіліп жатыр. Бұл да өзінің нәтижесін бере бастады, яғни, оқытушыларымызға ынталандырудың да бір жолы болып тұр.
Қайрат Сақ	▶	↑ ^йендігі мәселе / сол шетелден келіб̊ ͡ жатқан ^уоқұтұушылардың →// білім ͡ сапасын →// ^уөзүн қалай ͡ бағалайсыз ͡ біліктілігін ↓///↑ мәселен / ^уол шетелдіг ͡ ұстаздың ^уөзүнүң →// ^уоқұу ͡ бағдарламасы ͡ бар →// жұмұс жоспары ͡б̊ар →// тұрақт'айлығы ͡ бар ↓/// ↑ сол ^йенд'арқада / жаңағы / жәйлы ͡ болс'арқар ауұп несі ͡ бар деп →// ^уол қазақ̊стаңға ͡ келіп →// сонау пәлен шақ^ырымнан келүуүнің →// бірсыры ͡ бар ͡ ма ↑ /// ↑ ^йенд'оларды қызықтырып ͡ ^уотұрған →// жаңағы қырұуар ͡ қаржы ↓/// ↑ демек / ^уөз ^йелінен көп ͡ алады ↓/// ↑ сол / бірінші қызықтырып ͡ ^уотұрған ↓/// ↑ ^йекіншіден / ^йенді қазағ ͡ айтады ͡ ғой →// атың ͡ барда / желіп ͡ жүрүп ͡ жер ͡ таны →// асың ͡ барда / беріп ͡ жүрүп ^йел ͡ таны ͡ деп ↓/// ↑ ^уолар ͡ да жер танып / ^йел ͡ танығысы ͡ келеді →// сонұмен ͡ келіп ͡ жатыр ↓/// ↑ ^йенді / ^йекінші ͡ жағ^ынан →// ^уолардың ішінде ͡ д'әртүрлүлері ͡ бар →// мықтыларын ͡ да ͡ гөрүп ͡ ^уотұрмұз →// әлсіздерін ͡ де ͡гөрүп ͡ ^уотұрмұз ↓///↑ ^йенді ͡ кейде / ^уөзүмүздің прафессор ͡ ^уоқұтұушылардың ͡ дәрісі / ^уолардан жоғары ͡ болұп →// әлдеқайда ͡ қызығырақ →// ійә / әлдеқайда ͡ қызығырақ →// әлдеқайда ͡ тартымды ͡ болұп ͡ тұрғанын →// көріп ͡ жатырмыз ↓/// ↑ сонд'айтамыз / ^йенд'оларды шақырмай ͡ ақ →// ^уөзүмүздікімен пайдаланұуға ͡ б̊олады ͡ ғой↓///	↑ ^йендігі мәселе / сол шетелдең ͡ геліб̊ жатқан → // ^уоқұтұушұлардың білім сапасын → // ^уөзүң ͡ ғалай бағалайсыз ͡б̊іліктілігін ↑/// ↑ мәселен / ^уол шетелдіг ͡ ұстаздың → // ^уөзүнүң ^уоқұу ͡б̊ағдарламасы ͡б̊ар/ жұмұш ͡ шоспары ͡б̊ар → // тұрақт'айлығы ͡ б̊ар↓/// ↑ сол ^йенді арқада → // жаңағы / жәйлы ͡б̊олса // арқар ауұп несі ͡б̊ар деп → // ^уол ͡ ғазағыстаңға ͡геліп → // сонау ͡ пәлен шақ^ырымнаң ͡ гелүуүнүң → // бір сыры ͡б̊ар ͡ ма↑ /// ↑ ^йенді ^уоларды ͡ ғызықтырып ^уотұрған → // жаңағы ͡ ғырұуар ͡ ғаржы↓/// ↑ демек / ^уөз ^йелінең ͡ гөб̊ ͡алады↓/// ↑ сол / бірінші ͡ғызықтырып ^уотұрған↓/// ↑ ^йекіншіден / ^йенді ͡ғазағ ͡ айтады ͡ ғой → // атың ͡ барда → // желіб̊ ͡ жүрүб̊ ͡ жер ͡ таны → // асың ͡ барда → // беріб̊ ͡ жүрүп ^йел ͡ таны ͡ деп↓/// ↑ ^уолар ͡ да жер танып → // ^йел танығысы ͡геледі → // сонұмең ͡ геліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ ^йенді ^йекінші жағ^ынан → // ^уолардың ішінде ͡ д'әртүрлүлөрі ͡ б̊ар → // мықтыларын ͡ да ͡гөрүп ^уотұрмұз → // әлсіздерін ͡ де ͡гөрүп ^уотұрмұз↓/// ↑ ^йенді ͡гейде / ^уөзүмүздің професор ^уоқұтұушұлардың дәрісі → // ^уолардан жоғары ͡б̊олұп → // әлдеғайда ͡ғызығырақ → // ійә / әлдеғайда ͡ ғызығырақ → // әлдеғайда тартымды ͡ б̊олұп тұрғанын → // көрүб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑ сонд'айтамыз → // ^йенд'оларды шақырмай ͡ ақ → // ^уөзүмүздікімен / пайдаланұуға ͡б̊олады ͡ ғой↓///	- Ендігі мәселе сол шетелден келіп жатқан оқытушылардың білім сапасын, өзін қалай бағалайсыз біліктілігін. Мәселен, ол шетелдік ұстаздың өзінің оқу бағдарламасы бар, жұмыс жоспары бар, тұрақты айлығы бар. Сол енді «Арқада, жаңағы, жайлы болса арқар ауып несі бар» деп ол Қазақстанға келіп, сонау пәлен шақырымнан келуінің бір сыры бар ма? Енді оларды қызықтырып отырған, жаңағы, қыруар қаржы. Демек, өз елінен көп алады. Сол бірінші қызықтырып отырған. Екіншіден, енді қазақ айтады ғой, «атың барда желіп жүріп жер таны, асың барда беріп жүріп ел таны» деп. Олар да жер танып, ел танығысы келеді, сонымен келіп жатыр. Енді екінші жағынан, олардың ішінде де әртүрлілері бар, мықтыларын да көріп отырмыз, әлсіздерін де көріп отырмыз. Енді кейде өзіміздің профессор-оқытушылардың дәрісі олардан жоғары болып, әлдеқайда қызығырақ, иә, әлдеқайда қызығырақ, әлдеқайда тартымды болып тұрғанын көріп жатырмыз. Сонда айтамыз енді оларды шақырмай-ақ өзіміздікімен пайдалануға болады ғой.
Қайрат Сақ	▶	↑ мұндағы мақ̊сат / ^йенді мен түс^үнүп ^уотұрмұн →// біз жаңағы / ^уөз ͡ қазанымызда ғана ͡ қайнай бермей →// әлемдік кеңістікке шығып →// сол бірге ғылымды ͡ да →// білімді де солармен толұқтұрып ͡алайық ͡ дегеннен →// тұуұндап ͡ ^уотұр ↓/// ↑ ^уолар келіп ͡ кеткеннен ͡ кейін →// бізб̊ен байланыс ^уорнады ͡ ғой ↓/// ↑ сол байланыс ͡ арқылы →// біздің прафессор ͡ ^уоқұтұушыларымыз ͡ барұуға →// ^уолармен ақпарат ͡ алмасұуға →// ^уолардың дәрістерін электронды түрде алұуға →// мүмкүндүк ͡ тұуұп ͡ жатыр ↓/// ↑ ^уосұнұң ͡ ^уөзү / пайдалы ͡б̊олұб̊ жатыр ↓/// ↑ қайрат ^уөмүрбайұлұ →// быйыл ^йердің ͡ жасы / ^йелүуге ͡ толұп ͡ ^уотұрсұз ↓/// ↑ ^йенді ͡ бұл бір / ^уөзүңүздің жұурналійстік̊ ͡ шығармашылығыңызды →// ғыл^ымый жолұңұзды сараптап →// қорұтұнды жасайтын межелі ͡ шақ ↓/// ↑ қазір / немен айналысып ͡ жүрсүз ↑ ///	↑ мұндағы мақ̊сат → // ^йенді мен түсүнүп ^уотұрмұн → // біж ͡ жаңағы ^уөз ͡ ғазанымызда ͡ ғана ͡ғайнай ͡ б̊ермей → // әлемдік кеңістікке шығып → // сол бірге ғылымды ͡ да → // білімді ͡ де солармен толұқтұрыб̊ ͡ алайығ ͡ дегеннен → // тұуұндап ^уотұр↓/// ↑ ^уолар ͡геліп кеткеннең ͡ гейін → // бізб̊ем ͡ байланыс ^уорнадығой↓/// ↑ сол байланыс арқылы → // біздің професор ͡ ^уоқұтұушұларымыз ͡б̊арұуға → // ^уолармен ақпарат алмасұуға → // ^уолардың дәрістерін ^йелектрондұ түрд'алұуға → // мүмкүндүк тұуұб̊ ͡ жатыр ↓/// ↑ ^уосұнұң ͡ ^уөзү → // пайдалы ͡ б̊олұп ͡ жатыр↓/// ↑ қайрат ^уөмүрб̊айұлұ / быйыл ^йердің ͡жасы → // ^йелүуге ͡ толұп ͡ ^уотұрсұз↓/// ↑ ^йенді ͡б̊ұл бір ^уөзүңүздің жұурналійстік̊ ͡ шығармашылығыңызды → // ғылымый ͡ жолұңұзды сараптап → // қорұтұнды ͡ жасайтын межелі ͡ шақ↓/// ↑ қәзір немен айналысып ͡ жүрсүз↑ ///	- Мұндағы мақсат, енді мен түсініп отырмын, біз жаңағы өз қазанымызда ғана қайнай бермей, әлемдік кеңістікке шығып, сол бірге ғылымды да, білімді де солармен толықтырып алайық дегеннен туындап отыр. Олар келіп кеткеннен кейін бізбен байланыс орнады ғой. Сол байланыс арқылы біздің профессор-оқытушыларымыз баруға, олармен ақпарат алмасуға, олардың дәрістерін электронды түрде алуға мүмкіндік туып жатыр. Осының өзі пайдалы болып жатыр. Қайрат Өмірбайұлы, биыл ердің жасы елуге толып отырсыз. Енді бұл бір өзіңіздің журналистік шығармашылығыңызды, ғылыми жолыңызды сараптап, қорытынды жасайтын межелі шақ. Қазір немен айналысып жүрсіз?
Қайрат Сақ	▶	↑менің зерттеп ͡ жүрген тақ^ырыбым →// алаш ͡ көсөмсөзү →// алаш ͡ мұрасы↓///↑ сол ͡ алаштың ^йеңбектерін / жыйнақ қылып̊ ͡ шығарып →// ұрпақ̊ ͡ санасына құйсақ →// солай ^йелге кең^ірек танытčақ ͡ деген ͡ бағытта →// жұмұш ͡ шүргүзүп ͡ жатырмыз ↓/// ↑^йенді мынау / ^йелүу ^йесеп беретін жас ͡ қой →// алғашқ'есеп ͡ беретін ↓/// ↑ сол ͡ ^йесепке / мен ^йекі ͡ кітап дайындап ͡ ^уотұрмұн ↓/// ↑ біреуі / алаш ͡ мұрасы →// сол алашты ͡ зерттеген ͡ ^йеңбектерімді →// дүнүйөлөрімді жыйнап →// соған топтастырып ^уотұрмұн ↓/// ↑ ^йенді ^йекіншісі →// алаштың ͡ ^йел білмейтін →// сол әртүрлү ͡ тақ^ырыпта жазған / мұралары ͡ бар ↓/// ↑ сол ͡ ^йел білмейтін / соларды жыйнақтатып →// құрастырып →// ^йелге ͡ берсек ͡ деп / жұмұс ͡ істеп ͡ атырмыз↓///	↑менің зерттеп ͡ жүргөн тақ^ырыб̊ым → // алаш ͡ көсөмсөзү → // алаш ͡ мұрасы↓/// ↑ сол алаштың ^{йеңбектерін жыйнақ ͡ қылып̊ ͡ шығарып →// ұрпақ̊санасына ͡ғұйсақ → // солай ^йелге ͡геңірек танытčағ ͡дегем ͡ бағытта → // жұмұш ͡ шүргүзүп ͡ жатырмыз↓/// ↑^йенді мынау ^йелүу ^йесеп ͡ перетін жас ͡ қой → // алғашқ̊'есеп ͡ перетін↓/// ↑ сол ^йесепке мен → // ^йекі ͡гітәп ͡ дайындап ͡ ^уотұрмұн ↓/// ↑ біреу'алаш ͡ мұрасы → // сол алашты зерттеген ^йеңбектерімді → // дүнүйөлөрімді жыйнап → // соған топтастырып ͡ ^уотұрмұн↓/// ↑ ^йенді ^йекіншісі / алаштың ^йел ͡ б̊ілмейтін → // сол әртүрлү тақ^ырыпта жазғам ͡ мұралары ͡ б̊ар↓/// ↑ сол ^йел ͡ б̊ілмейтін → // соларды жыйнақтатып → // құрастырып → // ^йелге ͡ б̊ерсек ͡ деп → // жұмұс ͡ істеп ͡ жатырмыз↓///}	- Менің зерттеп жүрген тақырыбым - алаш көсемсөзі, алаш мұрасы. Сол алаштың еңбектерін жинақ қылып шығарып, ұрпақ санасына құйсақ, солай елге кеңірек танытсақ деген бағытта жұмыс жүргізіп жатырмыз. Енді мынау елу есеп беретін жас қой, алғашқы есеп беретін. Сол есепке мен екі кітап дайындап отырмын. Біреуі - алаш мұрасы, сол алашты зерттеген еңбектерімді, дүниелерімді жинап, соған топтастырып отырмын. Енді екіншісі – алаштың ел білмейтін, сол әр түрлі тақырыпта жазған мұралары бар. Сол ел білмейтін, соларды жинақтатып, құрастырып, елге берсек деп жұмыс істеп атырмыз.
Қайрат Сақ	▶	↑^уос'ек'үлкөн шығармашылық →// әрійне / біз ͡ қазір ^йенді / топ менеджер ͡ болғаннан ͡ кейін →// факүултттің барлығ ͡ жұмұсұн ͡ ұйұмдастырып ͡ ^уотұрғаннан ͡ кейін →// ^ұуақытымыз көп ͡ ^йемес ↓///↑ кейд'ойлайсың / шығармашылықпен →// ғылыммен ^йеркін айналысып ͡ жүрөтүн →// мүмкүндүктер ͡ болса ͡ ғой / шіркін ͡ деп↓///	↑^уос'ек'үлкөн ͡ шығармашылық → // әрійне біз ͡ ғәзір ^йенді → // топ менеджер ͡б̊олғаннаң ͡ гейін → // факұултеттің барлығ ͡ жұмұсұн ұйұмдастырып → // ^уотұрғаннаң ͡ гейін → // ^ұуақытымыз ͡ гөп ^йемес↓/// ↑ кейд'ойлайсың → // шығармашылықпен / ғылыммен ^йеркін айналысып ͡ жүрөтүн мүмкүндүктер ͡б̊олса ͡ ғой → // шіркін деп↓///	- Осы екі үлкен шығармашылық. Әрине, біз қазір енді топ-менеджер болғаннан кейін, факультеттің барлық жұмысын ұйымдастырып отырғаннан кейін уақытымыз көп емес. Кейде ойлайсың, шығармашылықпен, ғылыммен еркін айналысып жүретін мүмкіндіктер болса ғой, шіркін деп.
Қайрат Сақ	▶	↑жұурналійстыйка ͡ ғылымында →// жұурналійстійкада →// қайрат ͡ čақтың ͡ мектебі / қалыптасты ͡ ма ↑/// ↑ жоқ / әл'оған / ^йерте деп ͡ айтасыз ͡ ба ↑ /// ↑ шындығында ͡ да / ғылымда үлкөн жетістікке жетүу ͡ үшүн →// жыйырма ͡ жыл / аздық ͡ ^йетеді ↓/// ↑ ^уоған / бүкүл ͡ ^уөм^үрүңді сарқа жұмсасаң ͡ ғана →// соған жетесің ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ сондұқтам ͡ біз / ^йенд'өз ͡ бағытымызд'айқындап →// сол бағытта зерттеу жүргүзүп ͡ жатқанымыздың →// ^уөзүне ͡ құуанамыз ↓/// ↑ ал ^йенді / сол бағытты таңдаб̊ ͡алып →// соған зерттеу жүргүзем ͡ деген ͡ жастардың шығып ͡ жатқаны →// біздің үлкөн құуанышымыз ↓/// ↑ сол жастарды ͡ баулый ͡ ^уот^ұрып →// солармем ͡ біріг'от^ұрұп →// ^уосұндай жұмұс ͡ жүргүзе ͡ берсек →// барып түптүң ͡ түб̊үнде / үлкөн мектеп болұп̊ ͡ шық̊са →// ^уонда / ^уөм^үрүміздің босқ'өтпегендігі↓///	↑жұурналійстійка ғылымында → // жұурналійстійкада ͡ғайрат čақтың мектеб̊і ͡ғалыптасты ͡ ма ↑ /// ↑ жоқ / әл'оған →// ^йерте деб̊ ͡айтасыз ͡ б̊а↑ /// ↑ шындығында ͡ да / ғылымд'үлкөн жетістікке жетүу үшүн → // жыйырма ͡ жыл аздық ͡ ^йетеді↓/// ↑ ^уоғам ͡ бүкүл ^уөмүрүңді → // сарқа жұмсасаң ͡ ғана → // соған жетесің ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ сондұқтам ͡ біз → // ^йенді ^уөз ͡б̊ағытымызд'айқындап → // сол бағытта → // зерттеу жүргүзүб̊ ͡ жатқанымыздың ^уөзүнө ͡ ғұуанамыз↓/// ↑ ал ^йенді / сол бағытты таңдаб̊ ͡алып → // соған зерттеу жүргүзөм ͡ деген → // жастардың шығыб̊ ͡ жатқаны → // біздің үлкөң ͡ ғұуанышымыз↓/// ↑ сол жастарды ͡б̊аулый ^уотұрұп → // солармем ͡ біріге ^уотұрұп → // ^уосұндай жұмұш ͡ шүргүзө ͡б̊ерсек → // барып түптүң түб̊үнд'үлкөн мектеп ͡ полұп̊ ͡ шық̊са → // ^уонда ^уөмүрүміздің босқ'өтпөгөндігі↓///	Журналистика ғылымында, журналистикада Қайрат Сақтың мектебі қалыптасты ма? Жоқ, әлі оған ерте деп айтасыз ба? Шындығында да, ғылымда үлкен жетістікке жету үшін жиырма жыл аздық етеді. Оған бүкіл өміріңді сарқа жұмсасаң ғана соған жетесің деп ойлаймын. Сондықтан біз енді өз бағытымызды айқындап, сол бағытта зерттеу жүргізіп жатқанымыздың өзіне қуанамыз. Ал енді сол бағытты таңдап алып, соған зерттеу жүргізем деген жастардың шығып жатқаны біздің үлкен қуанышымыз. Сол жастарды баули отырып, солармен біріге отырып, осындай жұмыс жүргізе берсек барып түптің түбінде үлкен мектеп болып шықса, онда өміріміздің босқа өтпегендігі.
Қайрат Сақ	▶	↑үш бұуұндұ ͡ б̊іріктірген кезде ͡ ғана →// мектеп болұп қалыптасады ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ аға ͡ бұуын →// ^уорта ͡ бұуын ↓/// ↑ біз ^йенді / ^уорта ͡ бұуынның алдыңғы қатарында жүрсек →// ^йенді аға ͡ бұуыңға ͡ б̊арған кезімізде →// кейіңгі ^уорта ͡ бұуын →// және жас ͡ бұуынды қалыптастырып →// солкезде айтұуға болады ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ ^уоған ͡ ^йенді / мақ̊сатты түрде ͡ біз →// ^уөзүмішше / бір ͡ мектеп құрайық ͡ деп ͡ жүрген ͡ жоқпұз ↓/// ↑ мақ̊сатымыз / ^уосұ жұурналійстійканың бір ͡ жоғұн түгөндеп →// сол халықтың ^йеншісіндегі дүнүйесін →// ^уөзүне қайтарсағ ͡ деп ͡ жүрмүз ↓/// ↑ дәстүрлү ͡ сауалымыз →// телевійзійа таспаға жазылған ͡ тарійх ↓/// ↑ ^йендеше / арасында ͡ кейін ͡ ^уөкүнетіндей →// жалған сөйлеп ͡ қойған ͡ жоқ̊сұз ͡ ба ↑/// ↑ бар ͡ сөзді / ^уөзүм жан ͡ дүнүйеммен ͡ айттым →// сондұқтан / ^уолай ͡ деп ͡ ^уойламаймын ↓/// ↑ ^йесен ͡ саулұқта / жүздескенше ↑///	↑үш бұуұндұ ͡б̊іріктіргең ͡ гезде ͡ ғана → // мектеп ͡ полұп → // қалыптасады ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ аға ͡б̊ұуұн → // ^уорта ͡б̊ұуұн↓/// ↑ біз ^йенді ^уорта ͡б̊ұуұннұң → // алдыңғы ͡ ғатарында жүрсөк → // ^йенд'аға бұуұңға ͡б̊арғаң ͡ гезімізде → // кейіңг'орта ͡б̊ұуұн → // және жас ͡пұуұндұ ͡ ғалыптастырып → // солгезд'айтұуға болады ͡ деп ^уойлаймын↓/// ↑ ^уоған ^йенді мақ̊сатты түрдө → // біз ͡ ^уөзүмүшше → // бір ͡ мектеп құрайығ ͡деб̊ жүргөн ͡ жоқпұз↓/// ↑ мақ̊сатымыз / ^уосұ жұурналійстійканың біржоғұн түгөндөп → // сол ͡ ғалықтың ^йеншісіндегі дүн^үйөсүн → // ^уөзүнө ͡ ғайтарсағ ͡ деб̊ ͡ жүрмүз↓/// ↑ дәстүрлү ͡ сауалымыз → // телевійзійа / таспаға жазылған тарійх↓/// ↑ ^йендеш'арасында ͡гейін ^уөкүнөтіндей → // жалған сөйлөп ͡ қойған ͡ жоқ̊сұз ͡ б̊а↓/// ↑ бар сөздү / ^уөзүм жан ͡ дүн^үйөммөн ͡ айттым → // сондұқтан / ^уолай ͡ деп ͡ ^уойламаймын↓/// ↑ ^йесен ͡ саулұқта жүздөскөнше↓///	Үш буынды біріктірген кезде ғана мектеп болып қалыптасады деп ойлаймын. Аға буын, орта буын. Біз енді орта буынның алдыңғы қатарында жүрсек, енді аға буынға барған кезімізде кейінгі орта буын және жас буынды қалыптастырып, сол кезде айтуға болады деп ойлаймын. Оған енді мақсатты түрде біз өзімізше бір мектеп құрайық деп жүрген жоқпыз. Мақсатымыз – осы журналистиканың бір жоғын түгендеп, сол халықтың еншісіндегі дүниесін өзіне қайтарсақ деп жүрміз. Дәстүрлі сауалымыз –телевизия таспаға жазылған тарих. Ендеше, арасында кейін өкінетіндей жалған сөйлеп қойған жоқсыз ба? Бар сөзді өзім жан дүниеммен айттым, сондықтан олай деп ойламаймын. Есен-саулықта жүздескенше.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше «Біз қалай сөйлейміз?» хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаймағалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Әуе толқынында қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Студияда журналист – Оңғар Құралов. – БАҚ, әсіресе, теле-радио тілі таза да көркем, нақышты да мәнерлі болса, жалпыхалықтың сөйлеу мәдениеті де жоғары болмақ. Осы ретте, электронды бұқаралық ақпарат құралдарының тілін зерттеп жүрген ғалымды студиямязға шақырып отырмыз. Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының аға ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты ҚАЛДЫГҮЛ ЕСЕНОВАМЕН өткізілген сұхбатымызда тіл тазалығын сақтаудың маңыздылығы туралы әңгіме болады.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Қалдыгүл, айтыңызшы тілші-ғалым ретінде, осы қазіргі мемлекеттік тіліміз өз мәртебесіне сай жұмыс істеп жатыр ма? Осыған қалай қарайсыз? – Бұл – өте орынды сұрақ. Өйткені мемлекеттік тіл өз мәртебесіне сай қызмет жасауы тиіс. Ол үшін қандай шаралар, қандай бағытта жұмыс істеліп жатыр деген сауалға жауап беру керек болса, жалпы, мынау мемлекеттік тілдің қолданылу аясы кеңею үстінде. Қазақ тілі біртіндеп еліміздің қарулы күштер жүйесіне енгізілуде. Іс-қағаздары да қазақ тіліне аударыла бастады. Тарихи атаулар қайта қалпына келтіріліп, топонимдердің айтылып, жазылуы қазақ тілінің негізгі принциптеріне сәйкестендірілуде. Қазақ тілінің жалпы тілдік әдеби нормасы да бір ізге келтіріліп, ғылыми және лексикографикалық, терминологиялық жұмыстар белсенді түрде жүргізіліп отыр. Өркениетті елдер тәуелсіздікке қол жеткен алғашқы күннен-ақ шаруасын шекара бекіту мен тілді түзетуден бастайды.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Біздің егеменді елімізде де солай болады деп ойлаймын. Алдымен, Республика президентінің жалпы бағыт-бағдары өздеріңізге жақсы мәлім. Мемлекетіміздің негізі – мемлекеттік тіл. Қазақ тілі осы мәртебесі бойынша қызмет етуге тиіс және осы мәртебеге сай болу керек. Қоғамдық өмірдің барлық саласында қолданылуы тиіс. Алайда бұл мәселе аса қиын да күрделі екендігі мәлім. Қазір шүкіршілік етуге болады. Өйткені қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет етуінің лингвистикалық әдістемелік базасы жасалды. Әртүрлі сөздіктер, анықтамалар, тілашарлар жарық көрді. Тәп-тәуір оқулықтар жазылды. Кадр жағынан да тапшылық көріп отырған жоқпыз. БАҚ-та да көптеген хабар қазақша беріліп жатыр. – Қалдыгүл, өзіңіздің басылым беттерінде БАҚ-тың тілі жөнінде мақалалар жазып жүргеніңізді білеміз. Маман ретінде, тіл білімі саласында қызмет етіп жүрген ғалым ретінде қазіргі БАҚ-тың тіліне байланысты қандай пікір айтатын едіңіз?
Қалдыгүл Есенова	▶			– БАҚ қазіргі кезде, әсіресе, жастардың тіл тазалығын дамытуға, жүйелі сөйлеуге, ойын жүйелі жеткізуге көптеген мүмкіншілік беріп отыр. Оңғар өзің де білесің, кітап оқығаннан гөрі жастар көбіне телевизорды немесе радио тыңдағанды жақсы көреді. Мұндағы ақпараттар оқушыларға, әсіресе мына жастарға мектеп оқушыларына жүйелі, жақсы жеткізіліп жатса, тіл тазалығына БАҚ-тың көптен-көп септігі тигізеді деп толық айтуға болады. – Сөйлеу тілімізді дамытуда БАҚ-тың орны ерекше екендігі белгілі. Осы ретте сөйлеу мәдениетіне көбірек әсер ететіні – теледидар мен радио тілі. Әсіресе, радионы айтуға болады. Осы ретте сіз енді бір жағы маман ретінде, бір жағы теледидардың көрермені ретінде, радионың тыңдаушысы ретінде сіз қандай пікір айтқан болатын едіңіз? Тілімізді дамытудағы радионың орны қандай дәрежеде?
Қалдыгүл Есенова	▶			– Өте орынды сұрақ, өйткені, тыңдарман бар және көрермен бар. Көрермен деп отырғанымыздың өзі – теледидар хабарындағы көрермен,оны әрі көреді, әрі тыңдайды. Ал радиодағы тыңдарман ше? Ол көрмейді, тек қана қабылдайды, тыңдайды. Сондықтан да мына радио тілі теледидар тіліне қарағанда өзіндік ерекшелігі бар. Өйткені тыңдарман лекторды көрмейді. Сондықтан да лектор оларға көрнекі құралдарды көрсете алмайды. Журналист сөйлемдерін дұрыс оқи отырып, айтайын деген ойына нақтылау арқылы тыңдармандарға ақпарат бере алады. Егер мәтіннің мазмұны тақырыпқа сай құрылмай, айтайын деген ойы шашырап жатса, журналист пен тыңдарман арасында қатысым орнамайды. Журналист тарапынан бір жақты, бір бағытта ғана хабар жіберіліп жатады. Бір жақты, бір сипаттағы ғана хабар жүгіріп жатқандықтан, тыңдарман оны дұрыс қабылдамайды. Мұндай ақпараттар тыңдарманға ешқандай әсер етпейді. Бұқаралық қатынас өз дәрежесінде жүзеге аспайды.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Ал егер лектор тілінде стильдік, уәждік қолданыстар кездесіп жатса, тыңдарман болған оқиғаны көз алдына елестете отырып, тез қабылдайды. Журналистердің де өздеріңізге белгілі міндеті – сол. Тыңдарманға ақпаратты тез жеткізу арқылы әсер ету. Бұндай тілдік қатынас радиода сөйлеген автор тілінде аз кездеспейді. Жаңағы мен айтып отырған нәрселерімді нақтылау үшін, бір-екі факт келтіре кетейін. Осыған байланысты, жақында радиодан мынадай хабар естідім. «Кеденшінің өз еркі қайдан құлақ шығарса да», немесе «Шегірткеден қорқып, егін екпеуге бола ма?». Журналисттің Қазақтарға белгілі «Қазаншының өз еркі, қайдан құлақ шығарса», немесе «Шегірткеден қорыққан егін екпейді» деген тіркестерді әдейі, уәжді бұзып қолдануы оның тіл бірліктерін, яғни, сөйлемдерді, сөздерді таңдаудағы шеберлігі деп таныған дұрыс.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Сонымен қатар, спорт жаңалығына байланысты радиодан «доп қақпаға дарымай қойды» деген сияқты образды фразаларды едәуір ұшыратамыз. «Доп қақпаға түспеді» деп қолданудан гөрі, жоғарыдағы қолданыс тыңдарманға футбол алаңын, ондағы қақпаны, қақпаға түспеген допты көз алдына елестету арқылы оларға ақпарат әсерлі түрде жүргізіледі. Бұларды журналистер тарапынан шыққан сәтті қолданыстар деп айта аламыз. Мұның өзі БАҚ-тағы сөздер немесе сөз тіркестері, сөйлемдердің қолданысы авторлық қолданыстан жалпы қолданысқа еніп, стильдің қалыптасуы мен дамуына ықпал етіп отырады. Ал осындай ұтымды жасалынған сөздер жалпылық сипат ала бастап, әдеби тіліміздің қоры жаңа сөздермен толығып жататыны рас. Бірақ автордың жеке қолтаңбасы публицистика тіліне тән қалыптасқан сөздермен тығыз байланысты болады. Ал, өйткені, радио, мынау теледидар тыңдармандарды белгілі жағдайда айтылатын құрылымдарға үйренген, оларды пайдаланбау дәстүрдің сақталмауына, одан туындайтын түпкі нәрсе тыңдарманға дұрыс ықпал ете алмауға әкеледі.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Сөйлеудің тұрақты құрылымдардың болуы – журналист үшін де, тыңдарман үшін де қолайлы. Олар – радио тілінің бөлінбес құрамдас бөлігі. Онсыз тыңдарманның қабылдау, түсіну жылдамдығы төмендер еді. – Телерадиода айтылған әрбір сөз, әрбір сөйлем, оның тыңдаушысына, көрерменіне белгілі бір сөздің, ойдың эталоны сияқты жетіп жатады. Сол айтылған сөздерді тыңдаушы сол күйінде қабылдап, тілдік қорына алып жатады. Енді осы ретте жақсы айтылған сөздер, әрине, теле-радио хабарларындағы тыңдаушыларға оң әсерін ететіні белгілі. Ал кесірін тигізетін де жағдайлар кездесіп қалады. Осы ретте сіз не айтар едіңіз? – Журналист өз баяндауында әдеби тіл нормасынан тыс жатқан бейәдеби лексиканы, біз оны қазірде диалектизм, қарапайым сөздер, өзге тілдік элементтер деп айтып жүрміз. Осындайларды қолданып жатса тыңдарманға түсініксіз болатыны белгілі. Ал түсініксіз шыққан ақпарат жүйелі түрде жеткізілуі бәсеңсіп, репортер мен тыңдарман арасында таза қатысым орнамайды.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Бірақ сонда да болса, кей-кейде шет-шеттегі облыстардан берілген репортер тілінде жергілікті сөздер кездесіп қалатыны рас. Бір-екі мысалды айта кетейін, сөзім жанды болуы үшін, «Білім негізі бүгіннен» деген сұхбат-әңгімеде «Тәжірибеңізді ортақтаса тұрсаңыз», біреумен ортақтаудың өзі көмектес септігін керек етіп тұратындықтан, дұрысы «Тәжірибеңізбен ортақтаса тұрсаңыз» деген қолданыс дұрыс болар еді. Осы хабарда журналистердің де «ой айтып өтсеңіз» деген қолданыстары кездеседі. Біреуге қаратылып айтылған нәрсе сол жақта айтылу керек қой. Мысалы, қазақтар «Бас ауырып тұр ма?» демей, «Басың ауырып тұр ма?» дейді, сол сияқты «Ойыңызды айтып өтсеңіз» деген дұрыс болар. Тағы да мысалы осы, кейбір теледидар немесе радиолардан естиміз, «Енді «Баспалардан базарлық» дейтін айдарына құлақ салыңыз» деген қолданыстар бар.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Оның өзі де «айдары» сөзін қолданғаннан кейін «дейтін» сөз артық. «Бағдарламамыздың бастарында айтқандай» бұл мысалда да «бастарында» сөзі көптік формадан гөрі бағдарламаға қатысты «басында» деген қолданыс дұрыс болар еді. Өйткені бағдарлама сөзінің өзі жеке формада айтылғандықтан, оның «көп бастары» болуы мүмкін емес қой. Осыған қатысты – «Алғашқы қарлардың әсері қандай?». Қардың да көптік формада қолданылуы – орынсыз. «Қандай жерде оқисыз?» дегеннен гөрі «Қай жерде оқисыз?» деген қолданыс дұрыс болар еді. Мұндай енді мысалдар теледидар немесе радио хабарлар тілінде кездесіп жатады. Енді бұндай бір-екі кемшіліктер кете береді. Бірақ сонда да болса осыған кішкене ден қойсақ. Өйткені жаңа мен жоғарыда да айтып өттім, БАҚ-тың қызметі сол - ақпаратты тез беру және әсерлі беру. Егер осы журналистер тілінде жүйесіз, сөздер бір-бірімен байланыспай, немесе бір сөз бір сөйлем ішінде бірнеше рет қайта-қайта кездесіп жатса, ақпарат әсерлі берілмейді. Осы жағын журналистер ескерсе екен деп ойлаймын.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Өткенде де радиодан тыңдап отырсам, мынандай хабар берілді: «Екі жүз алпыс мың адам аталған вирустың вирусын жұқтырған» деп қолданды. Вирустың өзі бір сөйлемде екі рет қайталануының өзі әсерлі болуы да екіталай. «Жеке күйшілердің жеке концерті» деген қолданыс бар. Ол күйшілер жеке болса, оның концерті тағы жеке болады, сонда бұл қандай қолданыс. «Көлдей көңіл, өзендей үлкен өмір тілеймін» деген қолданыстар бар. Өмірдің өзі үлкен болуы мүмкін бе? Бұл да жүйесіз қолданыс деп айтуға болады. «Өзіңді сүйетін, өзіңді сыйлайтын жарға шаңырақ құруыңа тілектеспін!» деген қолданыстар да кездесіп жатады. Енді «Өзіңді сүйетін, өзіңді сыйлайтын жармен шаңырақ құруыңа тілектеспін!» деген қолданыс дұрыс болады. Өйткені шаңырақтың өзі – екі адамның қосылып шаңырақ көтерілуі, екі адамның қатысы. Сондықтан да жарға емес, «сыйлайтын жармен шаңырақ құруыңа тілектеспін!» деген қолданыс дұрыс болар еді.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Журналист тілінде – «Мінекей, Баян, сұрағыңызға жақсылап жауабын алдыңыз ғой деймін», бұның дұрысы – «Баян, сұрағыңызға жақсы жауап алдыңыз ғой деймін» немесе «Осы сағатымызды Диана есімді тыңдарманымызбен аяқтаймыз», «Осы сағатымызды Диана есімді тыңдарманымызбен аяқтаймыз" дегеннен гөрі, «Осы сағатымызды Диана есімді телефон шалушымызбен хабарласқаннан кейін аяқтаймыз» деген дұрыс болар еді. Немесе «Егер де өз ойыңызды қоссаңыз, біз қуанышта боламыз» дегеннен гөрі, «Егер өз ойыңызды бөліссеңіз, біз қуаныштымыз» деген жөн. «Көп жастар кішкене махаббат жайлы әңгіме қозғады», махаббаттың өзі кішкене, үлкен болуы мүмкін бе? Осыған кішкене көңіл бөлсек. «Көп жастар біраз уақыт махаббат жайлы әңгіме қозғады» деген қолданыс, әрине, орынды болар еді. Соңғы кезде теледидардан болсын, радиодан болсын, көп сөздер дұрыс қолданылмай, ол үрдіске айналып бара жатыр. Мысалы, радио болсын, теледидар болсын «Бүгін 10 градус жылыны көрсетеді» деген қолданыстар үрдіске айналып бара жатыр. "Жылыны" емес: «Сынап бағанасы 10 градус жылылықты немесе суықтықты көрсетеді».
Қалдыгүл Есенова	▶			– Қалдыгүл, жаңа айтып жатырсыз ғой, бірнеше қазіргі кезде қалыптасқан сөйлеу тіліміздегі кемшіліктер туралы, ал енді осындай орашолақ сөйлемдерді, орашолақ сөз тіркестері туралы зерттеуді негізінен Тіл білімі институты атқарады. Ал осы ретте Тіл білімі институты қандай жұмыстар атқарып жатыр? Біздің сөйлеу тілімізді түзету бағытында, сөздерді дұрыс қолдану, дұрыс айту, дұрыс жазу бағытында Тіл білімі институтының атқарып отырған жұмыстары туралы да айтып берсеңіз. – Біздің институтта «Тіл мәдениеті» деген бөлім бар. Ол бөлімді Нұргелді Уәли деген ғалым біраз жылдан бері басқарып келе жатыр. Біз 2000-2003 жылға арналған зерттеу жұмысымыздың тақырыбы да осы "Бұқаралық ақпарат құралдарының тілі" деп аталады. Осы бағытта біз бөліп алғанбыз, яғни, мынау бұқаралық ақпарат құралдарының өзі ауызша, жазбаша формасы бар ғой.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Ауызша формасына теледидар мен радио хабарлары жатады. Осыған байланысты Күдеринова Құралаймен екеуіміз осы бағытта зерттеу жұмысын жүргізіп жатырмыз. Тұжырымдар жасадық. Ол монография қазір баспада. Осы зерттеу жұмысында тек қана "осы радио, теледидар хабарларындағы кемшіліктермен қатар, қайтсек осы тіл тазалылығына көмектесеміз?" деген мақсатта біраз теориялық тұжырымдарға келдік. Ол жақын арада көпшілік қауымның қолына тиеді. Үлкен монографияның аты «Бұқаралық ақпарат құралдарының тілі» деп аталады. Меніңше, радио немесе теледидар хабарларының беретін тілі таза болу керек. Яғни, журналист тіл тазалығына көбірек мән беріп жатса, ол, әрине, тыңдарманға немесе көрерменге оң әсерін тигізеді. Кезінде Құдайберген Жұбанов былай деген екен «Сөзді қалай құру тетігін білу, ауызекі сөз үшін де аса керекті. Өйткені, топқа сөйленетін сөз де жазу тілі сияқты мұнда да екі кісі отырып сөйлескендігіндей кеңшілік жоқ» деген болатын еді.
Қалдыгүл Есенова	▶			– Бұлар жалпылама қауымға арналғандықтан, тіл бірліктері барлығына түсінікті болып, қабылдауға да жеңіл болуы тиіс. – БАҚ-ның тілі, оның ішінде электронды ақпарат құралдарының тілі, ондағы кейбір кемшіліктер, оны түзеудің жолдары туралы айтып берген әңгімеңізге көптен көп рақмет! – Міне, осы түйінмен әңгімемізді аяқтаймыз. Біз «Қалай сөйлейміз?" хабарына Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының аға ғылыми қызметкері, филология ғылымының кандидаты Қалдыгүл Есенова қатысты. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Әуе толқынында амандықпен кездескенше, күн нұрлы болай! 2004 жыл
Қалқаман Сарин	▶	↑ақындық деген ^уөнер ↑ // менің түсінігімде → / ақ̊сүйек ^уөнер ↓/// ↑басқа ^уөнердің ійелері→ / ^уөкпелемесін↓/// ↑басқа сіздің / әріптестеріңіз →// сіз де ^уөкпөлемеңіз↓/// ↑мен үшүн / ^йең асыл →// асылзада / бегзада ^уөнер → // ақындық↓/// ↑сондықтан бұл ^уөнер →/ менің түсүнүгімде →// әуелі алладан↓// тағдырыңа жазылатын →// маңдайына жазылатын тағдыр↓/// ↑^йекінші →/ жаңағы / сіз айтқан әкенің қаны →// ананың сүтү↓/// ↑үшінші фактор →// жаңағы ^уөзүңіз айтқан →// у^уөскөн ^уорта / алған білімің↓/// ↑^уосы үш тұғұр // →^уошақтың үш бұтұндай // үшеуі ^уосы ақындықтың →/ негізгі ^уөзегі ↓// негізгі тамыры дейсіз ба↑/// ↑^уосы үшеуі / тығыз бір-бірімен→ // байланысты деп ^уойлайм↓///	↑ақындығ ͡ деген ^уөнөр↑// менің түсүнүгүмдө→ // ақ̊сүйөк ^уөнөр↓/// ↑басқа ^уөнөрдүң ійелері →// ^уөкпөлөмөсін↓/// ↑басқа сіздің / әріптестеріңіз →// сіз ͡ де ^уөкпөлөмөңүз↓/// ↑менүшүн / ^йең ͡ асыл →// асылзада / бегзад'өнөр→ // ақындық↓/// ↑сондұқтам ͡ бұл →/ ^уөнөр // менің түсүнүгүмдө→ // әуөл'алладан↓// тағдырыңа жаз^ылатын →// маңдайына ͡ жаз^ылатын / тағдыр↓/// ↑^йекінші →/ жаңағы / сіз айтқан әкенің ͡ ғаны →// ананың ͡ сүтү↓/// ↑үшүншү фактор→// жаңағы / ^у өзүңүз айтқан / ^уөскөн ^уорта→// алғам ͡ білімің↓/// ↑^уосұ / үш тұғұр // ^уошақтың үш ͡ пұтұндай // үшөуү ^уосұ / ақындықтың ͡ негізгі ^уөзөгү↓// негізгі там^ыры дейсіз ͡ б̊е↑/// ↑^уосүшөуү / тығыз͡ б̊ір ͡ б̊ір^імем ͡ байланысты ͡ деп ^уойлаймын↓///	Ақындық деген өнер менің түсінігімде - ақсүйек өнер. Басқа өнердің иелері өкпелемесін. Басқа сіздің әріптестеріңіз, сіз де өкпелемеңіз. Мен үшін ең асыл, асылзада, бекзада өнер - ақындық. Сондықтан бұл өнер менің түсінігімде әуелі Алладан тағдырыңа жазылатын, маңдайына жазылатын тағдыр. Екінші, жаңағы сіз айтқан әкенің қаны, ананың сүті. Үшінші фактор - жаңағы өзіңіз айтқан өскен орта, алған білімің. Осы үш тұғыр ошақтың үш бұтындай, үшеуі осы ақындықтың негізгі өзегі, негізгі тамыры дейсіз ба. Осы үшеуі тығыз бір-бірімен байланысты деп ойлаймын.
Қалқаман Сарин	▶	↑менің түсінүгүмде →// тағы да айтайын →/ ^уөлең ^уөмір мен ^уөлімнің ^уортасы →// мен үшүн ^уөлең↓/// ↑бұл →/ мен ашқан жаңалық емес бұл↓/// ↑ тұуғанда / дүнүйе ^йесігін ашады ^уөлең →// ^уөлеңмен жерғойынына →/ кірер денең деп →// абай атамыз →/ ақыйқатын айтып кеткен↓/// ↑сондұқтан / ақын үшүн ^уөлең // ^уол ^уөмүр↓/// ↑ақын үшүн ↑/ ^уөлең →/ бүкүл тұрмұс-тіршілігінің ↑// ^йенді кәзіргі жағдайда ↑// әртүрлі айтұуға болатын шығар↓/// ↑белгілі бір дәрежеде→ // жұртқа танылұуыңа ↑/ немесе айтар ^уойұңды →/ сезіміңді / күйүнүш↑ / сүйүнүш ↑// адамның басынан кешетін сезімнің→ / барлығын→ // ^уосы / арман-мұңұңды жаңағындай→/ жан сырыңды жасырып→ // қағаз бетіне түсіретін // дүнүйе ↓/ не нәрсе дегең гезде ↑// ^уосы ^уөлең деп ^уойлайм↓///	↑менің түсүнүгүмдө // → тағы д'айтайын →/ ^уөлөң / ^уөмүр мен ^уөлүмнүң ^уортасы →// менүшүн ^уөлөң→ ↑бұл →/ мен ашқ̊ан жаңалық ^йемес ͡ пұл↓/// ↑тұуғанда / дүн^үй'есігін / ашад'өлөң→ // ^уөлөңмөн жерғойұнұна →/ кірер денең / деп →// аб̊ай атамыз →/ ақыйқатын айтып кеткен↓/// сондұқтан / ақынүшүн→ / ^уөлөң ^уөмүр↓/// ақынүшүн↑/ ^уөлөң →/ бүкүл тұрмұс-тіршілігінің↑ // ^йенді ͡ ғәзіргі жағдайда↑ әртүрлү / айтұуға ͡ б̊олатын шығар↓/// ↑белгілі ͡ б̊ір дәрежеде→ // жұртқа танылұуұңа↑/ немесе / айтар ^уойұңдұ →/ сезіміңді / күйүнүш↑ / сүйүнүш↑// адамның басынаң͡ гешетін сезімнің ͡ барлығын // ^уосұ / арман-мұңұңдұ жаңағындай→/ жан сырыңды жасырып →// қағаз ͡ б̊етіне түсүрөтүн // дүн^үйө↓// не ͡ нәрсе дегең ͡ гезінде↑// ^уосұ ^уөлөң деп ^уойлаймын↓///	Менің түсінігімде, тағы да айтайын, өлең - өмір мен өлімнің ортасы мен үшін өлең. Бұл мен ашқан жаңалық емес. «Туғанда дүние есігін ашады өлең, Өлеңмен жер қойынына кірер денең», - деп Абай атамыз ақиқатын айтып кеткен. Сондықтан ақын үшін өлең - өмір. Ақын үшін өлең бүкіл тұрмыс-тіршілігінің енді қазіргі жағдайда әртүрлі айтуға болатын шығар. Белгілі бір дәрежеде жұртқа танылуыңа немесе айтар ойыңды, сезіміңді, күйініш, сүйініш, адамның басынан кешетін сезімнің барлығын, осы арман-мұңыңды жаңағындай, жан сырыңды жасырып, қағаз бетіне түсіретін дүние не нәрсе деген кезде осы өлең деп ойлаймын.
Қалқаман Сарин	▶	↑^йенді →/ шынында да // кәзір →/ мына заманда // технократтық→ / ақпараттық заманда → // ақын болұу ↑// жалпы ^уөнер адамы болұу ↑// біреулер үшүн ↑/ күлкүлі болұуы да мүмкүн→ // шынында да↓/// ↑кәзір / матерыйалдық құндұлықтар→ // бірінші ^уорыңға шығып кеткен кезде →// дереу байұуымыз герек↓// ^уоқұуымыз герек↓// тіл меңгерүуіміз герек↓// матерыйалдық дүнүйелерімізді жыйнақтап↑// ^йетік-жеңімізді қымтауымыз герек деп жатқаңгезде↑/ ^уосы ^уөлөң жазұу↑/ ^уөнермен айналысұу деген нәрсе→/ керек па↑/ керек ^еемес па↑/ деп түсінетін →// адамдар да бар↓/// ↑бұл / мен сізге айтайын →// ^ұуақыттың / ^уосыған жеткен жеріміс↓///	↑^йенді →/ шынында ͡ да // қәзір →/ мына заманда технократтық→ / ақпараттық заманда → // ақым ͡ болұу ↑// жалпы ^уөнөр адамы ͡ б̊олұу↑// біреулөрүшүн↑/ күлкүлү ͡ б̊олұуұ ͡ да ͡ мүмкүн → // шынында ͡ да↓/// қәзір / матерійалдық құндұлұқтар → // бірінші ^уорұңға шығып кеткеңгезде →//дереу ͡ б̊айұуұмұз ͡ герек↓// ^уоқұуұмұз͡ герек↓// тіл меңгерүуүмүз͡ герек↓// матерійалдығ ͡ дүн^үйөлөрүмізді жыйнақтап↑// ^йетегжеңімізді ͡ ғымтауұмұз ͡ герек деб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде↑ ^уосұ ^уөлөң жазұу↑/ ^уөнөрмөн айналысұу деген нәрсе→/керек ͡ пе / керек ^йемес ͡ пе ↑/ деп түсүнөтүн→ // адамдар ͡ да ͡ б̊ар↓/// ↑бұл / мен сізг'айтайын →// ^ұуақыттың / ^уосұған жеткен жеріміз↓///	Енді шынында да, қазір мына заманда, технократтық, ақпараттық заманда ақын болу, жалпы өнер адамы болу біреулер үшін күлкілі болуы да мүмкін, шынында да. Қазір материалдық құндылықтар бірінші орынға шығып кеткен кезде дереу баюуымыз керек, оқуымыз керек, тіл меңгеруіміз керек, материалдық дүниелерімізді жинақтап, етік-жеңімізді қымтауымыз керек деп жатқан кезде, осы өлең жазу, өнермен айналысу деген нәрсе керек пе, керек емес пе деп түсінетін адамдар да бар. Бұл, мен сізге айтайын, уақыттың осыған жеткен жеріміз.
Қалқаман Сарин	▶	↑әрійне / сөз жоқ // ақыңға / →құрметпен қарайды↓/// ↑барған жеріңде →/ алдыңнан шығып ↓// арқаңнан қағып ↓// ақ батасын беріп / жататын ↓// аға-апаларымызды / →көргең ͡ гезде↑// жырыңды жатқа ^уоқып жатқан→ // жастарды көргең ͡ гезде↑ // жаңағы күдүкті →/ күмәнді / тұманды ^уой / сейілет↓/// ↑босқа жүргөнің жоқ ^йекеніңді↓// әйтеуүр бірғазақтың баласына→ / ^уөлең деген дүнүйені→ // сүйкімді͡ қылып / сұлұу ^уөнер ^йекендігін →// ^уоның жаңағындай→ / ақ̊сүйөк ^уөнер ^йекендігін // жалғыз мен ^йемес↑// әрійне / ^уосұндай / тұрғұда қызмет көрсөтіп жүрген→ // қалтқысыз әдебійетке азаматтар бар ғой↓/// ↑сондықтан / мен ^уойлайм↑// ^уосы тұрғұда↓///	↑әрійне / сөжжоқ / ақыңға / → құрмөтпөң͡ ғарайды↓/// ↑барған жеріңде →/ алдыңнан ͡ шығып↓// арқаңнаң ͡ ғағып↓// ақпатасым ͡ беріб̊ ͡ жататын↓// ағ'апаларымызды →/ көргөң ͡ гезде:↑// жырыңды жатқа ^уоқұб̊ ͡ жатқан→ // жастарды ͡ гөргөң ͡ гезде:↑// жаңағы ͡ гүдүктү /→ күмәнді / тұманды ^уой / сейіледі↓/// ↑босқа жүргөн жоқ ^йекеніңді↓// әйтеуүр ͡ б̊ірғазақтым ͡ баласына→ /^уөлөң деген дүнүйөнү→ // сүйкүмдүғып / сұлұу ^уөнөр ^йекендігін →// ^уонұң жаңағындай→ / ақ̊сүйөк ^уөнөр ^йекендігін // жалғыз мен ^йемес ↑// әрійне / ^уосұндай / ^уосұ ͡ тұрғұда / қызмет көрсөтүб̊ ͡ жүргөн→ // қалтқысыз әдеб̊ійетке / азаматтар ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑сондұқтаммен ^уойлаймын ↑// ^уосұ ͡ тұрғұда↓///	Әрине, сөз жоқ, ақынға құрметпен қарайды. Барған жеріңде алдыңнан шығып, арқаңнан қағып, ақ батасын беріп жататын аға-апаларымызды көрген кезде, жырыңды жатқа оқып жатқан жастарды көрген кезде жаңағы күдікті, күмәнді, тұманды ой сейіледі. Босқа жүргенің жоқ екеніңді, әйтеуір бір қазақтың баласына өлең деген дүниені сүйкімді қылып сұлу өнер екендігін, оның жаңағыдай ақсүйек өнер екендігін жалғыз мен емес, әрине осындай тұрғыда қызмет көрсетіп жүрген қалтқысыз әдебиетке азаматтар бар ғой. Сондықтан мен ойлаймын осы тұрғыда.
Қалқаман Сарин	▶	↑ал ^йенді / жаңағы ↑/менің ^уойыма →/ бір нәрсе келіп ^уотыр↓/// ↑біз әлі сол / матерійалдық дүнүйеден →// мына кейіңгі →/ жыйырма бес жылдықта →// тіпті ^уосұған →/ қатты көңүл аударып кеткен сыйақтымыс↓/// ↑бір жарым жыл бұрұңғы →/ жағдай // ^йесіңізде шығар // жер мәселесі↓/// ↑жер мәселесі деген кезде ↑// жерге қарап қалған→ // ^йешкім болған жоқ↓/// ↑ұлт зыйалыларынан бастап →// қоғам қайраткелері→ // ^уолар ^йенді →/ міндетті дейік̊ші айтұуға↓// сөзді қозғауға↓/// ↑бірақ ↑/ жалпы жастар →// бұқара халық →// ^уөре түрөгелді↓/// ↑үйткені / жер деген матерійал //→ жер деген байлық↓///	↑ал ^йенді / жаңағы / ↑менің ^уойұма →/ бір нәрсе͡ геліп ^уотұр ↓// біз әлі сол / матерійалдығ ͡ дүн^үйөдөн →// мына ͡ гейіңгі / →жыйырма͡ б̊ешшылдықта →// тіпті ^уосұған / →қатты ͡ гөңүл аударып кеткен сыйақтымыс↓/// ↑бір жарым жыл ͡ б̊ұрұңғұ →/ жағдай // ^йесіңізде шығар // жер мәселесі↓/// ↑жер мәселесі дегең ͡ гезде↑// жерге ͡ ғарап қалған→ // ^йешкім ͡ болған жоқ↓/// ↑ұлт зыйалыларынам ͡ бастап →// қоғам ͡ ғайраткелері→ // ^уолар ^йенді / →міндетті дейік̊ш'айтұуға↓// сөздү ͡ ғозғауға↓/// ↑бірақ / жалпы жастар →// бұқара ͡ ғалық →// ^уөрө ͡ түрөгөлдү↓/// ↑^уөйткөнү / жер дегем ͡ матерійал //→ жер дегем ͡ байлық↓///	Ал енді жаңағы менің ойыма бір нәрсе келіп отыр. Біз әлі сол материалдық дүниеден, мына кейінгі 25 жылдықта тіпті осыған қатты көңіл аударып кеткен сияқтымыз. 1,5 жыл бұрынғы жағдай есіңізде шығар, жер мәселесі. Жер мәселесі деген кезде жерге қарап қалған ешкім болған жоқ. Ұлт зиялыларынан бастап қоғам қайраткелері, олар енді міндетті дейікші айтуға, сөзді қозғауға. Бірақ, жалпы жастар, бұқара халық өре түрегелді. Өйткені жер деген материал, жер деген байлық.
Қалқаман Сарин	▶	↑тілдің мәселесін / алып қарайық̊шы↑/// ↑бұл -рұуханыйат // бұл - рұух↓/// ↑мынау матерійал↓/// ↑тілдің мәселесіне гелгеңгезде↑// біз ↑/ бұндай бірлік таныта алмадық↓/// ↑тұтастық таныта алмадық↓/// ↑йағный / әлі де біз // матерійалдық құндұлұқтарға→ // байланған ^еекендігімізді↑// көрсетіп берді↓/// ↑тек қана →/ жерде не бар // жерде наның бар →// үйің бар // баспанаң бар // бала-шағаң бар →// суың бар ішетін↓// жейтін наның бар↓/// ↑ал / тіл саған нан бермейт↓// тіл қарыныңды тойдырмайды↓// ^уол рұухтың дүнүйесі ^йекендігін→ // біз әлі сезіне қойған жоқпыс→ // көрдүңіз ба↑// тек қана / жеріме тійіспесе болдұ↓// ал / рұухты дүнүйе // рұуханыйатқа деген гезде→ // селқостық / салғырттық↓/// ↑бұны / мүмкүн біреулер →// сабыр деп түсінүуі де мүмкін↓/// ↑^уосындай бір / кінәратты →// тұстар бар ғой↓ ///	↑тілдің мәселесін / алып ͡ қарайық̊шы↑/// ↑бұл ^ұрұуханыйат // бұл ^ұрұух↓/// ↑мынау матерійал↓/// ↑ал тілдің мәселесіне гелгең͡ гезде // біз ↑/ бұндай бірлік таныт'алмадық↓// тұтастық таныт'алмадық ↓/// ↑йағ^іній / әлі ͡ де ͡ б̊із // матерійалдық құндұлұқтарға→ // байлаңған ^йекендігімізді↑// көрсөтүп ͡ перді↓/// ↑текқана →/ жерде не͡ б̊ар // жерде наның ͡ бар →// үйүң ͡ бар // баспанаң ͡ бар // бала-шағаң ͡ бар →// сұуұң бар ішетін↓// жейтін наның ͡ бар↓/// ↑ал / тіл саған нам ͡ бермейді ↓// тіл ͡ ғарыныңды тойдұрмайды↓/// ↑^уол ^ұрұухтұң дүн^үйөсү ^йекендігін→ // біз әлі сезіне ͡ ғойған ͡ жоқпұс→ // көрдүңүз ͡ б̊е ↑/ текқана / жеріме тійіспесе͡ б̊олдұ↓ // ал / ^ұрұухтұ дүн^үйө // ^ұрұуханыйатқа дегең ͡ гезде→ // селқостұқ / салғырттық↓/// ↑бұнұ / мүмкүм ͡ біреулөр →// саб̊ыр деп түсүнүуү ͡ де мүмкүн↓/// ↑^уосұндай ͡ б̊ір / кінәратты →// тұстар ͡ б̊ар ͡ ғой↓ ///	Тілдің мәселесін алып қарайықшы, бұл - руханият, бұл - рух. Мынау материал. Тілдің мәселесіне келген кезде біз бұндай бірлік таныта алмадық, тұтастық таныта алмадық. Яғни әлі де біз материалдық құндылықтарға байланған екендігімізді көрсетіп берді. Тек қана жерде не бар, жерде наның бар, үйің бар, баспанаң бар, бала-шағаң бар, суың бар ішетін, жейтін наның бар. Ал тіл саған нан бермейді, тіл қарныңды тойдырмайды, ол рухтың дүниесі екендігін біз әлі сезіне қойған жоқпыз, көрдіңіз бе? Тек қана жеріме тиіспесе болды, ал рухты дүние, руханиятқа деген кезде селқостық, салғырттық. Бұны, мүмкін біреулер сабыр деп түсінуі де мүмкін. Осындай бір кінәратты тұстар бар ғой.
Қалқаман Сарин	▶	↑бұл ^йенді о бастан→ // қазақ ақын халық қой↓/// ↑түйөге міңген қазақ →// төрт ауұз ^уөлең айтады деп →// қазақ тағы да айтып қойған↓/// ^йешкімнің аузына↑// қақпақ бола алмайсыз↓/// ↑кәзір ↑/ мына ійнтернет деген дүнүйе →// тіпті мұндай дүнійеге →// жол ашып берді↓// мүмкүндік тұудырды↓/// ↑бірақ бұнұң барлығы ^йенді↑// әдебій ^уорта бар гезде →// сүзгі / жаңағы / ішкі түйсік бар гезде→ // бұлар / жас кезінде→ / кім ^уөлөң жазбады↓/// ↑стүудент кезінде →// сіздің қатарластарыңыз айтады ғой↓// қырық жігіт ^уөлең жазып келді↓// соның ^йекеуі-үшөуі ғана шықты↓// әрқайсысы / әр жақтан кетті↓/// ↑сол сыйақты бұл↑// аса бір күдүк тұудұратын →/ дүнүйе ^йемес// ^уөзү / ^ұуақыт пен халық деген →/ ^йекі кеңістік бар↓/// ↑кейбір жағдайда // →әдебій ^уортаның ^уөзү / қателесүуі мүмкүн↓/// ↑ійа↓/ ^уоған кешегі дүнүйелер де→ // дәлел бола алады↓/// ↑бірақ / ^йек'ақ ұлы ^уөлшем бар //^ұуақыт пен халық↓///	↑бұл ^йенді ^уо бастан→ // қазақ / ақың ͡ ғалық ͡ қой ↓// түйөгө міңгең͡ ғазақ →// төрт ауұз ^уөлөң айтады ͡ деп →// қазақ тағы ͡ да ͡ айтып ͡ қойған↓/// ^йешкімнің аузұна↑ // қақпақ͡ пол'алмайсыз↓/// ↑қәзір ↑/ міне / ійнтернет деген дүн^үйө → // тіпті мұндай дүн^үйөге →// жол ашып ͡ перді ↓// мүмкүндүк͡ тұудұрдұ↓/// ↑бірақ / бұнұң барлығы ^йенді ↑// әдеб̊ій ^уорта ͡ б̊аргезде →// сүзгү / жаңағы / ішкі түйсүк ͡ паргезде→ // бұлар / жас кезінде→ / кім ^уөлөң жазб̊ады↓/// ↑^ыстүудөнт кезінде →// сіздің ͡ ғатарластарыңыз ͡ айтады ͡ ғой ↓// қырығ ͡ жігіт ^уөлөң жазып ͡ келді↓ // сонұң ^йекеу'үшөуү- ғана ͡ шықты↓ // әрғайсысы / әр жақтаң ͡ гетті↓/// ↑сол сыйақты ͡ б̊ұл↑// аса ͡ б̊ір / күдүк тұудұратын →/ дүн^үйө ^йемес // ^уөзү / ^ұуақыт пен халық деген →/ ^йекігеңістік ͡ пар↓/// ↑кейб̊ір жағдайда →// әдеб̊ій ^уортаның ^уөзү / қателесүуү мүмкүн↓/// ↑ійа↓/ ^уоғаң ͡ гешегі дүн^үйөлөр ͡ де→ // дәлел ͡ б̊ол'алады↓/// ↑бірақ / ^йек'ағ ͡ ұлұ ^уөлшөм ͡ бар // ^ұуақыт пең ͡ ғалық↓///	Бұл енді о бастан қазақ ақын халық ғой. «Түйеге мінген қазақ төрт ауыз өлең айтады» деп қазақ тағы да айтып қойған. Ешкімнің аузына қақпақ бола алмайсыз. Қазір мына интернет деген дүние тіпті мұндай дүниеге жол ашып берді, мүмкіндік тудырды. Бірақ мұның барлығы енді әдеби орта бар кезде, сүзгі, жаңағы ішкі түйсік бар кезде, бұлар жас кезінде кім өлең жазбады. Студент кезінде сіздің қатарластарыңыз айтады ғой, «қырық жігіт өлең жазып келді, соның екеуі-үшеуі ғана шықты, әрқайсысы әр жақтан кетті». Сол сияқты бұл аса бір күдік тудыратын дүние емес, өзі уақыт пен халық деген екі кеңістік бар. Кейбір жағдайда әдеби ортаның өзі қателесуі мүмкін. Ия, оған кешегі дүниелер де дәлел бола алады, бірақ екі-ақ ұлы өлшем бар - уақыт пен халық.
Қалқаман Сарин	▶	↑халықтың жазығы жоқ↓// сүзбөден халыққа ^уөткізіп ↑// бір-ақ берүуіміз герек↓/// ↑^уосы арналар / ^ырадыйолар →// бүкіл ақпарат құралдары →// былайша айтқанда↓/// ↑халықтың жазығы͡ ғанша→ // халыққа не беріп жатырмыс↓// соны тыңдап атыр↓/// ↑мен айтайын↓/ мына әннің сөздөрінің → // ^уөте / сын көтермейтіндігі тұуралы ійә↓/// ↑ мен де / біраз әңге сөз жаздым ғой↓// бірақ / кәзір ↑/ көркөмдік кеңес деген дүнүйе бар →// қазақ радыйосында↓///	↑халықтың жазығы жоқ↓// сүзб̊өдөң ͡ ғалыққа ^уөткүзүп↑// бір͡ ақ ͡ перүуүмүз ͡ герек↓/// ↑^уос'арналар / ^ырадыйолар →// бүкүл ақпарат құралдары →// былайш'айтқанда → / халықтың жазығы͡ ғанша→ // халыққа не͡ б̊еріб̊ ͡ жатырмыз ↓// сонұ тыңдаб̊ ͡ жатыр↓/// ↑мен айтайын↓/ мын'әннің сөздөрүнүң → // ^уөтө / сың ͡ гөтөрмөйтіндігі тұуралы // ійә↓/// ↑мен де / біраз әңге сөжжаздым ͡ ғой↓// бірақ / қәзір↑ көркөмдүк кеңес теген дүн^үйө͡ б̊ар →// қазағ͡ радыйосұнда ↓///	Халықтың жазығы жоқ, сүзбеден халыққа өткізіп бір-ақ беруіміз керек осы арналар, радиолар, бүкіл ақпарат құралдары, былайша айтқанда. Халықтың жазығы қанша, халыққа не беріп жатырмыз соны тыңдап атыр. Мен айтайын, мына әннің сөздерінің өте сын көтермейтіндігі туралы, иә. Мен де біраз әнге сөз жаздым ғой, бірақ қазір көркемдік кеңес деген дүние бар қазақ радиосында.
Қалқаман Сарин	▶	↑соның / мүшөсүнің бірімін мен↓/// ↑біраз жаңағы ақын ағаларымыз бар↓ // кампазитырлар бар↓/// ↑қазақ радыйосын // былайша айтқанда →// жанағы сондай жеңілтек әндерден↑ // тазартып жатырмыс↓/// ↑сөзү дұрұс ^йемес // әні бұзұқ →// сөзү қыйсық деген сыйақты↓/// ↑бірақ / ^уоны біз / радыйодан ғана алып тастағаммен // басқа арналарда да / кеңес жоқ қой →// ^уол / басқа жерден шығып жатыр↓/// ↑шатырдың бір-ақ тесігін бітедік↓// басқа тесігінен де / сұу ағып атыр ғой↓// түсінесіз бе↑/// ↑бұл жерде / менің ^уойымша →// тұтас көркөмдік кеңес керек↓///	↑сонұң / мүшөсүнүң бірімім ͡ мен↓/// ↑біраз ақын ағаларымыз ͡ б̊ар↓ // композійторлар ͡ б̊ар↓/// ↑қазағ͡ радійосын // былайш'айтқанда →// жаңағы сондай жеңілтег ͡ әндерден↑ // тазартыб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑сөзү ͡ дұрұс ^йемес // әні ͡ б̊ұзұқ →// сөзү ͡ ғыйсығ ͡ деген сыйақты↓/// ↑бірақ / ^уонұ ͡ б̊із / ^ырадыйодаң ͡ ғана / алып тастағаммен // басқ'арналарда ͡ да / кеңес жоқ ͡ қой →// ^уол / басқа жерден шығыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑шатырдың бір-ақ тесігім ͡ бітедік↓// басқа тесігінен ͡ де / сұуағып ͡ жатыр ͡ ғой↓ // түсүнөсүз ͡ б̊е↑/// ↑бұл жерде / менің ^уойұмша →// тұтас көркөмдүк кеңес керек↓///	Соның мүшесінің бірімін мен. Біраз жаңағы ақын ағаларымыз бар, композиторлар бар. Қазақ радиосын былайша айтқанда, жаңағы, сондай жеңілтек әндерден тазартып жатырмыз. Сөзі дұрыс емес, әні бұзық, сөзі қисық деген сияқты. Бірақ, оны біз радиодан ғана алып тастағанмен, басқа арналарда да кеңес жоқ ғой, ол басқа жерден шығып атыр. Шатырдың бір-ақ тесігін бітедік, басқа тесігінен де су ағып жатыр ғой, түсінесіз бе? Бұл жерде менің ойымша, тұтас көркемдік кеңес керек.
Қалқаман Сарин	▶	↑бүкіл / жаңағы ақпаратқа →// жұмұс қабілеті жететін →// құдіреті жететін // →бір-ақ көркемдік кеңес керек↓/// ↑тіпті / мына / сахнада консерт қойатын кезде де→ // ана әнші қандай ән айтады↓// қандай сөз // ^уоның сөзі қандай↑// сапасы қандай деген дүнүйеге дейін↓/// ↑ал / ^уоны біз ↑// эфійрге түсүріп алғаннаң ͡ гейін→ // мына таспаға жазып алғаннан кейін →// ^уоны мына каналдан көрсетпесе→// ^йекінші канал көрсетіп жатыр↓/// ↑ійнтернетіңіз сел→/ тасқын болып →// ағып жатыр кәзір↓/// ↑бұ жерде→// ^йешқандай жаңағы →/ бійліктен немесе жоғарғы →// ^уосыған мүдделі жауапты адамдардың тарапынан→ // тұтас бір заң ͡ герек↓/// ↑бұнұ солай реттеп бермесе ↑// халықтың жазығы жоқ ↓// халыққа не берді↓/// ↑той әндері кәзіргі ↓/// ↑кәзір әншілер↑///	↑бүкүл / жаңағ'ақпаратқа →// жұмұс қәб̊ілеті жететін →// қүдүрөтү жететін →// бір-ақ көркөмдүк кеңес керек↓/// ↑тіпті / мына /сах^ынада / концерт қойатың͡ гезде ͡ де→ // ана / әнші ͡ ғандай ән айтады ↓// қандай сөз↑// ^уонұң сөзү͡ ғандай ↑// сапасы͡ ғандай деген дүн^үйөгө ͡ дейін↓/// ↑ал / ^уонұ ͡ б̊із ↑// эфійрге түсүрүб̊ ͡ алғаннаң͡ гейін→ // мына таспаға жазыб̊ ͡ алғаннаң͡ гейін →// ^уонұ мына ͡ ганалдаң ͡ гөрсөтпөсө →// ^йекінші͡ ганал ͡ гөрсөтүб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ійнтернетіңіз / сел /→ тасқым ͡ болұп →// ағыб̊жатыр ͡ ғәзір↓/// ↑бұл жерде → // ^йешқ̊андай жаңағы →/ бійліктен немесе жоғарғы /→// ^уосұған мүддөлү жауапт'адамдардың тарапынан→ // тұтас ͡ пір / заңгерек↓/// ↑бұнұ солай ^іреттеп ͡ пермесе ↑// халықтың жазығы жоқ ↓// халыққа не͡ б̊ерді↓/// ↑той әндері ғәзіргі↓/// ↑қәзір әншілер↑///	Бүкіл жаңағы ақпаратқа жұмыс қабілеті жететін, құдіреті жететін бір-ақ көркемдік кеңес керек. Тіпті мына сахнада концерт қоятын кезде де ана әнші қандай ән айтады, қандай сөз, оның сөзі қандай, сапасы қандай деген дүниеге дейін. Ал оны біз эфирге түсіріп алғаннан кейін, мына таспаға жазып алғаннан кейін, оны мына каналдан көрсетпесе, екінші канал көрсетіп жатыр. Интернетіңіз сел, тасқын болып ағып жатыр қазір. Бұл жерде ешқандай жаңағы биліктен немесе жоғарғы осыған мүдделі жауапты адамдардың тарапынан тұтас бір заң керек. Бұны солай реттеп бермесе, халықтың жазығы жоқ, халыққа не берді. Той әндері қазіргі. Қазір әншілер...
Қалқаман Сарин	▶	↑ тойға ғана / ән жаздыратын болдұ↓/// ↑^уөнөр ^уөнөр үшүн →// ійгілік үшүн →// құндұлұқ үшүн→// жасалмайтын болд↓/// ↑йағни / күнкөрүстің көзү ↑// той әндерін жаңағы →// жеңіл-желпі бійлейтін әндер болса ↑// мені тойға жійі шақырады↓// ^уол ән хійт болады →// деген дүнүйе бар↓/// ↑^уодаң гейін →/ ^уол тойға шақырғаннан кейін →// сізге әрійне / ақ̊ша төленеді →// көрдүңіз ба ↑///	↑ тойғағана / ән жаздыратым ͡ болдұ↓/// ↑^уөнөр /^уөнөрүшүн //→ ійгілігүшүн // →құндұлұғүшүн →// жасалмайтым ͡ болдұ↓/// ↑йәғ^іній / күңгөрүстүң ͡ гөзү↑ // той әндерін жаңағы →// жеңіл-желпі ͡ б̊ійлейтін әндер ͡ б̊олса ↑// мені тойға жійі шақырады↓// ^уол ән хійт͡ полады →// деген дүн^үйө ͡ б̊ар↓/// ↑^уодаң ͡ гейін →/ ^уол тойға шақырғаннаң͡ гейін →// сізг'әрійне / ақ̊ша төлөнөдү →// көрдүңүз ͡ б̊е↑//	тойға ғана ән жаздыратын болды. Өнер өнер үшін, игілік үшін, құндылық үшін жасалмайтын болды. Яғни, күнкөрістің көзі - той әндерін жаңағы, жеңіл-желпі билейтін әндер болса, мені тойға жиі шақырады, ол ән хит болады деген дүние бар. Одан кейін ол тойға шақырғаннан кейін сізге әрине, ақша төленеді, көрдіңіз ба?
Қалқаман Сарин	▶	↑шәкәрімнің бұл ән →/ бұрұңғы әннен ^уөзгерек →// бұған ұйқасты ^уөлең сөз герек деген дүнүйе →// ^уосы ^йекінші жол кәзір↓/// ↑бұл ән / бұрұңғы әннен ^уөзгерек болды↓// кәзіргі әндер →// ^уоған ұйқасты ^уөлең сөз керек ^йекендігін →// ^йешкім шәкәрімнің →/ бұл қағыйдасына арқа сүйеп↑ // жүгініп жатқан адам жоқ↓/// ↑ал ^йенді ↑/ әнге сөз жазып жатқан →// жаңағы әндерге ақындар ^йемес↓/// ↑тағы бұған→ / ақындарды да кінәләуға болмайт↓/// ↑әншілердің→ / бір біздің замандас әншілер ^йемес→ // бізден кейінгі бұуынғылар шығар бәлкім →// қасіреті мен кемшілігі бар↓/// ↑мысалы үшін →// кәзір жыйырма жыйырма бестегі қыз-жігіттер әншілер →// маған хабарласат↓/// ↑мен қырыққа келіп қалған→ / азаматпын↓/// ↑мен айтам→ // сен ^уөзің жыйырма-жыйырма бестегі ақындарды →// неге іздемейсің ↓// сенің кешіп жүрген сезіміңді ↑// кешіп жүр ^уол да↓/// ↑сен сыйақты →/ жастықтың жалынын→ // кәдімгі ^уосы сен жұтқан ауаны жұтұп→ // сен сыйақты сағынып→ // сен сыйақты күйүніп →// сен сыйақты сүйүніп жүргөн / қыз-жігіттер // →сенің әніңнің сөзін // тұура сенің ^уойыңдағыдай↑// жазып берет↓/// ↑ал менің / кәзір сәл көзғарасым ^уөзгөрді↓// ^йесейдім↓///	↑шәкәрімнің бұл ән →/ бұрұңғ'әннен ^уөзгөрөк →// бұған ұйқасты ^уөлөң сөзгөрөк деген дүн ^үйө →// ^уосұ / ^йекінші жол͡ ғәзір ↓/// ↑бұл ән / бұрұңғ'әннен ^уөзгөрөк ͡ полдұ ↓// қәзірг'әндер →// ^уоған ұйқасты ^уөлөң сөзгөрөк ^йекендігін →// ^йешкім шәкәрімнің →/ бұл ͡ ғағыйдасын'арқа ͡ сүйөп↑ // жүгүнүб̊ ͡ жатқан адам ͡ жоқ↓/// ↑ал ^йенді ↑/ әңге сөжжазыб̊ ͡ жатқан →// жаңағ'әндерге ақындар ^йемес↓/// ↑тағы ͡ б̊ұған→ / ақындарды ͡ да ͡ гінәләуға ͡ б̊олмайды↓///↑әншілердің→ / бір ͡ б̊іздің замандас әншілер ^йемес→ // біздең ͡ гейіңгі ͡ б̊ұуұншығар ͡ б̊әлкім →// қәсіреті мең͡ гемшілігі ͡ б̊ар↓/// ↑мысал'үшүн →// қәзір жыйырма жыйырма ͡ б̊естегі ͡ қыжжігіттер әншілер →// мағаң ͡ ғаб̊арласады↓/// ↑мен / қырыққа ͡ геліп қалған→ / азаматпын↓/// ↑мен айтам→ // сен ^уөзүң жыйырма-жыйырма ͡ б̊естег'ақындарды →// нег'іздемейсің↓// сенің ͡ гешіб̊ ͡ жүргөн сезіміңді ↑// кешіб̊ ͡ жүр ^уол ͡ да↓/// ↑сен сыйақты →/ жастықтың жал^ынын→ // кәдімгі ^уосұ сен жұтқан ауаны жұтұп→ // сен сыйақты ͡ сағ^ынып→ // сен сыйақты / күйүнүп →// сен сыйақты ͡ сүйүнүб̊ ͡ жүргөн / қыжжігіттер →// сенің әніңнің сөзүн // тұура сенің ^уойұңдағыдай ↑// жазып ͡ переді↓///↑ал менің / қәзір сәл ͡ гөзғарасым ^уөзгөрдү↓// ↑^йесейдім↓///	Шәкәрімнің «бұл ән бұрынғы әннен өзгерек, бұған ұйқасты өлең сөз керек» деген дүние осы 2-жол қазір. Бұл ән бұрынғы әннен өзгерек болды қазіргі әндер, оған ұйқасты өлең, сөз керек екендігін ешкім Шәкәрімнің бұл қағидасына арқа сүйеп, жүгініп жатқан адам жоқ. Ал енді әнге сөз жазып жатқан, жаңағы әндерге, ақындар емес. Тағы бұған ақындарды да кінәлауға болмайды. Әншілердің бір, біздің замандас әншілер емес, бізден кейінгі буынғылар шығар бәлкім, қасіреті мен кемшілігі бар. Мысалы үшін қазір 20-25-тегі қыз-жігіттер, әншілер маған хабарласады. Мен 40-қа келіп қалған азаматпын. Мен айтам: "Сен өзің 20-25-тегі ақындарды неге іздемейсің, сенің кешіп жүрген сезіміңді кешіп жүр ол да. Сен сияқты жастықтың жалынын кәдімгі, осы сен жұтқан ауаны жұтып, сен сияқты сағынып, сен сияқты күйініп, сен сияқты сүйініп жүрген қыз-жігіттер сенің әніңнің сөзін, тура сенің ойыңдағыдай жазып береді. Ал менің қазір сәл көзқарасым өзгерді, есейдім".
Қалқаман Сарин	▶	↑сосын әнге / сөз жазған ақындардың →// тағы бір қыйыншылығы →// әнге сөз жазұу ^уоңай ^йемес↓/// ↑мысалы үшүн →/ ^уөлең жазған кезде →// ^уөзіңіз де ^уөлең жазасыз ғой ↑// ^йешқандай / дүнүйеге бағынбайсыз↓ // бұуұн-бұунаққа / ырғаққа // әннің →/ әншінің ^уөтініші // кампазійтордың сұранысы деген →/ дүнүйе жоқ // ^йеркін сіз көсілесіс →// қалай салсаңыз да↓/// ↑ал әнге келген кезде↑ // әнші бір тап̊сырмасын берет ↓// сазгер ^йекінші тап̊сырмасын берет↓/// ↑^уол бұуын-бұунақ дейді↓// қайырмасы мынау →/ соның ішінен шыға алмай →// әнге бағынышты болұп ^уотырып жазасың↓///	↑сосұн әңге / сөжжазған ақындардың →// тағы ͡ б̊ір͡ ғыйыншылығы →// әңге сөжжазұу ^уоңай ^йемес↓/// ↑мысал'үшүн →/ ^уөлөң жазғаң ͡ гезде →// ^уөзүңүз ͡ де ^уөлөң жазасыз ͡ ғой↑// ^йешқ̊андай / дүн^үйөгө͡ б̊ағымбайсыз↓// бұуұм ͡ бұунаққа / ырғаққа // әннің /→ әншінің ^уөтүнүшү // композійтордұң сұранысы деген →/ дүн^үйө ͡ жоқ // ^йеркін сіз ͡ гөсүлөсүз →// қалай салсаңыз ͡ да↓/// ↑ал әңге ͡ гелгең ͡ гезде↑// әнші ͡ б̊ір тап̊сырмасым ͡ береді ↓// сазгер ^йекінші тап̊сырмасым ͡ береді↓/// ↑^уол бұуұм-бұунағ͡ дейді↓// қайырмасы мынау →/ сонұң ішінен шығ'алмай →// әңге͡ б̊ағ^ынышты ͡ б̊олұп ^уотұрұб ͡ жазасың↓///	Сосын әнге сөз жазған ақындардың тағы бір қиыншылығы - әнге сөз жазу оңай емес. Мысалы үшін өлең жазған кезде, өзіңіз де өлең жазасыз ғой, ешқандай дүниеге бағынбайсыз, буын-бунаққа, ырғаққа, әннің, әншінің өтініші, композитордың сұранысы деген дүние жоқ, еркін сіз көсілесіз қалай салсаңыз да. Ал әнге келген кезде, әнші бір тапсырмасын береді, сазгер екінші тапсырмасын береді, ол буын-бунақ дейді, қайырмасы мынау, соның ішінен шыға алмай, әнге бағынышты болып отырып жазасың.
Қанипа Тұрысбек	▶			Самашка, түскілік сәлем , аман жақсысыңдар ма? Денсаулықтарың жақсы ма? Ее, мен өзім білген жерімге шейін айтайын. М... Құдық деген жер болған, Құдық деген жерде су жоқ, сондай жер екен. Соның өзіміздің Нушаң енді қырық, әлгі елу төртінші жылы құрылып тұр ғой. Содан елу тоғызыншы жылдары сол Құдыққа келіп отырады екен біздің атадарымыз.
Қанипа Тұрысбек	▶			Отырса су жоқ, су жоқ болғаннан кейін құдық қазады екен. Құдық қазып Айт туған жылдар. Сол Құдық қазса, сонан кейін құдықты суарыс, суарыс құдық, әйтеуір су шығады екен әйтеуір малға. Ішуге келмейд, сонымен құдықты қазып, со жерде Айт туған деп жатат. Сонда құдық қазғанбыз деп отыратын атадарымыз. Сонымен Құдық аталған. Енді оның бас жағында Мәуқара деген жер бар.
Қанипа Тұрысбек	▶			Біз әлгі Бәйгетөбе бар, і... сол өзі Құдықтың тұсында. Мәуқара деген батыр, ба немен шешен адам, шешен, шешен шере... шешен шежіре адам бопты. Сол бір жақтан енді ауып, мал әкеледі емес пе, мал әкелгенде, баяғы әлгі өзінің үлкен- үлкен малдарын сатып жібереді екен де, сол ыңғи қозы, лақ, әә бұзау, тайынша әкеледі екен. Бір жерден ауып келгенде. Өңгі үлкен мал болса жеріне қарай қашады ғой.
Қанипа Тұрысбек	▶			Соныменен Мәуқара деген шешен сол біздің бас жағымызда, Сыдық атаңның бас жағында Мәуқараның тасы деген тас орнатты ғой осы он шақты жылдың алдында. Мәуқара аталған жер сол. І... сонда ана жас мал енді қайта еліне қашып кетпейді ғой, соныменен енді әйтеуір естіген сөз ғой менікі. Сонымен ол Мәуқара аталыпты, Мәуқараның тасын қойды, Мәуқара шешен шежіре осы мына уақтың батырлары екен, шешен.
Қанипа Тұрысбек	▶			Сол енді Мәуқара, Құдықпенен Мәуқараның тарихы. Одан біз отырған жер Таңбалы дейд, Таңбалы, Таңбалы терек болған, біз осы бертінде ғана жығылды сол таңбалы терек. Ана Әзиздердің аяқ жағында, бас жағында екен ғой. Бас жағыында, аяқ жағында екен со жерде бір терек тұратын. Ана кімдердің үйінің бас жағында, сонда ана Қайрат пен ана кімдер отыратын жер Рақымдар отыратын жер. Оғанда таңбалы терек деп, со жерде бір таңбалы терек бар болатын.
Қанипа Тұрысбек	▶			Жүз жылдың алдындағы терек, сол оншақты жыл болды құлағанына со теректің, таңбалы теректің. Сонда атаң айтып жүретін: « Осы жерге бір терек егіп қойсам болушы еді», - деп сөйтіп жүретін. Одан Таңбалы аталды. Сол Таңбалының аяғына шейін осы керейдер жайласты ғой. Шанышқылың да керей, і... сол мына доғдыр атаңдар да керей, біз де керей, сол өзі әлгі доғдыр ағаңдар да бәрі керей ғой. Соныменен өзіміз жайластық қой осы аяғына шейін. Таңбалының ең аяғында енді біз отырамыз ғой. Мына жақта үлкен үй бар. Сол одан аяқ жағында біз атаң еккен талдың бас жағында, мына шығыс жақта бір өзен құйылып жатад.
Қанипа Тұрысбек	▶			Өзен құйылып жатад, әлгі Дәулетқан атадарың жақтағы. Ол Дәулетқан отырған жерді Күнтимес дейтін. Күнтимес деген жер тегенде мен өзім білгенімде алпысыншы жылдар мен жетпіс екінші жылға шейін со жерде бар ғой, күн тимейді деп долана деген қайысып, ана ортасына кигіз үй тіксе соған талдардың қалқасына тігетін. Осы күнде ағаштың түбірі де жоқ со жерде. Ол Күнтимес деген жер. М... соны білем, онан кейін енді Бес тайыншаның енді оның тарихын жақсы білмейм. Бес тайынша енді, Бес тайынша деген жер бар енді, Бес тайыншаны бұрын бес тайынша болған ба екен бір ауылда сонымен сол Бес тайынша атаныпты ол. І... сол!
Қанипа Тұрысбек	▶			Мына ана Бейженнен бері қарай өткенде Жіңішке су деп қояды, Үш жыра деп қояды. Жіңішке суда тегінде со жерде ұшқынның жайласқан жер, Үш жыра деп қояды ғой осы күнде, одарға Шотай жайласты, біздің өлкеліктен. Енді алпыс төртінші жылы со жерде менің апкедерімді ұзатқан жер со жер болатын мына. Үш жыра деп қояды, ол Үш жыр... терең-терең үш жырасы бар, о жерде. Ши дегенің қалың болатын о кезде құдай сақтасын, кигіз үй көрінбейтін ғой. Кигіз үй де қос сияқты болып көрінетін, кигіз үй де, онда сондай жер болатын біздің бала кезімізде.
Қанипа Тұрысбек	▶			Осы күнде одарға Шотай ауылы жайласып жатыр біздің. Соның аяғы ғой, Бес тайынша деген жер. І... енді ана Жұмабек атаңдар отырған жақ Алмалы деп қояд. Кейінде алмалы ағаш бар болатын. Бір елу жылдың алдында, о да жоқ осы күнде. Оны Алымғалы деп аталды. Тоспалы дейді, Тоспалы деген су, суы құнарлы, суы ағып жататын жер болатын осы кезде енді. Әрбір жерінде бастау бар еді сол, соныменен оны Тоспалы деп қояд. М... Ана Қизат атадарың отырған жерді. Өзімнің білгендерім сол. Онан кейін Мұқыртай деген қыстауымыз бар.
Қанипа Тұрысбек	▶			Мұқыртай деген қыстауда өзі отырған жерімізді жаңа Тораңғы деп қояды. Жаңа Тораңғы деген баяғы тораңғысы көөп жер. Со жерде қыстау мекені деп қыстау салғанмыз, үй салғанмыз. Басында қоқынымен отырғанбыз о жерде. Онан кейін кішкене тұрмыс жақсарғанда, осы мына сексен алтыншы жылы сексен жетінші жылдар елдер қоқыннан азаттап, сол керпіш үй салып, соныменен жаңа Тораңғыға біз жайластық сол. Үлкен үйіміз бар, Айттікі бар, біздікі бар, Құмар ініменен отау болды енді бәрі. Дүйсен ағаң үйі бар деген секілді. Сол ана жаңа Тораңғы дейді.
Қанипа Тұрысбек	▶			Одан біздің бас жағымызда Алтын завод деген завод бар, Мұқыртай қыстауда. Алтын заводта жүз жылдың алдында алтын қазған жере бе... жер екен сол. Осы күнде әйтеуір орны бар қоқын. Сол адам алтынын қазып со кезде, алтынын жүктеп бір жерге әкетіпті ғой енді, орны бар осы күнде, Алтын завод деп қояды енді. Оның енді көп тарихын білмеймін, бірақ Алтын заводы айтады ғой енді, бірақ алтынын қазып со жерге алып кеткен, сонан кейін орны құрып кеткен деп сөйтіп отырады осы күнде. Орны бар қоқын шұңқыр, шұңқыр болып жатқан. Оны Қызырхан құдадар жайласқан жер, мына Дәуен атаңдарыңның әкедері жайласқан жер осы күнде. Сооол...
Қанипа Тұрысбек	▶			Содан кейін енді Жайыр жайлауымыз бар. Жайыр жайлауда Арсалаңкөл деген көл бар. Оны Арсалаң көл деп қояд. Сол Арсалаң көлде жетпіс екінші жыл бір мың тоғызыншы жетпіс екінші жыл жетінші айының жетісі күні мен келіншек болып түскен, сол Арсалаң көл. Арсалаң көлге түскем, ана жетпіс жетінші, а жетпіс екінші жылы. Соныменен ол Арсалаң көл деп қояд. Онан кейін ана Отырма деп ана жақта бір Ақбейіт деген жер бар. Ақбейіт деген жүз жылдардың алдында болған Ақбейіт деген жер бар.
Қанипа Тұрысбек	▶			Кейінде көшіп қонып жүргенде со жерге жайласып, со жерде ықтап боран шашында сол Ақбейітке жатып жүз жылдардың алдында енді. Содан ана асуды асып келе жатқанда боран шашын болад. М... Отырма деген жер бар со жақта. Содан тоңып, ұшып келе жатқанда сол Жылахмет деген біздің жайлау болған.
Қанипа Тұрысбек	▶			Со кездерде тоңып ұшып келе жатқанда Ақбейіт деген үлкееен дөңгелек немене бар, зират бар. Жылқының құйрығымен жалынына, жалын қиып отырып, сылаған екен. Әлі күніге шейін бар, осы күнге шейін. Сонда ел жайласа, иен боран шашында ықтап, со жерге жатып, і... соныменен о кезде жоқшылық уақ та бар со кезде енді, соныменен ықтап жатады екен ғой сол мына Ақбейітке барып. Соныменен Ақбейіт аталд со кезде Жайырдың жайлауы. Ал қыста, жазға салым күзде көшкендер со жерден жүред көшкен ел. Ол біздің жайлау.
Қанипа Тұрысбек	▶			Үлкен атадар бар сол жйлаудың. Енді ана кішігірімдері бар ғой, ана кезең асты, мына кезең асты үлкен үлкендері сол. І... онан кейін енді Жайырдың қыстауында мен сегіз жыл қыстадым келіншек болып түскеннен. І... ана жетпіс екінші жылдан сексенінші жылға шейін Жайырда болдық қой. Сол жетпіс тоғызға шейін, жетпіс тоғызыншы жылы сол қалың апат болды, сол Жайырда жазға салым төртінші айдың тоғызы күні. Содан көштіп қыстау әлгі мекенге келдік өзіміздің, көктемге.
Қанипа Тұрысбек	▶			Сол жылы күзде Бейса а кім Бекетай туды сексен, жетпіс тоғызыншы жылдары. Ол Жайырдың қыстауы. Қос бастау деген қыстауды көрдік. Қос бастау деген сол енді қос бастауы бар екен, суды тасып ішеді екен, төменгі жақтан бастаулардан. Оны Әділхан туған жер дейміз. Жетпіс екінші жылы со мен ең алғаш барған жылы сол Қосбастау отыра қалдық, күзде. Содан кейін Кірбай деген жерге қыстауға бардық.
Қанипа Тұрысбек	▶			Кірбай деген қыстау деген уақтың жері екен. Кірбай деген осы мына, өзіміздің мына, Серікқандардың ата бабадары екен енді. Сонымен Кірбай Бәтей деген сол уақтың жері екен, соған қыстадық. Содан мен түскен жылы сол Кірбайға қыстадық. Келесі жылы Бәкейге қыстадық, әлгі Шағыл қорға, Шағыл қорғада Бейсенқан туды. Одан бір екі жылдан кейін Бәкей деген қыстауға қыстадық. Бұрынғы сол уақтардың жері екен сол. Сол өлкеліктер жерлесіп па, әйтеуір алыпты ғой.
Қанипа Тұрысбек	▶			Бәкей деген жерде Шағи туды, Жекебай деген жерде, жетпіс үшінші жылы оныншы ай, а он екінші айдың он тоғызы ма Бейсенқан туды. Бәкейге жетпіс жетінші жылы қыстадық, жетпіс жетінші жылы үшінші айдың жиырма бесі күні сол Бәкейге Шағи туды.
Қанипа Тұрысбек	▶			Соныменен сол о да Бәкей уақ жері, уақ адамдардың жері екен дегендегі. Сол Бәкей, Жекебай, Шағыл қора деген қыстаударды көрдік. Бәрі уақтың жері екен. І... сол менің білетін тарихым осы енді, тағы да, тағы-тағы ойланып жатармыз. Өзің енді оны өңеп жазасыңдар ғой. Білген тарихым осы. Енді ана...
Қанипа Тұрысбек	▶			Жетпіс тоғызыншы жылы күзінде Кәмән түсті. Кәмән түскеннен кейін сол құдағайдар қайтпай. Әлгі Бекетай туды жетпіс тоғыз, жетпіс тоғыз тоқызыншы айдың он бесі ғой дейім. І... сол, одан кейін Сағи сол ана жаңа Тораңғыда туған. Сонда біз қоқында тұрамыз, ана бір аяқты қоқында тұрамыз. Ол Зақа туған жер. Онан кейін әлгі жетпіс бесінші жылдар енді көрім, жетпіс төртінші жылы оныншы ай, он бірінші айда туып отыр ғой кім, Гүлбәдән.
Қанипа Тұрысбек	▶			Со жылы Дүйсен ағаңа бір тас үй салғызып, қоқынан шығып. Ішін жартысын сылап, жартысын сыламай әйтеуір сонда кіріп алғаннан кейін Иса әлгі Қуан, кім Гүлбәдән туып. Күліш апаң кіндігін кескен. І... Қуантай да со жерде туды, сексен. Жетінші айдың бірі күні туды ғой ол. Сол онан кейін Аққұдықта әлгі Жақсыбек туды, сол ол екі айдан кейін шетінеп кетті ау, ауылға барғанда, әлгі жайлауға барғаннан кейін. І... сол баладардың туған со кездегі, сол.
Қанипа Тұрысбек	▶			Соныменен Бейсенқан үлкен үйде өсті, он жасқа келгенде өзіміз алдық. Өзімізге берді он жасқа келгенде. Бірақ оқыттық Бейсеқанды, содан әйтеуір хат танып, енді сөйтті. Онан кейін ойбай Үрімжіден оқытам хансы тілді үйренсін деп еді, хансы тілден қысылып сонан өзі қайтадан кеп алды. Со күйінше оқытпай қойды шалекең, ой мен енді қайтадан Дәмен оқысын деп едім. О оқып болды, енді оқымай ақ қойсын, келіншек алсын уф.
Қанипа Тұрысбек	▶			Қой жайып, келіншек алсын деді, соныменен жастай келіншек алып бердік Айгүлді. Соныменееен сендердің тез ержетіп кеткендерің сол ғой енді. Немерелі боп отыр. Ее сол енді білген тарихым осы енді, қолымда Алла амандық болатын болса, тағысын тағыс көрерміз. Не аталған енді сұраймыз ғой сол енді. Амандық берсін, бастарың аман дендерің сау боп. Бәрін зерттеп жатқан жаным сол, Аллаау Аллаау менің зиялы қызым шол, шол, шол. Амандық берсін!
Қанипа Тұрысбек	▶			Күнтимес дегенде сол Ұшқынның жері болды, онан кейін өзіміздің Дәулетқандар отыратын жер осы күнде. Со жерде отырғанда, әлгі осы күндегі әлгі алашаны тоқыдым ғой, басқұрды. Сен туып қалса, саған босанып қаламыз, туып қаламыз деп. Сонан кейін сол Күнтимес сен о, сен со жерде отырғанда доғдырға а неменеге, әлгі тужиға барып босанды емес пе, Айгүл. Осы күні түбірі де жоқ сол Күлтиме... Күнтиместің.
Қанипа Тұрысбек	▶			Иә, білеміз енді соны бірталай естігенімізді, ол білгенім осы енді. Тағы да қолым тисе тарихты естіген білгенім боса, тағы да ойыма түскені боса айта беремін ғой, жаным сол. Аллау Күнтимес отырғанда сен туғансың сол, әлгі тужиға барып босанып кеп. Сонда әлгі Дәулетқаннын үйіне әлгілер ойнап кетіп қалған Қуантай мен Гүлбәдән екеуі. Табаны алып келіш деп жібергем.
Қанипа Тұрысбек	▶			Әлгі наным, ол ашып бара жатыр, таба ол жоқ. Одан кейін атқа міне салып ерен, сонан кейін кім Дәулетқанның үйіне барсам, анадар әлі естеріннен шығып кеткен ойнап. Таба, таба деп үйге қарай жүгіріп келе жатыр, әлгі Дәулктқанның үйіне қарай. Содан, ой сүйінші, табадарға келдім, сүйінші босанып алдым деп саған сүйінші сұрап. Сүйттім әлі Дәулетқанмен Озай атаңа, ағаңа, атаңа, апаңа. Ойбай сүйінші беріп сөйітті әлгілер, біреуі пұл беріп жатыр, біреуі. Дәулетқан бір бес юань ақша беріп сөйітті.
Қанипа Тұрысбек	▶			Соған үйге келгеннен кейін, әлгі бес юаньға таласад. Сағи, әлгі Гүлбәден менен Қуантай. Ал, ал біреуіне берсек, біреуі Дәулетқанның бес юаньын аламыз. Он юань берсек те алмайд. Дәулетқанның бес юаньын аламыз деп. Соныменен екеуі сөйтіп таласып жүрген Самашкам, мінекей і... зерттеуіш болып, бәрін сөйтіп жатыр ғой. Аллау, аллау жүрек басып қойған екенсің ғой жарайд, жарайд. Сол Күнтимес жерде отырғанда мен анау басқұрды тоқығам.
Қанипа Тұрысбек	▶			Осы күнде әкеңнің үйінің салып жүрген басқұрын. Әлгі алашамды жасап қойғам ғой. Соныменен Оңалбай туды, онан кейін әлгі алдында Оңалбайдың тойына ертіп барып кім екеуін. Қатты қуаншылық болды со кезде. Содаан ойбай қуаңшылық мал дегенді бағып, қуаңшылық қадағалап, қай жерде шөп болса соған апарып сөйтіп жүред. Со жылы қиын қатты қуаңшылық болды.
Қанипа Тұрысбек	▶			Бейсеқаны со кезде мектептен шығарып алды емес пе, шалекең. Болды, оқытатын жерде қолайсыз болд. Сонда өзіміздің ойланбаймыз ғой, сонда бір кішкене үй салып алып, сол, сол өзіміз оқытсақшы баладарды. Оқу деген әйтеуір хат таныса болды дей салады о кезде, құдаай. Ода болса әуелі оқы, оқымаған баладар да бар. Ана Зейнет ағаның баладары түгел оқымаған. Әйтеуір өздері талаптанып, хат танып алды ғой. Айкүмістер, Айкүмістер ол хат танымайды.
Қанипа Тұрысбек	▶			Содан мына өзіміздің жаңа Тораңғының аяғында Тасөткел деген жер бар. Тасөткел деген неге аталды дегенде, тас баяғы. Судың астында тас, баяғы көпір салмай со жерден өте беред, Тасөткел деп. Не Машина де батып жатқан жоқ, немене де батып жатқан жоқ. Тасөткел деп сонымен қойған ат. Ыңғи баяғы малта тас, үстінен су ағып жатат, қара су. Ы... сол ана бізден кейін сол қара су ағып жатат со жақта. Енді біздің ауылда сол су ақпайды, өзіміз құдық қазып алғанбыз.
Қанипа Тұрысбек	▶			Құдықтан ішеміз сол, одан кейін иә, лаж иә иажың орнаттық бертінде. Соныменен, енді анадар қара судан ішед, сол жазға салым сол су басып кетет, сары суланып. Сонан кейін өздері құдық қазып алды осы кезде бәрі. Оны Тасөткел дейд. Тасөткелің баяғы біздің ең шекара қыстауымыз сол. Одан аяғында Көңшежар баяғы, сол аудан болып кетет. Тасөткелің баяғы құм менен малта тас, сонымен өтіп кетет су. Суды кешіп өте берет. Машина болсын, су немене болсын. Сол ат болсын, сөйтіп жүре берет. Тасөткел деп қойған оның атын.
Қанипа Тұрысбекқызы	▶			- Ал апа. – Сіз сөйлеңіз үйден, ал мейлі. – Е... Бейсехан, Бейғұтпенен Самашканың арқасында екеудерің екі баспана алдыңдар. Алланың бергені қуанып отырмын, қуанғ... қуанғаннан көзімнен жас та шығып атыр. Сырты малға, іші жанға толып. Алла амандық берсін, бастары аман, дендері сау боп. Осы үйге өсіп-өрбіп, үбірелі-шүбірелі болыңдар! ы: Самашкаменен баспана мінекей, ы: Бейсаханға да міне баспана келді мінекей, Бейбуттің арқасында. Алланың бергені өй қарғаларым, сол. - Рақмет! - Алланың бергені ау жанымау, ау жаным!
Қанипа Тұрысбекқызы	▶			- Иә, кіші аға, үйіңіз құтты болсын! Ден саулығыңыз мықты болсын, от басыңыз аман болсын! Үбірлі-шүбірлі болып, осы үйден жүре беріңіз! - Рақмет, рақмет! - Дастархандарыңыз жақсылыққа жайылсын! - Ассалаумағалейкүм құрметті аға, бауыр, қарындастар! Бірінші, Алланың арқасы. Екінші, өнер білім ұрпақтын арқасы. Бүгін міне екі мың жиырма бес ы: шілденің отызы. Сәрсенбі сәтті күн мына кілтті қолымызға алып, қуанып отырған жәйіміз бар, енді. Сендерге де рақмет! Қарындасымның бетінен сүйіп қояйын, мына кісіні де құшақтап қояйын.
Қанипа Тұрысбекқызы	▶			- Мамаңыздың бетінен сүйіп қойыңыз. - Құшақтап қойдым, міне немереміз. - Алланын бергені. - Ал енді бәрлықтарыңызға рақмет! Қуанғанда не дерімізді біле алмай отырм, толқып отырм. - Не дерімізді білмей отырмыз. - Ой, Аллаға шүкір! – Барлықтарыңызға тап осындай баспана, осындай білімді ұрпақ бұйыруды алла нәсіп етсін! Барлықтарыңа көп көп рақмет! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын! - Әмин, рақмет! - Арайлап атқан таңдарымыз шуақты, Алла берген ден саулықты қуатты болсын! Барлықтарыңызға көптен көп рақмееет! – Рақмеееет!
Қанипаш Мәдібай	▶	↑Негізінде / қазақтың жолы көпқой↓/// ↑^уОсшерде / сіздердің барлықтарыңыздың сөзіңізге / сондай бір құуанып ^уотырмын↓/// ↑Шынымды айтčам↑ // ^уөңімбе/ түсімбе/ деп те сенбей тұрм↓/// ↑Себебі бір → / барлығы бір кетіп бара жатқан → // бітіп бара жатқан сыйақты →/ бір күйзелістерде → / ^уойлап жүргөнде→ / таза қазақы → / ^йенді ^уол ұлтқа бөлүніп тұрған жоқ↓ /// ↑Бірақ ^уосындай бастама↓ /// ↑Енді жыйырмасыншы ғасыр ^уойласаңыздар ͡ да қай кезеңде ͡ де →/ ұлт үшүн →жаңгешті бүкіл ғұмұрын арнаған →/ көп тұлғалар болды ғой↓ ///	↑негізінде / қазақтың жолұ ͡ гөп ͡ қой↓/// ↑^уосұ жерде сіздердің барлықтарыңыздың сөзүңүзгө → // сондай бір ͡ ғұуанып ^уотұрмұн↓/// ↑шынымд'айтčам ↑ // ^уөңүм͡ бе → / түсүм͡ бе → / деп ͡ те сембей тұрмұн↓/// ↑себ̊еб̊і ͡ б̊ір → / барлығы ͡ б̊ір / кетіппар͡ жатқан → / бітіппара͡ жатқан сыйақты → / бір ͡ гүйзөлүстөрдө → / ^уойлаб̊ ͡ жүргөндө → / таза ͡ ғазақы / ^йенді ^уол ұлтқа б̊өлүнүп͡ тұрған ͡ жоқпұн // бірақ ^уосұндай бастама↓ /// ↑^йенді жыйырмасыншы ғасыр ^уойласаңыздар͡ да / қай ͡ гезеңде͡ де / ұлт ͡ үшүн / жаңгешті б̊үкүл ͡ ғұмұрұн арнаған → / көп тұлғалар б̊олдұ͡ ғой ↓///	Негізінде қазақтың жолы көп қой, осы жерде сіздердің барлықтарыңыздың сөзіңізге сондай бір қуанып отырмын, шынымды айтсам. Өңім бе, түсім бе деп те сенбей тұрмын. Себебі бір барлығы бір кетіп бара жатқан, бітіп бара жатқан сияқты бір күйзелістерде ойлап жүргенде, таза қазақы енді, ол ұлтқа бөлініп тұрған жоқпын. Бірақ осындай бастама енді 20 ғасырды ойласаңыздар да қай кезеңде де ұлт үшін жан кешті бүкіл ғұмырын арнаған көп тұлғалар болды ғой.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑cол мысалы → / мен ^уөткөнде Бейсембай Кенжебаевтың ^уөнөгелі ^уөмір бойынша кітабын қарап ^уотырып → //бір нұрғалій ағайдың жыйнағын → / дайындайық деп жатқамбыз↓ /// ↓Сол ана кісінікін ғарайығ алдында ^йеңбектерін ^уоқыймыз↓ /// ↑Бұл бір /көрмегені жоқ ^йенді / бүкіл → / жыйырмасыншы жылдар анау жетімыңыншы жылғы сол↓ /// ↑Сол кісі алпысыншы жылдары / «Зар» деген Құлбек жарійалап жүрдіғой // «Зар» деп / жазып кетіпті // ^уөлүм сыйақты↓ ///	↑сол мысалы → / мен ^уөткөндө → / б̊ейсембай ͡ генжеб̊аевтың ^уөнөгөлү ^уөмүр ͡ б̊ойұнша → / кітәб̊ың ͡ ғарап ^уотұрұп → // бір нұрғалый ағайдың жыйнағын дайындайығ ͡ деб̊ ͡ жатқамбыз → // сол ана ͡ гісінігін ͡ ғарайығ алдында ^йеңбектерін ^уоқұймұз↓ /// ↑ бұл бір → / көрмөгөнү жоқ ^йенді ͡ б̊үкүл → / жыйырмасыншы жылдар анау → / жетімыңыншы жылғы сол ↓ /// ↑ сол ͡ гісі алпысыншы жылдары → / зағар дегең ͡ ғұлб̊ег → / жәрійалап жүрдү͡ ғой → // зар деп → / жазып кетіпті → // ^уөлүм сыйақты↓ ///	Сол мысалы мен өткенде Бейсембай Кенжебаевтың «Өнегелі өмір бойынша» кітабын қарап отырып бір, Нұрғали ағайдың жинағын дайындайық деп жатқамыз сол ана кісінікін қарайық алдында еңбектерін оқимыз. Бұл бір көрмегені жоқ енді бүкіл 20 жылдар анау 7000 жылғы сол. Сол кісі 60 жылдары «Зар» деген Құлбек жарияларп жүрді ғой. «Зар» деп жазып кетіпті, өлім сияқты.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑қазақ ^йенді ^уөстіп кете берсе бітеді деп → // құрыйд деп ↓ /// ↑ сол сыйақты бір күйзелістер → / ^уойлап жүреміз → / үмүттү жағдайлар ͡ да → / бар ^йенді ↓ /// ↑ бірақ жаңа бәріңіз ^уөте жақсы ^йесей ͡ де → / әр сөздің ар жағында көп мағына жатыр ↓ /// ↑мына / тамшы деген → біздің кәсіпкерлердің → / ^уосылай бұрұлып → // ^уөте түбүгейлі сезініп → // бұрұлғаны деп ^уойлаймын мен ↓ ///	↑қазақ ^йенді ^уөстүп кете ͡ б̊ерсе ͡ б̊ітеді деп → // құрұйдұ ͡ деп → // сол сыйақты ͡ б̊ір ͡ гүйзөлүстөр ^уойлаб̊ ͡ жүрөмүз → // үмүттө жағдайлар ͡ да ͡ б̊ар → // ^йенді ↓/// ↑бірақ / жаңа ͡ б̊әріңіз ^уөтө ͡ жақ̊сы ^йесей͡ де → / әр сөздүң аржағында → // көп мағ^ына жатыр ↓ /// ↑ мына тамшы деген → // біздің ͡ гәсіпкерлердің → / ^уосұлай бұрұлұп → // ^уөтө түб̊өгөйлү сезініп →// бұрұлғаны деп ^уойлаймұн мен↓///	Қазақ енді өстіп кете берсе бітеді деп, бітеді құриды деп. Сол сияқты бір күйзелістер ойлап жүреміз. Үмітті жағдайлар да бар енді бірақ жаңа бәріңіз өте жақсы Есей де әр сөздің ар жағында көп мағына жатыр. Мына «Тамшы» деген біздің кәсіпкерлердің осылай бұрылып, өте түбегейлі сезініп, бұрылғаны деп ойлаймын мен.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑бірнеше шара ^уөткен ^йекен ↓ /// ↑ біз ^йестіңкіремей қалдық ^уоны → // сондықтан бүгін шыр-пыр боп айтат ↓ /// ↑ бійлет анауда келген шақыру бійлет бар менде → // солай-солай деп ↓ /// ↑ мен кездейсоқ не айтам → // бағытын білмеймін → // жұмыстың деп сүйдейм ↓ /// ↑ бірақ →/ қай шарада болса да → // ауқымды бірақ менің бір ұсынысым ↓ /// ↑ ^й енді әйтеуір солай ^й екен деп → // әқшәларыңызды әр нәрсеге шәшә бермей ↓ /// ↑ дұрыс бір → / қажетті шынымен де → // сұрыптап / ақылдасып алып → // қажетті бір пайдасы тійетін іске ^уөте мұқтаж жағдайлар бізде → // бар↓ ///	↑бірнеше шара ^уөткөн ^йекен ↓ /// ↑ біз ^йестіңкіремей ͡ ғалдық ^уонұ → // сондұқтам͡ бүгүн шыр-пыр ͡ б̊об̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ бійлет → / анау͡ да ͡ гелген шақырұу ͡ б̊ійлет ͡ пар менде → // солай-солай деп ↓ /// ↑ мен → / кездейсоқ н'айтамын → // бағытым ͡ білмеймін жұмұстұң деп → // солай деймін↓ /// ↑ бірақ → / қай шарада ͡ б̊олса͡ да → // ауқұмды бірақ менің бір ұсұнұсұм ↓ /// ↑^йенді әйтеуүр солай ^йекен деп → // ақ̊шаларыңызды әрнәрсеге шаша ͡ б̊ермей → // дұрұс ͡ пір → / қажетті шынымен͡ де → // сұрұптап / ақылдасып алып → // қажетті ͡ б̊ір пайдасы тійетін іске → // ^уөтө мұқтаж жағдайлар ͡ б̊ізде бар ↓ ///	Бірнеше шара өткен екен біз естіңкіремей қалдық оны, сондықтан бүгін шыр-пыр боп айтып. Билет анауда келген шақыру билет бар менде солай-солай деп, мен кездейсоқ не айтам, бағытын білмеймін жұмыстың деп сүйдеймін, бірақ қай шарада болса да, ауқымды бірақ менің бір ұсынысым. Енді әйтеуір солай екен деп ақшаларыңызды да әр нәрсеге де шаша бермей, дұрыс бір қажетті, шынымен де, сұрыптап, ақылдасып алып, қажетті бір пайдасы тиетін іске өте мұқтаж жағдайлар бізде бар.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑әрғайсысымыз шамамыз келгенше сол → // барлықтарыңызда ұлтты сақтау үшін → // мысалы шетке барып келгенде → // жаңағы кім ана бауырым → // ^уөте жақсы сөйледі ↓ /// ↑ сонда / көремізғой ^йенді↓ /// ↑ мысалы → / біз желтоқсан айында → // ^уоңтүстік корейада болып қайттық ↓ /// ↑ бұл халық бір дабырламайды → // даңдайсымайды → // кішкентай ғана жерде → // ^йекі мұхыйттың ^уөтінде → // ^уөте қолайсыз ауа-райлары → // сеуілда керемет жел соғып тұрады ↓ /// ↑ астанадан ^уон ^йесе қатты жел ↓ /// ↑ ^уондай сондай-сондайдың бәрінде → // қалай ұқсатып ^уотыр барымен → // ^уол барлығы ^уөз алдына → // анау арғы замандағы болмыс бітім құндылығын → // біреуін → // шетінетпей ұстап ^уотыр ↓ /// ↑ сүйсінесіз анау таңертеңгі ^ұуақытта → // фійрманың дійректоры мұусорын жыйнап → // бәрлығын жыйнайды ͡ да → // сағат тоғұзда → // кійініп бійтіп ^уотұрады ↓ ///	↑әрғайсысымыз →/ шамамыз͡ гелгенше сол → // барлықтарыңызды ұлттұ ͡ сақтау͡ үшүн → //мысалы шетке ͡ б̊арып келгеңде → // жаңағы ͡ гім → / ана ͡ б̊ауұрұм ^уөтө жақ̊сы сөйлөдү ↓ /// ↑ сонда͡ гөрөмүзғой ^йенді↓/// ↑мысалы ͡ б̊із → / желтоқ̊сан айында ^уоңтүстүк корейада б̊олұп ͡ қайттық ↓ /// ↑ бұл халық ͡ пір даб̊ырламайды → / даңдайсымайды → // кішкентайғана жерде → // ^йекі мұхұйттұң ^уөтүндө → // ^уөтө қолайсыз ауа ^ырайлары сеуүлда ͡ геремет ͡ шелі соғұп тұрады ↓ /// ↑астанадан ^уон ^йесе қатты жел↓ /// ↑^уондай сондай-сондайдың бәрінде →// қалай ұқ̊сатұп ^уотұр ͡ б̊арымен ^уол барлығы ^уөз алдына / анау арғы замандағы → // б̊олмұс ͡ пітім құндұлұғұм → //біреуүн шетінетпей ұстап ^уотұр ↓ /// ↑ сүйсүнөсіз / анау тәңертеңгі ^ұуақытта → // фійрманың дійректоры мұусорын жыйнап → // барлығын жыйнайды͡ да → // сағат тоғұзда кійініп → // бійтіб̊ ͡ ^уотұрады ↓ ///	Әрқайсысымыз шамамыз келгенше сол барлықтарыңызда ұлтты сақтау үшін, мысалы, шетке барып келгенде жаңағы кім, ана бауырым өте жақсы сөйледі. Сонда көреміз ғой, енді. Мысалы, біз желтоқсан айында Оңтүстік Кореяда болып қайттық. Бұл халық бір дабырламайды, дандайсымайды. Кішкентай ғана жерде, екі мұхиттың өтінде, өте қолайсыз ауа райлары Сеуілда керемет жел соғып тұрады. Астанадан 10 есе қатты жел, ондай сондай-сондайдың бәрінде қалай ұқсатып отыр барымен, ол барлығы өз алдына анау арғы замандағы болмыс бітім құндылығын біреуін шетінетпей ұстап отыр. Сүйсінесіз, анау таңертеңгі уақытта, фирманың директоры мусорын жинап, барлығын жинайды да, сағат 9-да киініп бүйтіп отыр.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑^уол бір сараңдықтан ^йемес деп ^уойлайм ↓ /// ↑ сондай ілтійпат → / қай жерге барсаңызда↓ /// ↑ал біздің қазақ →/ барлығына жаңа → /абай айтып ^уотырғандай → // қандай халық ^йеді ↓ /// ↑мен тоқ̊саныншы жылдары → // ^уөзім ресейлерге сабақ берген кезде → // біздің ұлтымыз → // ^уосы бәрінен артық деп →// құуанып айтатынмын↓ /// ↑бұл қонақжай → // бұл ^уосы →/ бәрі адал ішкімнің ала жібін аттамайды →// сыртынан сөйлемейді → // ішкімді жамандамайтын адамдар біздің аналарымыз → // жақында → / мысалы біздің әке-шешеміз қайтыс болд ↓ /// ↑ менің жақында → / екі ай бұрын шешем қайтыс болды → / мысалы ↓ /// ↑ сол кісілер → / сондай жақсы адамдардың соңы деп → // ^уойлаймын кәзір ↓ /// ↑ кәзір ^йенді сөйтіп барам ↓ /// ↑ сондықтан бізде ыдырау көп → // бұзылұу да бар біршама → // сөйтіп-сөйтіп бара жатқанда → // ^уосындай бастама керек ↓ ///	↑^уол ͡ б̊ір сараңдықтан ^йемес ͡ теп ^уойлаймын↓ /// ↑сондай ілтійпат / қай жерге ͡ б̊арсаңыз͡ да↓ /// ↑ал / біздің ͡ ғазақ →/ барлығына жаңа → / аб̊ай айтып ^уотұрғандай → // қандай халық ^йеді ↓ /// ↑ мен тоқ̊саныншы жылдары ^уөзүм ^іресейлерге саб̊ақ ͡ пергең ͡ гезде →/ біздің ұлтұмұз ^уосұ ͡ б̊әрінен артығ ͡ деп құуаныб̊ ͡ айтатыммын ↓ /// ↑ бұл ͡ ғонағжәй → // бұл ^уосұ → / бәрі адал ^йешкімнің ала ͡ жіб̊ін ͡ аттамайды → // сыртынан сөйлөмөйді → //^йешкімді жамандамайтын адамдар → // біздің аналарымыз → // жақында → / мысалы біздің әке-шешеміз ͡ ғайтыс ͡ полдұ ↓ /// ↑ менің жақында → / ^йек'ай бұрұн шешем қайтыс͡ полдұ → / мысалы ↓/// ↑ сол ͡ гісілер → / сондай жақ̊сы адамдардың соңұ деп → // ^уойлаймың ͡ ғәзір ↓ /// ↑ қәзір ^йенді сөйтүп͡ парамын↓ /// ↑сондұқтам ͡ бізде ыдырау ͡ гөп → // бұзұлұу͡ да ͡ б̊ар ͡ б̊іршама → // сүйтүп̊-сүйтүп ͡ пара ͡ жатқанда → // ^уосұндай бастама͡ герек ↓ ///	Ол бір сараңдықтан емес деп ойлайм. Сондай ілтипат қай жерге барсаңыз да, ал біздің қазақ барлығына жаңа Абай айтып отырғандай қандай халық еді. Мен 90 жылдары өзім Ресейлерге сабақ берген кезде біздің ұлтымыз осы бәрінен артық деп қуанып айтатынмын. Бұл қонақжай, бұл осы бәрі адал ешкімнің ала жібін аттамайды. Сыртынан сөйлемейді, ешкімді жамандамайтын адамдар біздің аналарымыз жақында мысалы, біздің әке-шешеміз қайтыс болды. Менің жақында 2 ай бұрын шешем қайтыс болды, мысалы, сол кісілер сондай жақсы адамдардың соңы деп ойлаймын қазір. Қазір енді сөйтіп барамыз. Сондықтан бізде ыдырау көп, бұзылу да бар біршама. Сөйтіп-сөйтіп бара жатқанда осындай бастама керек.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑жыйырмасыншы ғасырдың басында → // ахмет байтұрсынұлын → / әлійханды → / басқа ағаларымызды кімдер қолдады ↑ /// ↑ қолында қаржысы бар адамдар қолдады ↓ /// ↑ көп мүмкіндіктер туды ↓ /// ↑ біздің құрып кетпеуіміздің бір себебі → // қаншалықты көп қыйындықтар көргенде ͡ де → // жадымыздың сақталып → // жанымызда бір жылу → // жарықтардың ͡ ғалуы → / солардың арқасы деп ^уойлаймыз↓ /// ↑ сондықтан ^уөте қуаныштымын → // бүгүнгі жаңағы кім ↑ //жігіттің аты → / айан → // кішкене ͡ ғобалжып айтады ↓ //	↑жыйырмасыншы ғасырдың басында / ахмет ͡ пайтұрсұнұлұн / әлійханды / басқа ағаларымызды / кімдер͡ қолдады ↑ /// ↑ қолұнда ͡ ғаржысы ͡ б̊ар адамдар͡ қолдады↓ /// ↑ көп мүмкүндүктөр͡ тұудұ ↓ /// ↑біздің / құрұп кетпеуүмүздүң бір себ̊еб̊і ͡ ғаншалықты ͡ гөп қыйындықтар ͡ гөргөндө͡ де → // жадымыздың сақталып → // жанымызда ͡ б̊ір жылұу → // жарықтардың ͡ ғалұуұ → // солардұң арқасы деб̊ ͡ ^уойлаймұз↓ /// ↑сондұқтан ^уөтө құуаныштымын → // бүгүңгү жаңағы ͡ гім ↑ //жігіттің аты → / айан → // кішкене қоб̊алжыб̊ ͡ айтады ↓ //	20 ғасырдың басында Ахмет Байтұрсынұлын, Әлиханды басқа ағаларымызды кімдер қолдады? Қолындағы қаржысы бар адамдар қолдады, көп мүмкіндіктер туды. Біздің құрып кетпеуіміздің бір себебі қаншалықты көп қиындықтар көргенде де жадымыздың сақталып, жанымызда бір жылу, жарықтардың қалуы солардың арқасы деп ойлаймыз. Сондықтан өте қуаныштымын бүгінгі жаңағы кім жігіттің аты Аян кішкене қобалжып айтады.
Қанипаш Мәдібай	▶	^уойдағыдай болыңқырамай қалды м'екен солай деп↓ /// ↑жоқ ^уөте ^уойдағыдай деп ^уойлайм ↓ /// ↑ Себебі жаңағы ^уотызға да толмаған жігіттер үшін → // үлкен академійалық театрдың сахнасында → // сондай салтанатты түрде кеш ^уөткізіп → // ^уол үлкен рухын тазартып → // жанына бір жақ̊сылықтарды → // сарқылмайтын бір дүнійелерді → // бастап берді деп ^уойлаймын↓ ///	^уойдағыдай / болұңқұрамай ͡ ғалды м'екен солай деп↓ /// ↑ жоқ ^уөтө ^уойдағыдай деп ^уойлаймын↓ /// ↑ себ̊еб̊і жаңағы ^уотұзға͡ да толмаған жігіттер үшүн → // үлкөн академійалық театрдың сахнасы͡ да → // сондай салтанатты түрдө кеш ^уөткүзүп → // ^уол үлкөн ^ұрұухұн тазартып → // жанына → / бір жақ̊сылықтарды ͡ сарқылмайтым͡ бір дүнүйөлөрді → // бастапперді деп ^уойлаймын↓ ///	Ойдағыдай болыңқырамай қалды мекен солай деп, жоқ өте ойдағыдай деп ойлайм. Себебі жаңағы 30-ға толмаған жігіттер үшін үлкен академиялық театрдың сахнасында сондай салтанатты түрде кеш өткізіп, ол үлкен рухын тазартып, жанына бір жақсылықтарды, сарқылмайтын бір дүниелерді бастап берді деп ойлаймын.
Қанипаш Мәдібай	▶	↑сондықтан → / сіздерді де мына қазақы қалжыңыңызға кәке / жаңағы сәбійтпен / болмыс-бітімдеріңізге құуанып ^уотырмыз ↓ /// ↑ біз бір ^уосы скромный қалпымызда ^уөмір сүріп келе жатқан кісілерміз ↓ /// ↑ біз ақшалы адамдар ^йекен деп жалпылдайық деп тұрған жоқпыз↓ /// ↑ бірақ / ^уосы→/ жағдай жалғасса ^йекен↓ /// ↑ нәтійжелі және біз әр ^ұуақытта / қолдасып қолымыздан келгенін ^йештеңені // мен тіпті бүкіл ^йенді ^уосы кезде ^уөзімізді бір қайраткерлікке бағыштап келе жатқан адамбыз↓ /// ↑ көп ^ұуақыт босқа ^уөтіп кеткен↓ /// ↑ ^йенді біз бағана жастармен жұмыс істегеннен кейін // іштеңкемізді де біз жанымызды айамаймыз // көмектесеміз↓ ///	↑сондұқтан → / сіздер͡ де мына ͡ ғазақы қалжыңыңызға кәке → / жаңағы сәб̊ійтпен / болмұс ͡ пітімдеріңізге құуанұб̊ ͡ отұрмұз↓ /// ↑біз ͡ б̊ір ^уосұ скромный ͡ ғалпымызда ^уөмүр ͡ сүрүп ͡ келе ͡ жатқаң ͡ гісілерміз↓ /// ↑ біз ақ̊шалы адамдар ^йекен деб̊ ͡ жалпылдайын ͡ деп тұрған жоқпұз↓ /// бірақ / ^уосұ→/ жағдай / жалғасса ^йекен↓ /// ↑нәтійжелі және б̊із әр^ұуақытта / қолдасып / қолұмұздаң ͡ гелгенін ^йештеңені // мен тіпті ͡ б̊үкүл ^йенді бір ^уосұгезде ^уөзүмүздү ͡ б̊ір ͡ ғайраткерлікке / бағыштап ͡ келе ͡ жатқан адамбыз↓ /// ↑көб̊ ͡ ^ұуақыт посқа ^уөтүп͡ кеткен↓ /// ↑ ^йенді біз ͡ б̊ағана жастармен жұмұс істегеннең ͡ гейін // ^йештеңкемізді͡ де ͡ б̊із жанымызды айамаймыз // көмөктөсөміз↓ ///	Сондықтан сіздерді де мына қазақы қалжыңыңызға Кәке, жаңағы Сәбитпен болмыс-бітімдеріңізге қуанып отырмыз. Біз бір осы скромный қалпымызда өмір сүріп келе жатқан кісілерміз. Біз ақшалы адамдар екен деп жалпылдайық деп тұрған жоқпыз. Бірақ осы жағдай жалғасса екен. Нәтижелі және біз әр уақытта қолдасып қолымыздан келгенін ештеңені. Мен тіпті бүкіл енді осы кезде өзімізді бір қайраткерлікке бағыштап келе жатқан адамбыз. Көп уақыт босқа өтіп кеткен. Енді біз бағана жастармен жұмыс істегеннен кейін іштеңкемізді де біз жанымызды аямаймыз, көмектесеміз.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	шеб̊ер педагог қарлығаш амаңкелдіқызы↓///↑ қарлығаш амаңкелдіқызы →// ͡ғош келдіңіз↓///↑ ^ұуақыт ͡пөлүп келгеніңізге ͡гөб̊ ͡алғыс ͡пілдіреміз ↓///↑^йең алдымен→//^уөз^үңіздің ^йеңбег жол^ұңыз тұурал'айта кетčеңіз ͡ ↓///↑ қ: ↑қош көрдүг↓///↑ ыыы 2002 жылы ^йеңбег ͡ ͡жолұмды ^уосұ шахмардан ^йесенов атындағ'ақтау мемлекеттіг ͡ үунійверсійтетте ͡б̊астадым↓///↑ ^уөйткөні ^уос'үунійверсійтеттің қызыл дұйплом ійегері ^йедім↓///↑ мен үшүн үлкөн жетістіг ͡→// үлкөң ͡ ͡ғұуаныш болдұ↓///↑ сондай жұмұсқа деген / ыыы / жаспың ͡ ғой ^йенді ^уол ͡гезде →//сондай ͡ғұлшұныспем ͡ бастағаммын ↓///↑2005 жылға дейін саб̊ақ ͡пердім →//^уодаң ͡ ͡гейін /әрійне /декреттіг ͡ үз^үлісте ͡б̊олдұм ↓///↑солай 2011 жыл'үй жанындағ'ыыы / мұнайл'ауданы қызылтөб̊ө ^ілійсейіндегі мектепке фыйзыйка пән^інің мұғалімі ͡б̊олұб̊ ͡ ^уорналастым↓///↑	ж: ↑сәлеметčіздер ме↓///↑ бүгүңгі шығарылым болашағ жас педагогтерг'арналған↓///↑ бүгүң ͡ ͡ғонақта→// ͡ғазақ̊стан ^іреспүублійкасы ͡б̊ойұнша 2023 жылғ'үздүк педагог →//жыйырма жылдан астам педагогтік ^уөт^үлі ͡б̊ар шеб̊ер педагог қарлығаш амаңкелдіқызы↓///↑ қарлығаш амаңкелдіқызы →// ͡ғош келдіңіз↓///↑ ^ұуақыт ͡пөлүп келгеніңізге ͡гөб̊ ͡алғыс ͡пілдіреміз ↓///↑^йең алдымен→//^уөз^үңіздің ^йеңбег жол^ұңыз тұурал'айта кетčеңіз ͡ ↓///↑ қ: ↑қош көрдүг↓///↑ ыыы 2002 жылы ^йеңбег ͡ ͡жолұмды ^уосұ шахмардан ^йесенов атындағ'ақтау мемлекеттіг ͡ үунійверсійтетте ͡б̊астадым↓///↑ ^уөйткөні ^уос'үунійверсійтеттің қызыл дұйплом ійегері ^йедім↓///↑ мен үшүн үлкөн жетістіг ͡→// үлкөң ͡ ͡ғұуаныш болдұ↓///↑ сондай жұмұсқа деген / ыыы / жаспың ͡ ғой ^йенді ^уол ͡гезде →//сондай ͡ғұлшұныспем ͡ бастағаммын ↓///↑2005 жылға дейін саб̊ақ ͡пердім →//^уодаң ͡ ͡гейін /әрійне /декреттіг ͡ үз^үлісте ͡б̊олдұм ↓///↑солай 2011 жыл'үй жанындағ'ыыы / мұнайл'ауданы қызылтөб̊ө ^ілійсейіндегі мектепке фыйзыйка пән^інің мұғалімі ͡б̊олұб̊ ͡ ^уорналастым↓///↑	Ж: Сәлеметсіздер ме! Бүгінгі шығарылым болашақ жас педагогтерге арналған. Бүгін қонақта - Қазақстан Республикасы бойынша 2023 жылғы үздік педагог, жиырма жылдан астам педагогтік өтілі бар шебер педагог Қарлығаш Аманкелдіқызы. Қарлығаш Аманкелдіқызы, қош келдіңіз! Уақыт бөліп келгеніңізге көп алғыс білдіреміз! Ең алдымен, өзіңіздің еңбек жолыңыз туралы айта кетсеңіз? Қ: Қош көрдік! Ыыы... 2002 жылы еңбек жолымды осы Шахмардан Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетте бастадым. Өйткені осы университеттің қызыл диплом иегері едім. Мен үшін үлкен жетістік, үлкен қуаныш болды. Сондай жұмысқа деген, ыыы...жаспын ғой енді ол кезде, сондай құлшыныспен бастағанмын. 2005 жылға дейін сабақ бердім, одан кейін, әрине, декреттік үзілісте болдым. Солай 2011 жылы үй жанындағы ыыы... Мұнайлы ауданы «Қызылтөбе» лицейіндегі мектепке физика пәнінің мұғалімі болып орналастым.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑2011 жылы мен үшүң ͡ ͡ғайтадан ^уөзүмді→// тоғұж ͡ жыл стаж деб̊ ͡айтамыз ғой ^уөз^үміз↓///↑ сонда да мен ^уөзүмді ͡ғайтадан жас маман ^іретінде жұмұсымды ͡б̊астадым↓///↑ н'үшүн↓///↑ ^уөйткөні мен сонау төмөннен санаты жоғ ͡ мұғалім ^іретінде ͡б̊астадым↓///↑ сол ͡гезде менің алдымда ͡гәдімг'айқын мақ̊сат →// үлкөн мотұйвасыйа ͡б̊олдұ↓///↑ себ̊еб̊і мем ͡ басқа мұғалімдер сыййақты жоғары санатты / білікті мамам ͡ бол^ұуд'армандадым↓///↑ бойұмда ғылымға дегең ͡ ͡ғызығұушұлығым жоғары ͡б̊олғаны сонша →// ^уоқ^ұушұларды ғылымға ͡б̊аулұдым↓///↑ әрб̊ір саб̊ағымда ғылымның нәр^імен там^ызыб̊ ͡ ^уотұрдым↓///↑ ^уоқ^ұушұлардың шығармашылық тұрғұдан ^уойлауұң ͡ ͡ғозғаудұ мақ̊сат тұттұм↓///↑ ^уос^ұлай ғылымғ'ійкемді →// таб̊анды ғылымға ͡ғызығұушұлығын ^уойатқаннаң ͡ ͡гейім ба →// ^уоқ^ұушұлардың ^уойұн ^уойатқаннаң ͡ ͡гейім ба →// ^уоқ^ұушұлардың бойұнда зерттеушүліг ͡ дағдылар ͡ғалыптаса ͡б̊астады↓///↑ содаң ͡ ͡гейін түрлү сайыстарға ͡ғатыстырыб̊ ͡ ^уоқ^ұушұларды ^уоблұстығ ͡→// ^іреспүублійкалық →// халықаралық кезеңнің жеңімпаз ^уоқ^ұушұларын дайындай бастадым↓///↑	↑2011 жылы мен үшүң ͡ ͡ғайтадан ^уөзүмді→// тоғұж ͡ жыл стаж деб̊ ͡айтамыз ғой ^уөз^үміз↓///↑ сонда да мен ^уөзүмді ͡ғайтадан жас маман ^іретінде жұмұсымды ͡б̊астадым↓///↑ н'үшүн↓///↑ ^уөйткөні мен сонау төмөннен санаты жоғ ͡ мұғалім ^іретінде ͡б̊астадым↓///↑ сол ͡гезде менің алдымда ͡гәдімг'айқын мақ̊сат →// үлкөн мотұйвасыйа ͡б̊олдұ↓///↑ себ̊еб̊і мем ͡ басқа мұғалімдер сыййақты жоғары санатты / білікті мамам ͡ бол^ұуд'армандадым↓///↑ бойұмда ғылымға дегең ͡ ͡ғызығұушұлығым жоғары ͡б̊олғаны сонша →// ^уоқ^ұушұларды ғылымға ͡б̊аулұдым↓///↑ әрб̊ір саб̊ағымда ғылымның нәр^імен там^ызыб̊ ͡ ^уотұрдым↓///↑ ^уоқ^ұушұлардың шығармашылық тұрғұдан ^уойлауұң ͡ ͡ғозғаудұ мақ̊сат тұттұм↓///↑ ^уос^ұлай ғылымғ'ійкемді →// таб̊анды ғылымға ͡ғызығұушұлығын ^уойатқаннаң ͡ ͡гейім ба →// ^уоқ^ұушұлардың ^уойұн ^уойатқаннаң ͡ ͡гейім ба →// ^уоқ^ұушұлардың бойұнда зерттеушүліг ͡ дағдылар ͡ғалыптаса ͡б̊астады↓///↑ содаң ͡ ͡гейін түрлү сайыстарға ͡ғатыстырыб̊ ͡ ^уоқ^ұушұларды ^уоблұстығ ͡→// ^іреспүублійкалық →// халықаралық кезеңнің жеңімпаз ^уоқ^ұушұларын дайындай бастадым↓///↑	2011 жылы мен үшін қайтадан өзімді... тоғыз жыл стаж деп айтамыз ғой өзіміз. Сонда да мен өзімді қайтадан жас маман ретінде жұмысымды бастадым. Не үшін? Өйткені мен сонау төменнен санаты жоқ мұғалім ретінде бастадым. Сол кезде менің алдымда кәдімгі айқын мақсат, үлкен мотивация болды. Себебі мен басқа мұғалімдер сияқты жоғары санатты, білікті маман болуды армандадым. Бойымда ғылымға деген қызығушылығым жоғары болғаны сонша - оқушыларды ғылымға баулыдым. Әрбір сабағымда ғылымның нәрімен тамызып отырдым. Оқушылардың шығармашылық тұрғыдан ойлауын қозғауды мақсат тұттым. Осылай ғылымға икемді, табанды ғылымға қызығушылығын оятқаннан кейін ба, оқушылардың ойын оятқаннан кейін ба, оқушылардың бойында зерттеушілік дағдылар қалыптаса бастады. Содан кейін түрлі сайыстарға қатыстырып оқушыларды облыстық, республикалық, халықаралық кезеңнің жеңімпаз оқушыларын дайындай бастадым.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑әрб̊ір ^уоқ^ұушұм жеңімпаз ͡б̊олған сайын мен шаб̊ыт алыб̊ / ͡ ^уодан ары зерттеуүмді жалғастыра ͡б̊ердім↓///↑ ^уос^ұлай 2011 2021 жылға дейін ана қызылтөб̊ө ^ілійсейінде мен ^уом ͡ бір жыл ͡ғызмет ͡шасағанымда /^уом ͡ бір жыл мен алдымен ^йекінші санатты→// ^уодаң ͡ ͡гейім бірінші санатты →//^уодаң ͡ ͡гейін жоғары санатты және де шеб̊ер педагог→// ^уодаң ͡ г ͡ейін үздүк педагог атағын ійелендім↓///↑ мінекей /мұнұң барлығы да /әрійне /^йең бастапқы ͡гездегі мотұйвасыйадаң ͡ ͡гүш алып кетті ғой↓///↑ әрі де ^уөзүмнің бойұмдағы зерттеушүлік қаб̊^ілетті ^уоқ^ұушұның бойұндағы зерттеушүлік қаб̊^ілетті →//^уойатұу →//^уонұ ғылымғ'ійтермелеу →// ғылыммен айналысұуға мүмкүндік ͡перүу және түрлү сайыстарда ^уол ^уөздөрінің ^уойлап тапқан дүнүйелерің ͡ ͡ғорғауға дайындау↓///↑ бұл →// ^уөтө /жаңағы / шаб̊ыт ͡перетін жұмұс↓///↑ қызығы мең ͡ ͡ғыйындығы ͡ғатар жүрөді↓///↑ бірақ ͡парлық қыйындықтың барлығы ^уоқ^ұушұның жетістікке жеткенінд'ұмұтылып кетеді↓///	↑әрб̊ір ^уоқ^ұушұм жеңімпаз ͡б̊олған сайын мен шаб̊ыт алыб̊ / ͡ ^уодан ары зерттеуүмді жалғастыра ͡б̊ердім↓///↑ ^уос^ұлай 2011 2021 жылға дейін ана қызылтөб̊ө ^ілійсейінде мен ^уом ͡ бір жыл ͡ғызмет ͡шасағанымда /^уом ͡ бір жыл мен алдымен ^йекінші санатты→// ^уодаң ͡ ͡гейім бірінші санатты →//^уодаң ͡ ͡гейін жоғары санатты және де шеб̊ер педагог→// ^уодаң ͡ г ͡ейін үздүк педагог атағын ійелендім↓///↑ мінекей /мұнұң барлығы да /әрійне /^йең бастапқы ͡гездегі мотұйвасыйадаң ͡ ͡гүш алып кетті ғой↓///↑ әрі де ^уөзүмнің бойұмдағы зерттеушүлік қаб̊^ілетті ^уоқ^ұушұның бойұндағы зерттеушүлік қаб̊^ілетті →//^уойатұу →//^уонұ ғылымғ'ійтермелеу →// ғылыммен айналысұуға мүмкүндік ͡перүу және түрлү сайыстарда ^уол ^уөздөрінің ^уойлап тапқан дүнүйелерің ͡ ͡ғорғауға дайындау↓///↑ бұл →// ^уөтө /жаңағы / шаб̊ыт ͡перетін жұмұс↓///↑ қызығы мең ͡ ͡ғыйындығы ͡ғатар жүрөді↓///↑ бірақ ͡парлық қыйындықтың барлығы ^уоқ^ұушұның жетістікке жеткенінд'ұмұтылып кетеді↓///	Әрбір оқушым жеңімпаз болған сайын мен шабыт алып, одан ары зерттеуімді жалғастыра бердім. Осылай 2011-2021 жылға дейін ана «Қызылтөбе» лицейінде мен он бір жыл қызмет жасағанымда, он бір жыл мен алдымен екінші санатты, одан кейін бірінші санатты, одан кейін жоғары санатты және де шебер педагог, одан кейін үздік педагог атағын иелендім. Мінекей, мұның барлығы да, әрине, ең бастапқы кездегі мотивациядан күш алып кетті ғой. Әрі де өзімнің бойымдағы зерттеушілік қабілетті, оқушының бойындағы зерттеушілік қабілетті ояту, оны ғылымға итермелеу, ғылыммен айналысуға мүмкіндік беру және түрлі сайыстарда ол өздерінің ойлап тапқан дүниелерін қорғауға дайындау. Бұл - өте, жаңағы, шабыт беретін жұмыс. Қызығы мен қиындығы қатар жүреді. Бірақ барлық қиындықтың барлығы оқушының жетістікке жеткенінде ұмытылып кетеді.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑сап тый^ылады дейсіз ғой↓///↑ қ: ↑ ійә /сап тый^ылады ↓///↑^ырахат /керемет / кәдімгі ^уоқ^ұушұны ͡б̊ійіктең ͡ ͡гөргөң ͡ ͡гезде↓///↑мінекей / ^уодаң ͡ ͡гейін тағы да ^уотпасылығ ͡ жағдайыма ͡б̊айланысты /мінекей /2022 жылы жеке меншіг ͡ мектеп →// алаш мектеб̊іне жұмұсқа ͡гелдім↓///↑^йенді ͡б̊ұл жердег'алдымдағы айқын мақ̊сат мүлдөм басқа ↓///↑себ̊еб̊і ^уорта ^уөзгөрді ↓///↑ыңғайлы ^уортада жүрө ͡б̊ерген адамның дамұуұ тоқтап қалады ↓///↑дам^ұудұ тоқтатпас үшүн ыңғайлы ^уортадан шығұу ͡герек↓///↑ ^йенді мына жекеменшіг ͡ мектепке ͡гелгеннең ͡гейін менің ͡гөзқарасым ^уөзгөртүугө тұура ͡гелді ↓///↑^уоқ^ұушұны зерттеу→// ат'ананы зерттеу→// ^уортаны зерттеу →//^уонұ дамытұ'үшүн мүлдөм басқа мақ̊саттар пайда ͡б̊олдұ ↓///↑ ͡ғазір / мінекей /^уосұ ͡б̊ір жылдың ішінде алаш ^ілійсейінде→// ͡гүнү ͡геше сентйәб̊рьде 2022 жылы ͡ғыркүйөг ͡ айынд'ашылған мектепте ͡б̊ір жыл жұмұш ͡ ͡шасадым↓///↑ бір жылда жеткен →// алдыма ͡ғойған мақ̊саттарыма жеттім / ійә↓///	ж: ↑сап тый^ылады дейсіз ғой↓///↑ қ: ↑ ійә /сап тый^ылады ↓///↑^ырахат /керемет / кәдімгі ^уоқ^ұушұны ͡б̊ійіктең ͡ ͡гөргөң ͡ ͡гезде↓///↑мінекей / ^уодаң ͡ ͡гейін тағы да ^уотпасылығ ͡ жағдайыма ͡б̊айланысты /мінекей /2022 жылы жеке меншіг ͡ мектеп →// алаш мектеб̊іне жұмұсқа ͡гелдім↓///↑^йенді ͡б̊ұл жердег'алдымдағы айқын мақ̊сат мүлдөм басқа ↓///↑себ̊еб̊і ^уорта ^уөзгөрді ↓///↑ыңғайлы ^уортада жүрө ͡б̊ерген адамның дамұуұ тоқтап қалады ↓///↑дам^ұудұ тоқтатпас үшүн ыңғайлы ^уортадан шығұу ͡герек↓///↑ ^йенді мына жекеменшіг ͡ мектепке ͡гелгеннең ͡гейін менің ͡гөзқарасым ^уөзгөртүугө тұура ͡гелді ↓///↑^уоқ^ұушұны зерттеу→// ат'ананы зерттеу→// ^уортаны зерттеу →//^уонұ дамытұ'үшүн мүлдөм басқа мақ̊саттар пайда ͡б̊олдұ ↓///↑ ͡ғазір / мінекей /^уосұ ͡б̊ір жылдың ішінде алаш ^ілійсейінде→// ͡гүнү ͡геше сентйәб̊рьде 2022 жылы ͡ғыркүйөг ͡ айынд'ашылған мектепте ͡б̊ір жыл жұмұш ͡ ͡шасадым↓///↑ бір жылда жеткен →// алдыма ͡ғойған мақ̊саттарыма жеттім / ійә↓///	Ж: Сап тыйылады дейсіз ғой? Қ: Иә, сап тыйылады. Рахат, керемет, кәдімгі оқушыны биіктен көрген кезде. Мінекей, одан кейін тағы да отбасылық жағдайыма байланысты, мінекей, 2022 жылы жеке меншік мектеп, «Алаш» мектебіне жұмысқа келдім. Енді бұл жердегі алдымдағы айқын мақсат мүлдем басқа. Себебі орта өзгерді. Ыңғайлы ортада жүре берген адамның дамуы тоқтап қалады. Дамуды тоқтатпас үшін ыңғайлы ортадан шығу керек. Енді мына жекеменшік мектепке келгеннен кейін менің көзқарасым өзгертуге тура келді. Оқушыны зерттеу, ата-ананы зерттеу, ортаны зерттеу, оны дамыту үшін мүлдем басқа мақсаттар пайда болды. Қазір, мінекей, осы бір жылдың ішінде «Алаш» лицейінде, күні кеше сентябрьде 2022 жылы қыркүйек айында ашылған мектепте бір жыл жұмыс жасадым. Бір жылда жеткен, алдыма қойған мақсаттарыма жеттім, иә.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑демек →// адам үздүк̊сіз дамыб̊ ͡ ^уотұрұу'үшүн сонұң ішінде мұғалім ^уөз^үнің ͡ғалыптасқан ^уортасын нег^ізі ^уөзгөртіб̊ ͡ ^уотұрұуұ ͡герек пе↓///↑ себ̊еб̊'ыңғайлылыққа үйрөніп қалады д'адам →// содаң ͡ ͡гейін дамұуұ тежеледі↓///↑ қ:↑ ыңғайлы ^уортада ͡ғалмау ͡герек ↓///↑ ж: ↑қалмау ͡герек↓///↑ қ:↑ ійә, ыңғайлы ^уортада жүрө ͡б̊ерсең→// дамұуұң тоқтап қалады ↓///↑сол үшүн әртүрлі ^уортад'әртүрлі дамыйды →// адамдың бойұндағ'әртүрлі дағдыларды ^уойатасың ↓///↑әртүрлі дағдыда жұмұш ͡ ͡шасай аласың→// жан жақты ͡б̊оласың↓///	ж: ↑демек →// адам үздүк̊сіз дамыб̊ ͡ ^уотұрұу'үшүн сонұң ішінде мұғалім ^уөз^үнің ͡ғалыптасқан ^уортасын нег^ізі ^уөзгөртіб̊ ͡ ^уотұрұуұ ͡герек пе↓///↑ себ̊еб̊'ыңғайлылыққа үйрөніп қалады д'адам →// содаң ͡ ͡гейін дамұуұ тежеледі↓///↑ қ:↑ ыңғайлы ^уортада ͡ғалмау ͡герек ↓///↑ ж: ↑қалмау ͡герек↓///↑ қ:↑ ійә, ыңғайлы ^уортада жүрө ͡б̊ерсең→// дамұуұң тоқтап қалады ↓///↑сол үшүн әртүрлі ^уортад'әртүрлі дамыйды →// адамдың бойұндағ'әртүрлі дағдыларды ^уойатасың ↓///↑әртүрлі дағдыда жұмұш ͡ ͡шасай аласың→// жан жақты ͡б̊оласың↓///	Ж: Демек, адам үздіксіз дамып отыруы үшін соның ішінде мұғалім өзінің қалыптасқан ортасын негізі өзгертіп отыруы керек пе? Себебі ыңғайлылыққа үйреніп қалады да адам, содан кейін дамуы тежеледі. Қ: Ыңғайлы ортада қалмау керек. Ж: Қалмау керек? Қ: Иә, ыңғайлы ортада жүре берсең, дамуың тоқтап қалады. Сол үшін әртүрлі ортада әртүрлі дамиды, адамдың бойындағы әртүрлі дағдыларды оятасың. Әртүрлі дағдыда жұмыс жасай аласың, жан-жақты боласың.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑түс^үнікті↓///↑ біз ͡б̊іреуді ͡гөргөң ͡ ͡гезде / мысалы / ^йең бірінш'әсер ͡ғалдыратын ^уол сырт келб̊еті / ійә ↓///↑^йең алдымен назар аударасың сыртына ͡ғарап↓///↑ мысалы / ͡гійім ͡гійісіне / тек қана ͡гійім-͡гійісіне ғана ^йемес / жалпы / жүрүс тұрұс / ^уөз-^уөзүң ͡ғалай ұстауұ деген сыййақты↓///↑ ал мұғалімнің ͡гәсіб̊ій іймійджі ͡ғалай болұу ͡герек ↓///↑сырт келб̊еті ͡ғалай болұуұ ͡герек↓///↑ қ: ↑мұғалімнің сырт келб̊еті / ^йең бірінші / мысалы жас мамам ͡ болатым ͡ болса / ^йең бірінші ͡гүнү ^уол ^уөзү педагог стійлінде ͡гійінүу / ыыы / себ̊еб̊і ^уол→// жас маман ↓///↑^уоқ^ұушұ ма →// мұғалім ба деб̊ ͡аж^ырата ͡ғалмай жататын тұс ͡полмау ͡герек↓///↑ ыйағн'айтқанда→// ^уоқ^ұушұ да ^уонұң мұғалім ^йекенін ^уонұң педагог стійлінде ͡гійіңгенінем біліб̊ ͡ ^уотұрұуұ ͡герек ↓///↑алғашқ̊ы ғоң^ұрау дейміз ғой→// сол гезд'ата ана да ^уонұң мұғалім ^йекенін →// ^уонұң педагог ^йекенің ͡ ͡гійіміне қараб̊ ͡аж^ырат'алұуұ ͡герек↓///↑ ^уол сырт келб̊ет ^йең бірінші↓///↑ ^уол сырт келб̊етт'аудыйторұйа дейміз ғой→// ^уоқ^ұушұны ^уөз^үне ͡ғаратұу →// ^уортаны ^уөз^үне ͡ғаратұудағы ^уөз^үнің педагог ^йекендігін →// педагогұйкалығ ͡ ұстанымы ͡б̊ар ^йекендігің ͡ ͡гөрсөтүу↓///	ж: ↑түс^үнікті↓///↑ біз ͡б̊іреуді ͡гөргөң ͡ ͡гезде / мысалы / ^йең бірінш'әсер ͡ғалдыратын ^уол сырт келб̊еті / ійә ↓///↑^йең алдымен назар аударасың сыртына ͡ғарап↓///↑ мысалы / ͡гійім ͡гійісіне / тек қана ͡гійім-͡гійісіне ғана ^йемес / жалпы / жүрүс тұрұс / ^уөз-^уөзүң ͡ғалай ұстауұ деген сыййақты↓///↑ ал мұғалімнің ͡гәсіб̊ій іймійджі ͡ғалай болұу ͡герек ↓///↑сырт келб̊еті ͡ғалай болұуұ ͡герек↓///↑ қ: ↑мұғалімнің сырт келб̊еті / ^йең бірінші / мысалы жас мамам ͡ болатым ͡ болса / ^йең бірінші ͡гүнү ^уол ^уөзү педагог стійлінде ͡гійінүу / ыыы / себ̊еб̊і ^уол→// жас маман ↓///↑^уоқ^ұушұ ма →// мұғалім ба деб̊ ͡аж^ырата ͡ғалмай жататын тұс ͡полмау ͡герек↓///↑ ыйағн'айтқанда→// ^уоқ^ұушұ да ^уонұң мұғалім ^йекенін ^уонұң педагог стійлінде ͡гійіңгенінем біліб̊ ͡ ^уотұрұуұ ͡герек ↓///↑алғашқ̊ы ғоң^ұрау дейміз ғой→// сол гезд'ата ана да ^уонұң мұғалім ^йекенін →// ^уонұң педагог ^йекенің ͡ ͡гійіміне қараб̊ ͡аж^ырат'алұуұ ͡герек↓///↑ ^уол сырт келб̊ет ^йең бірінші↓///↑ ^уол сырт келб̊етт'аудыйторұйа дейміз ғой→// ^уоқ^ұушұны ^уөз^үне ͡ғаратұу →// ^уортаны ^уөз^үне ͡ғаратұудағы ^уөз^үнің педагог ^йекендігін →// педагогұйкалығ ͡ ұстанымы ͡б̊ар ^йекендігің ͡ ͡гөрсөтүу↓///	Ж: Түсінікті. Біз біреуді көрген кезде, мысалы, ең бірінші әсер қалдыратын ол сырт келбеті, иә? Ең алдымен назар аударасың сыртына қарап. Мысалы, киім киісіне, тек қана киім-киісіне ғана емес, жалпы, жүріс-тұрыс, өз-өзін қалай ұстауы деген сияқты. Ал мұғалімнің кәсіби имиджі қалай болу керек? Сырт келбеті қалай болуы керек? Қ: Мұғалімнің сырт келбеті, ең бірінші, мысалы жас маман болатын болса, ең бірінші күні ол өзі педагог стилінде киіну, ыыы... себебі ол - жас маман. Оқушы ма, мұғалім ба деп ажырата қалмай жататын тұс болмау керек. Яғни айтқанда, оқушы да оның мұғалім екенін оның педагог стилінде киінгенінен біліп отыруы керек. Алғашқы қоңырау дейміз ғой, сол кезде ата-ана да оның мұғалім екенін, оның педагог екенін киіміне қарап ажырата алуы керек. Ол сырт келбет ең бірінші. Ол сырт келбетте аудитория дейміз ғой, оқушыны өзіне қарату, ортаны өзіне қаратудағы өзінің педагог екендігін, педагогикалық ұстанымы бар екендігін көрсету.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑содан ары қарай / әрійне / имидж ↓///↑педагогұйкалығ ͡ имидж деб̊ ͡^уотұрсыз ғой→// әрійне / имидж қалыптастырұу педагогтің ^уөз^үнің педагогұйкалық ͡піл^імі→// педагогкалығ ͡ мәденійеті →// ͡ғарым ͡ғатынас ^уорнатұудағ'этыйкасы→// педагогұйкалығ ͡ этыйка маңызды↓///↑ және д'ыыы /ыймыйджды ͡ғалыптастырұуда ^уоқ^ұушұның жүрөгін жаулаб̊ ͡алұу →//^уол →// педагогтің бірінші ͡б̊іл^імі →//терең біл^імі ^йекінші ^уонұң біліктіліг'ыыы /содаң ͡ ͡гейін ^уоқ^ұушұға деген ^уонұң махаббаты ↓///↑махаббат ͡полұу ͡герек →//баланы жақ̊сы ͡гөрүуүмүз ͡герек→// себ̊еб̊і ^уөз ͡б̊іл^іміңді→// ^уөз пәніңді ^уөтө жақ̊сы →//жетік ͡пілесіз↓///↑ ^уоқ^ұушұға ͡б̊ерү'үшүн ^уоқ^ұушұның да сіздің біл^іміңізді →//сіздің пән^іңізді жақ̊сы ͡гөрүу'үшүн сіз ͡б̊аланы жақ̊сы ͡гөрүуүңүз ͡ғажет↓///	қ: ↑содан ары қарай / әрійне / имидж ↓///↑педагогұйкалығ ͡ имидж деб̊ ͡^уотұрсыз ғой→// әрійне / имидж қалыптастырұу педагогтің ^уөз^үнің педагогұйкалық ͡піл^імі→// педагогкалығ ͡ мәденійеті →// ͡ғарым ͡ғатынас ^уорнатұудағ'этыйкасы→// педагогұйкалығ ͡ этыйка маңызды↓///↑ және д'ыыы /ыймыйджды ͡ғалыптастырұуда ^уоқ^ұушұның жүрөгін жаулаб̊ ͡алұу →//^уол →// педагогтің бірінші ͡б̊іл^імі →//терең біл^імі ^йекінші ^уонұң біліктіліг'ыыы /содаң ͡ ͡гейін ^уоқ^ұушұға деген ^уонұң махаббаты ↓///↑махаббат ͡полұу ͡герек →//баланы жақ̊сы ͡гөрүуүмүз ͡герек→// себ̊еб̊і ^уөз ͡б̊іл^іміңді→// ^уөз пәніңді ^уөтө жақ̊сы →//жетік ͡пілесіз↓///↑ ^уоқ^ұушұға ͡б̊ерү'үшүн ^уоқ^ұушұның да сіздің біл^іміңізді →//сіздің пән^іңізді жақ̊сы ͡гөрүу'үшүн сіз ͡б̊аланы жақ̊сы ͡гөрүуүңүз ͡ғажет↓///	Қ: Содан ары қарай, әрине, имидж. Педагогикалық имидж деп отырсыз ғой, әрине, имидж қалыптастыру педагогтің өзінің педагогикалық білімі, педагогкалық мәдениеті, қарым-қатынас орнатудағы этикасы, педагогикалық этика маңызды. Және де ыыы...имиджды қалыптастыруда оқушының жүрегін жаулап алу, ол - педагогтің бірінші білімі, терең білімі, екінші оның біліктілігі ыыы...содан кейін оқушыға деген оның махаббаты. Махаббат болу керек, баланы жақсы көруіміз керек, себебі өз біліміңді, өз пәніңді өте жақсы, жетік білесіз. Оқушыға беру үшін оқушының да сіздің біліміңізді, сіздің пәніңізді жақсы көруі үшін сіз баланы жақсы көруіңіз қажет.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑шынайы ͡б̊олұу ͡ғажет↓///↑ қ: ↑шынайы ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ж: ↑сырт келб̊ет ͡тегенде /біз ͡ғымбат кійімдерд'айтып тұрған жоқпұж ͡ жалпы ^уөз^үнің ↓///↑ қ: ↑ жоқ педагогұйкалық̊ стійльде ͡гійінсе↓///↑ мен аудыйторұйаны ^уөз^үме ͡ғаратамын деп қымбат кійінүудің ͡ғажеті жоқ ^йешқ̊андай да ↓///↑педагог стійлінде ͡гійінсеңіж ͡ жеткілікті ↓///↑ ж: ↑демек/ сол↓///↑ ыыы / тағы ͡б̊ір сұрағ ͡ жас маман дұйпломұң ͡ ͡ғол^ұн'алды→//үунійверсійтет таб̊алдырығын айақтаб̊ ͡/ дұйпломұң ͡ ͡ғол^ұн'алғаннаң ͡ ͡гейін →//^йенді мұғалім болұб̊ ͡ жұмұсқа тұрғаң ͡ ͡гезде ͡ғандай ͡ғыйындықтарға тап ͡полады↓///↑ қ: ↑так /қыйындықтарға ͡ғай ͡гезде тап ͡полады /алдымен да↓///↑ ͡ғыйындықтарға / ^йегер ^уол мұғалім ^уонсұз да ͡б̊іл^імі ͡б̊ар→// мектепте ^уоқұды →//үунійверсійтетте ^уоқұды →//біліктілігі ͡б̊ар→// баланы жақ̊сы ͡гөрөді →//бірақ қыйындық ͡полұуұ мүмкүн да↓///	ж: ↑шынайы ͡б̊олұу ͡ғажет↓///↑ қ: ↑шынайы ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ж: ↑сырт келб̊ет ͡тегенде /біз ͡ғымбат кійімдерд'айтып тұрған жоқпұж ͡ жалпы ^уөз^үнің ↓///↑ қ: ↑ жоқ педагогұйкалық̊ стійльде ͡гійінсе↓///↑ мен аудыйторұйаны ^уөз^үме ͡ғаратамын деп қымбат кійінүудің ͡ғажеті жоқ ^йешқ̊андай да ↓///↑педагог стійлінде ͡гійінсеңіж ͡ жеткілікті ↓///↑ ж: ↑демек/ сол↓///↑ ыыы / тағы ͡б̊ір сұрағ ͡ жас маман дұйпломұң ͡ ͡ғол^ұн'алды→//үунійверсійтет таб̊алдырығын айақтаб̊ ͡/ дұйпломұң ͡ ͡ғол^ұн'алғаннаң ͡ ͡гейін →//^йенді мұғалім болұб̊ ͡ жұмұсқа тұрғаң ͡ ͡гезде ͡ғандай ͡ғыйындықтарға тап ͡полады↓///↑ қ: ↑так /қыйындықтарға ͡ғай ͡гезде тап ͡полады /алдымен да↓///↑ ͡ғыйындықтарға / ^йегер ^уол мұғалім ^уонсұз да ͡б̊іл^імі ͡б̊ар→// мектепте ^уоқұды →//үунійверсійтетте ^уоқұды →//біліктілігі ͡б̊ар→// баланы жақ̊сы ͡гөрөді →//бірақ қыйындық ͡полұуұ мүмкүн да↓///	Ж: Шынайы болу қажет? Қ: Шынайы болуы керек. Ж: Сырт келбет дегенде, біз қымбат киімдерді айтып тұрған жоқпыз жалпы өзінің. Қ: Жоқ, педагогикалық стильде киінсе. Мен аудиторияны өзіме қаратамын деп қымбат киінудің қажеті жоқ ешқандай да. Педагог стилінде киінсеңіз жеткілікті. Ж: Демек, сол. Ыыы... тағы бір сұрақ: жас маман дипломын қолына алды, университет табалдырығын аяқтап, дипломын қолына алғаннан кейін, енді мұғалім болып жұмысқа тұрған кезде қандай қиындықтарға тап болады? Қ:Так, қиындықтарға қай кезде тап болады, алдымен да? Қиындықтарға... егер ол мұғалім онсыз да білімі бар, мектепте оқыды, университетте оқыды, біліктілігі бар, баланы жақсы көреді, бірақ қиындық болуы мүмкін да.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑^уол ͡ғандай ͡ғыйындықтар↓///↑ ^уол ͡ғыйындықтарға ͡б̊ой алдырма'үшүн алдымен педагогұйкалы ͡ғ мәртеб̊е деген заң бар↓///↑ мұғалім сол заңмен таныс ͡полұуұ ͡герек↓///↑ ыйағн'айтқанда→// педагогтұң ͡ғандай міндеттері ͡б̊ар ͡ғандай ͡ғұқұқтары ͡б̊ар ^уөз^үнің міндетін және ^уөз^үнің ͡ғұқұғын жақ̊сы ͡б̊ілүуү ͡герек ^йегер ^уодам ͡ басқа тағы да жұмұсқа ^уорналасқаң ͡ ͡гезде ^ылауазымдығ ͡ міндеттермен танысұуұ ͡ғажет пән мұғалімі ^іретінде ^ылауазымдығ ͡ міндеті ͡ғандай→// сыныб̊ ͡ жетек̊шісі ^іретінде ^ылауазымдығ ͡ міндеті ͡ғандай	↑^уол ͡ғандай ͡ғыйындықтар↓///↑ ^уол ͡ғыйындықтарға ͡б̊ой алдырма'үшүн алдымен педагогұйкалы ͡ғ мәртеб̊е деген заң бар↓///↑ мұғалім сол заңмен таныс ͡полұуұ ͡герек↓///↑ ыйағн'айтқанда→// педагогтұң ͡ғандай міндеттері ͡б̊ар ͡ғандай ͡ғұқұқтары ͡б̊ар ^уөз^үнің міндетін және ^уөз^үнің ͡ғұқұғын жақ̊сы ͡б̊ілүуү ͡герек ^йегер ^уодам ͡ басқа тағы да жұмұсқа ^уорналасқаң ͡ ͡гезде ^ылауазымдығ ͡ міндеттермен танысұуұ ͡ғажет пән мұғалімі ^іретінде ^ылауазымдығ ͡ міндеті ͡ғандай→// сыныб̊ ͡ жетек̊шісі ^іретінде ^ылауазымдығ ͡ міндеті ͡ғандай	Ол қандай қиындықтар? Ол қиындықтарға бой алдырмау үшін алдымен «Педагогикалық мәртебе» деген заң бар. Мұғалім сол заңмен таныс болуы керек. Яғни айтқанда, педагогтың қандай міндеттері бар, қандай құқықтары бар? Өзінің міндетін және өзінің құқығын жақсы білуі керек. Егер одан басқа тағы да жұмысқа орналасқан кезде лауазымдық міндеттермен танысуы қажет. Пән мұғалімі ретінде лауазымдық міндеті қандай, сынып жетекшісі ретінде лауазымдық міндеті қандай?
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑ ^уосұ міндеттерді →// ^уол сол ^йереже мен міндеттерді тып тыййанақты ^уорұндаб̊ ͡ жүрөтім ͡ болса→// ^уонда ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындықтар ͡б̊олмайды↓///↑ себ̊еб̊і / себ̊еб̊і / мысалға саб̊ақ 08:00-де ͡б̊астала ма, 07:45-те мұғалім ^уөз^үнің ͡габ̊ыйнетінде ͡б̊олұу →// терезен'ашыб̊ ͡ желдетүу →// ғарапайым дүнүйелер да ↓///↑ ^уол нені ͡б̊ілдіреді ↓///↑ ^уол мұғалімнің ^ұуақытқа ^ұуақытты ͡б̊асқарұу time management дейді ғой↓///↑ ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұу ^уонұң бойұнда ͡ғалыптасұуұ ͡ғажет ↓///↑ 45 мыйнұуттұқ̊ саб̊ақ па →// 45 минұут ішінде ^уөз^үнің саб̊аққа ͡ғойған мақ̊сатына жетүу тастай↓///↑ саб̊ағ ͡ ^ұуақыты / бүгүңгі саб̊ағы / 4 саб̊ағы ͡б̊ар ↓///↑ 4 саб̊ағым ͡ берді ма / ^уодаң гейің ͡ ͡гелесі ͡гүңгү саб̊ағына дайындалұу ↓///↑ ^уол жас маман міндетті түрдө / міндетті түрдө ͡б̊үгүн 4 саб̊ағы ͡б̊ар ма →// 5-ші саб̊ағ ^уөз^үнің ^ыраспыйсаныйесіне саб̊ақ кестесіне ͡ғойұп қойұу ͡герек↓///↑ ыйағный →// ^йекінші ͡гүннүң саб̊ағына дайындалұу↓///↑ ыйағн'айтқанда→// time management деген әрб̊ір адам ^ұуақытпен санасыб̊ жұмұш ͡ ͡шасайтым болса↓///	↑ ^уосұ міндеттерді →// ^уол сол ^йереже мен міндеттерді тып тыййанақты ^уорұндаб̊ ͡ жүрөтім ͡ болса→// ^уонда ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындықтар ͡б̊олмайды↓///↑ себ̊еб̊і / себ̊еб̊і / мысалға саб̊ақ 08:00-де ͡б̊астала ма, 07:45-те мұғалім ^уөз^үнің ͡габ̊ыйнетінде ͡б̊олұу →// терезен'ашыб̊ ͡ желдетүу →// ғарапайым дүнүйелер да ↓///↑ ^уол нені ͡б̊ілдіреді ↓///↑ ^уол мұғалімнің ^ұуақытқа ^ұуақытты ͡б̊асқарұу time management дейді ғой↓///↑ ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұу ^уонұң бойұнда ͡ғалыптасұуұ ͡ғажет ↓///↑ 45 мыйнұуттұқ̊ саб̊ақ па →// 45 минұут ішінде ^уөз^үнің саб̊аққа ͡ғойған мақ̊сатына жетүу тастай↓///↑ саб̊ағ ͡ ^ұуақыты / бүгүңгі саб̊ағы / 4 саб̊ағы ͡б̊ар ↓///↑ 4 саб̊ағым ͡ берді ма / ^уодаң гейің ͡ ͡гелесі ͡гүңгү саб̊ағына дайындалұу ↓///↑ ^уол жас маман міндетті түрдө / міндетті түрдө ͡б̊үгүн 4 саб̊ағы ͡б̊ар ма →// 5-ші саб̊ағ ^уөз^үнің ^ыраспыйсаныйесіне саб̊ақ кестесіне ͡ғойұп қойұу ͡герек↓///↑ ыйағный →// ^йекінші ͡гүннүң саб̊ағына дайындалұу↓///↑ ыйағн'айтқанда→// time management деген әрб̊ір адам ^ұуақытпен санасыб̊ жұмұш ͡ ͡шасайтым болса↓///	Осы міндеттерді, ол сол ереже мен міндеттерді тып-тиянақты орындап жүретін болса, онда ол мұғалімде ешқандай қиындықтар болмайды. Себебі... себебі, мысалға сабақ 08:00-де бастала ма, 07:45-те мұғалім өзінің кабинетінде болу, терезені ашып желдету, қарапайым дүниелер да. Ол нені білдіреді? Ол мұғалімнің уақытқа, уақытты басқару "time management" дейді ғой. Өзінің уақытын тиімді басқару оның бойында қалыптасуы қажет. 45 минуттық сабақ па, 45 минут ішінде өзінің сабаққа қойған мақсатына жету тастай. Сабақ уақыты, бүгінгі сабағы, 4 сабағы бар. 4 сабағын берді ма, одан кейін келесі күнгі сабағына дайындалу. Ол жас маман міндетті түрде, міндетті түрде бүгін 4 сабағы бар ма, 5-ші сабақ өзінің расписаниесіне, сабақ кестесіне қойып қою керек. Яғни, екінші күннің сабағына дайындалу. Яғни айтқанда, "time management" деген әрбір адам уақытпен санасып жұмыс жасайтын болса.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ жұмұс тійімді ͡б̊олады↓///↑ қ: ↑ ійә / дамыйды ↓///↑ ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ғателіктер де ͡б̊олмайды→// ͡ғыйындықтар да ͡б̊олмайды↓///↑ ^уөйткөні ^уол мұғалімнің алдында ͡габ̊ыйнетінд'ійнтерактыйвті тақта ͡б̊олұуұ да мүмкүн / болмауұ да мүмкүн↓///↑ ійнтерактыйвты тақта ͡б̊олатым ͡ болса / ^уол ійнтерактыйвты тақтаға сеніб̊ ͡алыб̊ жүрмөйді ғой↓///↑ ^іресүурстар дайындау ͡ғажет→// війдеоматерійалдар ͡б̊ола ма →// жоқ ͡пағалау матерійалдары ͡б̊ола ма →// ^уонұң барлығын дайында'үшүн ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұу ͡герек↓///	ж: ↑ жұмұс тійімді ͡б̊олады↓///↑ қ: ↑ ійә / дамыйды ↓///↑ ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ғателіктер де ͡б̊олмайды→// ͡ғыйындықтар да ͡б̊олмайды↓///↑ ^уөйткөні ^уол мұғалімнің алдында ͡габ̊ыйнетінд'ійнтерактыйвті тақта ͡б̊олұуұ да мүмкүн / болмауұ да мүмкүн↓///↑ ійнтерактыйвты тақта ͡б̊олатым ͡ болса / ^уол ійнтерактыйвты тақтаға сеніб̊ ͡алыб̊ жүрмөйді ғой↓///↑ ^іресүурстар дайындау ͡ғажет→// війдеоматерійалдар ͡б̊ола ма →// жоқ ͡пағалау матерійалдары ͡б̊ола ма →// ^уонұң барлығын дайында'үшүн ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұу ͡герек↓///	Ж: Жұмыс тиімді болады Қ: Иә, дамиды. Ол мұғалімде ешқандай қателіктер де болмайды, қиындықтар да болмайды. Өйткені ол мұғалімнің алдында кабинетінде интерактивті тақта болуы да мүмкін, болмауы да мүмкін. Интерактивты тақта болатын болса, ол интерактивты тақтаға сеніп алып жүрмейді ғой. Ресурстар дайындау қажет, видеоматериалдар бола ма, жоқ бағалау материалдары бола ма - оның барлығын дайындау үшін өзінің уақытын тиімді басқару керек.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑мұғалім ^уөз ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұуұ ͡ғажет↓///↑ сол гезде ^уол мұғалімде ͡ғыйындық ͡полмайды↓///↑ ыйағн'айтқанда →// ^уол ^уөз^үнің ^ылауазымдығ ͡ міндеттерін толұқ ^уорұндаса→// ^уол ^уөз^үнің саб̊ағына жүйөлі дайындықпең ͡ ͡гелетім болса→// ^уоқ^ұушұларды саб̊ағынд'үнөмі ғызықтырып →// пән^іне дегең ͡ ͡ғызығұушұлұқтарды ^уойатып →// түрлү платформалар ͡б̊ар ͡ғазір ͡б̊ағалауда ͡ғолданылатын→// сол түрлү платформаларды пайдаланатым ͡ болса →// ыйағный түрлү платформа дегем ͡ бір 40 мыйнұуттұң үстүнде ͡б̊арлығым пайдаланұу ^йемес →// тійімді пайдаланұу / ^уөз^үнің дозасымен дейміз ғой↓///↑ тійімді түрдө пайдалатым ͡ болса / ^уонда ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындық ͡полмайды деб̊ ͡айт'аламын ↓///↑ және де мұғалім болұб̊ ͡/ жас мамам ͡ болұп ͡парғаннаң ͡гейін / тағы д'айта ͡гететінім / бірінші заң жаңағы педагогұйкалығ ͡ мәртеб̊е ғой ↓///↑сол заңмен танысұуұ ͡герек →// ^йекінші жаңағы сол мектептің ^ылауазымдығ ͡ міндеттірмен танысұуұ ͡герек үшінші 1 ͡ғыргүйөктөм бастаб̊ ͡ жұмұсым ͡ бастағаннаң гейін / 514 ші ͡б̊ұйрұқ ͡пар қр ͡б̊ілім және ғылым мійнійстрлігінің бекіткен ↓///↑сол бұйрұқта ͡гөрсөтілген сайыстар ͡б̊ар →// сайыстардың тізб̊есі↓///↑ сол сайыстардың тізб̊есін алыб̊ ͡алыб̊→// ͡ мысалы ͡ ғазақ тілі пән^інің мұғалімі ͡б̊олатым ͡ болса / мысал үшүм ͡ бірнеше ^уоқ^ұулар ͡б̊ар ↓///↑бірінш'айда ^уоқ^ұушұны зертте↓///	↑мұғалім ^уөз ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарұуұ ͡ғажет↓///↑ сол гезде ^уол мұғалімде ͡ғыйындық ͡полмайды↓///↑ ыйағн'айтқанда →// ^уол ^уөз^үнің ^ылауазымдығ ͡ міндеттерін толұқ ^уорұндаса→// ^уол ^уөз^үнің саб̊ағына жүйөлі дайындықпең ͡ ͡гелетім болса→// ^уоқ^ұушұларды саб̊ағынд'үнөмі ғызықтырып →// пән^іне дегең ͡ ͡ғызығұушұлұқтарды ^уойатып →// түрлү платформалар ͡б̊ар ͡ғазір ͡б̊ағалауда ͡ғолданылатын→// сол түрлү платформаларды пайдаланатым ͡ болса →// ыйағный түрлү платформа дегем ͡ бір 40 мыйнұуттұң үстүнде ͡б̊арлығым пайдаланұу ^йемес →// тійімді пайдаланұу / ^уөз^үнің дозасымен дейміз ғой↓///↑ тійімді түрдө пайдалатым ͡ болса / ^уонда ^уол мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындық ͡полмайды деб̊ ͡айт'аламын ↓///↑ және де мұғалім болұб̊ ͡/ жас мамам ͡ болұп ͡парғаннаң ͡гейін / тағы д'айта ͡гететінім / бірінші заң жаңағы педагогұйкалығ ͡ мәртеб̊е ғой ↓///↑сол заңмен танысұуұ ͡герек →// ^йекінші жаңағы сол мектептің ^ылауазымдығ ͡ міндеттірмен танысұуұ ͡герек үшінші 1 ͡ғыргүйөктөм бастаб̊ ͡ жұмұсым ͡ бастағаннаң гейін / 514 ші ͡б̊ұйрұқ ͡пар қр ͡б̊ілім және ғылым мійнійстрлігінің бекіткен ↓///↑сол бұйрұқта ͡гөрсөтілген сайыстар ͡б̊ар →// сайыстардың тізб̊есі↓///↑ сол сайыстардың тізб̊есін алыб̊ ͡алыб̊→// ͡ мысалы ͡ ғазақ тілі пән^інің мұғалімі ͡б̊олатым ͡ болса / мысал үшүм ͡ бірнеше ^уоқ^ұулар ͡б̊ар ↓///↑бірінш'айда ^уоқ^ұушұны зертте↓///	Мұғалім өз уақытын тиімді басқаруы қажет. Сол кезде ол мұғалімде қиындық болмайды. Яғни айтқанда, ол өзінің лауазымдық міндеттерін толық орындаса, ол өзінің сабағына жүйелі дайындықпен келетін болса, оқушыларды сабағында үнемі қызықтырып, пәніне деген қызығушылықтарды оятып, түрлі платформалар бар қазір бағалауда қолданылатын, сол түрлі платформаларды пайдаланатын болса, яғни түрлі платформа деген бір 40 минуттың үстінде барлығын пайдалану емес, тиімді пайдалану, өзінің дозасымен дейміз ғой. Тиімді түрде пайдалатын болса, онда ол мұғалімде ешқандай қиындық болмайды деп айта аламын. Және де мұғалім болып, жас маман болып барғаннан кейін, тағы да айта кететінім, бірінші заң жаңағы «педагогикалық мәртебе» ғой. Сол заңмен танысуы керек, екінші жаңағы сол мектептің лауазымдық міндеттірмен танысуы керек, үшінші 1 қыркүйектен бастап жұмысын бастағаннан кейін, 514-ші бұйрық бар ҚР Білім және ғылым министрлігінің бекіткен. Сол бұйрықта көрсетілген сайыстар бар, сайыстардың тізбесі. Сол сайыстардың тізбесін алып алып, мысалы, қазақ тілі пәнінің мұғалімі болатын болса, мысал үшін бірнеше оқулар бар. Бірінші айда оқушыны зертте.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑қыргүйөг ͡ айы ^уоқ^ұушұны зерттеңіз ійкемді↓///↑ ана сайыстар тіз^імі ͡ғол^ұңызда тұр↓///↑ мағжан ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//мысалы / ͡ғазақ тілі ͡б̊ойұнш'айтыб̊ ͡ ^уотұрмын ↓///↑мағжан ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//шәкәрім ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//аб̊ай ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//әб̊іш ^уоқ^ұулары ͡б̊ар↓///↑ ͡ғазақ тіл^іне /маманына дам^ұуға мүмкүншілік көп мысалға↓///↑ ^уол алыб̊ ͡алып тұрұб̊ ͡ →//мысалға сол ͡ғыргүйөг ͡ ай^ынам бастаб̊ ͡ →//^уоқ^ұушұны зерттеб̊ ͡/ ^уодан ары ͡ғарай ^уоқ^ұушұларға ͡б̊елгілі ͡б̊ір тап̊сырмалар ͡б̊еріб̊ ͡ ^уот^ұратым ͡ болса→// ^уол мұғалім тек қана ͡ғыйындықтаң ͡ ͡ғашқ̊ан жоқ →//сон^ұмең ͡ ͡ғатар ^уол ^уөз^үнің жұмұсын дамыта ^уот^ұрады↓///↑ ж:↑ бір ^уоқ^ұушұмен жоспарласа да ↓///↑қ: ↑ійә /жас мамам ͡ болса да /^уөзүн^уөзү жетілдірүу→// ^уөзүн ^уөзү дамытұу ͡б̊ойұнша жоспар ͡ғұрсұн→// жоспар ͡ғұрұб̊ ͡алұу ͡герек↓///↑ сол бойұнша жүрөтім ͡ болса →//^уол мұғалімнің іймійджі ͡геремет қалыптасады↓///	↑қыргүйөг ͡ айы ^уоқ^ұушұны зерттеңіз ійкемді↓///↑ ана сайыстар тіз^імі ͡ғол^ұңызда тұр↓///↑ мағжан ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//мысалы / ͡ғазақ тілі ͡б̊ойұнш'айтыб̊ ͡ ^уотұрмын ↓///↑мағжан ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//шәкәрім ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//аб̊ай ^уоқ^ұулары ͡б̊ар →//әб̊іш ^уоқ^ұулары ͡б̊ар↓///↑ ͡ғазақ тіл^іне /маманына дам^ұуға мүмкүншілік көп мысалға↓///↑ ^уол алыб̊ ͡алып тұрұб̊ ͡ →//мысалға сол ͡ғыргүйөг ͡ ай^ынам бастаб̊ ͡ →//^уоқ^ұушұны зерттеб̊ ͡/ ^уодан ары ͡ғарай ^уоқ^ұушұларға ͡б̊елгілі ͡б̊ір тап̊сырмалар ͡б̊еріб̊ ͡ ^уот^ұратым ͡ болса→// ^уол мұғалім тек қана ͡ғыйындықтаң ͡ ͡ғашқ̊ан жоқ →//сон^ұмең ͡ ͡ғатар ^уол ^уөз^үнің жұмұсын дамыта ^уот^ұрады↓///↑ ж:↑ бір ^уоқ^ұушұмен жоспарласа да ↓///↑қ: ↑ійә /жас мамам ͡ болса да /^уөзүн^уөзү жетілдірүу→// ^уөзүн ^уөзү дамытұу ͡б̊ойұнша жоспар ͡ғұрсұн→// жоспар ͡ғұрұб̊ ͡алұу ͡герек↓///↑ сол бойұнша жүрөтім ͡ болса →//^уол мұғалімнің іймійджі ͡геремет қалыптасады↓///	Қыркүйек айы оқушыны зерттеңіз икемді. Ана сайыстар тізімі қолыңызда тұр. Мағжан оқулары бар, мысалы, қазақ тілі бойынша айтып отырмын. Мағжан оқулары бар, Шәкәрім оқулары бар, Абай оқулары бар, Әбіш оқулары бар. Қазақ тіліне, маманына дамуға мүмкіншілік көп мысалға. Ол алып алып тұрып, мысалға сол қыркүйек айынан бастап, оқушыны зерттеп, одан ары қарай оқушыларға белгілі бір тапсырмалар беріп отыратын болса, ол мұғалім тек қана қиындықтан қашқан жоқ, сонымен қатар ол өзінің жұмысын дамыта отырады. Ж: Бір оқушымен жоспарласа да? Қ: Иә, жас маман болса да, өзін-өзі жетілдіру, өзін өзі дамыту бойынша жоспар құрсын, жоспар құрып алу керек. Сол бойынша жүретін болса, ол мұғалімнің имиджі керемет қалыптасады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑демек→// күтүп ^уотұрұудың ͡герегі жоқ →//қандай сайыс келіп қалады ^йекен ͡ғандай хат келіп қалады ^йекен деб̊ ͡ ↓///↑^уөзү хатпен танысыб̊→// ͡ жаңағы ͡б̊ұйрұқпен танысыб̊ ͡ ^уөз'алдын ала↓///↑ қ:↑ ^уол үлкөң ͡ ͡ғателік ͡полады↓///↑ ^йегер ͡б̊ілім бөл^үмінен ійа болмаса мектеб̊ ͡әдіскері мынандай сайыс ͡полайын деб̊ ͡ жатыр →// хат келді дегең ͡ ͡гезде ͡б̊арыб̊ ͡→// ^уоқ^ұушұны таңдаймын →// ͡ғай ^уоқ^ұушұ ͡ғатысады дейтім ͡ болса →//^уол мұғалімде ^йешқ̊ашан жетістік ͡полмайды↓///↑ болмайды жетістік ↓///	ж: ↑демек→// күтүп ^уотұрұудың ͡герегі жоқ →//қандай сайыс келіп қалады ^йекен ͡ғандай хат келіп қалады ^йекен деб̊ ͡ ↓///↑^уөзү хатпен танысыб̊→// ͡ жаңағы ͡б̊ұйрұқпен танысыб̊ ͡ ^уөз'алдын ала↓///↑ қ:↑ ^уол үлкөң ͡ ͡ғателік ͡полады↓///↑ ^йегер ͡б̊ілім бөл^үмінен ійа болмаса мектеб̊ ͡әдіскері мынандай сайыс ͡полайын деб̊ ͡ жатыр →// хат келді дегең ͡ ͡гезде ͡б̊арыб̊ ͡→// ^уоқ^ұушұны таңдаймын →// ͡ғай ^уоқ^ұушұ ͡ғатысады дейтім ͡ болса →//^уол мұғалімде ^йешқ̊ашан жетістік ͡полмайды↓///↑ болмайды жетістік ↓///	Ж: Демек, күтіп отырудың керегі жоқ, қандай сайыс келіп қалады екен, қандай хат келіп қалады екен деп. Өзі хатпен танысып, жаңағы бұйрықпен танысып өзі алдын ала. Қ: Ол үлкен қателік болады. Егер білім бөлімінен я болмаса мектеп әдіскері мынандай сайыс болайын деп жатыр, хат келді деген кезде барып, оқушыны таңдаймын , қай оқушы қатысады дейтін болса, ол мұғалімде ешқашан жетістік болмайды. Болмайды жетістік.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑жетістік қай ͡гезде ͡б̊олады ↓///↑сонау ͡ғыргүйөг ͡ ай^ынам ͡ бастап кетčе ͡б̊олады ↓///↑фыйзыйка пәні мұғалімі де дәл солай ↓///↑^йенді ^уол жаңа мектепке ͡гелді→// 1 ай зерттесін ↓///↑^йесепк'ійкемі бар→// ^ұлогұйкалық тұрғұдан ^уойлайтым ͡ бала ͡б̊ар↓///↑ ^уонұң бәрің ͡ ͡ғалай анықтаймыз ^уөз^үміздің 45 мыйн^ұутұмызд'анықтаймыз ↓///↑ 45 мыйнұуттұң ішінд'эврыйстыйкалық тап̊сырмалар дейміз ғой →//шығармашылығ ͡деңгейдегі тап̊сырмарды міндетті түрдө ͡б̊іреуүн тастап тұрұу ͡герек↓///↑ сол ^уотұз ͡б̊ала ^уотұрса да/ жыйырма ͡б̊ала ^уотұрса да/ сол баланың ішінде ͡б̊іреуү пайда ͡б̊олады ↓///↑мен айттым ғой→// баланы ^уойлат'алұуұмұз ͡герек ↓///↑ыйағн'айтқанда →//^уоқ^ұушұны ^уойлауғ'ійтермелей алсағ ͡→// ^уоқ^ұушұның ^уойлау ͡ғаб̊^ілетін дамытатым ͡ болсағ→// ͡ міндетті түрдө ͡б̊ір /көзү жылтырағам бала шығады↓///	↑жетістік қай ͡гезде ͡б̊олады ↓///↑сонау ͡ғыргүйөг ͡ ай^ынам ͡ бастап кетčе ͡б̊олады ↓///↑фыйзыйка пәні мұғалімі де дәл солай ↓///↑^йенді ^уол жаңа мектепке ͡гелді→// 1 ай зерттесін ↓///↑^йесепк'ійкемі бар→// ^ұлогұйкалық тұрғұдан ^уойлайтым ͡ бала ͡б̊ар↓///↑ ^уонұң бәрің ͡ ͡ғалай анықтаймыз ^уөз^үміздің 45 мыйн^ұутұмызд'анықтаймыз ↓///↑ 45 мыйнұуттұң ішінд'эврыйстыйкалық тап̊сырмалар дейміз ғой →//шығармашылығ ͡деңгейдегі тап̊сырмарды міндетті түрдө ͡б̊іреуүн тастап тұрұу ͡герек↓///↑ сол ^уотұз ͡б̊ала ^уотұрса да/ жыйырма ͡б̊ала ^уотұрса да/ сол баланың ішінде ͡б̊іреуү пайда ͡б̊олады ↓///↑мен айттым ғой→// баланы ^уойлат'алұуұмұз ͡герек ↓///↑ыйағн'айтқанда →//^уоқ^ұушұны ^уойлауғ'ійтермелей алсағ ͡→// ^уоқ^ұушұның ^уойлау ͡ғаб̊^ілетін дамытатым ͡ болсағ→// ͡ міндетті түрдө ͡б̊ір /көзү жылтырағам бала шығады↓///	Жетістік қай кезде болады? Сонау қыркүйек айынан бастап кетсе болады. Физика пәні мұғалімі де дәл солай. Енді ол жаңа мектепке келді, 1 ай зерттесін. Есепке икемі бар, логикалық тұрғыдан ойлайтын бала бар. Оның бәрін қалай анықтаймыз? Өзіміздің 45 минутымызда анықтаймыз. 45 минуттың ішінде эвристикалық тапсырмалар дейміз ғой, шығармашылық деңгейдегі тапсырмарды міндетті түрде біреуін тастап тұру керек. Сол отыз бала отырса да, жиырма бала отырса да, сол баланың ішінде біреуі пайда болады. Мен айттым ғой, баланы ойлата алуымыз керек. Яғни айтқанда, оқушыны ойлауға итермелей алсақ, оқушының ойлау қабілетін дамытатын болсақ, міндетті түрде бір... көзі жылтыраған бала шығады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ шығады ійә↓///↑ қ: ↑ ійә сосұн ^уол балан'ары ͡ғарай дамыта ͡б̊ереді ↓///↑ ^уолұймпұйада ͡б̊олады дегең ͡ ͡гезде→// бірінші жыл ^уолұймпұйададан жетістіг ͡ болады деб̊ ͡айт'алмаймын ↓///↑ бірінші жыл жаңағы ^уоқ^ұуларда жетістіг ͡ болады деп т'айта алмаймын ↓///↑ ж: сымбау ͡герек ↓///↑ қ: ↑ сымбау ͡герек↓///↑ себ̊еб̊і ^уол мұғалім ^уөзүнде ͡ғандай→// ^уол →//ійдеал ^йемес қой ^йешкім ↓///↑ ^уол ͡ғателіг ͡ жіб̊ереді →//ой^ұланұу ͡герек→// қай тұста ͡ғателіг ͡ жіб̊ердім деб̊ ͡ой^ұланұу ͡герек ^уөзү↓///↑ мен ^уос^ұлай дайындаб̊ ͡ ^йедім →//мын'әдіс тійімді ^йемес ͡полд'ау→// ^йенді мем ͡ былай дайындайын →// былай дайындасам ͡ғалай болады ^йекен деген сыййақты ^уөз^үнің ішінде ^уойлар тұуұндауұ ͡герек↓///	ж: ↑ шығады ійә↓///↑ қ: ↑ ійә сосұн ^уол балан'ары ͡ғарай дамыта ͡б̊ереді ↓///↑ ^уолұймпұйада ͡б̊олады дегең ͡ ͡гезде→// бірінші жыл ^уолұймпұйададан жетістіг ͡ болады деб̊ ͡айт'алмаймын ↓///↑ бірінші жыл жаңағы ^уоқ^ұуларда жетістіг ͡ болады деп т'айта алмаймын ↓///↑ ж: сымбау ͡герек ↓///↑ қ: ↑ сымбау ͡герек↓///↑ себ̊еб̊і ^уол мұғалім ^уөзүнде ͡ғандай→// ^уол →//ійдеал ^йемес қой ^йешкім ↓///↑ ^уол ͡ғателіг ͡ жіб̊ереді →//ой^ұланұу ͡герек→// қай тұста ͡ғателіг ͡ жіб̊ердім деб̊ ͡ой^ұланұу ͡герек ^уөзү↓///↑ мен ^уос^ұлай дайындаб̊ ͡ ^йедім →//мын'әдіс тійімді ^йемес ͡полд'ау→// ^йенді мем ͡ былай дайындайын →// былай дайындасам ͡ғалай болады ^йекен деген сыййақты ^уөз^үнің ішінде ^уойлар тұуұндауұ ͡герек↓///	Ж: Шығады, иә? Қ: Иә, сосын ол баланы ары қарай дамыта береді. Олимпиада болады деген кезде, бірінші жыл олимпиададан жетістік болады деп айта алмаймын. Бірінші жыл жаңағы оқуларда жетістік болады деп те айта алмаймын. Ж: Сынбау керек. Қ: Сынбау керек. Себебі ол мұғалім өзінде қандай, ол ...идеал емес қой ешкім. Ол қателік жібереді, ойлану керек. "Қай тұста қателік жібердім?" - деп ойлану керек өзі. "Мен осылай дайындап едім, мына әдіс тиімді емес болды-ау, енді мен былай дайындайын, былай дайындасам қалай болады екен?" - деген сияқты өзінің ішінде ойлар туындауы керек.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑мұғалім ^уөз^үнің ^уоқұуұн тоқтатқаң ͡ ͡гезде ^уол мұғалімдігін де тоқтатады ↓///↑дұйплом алыб̊ ͡ /жұмұсқа ^уорналасқаннаң ͡ ͡гейің ͡ гәсіб̊ій педагог деңгейіне жетү'үшүн мұғалім ͡ғандай ͡гұурстардан ^уөтүуү ͡герек↓///↑ қ: ↑^уол үшүм ͡ біздің мемлекет тарапынан ^йек'үлкөн біліктілікт'арттырұу ͡гұурсұ ͡б̊ар↓///↑ ^уонұң бірі пшо ͡б̊олса→// ^йекіншісі ^уөрлөу ↓///↑^йенді →//әрійне / мемлекеттіг ͡ мекемелерде мұғалімдер ͡гөп қой ↓///↑мұғалімдер ͡гөп ͡полғаннаң ͡гейің ͡ ͡гезекке ͡ғойады↓///↑ ͡гезекпе-͡гезек ^уөткүзүб̊ ͡ жатады →//біліктілікт'арттырұу ͡ гұурсұн ↓///↑ыйағн'айтқанда →//соңғұ ͡б̊еш шылда ͡б̊іздер →//мұғалімдер→// жаңартылғам білімді мазмұндаудан ^уөттүг→// бағалау→// жұмұсты тійімді ͡б̊ағалаудан ^уөттүк ↓///↑пиза сыййақты түрлү ͡гұурстардан ^уөз ͡б̊іліктілігімізд'арттырұу үшүн ^уөтүб̊ ͡ ^уотұрдық↓///	ж: ↑мұғалім ^уөз^үнің ^уоқұуұн тоқтатқаң ͡ ͡гезде ^уол мұғалімдігін де тоқтатады ↓///↑дұйплом алыб̊ ͡ /жұмұсқа ^уорналасқаннаң ͡ ͡гейің ͡ гәсіб̊ій педагог деңгейіне жетү'үшүн мұғалім ͡ғандай ͡гұурстардан ^уөтүуү ͡герек↓///↑ қ: ↑^уол үшүм ͡ біздің мемлекет тарапынан ^йек'үлкөн біліктілікт'арттырұу ͡гұурсұ ͡б̊ар↓///↑ ^уонұң бірі пшо ͡б̊олса→// ^йекіншісі ^уөрлөу ↓///↑^йенді →//әрійне / мемлекеттіг ͡ мекемелерде мұғалімдер ͡гөп қой ↓///↑мұғалімдер ͡гөп ͡полғаннаң ͡гейің ͡ ͡гезекке ͡ғойады↓///↑ ͡гезекпе-͡гезек ^уөткүзүб̊ ͡ жатады →//біліктілікт'арттырұу ͡ гұурсұн ↓///↑ыйағн'айтқанда →//соңғұ ͡б̊еш шылда ͡б̊іздер →//мұғалімдер→// жаңартылғам білімді мазмұндаудан ^уөттүг→// бағалау→// жұмұсты тійімді ͡б̊ағалаудан ^уөттүк ↓///↑пиза сыййақты түрлү ͡гұурстардан ^уөз ͡б̊іліктілігімізд'арттырұу үшүн ^уөтүб̊ ͡ ^уотұрдық↓///	Ж: Мұғалім өзінің оқуын тоқтатқан кезде ол мұғалімдігін де тоқтатады. Диплом алып, жұмысқа орналасқаннан кейін кәсіби педагог деңгейіне жету үшін мұғалім қандай курстардан өтуі керек? Қ: Ол үшін біздің мемлекет тарапынан екі үлкен біліктілікті арттыру курсы бар. Оның бірі - ПШО болса, екіншісі - Өрлеу. Енді, әрине, мемлекеттік мекемелерде мұғалімдер көп қой. Мұғалімдер көп болғаннан кейін кезекке қояды. Кезекпе-кезек өткізіп жатады, біліктілікті арттыру курсын. Яғни айтқанда, соңғы бес жылда біздер, мұғалімдер, жаңартылған білімді мазмұндаудан өттік, бағалау, жұмысты тиімді бағалаудан өттік. ПИЗА сияқты түрлі курстардан өз біліктілігімізді арттыру үшін өтіп отырдық.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↑^йенді ͡геше ͡гелген жас маман ^уол ͡геле сала ^уондай ͡гұурсқа ͡ғоймауұ мүмкүн↓///↑ ^уол ͡гезекке ͡ғойады→// ^уол ͡гезегі ͡ғашаң ͡геледі деп күтүб̊ ͡ жүрмөй ақ қазіргі таңд'әлеумөттіг ͡ желіде түрлү ͡гұурстар ͡б̊ар↓///↑ біра ͡ ^йенді ^уол ͡гұурстардың ішінде тійімдісін →//дұрұсұм ͡ білүу ͡герек →//себ̊еб̊і ͡гұурс теб̊ ͡атын жалау ͡ғылып қойады да →//бірақ ^уонұң ішінде ͡ғұндұ дүнүйе ͡б̊олмай ͡ғалұуұ мүмкүн ↓///↑сондұқтан мына сыйфрлық ͡пілім берүу дейді ғой↓///↑ ^уол ^уөз^үнің саб̊ағың ͡ ͡ғызықтырұ'үшүн түрлү платформаларды ͡ғалай ͡ғолданады↓///↑ 3d модельдерді ͡ғалай жасайды↓///↑ 3d модельдерді жасау ͡б̊ойұнша ͡гұурстар жүргүзүб̊ ͡ жатыр↓///↑ мен ^уөзүм шеб̊ер педагог болсам да /үздүк педагог болсам да / ^уосұндай ͡гұурстарды ^уоқұб̊ ͡ ^уот^ұрамын ↓///↑себ̊еб̊і ^уосұндай ͡гұурстар маған ары қарай саб̊ағымды ͡ғызықтырұуға →// ары ͡ ғарай зерттеу жасауға →//ары ͡ғарай ^уоқ^ұушұны ͡ғыл^ымый жоб̊аны ͡ғорғайтың ͡ ͡гезде 3d модельмең ͡ ͡ғорғайтым болса →//^уол →// ^уоқ^ұуш'үшүн үлкөн ^іресүурс↓///↑ ^уол ^уорұн ал^ұуға жақ̊сы мүмкүндіг ͡ деген сыййақты да ↓///↑^уол ^уөз^үнің жұмұсын жақ̊сы ͡гөрсөт'алады↓///↑ мінекей →//^уосұндай ͡гәсіб̊ій тұрғұдан ^уөзүн дамытыб̊ ͡^уот^ұратын мұғалім ^уол әрқашан да педагог ^іретінде дамыб̊ ^уот^ұрады ↓///↑ал ^йегер де ͡ғашан мені мектеп кұурсқа жіб̊ереді →//сол ͡гезде ͡б̊арармын деп ͡пірсарынды→// бұрұңғ'әдісімен жүрө ͡б̊еретім ͡ болса →// ^уонда ^уол ^уөз^үнің жұмұсының нәтійжесің ͡ гөрүуү ^йекіталай болұп қалады↓///↑ себ̊еб̊і ͡гелдім-͡геттім деген мұғалімдердің ͡ғатарынам ͡ болұп қалады ↓///↑^уондай мұғалім болмас үшүң ͡ ͡ гәдімгі мықты жанып тұрған жас маман жан жақты ͡б̊олұуұ ͡герек →//жан жақты ↓///↑себ̊еб̊і ͡ғазір саб̊ақ просессің ͡ ͡ғызықтырұ'үшүн жаңағ'ійнтерактыйвті тақтаң болатым ͡ болса→// ійнтерактыйвті тақтада ͡гөрсөтетін түрлү түрлү жаңағы ^іресүурстар ͡б̊ар ↓///↑^уонұң барлығын меңгеріб̊ ͡алұ'үшүн жаңағ'арнайы ͡гұурстарды ^уоқұб̊ ͡алса ͡б̊олады↓///↑ ^уодам ͡ басқа тағы /^йегер сізд'ійнтерактыйвті тақта жоқ →// ^уоқ^ұушұны ͡ғызықтырұуұмыз ͡ғажет ↓///↑^уонда ͡б̊ізге не ͡герек ↓///↑әрійне →//дыйдактыйкалығ ͡ матерійалдар↓///↑ ͡ғызылды жасылды түрлү түстү↓///↑ саб̊ақты ͡ғызықтырұ'үшүн түрлү дыйдактыйкалығ ͡ матерійалдарды жасау↓///↑ ұйалы телефондұ /әрійне /саб̊ақ просесінд'ұйалы телефондұ пайдаланұуға ͡б̊олмайды→// ұйалы телефондұ жыйнауұмыз ͡ғажет→// бала ͡б̊асқа затқ'алаңдамауұ ͡ғажет дейміз ғой↓///↑ ^уол дұрұс↓///↑ бағалау ͡гезінде ^уоқ^ұушұға таратып ͡періб̊ ͡/ бағалатыб̊ ͡алып / қайта жыйнауға ͡б̊олады↓///↑	↑^йенді ͡геше ͡гелген жас маман ^уол ͡геле сала ^уондай ͡гұурсқа ͡ғоймауұ мүмкүн↓///↑ ^уол ͡гезекке ͡ғойады→// ^уол ͡гезегі ͡ғашаң ͡геледі деп күтүб̊ ͡ жүрмөй ақ қазіргі таңд'әлеумөттіг ͡ желіде түрлү ͡гұурстар ͡б̊ар↓///↑ біра ͡ ^йенді ^уол ͡гұурстардың ішінде тійімдісін →//дұрұсұм ͡ білүу ͡герек →//себ̊еб̊і ͡гұурс теб̊ ͡атын жалау ͡ғылып қойады да →//бірақ ^уонұң ішінде ͡ғұндұ дүнүйе ͡б̊олмай ͡ғалұуұ мүмкүн ↓///↑сондұқтан мына сыйфрлық ͡пілім берүу дейді ғой↓///↑ ^уол ^уөз^үнің саб̊ағың ͡ ͡ғызықтырұ'үшүн түрлү платформаларды ͡ғалай ͡ғолданады↓///↑ 3d модельдерді ͡ғалай жасайды↓///↑ 3d модельдерді жасау ͡б̊ойұнша ͡гұурстар жүргүзүб̊ ͡ жатыр↓///↑ мен ^уөзүм шеб̊ер педагог болсам да /үздүк педагог болсам да / ^уосұндай ͡гұурстарды ^уоқұб̊ ͡ ^уот^ұрамын ↓///↑себ̊еб̊і ^уосұндай ͡гұурстар маған ары қарай саб̊ағымды ͡ғызықтырұуға →// ары ͡ ғарай зерттеу жасауға →//ары ͡ғарай ^уоқ^ұушұны ͡ғыл^ымый жоб̊аны ͡ғорғайтың ͡ ͡гезде 3d модельмең ͡ ͡ғорғайтым болса →//^уол →// ^уоқ^ұуш'үшүн үлкөн ^іресүурс↓///↑ ^уол ^уорұн ал^ұуға жақ̊сы мүмкүндіг ͡ деген сыййақты да ↓///↑^уол ^уөз^үнің жұмұсын жақ̊сы ͡гөрсөт'алады↓///↑ мінекей →//^уосұндай ͡гәсіб̊ій тұрғұдан ^уөзүн дамытыб̊ ͡^уот^ұратын мұғалім ^уол әрқашан да педагог ^іретінде дамыб̊ ^уот^ұрады ↓///↑ал ^йегер де ͡ғашан мені мектеп кұурсқа жіб̊ереді →//сол ͡гезде ͡б̊арармын деп ͡пірсарынды→// бұрұңғ'әдісімен жүрө ͡б̊еретім ͡ болса →// ^уонда ^уол ^уөз^үнің жұмұсының нәтійжесің ͡ гөрүуү ^йекіталай болұп қалады↓///↑ себ̊еб̊і ͡гелдім-͡геттім деген мұғалімдердің ͡ғатарынам ͡ болұп қалады ↓///↑^уондай мұғалім болмас үшүң ͡ ͡ гәдімгі мықты жанып тұрған жас маман жан жақты ͡б̊олұуұ ͡герек →//жан жақты ↓///↑себ̊еб̊і ͡ғазір саб̊ақ просессің ͡ ͡ғызықтырұ'үшүн жаңағ'ійнтерактыйвті тақтаң болатым ͡ болса→// ійнтерактыйвті тақтада ͡гөрсөтетін түрлү түрлү жаңағы ^іресүурстар ͡б̊ар ↓///↑^уонұң барлығын меңгеріб̊ ͡алұ'үшүн жаңағ'арнайы ͡гұурстарды ^уоқұб̊ ͡алса ͡б̊олады↓///↑ ^уодам ͡ басқа тағы /^йегер сізд'ійнтерактыйвті тақта жоқ →// ^уоқ^ұушұны ͡ғызықтырұуұмыз ͡ғажет ↓///↑^уонда ͡б̊ізге не ͡герек ↓///↑әрійне →//дыйдактыйкалығ ͡ матерійалдар↓///↑ ͡ғызылды жасылды түрлү түстү↓///↑ саб̊ақты ͡ғызықтырұ'үшүн түрлү дыйдактыйкалығ ͡ матерійалдарды жасау↓///↑ ұйалы телефондұ /әрійне /саб̊ақ просесінд'ұйалы телефондұ пайдаланұуға ͡б̊олмайды→// ұйалы телефондұ жыйнауұмыз ͡ғажет→// бала ͡б̊асқа затқ'алаңдамауұ ͡ғажет дейміз ғой↓///↑ ^уол дұрұс↓///↑ бағалау ͡гезінде ^уоқ^ұушұға таратып ͡періб̊ ͡/ бағалатыб̊ ͡алып / қайта жыйнауға ͡б̊олады↓///↑	Енді кеше келген жас маман ол келе сала ондай курсқа қоймауы мүмкін. Ол кезекке қояды, ол кезегі қашан келеді деп күтіп жүрмей-ақ қазіргі таңда әлеуметтік желіде түрлі курстар бар. Бірақ енді ол курстардың ішінде тиімдісін, дұрысын білу керек, себебі курс деп атын жалау қылып қояды да, бірақ оның ішінде құнды дүние болмай қалуы мүмкін. Сондықтан мына цифрлық білім беру дейді ғой. Ол өзінің сабағын қызықтыру үшін түрлі платформаларды қалай қолданады? 3D модельдерді қалай жасайды? 3D модельдерді жасау бойынша курстар жүргізіп жатыр. Мен өзім шебер педагог болсам да, үздік педагог болсам да, осындай курстарды оқып отырамын. Себебі осындай курстар маған ары қарай сабағымды қызықтыруға, ары қарай зерттеу жасауға, ары қарай оқушыны ғылыми жобаны қорғайтын кезде 3D модельмен қорғайтын болса, ол - оқушы үшін үлкен ресурс. Ол орын алуға жақсы мүмкіндік деген сияқты да. Ол өзінің жұмысын жақсы көрсете алады. Мінекей, осындай кәсіби тұрғыдан өзін дамытып отыратын мұғалім ол әрқашан да педагог ретінде дамып отырады. Ал егер де қашан мені мектеп курсқа жібереді, сол кезде барармын деп бірсарынды, бұрынғы әдісімен жүре беретін болса, онда ол өзінің жұмысының нәтижесін көруі екіталай болып қалады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑түс^үнүкті↓///↑ ал пшо деб̊ ͡айттыңыз ͡б̊іріншісі↓///	ж: ↑түс^үнүкті↓///↑ ал пшо деб̊ ͡айттыңыз ͡б̊іріншісі↓///	Себебі келдім-кеттім деген мұғалімдердің қатарынан болып қалады. Ондай мұғалім болмас үшін кәдімгі мықты жанып тұрған жас маман жан-жақты болуы керек, жан-жақты. Себебі қазір сабақ процессін қызықтыру үшін жаңағы интерактивті тақтаң болатын болса, интерактивті тақтада көрсететін түрлі-түрлі жаңағы ресурстар бар. Оның барлығын меңгеріп алу үшін жаңағы арнайы курстарды оқып алса болады. Одан басқа тағы, егер сізде интерактивті тақта жоқ, оқушыны қызықтыруымыз қажет. Онда бізге не керек? Әрине, дидактикалық материалдар. Қызылды-жасылды, түрлі-түсті. Сабақты қызықтыру үшін түрлі дидактикалық материалдарды жасау. Ұялы телефонды, әрине, сабақ процесінде ұялы телефонды пайдалануға болмайды, ұялы телефонды жинауымыз қажет, бала басқа затқа алаңдамауы қажет дейміз ғой. Ол дұрыс. Бағалау кезінде оқушыға таратып беріп, бағалатып алып, қайта жинауға болады. Ж: Түсінікті. Ал ПШО деп айттыңыз біріншісі
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑педагог шеб̊ерлігін арттырұу ^уорталығы↓/// ж: ↑түс^үнүкті ↓///↑ал бұл ͡гұурстардың барлығы ͡б̊ірдей мұғалім аттестасыйадан ^уөткөң ͡ ͡гезде санала ͡б̊ермейді↓///↑ сол арнайы ͡гейб̊іреулөрі ғана саналады↓/// қ:↑ а /ійә /↓///↑ ^йенді#39;әлеумөттіг ͡ жел^ілерде жаңағ'айтыб̊ ͡ ^уотұрмұн ғой →//instagram-да→// нелерде түрлү модельдеу 3d модельдеулөрдің /ыйағн'айтқанда→// түрлү платформалард'үйрөтетін youtube каналдарда неше түрлү жаңағы ͡ганалдар ͡гөп↓///↑ ^уол ^уөз^үнің жаңағы ^уөз ^іресүурстарын дамытұуғ'арналған да↓///↑ бірағ ͡ ^уол ͡гұурстар сертійфійкат ͡пермегеніменен→// ^уол ͡гұурстар аттестаттау ͡гезінде →//аттестататтаудан ^уөтөді ғой ↓///↑сол ͡гезде жарамсыз ͡б̊олады↓///↑ арнайы жарамды ^уол бізде→// пшо ның және ^уөрлөу сертійфійкаты↓///↑ ыйағный→// ^уол ͡гәдімгідей ͡ғылып ͡пөлүп қойады ↓///↑мұғалім ͡гөп қой ↓///↑^уонұң барлығын түгөл ^уоқұт'алмайды↓///↑ сондұқтаң ͡гезекпе ͡гезек →//кезекпе ͡гезек ^уоқұтады↓///↑ түсүндіңіз↓/// ж: ↑ түсүндім↓///	қ: ↑педагог шеб̊ерлігін арттырұу ^уорталығы↓/// ж: ↑түс^үнүкті ↓///↑ал бұл ͡гұурстардың барлығы ͡б̊ірдей мұғалім аттестасыйадан ^уөткөң ͡ ͡гезде санала ͡б̊ермейді↓///↑ сол арнайы ͡гейб̊іреулөрі ғана саналады↓/// қ:↑ а /ійә /↓///↑ ^йенді#39;әлеумөттіг ͡ жел^ілерде жаңағ'айтыб̊ ͡ ^уотұрмұн ғой →//instagram-да→// нелерде түрлү модельдеу 3d модельдеулөрдің /ыйағн'айтқанда→// түрлү платформалард'үйрөтетін youtube каналдарда неше түрлү жаңағы ͡ганалдар ͡гөп↓///↑ ^уол ^уөз^үнің жаңағы ^уөз ^іресүурстарын дамытұуғ'арналған да↓///↑ бірағ ͡ ^уол ͡гұурстар сертійфійкат ͡пермегеніменен→// ^уол ͡гұурстар аттестаттау ͡гезінде →//аттестататтаудан ^уөтөді ғой ↓///↑сол ͡гезде жарамсыз ͡б̊олады↓///↑ арнайы жарамды ^уол бізде→// пшо ның және ^уөрлөу сертійфійкаты↓///↑ ыйағный→// ^уол ͡гәдімгідей ͡ғылып ͡пөлүп қойады ↓///↑мұғалім ͡гөп қой ↓///↑^уонұң барлығын түгөл ^уоқұт'алмайды↓///↑ сондұқтаң ͡гезекпе ͡гезек →//кезекпе ͡гезек ^уоқұтады↓///↑ түсүндіңіз↓/// ж: ↑ түсүндім↓///	Қ: Педагог шеберлігін арттыру орталығы Ж: Түсінікті. Ал бұл курстардың барлығы бірдей мұғалім аттестациядан өткен кезде санала бермейді. Сол арнайы кейбіреулері ғана саналады. Қ: А, иә. Енді әлеуметтік желілерде жаңағы айтып отырмын ғой, Instagram-да, нелерде түрлі модельдеу 3D модельдеулердің, яғни айтқанда, түрлі платформаларды үйрететін "YouTube" каналдарда неше түрлі жаңағы каналдар көп. Ол өзінің жаңағы өз ресурстарын дамытуға арналған да. Бірақ ол курстар сертификат бермегеніменен, ол курстар аттестаттау кезінде, аттестататтаудан өтеді ғой, сол кезде жарамсыз болады. Арнайы жарамды ол бізде - ПШО ның және Өрлеу сертификаты. Яғни, ол кәдімгідей қылып бөліп қояды. Мұғалім көп қой. Оның барлығын түгел оқыта алмайды. Сондықтан кезекпе- кезек, кезекпе-кезек оқытады. Түсіндіңіз? Ж:Түсіндім.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ ^уол ͡гұурстан ^уөтүу міндетті↓///↑ себ̊еб̊і ^уол жерде де ^уөтө ͡гөп құнд'ақпараттар аламыз↓///↑ ^уөз^үңізб̊ем ͡ бірдей /жаңағы / мұғалімдермен /фыйзыйка пәні мұғалімі ме /фыйзыйка пән^інің мұғалімдерімем ͡ бірдей ^уоқұғаң ͡ ͡гезде ^уол жерде мүлдө жақ̊с'ақпараттар аламыз↓///↑ ійә /^уол ͡гұурстарға ͡б̊арұу ͡ғажет↓///↑ ал ^йенді ^уол ͡ғашам ͡ барамын деб̊ ͡ жүрө ͡б̊ергенше / ͡б̊ылай да дамый бер^үугө ͡б̊олады дегенім ғой айтыб̊ ͡ ^уотқаным ↓///↑ ыйағн'айтқанда ͡гезекке ғойады ^уол ͡гезегіңіз ͡гелгенше /үйрөне ͡б̊ер^іңіз ана жерге ͡б̊арғанда тағ'үйрөнесіз →// тағы да жаң'ақпараттармең ͡ ͡ғамтыласыз↓///↑ ͡ғазір жаң'ақпараттар ͡гөп қой↓/// ж: ↑түйүндейік ↓///↑^йегер жас мұғалім білікті ͡гәсіб̊ій мұғалім боламын десе→// педагог атанамын десе →//демек /тек қана міндеттелгең ͡ ͡гұурстармен шектеліп қалмау ͡герек ↓///↑ ^уөзүң де ͡ғосұмша ^уоқұй берүу ͡герек↓///	қ: ↑ ^уол ͡гұурстан ^уөтүу міндетті↓///↑ себ̊еб̊і ^уол жерде де ^уөтө ͡гөп құнд'ақпараттар аламыз↓///↑ ^уөз^үңізб̊ем ͡ бірдей /жаңағы / мұғалімдермен /фыйзыйка пәні мұғалімі ме /фыйзыйка пән^інің мұғалімдерімем ͡ бірдей ^уоқұғаң ͡ ͡гезде ^уол жерде мүлдө жақ̊с'ақпараттар аламыз↓///↑ ійә /^уол ͡гұурстарға ͡б̊арұу ͡ғажет↓///↑ ал ^йенді ^уол ͡ғашам ͡ барамын деб̊ ͡ жүрө ͡б̊ергенше / ͡б̊ылай да дамый бер^үугө ͡б̊олады дегенім ғой айтыб̊ ͡ ^уотқаным ↓///↑ ыйағн'айтқанда ͡гезекке ғойады ^уол ͡гезегіңіз ͡гелгенше /үйрөне ͡б̊ер^іңіз ана жерге ͡б̊арғанда тағ'үйрөнесіз →// тағы да жаң'ақпараттармең ͡ ͡ғамтыласыз↓///↑ ͡ғазір жаң'ақпараттар ͡гөп қой↓/// ж: ↑түйүндейік ↓///↑^йегер жас мұғалім білікті ͡гәсіб̊ій мұғалім боламын десе→// педагог атанамын десе →//демек /тек қана міндеттелгең ͡ ͡гұурстармен шектеліп қалмау ͡герек ↓///↑ ^уөзүң де ͡ғосұмша ^уоқұй берүу ͡герек↓///	Қ: Ол курстан өту міндетті. Себебі ол жерде де өте көп құнды ақпараттар аламыз. Өзіңізбен бірдей, жаңағы, мұғалімдермен, физика пәні мұғалімі ме, физика пәнінің мұғалімдерімен бірдей оқыған кезде ол жерде мүлде жақсы ақпараттар аламыз. Иә, ол курстарға бару қажет. Ал енді ол қашан барамын деп жүре бергенше, былай да дами беруге болады дегенім ғой айтып отқаным. Яғни айтқанда, кезекке қояды ол кезегіңіз келгенше, үйрене беріңіз. Ана жерге барғанда тағы үйренесіз, тағы да жаңа ақпараттармен қамтыласыз. Қазір жаңа ақпараттар көп қой. Ж: Түйіндейік. Егер жас мұғалім білікті кәсіби мұғалім боламын десе, педагог атанамын десе, демек, тек қана міндеттелген курстармен шектеліп қалмау керек. Өзің де қосымша оқи беру керек.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑^уоқұй берүу ͡герек ↓/// ж: ↑^уол аттестасыйада саналса да /саналмаса да →//^уөз^үнің біліктілігін арттырұуға ͡гөмөктеседі↓/// "қ: ↑ жаңағы 514 бұйрұқт'айттым ғой ↓///↑ менің ^уосұ ͡гезде ^йес^іме түсүб̊ ͡ ^уотұр↓///↑ атестасыйалау ͡гезінде мысалға ^уол модератор ͡б̊іліктілікт'алайын деб̊ ͡ жатыр да /жас маман сол ͡гезде н'істейді ↓///↑ 514 бұйрұқтағы сайыстар ғана ^йескеріледі↓///↑ ^уодам ͡ басқ'әлеумөттіг ͡ желіде деб̊ ͡айттым ғой ↓///↑ түрлү сайыстар жүргүзіліб̊ ͡ жатады↓///↑ ^уол сайыстар аттестасыйаға ^йешқ̊андай жарамайды↓///↑ ^йешқ̊андай жарамайды↓///↑ бірағ ͡ ^уоғам ͡ біз н'үшүң ͡ғатысамыз↓///↑ біл^імімізді сына'үшүн→// ^уөз^үмізді жетілдірү'үшүн→// ^уөз деңгейімізд'анықтау үшүң ͡ ͡ғатыса ͡б̊ер^үугө ͡б̊олады↓///↑ шектеу ͡ғойұб̊ / ͡^уойб̊ай мағаң ͡ ͡ғатысұуға ͡б̊олмайды→// бұл жарамсыз деб̊ ͡ ^уотұрұуға ͡б̊олмайды↓///↑ ͡ғатыса ͡б̊ерүу ͡герек →//дамый беру ͡герек↓/// ж: ↑ тоқтап қалмау ͡герек↓///"	қ: ↑^уоқұй берүу ͡герек ↓/// ж: ↑^уол аттестасыйада саналса да /саналмаса да →//^уөз^үнің біліктілігін арттырұуға ͡гөмөктеседі↓/// "қ: ↑ жаңағы 514 бұйрұқт'айттым ғой ↓///↑ менің ^уосұ ͡гезде ^йес^іме түсүб̊ ͡ ^уотұр↓///↑ атестасыйалау ͡гезінде мысалға ^уол модератор ͡б̊іліктілікт'алайын деб̊ ͡ жатыр да /жас маман сол ͡гезде н'істейді ↓///↑ 514 бұйрұқтағы сайыстар ғана ^йескеріледі↓///↑ ^уодам ͡ басқ'әлеумөттіг ͡ желіде деб̊ ͡айттым ғой ↓///↑ түрлү сайыстар жүргүзіліб̊ ͡ жатады↓///↑ ^уол сайыстар аттестасыйаға ^йешқ̊андай жарамайды↓///↑ ^йешқ̊андай жарамайды↓///↑ бірағ ͡ ^уоғам ͡ біз н'үшүң ͡ғатысамыз↓///↑ біл^імімізді сына'үшүн→// ^уөз^үмізді жетілдірү'үшүн→// ^уөз деңгейімізд'анықтау үшүң ͡ ͡ғатыса ͡б̊ер^үугө ͡б̊олады↓///↑ шектеу ͡ғойұб̊ / ͡^уойб̊ай мағаң ͡ ͡ғатысұуға ͡б̊олмайды→// бұл жарамсыз деб̊ ͡ ^уотұрұуға ͡б̊олмайды↓///↑ ͡ғатыса ͡б̊ерүу ͡герек →//дамый беру ͡герек↓/// ж: ↑ тоқтап қалмау ͡герек↓///"	Қ: Оқи беру керек. Ж: Ол аттестацияда саналса да, саналмаса да, өзінің біліктілігін арттыруға көмектеседі. "Қ: Жаңағы 514-бұйрықты айттым ғой. Менің осы кезде есіме түсіп отыр. Атестациялау кезінде мысалға ол модератор біліктілікті алайын деп жатыр да, жас маман сол кезде не істейді? 514-бұйрықтағы сайыстар ғана ескеріледі. Одан басқа әлеуметтік желіде деп айттым ғой. Түрлі сайыстар жүргізіліп жатады. Ол сайыстар аттестацияға ешқандай жарамайды. Ешқандай жарамайды. Бірақ оған біз не үшін қатысамыз? Білімімізді сынау үшін, өзімізді жетілдіру үшін, өз деңгейімізді анықтау үшін қатыса беруге болады. Шектеу қойып, ойбай маған қатысуға болмайды, бұл жарамсыз деп отыруға болмайды. Қатыса беру керек, дами беру керек. Ж: Тоқтап қалмау керек."
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ ійә сіз әб̊ден мына 514 бұйрұқ ͡пойұнша халықаралық ғыл^ымый жоб̊алардан ^іреспүублійкалық ғыл^ымый жоб̊алардан →// ^уоблұстық ғыл^ымый жоб̊алардан →//^уолұймпұйадалардан ^уорұн алып тұрсаңыз →//сізге ^уонд'ананың ͡ғажеті жоқ ↓///↑ сізге ^уол дамұ'үшүн бер^іліб̊ ͡ ^уотұрған нәрсе ↓///↑ ^уөз^үңізді жетілдірү'үшүн бер^іліб̊ ͡ ^уотұрған мүмкүндік ↓/// "ж: ↑түс^үнүкті↓/// қ: ↑тек қана ^уосұндай ақ^ылы сайыстарға ͡ғатысыб̊ ͡ жүрүб̊ / ͡ мына 514-бұйрұқта ͡гөрсөтілгем ͡ бірде ͡б̊ір сайыстардан ^уорұн алмайтым ͡ болсаңыз / ^уол ͡гезде модераторлұқт'ала алмайды↓/// ""ж: ↑^уол да ͡б̊олмайды↓/// қ: ↑мм →//ал'алмайды модераторлұқты↓///↑ сол үшүн ананы тек ^уөз^үңізді жетілдірү'үшүн / бірақ қосұмша мына 514 ке міндетті ͡ғатысұуұмыз ͡герек →//міндетті ͡ғатысұуұмыз ͡ғажет↓///"""	қ: ↑ ійә сіз әб̊ден мына 514 бұйрұқ ͡пойұнша халықаралық ғыл^ымый жоб̊алардан ^іреспүублійкалық ғыл^ымый жоб̊алардан →// ^уоблұстық ғыл^ымый жоб̊алардан →//^уолұймпұйадалардан ^уорұн алып тұрсаңыз →//сізге ^уонд'ананың ͡ғажеті жоқ ↓///↑ сізге ^уол дамұ'үшүн бер^іліб̊ ͡ ^уотұрған нәрсе ↓///↑ ^уөз^үңізді жетілдірү'үшүн бер^іліб̊ ͡ ^уотұрған мүмкүндік ↓/// "ж: ↑түс^үнүкті↓/// қ: ↑тек қана ^уосұндай ақ^ылы сайыстарға ͡ғатысыб̊ ͡ жүрүб̊ / ͡ мына 514-бұйрұқта ͡гөрсөтілгем ͡ бірде ͡б̊ір сайыстардан ^уорұн алмайтым ͡ болсаңыз / ^уол ͡гезде модераторлұқт'ала алмайды↓/// ""ж: ↑^уол да ͡б̊олмайды↓/// қ: ↑мм →//ал'алмайды модераторлұқты↓///↑ сол үшүн ананы тек ^уөз^үңізді жетілдірү'үшүн / бірақ қосұмша мына 514 ке міндетті ͡ғатысұуұмыз ͡герек →//міндетті ͡ғатысұуұмыз ͡ғажет↓///"""	Қ: Иә. Сіз әбден мына 514-бұйрық бойынша халықаралық ғылыми жобалардан, республикалық ғылыми жобалардан, облыстық ғылыми жобалардан, олимпиадалардан орын алып тұрсаңыз, сізге онда ананың қажеті жоқ. Сізге ол даму үшін беріліп отырған нәрсе. Өзіңізді жетілдіру үшін беріліп отырған мүмкіндік. "Ж: Түсінікті. Қ: Тек қана осындай ақылы сайыстарға қатысып жүріп, мына 514-бұйрықта көрсетілген бірде бір сайыстардан орын алмайтын болсаңыз, ол кезде модераторлықты ала алмайды. ""Ж: Ол да болмайды. Қ: Мм... ала алмайды модераторлықты. Сол үшін ананы тек өзіңізді жетілдіру үшін, бірақ қосымша мына 514-ке міндетті қатысуымыз керек, міндетті қатысуымыз қажет.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑^уосұндай бір түс^үнік ͡пар→// мұғалімнің жетістігі↓///↑ бұл айтыб̊ ͡ ^уотұрғаныңыз ^уөтө дұрұс↓///↑ мұғалімнің жетістігі тек ^уоқ^ұуш'арқылы көр^үнеді деген түс^үніктер ͡б̊ар↓///↑ ^уол /менің ^уойұмша →//дұрұс ^йемес↓///↑ ал сіздің ^уой^ұңышша ͡ғалай↓///↑ мұғалім ^уоқ^ұушұдам бөлөг ͡ ^уөзү жетістікке жет'алады ғой↓///↑ біліктілігін арттыр'алады ↓///↑сол тұурал'айтčаңыз↓/// қ:↑әрб̊ір ^уоқ^ұушұның жетістігі ^уол →// мұғалімнің жетістігі / шындығында↓///↑ ^уол баланың→// ^уол ^уоқ^ұушұның сондай ^уоблұстығ / ͡ ^іреспүублійкалық /халықаралығ ͡деңгейге ͡гөтөрүлүуү /әрійне / мұғалімнің тійімді тап̊сырма ͡б̊еріб̊ ͡ ^уотұрұуұ ↓///↑тійімді ͡б̊ағыт ͡ пағдар ͡б̊еріб̊ ͡/ ^уол балаға тап̊сырма ͡б̊ерү'арқылы шыңдаб̊ ͡ ^уотұр ғой ↓///↑^уол /мұғалімнің 80% жетістігі↓///↑ біз ^уоқ^ұушұны таңдағаң ͡ ͡ гезде жаң^ылыспауұмыз ͡ герег↓///↑ ͡ ^уоқ^ұушұ таб̊анды ͡б̊олұу ͡герег ͡↓///↑ әрійне →// тек қана ^уоқ^ұушұ жетістігімен↓///	ж: ↑^уосұндай бір түс^үнік ͡пар→// мұғалімнің жетістігі↓///↑ бұл айтыб̊ ͡ ^уотұрғаныңыз ^уөтө дұрұс↓///↑ мұғалімнің жетістігі тек ^уоқ^ұуш'арқылы көр^үнеді деген түс^үніктер ͡б̊ар↓///↑ ^уол /менің ^уойұмша →//дұрұс ^йемес↓///↑ ал сіздің ^уой^ұңышша ͡ғалай↓///↑ мұғалім ^уоқ^ұушұдам бөлөг ͡ ^уөзү жетістікке жет'алады ғой↓///↑ біліктілігін арттыр'алады ↓///↑сол тұурал'айтčаңыз↓/// қ:↑әрб̊ір ^уоқ^ұушұның жетістігі ^уол →// мұғалімнің жетістігі / шындығында↓///↑ ^уол баланың→// ^уол ^уоқ^ұушұның сондай ^уоблұстығ / ͡ ^іреспүублійкалық /халықаралығ ͡деңгейге ͡гөтөрүлүуү /әрійне / мұғалімнің тійімді тап̊сырма ͡б̊еріб̊ ͡ ^уотұрұуұ ↓///↑тійімді ͡б̊ағыт ͡ пағдар ͡б̊еріб̊ ͡/ ^уол балаға тап̊сырма ͡б̊ерү'арқылы шыңдаб̊ ͡ ^уотұр ғой ↓///↑^уол /мұғалімнің 80% жетістігі↓///↑ біз ^уоқ^ұушұны таңдағаң ͡ ͡ гезде жаң^ылыспауұмыз ͡ герег↓///↑ ͡ ^уоқ^ұушұ таб̊анды ͡б̊олұу ͡герег ͡↓///↑ әрійне →// тек қана ^уоқ^ұушұ жетістігімен↓///	Ж: Осындай бір түсінік бар: мұғалімнің жетістігі. Бұл айтып отырғаныңыз өте дұрыс. Мұғалімнің жетістігі тек оқушы арқылы көрінеді деген түсініктер бар. Ол, менің ойымша, дұрыс емес. Ал сіздің ойыңызша қалай? Мұғалім оқушыдан бөлек өзі жетістікке жете алады ғой? Біліктілігін арттыра алады. Сол туралы айтсаңыз... Қ: Әрбір оқушының жетістігі ол - мұғалімнің жетістігі, шындығында. Ол баланың, ол оқушының сондай облыстық, республикалық, халықаралық деңгейге көтерілуі, әрине, мұғалімнің тиімді тапсырма беріп отыруы. Тиімді бағыт-бағдар беріп, ол балаға тапсырма беру арқылы шыңдап отыр ғой. Ол - мұғалімнің 80% жетістігі. Біз оқушыны таңдаған кезде жаңылыспауымыз керек. Оқушы табанды болу керек. Әрине, тек қана оқушы жетістігімен.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑шектеліп қалмау ͡герек↓/// "қ: ↑шектеліп қалмау ͡герек↓///↑ жаңа сіс ͡ сон'айтайын деген шығарсыз→// ійә↓/// ж: ↑ійә↓///" қ: ↑мұғалімнің ^уөз^үнің тек қана ^уоқ^ұушұны дамытұу →// ^уоқ^ұушұны жетістікке жеткізүу / ^уоқ^ұушұны ^уолұймпұйадаға / ғыл^ымый жоб̊аға дайындаумөн шектеліп қалмай / ^уөзү де түрлү сайыстарға ͡ғатысұуұ ͡ғажет↓///↑ неге ↓///↑ мектепке ͡гелгеннен жас мамандардың түрлү сайыстары ͡б̊олады→// ͡ ғоғамдығ ͡ жұмұстар ͡б̊олады ↓///↑мектепте түрлү ͡ғоғамдығ ͡ жұмұстарды жас мамандардың мойұндарын'іледі мысалы↓///↑ ^уол →// ͡ғалыпты жағдай ↓///↑себ̊еб̊і ^уол мұғалім→// ^уол жас мамаң ͡ ͡ғалыптасұуұ ͡герек↓///↑ ^уол ͡ғалыптасұ'үшүн үк^үмет тарапынан тәлімгер→// тәлімгерсің деп ^уоғаң ͡ ͡гәдімгі ^йеңбег ^уөт^үлі жоғары зерттеушү-педагог ійа болмаса шеб̊ер-педагогтұ ͡б̊ереді↓///↑ ^уол зерттеушү-педагог ійа болмаса шеб̊ер-педагог бір жыл бойұ ^уонұң саб̊ағына ͡ғатысыб̊ / ͡ дұрұс ͡пағыт ͡пағдар ͡б̊еріп қарауұ / ыйағный / үк^үмет тарапынан үлкөң ͡ ͡ғолдау↓///↑ жас маманның ары ͡ғарай педагог мәртеб̊есінде / педагог стійльінд'ыймыйджын сақтап қал^ұуғ'үлкөң ͡ ͡гөмөгі ͡б̊олады↓///	ж: ↑шектеліп қалмау ͡герек↓/// "қ: ↑шектеліп қалмау ͡герек↓///↑ жаңа сіс ͡ сон'айтайын деген шығарсыз→// ійә↓/// ж: ↑ійә↓///" қ: ↑мұғалімнің ^уөз^үнің тек қана ^уоқ^ұушұны дамытұу →// ^уоқ^ұушұны жетістікке жеткізүу / ^уоқ^ұушұны ^уолұймпұйадаға / ғыл^ымый жоб̊аға дайындаумөн шектеліп қалмай / ^уөзү де түрлү сайыстарға ͡ғатысұуұ ͡ғажет↓///↑ неге ↓///↑ мектепке ͡гелгеннен жас мамандардың түрлү сайыстары ͡б̊олады→// ͡ ғоғамдығ ͡ жұмұстар ͡б̊олады ↓///↑мектепте түрлү ͡ғоғамдығ ͡ жұмұстарды жас мамандардың мойұндарын'іледі мысалы↓///↑ ^уол →// ͡ғалыпты жағдай ↓///↑себ̊еб̊і ^уол мұғалім→// ^уол жас мамаң ͡ ͡ғалыптасұуұ ͡герек↓///↑ ^уол ͡ғалыптасұ'үшүн үк^үмет тарапынан тәлімгер→// тәлімгерсің деп ^уоғаң ͡ ͡гәдімгі ^йеңбег ^уөт^үлі жоғары зерттеушү-педагог ійа болмаса шеб̊ер-педагогтұ ͡б̊ереді↓///↑ ^уол зерттеушү-педагог ійа болмаса шеб̊ер-педагог бір жыл бойұ ^уонұң саб̊ағына ͡ғатысыб̊ / ͡ дұрұс ͡пағыт ͡пағдар ͡б̊еріп қарауұ / ыйағный / үк^үмет тарапынан үлкөң ͡ ͡ғолдау↓///↑ жас маманның ары ͡ғарай педагог мәртеб̊есінде / педагог стійльінд'ыймыйджын сақтап қал^ұуғ'үлкөң ͡ ͡гөмөгі ͡б̊олады↓///	Ж: Шектеліп қалмау керек. "Қ: Шектеліп қалмау керек. Жаңа сіз соны айтайын деген шығарсыз, иә? Ж: Иә." Қ: Мұғалімнің өзінің тек қана оқушыны дамыту, оқушыны жетістікке жеткізу, оқушыны олимпиадаға, ғылыми жобаға дайындаумен шектеліп қалмай, өзі де түрлі сайыстарға қатысуы қажет. Неге? Мектепке келгеннен жас мамандардың түрлі сайыстары болады, қоғамдық жұмыстар болады. Мектепте түрлі қоғамдық жұмыстарды жас мамандардың мойындарына іледі, мысалы. Ол - қалыпты жағдай. Себебі ол мұғалім, ол жас маман қалыптасуы керек. Ол қалыптасу үшін үкімет тарапынан тәлімгер, тәлімгерсің деп оған кәдімгі еңбек өтілі жоғары зерттеуші-педагог я болмаса шебер-педагогты береді. Ол зерттеуші-педагог я болмаса шебер-педагог бір жыл бойы оның сабағына қатысып, дұрыс бағыт-бағдар беріп қарауы, яғни, үкімет тарапынан үлкен қолдау. Жас маманның ары қарай педагог мәртебесінде, педагог стильінде имиджын сақтап қалуға үлкен көмегі болады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↓///↑бүгүңгі заманның ^уоқ^ұушұлар'үшүн / ͡ғазір жас ұрпақ қой↓///↑ жаңа ͡гөзқарас →// жаңаш'ұрпағ→// ͡ жаңаша ^уөзгөріс↓///↑ ^уосұ жас ұрпағ ͡ үшүм ͡ білім берү'үрдүсінде технологұйалардың маң^ызы ͡ғандай↓///↑ ^уоларды ͡ғолданұу →// сыйфрлы ͡ғазақ̊стан →// сыйфрлы ͡б̊ілім берүу деб̊ ͡ жатамыз↓///↑ ^уос^ұның маң^ызы ͡ғандай↓///↑ тійімділігі ͡ғандай↓///	ж: ↓///↑бүгүңгі заманның ^уоқ^ұушұлар'үшүн / ͡ғазір жас ұрпақ қой↓///↑ жаңа ͡гөзқарас →// жаңаш'ұрпағ→// ͡ жаңаша ^уөзгөріс↓///↑ ^уосұ жас ұрпағ ͡ үшүм ͡ білім берү'үрдүсінде технологұйалардың маң^ызы ͡ғандай↓///↑ ^уоларды ͡ғолданұу →// сыйфрлы ͡ғазақ̊стан →// сыйфрлы ͡б̊ілім берүу деб̊ ͡ жатамыз↓///↑ ^уос^ұның маң^ызы ͡ғандай↓///↑ тійімділігі ͡ғандай↓///	Ж: Бүгінгі заманның оқушылары үшін, қазір жас ұрпақ қой. Жаңа көзқарас, жаңаша ұрпақ, жаңаша өзгеріс. Осы жас ұрпақ үшін білім беру үрдісінде технологиялардың маңызы қандай? Оларды қолдану, цифрлы Қазақстан, цифрлы білім беру деп жатамыз. Осының маңызы қандай? Тиімділігі қандай?
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑қазір адамзаттың ͡ғажеттілігінің барлығы сыйфрланұуда түгөл↓///↑ білім саласы да /медійсійна саласы да / басқа салалар да↓///↑ барлығында сол сыйфрланұуға ^уөтүп кеттік ↓///↑адам ͡ғажеттілігі ͡ғазір жеңілдетілүудө →//жеңілдетіліб̊ ͡ жатыр ↓///↑бірақ ͡піз ^уөз^үміздің саб̊ағымызда ^уоқ^ұушұларды түрлү технологұйалармең ͡ ͡ғызықтыр'аламыз ↓///↑манағ'айтыб̊ ͡ ^уөткөн →//^уоқ^ұушұны ^уөз пән^імізге ͡ғызықтырұуда сандық технологұйалар үлкөн ^ұроль ^уойнайды↓///↑ әс^іресе / бағалауда →// әс^іресе /жаңа ͡б̊ілім бер^үудө →// ійә↓///↑ былайынан айтқанда ͡→// гөзб̊өң ͡ ͡гөр'алмайтын →// ͡ғолмен ұстай алмайтын дүнүйелерді 3d модельдеулөр арқылы ͡гөрсөтүу ^уоқ^ұушұның шынайы ͡б̊ілім алұуұна мүмкүндік ͡переді ↓///↑^уол / бір→// сосұн алғам ͡ біл^імімізді ͡б̊екітүу ↓///↑саб̊ақта ͡б̊із ^уоқ^ұушұны тағы да ͡ғызықтырыб̊ және ^уонұң не ͡б̊іледі не ͡б̊ілмейтінін анықтауда →// ͡гері ͡б̊айланыш ͡ ͡шасауда түрлү платформалар ͡б̊ар quizes ͡пар→// playkers ͡пар→// kahoot ͡пар→// quizelet ͡пар→// e-learning бар↓///↑ ыйағн'айтқанда →// бұлардың барлығы да ^уоқ^ұушұның шынайы ͡б̊іл^імім ͡ бағалауда ͡ғолданылатым ͡ платформалар↓///↑ шынайы түрд'экранда барлығы ͡гөр^үнүп тұрады↓///↑ шынайы ͡б̊ағалау ^уоқ^ұушұның ары ͡ғарай дамұуұна ͡гөмөктөседі ↓///	қ: ↑қазір адамзаттың ͡ғажеттілігінің барлығы сыйфрланұуда түгөл↓///↑ білім саласы да /медійсійна саласы да / басқа салалар да↓///↑ барлығында сол сыйфрланұуға ^уөтүп кеттік ↓///↑адам ͡ғажеттілігі ͡ғазір жеңілдетілүудө →//жеңілдетіліб̊ ͡ жатыр ↓///↑бірақ ͡піз ^уөз^үміздің саб̊ағымызда ^уоқ^ұушұларды түрлү технологұйалармең ͡ ͡ғызықтыр'аламыз ↓///↑манағ'айтыб̊ ͡ ^уөткөн →//^уоқ^ұушұны ^уөз пән^імізге ͡ғызықтырұуда сандық технологұйалар үлкөн ^ұроль ^уойнайды↓///↑ әс^іресе / бағалауда →// әс^іресе /жаңа ͡б̊ілім бер^үудө →// ійә↓///↑ былайынан айтқанда ͡→// гөзб̊өң ͡ ͡гөр'алмайтын →// ͡ғолмен ұстай алмайтын дүнүйелерді 3d модельдеулөр арқылы ͡гөрсөтүу ^уоқ^ұушұның шынайы ͡б̊ілім алұуұна мүмкүндік ͡переді ↓///↑^уол / бір→// сосұн алғам ͡ біл^імімізді ͡б̊екітүу ↓///↑саб̊ақта ͡б̊із ^уоқ^ұушұны тағы да ͡ғызықтырыб̊ және ^уонұң не ͡б̊іледі не ͡б̊ілмейтінін анықтауда →// ͡гері ͡б̊айланыш ͡ ͡шасауда түрлү платформалар ͡б̊ар quizes ͡пар→// playkers ͡пар→// kahoot ͡пар→// quizelet ͡пар→// e-learning бар↓///↑ ыйағн'айтқанда →// бұлардың барлығы да ^уоқ^ұушұның шынайы ͡б̊іл^імім ͡ бағалауда ͡ғолданылатым ͡ платформалар↓///↑ шынайы түрд'экранда барлығы ͡гөр^үнүп тұрады↓///↑ шынайы ͡б̊ағалау ^уоқ^ұушұның ары ͡ғарай дамұуұна ͡гөмөктөседі ↓///	Қ: Қазір адамзаттың қажеттілігінің барлығы цифрлануда түгел. Білім саласы да, медицина саласы да, басқа салалар да. Барлығында сол цифрлануға өтіп кеттік. Адам қажеттілігі қазір жеңілдетілуде, жеңілдетіліп жатыр. Бірақ біз өзіміздің сабағымызда оқушыларды түрлі технологиялармен қызықтыра аламыз. Манағы айтып өткен, оқушыны өз пәнімізге қызықтыруда сандық технологиялар үлкен роль ойнайды. Әсіресе, бағалауда, әсіресе, жаңа білім беруде, иә? Былайынан айтқанда, көзбен көре алмайтын, қолмен ұстай алмайтын дүниелерді 3D модельдеулер арқылы көрсету оқушының шынайы білім алуына мүмкіндік береді. Ол - бір, сосын алған білімімізді бекіту. Сабақта біз оқушыны тағы да қызықтырып және оның не біледі, не білмейтінін анықтауда, кері байланыс жасауда түрлі платформалар бар: Quizes бар, Playkers бар, Kahoot бар, Quizelet бар, e-learning бар. Яғни айтқанда, бұлардың барлығы да оқушының шынайы білімін бағалауда қолданылатын платформалар. Шынайы түрде экранда барлығы көрініп тұрады. Шынайы бағалау оқушының ары қарай дамуына көмектеседі.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↓///↑бірінші дұрұс қаб̊ылдауұң ͡ғалыптастырады дейсіз ғой 3d↓///↑ "қ:↑ ійә / ыйағный / ͡ гері ͡б̊айланыс ͡полғаннаң ͡ гейін →//^уол ^уоқ^ұуш'ары ͡ ғарай дамұ'үшүн н'істеуү ͡ ғажет↓///↑ әрійне /мұғалім д'айтып тұрұуұ ͡герек →//^йенді сіз ͡б̊үгүн 7 ұпай алдың→// 10 ұпай алұ'үшүн /міне /мынандай сұрақтарға жауап ͡ пер'алмай ͡ ғалдың ↓///↑демег / ͡ бала сол сұрақтарды ͡ ғайталауұ ͡ ғажет →//сол сұрақтарды ͡ ғайтыб̊ ͡ ^уоқұуұ ͡ ғажет ͡ теген сыййақты↓/// ж: ↑ал ^уосұ ͡б̊ағалау деб̊ ͡айтып кеттіңіз→// кейб̊ір ͡б̊ағалауда ^уоқ^ұушұларға ͡гөтөрме ͡б̊ағалар ғой^ұлыб̊ ͡ жатады →//^уонұ ͡б̊ілеміз↓///↑ ^уол бізде мотұйвасыйа ма немесе ^уол білім берүу сапасын төмөндете ме→// ͡ғалай ^уойлайсыз↓///"	ж: ↓///↑бірінші дұрұс қаб̊ылдауұң ͡ғалыптастырады дейсіз ғой 3d↓///↑ "қ:↑ ійә / ыйағный / ͡ гері ͡б̊айланыс ͡полғаннаң ͡ гейін →//^уол ^уоқ^ұуш'ары ͡ ғарай дамұ'үшүн н'істеуү ͡ ғажет↓///↑ әрійне /мұғалім д'айтып тұрұуұ ͡герек →//^йенді сіз ͡б̊үгүн 7 ұпай алдың→// 10 ұпай алұ'үшүн /міне /мынандай сұрақтарға жауап ͡ пер'алмай ͡ ғалдың ↓///↑демег / ͡ бала сол сұрақтарды ͡ ғайталауұ ͡ ғажет →//сол сұрақтарды ͡ ғайтыб̊ ͡ ^уоқұуұ ͡ ғажет ͡ теген сыййақты↓/// ж: ↑ал ^уосұ ͡б̊ағалау деб̊ ͡айтып кеттіңіз→// кейб̊ір ͡б̊ағалауда ^уоқ^ұушұларға ͡гөтөрме ͡б̊ағалар ғой^ұлыб̊ ͡ жатады →//^уонұ ͡б̊ілеміз↓///↑ ^уол бізде мотұйвасыйа ма немесе ^уол білім берүу сапасын төмөндете ме→// ͡ғалай ^уойлайсыз↓///"	Ж: Бірінші, дұрыс қабылдауын қалыптастырады дейсіз ғой 3D? "Қ: Иә, яғни, кері байланыс болғаннан кейін, ол оқушы ары қарай даму үшін не істеуі қажет? Әрине, мұғалім де айтып тұруы керек: енді сіз бүгін 7 ұпай алдың, 10 ұпай алу үшін, міне, мынандай сұрақтарға жауап бере алмай қалдың. Демек, бала сол сұрақтарды қайталауы қажет, сол сұрақтарды қайтып оқуы қажет деген сияқты. Ж: Ал осы бағалау деп айтып кеттіңіз, кейбір бағалауда оқушыларға көтерме бағалар қойылып жатады, оны білеміз. Ол бізде мотивация ма немесе ол білім беру сапасын төмендете ме, қалай ойлайсыз?"
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑^уол ͡ғандай жағдайда ↓///↑нег^ізінде ͡б̊ағалаудұ ^уөтө шынайы жасау ͡герек ^уо ͡б̊астан↓///↑ шынайылық та ^уол біздің ͡ғұндұлұғымыз↓///↑ ^уоқ^ұушұ ͡б̊ой^ұн'әділ, адалдығ ͡дегең ͡ ͡ғұндұлұқтарды сіңірүуүміз ͡ғажет деб̊ ͡ жатырмын ғой жаңағы↓///↑ әрб̊ір 45 мыйнұутта мұғалімнің ^уөз'әділ түрдө ͡б̊ағалайтым ͡ болса →//^уоқ^ұуш'әділ түрдө дам^ұуға тырысады↓///↑ бірағ ͡ ійсклйүучөнійе деб̊ ͡айтамын ғой↓///↑ ^уөм^үрі саб̊ағ ͡ ^уоқ^ұмайтын ^уоқ^ұушұ ͡б̊олады ͡ғой↓///↑ сол ^уоқ^ұушұ ^уорұндап келеді мысалға барын салып ↓///↑қасындағы ͡б̊алалардың ^уорұндаб̊ ͡ жатқаның ͡ ͡гөрүб̊→// ͡ ^уол д'ынталаныб̊ ͡ жатқанын сіз ͡б̊айқап тұрсұз ^уонұң ^уорұндаб̊ ͡ жатқанын↓///↑ сіз ͡б̊айқап тұрсұз →//көрүп тұрсұз ^уонұң ынталаныб̊ ͡ жатқанын→// 1 ұпай ͡ғосұп→// ^уонда да ͡ғосқанда н'үшүн →// бүгүн сен ^йерек̊ше ^йеңбектендің /жарайсың ↓///↑сенің ͡ғолұңнаң ͡геледі ^йекең ͡ ғой↓///↑ нег^ізі / 5 ұпай алып тұрсұң→// мен ^уосұндағы сенің ^йеңбектеңген жақ̊сы ͡ғырыңды ͡гөрүб̊ ͡/ 6 ұпай ͡ғойғұм ͡ ͡геліп тұр деп̊ сыныптың барлығын'айта ^уот^ұрыб̊ ͡/ тек қана ͡б̊үгүн деп та / ͡гелесіде ^уөзүң аласың деген сыййақты ͡ғылып қызықтырұуға ͡б̊олад ↓///↑бірағ ͡ жапатағарламай барлығым ͡ бірдей ͡гөтөрмөлеп ͡пағалау ^йемес↓///↑ үздүг ͡ ^уоқ^ұушұ ^йекен деб̊ ͡ ^уоған тек 5 қойұуұңұз ͡герек деген сөз ^йемес↓///↑ ^уол ͡гезде ^уол үздүг ͡ ^уоқ^ұушұның сіз ͡б̊іл^імін түс^үріп тастайсыз ↓///↑^уол ͡гезде ͡б̊ала дам^ымай ͡ғалады ↓///↑бала дамұ'үшүн шынайы ͡б̊ағалауұмыз ͡ғажет↓///	қ: ↑^уол ͡ғандай жағдайда ↓///↑нег^ізінде ͡б̊ағалаудұ ^уөтө шынайы жасау ͡герек ^уо ͡б̊астан↓///↑ шынайылық та ^уол біздің ͡ғұндұлұғымыз↓///↑ ^уоқ^ұушұ ͡б̊ой^ұн'әділ, адалдығ ͡дегең ͡ ͡ғұндұлұқтарды сіңірүуүміз ͡ғажет деб̊ ͡ жатырмын ғой жаңағы↓///↑ әрб̊ір 45 мыйнұутта мұғалімнің ^уөз'әділ түрдө ͡б̊ағалайтым ͡ болса →//^уоқ^ұуш'әділ түрдө дам^ұуға тырысады↓///↑ бірағ ͡ ійсклйүучөнійе деб̊ ͡айтамын ғой↓///↑ ^уөм^үрі саб̊ағ ͡ ^уоқ^ұмайтын ^уоқ^ұушұ ͡б̊олады ͡ғой↓///↑ сол ^уоқ^ұушұ ^уорұндап келеді мысалға барын салып ↓///↑қасындағы ͡б̊алалардың ^уорұндаб̊ ͡ жатқаның ͡ ͡гөрүб̊→// ͡ ^уол д'ынталаныб̊ ͡ жатқанын сіз ͡б̊айқап тұрсұз ^уонұң ^уорұндаб̊ ͡ жатқанын↓///↑ сіз ͡б̊айқап тұрсұз →//көрүп тұрсұз ^уонұң ынталаныб̊ ͡ жатқанын→// 1 ұпай ͡ғосұп→// ^уонда да ͡ғосқанда н'үшүн →// бүгүн сен ^йерек̊ше ^йеңбектендің /жарайсың ↓///↑сенің ͡ғолұңнаң ͡геледі ^йекең ͡ ғой↓///↑ нег^ізі / 5 ұпай алып тұрсұң→// мен ^уосұндағы сенің ^йеңбектеңген жақ̊сы ͡ғырыңды ͡гөрүб̊ ͡/ 6 ұпай ͡ғойғұм ͡ ͡геліп тұр деп̊ сыныптың барлығын'айта ^уот^ұрыб̊ ͡/ тек қана ͡б̊үгүн деп та / ͡гелесіде ^уөзүң аласың деген сыййақты ͡ғылып қызықтырұуға ͡б̊олад ↓///↑бірағ ͡ жапатағарламай барлығым ͡ бірдей ͡гөтөрмөлеп ͡пағалау ^йемес↓///↑ үздүг ͡ ^уоқ^ұушұ ^йекен деб̊ ͡ ^уоған тек 5 қойұуұңұз ͡герек деген сөз ^йемес↓///↑ ^уол ͡гезде ^уол үздүг ͡ ^уоқ^ұушұның сіз ͡б̊іл^імін түс^үріп тастайсыз ↓///↑^уол ͡гезде ͡б̊ала дам^ымай ͡ғалады ↓///↑бала дамұ'үшүн шынайы ͡б̊ағалауұмыз ͡ғажет↓///	Қ: Ол қандай жағдайда? Негізінде бағалауды өте шынайы жасау керек о бастан. Шынайылық та ол біздің құндылығымыз. Оқушы бойына әділ, адалдық деген құндылықтарды сіңіруіміз қажет деп жатырмын ғой жаңағы. Әрбір 45 минутта мұғалімнің өзі әділ түрде бағалайтын болса, оқушы әділ түрде дамуға тырысады. Бірақ исключение деп айтамын ғой. Өмірі сабақ оқымайтын оқушы болады ғой.Сол оқушы орындап келеді мысалға барын салып. Қасындағы балалардың орындап жатқанын көріп, ол да ынталанып жатқанын сіз байқап тұрсыз оның орындап жатқанын. Сіз байқап тұрсыз, көріп тұрсыз оның ынталанып жатқанын, 1 ұпай қосып, онда да қосқанда не үшін, бүгін сен ерекше еңбектендің, жарайсың. Сенің қолыңнан келеді екен ғой. "Негізі, 5 ұпай алып тұрсың, мен осындағы сенің еңбектенген жақсы қырыңды көріп, 6 ұпай қойғым келіп тұр", - деп сыныптың барлығына айта отырып, тек қана бүгін деп та, келесіде өзің аласың деген сияқты қылып қызықтыруға болады. Бірақ жапатағарламай барлығын бірдей көтермелеп бағалау емес. Үздік оқушы екен деп оған тек 5 қоюыңыз керек деген сөз емес. Ол кезде ол үздік оқушының сіз білімін түсіріп тастайсыз. Ол кезде бала дамымай қалады. Бала даму үшін шынайы бағалауымыз қажет.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑үздүг ͡ ^уоқ^ұушұға да / мысалы / алтым ͡ белгіге ͡геле жатқан ^уоқ^ұушұға тек ^уөңкөй "5" қойа ͡б̊еретім ͡ болсағ ͡ немесе ͡б̊елгілі ͡б̊ір ͡ ͡ағаға ͡ғатып қалсағ→// ͡ ^уосұ жеткілікті ^йекең ͡ ғой де ͡ ^уойлауұ мүмкүң ͡ ғой ↓/// қ: ↑ійә бала маған ^уос'алған біл^імім жеткілікті→// демег→// ͡ мен ^уос^ұлай дайындалсам→// 5 алады ^йекеммін / деб̊ ͡ ^уол дам^ымай ғалұуұ мүмкүн↓///↑ сондұқтан ^уонұ дамытұ'үшүн шынайы ͡б̊ағалап / сенің ͡ғолұңнан ͡геледі /бүгүн / міне / 7 ұпай алыб̊ ͡ ^уотұрсыз→// ары қарай да ^уос^ұлай 7 ұпай ала ͡б̊еретім ͡ болсаң деген сыййақты да→// мына тақ^ырыптарды ͡ ғайтала→// бөлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалауда жоғар'ұпай алады деп̊ сенемін↓///↑ ^уол ғалыптастырұушұ ͡б̊ағалау деген баланы ͡б̊ағ'үшүн ^уоқұу ^йемес→// білім үшүн ^уоқ^ұуғ'ійтермелейді↓///↑ ыйағн'айтқанда / бөлүм ͡ бойұнша ͡б̊ағалау /тоқ̊сам ͡ бойұнша ͡б̊ағалау ͡гезінде ͡б̊ала ͡б̊іл^імің ͡ ͡ ғайталайды↓///	ж: ↑үздүг ͡ ^уоқ^ұушұға да / мысалы / алтым ͡ белгіге ͡геле жатқан ^уоқ^ұушұға тек ^уөңкөй "5" қойа ͡б̊еретім ͡ болсағ ͡ немесе ͡б̊елгілі ͡б̊ір ͡ ͡ағаға ͡ғатып қалсағ→// ͡ ^уосұ жеткілікті ^йекең ͡ ғой де ͡ ^уойлауұ мүмкүң ͡ ғой ↓/// қ: ↑ійә бала маған ^уос'алған біл^імім жеткілікті→// демег→// ͡ мен ^уос^ұлай дайындалсам→// 5 алады ^йекеммін / деб̊ ͡ ^уол дам^ымай ғалұуұ мүмкүн↓///↑ сондұқтан ^уонұ дамытұ'үшүн шынайы ͡б̊ағалап / сенің ͡ғолұңнан ͡геледі /бүгүн / міне / 7 ұпай алыб̊ ͡ ^уотұрсыз→// ары қарай да ^уос^ұлай 7 ұпай ала ͡б̊еретім ͡ болсаң деген сыййақты да→// мына тақ^ырыптарды ͡ ғайтала→// бөлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалауда жоғар'ұпай алады деп̊ сенемін↓///↑ ^уол ғалыптастырұушұ ͡б̊ағалау деген баланы ͡б̊ағ'үшүн ^уоқұу ^йемес→// білім үшүн ^уоқ^ұуғ'ійтермелейді↓///↑ ыйағн'айтқанда / бөлүм ͡ бойұнша ͡б̊ағалау /тоқ̊сам ͡ бойұнша ͡б̊ағалау ͡гезінде ͡б̊ала ͡б̊іл^імің ͡ ͡ ғайталайды↓///	Ж: Үздік оқушыға да, мысалы, алтын белгіге келе жатқан оқушыға тек өңкей "5" қоя беретін болсақ немесе белгілі бір бағаға қатып қалсақ, осы жеткілікті екен ғой деп ойлауы мүмкін ғой? Қ: Иә, бала: "маған осы алған білімім жеткілікті, демек, мен осылай дайындалсам, "5" алады екенмін", - деп ол дамымай қалуы мүмкін. Сондықтан оны дамыту үшін шынайы бағалап, сенің қолыңнан келеді, бүгін, міне, 7 ұпай алып отырсыз, ары қарай да осылай 7 ұпай ала беретін болсаң деген сияқты да, мына тақырыптарды қайтала, бөлім бойынша жиынтық бағалауда жоғары ұпай алады деп сенемін. Ол қалыптастырушы бағалау деген баланы баға үшін оқу емес, білім үшін оқуға итермелейді. Яғни айтқанда, бөлім бойынша бағалау, тоқсан бойынша бағалау кезінде бала білімін қайталайды.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑дәл ^уосұ тұста ͡гері ͡б̊айланыстың маң^ызы ͡ғандай↓///↑ мысалы /7 балл алды →//бірағ ͡ 10 балл алған жоқ ↓///↑^уол бағаны ^уөтө'үшүн немесе жетү'үшүн ͡ғандай ͡гері ͡б̊айланыш ͡ ͡шасалұуұ ͡герек↓/// қ: ↑кері ͡б̊айланыс кәдімгідей ͡ грійтерійй бойұнша сабағымызда↓// алдымем ͡ былай ғой→// алдымен ^уоқұу мақ̊сатымыз ͡ ғұр^ұлады↓///↑^уол ^уоқұу мақ̊статқа жетү'үшүн біз тап̊сырмалар дайындаймыз ↓///↑әрб̊ір тап̊сырманың ͡грійтеріййлары ͡б̊олады ↓///↑ сол ͡ ͡ грійтерійй бойұнша дескрійпторлар ͡б̊олады↓///↑	ж: ↑дәл ^уосұ тұста ͡гері ͡б̊айланыстың маң^ызы ͡ғандай↓///↑ мысалы /7 балл алды →//бірағ ͡ 10 балл алған жоқ ↓///↑^уол бағаны ^уөтө'үшүн немесе жетү'үшүн ͡ғандай ͡гері ͡б̊айланыш ͡ ͡шасалұуұ ͡герек↓/// қ: ↑кері ͡б̊айланыс кәдімгідей ͡ грійтерійй бойұнша сабағымызда↓// алдымем ͡ былай ғой→// алдымен ^уоқұу мақ̊сатымыз ͡ ғұр^ұлады↓///↑^уол ^уоқұу мақ̊статқа жетү'үшүн біз тап̊сырмалар дайындаймыз ↓///↑әрб̊ір тап̊сырманың ͡грійтеріййлары ͡б̊олады ↓///↑ сол ͡ ͡ грійтерійй бойұнша дескрійпторлар ͡б̊олады↓///↑	Ж: Дәл осы тұста кері байланыстың маңызы қандай? Мысалы, 7 балл алды, бірақ 10 балл алған жоқ. Ол бағаны өтеу үшін немесе жету үшін қандай кері байланыс жасалуы керек? Қ: Кері байланыс кәдімгідей критерий бойынша сабағымызда. Алдымен былай ғой, алдымен оқу мақсатымыз құрылады. Ол оқу мақстатқа жету үшін біз тапсырмалар дайындаймыз. Әрбір тапсырманың критерийлары болады. Сол критерий бойынша дескрипторлар болады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ыйағн'айтқанда →// ұпайлары / ійә ↓///↑ біс ͡ сол ұпайларын →// ͡ грійтерійй бойұнш'ұпайларын ͡ ғойұп қойұп келгең ͡ ͡ гезде ^уоқ^ұушұ 7 ұпайын алып қалды→// жаңағы сіз айтқам ͡ бойұнша ↓///↑^йенді ͡ғай ұпайларын ал'алмай ͡ ғалды →//сол тұстұ ͡ ғайталау ͡ғажет →//^уоқ^ұушұғ'айтұу ͡ ғажет↓///↑ сіз мынаны менің әлеумөттіг ͡ желімде немесе instagram-да я болмаса менің youtube каналымда ^уосұ тақ^ырыпты ͡ ғайталап көрүб̊ ͡ал ↓///↑гелесі ͡б̊өлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалау ͡б̊олғаң ͡ ͡ гезде ^уосұ ͡ ғателікті жіб̊ермеу ͡герек ^уол ^уоқ^ұушұ ↓///↑ыйағн'айтқанда →// төңкөрілген әдіс ͡ тейміз↓///↑бұл төңкөрілген әдістің тійімді тұсұ сіз саб̊ақтың үстінде 5 мыйн^ұутұңызды ійа болмаса 10 мыйн^ұутұңызды саб̊ақт'үйрөтүугө жұмсадыңыз ғой / үйрөттіңіз ↓///↑жаңа ͡б̊ілімд'үйрөтүугө жұмсадыңыз ͡ ғайталадыңыз бекіттіңіз ↓///↑бірнеше тақ^ырыптан жаңағы алыб̊ ͡ жатқам ͡ біліп бірнеш'этаптан бірнеше ͡ ғайталаудан ^уөтөді →//бірнеше тап̊сырмаларды ^уорұндаудан ^уөтөді↓///↑ сонұң ^уөзүнде ͡ гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар сыныпта ͡генже ͡ ғалыб̊ ͡ жатады→// түс^үн'алмай ͡ ғалыб̊ ͡ жатады да↓///↑ ^уол ^уоқ^ұушұларға сол ͡ ғосұмша ^іретінде сол youtube каналдан мына тақ^ырыпты ͡ ғараб̊ ͡ал ↓///↑^йертең ↓///	ыйағн'айтқанда →// ұпайлары / ійә ↓///↑ біс ͡ сол ұпайларын →// ͡ грійтерійй бойұнш'ұпайларын ͡ ғойұп қойұп келгең ͡ ͡ гезде ^уоқ^ұушұ 7 ұпайын алып қалды→// жаңағы сіз айтқам ͡ бойұнша ↓///↑^йенді ͡ғай ұпайларын ал'алмай ͡ ғалды →//сол тұстұ ͡ ғайталау ͡ғажет →//^уоқ^ұушұғ'айтұу ͡ ғажет↓///↑ сіз мынаны менің әлеумөттіг ͡ желімде немесе instagram-да я болмаса менің youtube каналымда ^уосұ тақ^ырыпты ͡ ғайталап көрүб̊ ͡ал ↓///↑гелесі ͡б̊өлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалау ͡б̊олғаң ͡ ͡ гезде ^уосұ ͡ ғателікті жіб̊ермеу ͡герек ^уол ^уоқ^ұушұ ↓///↑ыйағн'айтқанда →// төңкөрілген әдіс ͡ тейміз↓///↑бұл төңкөрілген әдістің тійімді тұсұ сіз саб̊ақтың үстінде 5 мыйн^ұутұңызды ійа болмаса 10 мыйн^ұутұңызды саб̊ақт'үйрөтүугө жұмсадыңыз ғой / үйрөттіңіз ↓///↑жаңа ͡б̊ілімд'үйрөтүугө жұмсадыңыз ͡ ғайталадыңыз бекіттіңіз ↓///↑бірнеше тақ^ырыптан жаңағы алыб̊ ͡ жатқам ͡ біліп бірнеш'этаптан бірнеше ͡ ғайталаудан ^уөтөді →//бірнеше тап̊сырмаларды ^уорұндаудан ^уөтөді↓///↑ сонұң ^уөзүнде ͡ гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар сыныпта ͡генже ͡ ғалыб̊ ͡ жатады→// түс^үн'алмай ͡ ғалыб̊ ͡ жатады да↓///↑ ^уол ^уоқ^ұушұларға сол ͡ ғосұмша ^іретінде сол youtube каналдан мына тақ^ырыпты ͡ ғараб̊ ͡ал ↓///↑^йертең ↓///	Яғни айтқанда, ұпайлары, иә? Біз сол ұпайларын, критерий бойынша ұпайларын қойып-келген кезде оқушы 7 ұпайын алып қалды, жаңағы сіз айтқан бойынша. Енді қай ұпайларын ала алмай қалды, сол тұсты қайталау қажет, оқушыға айту қажет. Сіз мынаны менің әлеуметтік желімде немесе Instagram-да я болмаса менің "Youtube" каналымда осы тақырыпты қайталап көріп ал. Келесі бөлім бойынша жиынтық бағалау болған кезде осы қателікті жібермеу керек ол оқушы. Яғни айтқанда, «төңкерілген әдіс» дейміз. Бұл «төңкерілген әдістің» тиімді тұсы сіз сабақтың үстінде 5 минутыңызды я болмаса 10 минутыңызды сабақты үйретуге жұмсадыңыз ғой, үйреттіңіз. Жаңа білімді үйретуге жұмсадыңыз, қайталадыңыз, бекіттіңіз. Бірнеше тақырыптан, жаңағы, алып жатқан біліп, бірнеше этаптан бірнеше қайталаудан өтеді, бірнеше тапсырмаларды орындаудан өтеді. Соның өзінде кейбір оқушылар сыныпта кенже қалып жатады, түсіне алмай қалып жатады да. Ол оқушыларға сол қосымша ретінде сол "Youtube" каналдан мына тақырыпты қарап ал. Ертең.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж:↑^іресүурс↓/// қ: ↑ійә /^іресүурс →//^йертең бөлүм ͡ бойұнша жыйынтық ͡пағалау ͡гезд'ұмұтып қалады ^уол бала↓///↑ ͡ғайталау ͡б̊ілім анасы ғой↓///↑ ͡гейде мынандай болады төңкөрілген әдісте алдын ала ͡гелесі саб̊аққа мына тақ^ырыпқа дайындалып кел^іңіздер →//біз тек бақ^ылаб̊ ͡ ^уот^ұрамыз деген сыййақты да ↓///↑біз ͡б̊ұнұ ͡б̊ұл әдісті ͡гөб̊^үне мына пандемійәдаң ͡ ͡гелдік қой →//сол ͡гезде ^уолқұлұқтардың ^уорнұн толтұрұу ͡герек болдұ ↓///↑ыйағн'айтқанда / ͡ғазір спыйраль әдісімен ^уөтүп ͡пара жатырмыз ғой әрб̊ір саб̊ақты↓///↑ ͡гелесі сыныпта тереңдетіп /келесі сыныпта тағы тереңдетіб̊ ͡ ^уоқұб̊ ͡^уотұрмұз да ↓///↑^йенді тереңдетүугө келгең ͡ ͡гезде ^уол пандемійәға ͡гелгең ͡ ͡гезде→// ^уол ана тереңдетілгем ͡ білімд'ала алмай ͡ғалды ^уоқ^ұушұ ↓///↑^уоқұу мақ̊сатына жет'алмай ͡ғалды↓///↑ сол ^уоқұу мақ̊сатына жетү'үшүн алдын ала youtube каналды пайдаландық↓///↑ мына війдеонұ ͡ғарап кел^іңіздер ↓///↑ ͡гелесі саб̊ақ ^уосұ саб̊ақ ͡полады деген сыййақты↓///	ж:↑^іресүурс↓/// қ: ↑ійә /^іресүурс →//^йертең бөлүм ͡ бойұнша жыйынтық ͡пағалау ͡гезд'ұмұтып қалады ^уол бала↓///↑ ͡ғайталау ͡б̊ілім анасы ғой↓///↑ ͡гейде мынандай болады төңкөрілген әдісте алдын ала ͡гелесі саб̊аққа мына тақ^ырыпқа дайындалып кел^іңіздер →//біз тек бақ^ылаб̊ ͡ ^уот^ұрамыз деген сыййақты да ↓///↑біз ͡б̊ұнұ ͡б̊ұл әдісті ͡гөб̊^үне мына пандемійәдаң ͡ ͡гелдік қой →//сол ͡гезде ^уолқұлұқтардың ^уорнұн толтұрұу ͡герек болдұ ↓///↑ыйағн'айтқанда / ͡ғазір спыйраль әдісімен ^уөтүп ͡пара жатырмыз ғой әрб̊ір саб̊ақты↓///↑ ͡гелесі сыныпта тереңдетіп /келесі сыныпта тағы тереңдетіб̊ ͡ ^уоқұб̊ ͡^уотұрмұз да ↓///↑^йенді тереңдетүугө келгең ͡ ͡гезде ^уол пандемійәға ͡гелгең ͡ ͡гезде→// ^уол ана тереңдетілгем ͡ білімд'ала алмай ͡ғалды ^уоқ^ұушұ ↓///↑^уоқұу мақ̊сатына жет'алмай ͡ғалды↓///↑ сол ^уоқұу мақ̊сатына жетү'үшүн алдын ала youtube каналды пайдаландық↓///↑ мына війдеонұ ͡ғарап кел^іңіздер ↓///↑ ͡гелесі саб̊ақ ^уосұ саб̊ақ ͡полады деген сыййақты↓///	Ж: Ресурс. Қ: Иә, ресурс, ертең бөлім бойынша жиынтық бағалау кезде ұмытып қалады ол бала. Қайталау білім анасы ғой. Кейде мынандай болады: «төңкерілген әдісте» алдын ала келесі сабаққа мына тақырыпқа дайындалып келіңіздер, біз тек бақылап отырамыз деген сияқты да. Біз бұны бұл әдісті көбіне мына пандемиядан келдік қой, сол кезде олқылықтардың орнын толтыру керек болды. Яғни айтқанда, қазір «спираль» әдісімен өтіп бара жатырмыз ғой әрбір сабақты. Келесі сыныпта тереңдетіп, келесі сыныпта тағы тереңдетіп оқып отырмыз да. Енді тереңдетуге келген кезде ол пандемияға келген кезде, ол ана тереңдетілген білімді ала алмай қалды оқушы. Оқу мақсатына жете алмай қалды. Сол оқу мақсатына жету үшін алдын ала "Youtube" каналды пайдаландық. Мына видеоны қарап келіңіздер. Келесі сабақ осы сабақ болады деген сияқты.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑сыйфрлы ͡б̊ілім бер^үудүң нәтійжесі ғой↓/// қ: ↑ійә→// ійә→// сыйфрлық ͡пілім берүу↓///↑ ыйағн'айтқанда ^уоқ^ұушұға да ͡ғайталау д'үлкөң ͡ ͡ гөмөк ͡ переді↓/// "ж: ↑жалпы →//^уосұ жас мамаңға ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұ'үшүн нені ͡б̊ілүу ͡герек↓///↑ ^уоқ^ұушұмең ͡ ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұу ͡ғыйым ба→// әлд'ата анамең ͡ ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұу ͡ғыйым ба ↓///↑ қазір ат'аналар да ͡б̊ілім берү'үдөрісіне ^уөздөрінің ͡ғызығұушұлықтарым ͡ білдіреді ғой↓/// ""қ: ↑тағы да ͡б̊айағы 45 мыйн^ұутұмызға ͡гелеміз →// ͡гөрдүңіз ͡б̊а↓///↑мұғалімнің ^йең басты ^уоқ^ұушұның жүрөгін жаулаб̊ ͡ал^ұуда↓/// ж: ↑шынайылығ ͡дед^іңіз ғой↓/// """	ж: ↑сыйфрлы ͡б̊ілім бер^үудүң нәтійжесі ғой↓/// қ: ↑ійә→// ійә→// сыйфрлық ͡пілім берүу↓///↑ ыйағн'айтқанда ^уоқ^ұушұға да ͡ғайталау д'үлкөң ͡ ͡ гөмөк ͡ переді↓/// "ж: ↑жалпы →//^уосұ жас мамаңға ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұ'үшүн нені ͡б̊ілүу ͡герек↓///↑ ^уоқ^ұушұмең ͡ ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұу ͡ғыйым ба→// әлд'ата анамең ͡ ғарым ͡ғат^ынас ^уорнатұу ͡ғыйым ба ↓///↑ қазір ат'аналар да ͡б̊ілім берү'үдөрісіне ^уөздөрінің ͡ғызығұушұлықтарым ͡ білдіреді ғой↓/// ""қ: ↑тағы да ͡б̊айағы 45 мыйн^ұутұмызға ͡гелеміз →// ͡гөрдүңіз ͡б̊а↓///↑мұғалімнің ^йең басты ^уоқ^ұушұның жүрөгін жаулаб̊ ͡ал^ұуда↓/// ж: ↑шынайылығ ͡дед^іңіз ғой↓/// """	Ж: Цифрлы білім берудің нәтижесі ғой? Қ: Иә, иә, цифрлық білім беру. Яғни айтқанда, оқушыға да қайталау да үлкен көмек береді. "Ж: Жалпы, осы жас маманға оқушымен қарым-қатынас орнату үшін нені білу керек? Оқушымен қарым-қатынас орнату қиын ба, әлде ата-анамен қарым-қатынас орнату қиын ба? Қазір ата-аналар да білім беру үдерісіне өздерінің қызығушылықтарын білдіреді ғой. ""Қ: Тағы да баяғы 45 минутымызға келеміз, көрдіңіз ба? Мұғалімнің ең басты оқушының жүрегін жаулап алуда... Ж: Шынайылық дедіңіз ғой
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ійә ↓///↑бірінші жаңағы ͡б̊іл^імі /біліктілігі / махаббаты /шынайы ͡б̊ағалау /ійә↓///↑ мінекей / ^уос^ұлай ^уоқ^ұушұны 45 мыйнұутта ^уос^ұлай ұршұқтай ійіріб̊ ͡алатым ͡ болса→// ^уоқ^ұушұ ^уол мұғалімді жақ̊сы ͡гөрөді ↓///↑^уоқ^ұушұ жақ̊сы ͡гөрөді ^уондай мұғалімдерді ↓///↑^йегер ^уоқ^ұуш'үйдө мын'апайымыз саб̊ақты ͡гүштү ^уөттү ↓///↑мен мынандай бағ'алдым деб̊ ͡айтатым ͡ болса →//^уол ат'анамең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынаста ͡ғыйындық ͡полмайды ↓///↑себ̊еб̊і ^уол мұғалім ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ ғарым ғат^ынасың ͡ ͡гүштү ͡ғылып қойдұ↓///↑^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынасын жақ̊сы ͡ғылыб̊ ͡алған мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындық ͡полмайды↓///↑ ж: ↑ал ғай гезде ғыйым болады ^уоқ^ұушұмең ғарым ғат^ынаста ↓/// қ: ↑қызықтыр'алмаса ↓///↑саб̊ақ қызықты ^уөтпөсе→// бағала'әділ болмай ͡ ғалса →//^уоқ^ұушұ ^уонұ жақ̊сы ͡гөрмөй ͡ ғалұуұ мүмкүн↓///↑	қ: ↑ійә ↓///↑бірінші жаңағы ͡б̊іл^імі /біліктілігі / махаббаты /шынайы ͡б̊ағалау /ійә↓///↑ мінекей / ^уос^ұлай ^уоқ^ұушұны 45 мыйнұутта ^уос^ұлай ұршұқтай ійіріб̊ ͡алатым ͡ болса→// ^уоқ^ұушұ ^уол мұғалімді жақ̊сы ͡гөрөді ↓///↑^уоқ^ұушұ жақ̊сы ͡гөрөді ^уондай мұғалімдерді ↓///↑^йегер ^уоқ^ұуш'үйдө мын'апайымыз саб̊ақты ͡гүштү ^уөттү ↓///↑мен мынандай бағ'алдым деб̊ ͡айтатым ͡ болса →//^уол ат'анамең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынаста ͡ғыйындық ͡полмайды ↓///↑себ̊еб̊і ^уол мұғалім ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ ғарым ғат^ынасың ͡ ͡гүштү ͡ғылып қойдұ↓///↑^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынасын жақ̊сы ͡ғылыб̊ ͡алған мұғалімде ^йешқ̊андай ͡ғыйындық ͡полмайды↓///↑ ж: ↑ал ғай гезде ғыйым болады ^уоқ^ұушұмең ғарым ғат^ынаста ↓/// қ: ↑қызықтыр'алмаса ↓///↑саб̊ақ қызықты ^уөтпөсе→// бағала'әділ болмай ͡ ғалса →//^уоқ^ұушұ ^уонұ жақ̊сы ͡гөрмөй ͡ ғалұуұ мүмкүн↓///↑	Қ: Иә.Бірінші жаңағы білімі, біліктілігі, махаббаты, шынайы бағалау, иә? Мінекей, осылай оқушыны 45 минутта осылай ұршықтай иіріп алатын болса, оқушы ол мұғалімді жақсы көреді. Оқушы жақсы көреді ондай мұғалімдерді. Егер оқушы үйде «Мына апайымыз сабақты күшті өтті. Мен мынандай баға алдым», - деп айтатын болса, ол ата-анамен қарым-қатынаста қиындық болмайды. Себебі ол мұғалім оқушымен қарым-қатынасын күшті қылып қойды. Оқушымен қарым-қатынасын жақсы қылып алған мұғалімде ешқандай қиындық болмайды. Ж: Ал қай кезде қиын болады оқушымен қарым-қатынаста? Қ: Қызықтыра алмаса. Сабақ қызықты өтпесе, бағалау әділ болмай қалса, оқушы оны жақсы көрмей қалуы мүмкін.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ал гейб̊ір /мысалы /мұғалімдер ͡б̊ар →//ғаншама жыл педагогұйкалығ ͡ ^уөт^үлі ͡б̊ар→// ^уөзү ͡б̊ілікті маман→// ^уөз пәнін терең меңгерген→// жақ̊сы ͡б̊іледі→// беске ͡б̊іледі ͡б̊ылайш'айтқанда ↓///↑бірағ ͡ ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынас ^уорнат'алмайды ↓/// қ: ↑себ̊еб̊і ͡ғазіргі/ ͡ғараңыз→// кейб̊ір мықты мұғалімдер ͡б̊олады↓///↑ только ͡б̊ор мен тақтамен да /^уол педагогтұң шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты да↓///↑ бор мен тақтамен д'алдында ^уотұрған ^уоқ^ұушұларды ͡ғазықтай ͡ғағыб̊ / < ͡sup>уолар ^уол мұғалімд'ұйұп тыңдаб̊ ͡ ^уот^ұрады↓///↑ ұйұп тыңдайды→// берілген тап̊сырманы ͡б̊ұлжұтпай ^уорұндайды↓///↑ сондай шеб̊ер педагогтар ͡б̊олады↓///↑ бір педагогтар ͡б̊олады →//^уол жас ͡полса да анандай ͡ғазық қылып қағ'алмаса да /сыйфрлық технологұйалардың барлығым ͡ пайдаланады↓///↑ ^уөз^үне ͡ғарат'алады балдарды↓///↑ кәдімгідей ^уоқ^ұушұлард'ійіріб̊ ͡ алады ↓///↑алдында ^уотұрған ^уоқ^ұушұларды ^уөз^үне ͡ғаратып →//саб̊ағың ͡ ͡ғызықтырып→// тап̊сырманы ^уорұндат'алады ↓///↑ ал болады ^йенді педагог сыйфрлық технологұйаларды пайдал'алмаса →// ^уонда сондай жағдай болатын шығар ^йенді↓///	ж: ↑ал гейб̊ір /мысалы /мұғалімдер ͡б̊ар →//ғаншама жыл педагогұйкалығ ͡ ^уөт^үлі ͡б̊ар→// ^уөзү ͡б̊ілікті маман→// ^уөз пәнін терең меңгерген→// жақ̊сы ͡б̊іледі→// беске ͡б̊іледі ͡б̊ылайш'айтқанда ↓///↑бірағ ͡ ^уоқ^ұушұмең ͡ ͡ғарым ͡ғат^ынас ^уорнат'алмайды ↓/// қ: ↑себ̊еб̊і ͡ғазіргі/ ͡ғараңыз→// кейб̊ір мықты мұғалімдер ͡б̊олады↓///↑ только ͡б̊ор мен тақтамен да /^уол педагогтұң шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты да↓///↑ бор мен тақтамен д'алдында ^уотұрған ^уоқ^ұушұларды ͡ғазықтай ͡ғағыб̊ / < ͡sup>уолар ^уол мұғалімд'ұйұп тыңдаб̊ ͡ ^уот^ұрады↓///↑ ұйұп тыңдайды→// берілген тап̊сырманы ͡б̊ұлжұтпай ^уорұндайды↓///↑ сондай шеб̊ер педагогтар ͡б̊олады↓///↑ бір педагогтар ͡б̊олады →//^уол жас ͡полса да анандай ͡ғазық қылып қағ'алмаса да /сыйфрлық технологұйалардың барлығым ͡ пайдаланады↓///↑ ^уөз^үне ͡ғарат'алады балдарды↓///↑ кәдімгідей ^уоқ^ұушұлард'ійіріб̊ ͡ алады ↓///↑алдында ^уотұрған ^уоқ^ұушұларды ^уөз^үне ͡ғаратып →//саб̊ағың ͡ ͡ғызықтырып→// тап̊сырманы ^уорұндат'алады ↓///↑ ал болады ^йенді педагог сыйфрлық технологұйаларды пайдал'алмаса →// ^уонда сондай жағдай болатын шығар ^йенді↓///	Ж: Ал кейбір, мысалы, мұғалімдер бар, қаншама жыл педагогикалық өтілі бар, өзі білікті маман, өз пәнін терең меңгерген, жақсы біледі, беске біледі былайша айтқанда. Бірақ оқушымен қарым-қатынас орната алмайды. Қ: Себебі қазіргі... қараңыз, кейбір мықты мұғалімдер болады. Только бор мен тақтамен да, ол педагогтың шеберлігіне байланысты да. Бор мен тақтамен де алдында отырған оқушыларды қазықтай қағып, олар ол мұғалімді ұйып тыңдап отырады. Ұйып тыңдайды, берілген тапсырманы бұлжытпай орындайды. Сондай шебер педагогтар болады. Бір педагогтар болады, ол жас болса да, анандай қазық қылып қаға алмаса да, цифрлық технологиялардың барлығын пайдаланады. Өзіне қарата алады балдарды. Кәдімгідей оқушыларды иіріп алады. Алдында отырған оқушыларды өзіне қаратып, сабағын қызықтырып, тапсырманы орындата алады. Ал болады енді педагог цифрлық технологияларды пайдала алмаса, онда сондай жағдай болатын шығар енді.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж:↑ болұп тұрады ͡б̊ірағ→// ал технологұйа мұғалімд'ауұстұра ала ма↓/// "қ: ↑жоқ технологұйа мұғалімд'ауұстұра алмайды↓///↑ технологұйа ͡ғанша дамый берсін→// ͡ғанша манағы тағы д'айтатын ұлттұқ құндұлығ ͡дегем ͡ бар ғой↓///↑ ͡ғұндұлығ ͡дегең ͡ ͡гезде ^уол /^йешқ̊андай да технологұй'ауұстұра алмайды↓///↑ себ̊еб̊і ^уоқ^ұушұ→// эмосұйоналдығ ͡ ійнтеллект ͡тейміз ғой↓///↑ ^уоқ^ұушұның жағдайым ͡ біз ͡ғарап тұрұуұмыз ͡герек↓/// ""ж: ↑псұйхологұйалығ ͡ жай ͡гүйүн↓/// қ: ↑ійә білімге дегең ͡ ͡ғызығұушұлығын→// ͡гөңүл ͡гүйүң ͡ ͡гөтөріб̊ жіб̊еретін тұстарымыз ͡б̊олады мысалы ↓///↑^уол шаршаб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн↓///↑ ͡ғанекій ͡ғалай болады деген сыййақты ͡б̊аланың ͡гөңүл ͡гүйүң ͡ ͡гөтөрүуге түрл'әдістерді ͡ғолданыб̊ ͡/ баланы ^уөз^үмізге ͡ғаратып қызықтырыб̊ ͡алыб̊ ͡ ары ͡ғарай ^уөс ͡ саб̊ағымызды ͡б̊ере ͡б̊ереміз↓///↑ технологұйа ͡б̊аланы ͡ғалай ͡ғызықтырады ↓///"""	ж:↑ болұп тұрады ͡б̊ірағ→// ал технологұйа мұғалімд'ауұстұра ала ма↓/// "қ: ↑жоқ технологұйа мұғалімд'ауұстұра алмайды↓///↑ технологұйа ͡ғанша дамый берсін→// ͡ғанша манағы тағы д'айтатын ұлттұқ құндұлығ ͡дегем ͡ бар ғой↓///↑ ͡ғұндұлығ ͡дегең ͡ ͡гезде ^уол /^йешқ̊андай да технологұй'ауұстұра алмайды↓///↑ себ̊еб̊і ^уоқ^ұушұ→// эмосұйоналдығ ͡ ійнтеллект ͡тейміз ғой↓///↑ ^уоқ^ұушұның жағдайым ͡ біз ͡ғарап тұрұуұмыз ͡герек↓/// ""ж: ↑псұйхологұйалығ ͡ жай ͡гүйүн↓/// қ: ↑ійә білімге дегең ͡ ͡ғызығұушұлығын→// ͡гөңүл ͡гүйүң ͡ ͡гөтөріб̊ жіб̊еретін тұстарымыз ͡б̊олады мысалы ↓///↑^уол шаршаб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн↓///↑ ͡ғанекій ͡ғалай болады деген сыййақты ͡б̊аланың ͡гөңүл ͡гүйүң ͡ ͡гөтөрүуге түрл'әдістерді ͡ғолданыб̊ ͡/ баланы ^уөз^үмізге ͡ғаратып қызықтырыб̊ ͡алыб̊ ͡ ары ͡ғарай ^уөс ͡ саб̊ағымызды ͡б̊ере ͡б̊ереміз↓///↑ технологұйа ͡б̊аланы ͡ғалай ͡ғызықтырады ↓///"""	Ж: Болып тұрады бірақ. Ал технология мұғалімді ауыстыра ала ма? "Қ: Жоқ, технология мұғалімді ауыстыра алмайды. Технология қанша дами берсін, қанша манағы тағы да айтатын ұлттық құндылық деген бар ғой. Құндылық деген кезде ол... ешқандай да технология ауыстыра алмайды. Себебі оқушы... эмоционалдық интеллект дейміз ғой. Оқушының жағдайын біз қарап тұруымыз керек. Ж: Психологиялық жай-күйін... Қ: Иә, білімге деген қызығушылығын, көңіл-күйін көтеріп жіберетін тұстарымыз болады, мысалы. Ол шаршап отыруы мүмкін. Қанеки, қалай болады? деген сияқты баланың көңіл-күйін көтеруге түрлі әдістерді қолданып, баланы өзімізге қаратып, қызықтырып алып, ары қарай өз сабағымызды бере береміз.Технология баланы қалай қызықтырады?
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	"ж: ↑демек / технологұйа ↓/// ""қ: ↑мұғалім / мем ͡ былай түс^үніб̊ ͡ ^уотұрмұн да / мұғалімсіз↓/// ж: ↑ійә ͡мұғалімсіз↓///↑ арнайы платформалар ͡б̊ар ма→// мысалы / мүмкүн технологұйа мұғалімд'ауұстұра алады ͡ғандай жағдайда↓///↑ ͡ғосұмша ͡б̊ілім алұу жағдайында шығар →// арнайы платформалармең ͡ ^уоқұғаң ͡ ͡гезде / ͡гейб̊ір пәндерді тереңдетіб̊ ͡ ^уоқұғаң ͡ ͡гезде↓ қ: ↑кейб̊ір ^уоқ^ұушұлар ͡б̊олады↓///↑ ^уол→// мысалы →//бүгүңгі ^уөткөн тақ^ырыпты→// жұмұс ͡теген тақ^ырып па / жұмұс ͡теген тақ^ырыпты ^уоқұб̊ ͡үйрөңгеннең ͡ ͡гейін / ^уол ары ͡ғарай дамытқысы ͡геледі ↓///↑^уондай жағдайларда да ͡б̊із ^уөз^үміздің youtube каналымызд'айтып қойамыз	"ж: ↑демек / технологұйа ↓/// ""қ: ↑мұғалім / мем ͡ былай түс^үніб̊ ͡ ^уотұрмұн да / мұғалімсіз↓/// ж: ↑ійә ͡мұғалімсіз↓///↑ арнайы платформалар ͡б̊ар ма→// мысалы / мүмкүн технологұйа мұғалімд'ауұстұра алады ͡ғандай жағдайда↓///↑ ͡ғосұмша ͡б̊ілім алұу жағдайында шығар →// арнайы платформалармең ͡ ^уоқұғаң ͡ ͡гезде / ͡гейб̊ір пәндерді тереңдетіб̊ ͡ ^уоқұғаң ͡ ͡гезде қ: ↑кейб̊ір ^уоқ^ұушұлар ͡б̊олады↓///↑ ^уол→// мысалы →//бүгүңгі ^уөткөн тақ^ырыпты→// жұмұс ͡теген тақ^ырып па / жұмұс ͡теген тақ^ырыпты ^уоқұб̊ ͡үйрөңгеннең ͡ ͡гейін / ^уол ары ͡ғарай дамытқысы ͡геледі ↓///↑^уондай жағдайларда да ͡б̊із ^уөз^үміздің youtube каналымызд'айтып қойамыз	"Ж: Демек, технология... ""Қ: Мұғалім... мен былай түсініп отырмын да, мұғалімсіз? Ж: Иә, мұғалімсіз. Арнайы платформалар бар ма, мысалы, мүмкін технология мұғалімді ауыстыра алады, қандай жағдайда? Қосымша білім алу жағдайында шығар, арнайы платформалармен оқыған кезде, кейбір пәндерді тереңдетіп оқыған кезде. Қ: Кейбір оқушылар болады. Ол, мысалы, бүгінгі өткен тақырыпты, жұмыс деген тақырып па, жұмыс деген тақырыпты оқып үйренгеннен кейін, ол ары қарай дамытқысы келеді. Ондай жағдайларда да біз өзіміздің "Youtube" каналымызды айтып қоямыз.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↓///↑білгісі ͡геледі→// ͡ғарағысы ͡геледі →//тап̊сырмаларды ^уорұндағысы ͡геледі деген сыййақты да↓///↑ quizes-ке тап̊сырма салып қойсақ ͡полады ↓///↑себ̊еб̊і ͡гейб̊ір ͡б̊алалар ^йерек̊ше ͡б̊алалар ͡б̊олады да ↓///↑^йерек̊ше ͡б̊ала ͡б̊олғанда / ^уол ͡гәдімгідей дарынды /дарынды ^уоқ^ұушұлар↓///↑ ^уол дарынды ^уоқ^ұушұлар ͡гәдімгі ͡гүндөлікті ͡б̊асқа ^уоқ^ұушұлармен тап̊сырмаларды ^уорұндағаң ͡ ͡гезде /басқалардан жылдам ^уорұндап тастайды ↓///↑^уоғаң ͡ ͡ғосұмша тап̊сырмалар ͡б̊ерүу ͡герек →//бос қалмау ͡герек ↓///↑^йегер ^уоқ^ұушұ ͡б̊ос қалатым ͡ болса /^уол ^уоқ^ұушұ жалығып кетеді↓///↑ жалықтырмас үшүң ͡ ͡ғосұмша тап̊сырмаларды ͡б̊еріб̊ ͡ ^уотұрұу / ͡ғосұмша тап̊сырм'арқылы ^уол ары ͡ғарай дамып ^уот^ұрады ↓///↑бірақ ͡пәріб̊ір де мұғалімнің сүйөмелдеуү ͡ғажет↓/// ж: ↑қазақ̊стан халқ'ассамблейәсының ͡геңейтілген ^уот^ұрұсында мемлекет ͡пашшысы tik-tok жоб̊аларың ͡ ͡ғолдау тұуралы ^уөз^үнің жаңағы пік^ірім ͡ білдіргем ͡ болатын ↓///↑ tik-tok-ты ͡ғолданұу ͡ғаншалықты тійімді немесе ͡ғандай мөлшөрде ͡ғолданұу ͡герек сіздің ^уой^ұңыз ͡ғандай↓///	↓///↑білгісі ͡геледі→// ͡ғарағысы ͡геледі →//тап̊сырмаларды ^уорұндағысы ͡геледі деген сыййақты да↓///↑ quizes-ке тап̊сырма салып қойсақ ͡полады ↓///↑себ̊еб̊і ͡гейб̊ір ͡б̊алалар ^йерек̊ше ͡б̊алалар ͡б̊олады да ↓///↑^йерек̊ше ͡б̊ала ͡б̊олғанда / ^уол ͡гәдімгідей дарынды /дарынды ^уоқ^ұушұлар↓///↑ ^уол дарынды ^уоқ^ұушұлар ͡гәдімгі ͡гүндөлікті ͡б̊асқа ^уоқ^ұушұлармен тап̊сырмаларды ^уорұндағаң ͡ ͡гезде /басқалардан жылдам ^уорұндап тастайды ↓///↑^уоғаң ͡ ͡ғосұмша тап̊сырмалар ͡б̊ерүу ͡герек →//бос қалмау ͡герек ↓///↑^йегер ^уоқ^ұушұ ͡б̊ос қалатым ͡ болса /^уол ^уоқ^ұушұ жалығып кетеді↓///↑ жалықтырмас үшүң ͡ ͡ғосұмша тап̊сырмаларды ͡б̊еріб̊ ͡ ^уотұрұу / ͡ғосұмша тап̊сырм'арқылы ^уол ары ͡ғарай дамып ^уот^ұрады ↓///↑бірақ ͡пәріб̊ір де мұғалімнің сүйөмелдеуү ͡ғажет↓/// ж: ↑қазақ̊стан халқ'ассамблейәсының ͡геңейтілген ^уот^ұрұсында мемлекет ͡пашшысы tik-tok жоб̊аларың ͡ ͡ғолдау тұуралы ^уөз^үнің жаңағы пік^ірім ͡ білдіргем ͡ болатын ↓///↑ tik-tok-ты ͡ғолданұу ͡ғаншалықты тійімді немесе ͡ғандай мөлшөрде ͡ғолданұу ͡герек сіздің ^уой^ұңыз ͡ғандай↓///	Білгісі келеді, қарағысы келеді, тапсырмаларды орындағысы келеді деген сияқты да. Quizes-ке тапсырма салып қойсақ болады. Себебі кейбір балалар ерекше балалар болады да. Ерекше бала болғанда, ол кәдімгідей дарынды, дарынды оқушылар. Ол дарынды оқушылар кәдімгі күнделікті басқа оқушылармен тапсырмаларды орындаған кезде, басқалардан жылдам орындап тастайды. Оған қосымша тапсырмалар беру керек, бос қалмау керек. Егер оқушы бос қалатын болса, ол оқушы жалығып кетеді. Жалықтырмас үшін қосымша тапсырмаларды беріп отыру, қосымша тапсырма арқылы ол ары қарай дамып отырады. Бірақ бәрібір де мұғалімнің сүйемелдеуі қажет. Ж: Қазақстан халқы Ассамблеясының кеңейтілген отырысында мемлекет басшысы Tik-tok жобаларын қолдау туралы өзінің жаңағы пікірін білдірген болатын. Tik-tok-ты қолдану қаншалықты тиімді немесе қандай мөлшерде қолдану керек? Сіздің ойыңыз қандай?
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑tik-tok-ты / instagram-ды /youtube-т'→// әлеумөттіг ͡ жел^ілер ғой бәрі де↓///↑ төңкөрілген әдісті пайдаланұ'үшүн ͡ғолданұуға ͡б̊олады →// ͡ғайталау саб̊ақтарда пайланұуға ͡б̊олады ↓///↑ ͡ғалыптастырұушұ тап̊сырма / ͡ғалыптастырұушұ тап̊сырма ͡б̊ердік↓///↑ ͡пала ͡гүндөлікті тап̊сырма ͡б̊ағасын алды →// мысалға / ͡гелесі саб̊ақ ͡пөлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалау →//бжб̊ болады деб̊ ͡айтамыз ↓///↑біз ͡ғысқартып̊ сөйлөйміз↓///↑ бжб̊ болады деб̊ ͡айтыб̊ жіб̊ереміз ↓///↑сол ͡гезде ^уоқ^ұушұ сол бөлүмді тұтас қайталауұ ͡герек↓///↑ қайталаудағы тійімді тұсұ →// жаңағы жас мамандар ͡гөб̊^үне ^уосұндай ^уоқ^ұушұларды ^уөз^үне подпұйсұватčйа ^йетіб̊ ͡алыб̊ ͡→// жаңағы тап̊сырмаларым ͡ беріп →//қызықтырып сөйтүб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн ↓///↑^уол тағы да мұғалімнің шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты ͡б̊олады↓/// ж: ↑^іресүурс ^іретінде / матерійал ^іретінде↓///	қ: ↑tik-tok-ты / instagram-ды /youtube-т'→// әлеумөттіг ͡ жел^ілер ғой бәрі де↓///↑ төңкөрілген әдісті пайдаланұ'үшүн ͡ғолданұуға ͡б̊олады →// ͡ғайталау саб̊ақтарда пайланұуға ͡б̊олады ↓///↑ ͡ғалыптастырұушұ тап̊сырма / ͡ғалыптастырұушұ тап̊сырма ͡б̊ердік↓///↑ ͡пала ͡гүндөлікті тап̊сырма ͡б̊ағасын алды →// мысалға / ͡гелесі саб̊ақ ͡пөлүм бойұнша жыйынтық ͡пағалау →//бжб̊ болады деб̊ ͡айтамыз ↓///↑біз ͡ғысқартып̊ сөйлөйміз↓///↑ бжб̊ болады деб̊ ͡айтыб̊ жіб̊ереміз ↓///↑сол ͡гезде ^уоқ^ұушұ сол бөлүмді тұтас қайталауұ ͡герек↓///↑ қайталаудағы тійімді тұсұ →// жаңағы жас мамандар ͡гөб̊^үне ^уосұндай ^уоқ^ұушұларды ^уөз^үне подпұйсұватčйа ^йетіб̊ ͡алыб̊ ͡→// жаңағы тап̊сырмаларым ͡ беріп →//қызықтырып сөйтүб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн ↓///↑^уол тағы да мұғалімнің шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты ͡б̊олады↓/// ж: ↑^іресүурс ^іретінде / матерійал ^іретінде↓///	Қ: Tik-tok-ты, Instagram-ды, Youtube-ты - әлеуметтік желілер ғой бәрі де. "Төңкерілген әдісті" пайдалану үшін қолдануға болады, қайталау сабақтарда пайлануға болады. Қалыптастырушы тапсырма, қалыптастырушы тапсырма бердік. Бала күнделікті тапсырма бағасын алды, мысалға, келесі сабақ бөлім бойынша жиынтық бағалау, БЖБ болады деп айтамыз. Біз қысқартып сөйлейміз. БЖБ болады деп айтып жібереміз. Сол кезде оқушы сол бөлімді тұтас қайталауы керек. Қайталаудағы тиімді тұсы: жаңағы жас мамандар көбіне осындай оқушыларды өзіне подписыватся етіп алып, жаңағы тапсырмаларын беріп, қызықтырып, сөйтіп отыруы мүмкін. Ол тағы да мұғалімнің шеберлігіне байланысты болады. Ж: Ресурс ретінде, материал ретінде
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑^іресүурс ^іретінде пайдаланұуға ͡б̊олады↓///↑ бірағ ͡ жалау ^йетіп̊ саб̊ағ ͡ үстүнде түрлү трендтер түсүрүу→// тағы ͡б̊ірдеңе түсүрүу ^уол →// ͡ғате↓///↑ ͡ғате деб̊ ͡ ^уойлаймын↓///↑ себ̊еб̊і сіздің 45 минұут ^ұуақытыңыз ^уонсұз да жоспарланып тұр↓///↑ ал ^йенді ͡б̊ұл әлеумөттіг ͡ жел^ілерді ͡ғандай мақ̊сатта пайдаланұуға ͡б̊олады тағы да↓///↑ ғыл^ымый зерттеу жұмұстарымен айналысқаң ͡ ͡гезде пайдаланса ͡б̊олады→// себ̊еб̊і ^уоқ^ұушұ ͡б̊елгілі ͡б̊ір тақ^ырыпт'алғаннаң ͡ ͡гейін түрлү сұқбаттар алұуұ мүмкүн→// түрлү ^уобъектілерге ͡б̊арұуұ мүмкүн →//түрлү нәтійжелерді салыб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн↓///↑ ^уол ^уөз^үне жаңағы ͡ғосұмша матерійал ^іретінде→// дәлелдеме ͡ғұжат ^іретінде пайдаланұуұ мүмкүн ↓///↑^уондай ͡гезде пайдаланса ͡б̊олады↓///↑ сыныптан тыш ͡ шаралар /^уөлкөні зерттеу /мен айтам ғой тарыйхый сокральды жерлерге ͡б̊арұу деб̊ ͡ жатамыз ғой↓///↑ сынып ͡пойұнша зерттеу жұмұстарын жүргүзгең ͡ ͡гезде ^йестеліг ^іретінде сол жаққа ͡ғалдырыб̊ ͡ мысалға да ↓///↑^уол ͡гелесі неде ͡ғайталап көрүу ^уол эссе жазғанда ͡ғайталап көрүуү мүмкүн тарыйх саб̊ағында ͡ғайталап көрүуү →//мүмкүн сол мәл^іметтерді↓///↑ мысалы /жадыда ͡ғалмауұ мүмкүн ͡ғай жылы / ͡ғашан тұуұлдұ / ͡ғай ғасырда ^уөмүр сүрді деген мәл^іметтерді сондай нелеріне жыйнақтаб̊ ͡ мысалы тарыйх пән^інің мұғалімдері сонұ жыйнақтап / қараңыздар деуү мүмкүн↓///↑ сондай ^іресүурс ^іретінде пайдаланұуға ^уол тійімді ↓///↑себ̊еб̊і ͡б̊арлығ ͡ жастар ͡ғазір сыйфрлығ ͡ әлемге↓///	қ: ↑^іресүурс ^іретінде пайдаланұуға ͡б̊олады↓///↑ бірағ ͡ жалау ^йетіп̊ саб̊ағ ͡ үстүнде түрлү трендтер түсүрүу→// тағы ͡б̊ірдеңе түсүрүу ^уол →// ͡ғате↓///↑ ͡ғате деб̊ ͡ ^уойлаймын↓///↑ себ̊еб̊і сіздің 45 минұут ^ұуақытыңыз ^уонсұз да жоспарланып тұр↓///↑ ал ^йенді ͡б̊ұл әлеумөттіг ͡ жел^ілерді ͡ғандай мақ̊сатта пайдаланұуға ͡б̊олады тағы да↓///↑ ғыл^ымый зерттеу жұмұстарымен айналысқаң ͡ ͡гезде пайдаланса ͡б̊олады→// себ̊еб̊і ^уоқ^ұушұ ͡б̊елгілі ͡б̊ір тақ^ырыпт'алғаннаң ͡ ͡гейін түрлү сұқбаттар алұуұ мүмкүн→// түрлү ^уобъектілерге ͡б̊арұуұ мүмкүн →//түрлү нәтійжелерді салыб̊ ͡ ^уотұрұуұ мүмкүн↓///↑ ^уол ^уөз^үне жаңағы ͡ғосұмша матерійал ^іретінде→// дәлелдеме ͡ғұжат ^іретінде пайдаланұуұ мүмкүн ↓///↑^уондай ͡гезде пайдаланса ͡б̊олады↓///↑ сыныптан тыш ͡ шаралар /^уөлкөні зерттеу /мен айтам ғой тарыйхый сокральды жерлерге ͡б̊арұу деб̊ ͡ жатамыз ғой↓///↑ сынып ͡пойұнша зерттеу жұмұстарын жүргүзгең ͡ ͡гезде ^йестеліг ^іретінде сол жаққа ͡ғалдырыб̊ ͡ мысалға да ↓///↑^уол ͡гелесі неде ͡ғайталап көрүу ^уол эссе жазғанда ͡ғайталап көрүуү мүмкүн тарыйх саб̊ағында ͡ғайталап көрүуү →//мүмкүн сол мәл^іметтерді↓///↑ мысалы /жадыда ͡ғалмауұ мүмкүн ͡ғай жылы / ͡ғашан тұуұлдұ / ͡ғай ғасырда ^уөмүр сүрді деген мәл^іметтерді сондай нелеріне жыйнақтаб̊ ͡ мысалы тарыйх пән^інің мұғалімдері сонұ жыйнақтап / қараңыздар деуү мүмкүн↓///↑ сондай ^іресүурс ^іретінде пайдаланұуға ^уол тійімді ↓///↑себ̊еб̊і ͡б̊арлығ ͡ жастар ͡ғазір сыйфрлығ ͡ әлемге↓///	Қ: Ресурс ретінде пайдалануға болады. Бірақ жалау етіп сабақ үстінде түрлі трендтер түсіру, тағы бірдеңе түсіру ол - қате. Қате деп ойлаймын. Себебі сіздің 45 минут уақытыңыз онсыз да жоспарланып тұр. Ал енді бұл әлеуметтік желілерді қандай мақсатта пайдалануға болады тағы да? Ғылыми зерттеу жұмыстарымен айналысқан кезде пайдаланса болады, себебі оқушы белгілі бір тақырыпты алғаннан кейін түрлі сұхбаттар алуы мүмкін, түрлі объектілерге баруы мүмкін, түрлі нәтижелерді салып отыруы мүмкін. Ол өзіне жаңағы қосымша материал ретінде, дәлелдеме құжат ретінде пайдалануы мүмкін. Ондай кезде пайдаланса болады. Сыныптан тыс шаралар, өлкені зерттеу, мен айтам ғой, тарихи сокральды жерлерге бару деп жатамыз ғой. Сынып бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізген кезде естелік ретінде сол жаққа қалдырып, мысалға да. Ол келесі неде қайталап көру, ол эссе жазғанда қайталап көруі мүмкін, тарих сабағында қайталап көруі мүмкін сол мәліметтерді. Мысалы, жадыда қалмауы мүмкін "қай жылы, қашан туылды, қай ғасырда өмір сүрді?" деген мәліметтерді сондай нелеріне жинақтап, мысалы, тарих пәнінің мұғалімдері соны жинақтап қараңыздар деуі мүмкін. Сондай ресурс ретінде пайдалануға ол тиімді. Себебі барлық жастар қазір цифрлық әлемге...
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑бет ͡пұрдұ ғой↓/// "қ: ↑бет пұрдұ↓///↑ кәдімгі ͡б̊арлығының ͡ғолұнда ͡ғазір ұйалы телефом бар ↓///↑барлығы instagram-да →//барлығы tik-tok-та ͡ғарайды↓///↑ ^уодан да ͡ғазірг'ата ана ͡б̊ақ^ылауұ дегеңге ͡ғойұп қойұп →//сыныб̊ ͡ жетек̊ші ^іретінде ͡ғайсы tik-tok-қа, instagram-ға тіркелүу ͡герек ^йекендігін айтып қойұп/ қадағалау ͡б̊олатым ͡ болса →//^уонда ^уоқ^ұушұ таза / дұрұс ͡пілімд'алады / дұрұс ͡пілім бағытта ͡б̊олады↓/// ж: ↑кітап →// ͡пілім бұлағы деб̊ ͡ жатады ↓///↑ ͡гітап ^уоқ^ұуға мектепте ͡ғаншалықты ͡б̊аулыйды және ͡гітап ^уоқұу мектепте ͡ғалай жүзөг'асады↓///" қ: ↑әрійне / мемлекет ͡пағдарламасында ^уоқ^ұуға ͡ғұштар деген жоб̊асы ͡б̊ар↓///↑ бұл →// ͡гітаб̊ ͡ ^уоқ^ұуғ'арнайы ^ұуақыт ͡пөлүу↓///↑ ͡ғазіргі мына мен жұмұш ͡ ͡шасаб̊ ͡ жатқан мектепте / ыйағный / алаш мектеб̊інде ͡гітап ^уоқ^ұуға ^йекі мезгіл ^ұуақыт ͡пөлүп ^уотұрмыз→// бір ^ірет түск'астаң ͡ ͡гейін →// ^йекіншісі ͡б̊есін астаң ͡ ͡гейін 20 20 мыйнұуттан	ж: ↑бет ͡пұрдұ ғой↓/// "қ: ↑бет пұрдұ↓///↑ кәдімгі ͡б̊арлығының ͡ғолұнда ͡ғазір ұйалы телефом бар ↓///↑барлығы instagram-да →//барлығы tik-tok-та ͡ғарайды↓///↑ ^уодан да ͡ғазірг'ата ана ͡б̊ақ^ылауұ дегеңге ͡ғойұп қойұп →//сыныб̊ ͡ жетек̊ші ^іретінде ͡ғайсы tik-tok-қа, instagram-ға тіркелүу ͡герек ^йекендігін айтып қойұп/ қадағалау ͡б̊олатым ͡ болса →//^уонда ^уоқ^ұушұ таза / дұрұс ͡пілімд'алады / дұрұс ͡пілім бағытта ͡б̊олады↓/// ж: ↑кітап →// ͡пілім бұлағы деб̊ ͡ жатады ↓///↑ ͡гітап ^уоқ^ұуға мектепте ͡ғаншалықты ͡б̊аулыйды және ͡гітап ^уоқұу мектепте ͡ғалай жүзөг'асады↓///" қ: ↑әрійне / мемлекет ͡пағдарламасында ^уоқ^ұуға ͡ғұштар деген жоб̊асы ͡б̊ар↓///↑ бұл →// ͡гітаб̊ ͡ ^уоқ^ұуғ'арнайы ^ұуақыт ͡пөлүу↓///↑ ͡ғазіргі мына мен жұмұш ͡ ͡шасаб̊ ͡ жатқан мектепте / ыйағный / алаш мектеб̊інде ͡гітап ^уоқ^ұуға ^йекі мезгіл ^ұуақыт ͡пөлүп ^уотұрмыз→// бір ^ірет түск'астаң ͡ ͡гейін →// ^йекіншісі ͡б̊есін астаң ͡ ͡гейін 20 20 мыйнұуттан	Ж: Бет бұрды ғой "Қ: Бет бұрды. Кәдімгі барлығының қолында қазір ұялы телефон бар. Барлығы Instagram-да, барлығы Tik-tok-ты қарайды. Одан да қазіргі ата-ана бақылауы дегенге қойып қойып, сынып жетекші ретінде қайсы Tik-tok-қа, Instagram-ға тіркелу керек екендігін айтып қойып, қадағалау болатын болса, онда оқушы таза, дұрыс білімді алады, дұрыс білім бағытта болады. Ж: ""Кітап - білім бұлағы"", - деп жатады. Кітап оқуға мектепте қаншалықты баулиды және кітап оқу мектепте қалай жүзеге асады? Қ: Әрине, мемлекет бағдарламасында «Оқуға құштар» деген жобасы бар. Бұл - кітап оқуға арнайы уақыт бөлу. Қазіргі мына мен жұмыс жасап жатқан мектепте, яғни, «Алаш» мектебінде кітап оқуға екі мезгіл уақыт бөліп отырмыз: бір рет түскі астан кейін, екіншісі бесін астан кейін 20-20 минуттан.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	↓///↑ ^йенді ͡гітап ^уоқұу дегем ͡ барлық ͡палаға ͡б̊ірдей ͡гітап ^уоқұтыб̊ ͡ жатқан жоқпұз↓///↑ ^уоқ^ұушұның әрқайсысы жеке тұлға→// әрқайсының ^уөзүндік көзқарасы ͡б̊ар↓///↑ соғаң ͡ ͡ғарай ͡гітап ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡періп ^уотұрмыз↓///↑ ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар мотұйвасыйалық кітапты ^уоқұғанды жақ̊сы ͡гөрөді↓///↑ ^уоқ^ұушұларды зерттеб̊ ͡ ^уотұрмыз ғой→// ͡гім ͡ғандай ͡гітапты ^уоқұғанды жақ̊сы ͡гөрөді деген сыййақты да↓///↑ сосұң ͡ ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар фантастыйкалық/ кейб̊ір ^уоқ^ұушұлар әдеб̊ійеттіг ͡ жанрдағы / ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар ғыл^ымый тұрғұдағы ͡гітаптарды жақ̊сы ͡гөрөді ^йекен↓///↑ бұл ^уоқ^ұушұның ^уөз^үнің ͡ғызыға ^уоқұйтың ͡ ͡гітаб̊ын ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡переді↓///↑ және / әрійне / жас ^йерек̊шеліктеріне ͡ғарай →// бастауұш сыныптар ^йертегілер / неше түрлү ͡ғызықты ͡ғызықты ͡гітаптарды / әлдійден эпосқа дейіңгі мысалы ͡гітап ͡пар да↓///↑ іші толған аңыздар / жаңағы жаңылпаштар деген сыййақты↓///↑ содан түрлү түрл'әртүрлү сайыстар ͡ғойұп / сол сайыстардың нелерімен/ нәтійжелерімен ^уөздүгінше / мысалға / жаңағы мақал мәтел сайысы / жұмбақ̊ сайысы деген сыййақтыларды ͡ғойұ'арқылы және де түрлү жаңағы ^уоқ^ұлыб̊ ͡ жатқаң ͡ ͡гітаптардың бір несің ͡ ͡ғарап қараб̊ ͡алып / сол бойұнша сайыстарды ͡ғойұ'арқылы біз ^уоқ^ұушұлардың ͡ғаншалықты деңгейде ͡гітап ^уоқұб̊ ͡ жатқандығын анықтаб̊ ͡ ^уотұрмыз↓///↑ ыйағный → бастапқыда ͡ғалай болдұ→// ͡ғазір ͡ғалай болдұ деген сыййақты↓///↑ бастапқыдаң айтқанда / ͡ғазір ^уоқ^ұушұлардың ͡гітап ^уоқұу'ілгері →// ͡гөб̊ ͡ жоғары↓///↑ ыйағн'айтқанда / жаңа ^уөз^үңіз айтыб̊ ͡ ^уотұрсұз ғой →// ͡гітап →// ͡пілім бұлағы деб̊ ͡ ыйағн'айтқанда / ͡гез ͡гелгем білем / үйрөнем деген дүнүйені ͡гітаптан алатын →// ^уол ^уоқ^ұушұларды тек қана ͡гітап ^уоқұтып қаратып қоймай →// сон^ұмең ͡ ͡ғатар ^уолардың сөздүк қор^ұның ұлғайғандығын эсселер жазұ'арқылы байқаб̊ ͡ ^уотұр ͡ғазақ тілі мамандары→// тарыйх пән^інің мамандары↓///↑ мына ͡б̊ала тарыйхый ͡гітаптарды жақ̊сы ^уоқұйдұ ^йекен →// саб̊ақтың үстүнде ͡гейде ͡гәдімгі саб̊ақ просесінде мына ͡гітапты ^уоқұб̊ ͡ ^йедім→// ^уос^ұлай жазылған ^йекен деген сыййақты ^уолар ^уөздөрінің пікірлерін / ^уойларын ^йеркін айтыб̊ ͡ ^уотұрғандықтаң / ͡гітап ^уоқ^ұудың ^уөтө жоғары деңгейде жүрүб̊ ͡ жатқаным / ͡ баланың бойұнда ^уонұң жақ̊сы ͡ғасыйеттер ͡ғалыптастырыб̊ ͡ жатқаным байқаб̊ ͡ ^уотұрмыз ↓///	↓///↑ ^йенді ͡гітап ^уоқұу дегем ͡ барлық ͡палаға ͡б̊ірдей ͡гітап ^уоқұтыб̊ ͡ жатқан жоқпұз↓///↑ ^уоқ^ұушұның әрқайсысы жеке тұлға→// әрқайсының ^уөзүндік көзқарасы ͡б̊ар↓///↑ соғаң ͡ ͡ғарай ͡гітап ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡періп ^уотұрмыз↓///↑ ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар мотұйвасыйалық кітапты ^уоқұғанды жақ̊сы ͡гөрөді↓///↑ ^уоқ^ұушұларды зерттеб̊ ͡ ^уотұрмыз ғой→// ͡гім ͡ғандай ͡гітапты ^уоқұғанды жақ̊сы ͡гөрөді деген сыййақты да↓///↑ сосұң ͡ ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар фантастыйкалық/ кейб̊ір ^уоқ^ұушұлар әдеб̊ійеттіг ͡ жанрдағы / ͡гейб̊ір ^уоқ^ұушұлар ғыл^ымый тұрғұдағы ͡гітаптарды жақ̊сы ͡гөрөді ^йекен↓///↑ бұл ^уоқ^ұушұның ^уөз^үнің ͡ғызыға ^уоқұйтың ͡ ͡гітаб̊ын ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡переді↓///↑ және / әрійне / жас ^йерек̊шеліктеріне ͡ғарай →// бастауұш сыныптар ^йертегілер / неше түрлү ͡ғызықты ͡ғызықты ͡гітаптарды / әлдійден эпосқа дейіңгі мысалы ͡гітап ͡пар да↓///↑ іші толған аңыздар / жаңағы жаңылпаштар деген сыййақты↓///↑ содан түрлү түрл'әртүрлү сайыстар ͡ғойұп / сол сайыстардың нелерімен/ нәтійжелерімен ^уөздүгінше / мысалға / жаңағы мақал мәтел сайысы / жұмбақ̊ сайысы деген сыййақтыларды ͡ғойұ'арқылы және де түрлү жаңағы ^уоқ^ұлыб̊ ͡ жатқаң ͡ ͡гітаптардың бір несің ͡ ͡ғарап қараб̊ ͡алып / сол бойұнша сайыстарды ͡ғойұ'арқылы біз ^уоқ^ұушұлардың ͡ғаншалықты деңгейде ͡гітап ^уоқұб̊ ͡ жатқандығын анықтаб̊ ͡ ^уотұрмыз↓///↑ ыйағный → бастапқыда ͡ғалай болдұ→// ͡ғазір ͡ғалай болдұ деген сыййақты↓///↑ бастапқыдаң айтқанда / ͡ғазір ^уоқ^ұушұлардың ͡гітап ^уоқұу'ілгері →// ͡гөб̊ ͡ жоғары↓///↑ ыйағн'айтқанда / жаңа ^уөз^үңіз айтыб̊ ͡ ^уотұрсұз ғой →// ͡гітап →// ͡пілім бұлағы деб̊ ͡ ыйағн'айтқанда / ͡гез ͡гелгем білем / үйрөнем деген дүнүйені ͡гітаптан алатын →// ^уол ^уоқ^ұушұларды тек қана ͡гітап ^уоқұтып қаратып қоймай →// сон^ұмең ͡ ͡ғатар ^уолардың сөздүк қор^ұның ұлғайғандығын эсселер жазұ'арқылы байқаб̊ ͡ ^уотұр ͡ғазақ тілі мамандары→// тарыйх пән^інің мамандары↓///↑ мына ͡б̊ала тарыйхый ͡гітаптарды жақ̊сы ^уоқұйдұ ^йекен →// саб̊ақтың үстүнде ͡гейде ͡гәдімгі саб̊ақ просесінде мына ͡гітапты ^уоқұб̊ ͡ ^йедім→// ^уос^ұлай жазылған ^йекен деген сыййақты ^уолар ^уөздөрінің пікірлерін / ^уойларын ^йеркін айтыб̊ ͡ ^уотұрғандықтаң / ͡гітап ^уоқ^ұудың ^уөтө жоғары деңгейде жүрүб̊ ͡ жатқаным / ͡ баланың бойұнда ^уонұң жақ̊сы ͡ғасыйеттер ͡ғалыптастырыб̊ ͡ жатқаным байқаб̊ ͡ ^уотұрмыз ↓///	Енді кітап оқу деген барлық балаға бірдей кітап оқытып жатқан жоқпыз. Оқушының әрқайсысы жеке тұлға, әрқайсының өзіндік көзқарасы бар. Соған қарай кітап оқуға мүмкіндік беріп отырмыз. Кейбір оқушылар мотивациялық кітапты оқығанды жақсы көреді. Оқушыларды зерттеп отырмыз ғой, кім қандай кітапты оқығанды жақсы көреді деген сияқты да. Сосын кейбір оқушылар фантастикалық, кейбір оқушылар әдебиеттік жанрдағы, кейбір оқушылар ғылыми тұрғыдағы кітаптарды жақсы көреді екен. Бұл оқушының өзінің қызыға оқитын кітабын оқуға мүмкіндік береді. Және, әрине, жас ерекшеліктеріне қарай: бастауыш сыныптар ертегілер, неше түрлі қызықты-қызықты кітаптарды, «Әлдиден эпосқа дейінгі» мысалы кітап бар да. Іші толған аңыздар, жаңағы жаңылпаштар деген сияқты. Содан түрлі-түрлі әртүрлі сайыстар қойып, сол сайыстардың нелерімен... нәтижелерімен өздігінше, мысалға, жаңағы мақал-мәтел сайысы, жұмбақ сайысы деген сияқтыларды қою арқылы және де түрлі жаңағы оқылып жатқан кітаптардың бір несін қарап-қарап алып, сол бойынша сайыстарды қою арқылы біз оқушылардың қаншалықты деңгейде кітап оқып жатқандығын анықтап отырмыз.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑дұрұс айтасыз ↓///↑жас маман мектепке жұмұсқа ͡гелгең ͡ ͡гезд'ійңклйүузійвті балалармен жұмұс істеуү мүмкүм ба ↓///↑біреуүнде ͡б̊олады →//біреуүнд'ійңклйүузійвті бала ͡б̊олмауұ мүмкүн ↓///↑жалпы / ͡ғандай ͡ғыйындықтар тұуұндайды ^уосұндай тұстарда немесе ^уоларды ͡ғалай жеңүу ͡герек ↓///	ж: ↑дұрұс айтасыз ↓///↑жас маман мектепке жұмұсқа ͡гелгең ͡ ͡гезд'ійңклйүузійвті балалармен жұмұс істеуү мүмкүм ба ↓///↑біреуүнде ͡б̊олады →//біреуүнд'ійңклйүузійвті бала ͡б̊олмауұ мүмкүн ↓///↑жалпы / ͡ғандай ͡ғыйындықтар тұуұндайды ^уосұндай тұстарда немесе ^уоларды ͡ғалай жеңүу ͡герек ↓///	Яғни, "бастапқыда қалай болды, қазір қалай болды?" деген сияқты. Бастапқыдан айтқанда, қазір оқушылардың кітап оқуы ілгері, көп жоғары. Яғни айтқанда, жаңа өзіңіз айтып отырсыз ғой, «кітап- білім бұлағы» деп, яғни айтқанда, кез келген білем, үйренем деген дүниені кітаптан алатын, ол оқушыларды тек қана кітап оқытып қаратып қоймай, сонымен қатар олардың сөздік қорының ұлғайғандығын эсселер жазу арқылы байқап отыр қазақ тілі мамандары, тарих пәнінің мамандары. Мына бала тарихи кітаптарды жақсы оқиды екен, сабақтың үстінде кейде кәдімгі сабақ процесінде мына кітапты оқып едім, осылай жазылған екен деген сияқты олар өздерінің пікірлерін, ойларын еркін айтып отырғандықтан, кітап оқудың өте жоғары деңгейде жүріп жатқанын, баланың бойында оның жақсы қасиеттер қалыптастырып жатқанын байқап отырмыз. Ж: Дұрыс айтасыз. Жас маман мектепке жұмысқа келген кезде инклюзивті балалармен жұмыс істеуі мүмкін ба? Біреуінде болады, біреуінде инклюзивті бала болмауы мүмкін. Жалпы, қандай қиындықтар туындайды осындай тұстарда немесе оларды қалай жеңу керек?
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ійңклйүузійвті ͡б̊ала ^йенді ^уол әртүрлү ғой↓///↑ ^уөз^үнің / дәрігердің берген тап̊сырмасына ͡б̊айланысты да↓///↑ ^уол ақыл^йесі дұрұс ͡полатым болса / ^уол мұғалімге ͡ғыйындық келтірмейді↓///↑ ақыл^йесі дұрұс ͡пала ͡б̊олатым болса / мысалы / айағынд'ақау бар или ͡б̊асқа деген сыййақты↓///↑ ^уонда ͡гәдімгі ͡б̊асқа ͡б̊алалармем ͡ бірге тап̊сырмаларды ^уорұндауұ мүмкүн↓///↑ бірақ̊ сәл ауұтқұулар→// сәл сәл нелер ͡б̊олатым ͡ болса /^уонда ͡ғыйым болады мұғалімге↓///↑ ^уол сол үшүң ͡ ͡ғазір үк^үмет тарапынан д'арнайы мамандарды ͡ғарастырыб̊ ͡ жатыр→// арнайы мамандарды ͡ғаб̊ылдаб̊ ͡ жатыр деген сыййақты да↓///↑ сондұқтан үк^үмет ͡шағы ͡б̊ұл жағың ͡ ͡ғарастырыб̊ ͡ жатыр↓///↑ жас мамаң ͡ ͡ғалай болғанда да /басқа ͡б̊іреугө сеніп қалмай / тағы мағаң ͡ ͡гөмөк̊ші ͡геледі деп қалмай /^уөз^үнің 45 мыйн^ұутұнда /^уөз ^уоқұу мақ̊сатына жетү'үшүн тап̊сырмаларды /мысалы /алдында жыйырма ͡б̊ала ^уотұр ма →//жыйырма ͡б̊аланың тап̊сырмасын ійңклйүузійвті ͡б̊ала ^уотұр ма→// ійңклйүузійвті ͡б̊алаға жеңілдеу тап̊сырма ͡ғарастырады ↓///	қ: ↑ійңклйүузійвті ͡б̊ала ^йенді ^уол әртүрлү ғой↓///↑ ^уөз^үнің / дәрігердің берген тап̊сырмасына ͡б̊айланысты да↓///↑ ^уол ақыл^йесі дұрұс ͡полатым болса / ^уол мұғалімге ͡ғыйындық келтірмейді↓///↑ ақыл^йесі дұрұс ͡пала ͡б̊олатым болса / мысалы / айағынд'ақау бар или ͡б̊асқа деген сыййақты↓///↑ ^уонда ͡гәдімгі ͡б̊асқа ͡б̊алалармем ͡ бірге тап̊сырмаларды ^уорұндауұ мүмкүн↓///↑ бірақ̊ сәл ауұтқұулар→// сәл сәл нелер ͡б̊олатым ͡ болса /^уонда ͡ғыйым болады мұғалімге↓///↑ ^уол сол үшүң ͡ ͡ғазір үк^үмет тарапынан д'арнайы мамандарды ͡ғарастырыб̊ ͡ жатыр→// арнайы мамандарды ͡ғаб̊ылдаб̊ ͡ жатыр деген сыййақты да↓///↑ сондұқтан үк^үмет ͡шағы ͡б̊ұл жағың ͡ ͡ғарастырыб̊ ͡ жатыр↓///↑ жас мамаң ͡ ͡ғалай болғанда да /басқа ͡б̊іреугө сеніп қалмай / тағы мағаң ͡ ͡гөмөк̊ші ͡геледі деп қалмай /^уөз^үнің 45 мыйн^ұутұнда /^уөз ^уоқұу мақ̊сатына жетү'үшүн тап̊сырмаларды /мысалы /алдында жыйырма ͡б̊ала ^уотұр ма →//жыйырма ͡б̊аланың тап̊сырмасын ійңклйүузійвті ͡б̊ала ^уотұр ма→// ійңклйүузійвті ͡б̊алаға жеңілдеу тап̊сырма ͡ғарастырады ↓///	Қ: Инклюзивті бала енді ол әртүрлі ғой. Өзінің, дәрігердің берген тапсырмасына байланысты да. Ол ақыл-есі дұрыс болатын болса, ол мұғалімге қиындық келтірмейді. Ақыл-есі дұрыс бала болатын болса, мысалы, аяғында ақау бар или басқа деген сияқты. Онда кәдімгі басқа балалармен бірге тапсырмаларды орындауы мүмкін. Бірақ сәл ауытқулар, сәл-сәл нелер болатын болса, онда қиын болады мұғалімге. Ол сол үшін қазір үкімет тарапынан да арнайы мамандарды қарастырып жатыр, арнайы мамандарды қабылдап жатыр деген сияқты да. Сондықтан үкімет жағы бұл жағын қарастырып жатыр. Жас маман қалай болғанда да, басқа біреуге сеніп қалмай, тағы маған көмекші келеді деп қалмай, өзінің 45 минутында, өз оқу мақсатына жету үшін тапсырмаларды, мысалы, алдында жиырма бала отыр ма, жиырма баланың тапсырмасын, инклюзивті бала отыр ма, инклюзивті балаға жеңілдеу тапсырма қарастырады.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ қоғамнам ͡ бөлмөу ͡герек ↓///↑ тап̊сырма ͡б̊ере ^уот^ұрып ↓/// "қ: ↑ қоғамнам ͡ бөлмөй / ійә ↓///↑ просто ^уөзү ^уол да сондай тап̊сырма ^уорұндаб̊ ͡ жатырмын деб̊ ͡ ^уойлау ͡герек та↓///↑ сағам ͡ басқа тап̊сырма деб̊ ͡айтпау ͡герек та ↓///↑ түсүндіңіз ͡б̊а↓/// ж: ↑ қоғамның ^уортасынам ͡ бөл^үудү ͡ ғарастырмау ͡герек↓///↑ тағы ͡б̊ір сұрағ→// ͡ жекеменшіг ͡ мектептер ͡ ғазір ͡гөб̊ ͡аш^ылыб̊ ͡ жатыр↓///↑ біздің маңғыстау ^уоблұсында да→// басқа да ^уоблұстарда да →// ͡ ғазақ̊станның түкпүр түкпүрінде↓///↑ жекеменшіг ͡ мектептер мен мемлекеттіг ͡ мектептердің айырмашылығы неде және мүмкүндігі ͡ғандай↓/// ""қ: ↑ ^йенді↓/// ж: ↑ ^уөз^үңіз де жекеменшіг ͡ мектепте жұмұш ͡ ͡ шасайтын маман ^іретінде↓///"""	ж: ↑ қоғамнам ͡ бөлмөу ͡герек ↓///↑ тап̊сырма ͡б̊ере ^уот^ұрып ↓/// "қ: ↑ қоғамнам ͡ бөлмөй / ійә ↓///↑ просто ^уөзү ^уол да сондай тап̊сырма ^уорұндаб̊ ͡ жатырмын деб̊ ͡ ^уойлау ͡герек та↓///↑ сағам ͡ басқа тап̊сырма деб̊ ͡айтпау ͡герек та ↓///↑ түсүндіңіз ͡б̊а↓/// ж: ↑ қоғамның ^уортасынам ͡ бөл^үудү ͡ ғарастырмау ͡герек↓///↑ тағы ͡б̊ір сұрағ→// ͡ жекеменшіг ͡ мектептер ͡ ғазір ͡гөб̊ ͡аш^ылыб̊ ͡ жатыр↓///↑ біздің маңғыстау ^уоблұсында да→// басқа да ^уоблұстарда да →// ͡ ғазақ̊станның түкпүр түкпүрінде↓///↑ жекеменшіг ͡ мектептер мен мемлекеттіг ͡ мектептердің айырмашылығы неде және мүмкүндігі ͡ғандай↓/// ""қ: ↑ ^йенді↓/// ж: ↑ ^уөз^үңіз де жекеменшіг ͡ мектепте жұмұш ͡ ͡ шасайтын маман ^іретінде↓///"""	Ж: Қоғамнан бөлмеу керек. Тапсырма бере отырып. "Қ: Қоғамнан бөлмей, иә. Просто өзі ол да сондай тапсырма орындап жатырмын деп ойлау керек та. Саған басқа тапсырма деп айтпау керек та. Түсіндіңіз ба? Ж: Қоғамның ортасынан бөлуді қарастырмау керек. Тағы бір сұрақ: жекеменшік мектептер қазір көп ашылып жатыр. Біздің Маңғыстау облысында да, басқа да облыстарда да, Қазақстанның түкпір-түкпірінде. Жекеменшік мектептер мен мемлекеттік мектептердің айырмашылығы неде және мүмкіндігі қандай? Қ: Енді... Ж: Өзіңіз де жекеменшік мектепте жұмыс жасайтын маман ретінде
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ ійә→// ͡ғазір мен жекеменшіг ͡ мектепте жұмұш ͡ ͡ шасаб̊ ͡ жатырмын ғой / ійә↓///↑ жекеменшіг ͡ мектепте мемлекеттіг ͡ мектептен айырмашылығы / ^уол ақ^ылы↓///↑ ал ^йенді ͡б̊ірдей тұстары деб̊ ͡айтатым ͡ болсам→// ͡гәдімгі мемлекеттік̊ стандарт ͡пар ғой→// мемлекеттік ͡пілім берүу стандарты↓///↑ сол стандарт ͡пойұнша ͡б̊ілім береміз↓///↑ артық̊шылығы / білім бергеннең ͡ ͡гейін түс қайта/ ыйағный /саб̊ақтан тыс ^ұуақытт'үй тап̊сырмасын тағы ͡ғайталауға →// ͡ғайталап пысықтауға мүмкүндік ͡пар↓///↑ сол артық̊шылық / сол үшүн ақ^ылы ^уол мысалға ↓///↑ сосұн тағы д'артық̊шылығы→// бала саны ^уөт'аз↓///↑ бала сан'аз болғаннаң ͡ ͡гейін →//саб̊ақ просесінде ^уолард'ійгеріб̊ ͡ / ^уөз мақ̊сатымызға жет^үуде / тап̊сырмаларды ^уорұндаб̊ / ͡ дереу ͡б̊ағалауда тійімді ↓///↑ ал білім берүу / ͡гәдімг'алдымызға ͡ ғойған мақ̊саттарымыз дәл сондай /бірдей↓///	қ: ↑ ійә→// ͡ғазір мен жекеменшіг ͡ мектепте жұмұш ͡ ͡ шасаб̊ ͡ жатырмын ғой / ійә↓///↑ жекеменшіг ͡ мектепте мемлекеттіг ͡ мектептен айырмашылығы / ^уол ақ^ылы↓///↑ ал ^йенді ͡б̊ірдей тұстары деб̊ ͡айтатым ͡ болсам→// ͡гәдімгі мемлекеттік̊ стандарт ͡пар ғой→// мемлекеттік ͡пілім берүу стандарты↓///↑ сол стандарт ͡пойұнша ͡б̊ілім береміз↓///↑ артық̊шылығы / білім бергеннең ͡ ͡гейін түс қайта/ ыйағный /саб̊ақтан тыс ^ұуақытт'үй тап̊сырмасын тағы ͡ғайталауға →// ͡ғайталап пысықтауға мүмкүндік ͡пар↓///↑ сол артық̊шылық / сол үшүн ақ^ылы ^уол мысалға ↓///↑ сосұн тағы д'артық̊шылығы→// бала саны ^уөт'аз↓///↑ бала сан'аз болғаннаң ͡ ͡гейін →//саб̊ақ просесінде ^уолард'ійгеріб̊ ͡ / ^уөз мақ̊сатымызға жет^үуде / тап̊сырмаларды ^уорұндаб̊ / ͡ дереу ͡б̊ағалауда тійімді ↓///↑ ал білім берүу / ͡гәдімг'алдымызға ͡ ғойған мақ̊саттарымыз дәл сондай /бірдей↓///	Қ: Иә, қазір мен жекеменшік мектепте жұмыс жасап жатырмын ғой, иә. Жекеменшік мектепте мемлекеттік мектептен айырмашылығы: ол ақылы. Ал енді бірдей тұстары деп айтатын болсам, кәдімгі мемлекеттік стандарт бар ғой, мемлекеттік білім беру стандарты. Сол стандарт бойынша білім береміз, сол стандарт бойынша білім береміз. Артықшылығы, білім бергеннен кейін түс қайта, яғни, сабақтан тыс уақытта үй тапсырмасын тағы қайталауға, қайталап-пысықтауға мүмкіндік бар. Сол артықшылық, сол үшін ақылы ол мысалға. Сосын тағы да артықшылығы: бала саны өте аз. Бала саны аз болғаннан кейін, сабақ процесінде оларды игеріп, өз мақсатымызға жетуде, тапсырмаларды орындап, дереу бағалауда тиімді. Ал білім беру, кәдімгі алдымызға қойған мақсаттарымыз дәл сондай, бірдей.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ мүмкүн жекеменшіг ͡ мектепте талап күштү ͡б̊олатын шығар /себ̊еб̊і ↓/// қ: ↑ талаб̊ жоғары ͡б̊олады ↓///↑ себ̊еб̊і жәй мектептерде ͡б̊із ^йенді педагогтар ͡ ғай ^уортада жүрсөк те /біз ^йелдің аманатын арқалаб̊ ͡ жүрмүз↓///↑ ұлтұмыздың болашағ ͡ ұлтұмыздың /білімділігіне жауап ͡ переміз ↓///↑ сондұқтан мең ͡ ͡ ғандай ^уортада жүрмүн →// мен мемлекеттікте жүрмүм ͡ ба /мен жекеменшікте жүрмүм ͡ ба/ біз ͡б̊әріб̊ір ͡б̊ілім берүуүміз ͡ ғажет ↓///↑ білімді тійімді ͡б̊ерүуүміз ͡ ғажет ↓///↑ ыйағн'айтқанда / ^уоқ^ұуш'алған біл^імін /фыйзыйка пәнінд'алған біл^імім басқа пәндерде ͡ ғолдана ͡б̊ілүуү↓///↑ математыйкад'алған біл^імін фыйзыйкада да /хыймыййада да /ұйнформатыйкада да ͡ғолдана ͡б̊ілүу↓///↑ ыйағный / ^уоқ^ұушұ фұуңксұйоналды сауатты ͡б̊олұу↓///↑ ыйағн'айтқанда / біл^імін тек пәндерде ғана ͡ғолданып қана ^йемес→// ^уөмүрде де ͡ ғолдан'алұуұна ійтермелеу ↓///↑ ^уөмүрде ͡ ғолдан'алатындай ^йетіп пілім берүу /ійә ↓///↑ сонда↓/// ж: ↑ сонда↓///	ж: ↑ мүмкүн жекеменшіг ͡ мектепте талап күштү ͡б̊олатын шығар /себ̊еб̊і ↓/// қ: ↑ талаб̊ жоғары ͡б̊олады ↓///↑ себ̊еб̊і жәй мектептерде ͡б̊із ^йенді педагогтар ͡ ғай ^уортада жүрсөк те /біз ^йелдің аманатын арқалаб̊ ͡ жүрмүз↓///↑ ұлтұмыздың болашағ ͡ ұлтұмыздың /білімділігіне жауап ͡ переміз ↓///↑ сондұқтан мең ͡ ͡ ғандай ^уортада жүрмүн →// мен мемлекеттікте жүрмүм ͡ ба /мен жекеменшікте жүрмүм ͡ ба/ біз ͡б̊әріб̊ір ͡б̊ілім берүуүміз ͡ ғажет ↓///↑ білімді тійімді ͡б̊ерүуүміз ͡ ғажет ↓///↑ ыйағн'айтқанда / ^уоқ^ұуш'алған біл^імін /фыйзыйка пәнінд'алған біл^імім басқа пәндерде ͡ ғолдана ͡б̊ілүуү↓///↑ математыйкад'алған біл^імін фыйзыйкада да /хыймыййада да /ұйнформатыйкада да ͡ғолдана ͡б̊ілүу↓///↑ ыйағный / ^уоқ^ұушұ фұуңксұйоналды сауатты ͡б̊олұу↓///↑ ыйағн'айтқанда / біл^імін тек пәндерде ғана ͡ғолданып қана ^йемес→// ^уөмүрде де ͡ ғолдан'алұуұна ійтермелеу ↓///↑ ^уөмүрде ͡ ғолдан'алатындай ^йетіп пілім берүу /ійә ↓///↑ сонда↓/// ж: ↑ сонда↓///	Ж: Мүмкін жекеменшік мектепте талап күшті болатын шығар, себебі... Қ: Талап жоғары болады. Себебі жәй мектептерде біз енді педагогтар қай ортада жүрсек те, біз елдің аманатын арқалап жүрміз. Ұлтымыздың, болашақ ұлтымыздың білімділігіне жауап береміз. Сондықтан мен қандай ортада жүрмін, мен мемлекеттікте жүрмін ба, мен жекеменшікте жүрмін ба, біз бәрібір білім беруіміз қажет. Білімді тиімді беруіміз қажет. Яғни айтқанда, оқушы алған білімін, физика пәнінде алған білімін басқа пәндерде қолдана білуі. Математикада алған білімін физикада да, химияда да, информатикада да қолдана білу. Яғни, оқушы функционалды сауатты болу. Яғни айтқанда, білімін тек пәндерде ғана қолданып қана емес, өмірде де қолдана алуына итермелеу. Өмірде қолдана алатындай етіп білім беру, иә. Сонда... Ж: Сонда...
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑ сонда ^уоқ^ұушұ фұуңксұйоналды сауатты ͡б̊олады→// мінекій↓///↑ ^уол →// мемлекеттіг ͡ мекемелердің мұғалімдерінің д'алдында тұрған үлкөн мақ̊сат →// жекеменшіг ͡ мектептердің де / бұл жерде жекеменшіг ͡ мемлекеттік деб̊ ͡аж^ыратпауұмыз ͡ ғажет↓///↑ себ̊еб̊і жекеменшіктің балалары 514 бұйрұқтағы сайыстарға ͡ғатыс'алады→// жекеменшік те қатыс'алады↓///↑ ыйағн'айтқанда / барлығ ͡ жерде ^уоқұу мақ̊саты ͡б̊ір→// бір стандарт↓///↑ тек қана / жаңағы / үй тап̊сырмасын ^уорұндай алады →// жаңағы / үш мезгіл тамақтанады деген сыййақты да↓///↑ мемлекеттіг ͡ мекеменің артық̊шылығы сол жер →// ыыы / жекеменшіг ͡ мектептің артық̊шылығы сол ↓///↑ таңертеңнең ͡ ͡ гешке дейім ͡ болады→// ұйалы телефон жыйналады →// ͡ гітап ^уоқ^ұуға ^ұуақыт ͡ пөл^үнеді ↓///↑ ыйағн'айтқанда / толұқ тәрб̊ійе саласы ͡б̊ойұнша ͡ғаралады жекеменшіг ͡ мектепте↓///↑ тек̊ сол↓///	қ: ↑ сонда ^уоқ^ұушұ фұуңксұйоналды сауатты ͡б̊олады→// мінекій↓///↑ ^уол →// мемлекеттіг ͡ мекемелердің мұғалімдерінің д'алдында тұрған үлкөн мақ̊сат →// жекеменшіг ͡ мектептердің де / бұл жерде жекеменшіг ͡ мемлекеттік деб̊ ͡аж^ыратпауұмыз ͡ ғажет↓///↑ себ̊еб̊і жекеменшіктің балалары 514 бұйрұқтағы сайыстарға ͡ғатыс'алады→// жекеменшік те қатыс'алады↓///↑ ыйағн'айтқанда / барлығ ͡ жерде ^уоқұу мақ̊саты ͡б̊ір→// бір стандарт↓///↑ тек қана / жаңағы / үй тап̊сырмасын ^уорұндай алады →// жаңағы / үш мезгіл тамақтанады деген сыййақты да↓///↑ мемлекеттіг ͡ мекеменің артық̊шылығы сол жер →// ыыы / жекеменшіг ͡ мектептің артық̊шылығы сол ↓///↑ таңертеңнең ͡ ͡ гешке дейім ͡ болады→// ұйалы телефон жыйналады →// ͡ гітап ^уоқ^ұуға ^ұуақыт ͡ пөл^үнеді ↓///↑ ыйағн'айтқанда / толұқ тәрб̊ійе саласы ͡б̊ойұнша ͡ғаралады жекеменшіг ͡ мектепте↓///↑ тек̊ сол↓///	Қ: Сонда оқушы функционалды сауатты болады, мінеки. Ол - мемлекеттік мекемелердің мұғалімдерінің де алдында тұрған үлкен мақсат, жекеменшік мектептердің де, бұл жерде жекеменшік - мемлекеттік деп ажыратпауымыз қажет. Себебі жекеменшіктің балалары 514- бұйрықтағы сайыстарға қатыса алады, жекеменшік те қатыса алады. Яғни айтқанда, барлық жерде оқу мақсаты бір, бір стандарт. Тек қана, жаңағы, үй тапсырмасын орындай алады, жаңағы, үш мезгіл тамақтанады деген сияқты да. Мемлекеттік мекеменің артықшылығы сол жер, ыыы... жекеменшік мектептің артықшылығы сол. Таңертеңнен кешке дейін болады, ұялы телефон жиналады, кітап оқуға уақыт бөлінеді. Яғни айтқанда, толық тәрбие саласы бойынша қаралады жекеменшік мектепте. Тек сол.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑ түс^үнікті↓///↑ ал мектептерде мынандай/ ͡ гейб̊ір /мысалы /саб̊ақтан тыш ͡ шаралар ^уөткүзіліп тұра ма↓///↑ мүмкүн ^уоқ^ұушұлардың барлығын жыйнаб̊ ͡ далаға немесе серүуөңге шығұу /сол жақта марапаттау немес'аула / мектеб̊ ͡ауласында ^уоқұтұу деген сыййақты да↓///↑ сондай тәж^ірійб̊елер ^уөткүзіп тұрасыздар ма ↓/// қ: ↑болады ^йенді→// ^уол әрб̊ір мектептің ^уөш ͡ шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты↓///↑ ^уөзү шеб̊ер ұйұмдастырұуұна ͡б̊айланысты↓/// "ж: ↑шектеу жоқ↓/// ""қ: ↑^йешқ̊андай да↓/// ж: ↑^уонда →// ͡ ғарлығаш амаңгелдіқызы→// соңғұ сұрағымыз ͡б̊олсұн↓///↑ мектеб̊ ͡ мұғалімдерің ͡ гөрүп ͡ піліб̊ жатамыз→// таныймыз→// жаңағыдай саб̊ақ кестесі толұқ ͡полған жағдайда шаршап қалады ^йенді ͡б̊әр'адам болған соң↓///↑ мұғалім энергійәны ͡ ғайдан алұу ͡герек және мотұйвасыйаны ͡ ғайдан алұу ͡герек →//қалай жұмсау ͡герек↓///↑ сон'айта ͡ гетčеңіз / ͡ ғор^ұтындылап ↓///"""	ж: ↑ түс^үнікті↓///↑ ал мектептерде мынандай/ ͡ гейб̊ір /мысалы /саб̊ақтан тыш ͡ шаралар ^уөткүзіліп тұра ма↓///↑ мүмкүн ^уоқ^ұушұлардың барлығын жыйнаб̊ ͡ далаға немесе серүуөңге шығұу /сол жақта марапаттау немес'аула / мектеб̊ ͡ауласында ^уоқұтұу деген сыййақты да↓///↑ сондай тәж^ірійб̊елер ^уөткүзіп тұрасыздар ма ↓/// қ: ↑болады ^йенді→// ^уол әрб̊ір мектептің ^уөш ͡ шеб̊ерлігіне ͡б̊айланысты↓///↑ ^уөзү шеб̊ер ұйұмдастырұуұна ͡б̊айланысты↓/// "ж: ↑шектеу жоқ↓/// ""қ: ↑^йешқ̊андай да↓/// ж: ↑^уонда →// ͡ ғарлығаш амаңгелдіқызы→// соңғұ сұрағымыз ͡б̊олсұн↓///↑ мектеб̊ ͡ мұғалімдерің ͡ гөрүп ͡ піліб̊ жатамыз→// таныймыз→// жаңағыдай саб̊ақ кестесі толұқ ͡полған жағдайда шаршап қалады ^йенді ͡б̊әр'адам болған соң↓///↑ мұғалім энергійәны ͡ ғайдан алұу ͡герек және мотұйвасыйаны ͡ ғайдан алұу ͡герек →//қалай жұмсау ͡герек↓///↑ сон'айта ͡ гетčеңіз / ͡ ғор^ұтындылап ↓///"""	Ж: Түсінікті. Ал мектептерде мынандай, кейбір, мысалы, сабақтан тыс шаралар өткізіліп тұра ма? Мүмкін оқушылардың барлығын жинап далаға немесе серуенге шығу, сол жақта марапаттау немесе аула, мектеп ауласында оқыту деген сияқты да. Сондай тәжірибелер өткізіп тұрасыздар ма? Қ: Болады енді, ол әрбір мектептің өз шеберлігіне байланысты. Өзі шебер ұйымдастыруына байланысты. Ж: Шектеу жоқ? Қ: Ешқандай да. Ж: Онда, Қарлығаш Амангелдіқызы, соңғы сұрағымыз болсын. Мектеп мұғалімдерін көріп-біліп жатамыз, танимыз, жаңағыдай сабақ кестесі толық болған жағдайда шаршап қалады енді бәрі адам болған соң. Мұғалім энергияны қайдан алу керек және мотивацияны қайдан алу керек, қалай жұмсау керек? Соны айта кетсеңіз, қортындылап.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	қ: ↑time management ͡теймін ғой / ійә↓///↑ ^ұуақытты ͡б̊асқарұу↓///↑ ыйағн'айтқанда / мұғалім ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарса / бүгүм ͡ бірінші ͡гүн→// менің бес саб̊ағым бар→// алтыншы саб̊ақ қылыб ͡ ^йертеңгі саб̊ағымды жоспарлаб ͡ дайындап қойамын↓///↑ ^уодам ͡ басқа / ^уодан тағ'аптасын бір ͡гүн^үмізді ғыл^ымый жоб̊аға дайындауға / бір ͡гүн^үмізді тағы ^уолұймпұйадаға дайындау ͡ғойатым ͡ болсақ /біж ͡ жетістікке жет^үуде ^ұуақытты тійімді ͡б̊асқарғанымыз ↓///↑мотұйвасыйа / міне ^уөзү→/ ^уосұ ↓///↑^уоқ^ұушұң жетістікке жетіб̊ ͡ жатčа / сізге мотұйвасыйа →//сіш ͡ ͡шаб̊ыт аласыз →//^уодан әрі дайындай бересіз ↓///↑сізд'энергійә таусұлмайды→// ͡герісінше→// энергійәңыз арта ͡б̊ереді↓///	қ: ↑time management ͡теймін ғой / ійә↓///↑ ^ұуақытты ͡б̊асқарұу↓///↑ ыйағн'айтқанда / мұғалім ^уөз^үнің ^ұуақытын тійімді ͡б̊асқарса / бүгүм ͡ бірінші ͡гүн→// менің бес саб̊ағым бар→// алтыншы саб̊ақ қылыб ͡ ^йертеңгі саб̊ағымды жоспарлаб ͡ дайындап қойамын↓///↑ ^уодам ͡ басқа / ^уодан тағ'аптасын бір ͡гүн^үмізді ғыл^ымый жоб̊аға дайындауға / бір ͡гүн^үмізді тағы ^уолұймпұйадаға дайындау ͡ғойатым ͡ болсақ /біж ͡ жетістікке жет^үуде ^ұуақытты тійімді ͡б̊асқарғанымыз ↓///↑мотұйвасыйа / міне ^уөзү→/ ^уосұ ↓///↑^уоқ^ұушұң жетістікке жетіб̊ ͡ жатčа / сізге мотұйвасыйа →//сіш ͡ ͡шаб̊ыт аласыз →//^уодан әрі дайындай бересіз ↓///↑сізд'энергійә таусұлмайды→// ͡герісінше→// энергійәңыз арта ͡б̊ереді↓///	Қ: "Time management" деймін ғой, иә? Уақытты басқару. Яғни айтқанда, мұғалім өзінің уақытын тиімді басқарса: бүгін бірінші күн, менің бес сабағым бар, алтыншы сабақ қылып ертеңгі сабағымды жоспарлап дайындап қоямын. Одан басқа, одан тағы аптасын бір күнімізді ғылыми жобаға дайындауға, бір күнімізді тағы олимпиадаға дайындау қоятын болсақ, біз жетістікке жетуде уақытты тиімді басқарғанымыз. Мотивация, міне өзі, осы. Оқушың жетістікке жетіп жатса, сізге мотивация, сіз шабыт аласыз, одан әрі дайындай бересіз. Сізде энергия таусылмайды, керісінше, энергияңыз арта береді.
Қарлығаш Амангелдіқызы	▶	ж: ↑энегрійә мотұйвасыйадаң ͡ ͡ геледі ғой ↓/// қ: ↑ійә↓/// ж: ↑^ырақмет čізге / ͡ғарлығаш амаңгелдіқызы↓///↑ менің ^уойұмша→// бүгүңгү сұқбат ^уөтө пайдалы ͡б̊олған сыййақты ↓///↑ ͡гөптөгең ͡ ͡ғажетті / жас мамаңға дәл ͡ғажетт'ақпараттармен бөлүстіңіз↓///↑ ͡ғонаққа ͡гелгеніңізге тағы д'алғыс ͡пілдіреміз↓///↑ алғыс ^іретінде yessenov үунійверсійтетінің блокнотұн және ͡ғаламын ^уөз^үңізге таб̊ыстауға ^ұрұқ̊сат ^йет^іңіз ↓/// "қ: ↑^ырақмет↓/// ж: ↑құрметті ͡б̊ілім ал^ұушұлар және түлөктер↓///↑ ^йегер сіж ͡ жас педагог деңгейінем ͡ білікті педагог дәрежесіне дейін жеткіңіз ͡гелсе→// бүгүңгү шығарылымды толұққанды ͡ғарап̊ шығ^ыңыз↓///↑ сау ͡б̊ол^ұңыздар ↓///"	ж: ↑энегрійә мотұйвасыйадаң ͡ ͡ геледі ғой ↓/// қ: ↑ійә↓/// Ж: Рақмет сізге, Қарлығаш Амангелдіқызы! Менің ойымша, бүгінгі сұқбат өте пайдалы болған сияқты. Көптеген қажетті, жас маманға дәл қажетті ақпараттармен бөлістіңіз. Қонаққа келгеніңізге тағы да алғыс білдіреміз! Алғыс ретінде Yessenov университетінің блокнотын және қаламын өзіңізге табыстауға рұқсат етіңіз! ж: ↑^ырақмет čізге / ͡ғарлығаш амаңгелдіқызы↓///↑ менің ^уойұмша→// бүгүңгү сұқбат ^уөтө пайдалы ͡б̊олған сыййақты ↓///↑ ͡гөптөгең ͡ ͡ғажетті / жас мамаңға дәл ͡ғажетт'ақпараттармен бөлүстіңіз↓///↑ ͡ғонаққа ͡гелгеніңізге тағы д'алғыс ͡пілдіреміз↓///↑ алғыс ^іретінде yessenov үунійверсійтетінің блокнотұн және ͡ғаламын ^уөз^үңізге таб̊ыстауға ^ұрұқ̊сат ^йет^іңіз ↓/// "қ: ↑^ырақмет↓/// ж: ↑құрметті ͡б̊ілім ал^ұушұлар және түлөктер↓///↑ ^йегер сіж ͡ жас педагог деңгейінем ͡ білікті педагог дәрежесіне дейін жеткіңіз ͡гелсе→// бүгүңгү шығарылымды толұққанды ͡ғарап̊ шығ^ыңыз↓///↑ сау ͡б̊ол^ұңыздар ↓///"	Ж: Энегрия мотивациядан келеді ғой. Қ: Иә. Ж: Рақмет сізге, Қарлығаш Амангелдіқызы! Менің ойымша, бүгінгі сұқбат өте пайдалы болған сияқты. Көптеген қажетті, жас маманға дәл қажетті ақпараттармен бөлістіңіз. Қонаққа келгеніңізге тағы да алғыс білдіреміз! Алғыс ретінде Yessenov университетінің блокнотын және қаламын өзіңізге табыстауға рұқсат етіңіз! Қ: Рақмет! Ж: Құрметті білім алушылар және түлектер! Егер сіз жас педагог деңгейінен білікті педагог дәрежесіне дейін жеткіңіз келсе, бүгінгі шығарылымды толыққанды қарап шығыңыз. Сау болыңыздар!
Қоныс Жаңылыс	▶	↑ хатты жібереміз ͡ гой ↓///↑ і... бізің жалпы енді →// аудиторійамыз мына жерде →// казіргі аудиторійамызда біздің ^у^уоқушыларымыз ↓///↑ бұл ͡ гәзіргі мезгілде / жасыратыны жоқ →// ы... жалпы қазақстан бойынша →// үлкен бағанағы / дүниежүзілік ауқымда қарасақ →// біздің тіліміз / қазақ тілінің ы... бір жойылып кету қаупі →// бар ͡ сыйақты↓///↑ неге ↑// ^уоған кінәлі ͡ кім ↑// ^уоған текқана / мемлекет ^йемес →// ^уоған қараған →// мына біздің жұртшылық↓///↑ халық↓///↑ ы... соның ͡ ішінде / мысалға кәзіргі мезгілде →// қазақтілді халықтардың ^уөздері →// әсіресе / ы... қалалық жерлерде↓///↑ ^уөз тілінде сөйлемейді ↓///↑ сіз мысалы / кәдімгі көркемдеп сөйлеп →// ^уоны ленгивистикалық ана тілбілімін зерттеп →// сүйтіп сөйлеу ^уөз алдына →// мақалдап →// мәтелдеп сөйлеу↓///	↑ хатты жіб̊ереміз ͡ гой ↓///↑ і: бізің жалп'енді →// аудійторійамыз мына ͡ жерде →// кәзірг'аудійторійамызда біздің ^уоқұушұларымыз ↓///↑ бұл ͡ гәзіргі ͡ мезгілде / жас^ыратыны ͡ жоқ →// ы: жалпы қазақ̊стам ͡ бойұнша →// үлкөм ͡ бағанағы / дүн^үйөжүзүлүг ͡ ауқұмда ͡ ғарасақ →// біздің ͡ тіліміз / қазақтілінің ы: бір ͡ жойұлұп кетүу ͡ғаупү б̊ар ͡ сыйақты ↓///↑ неге ↑// ^уоғаң ͡ гінәлі ͡ гім ↑// ^уоған текқана / мем^ілекет ͡ ^йемес →// ^уоғаң ͡ ғараған →// мына ͡ б̊іздің ͡ жұртш̆ұлұқ ↓///↑ халық ↓///↑ ы: сонұң ͡ ішінде / мысалға ͡ гәзіргі ͡ мезгілде →// қазақтілді ͡ ғалықтардың ͡ ^уөздөрү →// әс^іресе / ы: қалалығ ͡ жерлерде↓///↑ ^уөз ͡ тілінде сөйлөмөйді ↓///↑ сіз мысалы / кәдімгі ͡ гөркөмдөп̊ ͡ сөйлөп →// ^уонұ ^ілеңгійвійстійкалық / ана ͡ тілб̊ілімін ͡ зерттеп →// сүйтүп̊ ͡ сөйлөу ^уөз ͡ алдына →// мақалдап →// мәтелдеп̊ ͡ сөйлөу↓///	Хатты жібереміз гой. І... бізің жалпы енді аудиториямыз мына жерде казіргі аудиториямызда біздің оқушыларымыз. Бұл, кәзіргі мезгілде жасыратына жоқ ы... жалпы Қазақстан бойынша, үлкен бағанағы дүние жүзілік ауқымда қарасақ, біздің тіліміз қазақ тілінің ы... бір жойылып кету қаупы бар сияқты. Неге? Оған кінәлі кім? Оған тек қана мемлекет емес, оған қараған мына біздің жұртшылық. Халық. Ы... соның ішінде мысалға кәзіргі мезгілде қазақ тілді халықтардың өздері, әсіресе ы... қалалық жерлерде. Өз тілінде сөйлемейд. Сіз мысалы кәдімгі көркемдеп сөйлеп оны ленгивицалық ана тіл білімін зерттеп сүйтіп сөйлеу өз алдына, мақалдап, мәтелдеп сөйлеу.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑ қарапайым ͡ қазақтың ^уөзінің тілімен →// ауыз ^йекі бір ͡ бірімен сөйлесудің ^уөзі →// кәзір үлкен мұң боп тұр↓///↑ сондықтам ͡ мен →// бағана айтайын ͡ деп ͡ тұрғаным →// сұрағым ↓///↑ мына тілбілімі институты / жалғыз бір →// бір ͡ де ͡ бір жаны ашитын тілге →// институт қой ↓///↑ қоғамдық аләнс ͡ арқылы / халықпен байланысып →// ^уөздерінің ^уөкілдер'арқылы / ^уосылай жүрген мезгілдерде →// біздің банағы қазақтілінің / тілін қалай көтеруімізге болады ↓///↑ бірінші жаңағы интернетте / қазақтілін шығару керек ↓///↑ бір / бір ғой ә↓///↑ ^йекінші жаңағыдай / жаңағы жасанды ͡ интеллектіге →// қазақтілін қосу ͡ деген →// жаңағы ^уөте қуантып ^уотыр↓///↑ дұрыс →// ^уөте ͡ дұрыс нәрсе↓///↑ ^йекінші... үшінші қазақтілін →// қазақтілін і... мына басқа тілдерден →// мысалы кәзір қарап ^уотсаң↓///	↑ қарапайым ͡ ғазақтың ^уөзүнүң ͡ тілімен →// ауұзекі ͡ б̊ір ͡ б̊ірімен сөйлөсүудүң ^уөзү →// кәзір үлкөм ͡ мұң ͡ боп ͡ тұр↓///↑ сондұқтан мен →// баған'айтайын ͡ деп ͡ тұрғаным →// сұрағым ↓///↑ мына тілб̊ілім'ійнстійтұутұ / жалғыз ͡ б̊ір →// бір ͡ де ͡ б̊ір жан'ашыйтын тілге →// ійнстійтұут ͡ қой ↓///↑ қоғамдығ ͡ аләнс ͡ арқылы / халықпем ͡ байланысып →// ^уөздөрүнің ^уөкүлдөр'арқылы / ^уос^ұлай ͡ жүргөм ͡ мезгілдерде →// біздің банағы қазақтілінің / тілің ͡ ғалай ͡ гөтөрүуүмүзгө ͡ б̊олады ↑///↑ бірінші жаңағ'ійнтернетте / қазақтілін шығарұу ͡герек ↓///↑ бір / бір ͡ ғой ͡ ә↓///↑ ^йекінші жаңағыдай / жаңағы жасанд'ійнтеллектіге →// қазақтілің ͡ ғосұу ͡ деген →// жаңағ'өтө ͡ ғұуантып ͡ ^уотұр↓///↑ дұрұс →// ^уөтө ͡ дұрұс ͡ нәрсе↓///↑ ^йекінші: үшүншү қазақтілін →// қазақтілін і: мына ͡ б̊асқа тілдерден →// мысалы ͡ гәзір ͡ ғарап ͡ ^уотсаң↓///	Қарапайым қазақтың өзінің тілімен ауыз екі бір бірімен сөйлесудің өзі кәзір үлкен мұң боп тұр. Сондықтан мен бағана айтайын деп тұрғаным сұрағым. Мына тіл білімі институты жалғыз бір, бірда бір жаны ашитын тілге институт қой. Қоғамдық алянс арқылы халықпен байланысып, өздерінің өкілдері арқылы осылай жүрген мезгілдерде біздің банағы қазақ тілінің тілін қалай көтеруімізе болады. Бірінші жаңағы интернетте қазақ тілін шығару керек. Бір, бір ғой ә. Екінші жаңағыдай жаңағы жасанды интеллектіге қазақ тілін қосу деген жаңағы өте қуантып отыр. Дұрыс, өте дұрыс нәрсе. Екінші... үшінші қазақ тілін, қазақ тілін і... мына басқа тілдерден мысалы кәзір қарап отсаң.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑ интернетті ашып ͡ қарап ^уотырсаң ↑ // ^уөзіңе керек нәрсеңді ағылшын ͡ тілінде →// і... ^уорыс тілінде →// табуға болады да ↓///↑ қазақ тілінде / ^уөзің бағанағы бір ͡ мәселе →// ресурс іздейтін болсаң ↑ // қазақтілінде / нақты ресурстарды таба алмаймыз ↓///↑ сондықтан бағанағы интернетке →// әлеуметтік желіге →// қазақ тіліндегі ресурстарды көбірек ^йенгізу ͡ үшін →// біздің ғалымдарға бана тапсырмалар берілсе ↑///↑ ұсыныстар берілсе ↑// мысалға ↓///↑ ^йенді негізгі шынына қарасаң ↑// негізі зійалы қауым ғалымдар ͡ ғой →// тілге жаны ашитын ↓///↑ сондықтан / мына қарапайым халықтың арасында да →// ^уөздеріңіздің ^уөкілдеріңізді шығарып қоғамдық аләнсқа ͡ салса ↓///↑ сол ͡ арқылы / біздің банағы тілімізді көтеріп ↑ ///↑ ал ͡ ^йенді / ы... бір жағынан жаңағы →// мен сізің... айтып ^уотырмын ͡ ғой →// сіздердің келгеніңізді қуанып ͡ ^уотырмын ↓///	↑ ійнтернетт'ашып ͡ қарап ͡ ^уотұрсаң ↑ // ^уөзүңө ͡ герек нәрсеңд'ағылшынтілінде →// і: ^уорұстілінде →// таб̊ұуға ͡ б̊олады ͡ да ↓///↑ қазақтілінде / ^уөзүң бағанағы ͡ б̊ір мәселе →// ^іресүурс іздейтім ͡ болсаң ↑ // қазақтілінде / нақты ͡ ^іресүурстарды таб̊'алмаймыз ↓///↑ сондұқтам ͡ бағанағ'ійнтернетке →// әлеумөттүг ͡ желіге →// қазақтіліндегі ^іресүурстарды ͡ гөб̊^үрөк ^йеңгізүу ͡ үшүн →// біздің ғалымдарға ͡ б̊ана тап̊сырмалар ͡ б̊ерілсе ↑///↑ ұс^ұнұстар ͡б̊ерілсе ↑// мысалға ↓///↑ ^йенді ͡ негізгі шын^ына ͡ ғарасаң ↑// негізі зыйалы ͡ ғауұм ғалымдар ͡ ғой →// тілге жан'ашыйтын ↓///↑ сондұқтан / мына ͡ ғарапайым халықтың арасында ͡ да →// ^уөздөрүңіздің ^уөкүлдөріңізді шығарып / қоғамдығ ͡ аләнсқа ͡ салса ↓///↑ сол ͡ арқылы / біздің банағы ͡ тілімізді ͡ гөтөрүп ↑ ///↑ ал ^йенді / ы: бір ͡ жағ^ынан ͡ жаңағы →// мен сізің: айтып ͡ ^уотұрмұң ͡ ғой →// сіздердің ͡ гелгеніңізді ͡ ғұуанып ͡ ^уотұрмұн ↓///	Интернетті ашып қарап отырсаң өзіңе керек нәрсеңді ағылшын тілінде, і... орыс тілінде табуға болат та. Қазақ тілінде өзің бағанағы бір мәселе ресурс іздейтін болсаң, қазақ тілінде нақты ресурстарды таба алмаймыз. Сондықтан бағанағы интернетке, әлеуметтік желіге қазақ тіліндегі ресурстерді көбірек енгізу үшін біздің ғалымдарға бана тапсырмалар берілсе. Ұсыныстар берілсе, мысалға. Енді негізгі шынына арасында негізі зиялы қауым ғалымдар ғой, тілге жаны ашитын. Сондықтан мына қарапайым халықтың арасында да өздеріңіздің өкілдеріңізді шығарып қоғамдық алянсқа салса. Сол арқылы біздің банағы тілімізді көтеріп. Ал енді ы... бір жағынан жаңағы мен сііз... айтып отырмын ғой, сіздердің келгеніңізді қуанып отырмын.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑мына балдарды / кәзір жақсы түсініп ^уотырған болар↓///↑ біздің ауылдық жерде / мысалы →// балдардың қазақтілінде сөйлеуі →// жаң... сабақтарда ͡ да ͡ жақсы ↓///↑ ^уөте жақсы ↓///↑ бізде де / қазақ тіл пәнінің мұғалімідері дейтін→// тамаша мұғалімдер ͡ бар ↓///↑ вот ↓///↑ балаларымыз дейтін / банағы бірен саран балалар ^йемес →// жалпы балалар жаңағы →// қазақтілі бойынша жақсы жарыстарда →// сайыстарда ^уөздерін көрсетіп жан ͡ жақты ↓///↑ қазақтілінің қыр сырларымен →// ^уоның үлкен бағанағы →// тілдік қорымен түсіндіріп ^уотырады ↓///↑ бізің қазақтіліндей / үлкен бай ͡ тіл ͡ жоқ →// ^уондай тіл ↓///↑ солай ^йемес ͡ пе ↑// балалар да ↑// қазақ тіліндей / бай ͡ тіл ͡ жоқ ↓///↑ бізде мысалға / синоним бір сөздің бірнеше синонимік бар →// синонимі ↓///↑ сондықтан бағанағы / қазақтілі ^уөте бай ↓///	↑мына ͡ б̊алдарды / кәзір ͡ жақ̊сы түс^үнүп ͡ ^уотұрғам ͡ болар ↓///↑ біздің ауұлдұғ ͡ жерде / мысалы / балдардың ͡ ғазақтілінде ͡ сөйлөуү →// жаң: саб̊ақтарда ͡ да ͡ жақ̊сы ↓///↑ ^уөтө ͡ жақ̊сы ↓///↑ бізде ͡ де / қазақтіл пәнінің мұғалімідері ͡ дейтін →// тамаша мұғалімдер ͡ б̊ар ↓///↑ вот ↓///↑ балаларымыз ͡ дейтін / банағы ͡ б̊ірен сарам ͡ балалар ͡ ^йемес →// жалпы ͡ б̊алалар жаңағы →// қазақтілі ͡ б̊ойұнша жақ̊сы ͡ жарыстарда →// сайыстарда ^уөздөрүң ͡ гөрсөтүб̊ ͡ жан ͡ жақты ↓///↑ қазақтілінің ͡ ғыр ͡ сырларымен →// ^уонұң үлкөм ͡ бағанағы →// тілдік ͡ қорұмен түсүндүріп ^уот^ұрады ↓///↑ бізің ͡ ғазақтіліндей / үлкөм ͡ бай тіл ͡ жоқ →// ^уондай тіл ↓///↑ солай ͡ ^йемес ͡ пе ↑// балалар ͡ да ↑// қазақтіліндей / бай ͡ тіл ͡ жоқ ↓///↑ бізде ͡ мысалға / сійнонійм бір ͡ сөздүң бірнеше ͡ сійноніймік ͡ пар →// сійноніймі ↓///↑ сондұқтам ͡ бағанағы / қазақтілі ^уөтө ͡ б̊ай ↓///	Мына балдарды кәзір жақсы түсініп отырған болар. Біздің ауылдық жерде мысалы, балдардың қазақ тілінде сөйлеуі, жаң... сабақтарда да жақсы. Өте жақсы. Бізде де қазақ тіл пәнінің мұғалімідері дейтін, тамаша мұғалімдер бар. Вот. Балдарымыз дитін банағы бірен саран балдар емес, жалпы балдар жаңағы қазақ тілі бойынша жақсы жарыстарда, сайыстарда өздерін көрсетіп, жан жақты. Қазақ тілінің қыр сырларымен, оның үлкен бағанағы тілдік қоры мен түсіндіріп атырат. Бізің қазақ тіліндей үлкен бай тіл жоқ , ондай тіл. Солай емес пе, баллар да? Қазақ тіліндей бай тіл жоқ. Бізде мысалға синоним бір сөздің бірнеше синонимік бар, синонимі. Сондықтан бағанағы қазақ тілі өте бай.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑қазақтілі / жойылуға тиіс ^йемес ↓///↑ қазақтілі керісінше / дүниежүзіндегі ^йең мықты / тіл болуы керек ↓///↑ соған біз / бағанағы ^уөзіміздің ұлттық ͡ рухымызбен →// жанашырлығымызбен →// солай бағана / атčалысуымыз ͡ керек ͡ қой ↓///↑ сондықтан менің айтайын дегенім →// мына алматыдағы→// астанадағы →// біздің ғалымдарымызға әсіресе →// тілде тілге жаны ашитын ғалымдарымызға →// ^уосындай бағанағы →// ^йелмен ауылмен байланыс ͡ жасап →// үлкен бір ͡ көпір жасау ͡ керек ↓///↑ бұл текқана бағанағы тіл... →// тілді зерттеп бір жерде қалып қалса да →// қалып қалмау керек↓///↑ ^уоны қалайда / күнделікті ^уөмірге ^йенгізу керек ↓///↑ вот / сол арқылы ^уоны бағанағы →// біздің қазақтілінің шым ͡ мәнісіндегі →// мықты тіл ^йекендігін дәлелдейтіндей↓///↑ мысалы / ағылшын тілі мен ^йекеуін қатар қойып шығарса ↑// тамаша болар ^йеді ↓///	↑қазақтілі / жойұлұуға ͡ тійіс ͡ ^йемес ↓///↑ қазақтілі ͡ герісінше / дүн^үйөжүзүндөгі ^йең ͡ мықты / тіл ͡ б̊олұуұ ͡ герек ↓///↑ соғам ͡ біз / бағанағы ^уөзүмүздің ұлттұғ ͡ ^ұрұухұмұзб̊ен →// жанашырлығымызб̊ен →// солай ͡ б̊ағана / атčалысұуұмұз ͡ герек ͡ қой ↓///↑ сондұқтан менің ͡ айтайын ͡ дегенім →// мын'алматыдағы →// астанадағы →// біздің ͡ ғалымдарымызға / әс^іресе тілде →// тілге жан'ашыйтың ͡ ғалымдарымызға →// ^уосұндай ͡ б̊ағанағы →// ^йелмен ауұлмем ͡ байланышшасап →// үлкөм ͡ бір ͡ гөпүр жасау ͡ герек ↓///↑ бұл текқана ͡ б̊ағанағы тіл: →// тілді зерттеп / біржерде ͡ ғалып ͡ қалса ͡ да →// қалып ͡ қалмау ͡ герек↓///↑ ^уонұ ͡ ғалайда / күндөлүкт'өмүрг'еңгізүу ͡ герек ↓///↑ вот / сол ͡ арқылы ^уонұ ͡ б̊ағанағы →// біздің ͡ ғазақтілінің шым ͡ мәнісіндегі →// мықты тіл ͡ ^йекендігін ͡ дәлелдейтіндей ↓///↑ мысалы / ағылшынтілі мен ^йекеуүң ͡ ғатар ͡ ғойұп̊ ͡ шығарса ↑// тамаша ͡ б̊олар ͡ ^йеді ↓///	Қазақ тілі жойылуға тиіс емес. Қазақ тілі керісінше дүние жүзіндегі ең мықты тіл болуы керек. Соған біз бағанағы өзіміздің ұлттық рухымызбен, жанашырлығымызбен солай бағана ат салысуымыз керек қой. Сондықтан менің айтайын дегенім, мына Алматыдағы, Астанадағы біздің ғалымдарымызға әсіресе тілде тілге жаны ашитын ғалымдарымызға осындай бағанағы елмен ауылмен байланыс жасап, үлкен бір көпір жасау керек. Бұл тек қана бағанағы тіл... тілді зерттеп бір жерде қалып қалсада, қалып қалмау керек. Оны қалайда күнделікті өмірге енгізу керек. Вот, сол арқылы оны бағанағы біздің қазақ тілінің шын мәнісіндегі мықты тіл екендігін дәлелдейтіндей. Мысалы ағылшын тілі мен екеуін қатар қойып шығарса тамаша болар ед.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑ кәзір мысалға / ағылшынтілі мен қатарласып →// і... қазақтілі шықпайды↓///↑ көбіне ^уорыстілімен қатарласып шығады ↓///↑ іздегенде дейсіз ғой →// интернетті ↓///↑ интернетті іздегенде ↓///↑ сондықтан мысалы / қарап ^уотырғанда →// қазақ тілімен бірге шығатын болса→// ^уол мықты болады↓///↑ кезіндегі жасыратыны ͡ жоқ →// кейде бір ͡ назарбаев жөнінде →// ы... айтамыз ͡ ғой ↓///↑ бірақ назарбаевтың бір ͡ кейбір сайасаттарында →// жақсылықты жерлері / ^уол... болды ↓///↑ вот / бірақ ^уоны кейінгі мезгілде ͡ де →// манағы сол айналасындағы адамдардың →// қате ͡ кеткенінің ͡ кесірінен →// ^уоның жақсы істеген істерінің бәрі ͡ бәрі →// құмға сіңіп су ͡ сыйақты болып ͡ кеткен ↓///↑ латын харіпін бана ^йенгізудің ͡ ^уөзі →// кезінде біздің бағанағы →// ахмет ͡ пайтұрсыновтардың ^уөзі / латын ͡ әрпіне ^йенгізіп →// сол ͡ арқылы манағы / қазақтың алфавитін жасады ͡ ғо →// воот↓///	↑ кәзір ͡ мысалға / ағылшынтілі мең ͡ ғатарласып →// і: қазақтілі ͡ шықпайды↓///↑ көб̊^үнө ^уорұстілімең ͡ ғатарласып̊ ͡ шығады ↓///↑ іздегенде ͡ дейсіз ͡ ғой →// ійнтернетті ↓///↑ ійнтернетт'іздегенде ↓///↑ сондұқтан мысалы / қарап ͡ ^уотұрғанда →// қазақтілімем ͡ бірге шығатым ͡ болса→// ^уол ͡ мықты ͡ б̊олады↓///↑ кезіндегі жас^ыратыны ͡ жоқ →// кейде ͡ б̊ір назарб̊аев ͡ жөнүндө →// ы: айтамыз ͡ ғой ↓///↑ бірақ назарб̊аевтың бір ͡ гейб̊ір ͡ сайасаттарында →// жақ̊сылықты ͡ жерлер'ол ͡ б̊олдұ ↓///↑ вот / бірақ ^уонұ ͡ гейіңгі мезгілде ͡ де →// манағы сол айналасындағ'адамдардың →// қате ͡ геткенінің ͡ гес^ірінен →// ^уонұң жақ̊с'істеген істерінің бәрі ͡ б̊әрі →// құмға ͡ сіңіп̊ ͡ сұу сыйақты ͡ б̊олұп ͡ кеткен ↓///↑ ^ылатын харіпім ͡ бана ^йеңгізүудүң ͡ ^уөзү →// кезінде ͡ б̊іздің ͡ бағанағы →// ахмет ͡ пайтұрсұновтардың ͡ ^уөзү / ^ылатын әрпін'еңгізіп →// сол арқылы манағы / қазақтың алфавійтін жасады ͡ ғо →// воот↓///	Кәзір мысалға ағылшын тілі мен қатарласып і... қазақ тілі шықпайд. Көбіне орыс тілімен қатарласып шығад. – Іздегенде дисіз ғой, интернетті. – Интернетті іздегенде. Сондықтан мысалы қарап отырғанда қазақ тілімен бірге шығатын болса, ол мықты болад. Кезіндегі жасыратыны жоқ, кейде бір Назарбаев жөнінде аы... айтамыз ғой. Бірақ Назарбаевтың бір кейбір саясаттарында жақсылықты жерлері ол... болды. Вот, бірақ оны кейінгі мезгілде де манағы сол айналасындағы адамдардың қате кеткенінің кесірінен оның жақсы істеген істерінің бәрі бәрі құмға сіңіп су сияқты болып кеткен. Латын харіпін бана енгізудің өзі, кезінде біздің бағанағы Ахмет Байтұрсыновтардың өзі латын әрпіне енгізіп сол арқылы манағы қазақтың алфавитін жасады ғо, воот.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑ сонда банағы ^уоның ^уөзі →// біздің жаңа ғаламға қарай шығуымызға →// ғылымның жаңаша банағы →// мына дүниежүзінде / казір ^йең ы... ^йевропалық манағы →// ^йевро... дәстүр... дәстүрлі діндерін ары ͡ қарай дамуы →// ғылымның дамуы бойынша →// і... кәзір ^йең мықты тіл ағылшын тілі ↓///↑ ағылшынтілі / американы аралап ͡ жүр ↓///↑ ағылшынтілі / і... бүкіл азійаны аралап ͡ жүр↓///↑ сондықтан ағылшынтілі ͡ мен →// қазақтілін ^йекеуін ͡ дағы →// бір ͡ біріне жақындастыратындай →// бір жақсы банағы ы... көпір ͡ табуымыз ͡ керек↓///↑ аға / сіздің аты ͡ жөніңіз →// жалпы мамандығыңызды →// және жасыңызд'айтып ͡ ^уөтсеңіз ↓///↑ ы... менің аты ͡ жөнім қоныс ͡ мағзұмұлы →// жан... жаңылыс ͡ тегі ↓///↑ ы... ^уөзім жасым алпыспірде ↓///↑ тарых пәннің →// құқық пәндерінің мұғалімімін ↓///↑ ы... ^уомбірінші класстар…	↑ сонда ͡ б̊анағы ^уонұң ͡ ^уөзү →// біздің жаңа ͡ ғаламға ͡ ғарай шығұуұмұзға →// ғылымның жаңаша ͡ б̊анағы →// мына дүн^үйөжүзүндө / кәзір ^йең ы: ^йевропалығ ͡ манағы →// ^йевро: дәстүр: дәстүрлү ͡ діндерін ар^ығарай ͡ дамұуұ →// ғылымның ͡ дамұуұ ͡ б̊ойұнша →// і: кәзір ^йең ͡ мықты тіл / ағылшынтілі ↓///↑ ағылшынтілі / амерійкан'аралап ͡ жүр ↓///↑ ағылшынтілі / і: бүкүл ͡ азійан'аралап жүр ↓///↑ сондұқтан ағылшынтілі ͡ мен →// қазақтілін ^йекеуүн ͡ дағы →// бір ͡ б̊ір^іне ͡ жақындастыратындай →// бір ͡ жақ̊сы ͡ б̊анағы ы: көпүр ͡ таб̊ұуұмұз ͡ герек↓///↑ аға / сіздің аты ͡ жөнүңүз →// жалпы ͡ мамандығыңызды →// және жасыңызд'айтып ͡ ^уөтčөңүз ↓///↑ ы: менің аты ͡ жөнүм / қонұс ͡ мағзұмұлұ →// жан: жаң^ылыс ͡ тегі ↓///↑ ы: ^уөзүм жасым / алпыс ͡ пірде ↓///↑ тарійх ͡ пәннің →// құқұқ ͡ пәндерінің ͡ мұғалімімін ↓///↑ ы: ^уомбірінші ͡ г^ыластар↓///	Сонда банағы оның өзі біздің жаңа ғаламға қарай шығуымызға, ғылымның жаңаша банағы мына дүние жүзінде казір ең ы... европалық манағы евро... дәстүр... дәстүрлі діндерін ары қарай дамуы ғылымның дамуы бойынша і... кәзір ең мықты тіл ағылшын тілі. Ағылшын тілі Американы аралап жүр. Ағылшын тілі і... бүкіл Азияны аралап жүр. Сондықтан ағылшын тілі мен қазақ тілін екеуін дағы бір біріне жақындастыратындай бір жақсы банағы ы... көпір табуымыз керек. – Аға, сіздің аты жөніңіз, жалпы мамандығыңызды және жасыңызды айтып өтсеңіз. – Ы... менің аты жөнім Қоныс Мағзұмұлы жан... Жаңылыс тегі. Ы... өзім жасым алпыс бірде. Тарых пәннің, құқық пәндерінің мұғалімімін. Ы... он бірінші класстар.
Қоныс Жаңылыс	▶	міне бүгін / казір сабақ ͡ қой →// ^уон бірінші класстарға ↓///↑ со құқықтан / сабақ ͡ періп ͡ ^уотырмыз ↓///↑ ійә →// ^уосы мектепте біраж ͡ жыл →// жұмыс жасадық↓///↑ і... ^уосы ауылдың / төл баласымын ↓///↑ ійә ^уосы / жасыратыны жоқ →// әлі күнге дейін / жаңағы тілге жаным ашып →// сүйтіп жүред↓///↑ кез келген жерде →// тіпті бір жерге →// бір жаққа сайахаттап кетіп ͡ паражатқанда →// жолда мысалға бір сауда жасап атырғанда да →// қазақтың манағы баласы / қызы →// ^уорысша жауап беріп / ^уорысша айтып атыратын болса ↑// сө жер... со ͡ жерде мем ͡ манағы →// басқаша қазақ тіліне... көңіл күйіңіз болмай қалады →// ійә... ійә ↓///↑ манағы самса бере ͡ ғойш↓///↑ што / што это такое самса деп →// сүй деп атырад →// жаңағы анау көкшетауда↓///↑	↑ міне ͡ б̊үгүн / кәзір саб̊ақ ͡ қой →// ^уомбірінші ͡ гласстарға ↓///↑ со ͡ ғұқұқтан / саб̊ақ ͡ періп ͡ ^уотұрмұз ↓///↑ ия →// ^уосұ мектепте ͡ б̊іражжыл →// жұмұшшасадық↓///↑ і: ^уос'ауұлдұң / төл ͡ б̊аласымын ↓///↑ ійә ^уосұ / жас^ыратыны ͡ жоқ →// әлі ͡ гүңгө ͡ дейін / жаңағы ͡ тілге жаным ͡ ашып →// сүйтүб̊ ͡ жүрөд↓///↑ кезгелген ͡ жерде →// тіпті ͡ б̊іржерге →// біржаққа сайахаттап кетіп ͡ паражатқанда →// жолда мысалға ͡ б̊ірсауда жасаб̊ ͡ атырғанда ͡ да →// қазақтың манағы ͡ б̊аласы / қызы →// ^уорұшша жауапперіп / ^уорұшш'айтып ат^ыратым ͡ болса ↑// сө жер: со жерде мем ͡ манағы →// басқаша ͡ ғазақ тіліне: / көңүл ͡ гүйүңүз ͡ б̊олмай ͡ ғалады →// ійә: ійә↓///↑ манағы самса ͡ б̊ере ͡ ғойш↓///↑ што / шт'это такое самса ͡ деп →// сүй ͡ деб̊ ͡ ат^ырад →// жаңағ'анау көк̊шөтауда↓///	Міне бүгін казір сабақ қо он бірінші класстарға. Со құқықтан сабақ беріп атырмыз. Иә, осы мектепте біраз жыл жұмыс жасадық. І... осы ауылдың төл баласымын. Иә осы жасыратыны жоқ әлі күнге дейін жаңағы тілге жаным ашып, сүйтіп жүред. Кез келген жерде, тіпті бір жерге бір жаққа саяхаттап кетіп бара жатқанда жолда мысалға бір сауда жасап атырғанда да қазақтың манағы баласы қызы орысша жауап беріп орысша айтып атыратын болса сө жер... со жерде мен манағы басқаша қазақ тіліне... – Көңіл-күйіңіз болмай қалад, иә... – Ия. Манағы самса бере қойш. Што, што это такое самса деп сүй деп атырад жаңағы анау Көкшетауда.
Қоныс Жаңылыс	▶	hеде ↑// жолда қостанайда кетіп ͡ паратқанда →// пойыздан тоқтағанда ↓///↑ сосын / мен айтам ал самса ↓///↑ сосын айтат маған →// не понимаю деп↓///↑ казакский язык / не понимаю →// мен айтам онда →// сен ақша таба алмайтын болдың ͡ ғой →// бермейм ͡ мен ^уонда ақшамды деп →// кетіп бара жатсам→// тр... тратр тратыр деп →// қазақша сөйлеп ͡ атыр / жаңағы↓///↑ сосын артынан барып →// ана ақшамды беріп →// күліп бана айтқаннан кейін →// содан кейін барып →// рақмет →// сауболыңыз деп қазақша →// ^уорыстың қызы / сүйтіп айтып ͡ атыр ↓///↑ сонда әрбір қазақ →// балдарым айналайын →// әрбір қазақ ^уөзінің тілі үшін →// жаны ашып жүру керек қой↓///↑ тіліміз күм... біз басқа тілден →// асып түсеміз демеуіміз керек↓///	↑ hеде ↑// жолда ͡ ғостанайда ͡ гетіппаратқанда →// пойұздан ͡ тоқтағанда ↓///↑ сосұн / мен айтам / ал самса ↓///↑ сосұн айтат маған →// не понимайу ͡ деп↓///↑ казак̊ский ͡ язык / не ͡ понимайу →// мен ͡ айтам ^уонда →// сен ақ̊ша таб̊'алмайтым ͡ болдұң ͡ ғой →// бермейм ͡ мен ^уонд'ақ̊шамды ͡ деп →// кетіп ͡ паражатčам →// тр... тратр тратыр ͡ деп →// қазақ̊ша сөйлөб̊ ͡атыр ͡ жаңағы↓///↑ сосұн артынам ͡ барып →// ан'ақ̊шамды ͡ б̊еріп →// күлүп ͡ пан'айтқаннаң ͡ гейін →// содаң ͡ гейім ͡ барып →// ^ырахмет →// сауб̊олұңұз ͡ деп қазақ̊ша →// ^уорұстұң ͡ ғызы / сүйтүб̊ ͡айтыб̊атыр ↓///↑ сонд'әрб̊ір қазақ →// балдарым айналайын →// әрб̊ір ͡ ғазақ ^уөзүнүң тіл'үшүн →// жан'ашып жүрүу ͡ герек ͡ қой↓///↑ тіліміз ͡ гүм: біз ͡ б̊асқа ͡ тілден →// асып түсөмүз ͡ демеуүмүз ͡ герек↓///	Hеде, жолда Қостанайда кетіп баратқанда пойыздан тоқтағанда. Сосын мен айтам ал самса. Сосын айтат маған не понимаю деп. Казакский язык не понимаю... . Мен айтам онда сен ақша таба алмайтын болдың ғой, бермейм мен онда ақшамды деп кетіп бара жатсам, тр... тратр тратыр деп қазақша сөйлеп атыр жаңағы. Сосын артынан барып, ана ақшамды беріп күліп бана айтқаннан кейін содан кейін барып, Рақмет, сау болыңыз деп қазақша орыстың қызы сүйтіп айтып атыр. Сонда әрбір қазақ, балдарым айналайын, әрбір қазақ өзінің тілі үшін жаны ашып жүру керек қой. Тіліміз күм... біз басқа тілден асып түсеміз демеуіміз керек.
Қоныс Жаңылыс	▶	↑себебі әр тілің →// кей... мына бізің құранда ͡ да →// дінде ͡ де бар ͡ ғой →// алла тағала мен адамдарды →// жаңағы ұлттармен ұлыстарға бөлдім →// бір бірінен айырып алу үшін дид ↓///↑ ійә / сондықтан біз ͡ бағанағы / ұлт болық ͡ па→// қазақтілі / ^уөзіміздің тілімізді білуіміз ͡ керек ↓///↑ басқа тілдерді / құрметтеу ͡ керек →// бірақ ^уөз тіліңді / білу ͡ керек ↓///↑ ^уонда біз / ^йел бол'алмайсыз↓///↑ кәзір ^уосындай бір / мысалы масқаралықтар болып ͡ атыр →// қазақ ^уөзін ͡ тілін сөйлемей →// бағана шүлдірлеп ͡ жүрген ↓///↑ ал мен жаңағы →// сіздің келуіңізге ͡ байланысты →// ішімде жатқан нәрсені күйтай болса ͡ да →// бір ͡ жеткізгім келіп ͡ тұрғаны ͡ ғой ↓///↑ рақмет / аға →// рақмет ↑// рақмет ↑///	↑себ̊еб̊і / әр ͡ тілің →// кей: мына ͡ б̊ізің ͡ ғұранда ͡ да →// дінде ͡ де ͡ б̊ар ͡ ғой →// алла ͡ тағала ͡ мен адамдарды →// жаңағ'ұлттармен ұлұстарға ͡ б̊өлдүм →// бір ͡б̊ір^інен айырыб̊ ͡алұу ͡ үшүн ͡ дейді ↓///↑ ійә / сондұқтам ͡ біз ͡ б̊ағанағы / ұлт ͡ полұқ ͡ па ↑ // қазақтілі / ^уөзүмүздің ͡ тілімізді ͡ б̊ілүуүмүз ͡ герек ↓///↑ басқа ͡ ділдерді / құрметтеу ͡ герек →// бірақ / ^уөз ͡ тіліңді / білүу ͡ герек ↓///↑ ^уонда ͡ б̊із / ^йел ͡ б̊ол'алмайсыз ↓///↑ кәзір ^уосұндай ͡ б̊ір / мысалы масқаралықтар ͡ б̊олұб̊ ͡ атыр →// қазақ / ^уөзүн тілін сөйлөмөй →// бағана шүлдүрлөб̊ ͡ жүргөн ↓///↑ ал ͡ мен жаңағы →// сіздің ͡ гелүуүңүзге ͡ б̊айланысты →// ішімде ͡ жатқан ͡ нәрсені ͡ гүйтай ͡ б̊олса ͡ да →// бір ͡ жеткізгім ͡ геліп ͡ тұрғаны ͡ ғой ↓///↑ ^ырахмет / аға →// ^ырахмет ↑// ^ырахмет ↑///	Себебі әр тілің кей... мына бізің құранда да, дінде де бар ғой алла тағала мен адамдарды жаңағы ұлттармен ұлыстарға бөлдім, бір бірінен айырып алу үшін дид. Ия, сондықтан біз бағанағы ұлт болық па, қазақ тілі өзіміздің тілімізді білуіміз керек. Басқа тілдерді құрметтеу керек, бірақ өз тіліңді білу керек. Онда біз ел бола алмайсыз. Кәзір осындай бір мысалы масқаралықтар болып атыр, қазақ өзін тілін сөйлемей бағана шүлдірлеп жүрген. Ал мен жаңағы сіздің келуіңізге байланысты ішімде жатқан нәрсені күйтай болса да бір жеткізгім келіп тұрғаны ғой. – Рақмет аға, рақмет! – Рақмет!
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑шекарағо ^йенді күзетілүу керек↓/// ↑астында сонда неше күн болады→// болама сондай ^уон сегіз күн жүрді деген↓/// қонақ: ↑сүңгүуір қайық→ ^йекіге бөлінеді↓/// ↑атомдық және дійзел' / солійаркамен жүретіндер / алты айға дейін жүреді↓/// ↑атомдықтар үш айдан артық жүрүуге болмайды↓/// ↑радійацыйағо ^йенді↓/// 2- жүргізуші: ↑жалпы ^уосы әскерій фійл'мдерде →/ ^уобраз сомдап көрдіңіз бе→ //^уодан кейін жалпы↓/// ↑қазір ұсыныс түссе / сағынышпен баратын сыйақтысыз→ // менің ^уойымша↓/// қонақ: ↑жоқ↓/// біріншіден / ^йенді болашақта сіздер түсіріп шақырып жатпасаңыздар↓/// ↑әскерій кійноға әлі түсе қоймадым↓/// ↑^йенді полійційаның ^ірөлдерінде болдық→ // ^уосы жердегі ^уотандық↓/// ↑андай әскерій / танкі жүргізүу→ ^уондайлар болмады әлі →// вертолйот ұшырұу болашақта↓///	1-жүргізуші:↑шекарағой ^йенді күзүтүлүу ͡ герек↓/// ↑астында сонда нешегүн болады →// болама сондай ^уонсегіз ͡ гүн жүрдү деген↓/// қонақ: ↑сүңгуірғайық→ ^йекіге бөлүнеді↓/// ↑атомдық және дизел' солійаркамен жүретіндер алты айға дейін жүрөдү↓/// ↑атомдықтар үш айдан артық жүрүуге ͡ болмайды↓/// ↑радійаційа ͡ ғой ^йенді↓/// 2-жүргізуші: ↑жалпы ^уосы әскерій фійл'мдерде →^уобраз сомдап / көрдүңүз ͡ бе ↑// ^уодаңгейін жалпы↓/// ↑қазір ұсұнұс түссе / сағынышпен баратын сыйақтысыз→// менің ^уойымша↓/// қонақ: ↑жоқ↓/// ↑біріншіден ^йенді болашақта сіздер түсүрүп шақырып жатпасаңыздар↓/// ↑әскерій кійноға әлі түсө ͡ ғоймадым↓/// ↑^йенді полійційаның ^ірөлдерінде болдық→ / ^уосы жердегі ^уотандық↓/// ↑андай әскерій танкі жүргүзүу→// ^уондайлар болмады әлі → // вертолійот ұшұрұу болашақта↓///	1- жүргізуші: Шекара ғо енді күзетілу керек. Астында сонда неше күн болады, бола ма сондай 18 күн жүрді деген. Қонақ: Сүңгуір қайық 2-ге бөлінеді. Атомдық және дизель соляркамен жүретіндер 6 айға дейін жүреді. Атомдықтар 3 айдан артық жүруге болмайды. Радиация ғой енді. 2- жүргізуші: Жалпы осы әскери фильмдерде образ сомдап көрдіңіз бе, одан кейін жалпы. Қазір ұсыныс түссе сағынышпен баратын сияқтысыз, менің ойымша. Қонақ: Жоқ. Біріншіден, енді болашақта сіздер түсіріп шақырып жатпасаңыздар. Әскери киноға әлі түсе қоймадым. Енді полицияның рөлдерінде болдық осы жердегі отандық. Андай әскери, танкі жүргізу, ондайлар болмады әлі, вертолёт ұшыру болашақта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑болса / қарсы ^йемессіз↓/// қонақ: ↑болса ^йенді→ / шақырып жатса көремізғо →// уақыт көрсетеді↓/// 2- жүргізуші: ↑^уойланып көресіз↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша кійно жайлы→ әңгімемізді бастап кеттік↓/// ↑құуандық мырза→ ^йенді барлық→ /^уөзіңіз ^уойнаған→ // ^йенді кійноңыз шыныменде / хійтке айналып бара жатыр→ // ^уөзі күшік құда мысалыға↓/// ↑соңғы күшік құданың жалғасы→ кәзір донорда қателеспесем↓/// қонақ: ↑^уол күшік құданың жалғасы→ ^йемес // бөлек кійно бірақ сол↓/// 1-жүргізуші: ↑сол команда→/ сол продакшн↓/// қонақ: сол команда / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноға→ бір жарнама болсын →// көрермендерге бір айтып берсек↓/// ↑мысалыға →трейлер ^іретінде↓/// қонақ: ↑дұрыс↑ 1-жүргізуші:↑не тұуралы ^уөзі↓///	2-жүргізуші: ↑болса / қарсы → ^йемессіз↓/// қонақ: ↑болс'енді→ шақырып жатса // көрөмүз ͡ ғой→ // ^ұуақыт көрсетеді↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойланып көрөсүз↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / кійно жайлы→ әңгімемізді бастап кеттік↓/// ↑құуандық мырза→ // ^йенді барлық →/ ^уөзүңүз ^уойнаған→ ^йенді кійноңыз шынымен де хійтке айналып бара жатыр→ ^уөзі // күшүкқұда мысалға↓/// ↑соңғы күшүкқұданың жалғасы→ кәзір донор да / қателеспесем↓/// қонақ: ↑^уол күшүкқұданың жалғасы→ ^йемес / бөлек кійно / бірақ сол↓/// 1-жүргізуші: ↑сол команда →/ сол продакшн↓/// қонақ: ↑сол команда / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноға→ бір жарнама болсын → // көрөрмендерге бір айтып берсек↓/// ↑мысалға →трейлер ^іретінде↓/// қонақ: ↑дұрұс↑ 1-жүргізуші: ↑не тұуралы ^уөзі↓///	2- жүргізуші: Болса, қарсы емессіз. Қонақ: Болса енді, шақырып жатса, көреміз ғо, уақыт көрсетеді. 2- жүргізуші: Ойланып көресіз. 1- жүргізуші: Тамаша, кино жайлы әңгімемізді бастап кеттік. Қуандық мырза, енді барлық өзіңіз ойнаған, енді киноңыз шынымен де хитке айналып бара жатыр өзі, "Күшік құда" мысалға. Соңғы "Күшік құданың" жалғасы кәзір "Донор" да, қателеспесем. Қонақ: Ол күшік құданың жалғасы емес, бөлек кино, бірақ сол. 1- жүргізуші: Сол команда, сол продакшн. Қонақ: Сол команда, иә. 1- жүргізуші: Сол киноға бір жарнама болсын, көрермендерге бір айтып берсек. Мысалға трейлер ретінде. Қонақ: Дұрыс! 1- жүргізуші: Не туралы өзі?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^ырахмет жарнамаға да ^йенді → / рұқсат беріп жатқандарыңызға↓/// ↑^уөйткені біріншіден дастан қалдыбаев→ /^уөзіңіздің әріптесіңіз↓/// 1-жүргізуші:↑ійә / бірге ^уойнадық→// доспыз↓/// қонақ: ↑достарыңыз / заман құрдассыздар↓/// ↑сол сіздердің әріптес→ ^уөздеріңіз заман құрдастарыңыз / кійно саласында→ // жақсы келе жатырсыздар↓/// ↑мен де сіздерді мақтап қойайын → арасында↓/// ↑көріп жүрмізғо↓/// ↑бізде көрерменбіз↓/// 1-жүргізуші: ↑үйреніп жатырмыз↓/// қонақ: ↑ійә / сондықтан көріңіздер→ // ^уөкінбейсіздер↓/// ↑^йенді ^уол сіздің досыңыз білесізғой→ // асықпай сценарійді ^уойланып тұрып жазады да→ // қайта-қайта / қайта-қайта ақтарып түгел жазып↓/// ↑қазақыйлығы ^уөте жақсы сондықтан күшік құданы →түсірді↓/// ↑басында мен айтқам →// ^йей дастан мына күшік құда дегенді / атты ауыстыратын шығармыз↓///↑баяғыдағы күшік күйеу деген →қазақта сөз бар ^йенді↓// күшік құда деген сөз жоқ →// ^йертең ^уосы әңгіме болады ау→ // деп ^йедім↓/// ↑^уол ^йенді айтқанынан қайтпайтын жігіт↓/// ↑жоқ қалады аға→ / ^уосылай ^у осылай↓/// ↑бірақ / кійноны көргеннен кейін↓///	қонақ: ↑^ырахмет / жарнамаға да ^йенді →^ұрұқсат беріп жатқандарыңызға↓/// ↑^уөйткені / біріншіден / дастан қалдыбаев→ // ^уөзіңіздің әріптесіңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / бірге ^уойнадық →// доспыз↓/// қонақ: ↑достарыңыз / заман құрдассыздар↓/// ↑сол сіздердің әріптес→ ^уөздөрүңіз замаң ͡ ғұрдастарыңыз / кійно саласында→ / жақ̊сы ͡ геле жатырсыздар↓/// ↑менде сіздерді мақтап қойайын → арасында↓/// ↑көрүб̊ ͡ жүрмүз ͡ ғой↓/// ↑бізде көрөрмөмбіз↓/// 1-жүргізуші: ↑үйрөнүб̊ ͡ жатырмыз↓/// қонақ: ↑ійә / сондұқтаң ͡ гөр^үңүздер→ ^уөкүмбөйсіздер↓/// ↑^йенді ^уол сіздің дос^ұңұз / б̊ілесіз ͡ ғой→ асықпай сценарій ^уойланып тұрұб̊ ͡ жазады ͡ да→ қайта-͡ ғайта / қайта-͡ ғайт'ақтарып түгөл жазып↓/// ↑қазақыйлығы ^уөтөжақ̊сы сондұқтан / күшүкқұданы →түсүрдү↓/// ↑басында мен айтқам →^йей дастан мына / күшүкқұда деген атты ауұстұратын шығармыз↓///↑байағыдағы / күшүккүйөу деген →қазақта сөз ͡ б̊ар // ^йенді↓/// күшүкқұда деген сөжжоқ →^йертең ^уос'әңгіме / болад'ау → деп ^йедім↓/// ↑^уол ^йенді / айтқанынан қайтпайтын жігіт↓/// ↑жоқ қалады / аға → ^уос^ұлай ^уос^ұлай↓/// ↑бірақ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін↓///	Қонақ: Рақмет, жарнамаға да енді рұқсат беріп жатқандарыңызға. Өйткені, біріншіден, Дастан Қалдыбаев өзіңіздің әріптесіңіз. 1- жүргізуші: Иә, бірге ойнадық, доспыз. Қонақ: Достарыңыз, заман құрдассыздар. Сол сіздердің әріптес, өздеріңіз заман құрдастарыңыз, кино саласында жақсы келе жатырсыздар. Мен де сіздерді мақтап қояйын арасында. Көріп жүрміз ғой. Біз де көрерменбіз. 1- жүргізуші: Үйреніп жатырмыз. Қонақ: Иә, сондықтан көріңіздер, өкінбейсіздер. Енді ол сіздің досыңыз білесіз ғой, асықпай сценарийді ойланып тұрып жазады да, қайта-қайта, қайта-қайта ақтарып, түгел жазып, қазақилығы өте жақсы, сондықтан күшік құданы түсірді. Басында мен айтқам: - Ей, Дастан мына "Күшік құда" деген атты ауыстыратын шығармыз, баяғыдағы "күшік күйеу" деген қазақта сөз бар енді, "күшік құда" деген сөз жоқ, ертең осы әңгіме болады-ау, - деп едім. Ол енді айтқанынан қайтпайтын жігіт: - Жоқ, қалады, аға, осылай, осылай. Бірақ киноны көргеннен кейін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑сізді шақырып тұрадығой атауына↓/// қонақ: ↑ійә / басында жарнама болған кезде күшік құда↓/// ↑күшік құдасы несі→ // қазақта жоқ атты қойыпты деп →// ^іреніш болғандарда болды↓/// 1-жүргізуші: ↑негатійвтер болды→ ійә басында↓/// қонақ: ↑қалам ұстаған ағаларымызда кішкене/ бірақ кійноны көргеннен кейін жаңағындай әңгімеге→ ^уоралған жоқ кійноны көргеннен кейін↓/// ↑ійә / ^йенді мынау донорда неге ^уөйткені кішкене шынайылыққа жақын болғаннан кейін→ ^уөмірде / бүгінгі қоғамда болып жатқан нәрселерге→ жақын жазады↓/// ↑сондықтан донорда ^уосы ^уөмірде болып жатқан ↑/ бұл ана көшірме ^йемес // ^йенді ^уөзіңіз жақсы білесіз→// көшірме кійнолар көбейіп кеттіғой соңғы кезде↓/// ↑^уоларда көшірме жоқ→/ жаңа туынды↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөздері жазған↓///	2-жүргізуші: ↑сізді шақ^ырып тұрады ͡ ғой атауұна↓/// қонақ: ↑ійә / басында жарнама ͡ б̊олғаң ͡ гезде / күшүкқұда↓/// ↑күшүкқұдасы несі→ қазақта жоғ атты ͡ ғойұптұ деп → // ^іреніш болғандар ͡ да ͡ б̊олдұ↓/// 1-жүргізуші: ↑негатійвтер ͡ б̊олдұ→ ійә / басында↓/// қонақ: ↑қалам ұстаған ағаларымызда ͡ гішкене / бірақ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін // жаңағындай әңгімеге→ ^уоралған жоқ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін↓/// ↑ійә / ^йенді мынау донорда неге ^уөйткөнү кішкене шынайылыққа жақым болғаннаң ͡ гейін→ ^уөмүрдө / бүгүңгү қоғамда б̊олұб̊ ͡ жатқан нәрселерге → жақын жазады↓/// ↑сондұқтан донорда ^уосұ ^уөмүрдө ͡ б̊олұб̊ жатқан↓/// ↑бұл ана ͡ гөшүрме ^йемес // ^йенді ^уөзүңүж ͡ жақ̊сы ͡ б̊ілесіз→ көшүрмө кійнолар / көб̊өйүп ͡ кетті ͡ ғой соңғұгезде↓/// ↑^уоларда ͡ гөшүрмө жоқ →/ жаңа тұуұндұ↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөздөрү жазған↓///	2- жүргізуші: Сізді шақырып тұрады ғой атауына. Қонақ: Иә, басында жарнама болған кезде "Күшік құда". Күшік құдасы несі? Қазақта жоқ атты қойыпты деп, реніш болғандар да болды. 1- жүргізуші: Негативтер болды, иә, басында. Қонақ: Қалам ұстаған ағаларымызда кішкене, бірақ киноны көргеннен кейін жаңағындай әңгімеге оралған жоқ, киноны көргеннен кейін. Иә, енді мынау "Донорда" неге, өйткені кішкене шынайылыққа жақын болғаннан кейін өмірде, бүгінгі қоғамда болып жатқан нәрселерге жақын жазады. Сондықтан "Донорда" осы өмірде болып жатқан, бұл ана көшірме емес, енді өзіңіз жақсы білесіз көшірме кинолар көбейіп кетті ғой соңғы кезде. Оларда көшірме жоқ, жаңа туынды. 1- жүргізуші: Өздері жазған.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / ^уөздері жазған жаңағы ырысқұл інілеріңіз бар →// жәмійт әріптестеріңіз бар↓/// 1-жүргізуші: ↑^уой / жәмійтті көрмегелі біраз болды↓/// ↑жәмійіт көшербаев↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол келіп жазған→ көріңіздер // тамашалаңыздар / ұнайды↑/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑// ↑құрметті қазақстандықтар / жалпы кійнотеатрда қазір болып жатыр↓/// ↑донар кійносына барлықтарыңызды шақырамыз↓/// ↑жалпы қазақстандық кійнолар көп түсірілсін жалпы бәсекелестікте жақсы→ // жақсы туындылар болады↓/// ↑және де сценарійістерде түзеліп келе жатыр // жалпы көш жүре түзеледі↓/// ↑бұрын жалпы бір жылда →/ бір кійно шығатын ^йеді↓/// ↑қазір ай сайын ^йекі-үш кійно шығып жатыр↓/// ↑болашақта жалпы кійнотеатрда жылына ^йекі жүз ^йелу/ ^йекі жүз қырық кійно ^уөрүс көрсетеді→ ^йекен↓/// ↑сол болашақта соны ^йекі жүзү қазақтың кійносы болсын↓/// ↑жаңағы айтып жатқан дастан қалдыбаев-^уөзі продйұусер→/ сценарійст бұл кійноны ійә↓/// ↑дастан қалдыбаев таныйтын болсаңыздар →// квнда бірге ^уойнадық→ // бірақ ^йең қатты → / ^уөзі танымал бір → нөмірі бар↓/// ↑^йекі мыңшы жылдар↓/// фристайл деген →нөмірі болған↓/// ↑сонымен ^уөте танымал→ / жәнеде дастан біз ^йенді біз→ / ^уон бес жылдай бірге квн ^уойнадық↓/// ↑шыныменде әзілге →^йерекше қарайды↓/// ↑сәттілік тілейміз↓/// ↑^уодан кейін тағы бір кійноға түсіпсізғо↓///	қонақ: ↑ійә ^уөздөрү жазған жаңағы ^ырысқұл ін^ілеріңіз ͡ б̊ар / жәмійт әріптестеріңіз ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ↑^уой жәмитті көрмегелі біраз болдұ↓/// ↑жәмійт көшербаев↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол келіп жазған→ көріңіздер / тамашалаңыздар / ұнайды↑ 1-жүргізуші: тамаша↑ құрметті ͡ ғазақ̊стандықтар жалпы ͡ кійнотеатрда ͡ ғазір ͡ б̊олұб̊ жатыр донор ͡ кійносұна ͡ б̊арлықтарыңызды шақырамыз↓/// ↑жалпы қазақ̊стандық кійнолар ͡ гөп түсүрүлсін жалпы ͡ б̊әсекелестікте жақ̊сы→ жақ̊сы тұуұндұлар ͡ б̊олады↓/// ↑және де сценарійстерде түзөлүп кележатыр // жалпы / көш ͡ шүрө ͡ дүзөлөді↓/// ↑бұрұн жалпы ͡ б̊ір жылда →бір ͡ кійно шығатын ^йеді↓/// ↑қазір ай сайын ^йек'үш-кійно шығыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑болашақта жалпы ͡ кійнотеатрда жылына ^йекіжүз ^йелүу / ^йекіжүз ͡ ғырық кійно ^уөрүс көрсөтөді→ ^йекен↓/// ↑сол болашақта сонұ ^йекіжүзү / қазақтың ͡ кійносұ ͡ б̊олсұн↓/// ↑жаңағ'айтып жатқан дастаң ғалдыб̊аев-^уөзү продүйүусөр → /сценарійст / бұл кійнонұ ійә↓/// ↑дастаң ғалдыб̊аев / таныйтым болсаңыздар → квнда ͡ б̊ірге ^уойнадық→ бірақ ^йең ͡ ғатты →^уөзү танымал бір → нөмүрү ͡ б̊ар↓/// ↑^йекі мыңшы жылдар // фрійстайл деген →нөмүрү ͡ б̊олған↓/// ↑сонұмен ^уөтө танымал→ және де дастан / біз ^йенді → ^уомбешшылдай бірге квн ^уойнадық↓/// ↑шынымен де // әзілге →^йерек̊ше қарайды↓/// ↑сәттілік тілейміз↓/// ↑^уодаңгейін тағы ͡ б̊ір ͡ кійноға түсүп̊сүз ͡ ғой↓///	Қонақ: Иә, өздері жазған, жаңағы Рысқұл інілеріңіз бар, Жәмит әріптестеріңіз бар. 1- жүргізуші: Ой, Жәмитті көрмегелі біраз болды. Жәмит Көшербаев. Қонақ: Иә, иә, сол келіп жазған, көріңіздер, тамашалаңыздар, ұнайды! 1- жүргізуші: Тамаша! Құрметті қазақстандықтар, жалпы кинотеатрда қазір болып жатыр. «Донор» киносына барлықтарыңызды шақырамыз. Жалпы қазақстандық кинолар көп түсірілсін, жалпы бәсекелестікте жақсы-жақсы туындылар болады. Және де сценаристер де түзеліп келе жатыр, жалпы көш жүре түзеледі. Бұрын жалпы 1 жылда 1 кино шығатын еді. Қазір ай сайын 2-3 кино шығып жатыр. Болашақта жалпы кинотеатрда жылына 250-240 кино өріс көрсетеді екен. Сол болашақта соны 200-і қазақтың киносы болсын. Жаңағы айтып жатқан Дастан Қалдыбаев - өзі продюсер, сценарист, бұл киноны, иә. Дастан Қалдыбаев, танитын болсаңыздар КВН-да бірге ойнадық, бірақ ең қатты өзі танымал бір нөмірі бар. 2000-жылдары Фристайл деген нөмірі болған, сонымен өте танымал және де Дастан, біз енді 15 жылдай бірге КВН ойнадық. Шынымен де, әзілге ерекше қарайды. Сәттілік тілейміз! Одан кейін тағы бір киноға түсіпсіз ғой.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноны айтып кетсеңіз →// қателеспесем шымкент↓/// қонақ: ↑^уол кійно / ійә / ійә шымкент шақарында →/ төле бій ауданында бір айдай жұуық → / ^йенді дайындығы бар→ // басынан айағына дейін →со бір айдың↓/// ↑мына мандарійн пійкчерс→ деген бар↓/// 1-жүргізуші: ↑қазақша айтұу керек →/ мандарійнді бізде↓/// қонақ: мандарійін қазақшасы↓/// 3-жүргізуші: мөндөрін →/ мөндөрін↓/// қонақ: ↑бірінші рет→ ^йестіп тұрмын↓/// 1-жүргізуші: ↑біз↓/// қонақ: ↑менен кейін аударып→ / алсаңдаршы // бүгінше кете берсін↓/// 1-жүргізуші: ↑жарайды↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілдесіп жатырмыз ^йенді қонақ: ↑^йенді мөндөрін дейді қазақтарда мандарійн пикчерс →// робот әйел деген кійно↓/// ↑басты рөлде →/ сол мен және жұлдыз ханым↓/// ↑жұлдызғада рыйза болдым →актійорлық шеберлігі →/ ^уөте керемет↓/// ↑бірінші ^ірет сахналас болдық↓///	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑сол кійнон'айтып кетčеңіз →/ қателеспесем шымкент↓/// қонақ: ↑^уол кійно / ійә / ійә шымкент ш̆ахарында →/ төлө ͡ б̊ій ауданында ͡ б̊ір айдай жұуұқ →^йенді дайындығы ͡ б̊ар→ басынан айағына дейін →сол ͡ б̊ір айдың↓/// ↑мына мандарин пійкчерс→ дегем бар↓/// 1-жүргізуші:↑қазақ̊ш'айтұу ͡ герек →мандарійнді ͡ б̊ізде↓/// қонақ: мандарійн / қазақ̊шасы↓/// 3-жүргізуші: мандарійн →/ мандарійн↓/// қонақ: ↑бірінші ^ірет→ ^йестіп тұрмұн↓/// 1-жүргізуші: ↑біз↓/// қонақ↓/// ↑менең ͡ гейін аударып→ алсаңдаршы // бүгүншө кете ͡ б̊ерсін↓/// 3-жүргізуші: ↑жарайды↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілдесіб̊ ͡ жатырмыз ^йенді↓/// қонақ: ^йенді мандарійн дейді ͡ ғазақтарда мандарійм пійкчерс →^ұроб̊от әйел дегең ͡ гійно↓/// ↑басты ^үрөлдө →сол мен және жұлдұз ханым↓/// ↑жұлдұзға да ^ырыйза ͡ б̊олдұм →актерлық̊ шеб̊ерлігі →^уөтө ͡ геремет↓/// ↑бірінші ^ірет čахналас ͡ полдұқ↓///	Қонақ: Иә. 1- жүргізуші: Сол киноны айтып кетсеңіз, қателеспесем Шымкент. Қонақ: Ол кино, иә, иә, Шымкент шаһарында Төле би ауданында, 1 айдай жуық, енді дайындығы бар, басынан аяғына дейін со 1 айдың. Мына "Мандарин пикчерс" деген бар. 1- жүргізуші: Қазақша айту керек мандаринді бізде. Қонақ: Мандарин қазақшасы. 3- жүргізуші: Мөндөрін, мөндөрін. Қонақ: Бірінші рет естіп тұрмын. 1- жүргізуші: Біз. Қонақ: Менен кейін аударып алсаңдаршы, бүгінше кете берсін. 3- жүргізуші: Жарайды. 1- жүргізуші: Әзілдесіп жатырмыз енді. Қонақ: Енді мөндөрін дейді қазақтарда "Мандарин пикчерс" "Робот әйел" деген кино. Басты рөлде сол: мен және Жұлдыз ханым. Жұлдызға да риза болдым, актёрлық шеберлігі өте керемет. Бірінші рет сахналас болдық.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑жұлдыз әбдікаріймова↓/// қонақ: ↑ійә/ ійә сол кійноныда келесі жылы →/ алдыда келе жатқан сол↓// ақпан айындама ^йекен→ // ^йенді↓/// 1-жүргізуші: ↑жыйырма үшінші жылға дайындалып жатыр→ // ійә↓/// қонақ: ↑ійә / сондықтан ^уол кійнода көрерменнің көңілінен шығады деп→ / сеніп айта'ламын↓/// 1-жүргізуші: ↑аумійн↓/// қонақ: ↑неге↑/ бұл негізі ^уөзбек фійл'м↓/// ↑^уөзбек ағайындардың тоқсаныншы жылдары болған темір хотұун деген ^йестулеріңіз болса // кійно болған↓/// 2-жүргізуші: ↑қызыққой↓/// қонақ: ↑бірақ соны жаңағы / мандарійн пійкчерс ұжымы ^уөзбекстанмен келісіп // авторлық құқығына алып→ // біздің ^уөзіміздің қазақый менталійтетке аударып / жаңашалап түсірді↓///	2-жүргізуші: жұлдұз әб̊дікарыймова↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол / кійноныда ͡ гелесі жылы →алдыда ͡ геле жатқан сол↓// ақпан айында м'екен→ ^йенді↓/// 1-жүргізуші: ↑жыйырм'үшүншү жылға дайындалыб̊ ͡ жатыр→ ійә↓/// қонақ: ↑ійә / сондұқтан ^уол кійно да / көрөрмөннің ͡ гөңүлүнен шығады деп → сеніб̊ ͡ айт'аламын↓/// 1-жүргізуші:↑әумійн↓/// қонақ: ↑неге↑ б̊ұл негізі ^уөзб̊өк фил'м↓/// ↑^уөзб̊өг ағайындардың тоқ̊саныншы жылдары ͡ б̊олған темір хотұун деген ^йестүулөрүңүз ͡ б̊олса / кійно ͡ б̊олған↓/// 2-жүргізуші: ↑қызық қой↓/// қонақ: ↑бірақ̊ сонұ жаңағы мандарыйм пійкчерс ұжұмұ ^уөзб̊өк̊стаммең ͡ гелісіп // авторлұқ құқұғұн'алып / біздің ^уөзүмүздің ͡ ғазақый менталійтетк'аударып // жаңашалап түсүрдү↓///	2- жүргізуші: Жұлдыз Әбдікаримова. Қонақ: Иә, иә, сол киноны да келесі жылы, алдыда келе жатқан сол ақпан айында ма екен енді. 1- жүргізуші: 23-жылға дайындалып жатыр, иә. Қонақ: Иә, сондықтан ол кино да көрерменнің көңілінен шығады деп сеніп айта аламын. 1- жүргізуші: Аумин! Қонақ: Неге? Бұл негізі өзбек фильм. Өзбек ағайындардың 90-жылдары болған "темір хотун" деген естулеріңіз болса, кино болған. 2- жүргізуші: Қызық қой. Қонақ: Бірақ соны жаңағы "Мандарин пикчерс" ұжымы Өзбекстанмен келісіп, авторлық құқығына алып, біздің өзіміздің қазақи менталитетке аударып, жаңашалап түсірді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші:↑бұл франшыйза сыйақты ійә →// сондай бір правасын алып↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑бізде бір үлгі алатын бір тұсы →/ дейікші↓/// ↑барлық кійнотеатрларында →әлемдік / галійвұудтық қандай ^йелдің →кійносы келсін →// ^уолар міндетті түрде→ / ^уөзбекше тілге аударады↓/// ↑^уөзбек тіліне жазылады→ үлкен банергеде→ / ^уөзбек тілінде↓/// 1-жүргізуші: ↑афыйшасы / ^іиә↓/// 2-жүргізуші: ↑афыйшасы ійә / бізде ^йестүуімше →// мен ^йестіп күлгем→ // қай бір жылдары кійн-конг тұуралы→/ кійно болдығой↓/// 1-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑сол ↑^уөзбекстанда да болған→ ^уорысшасы қалай ^йеді ұмытып қалдым →// бірдеңе кійнг-конг деп тұрады↓/// ↑соны ^уөзбекстанда үлкен қылып афыйшаға қойып қойғанғой→ // кійнг-конгпен↓/// ↑кійнг-конг құтырыйапты деп↓/// ↑кійнг-конг құтырып жатыр→ деген неғо↓/// ↑ашұуланып жатыр↓///	1-жүргізуші:↑бұл франшыйза сыйақты→ ійә / сондай бір правасын алып↓/// 3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑біз де / б̊ір үлг'алатын тұсұ →дейік̊ші↓/// ↑б̊арлық кійнотеатрларында →әлемдік / голійвұудтұқ қандай ^йелдің →кійносұ ͡ гелсін →// ^уолар міндетті түрдө→ ^уөзб̊өк̊шө тілг'аударады↓/// ↑^уөзб̊өк тіліне жазылады → үлкөм банерге де→ ^уөзб̊өк тілінде↓/// 1-жүргізуші: ↑афійшасы / ійә ↓/// 2-жүргізуші: ↑афійшасы / ійә / бізде ^йестүуүмшө →// мен ^йестіп күлгөм→ қай бір жылдары кійң-гоңг тұуралы → кійно ͡ б̊олдұ ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑сол ↑^уөзб̊өк̊станда да ͡ б̊олған→ ^уорұшшасы қалай ^йеді / ұмұтұп қалдым →// бірдеңе кійң-гоңг деп тұрады↓/// ↑сонұ ^уөзб̊өк̊станда / үлкөң ͡ ғылыб̊ ͡ афійшаға ͡ ғойұп қойғаң ͡ ғой→ кійңг-гоңгпен↓/// ↑кійңг-гоңг құтұрұйапты деп↓/// ↑кійңг-гоңг құтарыб̊ ͡ жатыр→ деген / не ғой↓/// ↑ашұуланыб̊ ͡ жатыр↓///	1- жүргізуші: Бұл франшиза сияқты иә, сондай бір правасын алып. 3- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Біз де бір үлгі алатын бір тұсы дейікші. Барлық кинотеатрларында әлемдік, голивудтық қандай елдің киносы келсін, олар міндетті түрде өзбекше тілге аударады. Өзбек тіліне жазылады, үлкен банерге де өзбек тілінде. 1- жүргізуші: Афишасы, иә. 2- жүргізуші: Афишасы, иә, бізде естуімше, мен естіп күлгем, қай бір жылдары кинг-конг туралы кино болды ғой. 1- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Сол Өзбекстандада болған орысшасы қалай еді ұмытып қалдым, бірдеңе кинг-конг деп тұрады. Соны Өзбекстанда үлкен қылып афишаға қойып қойған ғой кинг-конгпен. Кинг-конг құтырияпты деп. Кинг-конг құтырып жатыр деген, не ғой, ашуланып жатыр.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑кійнг-конг ака↓/// 2-жүргізуші: ↑кійнг-конг ака↓/// ↑кійнг-конг құтырыйапты деп↓/// ↑солай жарнамамен↓/// ↑әр нәрсені ^уолар қазақ а: → / ^уөзбек тіліне аударып тастайды↓/// ↑кез-келген↓/// 1-жүргізуші:↑бізде кійнотеатрларға айтайық →^уонда↓/// ↑құрметті кійнотеатр ійелері біздеде→ / ^уосы афыйшаларды қазақ тілінде жазыңыздар↓/// ↑^уөзбекстанда қатын қотын / бізде робот деп айтады ійә →/ шымкентте↓/// 2-жүргізуші: ↑әйел↓/// 1-жүргізуші:↑робот әйел↓/// ↑тамаша / көрермендерді кійнотеатрға шақырамыз↓/// ↑кампоттан ішпедіңізғой↓/// қонақ: ↑ішем / ішем / сіз ^йесімізге салған сайын ішіп ^уотырамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑маркетійнг тұуралы сұрайын деп ^йедім↓/// ↑кейбір фійльмдерде маркетійнг жағынан сіздерге режыйсйор продйұусерлер айтұуы мүмкін да↓/// ↑^уосындай қазір хайп жасасақ ыйнстаграмға тійк-токқа ^уосындай війдео салсақ // ^уол продвійженыйасына жақсы болады деп↓/// ↑сіздің ^йенді әлеуметтік желіде тарап жүрғо →// қаншама війдеоларыңыз кійіз үйде басқа алаңдарда / соның барлығы қалай болып жатыр↓/// ↑^уөздеріңіздің ^уойларыңызға келіп жатырма ↑/ сіздерге біреу тапсырма беріп жатырма↑/// ↑^уосындай істеңдерші деп↓///	1-жүргізуші: ↑кійңг-гоңг ака↓/// 2-жүргізуші: ↑кійңг-гоңг ака↓/// ↑кійңг-гоңг құтұрұйапты деп↓/// ↑солай жарнамамен↓/// ↑әр нәрсені ^уолар ғазақ →^уөзб̊өк тілін'аударып тастайды↓/// ↑кезгелген↓/// 1-жүргізуші: ↑бізде ͡ кійнотеатрларғ'айтайық →^уонда↓/// ↑құрметті ͡ кійнотеатр ійелері ͡ б̊ізде де→ ^уос'афійшаларды қазақ тілінде жазыңыздар↓/// ↑^уөзб̊өк̊станда ͡ ғатын / қотұн / бізде ^ұроб̊от деб̊ ͡ айтад'ійә →шымкентте↓/// 2-жүргізуші: ↑әйел↓/// 1-жүргізуші: ↑^ұроб̊от әйел↓/// ↑тамаша / көрөрмөндерді ͡ кійнотеатрға шақырамыз↓/// ↑компоттан ішпедіңіз ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ішем / ішем / сіз ^йесімізге салған сайын ішіп ^уотұрамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑маркетійңг тұуралы сұрайын деп ^йедім↓/// ↑кейб̊ір фійл'мдерде маркетіңг жағынан сіздерге ^ірежійссёр продүйүусөрлөр айтұуұ ͡ мүмкүн⁀де→ ^уосұндай қазір хайп жасасақ / ійнстаграмға тійк-токқа ^уосұндай війдео салсақ // ^уол продвиженійасына жақ̊сы ͡ б̊олады деп↓/// ↑сіздің ^йенді / әлеумөттүг ͡ желі желіде тараб̊ ͡ жүр ͡ ғой →қаншама війдеоларыңыз // кійізүйдө ͡ б̊асқ'алаңдарда сонұң барлығы ͡ ғалай ͡ болұб̊ ͡ жатыр↓/// ↑^уөздөрүңіздің ^уойларыңызға ͡ геліб̊ ͡ жатыр ͡ ма→ сіздерге ͡ б̊іреу тап̊сырма ͡ б̊еріб̊ ͡ жатыр ͡ ма↓/// ↑^уосұндай істеңдерші деп↓///	1- жүргізуші: Кинг-конг ака. 2- жүргізуші: Кинг-конг ака. Кинг-конг құтырияпты деп. Солай жарнамамен. Әр нәрсені олар қазақ, а өзбек тіліне аударып тастайды. Кез-келген. 1- жүргізуші: Біз де кинотеатрларға айтайық онда. Құрметті кинотеатр иелері бізде де осы афишаларды қазақ тілінде жазыңыздар. Өзбекстанда "қатын" "қотын", бізде "робот" деп айтады, иә, Шымкентте. 2- жүргізуші: Әйел. 1- жүргізуші: Робот әйел. Тамаша, көрермендерді кинотеатрға шақырамыз! Кампоттан ішпедіңіз ғой. Қонақ: Ішем, ішем, сіз есімізге салған сайын ішіп отырамыз. 3-жүргізуші: Маркетинг туралы сұрайын деп едім. Кейбір фильмдерде маркетинг жағынан сіздерге режиссёр, продюсерлер айтуы мүмкін да. Осындай қазір хайп жасасақ Instagram-ға, TikTok-қа осындай видео салсақ, ол продвижениясына жақсы болады деп. Сіздің енді әлеуметтік желіде тарап жүр ғой, қаншама видеоларыңыз, киіз үйде, басқа алаңдарда соның барлығы қалай болып жатыр. Өздеріңіздің ойларыңызға келіп жатыр ма? Сіздерге біреу тапсырма беріп жатыр ма? Осындай істеңдерші,- деп.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑ал не деп жатыр↓/// қонақ: ↑мысалы / нұрлан мырза кійносын түсіреді сол жерден →/ жаңағы көрерменге бір жағы түсінікті →// бір жағы қызықты болұуы үшін // жаңағы кішкене-кішкене арасынан үзінді алады да→ // жаңағы жарнама жасаладығо↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑сол сыйақты ^уол →^йенді сол продйұусер мен ^ірежыйссйорлар шешеді ^уөздері↓/// ↑^уоны біздің келісімімізсіз ақ↓/// ↑біз ^йенді кійноға түстік келіскен жаңағы ^ұуақыты болды деген сыйақты →// ^уөтті кетті ары қарай ^уөздері↓/// ↑ал жаңағы жаңағы кійіз үй сыйақтылар → // ^уолар арасындағы біздің әзілдеріміз →// ^уол кійноға қатысы жоқ↓/// ↑ана тақыйалы періштедегі бәрі салып жүргеннен кейінгі →/ қызық үшін бізде көрейікші деп→ // ^уол әзіл арадағы ^уөнер адамдарының↓/// ↑^уондайлар боп тұрады ^йенді↓///	2-жүргізуші: ↑ал не деб̊ ͡ жатыр↓/// қонақ: ↑мысалы нұрлан мырза ͡ кійносұн түсүрөдү сол жерден →жаңағы ͡ гөрөрмөңгө ͡ б̊іржағы түсүнүктү →біржағы қызықты ͡ б̊олұуұ ͡ үшүн жаңағы ͡ гішкене-͡ гішкене / арасынан үзүнд'алады⁀да→ жаңағы жарнама жасалады ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑сол сыйақты ^уол →^йенді сол продүйүусөр мен ^ірежійссерлер шешед'өздөрү↓/// ↑^уонұ ͡ б̊іздің ͡ гелісіміміссіз ақ↓/// ↑біз ^йенді ͡ кійноға түстүк келіскен жаңағы ^ұуақыты ͡ б̊олдұ деген сыйақты →^уөттү кетті / ары ͡ ғарай ^уөздөрү↓/// ↑ал жаңағы жаңағы / кійізүй сыйақтылар → ^уолар арасындағы ͡ б̊іздің әзілдеріміз →^уол кійноға ͡ ғатысы жоқ↓/// ↑ана тақ^ыйалы періштедегі ͡ б̊әрі салыб̊ ͡ жүргөннөң ͡ гейіңгі →қызығ ͡ үшүн / біз ͡ де ͡ гөрөйүк̊ші деп→^уол әзіл арадағы ^уөнөр адамдарының↓/// ↑^уондайлар ͡ б̊оп тұрады ^йенді↓///	1-жүргізуші: Ал не деп жатыр? Қонақ: Мысалы, Нұрлан мырза киносын түсіреді, сол жерден жаңағы көрерменге бір жағы түсінікті, бір жағы қызықты болуы үшін, жаңағы кішкене-кішкене арасынан үзінді алады да, жаңағы жарнама жасалады ғой. 3-жүргізуші: Иә. Қонақ: Сол сияқты, ол енді сол продюсер мен режиссёрлар шешеді өздері. Оны біздің келісімімізсіз-ақ. Біз енді киноға түстік, келіскен жаңағы уақыты болды деген сияқты, өтті кетті, ары қарай өздері. Ал жаңағы, жаңағы киіз үй сияқтылар, олар арасындағы біздің әзілдеріміз, ол киноға қатысы жоқ. Ана тақиялы періштедегі бәрі салып жүргеннен кейінгі қызық үшін біз де көрейікші деп, ол әзіл арадағы өнер адамдарының. Ондайлар боп тұрады енді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші: ↑халық кейде түсінбей жатады // ійә→ / ^уондайларды↓/// қонақ: ↑түсінбейтіндер түсінбейді // ^ұуақыт ^уөте келе↓/// 2-жүргізуші: ↑түсінетіндер түсінеді↓/// қонақ: ↑ійә / уақыт ^уөте келе түсінеді→ // ^йештеңе жоқ↓/// ↑қазір жастарды бізде→ түсініп жатырмызғой↓/// 3-жүргізуші: ↑мен құуанып ^уотырғаным // шынымен сіз сонау бауыржан шоу театрынан бастап →/ ^уөзіміз жеке білетін мысалы // көк масквійч / жыйырма бес мың теңгема ^йеді→ // ^уодан кейінгі жаңағы анау түзетүу несіндегі ій / шықшый сөйлесейік деп→ келетін // ^йенді сіздің әрбір ^уобраздарыңызды біз жақсы білеміз↓/// ↑сіздің табыйғатыңызда ауылдың ақкөңіл әкесі →/ ауылдың ақкөңіл көкесі ағасы міндетті түрде болады↓/// ↑ал сіз сол уақыттан бері тоқтап қалмай →// қой заман ^уөзгердіғой→ // мен бір кәсіппен айналысайын басқа мамандыққа кетейін демей→ // әлі бізбен біргесіз тійк-токтанда ійнстаграмнанда көреміз↓/// ↑сол үшін сізге→ / біз ^ырахмет айтқымыз келеді↓/// ↑алдыңғ'аға / бізге үлгі болып →жүрсіз↓/// ↑^йенді бір сұрақ жастармен қаншалықты санасасыз ↑/ жаңағындай хайптарға қаншалықты жійі барасыз↑// ↑тағыда бір жаңа ұсыныс → түссе // қарсы ^йемессізба // алдағы уақыттарда↑	3-жүргізуші: ↑халық кейде түсүмбөй жатады / ійә / → ^уондайларды↓/// қонақ: ↑түсүмбөйтіндер түсүмбөйді // ^ұуақыт ^уөтөгеле↓/// 2-жүргізуші: ↑түсүнөтіндер түсүнөді↓/// қонақ: ↑ійә / ^ұуақыт ^уөтөгеле түсүнөді→ ^йештеңе жоқ↓/// ↑қазір жастарды ͡ б̊із ͡ де→ түсүнүб̊ ͡ жатырмыз ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑мең ͡ ғұуанып ^уотұрғаным // шынымен сіз сонау ͡ б̊ауұржан шоу театрынам бастап →// ^уөзүмүжжеке ͡ б̊ілетін / мысалы / көг москвійч / жыйырма ͡ б̊ес мың теңге ͡ ме / ^йеді→ ^уодаң гейіңгі жаңағ'анау / түзөтүу несіндегі ій шық̊шый // сөйлөсөйік⁀деп → келетін // ^йенді сіздің әрб̊ір ^уоб̊раздарыңызды ͡ б̊іжжақ̊сы ͡ б̊ілеміз↓/// ↑сіздің таб̊ійғатыңызда / ауұлдұң ақкөңүл әкесі →/ ауұлдұң ақкөңүл гөкөсі / ағасы міндетті түрдө ͡ б̊олады↓/// ↑ал сіз / сол ^ұуақыттам бері тоқтап қалмай / қой заман ^уөзгөрдү ͡ ғой→ мем бір ͡ гәсіппен айналысайын / басқа мамандыққа ͡ гетейін демей→ әлі ͡ б̊ізб̊ем біргесіз // тійк-токтан ͡ да / ійнстаграмнан ͡ да көрөмүз↓/// ↑солүшүн сізге→ біз ^ырахмет айтқымыз ͡ геледі↓/// ↑алдыңғ'аға / бізге / үлгү болұп →жүрсүз↓/// ↑^йенді ͡ б̊ір сұрақ ↓/// ↑жастармең ͡ ғаншалықты санасасыз↑// жаңағындай хайптарға ͡ ғаншалықты жійі ͡ б̊арасыз↓/// ↑тағы⁀да ͡ б̊ір жаң'ұсұнұс →түссө // қарсы ^йемессіз ͡ б̊е // алдағы ^ұуақыттарда↑///	3-жүргізуші: Халық кейде түсінбей жатады, иә, ондайларды. Қонақ: Түсінбейтіндер түсінбейді, уақыт өте келе. 2-жүргізуші: Түсінетіндер түсінеді. Қонақ: Иә, уақыт өте келе түсінеді, ештеңе жоқ. Қазір жастарды біз де түсініп жатырмыз ғой. 3-жүргізуші: Мен қуанып отырғаным, шынымен сіз сонау Бауыржан шоу театрынан бастап, өзіміз жеке білетін, мысалы, "көк масквич", "25 мың теңге" ма еді, одан кейінгі жаңағы анау түзету несіндегі "и шықши, сөйлесейік" деп келетін, енді сіздің әрбір образдарыңызды біз жақсы білеміз. Сіздің табиғатыңызда ауылдың ақкөңіл әкесі, ауылдың ақкөңіл көкесі, ағасы міндетті түрде болады. Ал сіз сол уақыттан бері тоқтап қалмай, қой заман өзгерді ғой мен бір кәсіппен айналысайын, басқа мамандыққа кетейін демей, әлі бізбен біргесіз, TikTok-тан да, Instagram-нан да көреміз. Сол үшін сізге біз рақмет айтқымыз келеді. Алдыңғы аға, бізге үлгі болып жүрсіз. Енді бір сұрақ. Жастармен қаншалықты санасасыз? Жаңағындай хайптарға қаншалықты жиі барасыз? Тағы да бір жаңа ұсыныс түссе, қарсы емессіз ба, алдағы уақыттарда?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / сұрағыңызға→ рахмет↓/// ↑шақырып жатыр аллаға шүкір→ / кійноларға ^уөздеріңіз сыйақты азаматтар↓/// ↑мен бірінші бұғанға дейінгі бір-^уекі бағдарламаларда айтқанмын→ // мен бірінші сценаріймен танысамын →// бірінші ақшаға келіспеймін↓/// ↑бірінші сценарійға танысып ^уөзім табыйғатыма келіп // ^йенді анандай артық ұйатты нәрселер / ұйатты бірдемелер болып жатса →бастартамын↓/// ↑сценарій ұнаса келісіп содан кейін барып →жаңағы гонорарымыза келісіп ары қарай жұмыс істеймін↓/// ↑^уол жастармен жұмыс істеген→ ^уөте қызықты // ^уодан кейін кәзіргі жастар ^уөсіп-^уөніп былай жарқырап→ / келе жатырғо↓/// 1-жүргізуші:↑жас режійссйорлар көп / ійә↓///	қонақ: ↑ійә / сұрағыңызға→ ^ырахмет↓/// ↑шақырыб̊жатыр аллаға шүкүр→ кійноларға / ^уөздөрүңіз сыйақт'азаматтар↓/// ↑мем ͡ бірінші / б̊ұғаңға ͡ дейіңгі ͡ б̊ір-екі ͡ б̊ағдарламалард'айтқаммын → // мем ͡ бірінші сценаріймен танысамын →// бірінш'ақ̊шаға келіспеймін↓/// ↑бірінші сценарійға танысып ^уөзүм таб̊ійғатыма ͡ геліп / ^йенд'анандай артығ ͡ ұйатты нәрселер // ұйатты ͡ б̊ірдемелер ͡ б̊олұб̊ ͡ жатčа →/ бас тартамын↓/// ↑сценарій ұнаса ͡ гелісіп // содаң ͡ гейім барып →жаңағы гонорарымыза ͡ гелісіб̊ // арығарай жұмұс істеймін↓/// ↑^уол жастармен жұмұс істеген→ ^уөтө ͡ ғызықты // ^уодаң ͡ гейін / қәзіргі жастар ^уөсүп-^уөнүп / былай жарқырап → кележатыр ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑жас ^ірежійссерлар ͡ гөб̊ / ійә↓///	Қонақ: Иә, сұрағыңызға рақмет. Шақырып жатыр, Аллаға шүкір, киноларға өздеріңіз сияқты азаматтар. Мен бірінші, бұғанға дейінгі 1-2 бағдарламаларда айтқанмын, мен бірінші сценариймен танысамын, бірінші ақшаға келіспеймін. Бірінші сценарийға танысып, өзім табиғатыма келіп, енді анандай артық ұятты нәрселер, ұятты бірдемелер болып жатса, бас тартамын. Сценарий ұнаса келісіп, содан кейін барып жаңағы гонорарымыза келісіп, ары қарай жұмыс істеймін. Ол жастармен жұмыс істеген өте қызықты, одан кейін кәзіргі жастар өсіп-өніп, былай жарқырап келе жатырғо. 1-жүргізуші: Жас режиссёрлар көп, иә.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / көп режійссйорларда →продйұусерлерде ^уолармен жұмыс істеген қызықты // ^уөзіңде жастардан үйренетін кездерің болады↓/// ↑арасында жаңағы // бос кезде қалжыңдап шаршағаныңды басып↓/// 2-жүргізуші: ↑вайн түсіріп↓/// қонақ: ↑бійлейік аға // мынандай бійді↓/// 2-жүргізуші: ↑^уонда асықпаңыз / асықпаңыз↓/// 1-жүргізуші:↑бій / бійді күшті бійлейд'екен↓/// 3-жүргізуші: ↑бізде бір війдео бар // көріп алайықшы↓/// 2-жүргізуші: ↑війдео бар / көріп алайық сосын әңгімелесеміз↓/// 1-жүргізуші:↑көрейік ^уол бійді мен білемін десеңізші↓/// 2-жүргізуші: ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑ 3-жүргізуші: ұу:↑ 2-жүргізуші: ↑бұл жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑мен түсіндім бұл бій қайдан ^йекенін // бұл бій қайдан ^йекенін түсіндім↓///	қонақ: ↑ійә / көп ^ірежійссійорлар ͡ да → продүусөрлөр ͡ де ^уолармен жұмұс істегең ͡ ғызықты // ^уөзүң ͡ де жастардан үйрөнөтің ͡ гездерің ͡ болады↓/// ↑арасында / жаңағы ͡ б̊ос кезде қалжыңдап̊ // шаршағаныңды ͡ б̊асып↓/// 2-жүргізуші: ↑вайн түсүрүп↓/// қонақ: ↑бійлейік / аға мынандай бійді↓/// 2-жүргізуші: ↑онда'асықпаңыз / асықпаңыз↓/// 1-жүргізуші: ↑бій / бійді ͡ гүштү ͡ б̊ійлейд'екен↓/// 3-жүргізуші: ↑бізде ͡ б̊ір війдео ͡ б̊ар // көрүб̊ ͡ алайық̊шы↓/// 2-жүргізуші:↑війдео ͡ б̊ар / көрүб̊ ͡ алайық̊ // сосұн әңгімелесеміз↓/// 1-жүргізуші: ↑көрөйүк ^уол бійді // мем ͡ білемін десеңішші↓/// 2-жүргізуші: ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑ 3-жүргізуші: ^уо:↑ 3-жүргізуші: ↑бұл жерде↓/// 1-жүргізуші:↑мен түсүндүм бұл бій / қайдан ^йекенін // бұл бій / қайдан ^йекенін ͡ түсүндүм↓///	Қонақ: Иә, көп режиссёрлар да, продюсерлер де, олармен жұмыс істеген қызықты, өзің де жастардан үйренетін кездерің болады. Арасында, жаңағы, бос кезде қалжыңдап, шаршағаныңды басып. 2-жүргізуші: Вайн түсіріп. Қонақ: Билейік, аға, мынандай биді. 2-жүргізуші: Онда асықпаңыз, асықпаңыз. 1-жүргізуші: Би, биді күшті билейді екен. 3-жүргізуші: Бізде бір видео бар, көріп алайықшы. 2-жүргізуші: Видео бар, көріп алайық, сосын әңгімелесеміз. 1-жүргізуші: Көрейік ол биді, мен білемін десеңізші. 2-жүргізуші: Кеттік. 1-жүргізуші: Тамаша! 3-жүргізуші: Уууу! 2-жүргізуші: Бұл жерде. 1-жүргізуші: Мен түсіндім бұл би қайдан екенін, бұл би қайдан екенін түсіндім.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑нешінші / ↑нешінші кластан бұл↓/// 1-жүргізуші:↑сүңгір қайықтан келген бійғо↓/// 2-жүргізуші: ↑кішкентайғо↓/// қонақ: ↑жаңа ғана айттымғо шымкент шаһарында // кейде ^уөздеріңіз білесіздер шаршайтын кездер болады↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә / ійә↓/// қонақ: ↑мына техныйканы дайындаған кезде күтіп ^уотыратын ^ұуақыт болады↓/// ↑сол кезде бір ұйқашар бійі деп аталады↓/// ↑жаңағы әбеке ағаларың бар // біз әбеке бәріміз бірге ^уоқығанбыз // бірге театрда жұмыс істедік↓/// ↑кішкене ұйқымызды ашайық деп // ^у өзіміз жай ^йерігіп бійлей салғанбыз↓///	2-жүргізуші: ↑нешінші ↑/ нешінші ͡ гласстам бұл↓/// 1-жүргізуші: ↑сүңгүр ͡ ғайықтаң ͡ гелгем ͡ бій ͡ ғой↓/// 2-жүргізуші: ↑кішкентай ͡ ғой↓/// қонақ: ↑жаңа ғана / айттым ͡ ғой шымкент ш̆ахарында / кейде ^уөздөрүңіз ͡ б̊ілесіздер // шаршайтың ͡ гездер ͡ б̊олады↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә / ійә↓/// қонақ: ↑мына технійканы дайындағаң ͡ гезде / күтүп ͡ отұратын ^ұуақыт ͡ полады↓/// ↑солгезде ͡ б̊ір ұйқ'ашар ͡ б̊ійі деб̊ ͡ аталады↓/// ↑жаңағы / әб̊еке ағаларың бар // б̊із әб̊еке ͡ б̊әріміз ͡ б̊ірге ^уоқұғамбыз / бірге театрда жұмұс істедік↓/// ↑кішкене / ұйқұмұзды ашайығ ͡ деп // ^уөзүмүжжай ^йерігіп / бійлей салғамбыз↓///	2-жүргізуші: Нешінші, нешінші класстан бұл. 1-жүргізуші: Сүңгір қайықтан келген би ғо. 2-жүргізуші: Кішкентай ғо. Қонақ: Жаңа ғана айттым ғо Шымкент шаһарында, кейде өздеріңіз білесіздер, шаршайтын кездер болады. 3-жүргізуші: Иә, иә, иә. Қонақ: Мына техниканы дайындаған кезде күтіп отыратын уақыт болады. Сол кезде бір ұйқыашар биі деп аталады. Жаңағы Әбеке ағаларың бар, біз Әбеке бәріміз бірге оқығанбыз, бірге театрда жұмыс істедік. Кішкене ұйқымызды ашайық деп, өзіміз жай ерігіп, билей салғанбыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ұжымға шамалы көңіл-күй↓/// қонақ: ↑жігіттер түсіріп алғанда // соны салып жіберген↓/// 2-жүргізуші: ↑меніңде ұйқ'ашқым кеп тұр↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / түнгі сағат↓/// 2-жүргізуші: ↑көрермендерде ұйқы ашқысы келіп // түнгі сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑^уон бір жарым болды // ійә / бір ұйқы ашып жіберсек барлығымыз↓/// қонақ: ↑^уонда ^уортаға шығып // барлық жастар бійге шақырайық↓/// 2-жүргізуші: ↑ал кеттік // жаңағы музыка бізде бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уосы жерде // түнгі студыйада нұрлан мырзамен бірге бір бій↓/// 1-жүргізуші: ↑менба↓/// 3-жүргізуші: ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑әбекенің ^уорнына↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / ↑әбекеңе жету қайда↓/// ↑шынымен бійлеймізба↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / кеттік↓/// ↑жаңағыны қайталай берсеңіздер болады↓/// ↑браво↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша бұл ^йенд↓/// 2-жүргізуші: ↑ұйқашар болсын↓///	1-жүргізуші: ↑ұжұмға шамалы ͡ гөңүлгүй↓/// қонақ: ↑жігіттер түсүрүб̊ ͡ алған да // сонұ салыб̊ ͡ жіб̊ерген↓/// 2-жүргізуші: ↑менің де / ұйқұ ͡ ашқ̊ым ͡ геп ͡ тұр↓/// 3-жүргізуші:↑ійә түңгү сағат↓/// 2-жүргізуші: ↑көрөрмөндер де / ұйқұ ͡ ашқысы ͡ геліп / түңгү сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑^уомбір жарым болды / ійә // бір ұйқұ ͡ ашып ͡ жіб̊ерсек барлығымыз↓/// қонақ: ↑^уонда ^уортаға шығып // барлығ ͡ жастар ͡ б̊ійге шақырайық↓/// 2-жүргізуші: ↑ал ͡ геттік // жаңағы мұузыка ͡ б̊ізде ͡ б̊ар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уосұ жерде / түңгү ^ұстұудыйада нұрлан мырзамем бірге ͡ б̊ір ͡ б̊ій↓/// 1-жүргізуші: ↑мем͡ бе↓/// 3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑әб̊екенің ^уорнұна↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / ↑әб̊екеңе жетүу ͡ ғайда↓/// ↑шынымем бійлейміз͡ б̊е↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / кеттік↓/// ↑жаңағыны қайталай берсеңіздер ͡ б̊олады↓/// ↑браво↑// 1-жүргізуші: ↑тамаша ͡ б̊ұл ^йенді↓/// 2-жүргізуші:↑ұйқ'ашар ͡ б̊олсұн↓///	1-жүргізуші: Ұжымға шамалы көңіл-күй. Қонақ: Жігіттер түсіріп алған да, соны салып жіберген. 2-жүргізуші: Менің де ұйқы ашқым кеп тұр. 3-жүргізуші: Иә түнгі сағат. 2-жүргізуші: Көрермендер де ұйқы ашқысы келіп, түнгі сағат. 3-жүргізуші: 11 жарым болды, иә, бір ұйқы ашып жіберсек барлығымыз. Қонақ: Онда ортаға шығып, барлық жастарды биге шақырайық. 2-жүргізуші: Ал кеттік, жаңағы музыка бізде бар. 3-жүргізуші: Осы жерде, түнгі студияда Нұрлан мырзамен бірге бір би. 1-жүргізуші: Мен ба. 3-жүргізуші: Иә. 2-жүргізуші: Әбекенің орнына. 1-жүргізуші: Жоқ, Әбекеңе жету қайда. Шынымен билейміз ба? 3-жүргізуші: Иә кеттік. Жаңағыны қайталай берсеңіздер болады. Браво! 1- жүргізуші: Тамаша бұл енді. 2- жүргізуші: Ұйқыашар болсын.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑бұл жаңағы / трендке айналған бійғой↓/// ↑бұл ^йенді костйұуммен кійген бій //^уол да тарасын трендке↓/// 2-жүргізуші: ↑жоқ ұйқашар↓/// 1-жүргізуші:↑жаңа ұйқашар тұуралы айтып кеттік↓/// ↑менде мынандай↓/// қонақ: ↑жастар сұрағаннан кейін↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырахмет↑ қонақ: ↑кішкене ыңғайсыздау болсада↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / уайымдамаңыз↓/// ↑сіз ^уөзіңіз ұйқыашар жаттығұулар жасайды ^йекенсіз күнде ^уөзіңіз / күн сайын↓/// ↑ распа↑ қонақ: ↑қандай жаттығұу ^йекен ^уол↑/// 1-жүргізуші: ↑мында жазып қойыпты // а: бұл салтанатдың сұрақтары ^йекенғой↓/// 3-жүргізуші: нешеде тұрасыз таңертең күнде↑///	1-жүргізуші: ↑бұл жаңағы трендк'айналған бій⁀ғой↓/// ↑бұл ^йенді / костійүуммең ⁀гійгем⁀бій // ^уол⁀да тарасын трендке↓/// 2-жүргізуші: ↑жоқ / ұйқ'ашар↓/// 1-жүргізуші: ↑жаңа / ұйқ'ашар тұурал'айтып кеттік↓/// ↑менде мынандай↓/// қонақ: ↑жастар сұрағаннаң⁀гейін↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырахмет↑ қонақ: ↑кішкен'ыңғайсыздау болса⁀да↓/// 1-жүргізуші:↑жоқ ^ұуайымдамаңыз↓/// ↑сіз ^уөзүңүз ұйқ'ашар жаттығұулар жасайд'екенсіз гүнд'өзүңүз // күн сайын↓/// ↑^ырас ⁀па↑// қонақ: ↑қандай жаттығұу ^йекен ^уол↓/// 1-жүргізуші: ↑мында жазып қойұптұ / а: бұл салтанатдың сұрақтары ^йекең⁀ғой↓/// 3-жүргізуші: нешеде тұрасыз / таңертең ͡ гүндө↑///	1- жүргізуші: Бұл жаңағы трендке айналған би ғой. Бұл енді костюммен киген би, ол да тарасын трендке. 2- жүргізуші: Жоқ, ұйқыашар. 1- жүргізуші: Жаңа ұйқыашар туралы айтып кеттік. Менде мынандай. Қонақ: Жастар сұрағаннан кейін. 2- жүргізуші: Рақмет! Қонақ: Кішкене ыңғайсыздау болса да. 1- жүргізуші: Жоқ, уайымдамаңыз. Сіз өзіңіз ұйқыашар жаттығулар жасайды екенсіз күнде өзіңіз, күн сайын. Рас па? Қонақ: Қандай жаттығу екен ол? 1- жүргізуші: Мында жазып қойыпты, а бұл Салтанаттың сұрақтары екен ғой. 3- жүргізуші: Нешеде тұрасыз таңертең күнде?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уой менде күнде мынандай уақытта тұрамын // мынандай уақытта шай ішемін деген режійм жоқ↓/// ↑мысалы кійно басталған кезде ^уөздеріңіз білесіздер // таңғы бесте алып кетеді↓/// ↑түнгі ^уон бірде келесіңда құлайсың↓/// ↑тек ұйқың қанса ^йекен деп ^уотырасың↓/// ↑қай ^ұуақытта тамағын береді // сол кезде тамағын ішеміз↓/// ↑басқа жерде кішкене ұйқымды қандырып асықпай тоғызға дейін // кейде тоғыз жарымға дейін↓/// 1-жүргізуші: ↑қуандық мырза ^уонда басқа сұрақ↓/// ↑жалпы кійнотүсірілім болады↓/// ↑мен білемғо азанғы бесте алып кетеді // сосын түнгі ^уон бірде әкеліп тастайды↓/// қонақ: ↑^йенді сұраған соң айтып ^у отырмынғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы кійно біткеннен кейін ↑/ құуандық мырза / ^уөзі боладығо кійнодан шаршап бір балыққа барұу деген сыйақты↓/// ↑^уөзіңіздің хоббійіңіз / футбол ^уойнайтын шығарсыз↓///	қонақ: ↑^уой / менде ͡ гүндө мынандай ^ұуақытта тұрамын / мынандай ^ұуақытта шай ішемін деген ^ірежім жоқ↓/// ↑мысалы ͡ кійно ͡ б̊асталғаң ͡ гезде // ^уөздөрүңіз білесіздер // таңғы ͡ б̊ест'алып кетеді↓/// ↑түңгү ^уомбірде ͡ гелесің де / құлайсың↓/// ↑тек / ұйқұң ͡ ғанса ^йекен деп ^уотұрасың↓/// ↑қай ^ұуақытта тамағым береді // солгезде тамағын ішеміз↓/// ↑басқа жерде / кішкен'ұйқұмдұ қандырыб̊ ͡ асықпай тоғұзға дейін / кейде тоғұжжарымға дейін↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ мырза / ^уонда ͡ б̊асқа сұрақ↓/// ↑жалпы ͡ кійнотүсүрүлім болады↓/// ↑мем ͡ білемін ͡ ғой азаңғы бест'алып кетеді // сосұн түңгү ^уомбірд'әкеліп тастайды↓/// қонақ: ↑^йенді сұраған соң айтып ^уотұрмұң ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы / кійно ͡ б̊іткеннең ͡ гейін ↑/ құуандығ мырза / ^уөзү болады ͡ ғой кійнодан шаршап // бір ͡ б̊алыққа ͡ б̊арұу деген сыйақты↓/// ↑^уөзүңүздің хоббүйіңіз фұутбол ^уойнайтын шығарсыз↓///	Қонақ: Ой, менде күнде мынандай уақытта тұрамын, мынандай уақытта шай ішемін деген режим жоқ. Мысалы, кино басталған кезде, өздеріңіз білесіздер, таңғы 5-те алып кетеді. Түнгі 11-де келесің да құлайсың. Тек ұйқың қанса екен деп отырасың. Қай уақытта тамағын береді, сол кезде тамағын ішеміз. Басқа жерде кішкене ұйқымды қандырып асықпай 9-ға дейін, кейде 9 жарымға дейін. 1- жүргізуші: Қуандық мырза, онда басқа сұрақ. Жалпы кино түсірілім болады. Мен білем ғо азанғы 5-те алып кетеді, сосын түнгі 11-де әкеліп тастайды. Қонақ: Енді, сұраған соң айтып отырмын ғой. 1- жүргізуші: Иә, жалпы кино біткеннен кейін, Қуандық мырза, өзі болады ғо кинодан шаршап, бір балыққа бару деген сияқты. Өзіңіздің хоббиіңіз, футбол ойнайтын шығарсыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑жоқ / монша менікі жақсы көретінім↓/// 3-жүргізуші: ^уо: ↑// қонақ: ↑кәдімгі көпшілік ^уорын барғо // кәзір ^йенді мәдени ^уорындардағы үлкен жақсы парды жақсы көремін↓/// ↑алты сағат / тіпті жеті сағатқа дейін моншада жүремін↓/// 3-жүргізуші: ↑андай жағдайлар болмайдыма // моншада сізді танып / құуандық аға фотоға түсіп алсақ боладыма↑/ деп // моншаның ішінде↓/// қонақ: ↑таныйды / таныйды ^уол кезде↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / бійтіп айтама моншада↑/ жоқ құуандық аға / кійініп алыңыз танымай тұрмыз↓/// қонақ: ↑^уол уже таныйды // ^йенді жігіттер амандасып жатады↓/// ↑бірге жаңағы сыпырғыны алып // бір-бірімізді сабап әңгімеміз жарасып // жоқ ^ырасқо ^йенді↓/// ↑монша деген ^уолда мәдениет ^уорны // жақсы көрем мен↓/// ↑кәдімгідей тазалап / парына дейін / неше түрлі парларды жасайтын моншалар бар↓/// 1-жүргізуші: ↑мен соңғы кезде көп жазғы кездеғо // ^уосы сақтар моншасы дейді↓///	қонақ: ↑жоқ / монша менікі // жақ̊сы ͡ гөрөтүнім↓/// 3-жүргізуші: ^уо:↑ қонақ: ↑кәдімгі / көп̊шүлүк ^уорұм ͡ бар ͡ ғой // қәзір ^йенді мәденій ^уорұндардағы / үлкөн жақ̊сы / парды жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓/// ↑алты сағат / тіпті жеті сағатқа дейін моншада жүрөмүн↓/// 3-жүргізуші:↑андай жағдайлар ͡ б̊олмайды ͡ ма / моншада сізді танып // құуандығ ͡ аға / фотоға түсүб̊ ͡ алсақ ͡ полады ͡ ма ͡ деп // моншаның ішінде↓/// қонақ: ↑таныйды / таныйды ^уолгезде↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / бійтіб̊ ͡ айта ͡ ма моншада↑/ жоқ / құуандығ ͡ аға / кійініб̊ ͡ алыңыз // танымай тұрмұз↓/// қонақ: ↑^уол уже таныйды // ^йенді жігіттер амандасыб̊ ͡ жатады↓/// ↑бірге жаңағы сыпырғын'алып // бір-͡ б̊ірімізді саб̊ап // әңгімеміж ͡ жарасып // жоқ / ^ырас ͡ қой ^йенді↓/// ↑монша деген ^уол да мәденійет ^уорнұ / жақ̊сы ͡ гөрем мен↓/// ↑кәдімгідей тазалап / парына дейін / нешетүрлү парларды жасайтын моншалар ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ↑мен соңғұ ͡ гезде ͡ гөб̊ жазғыгезде ͡ ғой // ^уосұ сақтар моншасы дейді↓///	Қонақ: Жоқ, монша менікі, жақсы көретінім. 3- жүргізуші: Ооо! Қонақ: Кәдімгі көпшілік орын бар ғо, кәзір енді мәдени орындардағы үлкен жақсы, парды жақсы көремін. 6 сағат, тіпті 7 сағатқа дейін моншада жүремін. 3- жүргізуші: Андай жағдайлар болмайды ма, моншада сізді танып: - Қуандық аға, фотоға түсіп алсақ болады ма? - деп, моншаның ішінде. Қонақ: Таниды, таниды ол кезде. 1- жүргізуші: Жоқ, битіп айта ма моншада? Жоқ, Қуандық аға, киініп алыңыз, танымай тұрмыз. Қонақ: Ол уже таниды, енді жігіттер амандасып жатады. Бірге жаңағы сыпырғыны алып, бір-бірімізді сабап, әңгімеміз жарасып, жоқ рас қо енді. Монша деген ол да мәдениет орны, жақсы көрем мен. Кәдімгідей тазалап, парына дейін, неше түрлі парларды жасайтын моншалар бар. 1- жүргізуші: Мен соңғы кезде көп жазғы кезде ғо, осы сақтар моншасы дейді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уолда бар↓/// 1-жүргізуші: ↑бардыңыз ба↑ ↑^уол қазір трендке айналып жатыр↓/// ↑мысалы / ^уөзен ағып тұрған жерге күшті нелер / тастар қойып қойған↓/// ↑сол сақ моншасы дейді // тамағын береді↓/// қонақ: ↑бар / бардым↓/// ↑қаскелеңнің ар жағында да бар // мына не жақтада талғар жақтада // ар жағында бар // бар/ бар ^уолар↓/// ↑сақ моншасы деген соң ^уойлаймын бұрынғы аталарымыз солай түскен шығар деп↓/// ↑бұрында / неттіғо / қазанға қайнаттыма ^йекен білмеймінғой↓/// ↑біздің тархый кійноларға қоссаңшы сондай бір монша // сценарій бірдеңкелерді аталарымыз түскен↓/// 1-жүргізуші: ↑мен әзірге комедійа түсіріп жатырмын↓/// ↑мен ійндійада жүрмінғой кәзір↓/// ↑^йенді көбісі айтады↓/// қонақ: болашақта↓///	қонақ: ↑^уол ͡ да бар↓/// 1-жүргізуші: ↑бардыңыз ͡ б̊а↑ ↑^уол қазір трендк'айналып жатыр↓/// ↑мысалы ^уөзен ағып тұрған жерге күшті / нелер тастар қойып қойған↓/// ↑сол сағ ͡ моншасы дейді // тамағын береді↓/// қонақ: ↑бар / бардым↓/// ↑қаскелеңнің ар жағында да ͡ б̊ар // мына не жақта да // талғар жақта ͡ да // ар жағында бар // бар / бар ^уолар↓/// ↑сағ ͡ моншасы деген соң ^уойлаймын бұрұңғ'аталарымыз солай түскөн шығар деп↓/// ↑бұрұнда / нетті ͡ ғой // қазаңға ͡ ғайнатты ͡ ма ^йекен білмеймін ͡ ғой↓/// ↑біздің тарійхій кійноларға ͡ ғоссаңшы сондай бір монша // сценарій бірдеңкелерді / аталарымыз түскөн↓/// 1-жүргізуші: ↑мен әзірге / комедійа түсүрүб̊ ͡ жатырмын↓/// ↑мен ійндійада жүрмін ͡ ғой қәзір↓/// ↑^йенді көбісі айтады↓/// қонақ: ↑болашақта↓///	Қонақ: Ол да бар. 1- жүргізуші: Бардыңыз ба? Ол қазір трендке айналып жатыр. Мысалы, өзен ағып тұрған жерге күшті, нелер, тастар қойып қойған. Сол сақ моншасы дейді, тамағын береді. Қонақ: Бар, бардым. Қаскелеңнің ар жағында да бар, мына не жақта да, Талғар жақта да, ар жағында бар, бар, бар олар. Сақ моншасы деген соң ойлаймын бұрынғы аталарымыз солай түскен шығар деп. Бұрында, нетті ғо, қазанға қайнатты ма екен білмеймін ғой. Біздің тарихи киноларға қоссаңшы сондай бір монша, сценарий, бірдеңкелерді, аталарымыз түскен. 1- жүргізуші: Мен әзірге комедия түсіріп жатырмын. Мен Индияда жүрмін ғой кәзір. Енді көбісі айтады. Қонақ: Болашақта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші:↑болашақта ійә / көбісі айтады тарыйхый кійнолар / неге түсірмейсің // нұрлан комедійа түсіре бересің // не мәнісі бар не мағынасы бар↓/// ↑мен айтамында // мен ^йенді комедійада жүрген адам // қалай мен драма түсіремін деген сыйақты↓/// ↑^йенді жалпы кәзір жастар ^уөсіп келе жатыр // драма түсіретін режійссйорлардың ^уөзіңіз айтқандай поколенійа келе жатыр сол жігіттерге тапсырайық↓/// ↑жақсы бір тарыйхый кійнолар саны көп сценарійлар саны көбейсін↓/// ↑менде тағы бір айтып кететін // жалпы жақсы режійссйорлар болсын продйұусерлар болсын драма түсіретін↓/// ↑біз ^йенді комедійа түсіргендіктен // бізге көп не келеді комент пікірлер / неге қазақстанда комедійалар көбейіп кетті деп↓/// ↑^уосы жерде жауап берейкші бірге ійә↓/// ↑тезірек түсіріңіздер // тезірек жазыңыздар ^уөйткені сіздер түсірмесеңіздер драманы / бізге бәрі сөйлеп жатыр // неге комедійа көбейіп кетті деп↓/// ↑жалпы қазақстанда комедійа көп ^йемес↓/// ↑жылына ^йекі жүз ^йелүу кійно көрсетілсе кійнотеатрда / соны қандай кійно білесіздер комедійа↑/ бір жылына көп болса ^уон шақты комедійа шығады↓/// ↑қалған ^йекі жүз қырық басқа кійно↓/// ↑сол жалпы қазақ комедійасы ^йенді сұранысқа ійе деймізбе қалай жалпы↓/// 1-жүргізуші: ↑халыққа қызық / ^уөтімді↓///	1-жүргізуші:↑болашақта / ійә көб̊үс'айтады↓/// ↑тарійхій кійнолар неге түсүрмөйсің // нұрлан / комедійа түсүрө ͡ б̊ересің не мәнісі ͡ б̊ар не мағ^ынасы ͡ б̊ар↓/// ↑мен айтамын да мен ^йенді ͡ комедійада жүргөн адам қалай мен драма түсүрөмін деген сыйақты↓/// ↑^йенді жалпы / қәзір жастар ^уөсүп келе жатыр драма түсүрөтүн ^ірежійссерлердің ^уөзүңүз айтқандай поколенійа келе жатыр // сол жігіттерге тап̊сырайық↓/// ↑жақ̊сы ͡ б̊ір тарійхій кійнолар саны ͡ гөп̊ сценарійлер саны ͡ гөб̊̊өйсүн↓/// ↑мен ͡ де тағы ͡ б̊ір айтып кететін жалпы жақ̊сы ^ірежійссерлер ͡ болсұн / продүусөрлер ͡ б̊олсұн драма түсүрөтүн↓/// ↑біз ^йенді / комедійа түсүргөндүктөн / бізге ͡ гөп не ͡ геледі // комент пікірлер / неге қазақ̊станда ͡ комедійалар ͡ гөб̊̊өйүп кетті деп↓/// ↑^уосұ жерде жауапперейікші ͡ б̊ірге / ійә ↓/// тезірек түсүрүңүздер / тезірег жазыңыздар ^уөйткөнү сіздер түсүрмөсөңүздер драманы ͡ б̊ізге ͡ б̊әрі сөйлөб̊ ͡ жатыр неге / комедійа ͡ көб̊̊өйүп кетті деп↓/// ↑жалпы қазақ̊станда / комедійа көп ^йемес↓/// ↑жылына ^йекіжүз ^йелүу ͡ кійно көрсөтүлсө ͡ кійнотеатрда / сонұ қандай кійно ͡ б̊ілесіздер // комедійа ͡ б̊ір жылына ͡ гөпполса ^уоншақты ͡ комедійа шығады↓/// ↑қалған ^йекіжүз ғырық / басқа ͡ кійно↓/// ↑сол жалпы қазақ комедійасы ^й енді сұранысқ'ійе дейміз ͡ б̊е↑/ қалай жалпы↓/// 3-жүргізуші: ↑халыққа ͡ ғызық // ^уөтүмдү↓///	1- жүргізуші: Болашақта, иә, көбісі айтады: - Тарихи кинолар неге түсірмейсің, Нұрлан, комедия түсіре бересің, не мәнісі бар, не мағынасы бар? Мен айтамында: - Мен енді комедияда жүрген адам, қалай мен драма түсіремін, - деген сияқты. Енді жалпы кәзір жастар өсіп келе жатыр, драма түсіретін режиссёрлардың, өзіңіз айтқандай, поколения келе жатыр, сол жігіттерге тапсырайық. Жақсы бір тарихи кинолар саны көп, сценарийлар, саны көбейсін. Менде тағы бір айтып кететін, жалпы жақсы режиссёрлар болсын, продюсерлар болсын драма түсіретін. Біз енді комедия түсіргендіктен, бізге көп не келеді, комент, пікірлер, неге Қазақстанда комедиялар көбейіп кетті деп. Осы жерде жауап берейкші бірге, иә. Тезірек түсіріңіздер, тезірек жазыңыздар, өйткені, сіздер түсірмесеңіздер драманы, бізге бәрі сөйлеп жатыр, неге комедия көбейіп кетті деп. Жалпы Қазақстанда комедия көп емес. Жылына 250 кино көрсетілсе кинотеатрда соның: - қандай кино, білесіздер, комедия? Бір жылына көп болса 10 шақты комедия шығады, қалған 240 басқа кино. Сол, жалпы, қазақ комедиясы енді сұранысқа ие дейміз бе, қалай жалпы. 3-жүргізуші: Халыққа қызық, өтімді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: әңгімесі көп ійә↓/// ↑^уол комедійаның бәрі ^уөте қоймайды↓/// 1-жүргізуші:↑ійә / бәрі ^уөтпейдіғой↓/// қонақ: ↑жартысы ^уөтседе жаман ^йемес↓/// 1-жүргізуші: ↑сол менің айтайын дегенім / жалпы комедійа деген үлкен дастархан деп алатын болсақ / жалпы дастархан мысалы драма деген тарыйхый драма деген ^йет тағамы↓/// ↑комедійа деген ^йет тағамынан кейін шәй ішемізғо // қонақтар келгенде шәй ішеміз пішінәй↓/// ↑сол / біз пішінәйміз↓/// ↑боладығо қонақтардың көңілін көтеретін // жаңағы шәйіміз деген сыйақты↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол ^йет болмаса / әрійне адамдар комедійа көре бермейді↓/// ↑пішінәй жей берген сайын сұрайдығой↓/// ↑неге біз пішінәй жей береміз ^йет қайда деген↓/// ↑жалпы ^йет пісіретіндер қайдасыздар↓/// қонақ: жазыңыздар↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// жазыңыздар / ана ^йетті жеп қоймаңыздар↓/// ↑қанша ^йет бөлінеді // сол барлық бөлінген ^йетті шығарыңыздар / деп бәрін айтып қойсаң↓///	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: әңгімесі ͡ гөб̊ ͡ ійә↓/// ↑^уол комедійаның бәрі ^уөтө ͡ ғоймайды↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / б̊әр'өтпөйдү ͡ ғой ↓/// қонақ: ↑жартыс'өтčө ͡ де жаман ^йемес↓/// 1-жүргізуші: ↑сол менің айтайын дегенім // жалпы ͡ комедійа деген үлкөн дастархан деб̊ ͡ алатым болсақ / жалпы дастархан мысалы / драма деген тарійхій драма деген ^йет тағамы↓/// ↑комедійа деген ^йет тағамынаң ͡ гейін шәй ішеміз ͡ ғой // қонақтар ͡ гелгенде шәй ішеміз пішінәй↓/// ↑сол / біз пішінәйміз↓/// ↑болады ͡ ғой қонақтардың ͡ гөңүлүң ͡ гөтөрөтін / жаңағы шәйіміз деген сыйақты↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол ^йетполмаса / әрійне адамдар ͡ комедійа көрө ͡ б̊ермейді↓/// ↑ пішінәй жей берген сайын сұрайды ͡ ғой↓/// ↑неге ͡ б̊із пішінәй жей береміз // ^йет қайда деген↓/// ↑жалпы / ^йет пісіретіндер / қайдасыздар↓/// қонақ: жазыңыздар↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// жазыңыздар / ана ^йетті жеп қоймаңыздар↓/// ↑қанша ^йет ͡ пөлүнөді // сол барлық ͡ пөлүңгөн ^йетті шығарыңыздар деп / бәрін айтып қойсаң↓///	Қонақ: Иә. 1-жүргізуші: Әңгімесі көп, иә. Ол комедияның бәрі өте қоймайды. 1-жүргізуші: Иә, бәрі өтпейді ғой. Қонақ: Жартысы өтсе де жаман емес. 1-жүргізуші: Сол менің айтайын дегенім, жалпы, комедия деген үлкен дастарқан деп алатын болсақ, жалпы дастарқан, мысалы, драма деген, тарихи драма деген ет тағамы. Комедия деген ет тағамынан кейін шәй ішеміз ғо, қонақтар келгенде шәй ішеміз пішінәй. Сол, біз пішінәйміз. Болады ғо қонақтардың көңілін көтеретін, жаңағы, шәйіміз деген сияқты. 3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Сол ет болмаса, әрине, адамдар комедия көре бермейді. Пішінәй жей берген сайын сұрайды ғой: - Неге біз пішінәй жей береміз, ет қайда? - деген. Жалпы, ет пісіретіндер, қайдасыздар? Қонақ: Жазыңыздар. 1-жүргізуші: Иә, жазыңыздар, ана етті жеп қоймаңыздар. Қанша ет бөлінеді, сол барлық бөлінген етті шығарыңыздар, - деп, бәрін айтып қойсаң.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілғо ^йешқандай сын жоқ↓/// ↑жалпы / кәзір драма түсіретін // мен ^йестіп жатырмын көптеген фестійвал'дерға жас ^ірежійссйорлар қатысып жатыр↓/// ↑сол жігіттерге сәттілік тілеймін↓/// 2-жүргізуші: ↑^уөспей жатыр үлкен↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөспей жатыр // неге драма кійнолар аз дегенге мен тағыда жауап берейін↓/// ↑құуандық мырза біледі ^уоны↓/// ↑^уөйткені драманы ^уоңай ^йемес бір жыл ^йекі жыл түсіреді↓/// ↑^уол драма болғаннан кейін // тарыйхый болғаннан кейін // кійімдері бар ^уол арзан ^йемес↓/// ↑^уол жерде әрійне // ^уөкіметтің↓/// 2-жүргізуші: ↑қолдауы керек↓/// 1-жүргізуші: ↑қолдауы керек↓/// ↑сондықтанда мәденійет мійнійстрлігінеде айтамыз // жалпы тарыйхый кійіноларға қолдауды көрсете беріңіздер↓/// ↑қалғанын біз ^уөзіміз мына жақта демеушілер тауып // пішінәй түсіре береміз↓///	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑әзіл ғой ^йешқ̊андай сын жоқ↓/// ↑жалпы / қәзір драма түсүрөтін / мен ^йестіб̊ жатырмын // көптөгөн фестійвал'дарға жас ^ірежійссерлар ͡ ғатысыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑сол жігіттерге сәттілік тілеймін↓/// 2-жүргізуші:^уөспөй жатыр үлкөн↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөспөй жатыр // неге драма ͡ кійнолар аз дегеңге мен тағы да жауап перейін↓/// ↑құуандығ ͡ мырза ͡ б̊ілед'онұ↓/// ↑^уөйткөнү драманы ^уоңай ^йемес // бір жыл ^йекі жыл түсүрөді↓/// ↑^уол драма болғаннаң ͡ гейі / тарійхій болғаннаң ͡ гейін / кійімдері ͡ б̊ар // ^уол арзан ^йемес↓/// ↑^уол жерде / әрійне / ^уөкүмөттің↓/// 2-жүргізуші:↑қолдауұ ͡ герек↓/// 1-жүргізуші: ↑қолдауұ ͡ герек↓/// ↑сондұқтан ͡ да мәденійет мійнійстрлігіне ͡ де айтамыз // жалпы тарійхій кійноларға ͡ ғолдаудұ ͡ гөрсөтө ͡ б̊еріңіздер↓/// ↑қалғаным біз ^уөзүмүз мына жақта демеушүлөр тауұп / пішінәй түсүрө ͡ б̊ереміз↓///	3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Әзіл ғо, ешқандай сын жоқ. Жалпы, кәзір драма түсіретін, мен естіп жатырмын, көптеген фестивальдарға жас режиссёрлар қатысып жатыр. Сол жігіттерге сәттілік тілеймін. 2-жүргізуші: Өспей жатыр үлкен. 3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Өспей жатыр, неге драма кинолар аз дегенге мен тағы да жауап берейін. Қуандық мырза біледі оны. Өйткені драманы оңай емес, 1 жыл 2 жыл түсіреді. Ол драма болғаннан кейін, тарихи болғаннан кейін, киімдері бар, ол арзан емес. Ол жерде, әрине, өкіметтің. 2-жүргізуші: Қолдауы керек. 1-жүргізуші: Қолдауы керек. Сондықтан да мәдениет министрлігіне де айтамыз, жалпы тарихи киноларға қолдауды көрсете беріңіздер. Қалғанын біз өзіміз мына жақта демеушілер тауып, пішінәй түсіре береміз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑жәнеде мына нұрлан мырзаның сөзіне қосылып қосымша ^уөз ^уойымды айтайын↓/// ↑мысалы голлыйвұудтың актійорлары бар дұрысқо↓/// ↑мына ійндійадағы / бәріңіз таныйсыздар // анау кезіндегі әлімтақ патшадан бастап / қанша ^уол кезде ійндійаның кійносына бійлет жоқ // бүкіл кеңес ^уодағы барлық жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑аншлаг↓/// қонақ: ↑сонда ^уолар мемлекетіне қанша ақша апарды↓/// ↑қаражат құйды мемлекетіне↓/// ↑дұрысқой // актійорлар сол сыйақты голлыйвұудтан басқа біздеде болашақта / ^уөздеріңіз ^уосы салада болғаннан кейін айтып ^уотырмын↓/// ↑актійорларды жаңағы көрші ^уөзбек халқымен / түркі халықтарыменба мүмкін ^іресеймен бірігіп // ^уолардыңда актійорларымен↓/// ↑біздің ^уотандық кійноны сата білүу керек↓/// ↑сонда жаңағы ^уотанға / жаңағы ақша қаражат әкеледі актійорлардың арқасында↓/// 2-жүргізуші: ↑^уөте жақсы ^уой // жақсы ^уой↓/// ↑қолдайды деп ^уойлайсызба↑	қонақ: ↑және ͡ де мына нұрлан мырзаның сөзүнө ͡ ғосұлұп / қосұмша ^йөз ^йойұмд'айтайын ↓/// ↑мысалы / голлұйвұудтұң актерлары ͡ б̊ар // дұрұс ͡ қой↓/// ↑мын'ійндійадағы / бәріңіз таныйсыздар // анау ͡ гезіндегі / әлімтақ патш̆адам бастап // қанша ^уолгезде / ійндійаның кійносұна ͡ б̊ійлет ͡ шоқ // бүкүл ͡ геңес ͡ одағы / б̊арлығ ͡ жерде↓/// 1-жүргізуші: аншлаг↓/// қонақ: ↑сонда ^уолар мем^ілекетіне қанш'ақ̊ша апарды↓/// ↑қаражат құйдұ мем^ілекетіне↓/// ↑дұрұс ͡ қой //актерлер / сол сыйақты голлұйвұудтам басқа ͡ б̊ізде ͡ де ͡ б̊олашақта / ^уөздөрүңіз ^уосұ салада ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін айтып ^уотұрмұн↓/// ↑актерлерді / жаңағы ͡ гөрші / ^уөзб̊өк халқымен / түркү халықтарымем ͡ бе / мүмкүн ^іресеймем ͡ бірігіп // ^уолардың ͡ да актерлерімен↓/// ↑біздің ^уотандық кійнонұ сата ͡ б̊ілүу ͡ герек↓/// ↑сонда жаңағы ^уотаңға / жаңағы / ақ̊ша / қаражат әкелед'актерлердің арқасында↓/// 3-жүргізуші:↑^уөтө жақ̊сы ^уой / жақ̊сы ^уой↓/// ↑қолдайды деп ^уойлайсыз ͡ б̊а↑	Қонақ: Және де мына Нұрлан мырзаның сөзіне қосылып, қосымша өз ойымды айтайын. Мысалы, голливудтың актёрлары бар, дұрыс қо. Мына индиядағы, бәріңіз танисыздар, анау кезіндегі Әлімтақ патшадан бастап, қанша ол кезде индияның киносына билет жоқ, бүкіл кеңес одағы, барлық жерде. 1-жүргізуші: Аншлаг. Қонақ: Сонда олар мемлекетіне қанша ақша апарды. Қаражат құйды мемлекетіне. Дұрыс қой, актёрлар, сол сияқты голливудтан басқа бізде де болашақта, өздеріңіз осы салада болғаннан кейін айтып отырмын. Актёрларды, жаңағы, көрші өзбек халқымен, түркі халықтарымен ба, мүмкін Ресеймен бірігіп, олардың да актёрларымен. Біздің отандық киноны сата білу керек. Сонда жаңағы отанға, жаңағы, ақша, қаражат әкеледі актёрлардың арқасында. 2-жүргізуші: Өте жақсы ой, жақсы ой. Қолдайды деп ойлайсыз ба?
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑барлық нәрсе рентабійл'ный болұу керек / дұрыс айтасыз↓/// ↑барлық нәрсе рентабійл'ный болұу керек↓/// ↑болашақта бәрі болады↓/// 2-жүргізуші: ↑^уол болады деген ^уойдамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә бірі болсын↓/// ↑құуандық аға / сізге кішігірім бір ^уойын дайындап қойдым↓/// ↑^уотырмақ ^уойын↓/// қонақ: ^уой мен ^уойынды қойып кеткелі қаншама↓/// 3-жүргізуші: ↑қыйын ^йемес // қыйын ^йемес↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / шынымен бұл↓/// 3-жүргізуші: ↑бес секұунд деп аталады↓/// ↑^йең / ^йең / ^йең↓/// 3-жүргізуші: ↑асықпай сөйлейтін адамсызғой // сізе біз көмектесейік деп / бес ақ секұундқа уақыт береміз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑жарайды / жарайды↓/// 3-жүргізуші: ↑жеті сұрақ дайындап қойдым // сол жеті сұраққа↓/// қонақ: ↑бес секұундта↓/// 3-жүргізуші: ↑әр сұрағына үш-үш нәрседен айтып ^уотырұуыңыз керек↓/// ↑бес секүундтың ішінде ↑ 2-жүргізуші: ↑үш жауап↓/// 3-жүргізуші: ↑үш жауап болүуы керек↓/// ↑тез-тез / тез ^уойыңызға келген бірінші сөздерді айтасызғой↓// бастаймызба↑/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / мысалы / қазақстандағы ^йең сүйікті үш кійноңыз // қазақстанның / кеттік↓///	1-жүргізуші: барлық нәрсе ^ірентаб̊ейл'ній болұу ͡ герек / дұрұс айтасыз↓/// ↑барлық нәрсе ^ірентаб̊ейл'ній болұу ͡ герек↓/// ↑болашақта ͡ б̊әрі ͡ б̊олады↓/// 2-жүргізуші: ↑^уол болады деген ^уойдамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә ͡ б̊ірі ͡ б̊олсұн↓/// ↑құуандығ ͡ аға сізге ͡ гішігірім бір ^уойұн дайындап қойдұм↓/// ↑^уотұрмақ ^уойұн↓/// қонақ: ↑^уой / мен ^уойұндұ қойұп кеткелі ͡ ғаншама↓/// 3-жүргізуші: ↑қыйын ^йемес // қыйын ^йемес↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / шынымем ͡ бұл↓/// 3-жүргізуші: ↑бессекүунд деб̊ ͡ аталады↓/// ↑^йең / ^йең / ^йең↓/// 3-жүргізуші: ↑асықпай сөйлөйтүн адамсыз ͡ ғой // сізе ͡ б̊із ͡ гөмөктөсейік деп / бес ақ̊ секүундқа ^ұуақыт переміз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑жарайды / жарайды↓/// 3-жүргізуші: ↑жеті сұрағ ͡ дайындап қойдұм // сол жеті сұраққа↓/// қонақ: бес секүундта↓/// 3-жүргізуші: ↑әр сұрағына / үш -үш нәрседен айтып ^уотұрұуұңұз ͡ герек↓/// ↑бессекүундтұң ішінде↓/// 2-жүргізуші: ↑үш ͡ шауап↓/// 3-жүргізуші: ↑үш ͡ шауап полұуұ ͡ герек↓/// ↑тез-тез / тез ^уойұңұзға ͡ гелгем бірінші сөздерд'айтасыз ͡ ғой / бастаймыз ͡ б̊а↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / мысалы қазақ̊стандағы ^йең сүйүктү / үш кійноңұз /қазақ̊станның / кеттік↓///	1-жүргізуші: Барлық нәрсе рентабильный болу керек, дұрыс айтасыз. Барлық нәрсе рентабильный болу керек. Болашақта бәрі болады. 2-жүргізуші: Ол болады деген ойдамыз. 3-жүргізуші: Иә бірі болсын. Қуандық аға, сізге кішігірім бір ойын дайындап қойдым. Отырмақ ойын. Қонақ: Ой, мен ойынды қойып кеткелі қаншама. 3-жүргізуші: Қиын емес, қиын емес. 2-жүргізуші: Иә, шынымен бұл. 3-жүргізуші: 5 секунд деп аталады. Ең, ең, ең. 2-жүргізуші: Асықпай сөйлейтін адамсыз ғой, сізге біз көмектесейік деп, 5-ақ секундқа уақыт береміз. 3-жүргізуші: Иә. Қонақ: Жарайды, жарайды. 3-жүргізуші: 7 сұрақ дайындап қойдым, сол 7 сұраққа. Қонақ: 5 секундта. 3-жүргізуші: Әр сұрағына 3-3 нәрседен айтып отыруыңыз керек. 5 секундтың ішінде 2-жүргізуші: 3 жауап. 3-жүргізуші: 3 жауап болуы керек. Тез-тез, тез ойыңызға келген 1-ші сөздерді айтасыз ғой. Бастаймыз ба? 1-жүргізуші: Иә. 3-жүргізуші: Мысалы, мысалы, Қазақстандағы ең сүйікті үш киноңыз, Қазақстанның, кеттік.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑қыз жібек / менің атым қожа / алпамыс алты жасар ^уоқұуға барады↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// қонақ: ↑атаманның ақыры / транспрес экспресі / тақыйалы періште↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// ↑мен қосымша жалпы / кәзір қазіргі кезде↓/// ↑бұл ^йенді совет ^у одағының кезіндегі қазақфійльм кійнолары↓/// ↑^йенді үлкен кійнолары↓/// қонақ: ↑қазіргі кездегіма↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / мысалы тоқсаныншы жылдары / ^йекіміңшы жылдары / ^йекімың / ^йекімің ^уонтөрт күз↓/// қонақ: ↑^йенді / бійзнес по казахскійді айтпасақ ұйат болады↓/// 3-жүргізуші: ^уоудее↓/// қонақ: ↑күшік құда / мынау донор болып жатқан↓/// 1-жүргізуші: ↑ағамыз айтып жатырмғо // ағамыз маркетійнгті ^уөлтіреді↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә келесі сұрақ↓///↑моншаға барғанда жаныңызға шақырып алатын үш адам↓/// қонақ: ↑үш адам дейсізба↓/// 3-жүргізуші: ↑кеттік / бес секунд↓/// қонақ: ↑жолдастарымғо / ^йенді↓/// 3-жүргізуші: ↑кім-кім↓///	қонақ: ↑қыжжіб̊ек / менің атым қожа / алпамыс алты жасар ^уоқұуға ͡ б̊арады↓/// 3-жүргізуші:↑тамаша↓/// қонақ: ↑атаманның ақыры / транспрес эк̊спресі / тақ^ыйалы періште↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// ↑мең ͡ ғосұмша / жалпы / қәзір ғазіргі ͡ гезде↓/// ↑бұл ^йенді совет ^уодағының ͡ гезіндегі / қазақфійл'м ͡ кійнолары↓/// ↑енді / үлкөн кійнолары↓/// қонақ: ↑қазіргі ͡ гездегі ͡ ме↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / мысалы / тоқ̊саныншы жылдары / ^йекімыңыншы жылдары / ^йекімың жыйырма / ^йекімың ^уонтөрт күз↓/// қонақ: ↑^йенді / б̊ійзнес по казахскійді / айтпасақ ұйат ͡ полады↓/// 3-жүргізуші: ^уоудө:↓/// қонақ: ↑күшүкқұда / мынау донор ͡ б̊олұб̊ ͡ жатқан↓/// 1-жүргізуші: ↑ағамыз айтыб̊ ͡ ^уотұрмұн ͡ ғой / ағамыз маркетійңгт'өлтүрөді ↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / келесі сұрақ↓///↑моншаға ͡ б̊арғанда жаныңызға шақырыб̊ ͡ алатын үш адам↓/// қонақ: үш адам дейсіз ͡ б̊е↓/// 3-жүргізуші: ↑кеттік бес секүунд↓/// қонақ: ↑жолдастарым ͡ ғой / ^йенді↓/// 3-жүргізуші: ↑кім-͡ гім↓///	Қонақ: "Қыз Жібек", "Менің атым Қожа", "Алпамыс алты жасар оқуға барады". 3-жүргізуші: Тамаша! Қонақ: "Атаманның ақыры", "Транспрес экспресі", "Тақиялы періште". 1- жүргізуші: Тамаша! Мен қосымша, жалпы, кәзір қазіргі кезде. Бұл енді совет одағының кезіндегі қазақфильм кинолары. Енді үлкен кинолары. Қонақ: Қазіргі кездегі ма? 1- жүргізуші: Иә, мысалы, 90-жылдары, 2000-жылдары, 2020, 2014 күз. Қонақ: Енді, "Бизнес по Казахскийді" айтпасақ ұят болады. 3- жүргізуші: Оудее! Қонақ: "Күшік құда", мынау "Донор", болып жатқан. 1- жүргізуші: Ағамыз айтып отырмын ғо, ағамыз маркетингті өлтіреді. 3-жүргізуші: Иә, келесі сұрақ. Моншаға барғанда жаныңызға шақырып алатын 3 адам. Қонақ: 3 адам дейсіз ба. 3- жүргізуші: Кеттік, 5 секунд. Қонақ: Жолдастарым ғо, енді. 3- жүргізуші: Кім-кім?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: нұрлан бар / мұхтар бар / құуаныш бар / сабійт бар көп↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге қандай үш зат аласыз↑ ↑кеттік↑ 1-жүргізуші: бес мың теңгеге↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге не алұуға болады қазір↑/ үш зат↓/// қонақ: бес жүз теңгеге газдалмаған сұу↓/// 3-жүргізуші: ↑аха / жарты ақша кетіп қалды↓/// 1-жүргізуші: ↑нан↓/// қонақ: ↑содан кейін қалғанына сдача аламын / болды↓/// 1-жүргізуші: ↑қалғаны үйде бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уөте керемет жауап↓/// қонақ: ↑жоқ берсе / қалмаған шығар // сұудың ^уөзі бес жүз теңгеғо↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі / ауыл десе ^йесіңізге түсетін үш зат // нәрсе / адам↓/// қонақ: ↑ауыл десема↑ 3-жүргізуші: ↑ауыл десе ^йесіңізге не түседі ↑/ кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑мектеп / жылқы↓/// қонақ:↑құдық / мектеп↓/// 1-жүргізуші: ↑бір↓/// 1-жүргізуші: ↑құдық деп басталған↓/// 1- жүргізуші: ↑аға / неге құдық↓/// 2-жүргізуші: ↑құдық деп бастап // ^уөте↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандық мырза / неге құдық↓/// қонақ: ↑жоқ / құдықтан сұу алып жүрдікқо // кішкене несін ^йеске түсіріп↓///	қонақ: нұрлан ͡ б̊ар / мұхтар ͡ б̊ар / құуаныш бар / саб̊ійт ͡ пар ͡ гөп↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге / қандай үш зат аласыз↑// ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: бес мың теңгеге↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге не ͡ алұуға болады ↑// қазір / үш зат↓/// қонақ: бешшүз теңгеге / газдалмаған сұу↓/// 3-жүргізуші: ↑аха жарт'ақ̊ша / кетіп қалды↓/// 1-жүргізуші: ↑нан↓/// қонақ: ↑содаң ͡ гейің ͡ ғалғанына / сдач'аламын // болдұ↓/// 1-жүргізуші: ↑қалғаны / үйдө ͡ бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уөтө керемет ͡ шауап↓/// қонақ: ↑жоқ / берсе / қалмаған шығар сұудұң өзү ͡ б̊ешшүз теңге ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑келес'ауұл ͡ десе ^йесіңізге түсөтүн үш зат / нәрсе / адам↓/// қонақ:↑ауұл десе ͡ ме↑ 3-жүргізуші:↑ауұл десе ^йесіңізге не ͡ түсөдү // кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑мектеп / жылқы↓/// қонақ: ↑құдұқ / мектеп↓/// 3-жүргізуші: бір↓/// 1-жүргізуші: ↑құдұғ ͡ деп ͡ пасталған↓/// 1-жүргізуші: ↑аға / неге құдұқ↓/// 2-жүргізуші: құдұғ ͡ деп пастап // ^уөтө↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ мырза / неге құдұқ↓/// қонақ:↑жоқ / құдұқтан сұу ͡ алыб̊ / жүрдүк ͡ қой // кішкене несін ^йеске ͡ түсүрүп↓///	Қонақ: Нұрлан бар, Мұхтар бар, Қуаныш бар, Сабит бар, көп. 3- жүргізуші: Тамаша! 1- жүргізуші: Тамаша! 3- жүргізуші: 500 теңгеге қандай үш зат аласыз? Кеттік! 1- жүргізуші: 500 теңгеге? 3- жүргізуші: 500 теңгеге не алуға болады қазір? Үш зат. Қонақ: 500 теңгеге газдалмаған су. 3- жүргізуші: Аха, жарты ақша кетіп қалды. 1- жүргізуші: Нан. Қонақ: Содан кейін қалғанына сдача аламын, болды. 1- жүргізуші: Қалғаны үйде бар. 3- жүргізуші: Өте керемет жауап. Қонақ: Жоқ берсе, қалмаған шығар, судың өзі 500 теңге ғо. 3- жүргізуші: Келесі, ауыл десе есіңізге түсетін үш зат, нәрсе, адам? Қонақ: Ауыл десе ма? 3- жүргізуші: Ауыл десе есіңізге не түседі? Кеттік. 1- жүргізуші: Мектеп, жылқы. Қонақ: Құдық, мектеп. 3- жүргізуші: Бір. 2- жүргізуші: Құдық деп басталған. 1- жүргізуші: Аға, неге құдық? 2- жүргізуші: Құдық деп бастап, өте. 1- жүргізуші: Қуандық мырза, неге құдық? Қонақ: Жоқ, құдықтан су алып жүрдік қо, кішкене несін еске түсіріп.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑^уөте терең адам ^йекенсіз↓/// құдықтан бастадыңыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / құдық / мектеп↓/// қонақ: ↑құдық болмайдыма↓/// 1-жүргізуші: ↑болады / болады // сіздің жауабыңызғой ^уол // бәрі болады↓/// 3-жүргізуші: ↑құдық / мектеп сосын↓/// қонақ: ↑құдық / мектеп қойсаң ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сосын тағы құдық↓/// қонақ: ↑мәденійет үйі / атарба/ 3-жүргізуші: ↑мәденійет үйі / атарба төрт зат↓/// 2-жүргізуші: ↑арбат↓/// қонақ: ↑атарба / сосын шалғы↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / бес заттан айтып ^уотыр↓/// ↑ал келесі сұрақ / тұуған күнге алған ^йең ^уонша ^йемес үш сыйлығыңыз қандай↑// 1-жүргізуші: ↑^уонша ^йемес болғанда қалай↑// 3-жүргізуші: ↑біреудің тұуған күніне алған // немесе ^уөзіңіздің тұуған күніңізге алған↓/// 1-жүргізуші: ↑керек ^йемес сыйлық болып қалған↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге сыйлап жатқан кезде / ұнатпай тұрған үш затыңыз / деген сұрақ↓///	2-жүргізуші: ↑^уөтө терең адам ^йекенсіз↓/// ↑құдұқтам бастадыңыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / құдұқ / мектеп↓/// қонақ: ↑құдұқ ͡ полмайды ͡ ма↑/// 1-жүргізуші: ↑болады / болады сіздің жауаб̊ыңыз ͡ ғой ^уол бәрі ͡ б̊олады↓/// 3-жүргізуші: ↑құдұқ / мектеп̊ сосұн↓/// қонақ: ↑құдұқ / мектеп қойсаң / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сосұн тағы құдұқ↓/// қонақ: ↑мәденійет үйү / атарб̊а/ 3-жүргізуші: ↑мәденійет үйү / атарб̊а төрт зат↓/// 2-жүргізуші: ↑арб̊ат↓/// қонақ: ↑атарб̊а / сосұн шалғы↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша ͡ б̊ес заттан айтып ^уотұр↓/// ↑ал / келесі сұрақ тұуғаң ͡ гүңг'алған ^йең ^уонша ^йемес / үш сыйлығыңыз ͡ ғандай↑// 1-жүргізуші: ↑^уонш'емес болғанда ͡ ғалай↑// 3-жүргізуші: ↑біреудүң / тұуғаң ͡ гүнүн'алған / немесе / ^уөзүңүздің тұуғаң ͡ гүнүңүзг'алған↓/// 1-жүргізуші: ↑керек ^йемес сыйлық ͡ полұп қалған↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге сыйлаб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде // ұнатпай тұрған / үш затыңыз деген сұрақ↓///	2- жүргізуші: Өте терең адам екенсіз. Құдықтан бастадыңыз. 3- жүргізуші: Иә, құдық, мектеп. Қонақ: Құдық болмайды ма? 1- жүргізуші: Болады, болады, сіздің жауабыңыз ғой ол, бәрі болады. 3- жүргізуші: Құдық, мектеп сосын. Қонақ: Құдық, мектеп қойсаң, иә. 1- жүргізуші: Сосын тағы құдық. Қонақ: Мәдениет үйі, атарба. 3- жүргізуші: Мәдениет үйі, атарба төрт зат. 2- жүргізуші: Арбат. Қонақ: Атарба, сосын шалғы. 3- жүргізуші: Тамаша, бес заттан айтып отыр. Ал келесі сұрақ, туған күнге алған ең онша емес үш сыйлығыңыз қандай? 1- жүргізуші: Онша емес болғанда қалай? 3- жүргізуші: Біреудің туған күніне алған немесе өзіңіздің туған күніңізге алған. 1- жүргізуші: Керек емес сыйлық болып қалған. 3- жүргізуші: Сізге сыйлап жатқан кезде, ұнатпай тұрған үш затыңыз деген сұрақ.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑мен алғанба↑ 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сізге берген↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге берген↓/// қонақ: ↑сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑сағат ұнатпай қалдыңыз↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑сосын↓/// 1-жүргізуші: ↑неге↓/// қонақ: ↑сағатты негізі сыйламайды // ^уодан кейін мен ^уөзі сағатта тақпаймын↓/// ↑жоққой сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә ^уол бір↓/// қонақ: ↑жүзікте тақпаймын↓/// 2-жүргізуші: ↑мендеде жүзік жоқ↓/// ↑папа↓/// қонақ: ↑цепішкіде тақпаймын / вобше ^йештеңке тақпаймын мен↓/// 1-жүргізуші: ↑тек қана мійкрофон / тек қана іліп аламын↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайтын шығар↓/// 1-жүргізуші: ↑жүзік шешіп жатсаң ійә↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайды // сосын тарақ↓/// 3-жүргізуші: ↑тарақ неге↑/// 1-жүргізуші: ↑тарақ бергенба↑/// 3-жүргізуші: ↑мен үндемейақойайын // сосын↓/// 2-жүргізуші: ↑фен↓/// қонақ: ↑пышақ↓/// 3-жүргізуші: ↑пышақ↓/// қонақ: ↑ұнамайтындары↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі сұрақ / қолыңызға қорықпай ұстай алатын үш жанұуар↑///	қонақ: ↑мен алған ͡ ба↑ 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑сізге берген↓/// 3-жүргізуші:↑сізге берген↓/// қонақ: ↑сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑сағат / ұнатпай ͡ ғалдыңыз↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑сосын↓/// 1-жүргізуші: ↑неге↑/// қонақ: ↑сағатты негізі / сыйламайды // ^уодаң ͡ гейін ͡ мен ^уөзі сағат ͡ та тақпаймын↓/// ↑жоқ ͡ қой сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә ^уол бір↓/// қонақ: ↑жүзүк̊ ͡ те тақпаймын↓/// 2-жүргізуші: ↑менде ͡ де жүзүк̊ жоқ↓/// ↑папа↓/// қонақ: ↑цепочка ͡ да тақпаймын // вообще ^йештеңке тақпаймын ͡ мен↓/// 1-жүргізуші: ↑текқана микрофон / текқана іліп аламын↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайтын шығар↓/// 1-жүргізуші: ↑жүзүк̊ шешіб̊ ͡ жатčаң // ійә↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайды // сосұн тарақ↓/// 3-жүргізуші: ↑тарақ неге↓/// 1-жүргізуші: ↑тарақ берген ͡ бе↑/// 3-жүргізуші: ↑мен үндөмөй ͡ ақ қойайын / сосұн↓/// 2-жүргізуші: ↑фен↓/// қонақ: ↑пышақ↓/// 3-жүргізуші: ↑пышақ↓/// қонақ: ↑ұнамайтындары↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі сұрақ / қолұңұзға ͡ ғорұқпай / ұстай алатын үшшанұуар↑//	Қонақ: Мен алған ба? 3- жүргізуші: Иә. 1- жүргізуші: Сізге берген. 3- жүргізуші: Сізге берген. Қонақ: Сағат. 3- жүргізуші: Сағат ұнатпай қалдыңыз. Қонақ: Иә. 3- жүргізуші: Сосын. 1- жүргізуші: Неге? Қонақ: Сағатты негізі сыйламайды, одан кейін мен өзі сағат та тақпаймын. Жоқ қой сағат. 3- жүргізуші: Иә, иә, ол бір. Қонақ: Жүзік те тақпаймын. 2- жүргізуші: Менде де жүзік жоқ. Папа. Қонақ: Цепочка да тақпаймын, вообще ештеңке тақпаймын мен. 1- жүргізуші: Тек қана микрофон, тек қана іліп аламын. Қонақ: Сағат ұнамайтын шығар. 1- жүргізуші: Жүзік шешіп жатсаң, иә. Қонақ: Сағат ұнамайды, сосын тарақ. 3- жүргізуші: Тарақ неге? 1- жүргізуші: Тарақ берген ба? 3- жүргізуші: Мен үндемей-ақ қояйын, сосын. 2- жүргізуші: Фен. Қонақ: Пышақ. 3- жүргізуші: Пышақ. Қонақ: Ұнамайтындары. 3- жүргізуші: Келесі сұрақ, қолыңызға қорықпай ұстай алатын үш жануар?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: жанұуар жылқы / қой / мысық↓/// 3-жүргізуші: ↑жақсы көретін үш әніңіз↓/// қонақ: ↑әрійне↑ 1-жүргізуші: ↑садрадійннің әні десе / ійә↓/// қонақ: ↑^йенді гіймнғой↓/// 3-жүргізуші: ↑әнұран↓/// қонақ: ↑міндетті түрде↓/// 1-жүргізуші: ↑әнұранымыз↓/// қонақ: ↑ійә / сосын / үш ән дедіңізба↑ 1-жүргізуші: ↑бағанағы↓/// қонақ: ↑^йенді ^йелдің бәрі айтып жүрген шәмші атамыздың бойында арыстың шығар // көпшілікпен бірге ^уотырып айтатын↓/// ↑сосын / сосын қандай ән↓/// 1-жүргізуші: ↑қәзір / кәзір↓/// 2-жүргізуші: ↑I like the move it move it↓/// 1-жүргізуші: ↑кәзір / кәзіргі кезде мысалы тойға барасызғо // бір бійге бір әнге бійлегіңіз кеп↓/// қонақ: ↑жылтыр көйлек↓/// 3-жүргізуші: ↑а:↓/// 1-жүргізуші: ↑жылтыр көйлек↓/// ↑айтып ^уотырмызғой ағамыз трендте↓/// қонақ: ↑^йенді көпшілік жақсы көредіғой↓/// ↑бійлейді / көңіл көтереді↓/// 1-жүргізуші: ↑^йеңлік / садрадійн бәрін таныйды↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / соңғы сұрақ // түнгі студійаға кележатқан кездегі кездестірген / үш адамыңыз↑ қонақ: жаңағы бақытжан деген режійссйор / мақсат деген продйұуссер және рауан деген актійор жігіт бар // рауаній / сол үшеуі↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / болды↓///	қонақ: жанұуар жылқы / қой / мысық↓/// 3-жүргізуші: ↑жақ̊сы ͡ гөрөтүн үш әніңіз↓/// қонақ: ↑әрійне↑ 1-жүргізуші:↑садрадійннің әні десе / ійә↓/// қонақ: ↑^йенді гимн ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑әнұран↓/// қонақ: ↑міндетті түрде↓/// 1-жүргізуші: ↑әнұранымыз↓/// қонақ: ↑ійә сосұн / үш ән дедіңіз ͡ б̊е↑ 1-жүргізуші: ↑бағанағы↓/// қонақ: ↑^йенді ^йелдің бәр'айтып ͡ жүргөн / шәмш'атамыздың / бойұнд'арыстың шығар ͡ гөп̊шүлүкпем ͡ бірге ^уотұрұб̊ ͡ айтатын↓/// ↑сосұн / сосұң ͡ ғандай ән↓/// 1-жүргізуші: ↑қәзір / қәзір↓/// 2-жүргізуші:↑I like the move it move it↓/// 1-жүргізуші:↑қәзір / қәзіргі ͡ гезде мысалы / тойға барасыз ͡ ғой // бір ͡ б̊ійге ͡ б̊ір әңге ͡ б̊ійлегіңіз ͡ геп↓/// қонақ: ↑жылтыр ͡ гөйлөк↓/// 3-жүргізуші: ↑а:↓/// 1-жүргізуші:↑жылтыр ͡ гөйлөк↓/// ↑айтып ^уотырмыз ͡ ғой // ағамыз трендте↓/// қонақ: ↑^йенді көп̊шүлүг ͡ жақ̊сы ͡ гөрөдү ͡ ғой↓/// ↑бійлейді / көңүл ͡ гөтөрөді↓/// 1-жүргізуші: ↑^йеңлік / садрадійн бәрін таныйды↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / соңғұ сұрақ / түңгү ^ұстұудыйаға ͡ гележатқаң ͡ гездегі ͡ гездестірген үш адамыңыз↑// қонақ: жаңағы ͡ б̊ақытжш̆ан деген ^ірежійсер / мақсат деген продүйүусер және ^ырауан деген актер жігіт бар // ^ырауан / сол үшөуү↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / болдұ↓///	Қонақ: Жануар жылқы, қой, мысық. 3-жүргізуші: Жақсы көретін 3 әніңіз. Қонақ: Әрине! 1-жүргізуші: Садраддиннің әні десе, иә. Қонақ: Енді гимн ғой. 3-жүргізуші: Әнұран. Қонақ: Міндетті түрде. 1-жүргізуші: Әнұранымыз. Қонақ: Иә, сосын, 3 ән дедіңіз ба? 1-жүргізуші: Бағанағы. Қонақ: Енді елдің бәрі айтып жүрген Шәмші атамыздың бойында арыстың шығар, көпшілікпен бірге отырып айтатын. Сосын, сосын қандай ән. 1-жүргізуші: Кәзір, кәзір. 2-жүргізуші: I like the move it move it. 1-жүргізуші: Кәзір, кәзіргі кезде, мысалы, тойға барасыз ғо, бір биге, бір әнге билегіңіз кеп. Қонақ: Жылтыр көйлек. 3-жүргізуші: Ааа. 1-жүргізуші: Жылтыр көйлек. Айтып отырмыз ғой ағамыз трендте. Қонақ: Енді көпшілік жақсы көреді ғой. Билейді, көңіл көтереді. 1-жүргізуші: Еңлік, Садраддин бәрін таниды. 3-жүргізуші: Иә, соңғы сұрақ, түнгі студияға келе жатқан кездегі кездестірген 3 адамыңыз? Қонақ: Жаңағы, Бақытжан деген режиссёр, Мақсат деген продюссер және Рауан деген актёр жігіт бар, Рауани - сол үшеуі. 3-жүргізуші: Тамаша, болды.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: болдыма↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑ау дәулет↓/// 2-жүргізуші: ↑бізде ағаны көп әурелегіміз келмейді↓/// ↑^уөзіміз айттыққо бір байсалдылықтың/ қарапайымдылықтың сыймволы↓/// ↑асықпай әңгіме бір жақын нағашыңмен сөйлесіп ^уотқан сыйақтысың әңгімелесіп отырсаң↓/// ↑дәл қазір ^йенді сіз жаңа айттыққо бір ауылдағы кейіпкер жанымызға жақын жаныңызға жақын↓/// ↑^уойын ^уойнайық тағыда ^уотырма ^уойын сіз құдалықтасыз құдалықта тілек айтып жатырған құдасыз↓/// ↑бірақ тілекке міндетті түрде біз ұсынған сөздерді кедергі сөздерді қолдана ^уотырып тілек айтұуыңыз керек↓/// ↑бұл ^йенді іймпровійзацыйағада пайдасы бар деп ^уойлаймын↓/// ↑қошеметтейік↓/// 1-жүргізуші: ↑^іійә көңілді/ тамаша ал дәулет↓/// қонақ: ал көрейік / шама келгенше↓/// 1-жүргізуші: ↑ал / құдалық қай жерде болып жатыр↓/// 2-жүргізуші: ↑шардарада↓///	қонақ: болдұ ͡ ма↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑ау / дәулөт↓/// 2-жүргізуші:↑бізд'ағаны көб̊ ͡ әурөлөгүміз ͡ гелмейді↓/// ↑^уөзүмүз айттық ͡ қой ͡ б̊ір ͡ б̊айсалдылықтың / қарапайымдылықтың сыймволы↓/// ↑асықпай әңгіме ͡ б̊ір жақын нағашыңмен сөйлөсүп ^уотұрған сыйақтысың // әңгімелесіб̊ ͡ отұрсаң↓/// ↑дәл ͡ ғазір ^йенді сіжжаң'айттыққой // бір ауұлдағы ͡ гейіпкер жанымызға жақын / жаныңызға жақын↓/// ↑^уойұн ^уойнайық тағы ͡ да // ^уотұрма / ^уойұн / сіз ͡ ғұдалықтасыз //ғұдалықта тілег ͡ айтыб̊ ͡ жатырғаң ͡ ғұдасыз↓/// ↑бірақ / тілекке міндетті түрдө ͡ б̊із ұсұңған сөздөрдү / кедергі сөздөрдү қолдана ^уотұрұп // тілег ͡ айтұуұңұз ͡ герек↓/// ↑бұл ^йенді / іймпровійзасійаға ͡ да пайдасы ͡ б̊ар деп ^уойлаймын↓/// ↑қошеметтейік↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / көңүлдү / тамаша / ал дәулөт↓/// қонақ: ал / көрөйүк̊ // шама ͡ гелгенше↓/// 1-жүргізуші: ↑ал / құдалық қайжерде ͡ б̊олұб̊ ͡ жатыр↓/// 2-жүргізуші: шардарада↓///	Қонақ: Болды ма? 1-жүргізуші: Тамаша, қошеметтеріңіз. Ау, Дәулет. 2-жүргізуші: Біз де ағаны көп әурелегіміз келмейді. Өзіміз айттық қо бір байсалдылықтың, қарапайымдылықтың символы. Асықпай әңгіме, бір жақын нағашыңмен сөйлесіп отқан сияқтысың әңгімелесіп отырсаң. Дәл қазір енді, сіз жаңа, айттық қо бір ауылдағы кейіпкер жанымызға жақын, жаныңызға жақын. Ойын ойнайық тағы да, отырма ойын. Сіз құдалықтасыз, құдалықта тілек айтып жатырған құдасыз. Бірақ тілекке міндетті түрде біз ұсынған сөздерді, кедергі сөздерді қолдана отырып, тілек айтуыңыз керек. Бұл енді импровизацияға да пайдасы бар деп ойлаймын. Қошеметтейік. 1-жүргізуші: Иә, көңілді, тамаша! Ал, Дәулет. Қонақ: Ал, көрейік, шама келгенше. 1-жүргізуші: Ал құдалық қай жерде болып жатыр. 2-жүргізуші: Шардарада
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ауылым шардарадама↑ 2-жүргізуші: ↑ійә / ^йелүу жылдық савхозда↓/// қонақ: ↑ауылына жарнама жасап жатыр↓/// 1-жүргізуші: ↑айтып отырмынғой // шійелі деп айтса боладығой↓/// қонақ: ↑ійә / әйтпесе жаркент деп те↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жаркент деп те айтса болады↓/// ↑^уойбай↓/// 2-жүргізуші: ↑біледі ағасының стұудыйасында ^уотырғанын↓/// ↑сонымен құдалық басталды↓/// ↑мен ^йенді тілек берейін↓///	қонақ: ↑ауұлұм / шардарада ͡ ма↑ 2-жүргізуші: ↑ійә /^йелүужылдық̊ ͡ совхозда↓/// қонақ: ↑ауұлұна / жарнама жасаб̊ ͡ жатыр↓/// 1-жүргізуші: ↑айтыб̊ ͡ отұрмұң ͡ ғой // шійелі деб̊ ͡ айтčа ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ійә / әйтпесе жаркент деп ͡ те↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жаркент деп ͡ те / айтčа болады↓/// ↑^уойб̊ай↓/// 2-жүргізуші: ↑біледі / ағасының ^ұстұудыйасында ^уотұрғанын↓/// ↑сонұмен / құдалық ͡ басталды↓/// ↑мен ^йенді тілек берейін↓///	Қонақ: Ауылым Шардарада ма? 2-жүргізуші: Иә, елу жылдық савхозда. Қонақ: Ауылына жарнама жасап жатыр. 1-жүргізуші: Айтып отырмын ғой, Шиелі деп айтса болады ғой. Қонақ: Иә, әйтпесе Жаркент деп те. 1-жүргізуші: Иә, Жаркент деп те айтса болады. Ойбай. 2-жүргізуші: Біледі ағасының студиясында отырғанын. Сонымен құдалық басталды. Мен енді тілек берейін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	↑^йерекше қадірі деп ағасыда↓/// ↑ұқсайды ау алтын тонның жағасына↓/// 1-жүргізуші:↑^уойдее↑ 2-жүргізуші: ↑ақ жүрекпен ақ тілекті ақтарғайсың↓/// ↑берейік сөз кезегін нағашыға дей келе↓/// ↑құуандық нағашыға тілек кезегі беріледі↓/// 1-жүргізуші:↑жақында↓/// қонақ: ↑^уой / рахмет 1-жүргізуші: ↑жақында презійденттен алғыс хат алған ағамыз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді / ійә / ійә↓/// ↑келген қадамдарыңызға нұр жаусын құдалар↓/// ↑мынау ^йекі жас бақытты болсын↓/// ↑байлық деген балада дейді // бала-шағалары көп болсын↓/// ↑^уөссін ^уөрбісін↓/// 3-жүргізуші: ↑бірінші сөз↓///	↑^йерек̊ше қадір деб̊ ͡ ағасы ͡ да↓/// ↑ұқ̊сайд'ау / алтын тоннұң жағасына↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойде:↑ 1-жүргізуші: ↑ағ ͡ жүрөкпөн / ақ тілекті / ақтарғайсың↓/// ↑берейік / сөз ͡ гезегін нағашыға / дей ͡ геле↓/// ↑құуандық нағашыға / тілек кезегі ͡ б̊еріледі↓/// 1-жүргізуші: ↑жақында↓/// қонақ: ↑^уой / ^ырахмет↑ 1-жүргізуші: ↑жақында / презійденттен / алғысхат алған ағамыз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді / ійә / ійә↓/// ↑келгең ͡ ғадамдарыңызға / нұр жаусұң ͡ ғұдалар↓/// ↑мына ^йекі жас ͡ пақытты ͡ б̊олсұн↓/// ↑байлығ ͡ дегем балада дейді // бала-шағалары ͡ гөп ͡ полсұн↓/// ↑^уөссүн ^уөрб̊үсүн↓/// 3-жүргізуші: бірінші сөз↓///	Ерекше қадірі деп ағасы да, Ұқсайды ау алтын тонның жағасына. 1-жүргізуші: Ойдее! 2-жүргізуші: Ақ жүрек пен ақ тілекті ақтарғайсың. Берейік сөз кезегін нағашыға, дей келе, Қуандық нағашыға тілек кезегі беріледі. 1-жүргізуші: Жақында. Қонақ: Ой рақмет! 1-жүргізуші: Жақында президенттен алғыс хат алған, ағамыз. Қонақ: Ал енді, иә иә. Келген қадамдарыңызға нұр жаусын құдалар. Мынак екі жас бақытты болсын. Байлық деген балада дейді, бала-шағалары көп болсын. Өссін өрбісін. 3-жүргізуші: бірінші сөз
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / ^йенді мынау қылышпен неғып жүр ары-бері демеңіздер мені↓/// ↑ійә / ^уөйткені қазір ^йет жөндеймін ары-бері кішкене↓/// ↑содан кейін жеңіл желпі жаңағы↓/// ↑^уоның үстіне аллергійа да болып тұрмын мен ^уөзі↓/// ↑содан кейін кішкене сіздерден алшақтап-алшақтап қашып тұрмын↓/// ↑ійә↓/// 2-жүргізуші:↑айта беріңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑айта беріңіз/ айта беріңіз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді мына сондықтан↓/// 1-жүргізуші: ↑аллергійа неге ↑ / сізге ^уол қалошқа↓/// қонақ: ↑жоқ / аллергійа ащы сұудан↓/// ↑содан кейін мына ащы сұу қоймай / жаңағы шұбат қойып ^уотырғанымыз сол↓/// ↑сондықтан алдынан келіп / нағашы дегеннен кейін сәлем бердім / міне құдаларға↓/// ↑ійә / ^йенді жаңағы қайырбек құданың аты ^йекен // қаха мінекей ^уөзі жүз жақсыдан түңілме деген жүзіңіз жылы адам↓/// ↑сондықтан тәрбійелеріңізде ^уөте жақсы↓/// ↑мынау / аноу бір йұупійтерге қол жеткізгендей болып ^уотырмын мен ^уөзім сіздерге↓/// ↑мынау құлақ қағыс деп айтып кетейін біз ұлы жүздің тараған қазағымыз↓/// ↑^йенді тегімізді айтып жатқанымғой↓/// ↑мынау ^йенді келіншегіміз қамырлей алмағаннан кейін / ^йеттің астына спагеттій↓/// ↑ійә / ренжімеңіздер жаңағы айқай шұусыз ^уөстіп күлімдеп / жарқырап↓///	қонақ: ↑ійә / ^йенді мынау / қылышпен неғыб̊ ͡ жүр / ары-͡ б̊ері демеңіздер ͡ мені↓/// ↑ійә / ^уөйткөнү қазір ^йет ͡ шөндөймүн ары-͡ б̊ері ͡ гішкене↓/// ↑содаң ͡ гейін жеңіл желпі жаңағы↓/// ↑^уонұң үстүне / алергійә ͡ да ͡ б̊олұп тұр // мен ^уөзү↓/// ↑содаң ͡ гейін / кішкене сіздерден алшақтаб̊-͡ алшақтап қашып тұрмұн↓/// ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑айта ͡ б̊еріңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑айта ͡ б̊еріңіз / айта ͡ б̊еріңіз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді мына сондұқтан↓/// 1-жүргізуші:↑алергійә / неге сізге ^уол ғалошқ̊а↓/// қонақ: ↑жоқ / алергійә / ашшы сұудан↓/// ↑содаң ͡ гейін мына / ашшы сұу ͡ ғоймай / жаңағы шұб̊ат қойұп ^уотұрғанымыс сол↓/// ↑сондұқтан алдынаң ͡ геліп // нағашы дегеннең ͡ гейін / сәлем бердім // міне құдаларға↓/// ↑ійә / ^йенді жаңағы / қайырб̊ек құданың аты ^йекен // қаха мінекей ^уөзү / жүзү жақ̊сыдан түңүлмө деген // жүзүңүж ͡ жыл'адам↓/// ↑сондұқтан тәрб̊ійелеріңізді ^уөтө жақ̊сы↓/// ↑мынау / анау ͡ б̊ір йүупійтерге / қол жеткізгендей болұп ^уотұрмұн мен / ^уөзүм сіздерге↓/// ↑мынау ͡ ғұлақ қағыс теб̊ ͡ айтып кетейін // біз / ұлұжүздүң тарағаң ͡ ғазағымыз↓/// ↑^йенді / тегімізд'айтып жатқаным ͡ ғой↓/// ↑мынау ^йенді ͡ геліншегіміз / қамыр ійлей алмағаннаң ͡ гейін ^йеттің астына спагеттій↓/// ↑ійә / ^іренжімеңіздер // жаңағы / айқай шұусұз ^уөстүп күлүмдөб̊ ͡ жарқырап↓///	Қонақ: Иә, енді мынау қылышпен неғып жүр ары-бері демеңіздер мені. Иә, өйткені, қазір ет жөндеймін, ары-бері кішкене. Содан кейін жеңіл-желпі, жаңағы. Оның үстіне аллергия да болып тұрмын мен өзі. Содан кейін, кішкене сіздерден алшақтап-алшақтап қашып тұрмын. Иә. 2-жүргізуші: Айта беріңіз. 1- жүргізуші: Айта беріңіз, айта беріңіз. Қонақ: Ал енді, мына сондықтан. 1-жүргізуші: Аллергия неге? Сізге ол қалошқа? Қонақ: Жоқ, аллергия ащы судан. Содан кейін мына ащы су қоймай, жаңағы, шұбат қойып отырғаным сол. Сондықтан алдынан келіп, нағашы дегеннен кейін сәлем бердім, міне құдаларға. Иә, енді, жаңағы, Қайырбек-құданың аты екен, Қаха, мінекей, өзі жүз жақсыдан түңілме деген, жүзіңіз жылы адам. Сондықтан тәрбиелеріңіз де өте жақсы. Мынау, аноу бір юпитерге қол жеткізгендей болып отырмын мен өзім сіздерге. Мынау құлаққағыс деп айтып кетейін, біз ұлы жүздің тараған қазағымыз. Енді тегімізді айтып жатқаным ғой. Мынау, енді келіншегіміз қамыр илей алмағаннан кейін, еттің астына спагетти. Иә, ренжімеңіздер, жаңағы, айқай-шусыз өстіп күлімдеп, жарқырап.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑спагеттій жеп↓/// қонақ: ↑ійә / спагеттій жеп↓/// 1-жүргізуші: ↑драйв ұстап↓/// қонақ: ↑драйвпенде қазір сіздердің бійлеріңізді / алыстан түсіреміз↓/// 3-жүргізуші: ↑^уол дронғой↓/// қонақ: ↑ійә / дрон дрон / ійә дронба немене анау↓/// 2-жүргізуші: ↑бұл драйв деген↓/// 3-жүргізуші: ↑энергійа деген↓/// қонақ: ↑ійә / энергійамен бійлейміз қаз / бәрі болады мұузыканттар бар↓/// 1-жүргізуші: ақауыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ақұуыз белок деген сөз↓/// қонақ: ақұуыз белокпа / ійә / сондықтан мынау ^уөте семіз малдың ^йеті↓/// ↑күш-құуаты белогы көп / ійә↓/// ↑алып ^уотырыңыздар / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша рахмет↓/// ↑ійә / той тойға ұлассын↓/// ↑жастар бақытты болсын↓/// ↑^йенді ^уосы тойда аға / кішігірім ойындар боладығой↓/// ↑кампоттан алып ^у отырыңыз // ійә↓/// қонақ: ↑кампот құдалар үшін кампот↓/// ↑құдалар ішпейтін адам ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол кcell-дің арнайы кампоты↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойын ^уойнаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойын ^уойнаймыз // ійә / сізді ^уортаға шақырамыз↓///	1-жүргізуші:↑спагеттій жеп↓/// қонақ: ↑ійә / спагеттій жеп↓/// 1-жүргізуші: ↑драйв ұстап↓/// қонақ: ↑драйвпен ͡ де қазір / сіздердің бійлеріңізді / алыстан түсүрөміз↓/// 3-жүргізуші: ↑^уол дроң ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ійә / дрон // дрон ійә // дром ͡ ба немене / анау↓/// 2-жүргізуші: ↑бұл / драйв деген↓/// 3-жүргізуші: ↑энергійә деген↓/// қонақ: ↑ійә / энергійәмен бійлейміз қазір // б̊әрі ͡ б̊олады / мұузыканттар ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ақауұз↓/// 3-жүргізуші: ↑ақұуұз / б̊елок деген сөз↓/// қонақ: ақұуұз / б̊елок ͡ па↑// ійә / сондұқтан мына ^уөтө ͡ семіз малдың ^йеті↓/// ↑күш-құуаты ͡ б̊елогұ ͡ гөб̊ ͡ ійә↓/// ↑алыб̊ ͡ отұрұңыздар // ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет↓/// ↑ійә / той тойғ'ұлассын↓/// ↑жастар ͡ б̊ақытты ͡ б̊олсұн↓/// ↑^йенді ^уосұ тойд'аға / кішігірім ^уойұндар ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// ↑компоттан алып ^уотұрұңыз // ійә↓/// қонақ: ↑компот / құдалар үшүн / компот↓/// ↑құдалар / ішпейтін адам ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол Kcell-дің / арнайы ͡ компотұ↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойұн ^уойнаймыз↓/// 1-жүргізуші:↑^уойұн ^уойнаймыз // ійә / сізді ^уортаға шақырамыз↓///	1-жүргізуші: Спагетти жеп. Қонақ: Иә, спагетти жеп. 1- жүргізуші: Драйв ұстап. Қонақ: Драйвпен де қазір сіздердің билеріңізді алыстан түсіреміз. 3- жүргізуші: Ол дрон ғой. Қонақ: Иә, дрон, дрон, иә, дрон ба немене анау. 2- жүргізуші: Бұл драйв деген. 3- жүргізуші: Энергия деген. Қонақ: Иә, энергиямен билейміз қаз, бәрі болады музыканттар бар. 1- жүргізуші: Ақауыз. 3- жүргізуші: Ақуыз, белок деген сөз. Қонақ: Ақуыз белок па, иә, сондықтан, мынау өте семіз малдың еті. Күш-қуаты, белогы көп, иә. Алып отырыңыздар, иә. 1- жүргізуші: Тамаша рақмет. Иә, той тойға ұлассын. Жастар бақытты болсын. Енді осы тойда, аға, кішігірім ойындар болады ғой. Кампоттан алып отырыңыз, иә. Қонақ: Кампот құдалар үшін, кампот. Құдалар ішпейтін адам екен. 1- жүргізуші: Ол Kcell-дің арнайы кампоты. Қонақ: Иә. 2- жүргізуші: Ойын ойнаймыз. 1- жүргізуші: Ойын ойнаймыз иә, сізді ортаға шақырамыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уойбай менба↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша дәулет / бұл ^уойынның аты қандай↑// 2-жүргізуші: ↑^уойынның аты дәл түс деп аталады↓/// ↑дәл түс↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзі шығара береді // ^уойынның атын↓/// 2-жүргізуші: ↑мен бірақ↓/// қонақ: ↑^уойындары қызық ^уосы баланың↓/// 2-жүргізуші: ↑кім тексереді мені↓/// 1-жүргізуші:↑^уойындар ғылымының докторы↓/// 2-жүргізуші: ↑сонымен / бұл ^уойынның шарты көп уақытты алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑мынаны майдалап шайнап↓/// 2-жүргізуші:↑ійә / жылдам әрі тез жылдам ірі ^уоңай ^уойналатын ^уойын↓/// ↑бұл жерде қолдарыңызда теннійс добы бар // үстел теннійсінің добы / бұны бір сәтте қолдарыңызға ұстайсыздарда мына жұмыртқаның ыдысы / қалпы қалпына қарай лақтырамыз сол жерге жыйылу керек↓/// ↑бір уақытта ыдыстағы шар біткенге дейін ^уойнаймыз↓/// ↑кімде қанша шар жыйылды↓// кімде қандай қаншалықты көп сол жеңіске жетеді↓/// ↑тағыда ұмытпайтын басты шарт тікелей лақтырмаймыз↓/// ↑міндетті түрде үстелге тійгізіп // содан кейін жайғастырамыз↓/// ↑мысалы ^уосылай↓/// 1-жүргізуші:↑монтаждау ^уосы қалсын↓/// қонақ: ↑бастай берейінба↓/// 3-жүргізуші:↑бір / ^йекі / үш↓///	қонақ: ↑^уойб̊ай / мем ͡ бе↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша дәулөт // бұл ^уойұннұң аты ͡ ғандай↑// 2-жүргізуші: ↑^уойұннұң аты / дәл түс / деб̊ ͡ аталады↓/// ↑дәл түс↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзү шығара ͡ б̊ереді ^уойұннұң атын↓/// 2-жүргізуші: ↑мем ͡ бірақ↓/// қонақ: ↑^уойұндары қызық / ^уосұ ͡ б̊аланың↓/// 2-жүргізуші: ↑кім тек̊середі мені↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойұндар ғылымының докторұ↓/// 2-жүргізуші:↑сонұмен / бұл ^уойұннұң шарты ͡ гөп ^ууақытт'алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑мынаны майдалап̊ ͡ шайнап↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / жылдам әрі тез / жылдам әрі ^уоңай ^уойналатын ^уойұн↓/// ↑бұл жерде қолдарыңызда / теннійс ͡ доб̊ұ ͡ б̊ар // үстөл теннійсінің доб̊ұ // б̊ұнұ / б̊ірсәтте қолдарыңызға / ұстайсыздар ͡ да // мына жұмұртқаның ыдысы / қалпы қалпына ͡ ғарай ылақтырамыз // солжерге жыйылұу ͡ герек↓/// ↑бір ^ұуақытта / ыдыстағы шар ͡ б̊іткеңге ͡ дейін ^уойнаймыз ↓// кімде қанша шар жыйылды↑/// ↑кімде қандай / қаншалықты ͡ гөп̊ / сол жеңіске жетеді↓/// ↑тағы ͡ да /ұмұтпайтын / басты шарт // тікелей ^ылақтырмаймыз↓/// ↑міндетті түрдө / үстөлгө ͡ тійгізіп̊ // содаң ͡ гейін жайғастырамыз↓/// ↑мысалы ^уосұлай↓/// 1-жүргізуші: ↑монтажда / ^уосұ ͡ ғалсын↓/// қонақ: ↑бастай берейім ͡ бе↑/// 3-жүргізуші: ↑бір / ^йекі / үш↓///	Қонақ: Ойбай, мен ба? 1- жүргізуші: Тамаша! Дәулет, ойынның аты қандай? 2- жүргізуші: Ойынның аты дәл түс деп аталады. Дәл түс. 1- жүргізуші: Өзі шығара береді ойынның атын. 2- жүргізуші: Мен бірақ. Қонақ: Ойындары қызық осы баланың. 2- жүргізуші: Кім тексереді мені. 1- жүргізуші: Ойындар ғылымының докторы. 2- жүргізуші: Сонымен, бұл ойынның шарты көп уақытты алмайды. 1- жүргізуші: Мынаны майдалап шайнап. 2- жүргізуші: Иә, жылдам әрі тез, жылдам әрі оңай ойналатын ойын. Бұл жерде қолдарыңызда теннис добы бар, үстел теннисінің добы, бұны бір сәтте қолдарыңызға ұстайсыздар да, мына жұмыртқаның ыдысы, қалпы, қалпына қарай лақтырамыз, сол жерге жиылу керек. Бір уақытта ыдыстағы шар біткенге дейін ойнаймыз. Кімде қанша шар жиылды, кімде қандай, қаншалықты көп, сол жеңіске жетеді. Тағы да ұмытпайтын басты шарт - тікелей лақтырмаймыз. Міндетті түрде үстелге тигізіп, содан кейін жайғастырамыз. Мысалы, осылай. 1- жүргізуші: Монтаждау, осы қалсын. Қонақ: Бастай берейін ба? 3- жүргізуші: Бір, екі, үш.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә:↓/// ^уой:↓/// 2-жүргізуші: ^уой:↓/// 3-жүргізуші: ↑ұура:↑ 1-жүргізуші: ↑^уөй:↓/// ↑менде үшеу қалды / қалай ^уойлайсыз↓/// қонақ: ↑сәттілік тілеймін↓/// 3-жүргізуші: ↑сәл қалды / сәл қалды біреу / біреу тійгіздіңіз↓/// 2-жүргізуші: ↑ай:↓/// 3-жүргізуші:↑^йештеңе ^йетпейді / ^йештеңе ^йетпейді↓/// 2-жүргізуші: ↑сонымен бүгінгі ^уойында жеңімпаз / құуандық ағамыз↓/// 1-жүргізуші:↑құуандық ағаға / қошеметтеріңіз↓/// қонақ: ↑^уой рахмет↑ 1-жүргізуші: ↑түнгі стұудыйа бағдарламасының қонағы / құуандық ағамызға қошеметеріңіз↓/// ↑құуандық мырза / сізге көп-көп рахмет ^ууақыт бөліп келгеніңізге рахмет↓/// ↑сізге сәттілік тілейміз / денсаулығыңыз мықты болсын↓/// 3-жүргізуші: ↑рахмет келгеніңізге↑ 1-жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↓///	қонақ: ↑ійә:↓/// ^уой:↓/// 2-жүргізуші:^уой:↓/// 3-жүргізуші:^ұура:↑// 1-жүргізуші:↑^уөй:↓/// ↑менде / үшөу ͡ ғалды / қалай ^уойлайсыз↑/// қонақ: ↑сәттілік тілеймін↓/// 3-жүргізуші: ↑сәл ͡ ғалды / сәл ͡ ғалды / біреу / біреу тійгіздіңіз↓/// 2-жүргізуші: ↑ай:↓/// 3-жүргізуші: ↑^йештең'етпейді / ^йештең'етпейді↓/// 2-жүргізуші: ↑сонұмем ͡ бүгүңг'ойұнда // жеңімпаз / құуандығ ͡ ағамыз↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ ͡ ағаға / қошеметтеріңіз↓/// қонақ: ↑^уой / ^ырахмет↑// 1-жүргізуші: ↑түңгү ͡ стұудійа ͡ б̊ағдарламасының ͡ ғонағы // құуандығ ағамызға / қошеметтеріңіз↑/// ↑құуандығ ͡ мырза / сізге / көп-көп ^ырахмет ↑// ^ұуақыт ͡ пөлүп келгеніңізге ^ырахмет↓/// ↑сізге сәттілік тілейміз // денсаулұғұңұз ͡ мықты ͡ б̊олсұн↓/// 3-жүргізуші:↑^ырахмет келгеніңізге↑// 1-жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↓///	Қонақ: Иәә. Ойй. 2- жүргізуші: Ойй. 3- жүргізуші: Ураа! 1- жүргізуші: Өййй. Менде үшеу қалды, қалай ойлайсыз. Қонақ: Сәттілік тілеймін. 3- жүргізуші: Сәл қалды, сәл қалды біреу, біреу тигіздіңіз. 2- жүргізуші: Аййй. 3- жүргізуші: Ештеңе етпейді, ештеңе етпейді. 2- жүргізуші: Сонымен бүгінгі ойында жеңімпаз, Қуандық ағамыз. 1- жүргізуші: Қуандық ағаға қошеметтеріңіз! Қонақ: Ой рақмет! 1- жүргізуші: Түнгі студия бағдарламасының қонағы Қуандық ағамызға қошеметеріңіз. Қуандық мырза, сізге көп-көп рақмет, уақыт бөліп келгеніңізге рақмет. Сізге сәттілік тілейміз, денсаулығыңыз мықты болсын. 3- жүргізуші: Рақмет келгеніңізге! 1- жүргізуші: Қошеметтеріңіз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑кеш жарық достар→// қалайсыздар→ көңүл күй қалай↑// ↑құрметті достар →/ жібек жолы арнасында → түнгі студия жобасы →/ біз шоуымызды нестейміз↑// көрермен: ↑бастаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑кеттік↑// ↑^ырахмет құрметтү көрөрмендер → жобамыздың серіктесі → нарықтa kcell және activ брендтері ұсынған → қазақстандық мобил'ді ^уоператор kcell болып табылады → қошеметтеріңіз↑// ↑^ырахмет үлкен / айта кету керек → kcell бұл тек мобил'ді ^уоператор ғана ^й ^йемес→/ сонымен қатар → ^йеліміздегі ^йең ауқымды / бес G → жабыны ^уого бонус адалдық бағдарламасы бар → / алғашқы цифырлық банк → // ^уонлайн дүкен бар → мобил'ді супер қосымшы↓/// ↑және тағыда басқалары бар↓/// кcell ^ырахмет↑	1-жүргізуші: ↑ кешшарығ ͡ достар →// қалайсыздар→ көңүлгүй ͡ ғалай↑ ↑құрметті достар→/ жіб̊егжол'арнасында → түңгү стұудійа жоб̊асы →// бішшоуұмұздұ / не'стейміз↑/// көрермен: ↑бастаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑кеттік↑ ^ырахмет құрметтү ͡ көрөрмөндер → жоб̊амыздың серіктесі → нарықты kcell және activ брендтер'ұсұңған → қазақ̊стандығ ͡ моб̊ұйл'ді ^уоператор kcell болұп таб̊ылады → қошеметтеріңіз↑ ↑^ырахмет үлкөн / айта ͡ гетүу ͡ герек → kcell бұл тек / моб̊ұйл'ді ^уоператор ғана ^йемес →/ сонұмеңғатар → / ^йеліміздегі ^йең ауқұмдұ ͡ б̊ес g → жаб̊ыны / ^уого ͡ б̊онұус адалдық ͡ пағдарламасы ͡ б̊ар → // алғашқ̊ы ційфірлық ͡ баңк → ^уонлайн дүкөм ͡ бар → моб̊ұйл'ді сүупер ͡ ғосұмшұ↓/// ↑және тағы ͡ да ͡ б̊асқалары ͡ б̊ар↓/// ^ырахмет↑	1-жүргізуші: Кеш жарық достар, қалайсыздар көңіл күй қалай? Құрметті достар, жібек жолы арнасында түнгі студия жобасы, біз шоуымызды не істейміз? Көрермен: Бастаймыз. 1- жүргізуші: Кеттік! Рақмет құрметті көрермендер, жобамыздың серіктесі нарықтa kcell және activ брендтері ұсынған қазақстандық мобильді оператор kcell болып табылады, қошеметтеріңіз! Рақмет үлкен, айта кету керек kcell бұл тек мобильді оператор ғана емес, сонымен қатар еліміздегі ең ауқымды 5 G жабыны, ого бонус адалдық бағдарламасы бар алғашқы цифрлық банк онлайн дүкен бар мобильді супер қосымшы. Және тағы да басқалары бар. Kcell рақмет!
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші:↑сонымен →/ күн қалай басталады → сізде↑// ↑таңертең тұрдыңыз → будил'ник↓/// 1-жүргізуші:↑тұрдым бірден→ ^ұуатсапқа кіремін↓/// ↑дұрысқо →сіздерде қалай ^ыуатсапқа кіресіздерма →инстаграмға кіресіздер ма↑// ↑инстаграм ба →^ыуатсаппа↑// көрермен: ^ұуатсап↓/// 1-жүргізуші: ↑былай шынайы болсын → шынымен бірінші инстаграмға кіріп →/ бір ^уойанасыңғо солай ійә→/ ^уодан кейін уатсапқа кіресің↓/// 2-жүргізуші: ↑мен инстаграмға да→ кірмеймін →/ тик-токқада кірмеймін →/ жаңалықтарғада кірмеймін →/ жуынатын бөлмеге кіремін↓/// ↑сосын басталады↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет →дәулет →жаңағы ары қарай →/ әңгімемізді қонақпен жалғастырайық →ійә↓/// ↑^ұрұқсат болса↓///	2-жүргізуші: ↑сонұмен → / күң ͡ ғалай басталады → // сіз ͡ де↑ таңертең тұрдұңұз → // бұудил'ник↓/// 1-жүргізуші: ↑тұрдұм бірден→ ватčапқа ͡ гіремін↓/// ↑дұрұс ͡ қой →сіздерде / қалай↑/ ватčапқа ͡ гіресіздерме →ійнстаграмға ͡ гіресіздер ͡ ме↑/// ↑ійнстаграм ͡ ба →ватčап ͡ па↑// көрермен:↑ватčап↓/// 1-жүргізуші:↑былай шынайы ͡ б̊олсұн → шынымем бірінш'ійнстаграмға ͡ гіріп →/ бір ^уойанасың ͡ ғой / солай ійә →/ ^уодаңгейін ватčапқа ͡ гіресің↓/// 2-жүргізуші:↑мен ійнстаграмға ͡ да→ кірмеймін →// тійк-токқа ͡ да ͡ гірмеймін →// жаңалықтарға ͡ да ͡ гірмеймін →// жұуұнатым ͡ бөлмөгө ͡ гіремін↓/// ↑сосұм ͡ басталады↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет → // дәулөт жаңағы →/ арығарай → әңгімемізді / қонақпен жалғастырайық →ійә↓/// ↑^ұрұқ̊сат ͡ полса↓///	2- жүргізуші: Сонымен, күн қалай басталады сізде? Таңертең тұрдыңыз, будильник. 1- жүргізуші: Тұрдым, бірден WhatsApp-қа кіремін. Дұрыс қой? Сіздерде қалай? WhatsApp-қа кіресіздер ме, Instagram-ға кіресіздер ме? Instagram ба, WhatsApp па? Көрермен: WhatsApp. 1- жүргізуші: Былай шынайы болсын, шынымен, бірінші Instagram-ға кіріп, бір оянасың ғой, солай, иә? Одан кейін WhatsApp-қа кіресің. 2- жүргізуші: Мен Instagram-ға да кірмеймін, TikTok-қа да кірмеймін, жаңалықтарға да кірмеймін. Жуынатын бөлмеге кіремін. Сосын басталады. 1- жүргізуші: Тамаша! Рақмет, Дәулет! Жаңағы, ары қарай әңгімемізді қонақпен жалғастырайық, иә. Рұқсат болса.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑менің әңгімем↓/// 3-жүргізуші: ↑көңүл күйіңүз қалай→ / сіздің↓/// 1-жүргізуші: ↑жақсы / не болды бүгін саған↑// 3-жүргізуші:↑^йештеңе↓/// 1-жүргізуші: ↑менімен әңгімелескің келіп тұрған сияқтығо→ // сенің / жақсы↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / бәрі →/ жақсыма↑// 2-жүргізуші: кеңізші мұнда→ деп шақырып алып↓/// ↑мұнда ^уотырып әңгімелесейікші↓/// 1-жүргізуші: ↑дәулеттен неге →сұрамайсың↑// 3-жүргізуші:↑дәулеттің көңүл-күйү қалай↑// 2-жүргізуші: ↑менің →көңіл-күйім↓/// 3-жүргізуші:↑^уоныкы постоянна→ ^уосындайғо↓///	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑менің әңгімем↓/// 3-жүргізуші: ↑көңүлгүйүңүз ͡ ғалай→ / сіздің↓/// 1-жүргізуші:↑жақ̊сы / не ͡ б̊олдұ ͡ б̊үгүн саған↑ 3-жүргізуші: ↑^йештеңе↓/// 1-жүргізуші: ↑менімен әңгімелескің ͡ геліп тұрған сыйақты ͡ ғой →// сенің / жақ̊сы↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / бәрі →жақ̊сы ͡ ма↑ 2-жүргізуші: келіңішші мұнда→ деп̊ / шақырыб̊ ͡ алып↓/// ↑мұнда отұрұб̊ ͡ әңгімелесейік̊ші↓/// 1-жүргізуші: ↑дәулөттөн неге →сұрамайсың↑// 3-жүргізуші: ↑дәулөттүң ͡ гөңүлгүйү ͡ ғалай↑// 2-жүргізуші: ↑менің →көңүлгүйүм↓/// 3-жүргізуші: ↑^уоныкі постойанна → ^уосұндайғой↓///	3- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Менің әңгімем. 3- жүргізуші: Көңіл-күйіңіз қалай сіздің? 1- жүргізуші: Жақсы, не болды бүгін саған? 3- жүргізуші: Ештеңе. 1- жүргізуші: Менімен әңгімелескің келіп тұрған сияқты ғо сенің, жақсы. 3- жүргізуші: Иә, бәрі жақсы ма? 2- жүргізуші: Келіңізші мұнда, - деп шақырып алып. Мұнда отырып әңгімелесейікші. 1- жүргізуші: Дәулеттен неге сұрамайсың? 3- жүргізуші: Дәулеттің көңіл-күйі қалай? 2- жүргізуші: Менің көңіл-күйім. 3- жүргізуші: Оныкы постоянно осындай ғо.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑үнемі бірқалыпты↓/// 1-жүргізуші:↑жалпы салтанатты →біз барлығымыз жақсы көреміз↓/// ↑жалпы →түнгі студійаға келгеніңе →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑сен болмағанда нестейтін ^йедік → біз↓/// 3-жүргізуші:↑соны айтамын↓/// 2-жүргізуші:↑^уотыратын ^йедік →мына жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑құрметті көрермендер →менің байқағаным кәзір →ютубта жалпы пікір жазадығо →// коментарій сол жерде кәзір салтанат туралы коментарійлар →азайыпты↓/// 3-жүргізуші: ↑^уойбу көбірек жаза →беріңіздерші↓/// 1-жүргізуші: ↑неге / позитив →жазсын↓/// 3-жүргізуші:↑ійә / позитивке айналсын↓/// 2-жүргізуші: ↑болды жазамын↓/// 3-жүргізуші: ↑^уолда бір / хайпқой↓///	2-жүргізуші:↑үнөмү ͡ б̊ірқалыпты↓/// 1-жүргізуші:↑жалпы салтанатты →біз ͡ б̊арлығымыжжақ̊сы ͡ гөрөмүз↓/// ↑жалпы →түңгү ^ұстұудыйаға ͡ гелгеніңе →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑сем ͡ болмағанда не'стейтін ^йедік → біз↓/// 3-жүргізуші: ↑сон'айтамын ↓/// 2-жүргізуші: ↑^уотұратын ^йедік →мына жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑құрметті ͡ гөрөрмөндер →менің байқағаным ͡ ғәзір → ұутұубта жалпы пікір жазадығой →коментарій сол жерде ͡ гәзір салтанат тұуралы ͡ гоментарійлер →азайыпты↓/// 3-жүргізуші: ↑^уойб̊ұу / көб̊үрөг ͡ жаза ͡ беріңіздерші↓/// 1-жүргізуші: ↑неге / позійтійв →жассын↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / позійтійвк'айналсын↓/// 2-жүргізуші:↑болдұ жазамын↓/// 3-жүргізуші:↑^уолда ͡ б̊ір хайпқой↓///	2- жүргізуші: Үнемі бірқалыпты. 1- жүргізуші: Жалпы, Салтанатты біз барлығымыз жақсы көреміз. Жалпы, түнгі студияға келгеніңе көп-көп рақмет. Сен болмағанда не істейтін едік біз. 3- жүргізуші: Соны айтамын. 2- жүргізуші: Отыратын едік мына жерде. 1- жүргізуші: Құрметті көрермендер, менің байқағаным кәзір TouTube-та жалпы пікір жазады ғо комментарий, сол жерде кәзір Салтанат туралы комментарийлар азайыпты. 3- жүргізуші: Ойбу, көбірек жаза беріңіздерші. 1- жүргізуші: Неге, позитив жазсын. 3- жүргізуші: Иә, позитивке айналсын. 2- жүргізуші: Болды жазамын. 3- жүргізуші: Ол да бір хайп қой.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑^уолда хайп↓/// жалпы хайп демекші→ кәзір біздің келген қонағымыз→/ ^уо: трендте жүрген ағамызғо↓/// ↑қошеметтеріңіз түнгі студійа бағдарламасының қонағы →/ ^йенді айта берсе кинода / →сериалдарда ^уөте көп қуандық шәкіржанов мырза →/ қошеметтеріңіз↑// ↑тамаша / ^ырахмет →құрметті көрермендер↑/// ↑қолдауларыңызға ^ырахмет↑// 2-жүргізуші: ↑байқадыңызба →студійаға кіруінің ^уөзү →қарапайымдылыққо↓/// қонақ: ↑^ырахмет→/ ^ырахмет↑ 2-жүргізуші: ↑кәдімгідей бір туысқанымыз →/ кіргендей жай↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы менде →солай айтып қалдым→// тез кіріп қалдыңызғо деп↓/// қонақ:↑қайтадан кірейінба →жоқ↓///	1-жүргізуші: ↑^уолда хайп↓/// жалпы хайп демек̊ші→ / кәзір ͡ б̊іздің ͡ гелгең ͡ ғонағымыз →/ ^уо: трендте жүргөн ағамызғой↓/// ↑қошеметтеріңіз ↑/ түңгү ^ыстұудійа ͡ б̊ағдарламасының ͡ ғонағы→/ ^йенд'айта берсе / кійнода →/ серійалдарда ^йөтө көп / құуандық̊ шәкіржанов мырза →// қошеметтеріңіз↑// ↑тамаша / ^ырахмет →құрметті ͡ гөрөрмендер↑ / қолдауларыңызға ^ырахмет↑/// 2-жүргізуші: ↑байқадыңыз ͡ б̊а →/ ^ұстұудійаға ͡ гірүуүнүң ^уөзү → / қарапайымдылық ͡ қой↓/// қонақ: ↑^ырахмет →/ ^ырахмет↑/// 2-жүргізуші:↑кәдімгідей бір // тұуұсқанымыз → / кіргендей жай↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы менде → / солай айтып қалдым → // тезгіріп қалдыңызғой ͡ деп↓/// қонақ: ↑қайтадаң ͡ гірейімбе / жоқ↑///	1- жүргізуші: Ол да хайп. Жалпы хайп демекші кәзір біздің келген қонағымыз, ооо, трендте жүрген ағамыз ғо. Қошеметтеріңіз, түнгі студия бағдарламасының қонағы, енді айта берсе кино да, сериалдар да өте көп, Қуандық Шәкіржанов мырза, қошеметтеріңіз! Тамаша! Рақмет, құрметті көрермендер! Қолдауларыңызға рақмет! 2- жүргізуші: Байқадыңыз ба, студияға кіруінің өзі қарапайымдылық қо. Қонақ: Рақмет, рақмет! 2- жүргізуші: Кәдімгідей бір туысқанымыз кіргендей жай. 1- жүргізуші: Иә, жалпы мен де солай айтып қалдым, тез кіріп қалдыңыз ғо, - деп. Қонақ: Қайтадан кірейін ба, жоқ?
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑жоқ / ^уосы қарапайымдылыққой → сізде↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз құуандық мырзаға↓/// қонақ: ↑жақсы ^ырахмет↑ // 1-жүргізуші: ↑құуандық мырза→ / кеш жарық↑// ↑қайырлы түн↑ қонақ: ійә / қайырлы түн↓/// ↑дала қараңғы→/ дала қараңғы↓/// 1-жүргізуші: ↑көңіл-күйүңіз қалай↑// қонақ: ↑көңіл-күй жақсы аллаға шүкір мінекей сіздер→/ бүкіл халықтың көңілін көтеріп жатқан гезде біздікі бірге көтеріледіғой әрійне↓/// мінекей жастар→ жалындаған↓/// ↑шақырып жатқандарыңызға ^йелеп-^йескеріп→/ көп-көп ^ырахмет↓/// ↑құуана келдік↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзіңіз ^ұуақыт бөліп келгеніңізге→/ ^ырахмет↓/// ↑қазір білеміз барлық ^йенді→ көп серыйалдарға түсіп жатсыз↓/// ↑кійнолар / көптеген сүйісүу ^уой жоқ↓/// ↑^йенді трендте жүрсіз→ құуандық мырза↓/// ↑кампоттан алып ^уотырыңыз↓/// ↑кампот жақсы көреді деп ^йестідік↓/// қонақ: ↑ійә / ійә ^уөзүм жақсы көретін нәрселерім көп → ^уөзү↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы деппа↓///	2-жүргізуші:↑жоқ / ^уосұ қарапайымдылыққой → сізде↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз ↑ / құуандығ ͡ мырзаға↓/// қонақ: ↑жақ̊сы ^ырахмет↑ 1-жүргізуші: ↑құуандығ ͡ мырза→ / кеш шарық ↑// қайырлы түн↑/// қонақ: ійә / қайырлы түн↓/// ↑дала ͡ ғараңғы →/ дала ͡ ғараңғы↓/// 1-жүргізуші: ↑көңүлгүйүңүз ͡ ғалай↑ қонақ: ↑көңүлгүй жақ̊сы →// аллаға шүкүр // мінекей сіздер →/ бүкүл халықтың ͡ гөңүлүң ͡ гөтөрүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде / б̊іздікі ͡ б̊ірге ͡ гөтөрүледіғой / әрійне↓/// ↑мінекей жастар→ жалындаған↓/// ↑шақырыб̊ ͡ жатқандарыңызға / ^йелеп-^йескеріп →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑құуана ͡ ғұуана ͡ гелдік↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзүңүз ^ұуақыт пөлүп / келгеніңізге→ ^ырахмет↓/// ↑қазір ͡ б̊ілеміз / барлық ^йенді → / көп̊серійалдарға түсүб̊ ͡ жатырсыз↓/// ↑кійнолар / көптеген сүйүсүу / ^уой жоқ↓/// ↑^йенді трендте жүрсүз→ // құуандығ мырза↓/// ↑компоттан алып ^уотұрұңыз↓/// ↑компот ͡ шақ̊сы ͡ гөрөдү деп ^йестідік↓/// қонақ: ↑ійә / ійә ^уөзүм жақ̊сы ͡ гөрөтүн нәрселерім ͡ гөп → // ^уөзү↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / деп ͡ па↓///	2- жүргізуші: Жоқ, осы қарапайымдылық қой сізде. 1- жүргізуші: Тамаша! Қошеметтеріңіз, Қуандық мырзаға! Қонақ: Жақсы рақмет! 1- жүргізуші: Қуандық мырза, кеш жарық! Қайырлы түн! Қонақ: Иә, қайырлы түн. Дала қараңғы, дала қараңғы. 1- жүргізуші: Көңіл-күйіңіз қалай? Қонақ: Көңіл-күй жақсы, Аллаға шүкір, мінекей, сіздер, бүкіл халықтың көңілін көтеріп жатқан кезде, біздікі бірге көтеріледі ғой, әрине. Мінекей жастар жалындаған. Шақырып жатқандарыңызға елеп-ескеріп, көп-көп рақмет. Қуана-қуана келдік. 1- жүргізуші: Өзіңіз уақыт бөліп келгеніңізге рақмет. Қазір білеміз барлық, енді көп сериалдарға түсіп жатсыз. Кинолар, көптеген сүйісу, ой жоқ. Енді трендте жүрсіз, Қуандық мырза. Кампоттан алып отырыңыз. Кампот жақсы көреді деп естідік. Қонақ: Иә, иә, өзім жақсы көретін нәрселерім көп өзі. 3- жүргізуші: Мысалы, деп па.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ағамыз келді →жалпы біз қонақтарға сұу беремізда қыздар жүгіріп жүр →ағамыз кампот жақсы көреді деп →кампот↓/// ↑қайдан табамыз мына ғыймаратта→ кампот↓/// ↑қыздар тауыпты →/ ұнадыма кампотымыз↑/// қонақ: ↑ұнады →/ дәмді ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑сізге дайындалдық↓/// қонақ: балғын ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑әңгімемізді →бастайық↓/// 2- жүргізуші: ↑бірден / бірден↓/// 1-жүргізуші: ↑бірден↓/// 2- жүргізуші: ↑бірден / бірден / бірден бір сұрақ → қойғым келіп тұр↓/// ↑мен ^уөмүрімде көп кездестірмеппін→ әскерде морйак дейдіғой/ сұу↓/// қонақ: ↑ійә / мен теңізде болдым↓/// 2- жүргізуші: ↑теңіз әскері↓/// қонақ: ↑мұхұйтта↓///	1-жүргізуші: ↑ағамыз гелді →// жалпы ͡ б̊із ͡ ғонақтарға сұу ͡ б̊ереміз ͡ де // қыздар жүгүрүб̊ ͡ жүр → ағамыз / компот ͡ шақ̊сы ͡ гөрөдү ͡ деп / кампот↓/// ↑қайдан таб̊амыз мына ғыймаратта→ // компот↓/// ↑қыздар тауұптұ →/ ұнадыма ͡ компотұмұз↑/// қонақ: ↑ұнады / дәмді ^йекен↓/// 1-жүргізуші:↑сізге дайындалдық↓/// қонақ: ↑балғын ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑әңгімемізді → бастайық↓/// 2-жүргізуші: ↑бірден / бірден↓/// 1-жүргізуші: ↑бірден↓/// 2-жүргізуші: ↑бірден / бірден / бірдем бір сұрақ → қойғұм ͡ геліп тұр↓/// ↑мен ^уөмүрүмде ͡ гөп ͡ кездестірмеппін→ // әскерде морійак дейдіғой / сұу↓/// қонақ: ↑ійә / мен теңізде ͡ б̊олдұм↓/// 2-жүргізуші:↑теңіз әскері↓/// қонақ: ↑мұхұйтта↓///	1- жүргізуші: Ағамыз келді, жалпы біз қонақтарға су береміз да, қыздар жүгіріп жүр, ағамыз кампот жақсы көреді деп, кампот. Қайдан табамыз мына ғимаратта кампот? Қыздар тауыпты, ұнады ма кампотымыз? Қонақ: Ұнады, дәмді екен. 1- жүргізуші: Сізге дайындалдық. Қонақ: Балғын екен. 1- жүргізуші: Тамаша, қошеметтеріңіз! Әңгімемізді бастайық. 2- жүргізуші: Бірден, бірден. 1- жүргізуші: Бірден. 2- жүргізуші: Бірден, бірден, бірден бір сұрақ қойғым келіп тұр. Мен өмірімде көп кездестірмеппін, әскерде моряк дейді ғой, су. Қонақ: Иә, мен теңізде болдым. 2- жүргізуші: Теңіз әскері. Қонақ: Мұхитта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑көп кездестірмеппін барғо →/ ^йенді // ^йелде көпқо↓/// 1-жүргізуші: ↑бірақ жійі кездестірмейсің / ійә↑// 2- жүргізуші: ↑әсіресе ^уөнер адамынан →/ қалай болды неге ^уол сіздің таңдауыңыз →^йемес шығар бірақ →// жіберген шығар↓/// қонақ: ↑жоқ ^уол кезде таңдау деген жоқ→/ шақырып↓/// ↑жаңағы менің бойым кішілеуғой→// сондықтан ана сүңгір қайыққа жақсы келеді да → бойларымыз кішіректердің↓/// ↑бойы кішкентайларды алады сүңгір қайыққа↓/// ↑сондықтан жаңағы↓/// 1-жүргізуші: ↑мені алмайды → ^уол жаққа / ійә↑/// қонақ: ↑жоқ / сізді алмайды→// басыңызды ұрып аласыз↓/// ↑сізді карабл'ге →карабл'ге де алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑карабл'ден ұшып кетемін / ійә↑/// қонақ: жоқ ^уоның ішіндегі ^йесік домалаққо↓/// ↑темір жүгіріп жүресіз ғой ^йеңкейіп↓/// 1-жүргізуші: ↑^йенді мен қайда барамын сонда↑/// қонақ: ↑сіз десантқа → барасыз↓/// 1-жүргізуші: ↑спецназ / а: баратын жер бар →^йекенғой↓/// ↑сонда сүңгір қайықта болдыңызба не↑///	2-жүргізуші:↑көп кездестірмеппім бар ͡ ғой → ^йенді / ^йелде ͡ гөп ͡ қой↓/// 1-жүргізуші: ↑бірақ / жійі ͡ гездестірмейсің // ійә↑/// 2-жүргізуші: ↑әсіресе ^уөнөр адамынан →/ қалай болдұ неге ^уол сіздің таңдауұңұз → ^йемешшығар ͡ б̊ірақ → жіб̊ерген шығар↓/// қонақ: ↑жоқ ^уолгезде таңдау деген жоқ →/ шақырып↓/// ↑жаңағы менің бойұм ͡ гішілеу ͡ ғой→// сондұқтан ана сүңгүр ͡ ғайыққа жақ̊сы ͡ геледі ͡ де →// бойларымыз ͡ гішіректердің↓/// ↑бойұ ͡ гішкентайлард'алады / сүңгүр ͡ ғайыққа↓/// ↑сондұқтан жаңағы↓/// 1-жүргізуші: ↑мен'алмайды → // ^уол жаққа // ійә↓/// қонақ: ↑жоқ / сізд'алмайды / сіз басыңызд'ұрұп аласыз↓/// ↑сізді / корабл'ге →корабл'ге ͡ де / алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑корабл'ден ұшұп кетемін / ійә↓/// қонақ: жоқ ^уонұң ішіндегі ^йесік домалақ ͡ қой↓/// ↑темір жүгүрүб̊ ͡ жүрөсүз ͡ ғой ^йеңкейіп↓/// 1-жүргізуші: ↑^йенді / меңғайда ͡ б̊арамын сонда↑/// қонақ: ↑сіз десантқа → барасыз↓/// 1-жүргізуші: ↑спецназ / а: баратын жер ͡ б̊ар →^йекеңғой↓/// ↑сонда сүңгүр ғайықта ͡ б̊олдұңұзб̊а ͡ не↑///	2- жүргізуші: Көп кездестірмеппін, бар ғой енді, елде көп қой. 1- жүргізуші: Бірақ жиі кездестірмейсің иә? 2- жүргізуші: Әсіресе өнер адамынан. Қалай болды? Неге? Ол сіздің таңдауыңыз емес шығар, бірақ жіберген шығар. Қонақ: Жоқ, ол кезде таңдау деген жоқ, шақырып. Жаңағы менің бойым кішілеу ғой, сондықтан ана сүңгір қайыққа жақсы келеді да, бойларымыз кішіректердің. Бойы кішкентайларды алады сүңгір қайыққа. Сондықтан жаңағы. 1- жүргізуші: Мені алмайды ол жаққа, иә. Қонақ: Жоқ, сізді алмайды, сіз басыңызды ұрып аласыз. Сізді корабльге, корабльге де алмайды. 1- жүргізуші: Корабльден ұшып кетемін, иә. Қонақ: Жоқ оның ішіндегі есік домалақ қо. Темір жүгіріп жүресіз ғой еңкейіп. 1- жүргізуші: Енді мен қайда барамын сонда? Қонақ: Сіз десантқа барасыз. 1- жүргізуші: Спецназ, ааа баратын жер бар екен ғой. Сонда сүңгір қайықта болдыңыз ба не?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑атомды / сүңгір қайық дейді↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол^й енді ^уөте сійрек кездесетін →жерғо↓/// ↑қай қалада болдыңыз →// владійвасток ^уол↓/// қонақ: біріншіден ^уол кезде → / владійвасток қаласында ^уоқытып үйретеді // жаңағы сау болыңыз↓/// 2- жүргізуші: ↑^ырас ^йекен↓/// қонақ: ↑жаңағы / әр мамандыққа ^уол жерде →көпқо↓/// ↑^ыракетасы бар // торпедасы бар →// басқа анау неше түрлі мамандықтар / електрійк дійді соның бәрі↓/// 1-жүргізуші: ↑сізде қандай болды →// мамандық↓/// қонақ: ↑біздікі торпеда → / торпеда атамыз↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ бұрынғы тоқсаныншы жылдардағы ^уөлеңді → / сізге дайындап қойғанбыз↓/// ↑девеноста дійскотека↓/// ↑тоқсаныншы жылдары торпеда боған жоқсызба↑/// қонақ: ↑сол кеңес уағындағы алтыай ^уоқытып үйретеді да→ // сосын солтүстік мұзды мұхыйт бар біледіғой жастар↓/// ↑сол жерде жаңағы мұхыйттың астында / сүңгір қайықта торпедійст болып →// әскерлік борышымды ^уөткергенмін↓///	қонақ: ↑атомдұ сүңгүрғайығ ͡ дейді↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол ^йенді ^уөтө сійрек кездесетін → / жер ͡ ғой↓/// ↑қайғалада ͡ б̊олдұңұз →// владыйвасток ^уол↓/// қонақ: біріншіден ^уолгезде →владыйвасток қаласында ^уоқұтұб̊ ͡ үйрөтөді // жаңағы↓/// ↑сау ͡ б̊олұңұз↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырас ^йекен↓/// қонақ: ↑жаңағы / әр мамандыққа ^уолжерде →көпқой↓/// ↑^ыракетасы ͡ б̊ар // торпедасы ͡ б̊ар ͡ б̊асқ'анау нешетүрлү мамандықтар // электрійк дійді сонұң бәрі↓/// 1-жүргізуші: ↑сізде қандай болдұ →мамандық↓/// қонақ: ↑біздікі торпеда → // торпед'атамыз ↓/// 1-жүргізуші:↑жоқ ͡ пұрұңғұ тоқ̊саныншы жылдардағы ^уөлөңдү → сізге дайындап қойғамбыз↓/// ↑девеноста дыйскотека↓/// ↑тоқ̊саныншы жылдары торпеда болған жоғсыз ͡ ба↑/// қонақ: ↑сол / кеңес ^ұуағындағы / алтай ^уоқұтұб̊ ͡ үйрөтөді ͡ де →// сосұн солтүстүк / мұздұмұхұйт ͡ пар // б̊іледіғой жастар↓/// ↑сол жерде жаңағы мұхұйттұң астында сүңгүрғайықта торпедійст ͡ полұп →// әскерлік борұшұмды ^уөткөргөммін↓///	Қонақ: Атомды сүңгір қайық дейді. 1- жүргізуші: Ол енді өте сирек кездесетін жер ғой. Қай қалада болдыңыз? Владивасток, ол? Қонақ: Біріншіден, ол кезде Владивосток қаласында оқытып үйретеді, жаңағы. Сау болыңыз! 2- жүргізуші: Рас екен. Қонақ: Жаңағы, әр мамандыққа, ол жерде көп қой. Ракетасы бар, торпедасы бар, басқа анау неше түрлі мамандықтар, электрик диді соның бәрі. 1- жүргізуші: Сізде қандай болды мамандық? Қонақ: Біздікі торпеда, торпеда атамыз. 1- жүргізуші: Жоқ, бұрынғы 90-жылдардағы өлеңді сізге дайындап қойғанбыз. Девеноста дискотека. 90-жылдары торпеда болған жоқсыз ба? Қонақ: Сол кеңес уағындағы 6 ай оқытып үйретеді да, сосын Солтүстік мұзды мұхит бар, біледі ғой жастар. Сол жерде жаңағы мұхиттың астында сүңгір қайықта торпедист болып әскерлік борышымды өткергенмін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ійә / кәзір жійі барадығой жастар →солтүстік↓/// 2-жүргізуші: ↑сол сүңгүуір қайықпен сұудың астында жүдіңізба↓/// қонақ: ↑сұудың астында / ^уоленді →сүңгір қайық сүңгійдіғой→ // ^уол ^йенді үстінде жүрмейдіғой↓/// 2-жүргізуші: ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑солтүстік мұзды мұхыйтта→ ^уоның үстіде сұуық // асты мүлде мұз↓/// қонақ: ↑асты жып-жылы↓/// 2-жүргізуші: ↑кіммен сөйлесіп→ ^уотырмыз біз↓/// 1-жүргізуші: ↑кійно тұуралы әңгімелесеміз ба→ // десек↓/// қонақ: ↑көңілім босап кетті→ деппа↓/// ↑сондықтан ^уөте басында қорқатынбыз // бара саған кезде→ ^уол кезде ^уон сегіз жастамыз↓/// 2-жүргізуші: ↑ұл баласыз↓/// қонақ: ↑ійә / ^уон сегіз жаста →/ ^уорысшада ^уөте нашар білдік↓/// ↑сосын ана сүңгір қайықты көрген кезде→ // қорқады адам↓/// ↑кейін үйренесіңғой →// ішіне кіргенде кәдімгі бір жанұйаның балалары сыйақты→ / жаңағы сұудың астына кетесің↓/// ↑жаңағы сұудың астындағы шекарағо →// былай айтқанда сұудың астыда / үстіде / төбеде күзетіледі↓///	1-жүргізуші: ↑ійә / қәзір жійі ͡ б̊арады ͡ ғой жастар →солтүстүк↓/// 2-жүргізуші: ↑сол сүңгүуүр ͡ ғайықпен сұудұң астында жүдүңүз ͡ б̊е↑/// қонақ: ↑сұудұң астында / ^уоленді →сүңгүрғайық̊ сүңгүйдү ͡ ғой→ ^уол ^йенд'үстүндө жүрмөйдү ͡ ғой↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑солтүстүг мұздұ мұхұйтта→ ^уонұң үстү ͡ де сұуұқ // асты мүлде мұз↓/// қонақ: ↑асты ͡ жыб̊-жылы↓/// 2-жүргізуші: ↑кіммен сөйлөсүп→ ^уотұрмұз ͡ б̊із↓/// ↑^йең↓/// 1-жүргізуші: ↑кійно тұуралы / әңгімелесеміз ͡ бе→ десек↓/// қонақ: ↑көңүлүм босап кетті→ деп ͡ пе↓/// ↑сондұқтан ^уөтө ͡ б̊асында / қорқатымбыз // б̊ара ͡ салғаңгезде→ // ^уолгезде ^уон сегіжжастамыз↓/// 2-жүргізуші: ↑ұл баласыз↓/// қонақ: ↑ійә / ^уон сегіжжаста →^уорұшшада ^уөтө нашар ͡ б̊ілдік↓/// ↑сосұн ана сүңгүрғайықты ͡ гөргөңгезде→ қорқад'адам↓/// ↑кейін үйрөнөсің ͡ ғой / ішіне ͡ гіргенде ͡ гәдімгі ͡ б̊ір жанұйаның балалары сыйақты→ жаңағы сұудұң астына ͡ гетесің↓/// ↑жаңағы сұудұң астындағы шегарағой / былай айтқанда сұудұң асты ͡ да // үстү ͡ де / төб̊ө ͡ де күзөтүлөді↓///	1- жүргізуші: Иә, кәзір жиі барады ғой жастар, солтүстік. 2- жүргізуші: Сол сүңгуір қайықпен судың астында жүдіңіз ба? Қонақ: Судың астында, ол енді сүңгір қайық сүңгиді ғой, ол енді үстінде жүрмейді ғой. 2- жүргізуші: Иә. 1- жүргізуші: Солтүстік мұзды мұхитта оның үсті де суық, асты мүлде мұз. Қонақ: Асты жып-жылы. 2- жүргізуші: Кіммен сөйлесіп отырмыз біз. Ең. 1- жүргізуші: Кино туралы әңгімелесеміз ба десек. Қонақ: Көңілім босап кетті деп па. Сондықтан өте басында қорқатынбыз бара салған кезде, ол кезде 18 жастамыз. 2- жүргізуші: Ұл баласыз. Қонақ: Иә, 18 жаста орысша да өте нашар білдік. Сосын ана сүңгір қайықты көрген кезде қорқады адам. Кейін үйренесің ғой, ішіне кіргенде кәдімгі бір жанұяның балалары сияқты жаңағы судың астына кетесің. Жаңағы судың астындағы шекара ғо былай айтқанда судың асты да, үсті де, төбе де бәрі күзетіледі.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑шекарағо ^йенді күзетілүу керек↓/// ↑астында сонда неше күн болады→// болама сондай ^уон сегіз күн жүрді деген↓/// қонақ: ↑сүңгүуір қайық→ ^йекіге бөлінеді↓/// ↑атомдық және дійзел' / солійаркамен жүретіндер / алты айға дейін жүреді↓/// ↑атомдықтар үш айдан артық жүрүуге болмайды↓/// ↑радійацыйағо ^йенді↓/// 2- жүргізуші: ↑жалпы ^уосы әскерій фійл'мдерде →/ ^уобраз сомдап көрдіңіз бе→ //^уодан кейін жалпы↓/// ↑қазір ұсыныс түссе / сағынышпен баратын сыйақтысыз→ // менің ^уойымша↓/// қонақ: ↑жоқ↓/// біріншіден / ^йенді болашақта сіздер түсіріп шақырып жатпасаңыздар↓/// ↑әскерій кійноға әлі түсе қоймадым↓/// ↑^йенді полійційаның ^ірөлдерінде болдық→ // ^уосы жердегі ^уотандық↓/// ↑андай әскерій / танкі жүргізүу→ ^уондайлар болмады әлі →// вертолйот ұшырұу болашақта↓///	1-жүргізуші:↑шекарағой ^йенді күзүтүлүу ͡ герек↓/// ↑астында сонда нешегүн болады →// болама сондай ^уонсегіз ͡ гүн жүрдү деген↓/// қонақ: ↑сүңгуірғайық→ ^йекіге бөлүнеді↓/// ↑атомдық және дизел' солійаркамен жүретіндер алты айға дейін жүрөдү↓/// ↑атомдықтар үш айдан артық жүрүуге ͡ болмайды↓/// ↑радійаційа ͡ ғой ^йенді↓/// 2-жүргізуші: ↑жалпы ^уосы әскерій фійл'мдерде →^уобраз сомдап / көрдүңүз ͡ бе ↑// ^уодаңгейін жалпы↓/// ↑қазір ұсұнұс түссе / сағынышпен баратын сыйақтысыз→// менің ^уойымша↓/// қонақ: ↑жоқ↓/// ↑біріншіден ^йенді болашақта сіздер түсүрүп шақырып жатпасаңыздар↓/// ↑әскерій кійноға әлі түсө ͡ ғоймадым↓/// ↑^йенді полійційаның ^ірөлдерінде болдық→ / ^уосы жердегі ^уотандық↓/// ↑андай әскерій танкі жүргүзүу→// ^уондайлар болмады әлі → // вертолійот ұшұрұу болашақта↓///	1- жүргізуші: Шекара ғо енді күзетілу керек. Астында сонда неше күн болады, бола ма сондай 18 күн жүрді деген. Қонақ: Сүңгуір қайық 2-ге бөлінеді. Атомдық және дизель соляркамен жүретіндер 6 айға дейін жүреді. Атомдықтар 3 айдан артық жүруге болмайды. Радиация ғой енді. 2- жүргізуші: Жалпы осы әскери фильмдерде образ сомдап көрдіңіз бе, одан кейін жалпы. Қазір ұсыныс түссе сағынышпен баратын сияқтысыз, менің ойымша. Қонақ: Жоқ. Біріншіден, енді болашақта сіздер түсіріп шақырып жатпасаңыздар. Әскери киноға әлі түсе қоймадым. Енді полицияның рөлдерінде болдық осы жердегі отандық. Андай әскери, танкі жүргізу, ондайлар болмады әлі, вертолёт ұшыру болашақта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑болса / қарсы ^йемессіз↓/// қонақ: ↑болса ^йенді→ / шақырып жатса көремізғо →// уақыт көрсетеді↓/// 2- жүргізуші: ↑^уойланып көресіз↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша кійно жайлы→ әңгімемізді бастап кеттік↓/// ↑құуандық мырза→ ^йенді барлық→ /^уөзіңіз ^уойнаған→ // ^йенді кійноңыз шыныменде / хійтке айналып бара жатыр→ // ^уөзі күшік құда мысалыға↓/// ↑соңғы күшік құданың жалғасы→ кәзір донорда қателеспесем↓/// қонақ: ↑^уол күшік құданың жалғасы→ ^йемес // бөлек кійно бірақ сол↓/// 1-жүргізуші: ↑сол команда→/ сол продакшн↓/// қонақ: сол команда / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноға→ бір жарнама болсын →// көрермендерге бір айтып берсек↓/// ↑мысалыға →трейлер ^іретінде↓/// қонақ: ↑дұрыс↑ 1-жүргізуші:↑не тұуралы ^уөзі↓///	2-жүргізуші: ↑болса / қарсы → ^йемессіз↓/// қонақ: ↑болс'енді→ шақырып жатса // көрөмүз ͡ ғой→ // ^ұуақыт көрсетеді↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойланып көрөсүз↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / кійно жайлы→ әңгімемізді бастап кеттік↓/// ↑құуандық мырза→ // ^йенді барлық →/ ^уөзүңүз ^уойнаған→ ^йенді кійноңыз шынымен де хійтке айналып бара жатыр→ ^уөзі // күшүкқұда мысалға↓/// ↑соңғы күшүкқұданың жалғасы→ кәзір донор да / қателеспесем↓/// қонақ: ↑^уол күшүкқұданың жалғасы→ ^йемес / бөлек кійно / бірақ сол↓/// 1-жүргізуші: ↑сол команда →/ сол продакшн↓/// қонақ: ↑сол команда / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноға→ бір жарнама болсын → // көрөрмендерге бір айтып берсек↓/// ↑мысалға →трейлер ^іретінде↓/// қонақ: ↑дұрұс↑ 1-жүргізуші: ↑не тұуралы ^уөзі↓///	2- жүргізуші: Болса, қарсы емессіз. Қонақ: Болса енді, шақырып жатса, көреміз ғо, уақыт көрсетеді. 2- жүргізуші: Ойланып көресіз. 1- жүргізуші: Тамаша, кино жайлы әңгімемізді бастап кеттік. Қуандық мырза, енді барлық өзіңіз ойнаған, енді киноңыз шынымен де хитке айналып бара жатыр өзі, "Күшік құда" мысалға. Соңғы "Күшік құданың" жалғасы кәзір "Донор" да, қателеспесем. Қонақ: Ол күшік құданың жалғасы емес, бөлек кино, бірақ сол. 1- жүргізуші: Сол команда, сол продакшн. Қонақ: Сол команда, иә. 1- жүргізуші: Сол киноға бір жарнама болсын, көрермендерге бір айтып берсек. Мысалға трейлер ретінде. Қонақ: Дұрыс! 1- жүргізуші: Не туралы өзі?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^ырахмет жарнамаға да ^йенді → / рұқсат беріп жатқандарыңызға↓/// ↑^уөйткені біріншіден дастан қалдыбаев→ /^уөзіңіздің әріптесіңіз↓/// 1-жүргізуші:↑ійә / бірге ^уойнадық→// доспыз↓/// қонақ: ↑достарыңыз / заман құрдассыздар↓/// ↑сол сіздердің әріптес→ ^уөздеріңіз заман құрдастарыңыз / кійно саласында→ // жақсы келе жатырсыздар↓/// ↑мен де сіздерді мақтап қойайын → арасында↓/// ↑көріп жүрмізғо↓/// ↑бізде көрерменбіз↓/// 1-жүргізуші: ↑үйреніп жатырмыз↓/// қонақ: ↑ійә / сондықтан көріңіздер→ // ^уөкінбейсіздер↓/// ↑^йенді ^уол сіздің досыңыз білесізғой→ // асықпай сценарійді ^уойланып тұрып жазады да→ // қайта-қайта / қайта-қайта ақтарып түгел жазып↓/// ↑қазақыйлығы ^уөте жақсы сондықтан күшік құданы →түсірді↓/// ↑басында мен айтқам →// ^йей дастан мына күшік құда дегенді / атты ауыстыратын шығармыз↓///↑баяғыдағы күшік күйеу деген →қазақта сөз бар ^йенді↓// күшік құда деген сөз жоқ →// ^йертең ^уосы әңгіме болады ау→ // деп ^йедім↓/// ↑^уол ^йенді айтқанынан қайтпайтын жігіт↓/// ↑жоқ қалады аға→ / ^уосылай ^у осылай↓/// ↑бірақ / кійноны көргеннен кейін↓///	қонақ: ↑^ырахмет / жарнамаға да ^йенді →^ұрұқсат беріп жатқандарыңызға↓/// ↑^уөйткені / біріншіден / дастан қалдыбаев→ // ^уөзіңіздің әріптесіңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / бірге ^уойнадық →// доспыз↓/// қонақ: ↑достарыңыз / заман құрдассыздар↓/// ↑сол сіздердің әріптес→ ^уөздөрүңіз замаң ͡ ғұрдастарыңыз / кійно саласында→ / жақ̊сы ͡ геле жатырсыздар↓/// ↑менде сіздерді мақтап қойайын → арасында↓/// ↑көрүб̊ ͡ жүрмүз ͡ ғой↓/// ↑бізде көрөрмөмбіз↓/// 1-жүргізуші: ↑үйрөнүб̊ ͡ жатырмыз↓/// қонақ: ↑ійә / сондұқтаң ͡ гөр^үңүздер→ ^уөкүмбөйсіздер↓/// ↑^йенді ^уол сіздің дос^ұңұз / б̊ілесіз ͡ ғой→ асықпай сценарій ^уойланып тұрұб̊ ͡ жазады ͡ да→ қайта-͡ ғайта / қайта-͡ ғайт'ақтарып түгөл жазып↓/// ↑қазақыйлығы ^уөтөжақ̊сы сондұқтан / күшүкқұданы →түсүрдү↓/// ↑басында мен айтқам →^йей дастан мына / күшүкқұда деген атты ауұстұратын шығармыз↓///↑байағыдағы / күшүккүйөу деген →қазақта сөз ͡ б̊ар // ^йенді↓/// күшүкқұда деген сөжжоқ →^йертең ^уос'әңгіме / болад'ау → деп ^йедім↓/// ↑^уол ^йенді / айтқанынан қайтпайтын жігіт↓/// ↑жоқ қалады / аға → ^уос^ұлай ^уос^ұлай↓/// ↑бірақ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін↓///	Қонақ: Рақмет, жарнамаға да енді рұқсат беріп жатқандарыңызға. Өйткені, біріншіден, Дастан Қалдыбаев өзіңіздің әріптесіңіз. 1- жүргізуші: Иә, бірге ойнадық, доспыз. Қонақ: Достарыңыз, заман құрдассыздар. Сол сіздердің әріптес, өздеріңіз заман құрдастарыңыз, кино саласында жақсы келе жатырсыздар. Мен де сіздерді мақтап қояйын арасында. Көріп жүрміз ғой. Біз де көрерменбіз. 1- жүргізуші: Үйреніп жатырмыз. Қонақ: Иә, сондықтан көріңіздер, өкінбейсіздер. Енді ол сіздің досыңыз білесіз ғой, асықпай сценарийді ойланып тұрып жазады да, қайта-қайта, қайта-қайта ақтарып, түгел жазып, қазақилығы өте жақсы, сондықтан күшік құданы түсірді. Басында мен айтқам: - Ей, Дастан мына "Күшік құда" деген атты ауыстыратын шығармыз, баяғыдағы "күшік күйеу" деген қазақта сөз бар енді, "күшік құда" деген сөз жоқ, ертең осы әңгіме болады-ау, - деп едім. Ол енді айтқанынан қайтпайтын жігіт: - Жоқ, қалады, аға, осылай, осылай. Бірақ киноны көргеннен кейін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑сізді шақырып тұрадығой атауына↓/// қонақ: ↑ійә / басында жарнама болған кезде күшік құда↓/// ↑күшік құдасы несі→ // қазақта жоқ атты қойыпты деп →// ^іреніш болғандарда болды↓/// 1-жүргізуші: ↑негатійвтер болды→ ійә басында↓/// қонақ: ↑қалам ұстаған ағаларымызда кішкене/ бірақ кійноны көргеннен кейін жаңағындай әңгімеге→ ^уоралған жоқ кійноны көргеннен кейін↓/// ↑ійә / ^йенді мынау донорда неге ^уөйткені кішкене шынайылыққа жақын болғаннан кейін→ ^уөмірде / бүгінгі қоғамда болып жатқан нәрселерге→ жақын жазады↓/// ↑сондықтан донорда ^уосы ^уөмірде болып жатқан ↑/ бұл ана көшірме ^йемес // ^йенді ^уөзіңіз жақсы білесіз→// көшірме кійнолар көбейіп кеттіғой соңғы кезде↓/// ↑^уоларда көшірме жоқ→/ жаңа туынды↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөздері жазған↓///	2-жүргізуші: ↑сізді шақ^ырып тұрады ͡ ғой атауұна↓/// қонақ: ↑ійә / басында жарнама ͡ б̊олғаң ͡ гезде / күшүкқұда↓/// ↑күшүкқұдасы несі→ қазақта жоғ атты ͡ ғойұптұ деп → // ^іреніш болғандар ͡ да ͡ б̊олдұ↓/// 1-жүргізуші: ↑негатійвтер ͡ б̊олдұ→ ійә / басында↓/// қонақ: ↑қалам ұстаған ағаларымызда ͡ гішкене / бірақ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін // жаңағындай әңгімеге→ ^уоралған жоқ кійнонұ ͡ гөргөннөң ͡ гейін↓/// ↑ійә / ^йенді мынау донорда неге ^уөйткөнү кішкене шынайылыққа жақым болғаннаң ͡ гейін→ ^уөмүрдө / бүгүңгү қоғамда б̊олұб̊ ͡ жатқан нәрселерге → жақын жазады↓/// ↑сондұқтан донорда ^уосұ ^уөмүрдө ͡ б̊олұб̊ жатқан↓/// ↑бұл ана ͡ гөшүрме ^йемес // ^йенді ^уөзүңүж ͡ жақ̊сы ͡ б̊ілесіз→ көшүрмө кійнолар / көб̊өйүп ͡ кетті ͡ ғой соңғұгезде↓/// ↑^уоларда ͡ гөшүрмө жоқ →/ жаңа тұуұндұ↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөздөрү жазған↓///	2- жүргізуші: Сізді шақырып тұрады ғой атауына. Қонақ: Иә, басында жарнама болған кезде "Күшік құда". Күшік құдасы несі? Қазақта жоқ атты қойыпты деп, реніш болғандар да болды. 1- жүргізуші: Негативтер болды, иә, басында. Қонақ: Қалам ұстаған ағаларымызда кішкене, бірақ киноны көргеннен кейін жаңағындай әңгімеге оралған жоқ, киноны көргеннен кейін. Иә, енді мынау "Донорда" неге, өйткені кішкене шынайылыққа жақын болғаннан кейін өмірде, бүгінгі қоғамда болып жатқан нәрселерге жақын жазады. Сондықтан "Донорда" осы өмірде болып жатқан, бұл ана көшірме емес, енді өзіңіз жақсы білесіз көшірме кинолар көбейіп кетті ғой соңғы кезде. Оларда көшірме жоқ, жаңа туынды. 1- жүргізуші: Өздері жазған.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / ^уөздері жазған жаңағы ырысқұл інілеріңіз бар →// жәмійт әріптестеріңіз бар↓/// 1-жүргізуші: ↑^уой / жәмійтті көрмегелі біраз болды↓/// ↑жәмійіт көшербаев↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол келіп жазған→ көріңіздер // тамашалаңыздар / ұнайды↑/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑// ↑құрметті қазақстандықтар / жалпы кійнотеатрда қазір болып жатыр↓/// ↑донар кійносына барлықтарыңызды шақырамыз↓/// ↑жалпы қазақстандық кійнолар көп түсірілсін жалпы бәсекелестікте жақсы→ // жақсы туындылар болады↓/// ↑және де сценарійістерде түзеліп келе жатыр // жалпы көш жүре түзеледі↓/// ↑бұрын жалпы бір жылда →/ бір кійно шығатын ^йеді↓/// ↑қазір ай сайын ^йекі-үш кійно шығып жатыр↓/// ↑болашақта жалпы кійнотеатрда жылына ^йекі жүз ^йелу/ ^йекі жүз қырық кійно ^уөрүс көрсетеді→ ^йекен↓/// ↑сол болашақта соны ^йекі жүзү қазақтың кійносы болсын↓/// ↑жаңағы айтып жатқан дастан қалдыбаев-^уөзі продйұусер→/ сценарійст бұл кійноны ійә↓/// ↑дастан қалдыбаев таныйтын болсаңыздар →// квнда бірге ^уойнадық→ // бірақ ^йең қатты → / ^уөзі танымал бір → нөмірі бар↓/// ↑^йекі мыңшы жылдар↓/// фристайл деген →нөмірі болған↓/// ↑сонымен ^уөте танымал→ / жәнеде дастан біз ^йенді біз→ / ^уон бес жылдай бірге квн ^уойнадық↓/// ↑шыныменде әзілге →^йерекше қарайды↓/// ↑сәттілік тілейміз↓/// ↑^уодан кейін тағы бір кійноға түсіпсізғо↓///	қонақ: ↑ійә ^уөздөрү жазған жаңағы ^ырысқұл ін^ілеріңіз ͡ б̊ар / жәмійт әріптестеріңіз ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ↑^уой жәмитті көрмегелі біраз болдұ↓/// ↑жәмійт көшербаев↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол келіп жазған→ көріңіздер / тамашалаңыздар / ұнайды↑ 1-жүргізуші: тамаша↑ құрметті ͡ ғазақ̊стандықтар жалпы ͡ кійнотеатрда ͡ ғазір ͡ б̊олұб̊ жатыр донор ͡ кійносұна ͡ б̊арлықтарыңызды шақырамыз↓/// ↑жалпы қазақ̊стандық кійнолар ͡ гөп түсүрүлсін жалпы ͡ б̊әсекелестікте жақ̊сы→ жақ̊сы тұуұндұлар ͡ б̊олады↓/// ↑және де сценарійстерде түзөлүп кележатыр // жалпы / көш ͡ шүрө ͡ дүзөлөді↓/// ↑бұрұн жалпы ͡ б̊ір жылда →бір ͡ кійно шығатын ^йеді↓/// ↑қазір ай сайын ^йек'үш-кійно шығыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑болашақта жалпы ͡ кійнотеатрда жылына ^йекіжүз ^йелүу / ^йекіжүз ͡ ғырық кійно ^уөрүс көрсөтөді→ ^йекен↓/// ↑сол болашақта сонұ ^йекіжүзү / қазақтың ͡ кійносұ ͡ б̊олсұн↓/// ↑жаңағ'айтып жатқан дастаң ғалдыб̊аев-^уөзү продүйүусөр → /сценарійст / бұл кійнонұ ійә↓/// ↑дастаң ғалдыб̊аев / таныйтым болсаңыздар → квнда ͡ б̊ірге ^уойнадық→ бірақ ^йең ͡ ғатты →^уөзү танымал бір → нөмүрү ͡ б̊ар↓/// ↑^йекі мыңшы жылдар // фрійстайл деген →нөмүрү ͡ б̊олған↓/// ↑сонұмен ^уөтө танымал→ және де дастан / біз ^йенді → ^уомбешшылдай бірге квн ^уойнадық↓/// ↑шынымен де // әзілге →^йерек̊ше қарайды↓/// ↑сәттілік тілейміз↓/// ↑^уодаңгейін тағы ͡ б̊ір ͡ кійноға түсүп̊сүз ͡ ғой↓///	Қонақ: Иә, өздері жазған, жаңағы Рысқұл інілеріңіз бар, Жәмит әріптестеріңіз бар. 1- жүргізуші: Ой, Жәмитті көрмегелі біраз болды. Жәмит Көшербаев. Қонақ: Иә, иә, сол келіп жазған, көріңіздер, тамашалаңыздар, ұнайды! 1- жүргізуші: Тамаша! Құрметті қазақстандықтар, жалпы кинотеатрда қазір болып жатыр. «Донор» киносына барлықтарыңызды шақырамыз. Жалпы қазақстандық кинолар көп түсірілсін, жалпы бәсекелестікте жақсы-жақсы туындылар болады. Және де сценаристер де түзеліп келе жатыр, жалпы көш жүре түзеледі. Бұрын жалпы 1 жылда 1 кино шығатын еді. Қазір ай сайын 2-3 кино шығып жатыр. Болашақта жалпы кинотеатрда жылына 250-240 кино өріс көрсетеді екен. Сол болашақта соны 200-і қазақтың киносы болсын. Жаңағы айтып жатқан Дастан Қалдыбаев - өзі продюсер, сценарист, бұл киноны, иә. Дастан Қалдыбаев, танитын болсаңыздар КВН-да бірге ойнадық, бірақ ең қатты өзі танымал бір нөмірі бар. 2000-жылдары Фристайл деген нөмірі болған, сонымен өте танымал және де Дастан, біз енді 15 жылдай бірге КВН ойнадық. Шынымен де, әзілге ерекше қарайды. Сәттілік тілейміз! Одан кейін тағы бір киноға түсіпсіз ғой.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол кійноны айтып кетсеңіз →// қателеспесем шымкент↓/// қонақ: ↑^уол кійно / ійә / ійә шымкент шақарында →/ төле бій ауданында бір айдай жұуық → / ^йенді дайындығы бар→ // басынан айағына дейін →со бір айдың↓/// ↑мына мандарійн пійкчерс→ деген бар↓/// 1-жүргізуші: ↑қазақша айтұу керек →/ мандарійнді бізде↓/// қонақ: мандарійін қазақшасы↓/// 3-жүргізуші: мөндөрін →/ мөндөрін↓/// қонақ: ↑бірінші рет→ ^йестіп тұрмын↓/// 1-жүргізуші: ↑біз↓/// қонақ: ↑менен кейін аударып→ / алсаңдаршы // бүгінше кете берсін↓/// 1-жүргізуші: ↑жарайды↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілдесіп жатырмыз ^йенді қонақ: ↑^йенді мөндөрін дейді қазақтарда мандарійн пикчерс →// робот әйел деген кійно↓/// ↑басты рөлде →/ сол мен және жұлдыз ханым↓/// ↑жұлдызғада рыйза болдым →актійорлық шеберлігі →/ ^уөте керемет↓/// ↑бірінші ^ірет сахналас болдық↓///	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑сол кійнон'айтып кетčеңіз →/ қателеспесем шымкент↓/// қонақ: ↑^уол кійно / ійә / ійә шымкент ш̆ахарында →/ төлө ͡ б̊ій ауданында ͡ б̊ір айдай жұуұқ →^йенді дайындығы ͡ б̊ар→ басынан айағына дейін →сол ͡ б̊ір айдың↓/// ↑мына мандарин пійкчерс→ дегем бар↓/// 1-жүргізуші:↑қазақ̊ш'айтұу ͡ герек →мандарійнді ͡ б̊ізде↓/// қонақ: мандарійн / қазақ̊шасы↓/// 3-жүргізуші: мандарійн →/ мандарійн↓/// қонақ: ↑бірінші ^ірет→ ^йестіп тұрмұн↓/// 1-жүргізуші: ↑біз↓/// қонақ↓/// ↑менең ͡ гейін аударып→ алсаңдаршы // бүгүншө кете ͡ б̊ерсін↓/// 3-жүргізуші: ↑жарайды↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілдесіб̊ ͡ жатырмыз ^йенді↓/// қонақ: ^йенді мандарійн дейді ͡ ғазақтарда мандарійм пійкчерс →^ұроб̊от әйел дегең ͡ гійно↓/// ↑басты ^үрөлдө →сол мен және жұлдұз ханым↓/// ↑жұлдұзға да ^ырыйза ͡ б̊олдұм →актерлық̊ шеб̊ерлігі →^уөтө ͡ геремет↓/// ↑бірінші ^ірет čахналас ͡ полдұқ↓///	Қонақ: Иә. 1- жүргізуші: Сол киноны айтып кетсеңіз, қателеспесем Шымкент. Қонақ: Ол кино, иә, иә, Шымкент шаһарында Төле би ауданында, 1 айдай жуық, енді дайындығы бар, басынан аяғына дейін со 1 айдың. Мына "Мандарин пикчерс" деген бар. 1- жүргізуші: Қазақша айту керек мандаринді бізде. Қонақ: Мандарин қазақшасы. 3- жүргізуші: Мөндөрін, мөндөрін. Қонақ: Бірінші рет естіп тұрмын. 1- жүргізуші: Біз. Қонақ: Менен кейін аударып алсаңдаршы, бүгінше кете берсін. 3- жүргізуші: Жарайды. 1- жүргізуші: Әзілдесіп жатырмыз енді. Қонақ: Енді мөндөрін дейді қазақтарда "Мандарин пикчерс" "Робот әйел" деген кино. Басты рөлде сол: мен және Жұлдыз ханым. Жұлдызға да риза болдым, актёрлық шеберлігі өте керемет. Бірінші рет сахналас болдық.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑жұлдыз әбдікаріймова↓/// қонақ: ↑ійә/ ійә сол кійноныда келесі жылы →/ алдыда келе жатқан сол↓// ақпан айындама ^йекен→ // ^йенді↓/// 1-жүргізуші: ↑жыйырма үшінші жылға дайындалып жатыр→ // ійә↓/// қонақ: ↑ійә / сондықтан ^уол кійнода көрерменнің көңілінен шығады деп→ / сеніп айта'ламын↓/// 1-жүргізуші: ↑аумійн↓/// қонақ: ↑неге↑/ бұл негізі ^уөзбек фійл'м↓/// ↑^уөзбек ағайындардың тоқсаныншы жылдары болған темір хотұун деген ^йестулеріңіз болса // кійно болған↓/// 2-жүргізуші: ↑қызыққой↓/// қонақ: ↑бірақ соны жаңағы / мандарійн пійкчерс ұжымы ^уөзбекстанмен келісіп // авторлық құқығына алып→ // біздің ^уөзіміздің қазақый менталійтетке аударып / жаңашалап түсірді↓///	2-жүргізуші: жұлдұз әб̊дікарыймова↓/// қонақ: ↑ійә / ійә сол / кійноныда ͡ гелесі жылы →алдыда ͡ геле жатқан сол↓// ақпан айында м'екен→ ^йенді↓/// 1-жүргізуші: ↑жыйырм'үшүншү жылға дайындалыб̊ ͡ жатыр→ ійә↓/// қонақ: ↑ійә / сондұқтан ^уол кійно да / көрөрмөннің ͡ гөңүлүнен шығады деп → сеніб̊ ͡ айт'аламын↓/// 1-жүргізуші:↑әумійн↓/// қонақ: ↑неге↑ б̊ұл негізі ^уөзб̊өк фил'м↓/// ↑^уөзб̊өг ағайындардың тоқ̊саныншы жылдары ͡ б̊олған темір хотұун деген ^йестүулөрүңүз ͡ б̊олса / кійно ͡ б̊олған↓/// 2-жүргізуші: ↑қызық қой↓/// қонақ: ↑бірақ̊ сонұ жаңағы мандарыйм пійкчерс ұжұмұ ^уөзб̊өк̊стаммең ͡ гелісіп // авторлұқ құқұғұн'алып / біздің ^уөзүмүздің ͡ ғазақый менталійтетк'аударып // жаңашалап түсүрдү↓///	2- жүргізуші: Жұлдыз Әбдікаримова. Қонақ: Иә, иә, сол киноны да келесі жылы, алдыда келе жатқан сол ақпан айында ма екен енді. 1- жүргізуші: 23-жылға дайындалып жатыр, иә. Қонақ: Иә, сондықтан ол кино да көрерменнің көңілінен шығады деп сеніп айта аламын. 1- жүргізуші: Аумин! Қонақ: Неге? Бұл негізі өзбек фильм. Өзбек ағайындардың 90-жылдары болған "темір хотун" деген естулеріңіз болса, кино болған. 2- жүргізуші: Қызық қой. Қонақ: Бірақ соны жаңағы "Мандарин пикчерс" ұжымы Өзбекстанмен келісіп, авторлық құқығына алып, біздің өзіміздің қазақи менталитетке аударып, жаңашалап түсірді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші:↑бұл франшыйза сыйақты ійә →// сондай бір правасын алып↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑бізде бір үлгі алатын бір тұсы →/ дейікші↓/// ↑барлық кійнотеатрларында →әлемдік / галійвұудтық қандай ^йелдің →кійносы келсін →// ^уолар міндетті түрде→ / ^уөзбекше тілге аударады↓/// ↑^уөзбек тіліне жазылады→ үлкен банергеде→ / ^уөзбек тілінде↓/// 1-жүргізуші: ↑афыйшасы / ^іиә↓/// 2-жүргізуші: ↑афыйшасы ійә / бізде ^йестүуімше →// мен ^йестіп күлгем→ // қай бір жылдары кійн-конг тұуралы→/ кійно болдығой↓/// 1-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑сол ↑^уөзбекстанда да болған→ ^уорысшасы қалай ^йеді ұмытып қалдым →// бірдеңе кійнг-конг деп тұрады↓/// ↑соны ^уөзбекстанда үлкен қылып афыйшаға қойып қойғанғой→ // кійнг-конгпен↓/// ↑кійнг-конг құтырыйапты деп↓/// ↑кійнг-конг құтырып жатыр→ деген неғо↓/// ↑ашұуланып жатыр↓///	1-жүргізуші:↑бұл франшыйза сыйақты→ ійә / сондай бір правасын алып↓/// 3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑біз де / б̊ір үлг'алатын тұсұ →дейік̊ші↓/// ↑б̊арлық кійнотеатрларында →әлемдік / голійвұудтұқ қандай ^йелдің →кійносұ ͡ гелсін →// ^уолар міндетті түрдө→ ^уөзб̊өк̊шө тілг'аударады↓/// ↑^уөзб̊өк тіліне жазылады → үлкөм банерге де→ ^уөзб̊өк тілінде↓/// 1-жүргізуші: ↑афійшасы / ійә ↓/// 2-жүргізуші: ↑афійшасы / ійә / бізде ^йестүуүмшө →// мен ^йестіп күлгөм→ қай бір жылдары кійң-гоңг тұуралы → кійно ͡ б̊олдұ ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑сол ↑^уөзб̊өк̊станда да ͡ б̊олған→ ^уорұшшасы қалай ^йеді / ұмұтұп қалдым →// бірдеңе кійң-гоңг деп тұрады↓/// ↑сонұ ^уөзб̊өк̊станда / үлкөң ͡ ғылыб̊ ͡ афійшаға ͡ ғойұп қойғаң ͡ ғой→ кійңг-гоңгпен↓/// ↑кійңг-гоңг құтұрұйапты деп↓/// ↑кійңг-гоңг құтарыб̊ ͡ жатыр→ деген / не ғой↓/// ↑ашұуланыб̊ ͡ жатыр↓///	1- жүргізуші: Бұл франшиза сияқты иә, сондай бір правасын алып. 3- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Біз де бір үлгі алатын бір тұсы дейікші. Барлық кинотеатрларында әлемдік, голивудтық қандай елдің киносы келсін, олар міндетті түрде өзбекше тілге аударады. Өзбек тіліне жазылады, үлкен банерге де өзбек тілінде. 1- жүргізуші: Афишасы, иә. 2- жүргізуші: Афишасы, иә, бізде естуімше, мен естіп күлгем, қай бір жылдары кинг-конг туралы кино болды ғой. 1- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Сол Өзбекстандада болған орысшасы қалай еді ұмытып қалдым, бірдеңе кинг-конг деп тұрады. Соны Өзбекстанда үлкен қылып афишаға қойып қойған ғой кинг-конгпен. Кинг-конг құтырияпты деп. Кинг-конг құтырып жатыр деген, не ғой, ашуланып жатыр.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑кійнг-конг ака↓/// 2-жүргізуші: ↑кійнг-конг ака↓/// ↑кійнг-конг құтырыйапты деп↓/// ↑солай жарнамамен↓/// ↑әр нәрсені ^уолар қазақ а: → / ^уөзбек тіліне аударып тастайды↓/// ↑кез-келген↓/// 1-жүргізуші:↑бізде кійнотеатрларға айтайық →^уонда↓/// ↑құрметті кійнотеатр ійелері біздеде→ / ^уосы афыйшаларды қазақ тілінде жазыңыздар↓/// ↑^уөзбекстанда қатын қотын / бізде робот деп айтады ійә →/ шымкентте↓/// 2-жүргізуші: ↑әйел↓/// 1-жүргізуші:↑робот әйел↓/// ↑тамаша / көрермендерді кійнотеатрға шақырамыз↓/// ↑кампоттан ішпедіңізғой↓/// қонақ: ↑ішем / ішем / сіз ^йесімізге салған сайын ішіп ^уотырамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑маркетійнг тұуралы сұрайын деп ^йедім↓/// ↑кейбір фійльмдерде маркетійнг жағынан сіздерге режыйсйор продйұусерлер айтұуы мүмкін да↓/// ↑^уосындай қазір хайп жасасақ ыйнстаграмға тійк-токқа ^уосындай війдео салсақ // ^уол продвійженыйасына жақсы болады деп↓/// ↑сіздің ^йенді әлеуметтік желіде тарап жүрғо →// қаншама війдеоларыңыз кійіз үйде басқа алаңдарда / соның барлығы қалай болып жатыр↓/// ↑^уөздеріңіздің ^уойларыңызға келіп жатырма ↑/ сіздерге біреу тапсырма беріп жатырма↑/// ↑^уосындай істеңдерші деп↓///	1-жүргізуші: ↑кійңг-гоңг ака↓/// 2-жүргізуші: ↑кійңг-гоңг ака↓/// ↑кійңг-гоңг құтұрұйапты деп↓/// ↑солай жарнамамен↓/// ↑әр нәрсені ^уолар ғазақ →^уөзб̊өк тілін'аударып тастайды↓/// ↑кезгелген↓/// 1-жүргізуші: ↑бізде ͡ кійнотеатрларғ'айтайық →^уонда↓/// ↑құрметті ͡ кійнотеатр ійелері ͡ б̊ізде де→ ^уос'афійшаларды қазақ тілінде жазыңыздар↓/// ↑^уөзб̊өк̊станда ͡ ғатын / қотұн / бізде ^ұроб̊от деб̊ ͡ айтад'ійә →шымкентте↓/// 2-жүргізуші: ↑әйел↓/// 1-жүргізуші: ↑^ұроб̊от әйел↓/// ↑тамаша / көрөрмөндерді ͡ кійнотеатрға шақырамыз↓/// ↑компоттан ішпедіңіз ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ішем / ішем / сіз ^йесімізге салған сайын ішіп ^уотұрамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑маркетійңг тұуралы сұрайын деп ^йедім↓/// ↑кейб̊ір фійл'мдерде маркетіңг жағынан сіздерге ^ірежійссёр продүйүусөрлөр айтұуұ ͡ мүмкүн⁀де→ ^уосұндай қазір хайп жасасақ / ійнстаграмға тійк-токқа ^уосұндай війдео салсақ // ^уол продвиженійасына жақ̊сы ͡ б̊олады деп↓/// ↑сіздің ^йенді / әлеумөттүг ͡ желі желіде тараб̊ ͡ жүр ͡ ғой →қаншама війдеоларыңыз // кійізүйдө ͡ б̊асқ'алаңдарда сонұң барлығы ͡ ғалай ͡ болұб̊ ͡ жатыр↓/// ↑^уөздөрүңіздің ^уойларыңызға ͡ геліб̊ ͡ жатыр ͡ ма→ сіздерге ͡ б̊іреу тап̊сырма ͡ б̊еріб̊ ͡ жатыр ͡ ма↓/// ↑^уосұндай істеңдерші деп↓///	1- жүргізуші: Кинг-конг ака. 2- жүргізуші: Кинг-конг ака. Кинг-конг құтырияпты деп. Солай жарнамамен. Әр нәрсені олар қазақ, а өзбек тіліне аударып тастайды. Кез-келген. 1- жүргізуші: Біз де кинотеатрларға айтайық онда. Құрметті кинотеатр иелері бізде де осы афишаларды қазақ тілінде жазыңыздар. Өзбекстанда "қатын" "қотын", бізде "робот" деп айтады, иә, Шымкентте. 2- жүргізуші: Әйел. 1- жүргізуші: Робот әйел. Тамаша, көрермендерді кинотеатрға шақырамыз! Кампоттан ішпедіңіз ғой. Қонақ: Ішем, ішем, сіз есімізге салған сайын ішіп отырамыз. 3-жүргізуші: Маркетинг туралы сұрайын деп едім. Кейбір фильмдерде маркетинг жағынан сіздерге режиссёр, продюсерлер айтуы мүмкін да. Осындай қазір хайп жасасақ Instagram-ға, TikTok-қа осындай видео салсақ, ол продвижениясына жақсы болады деп. Сіздің енді әлеуметтік желіде тарап жүр ғой, қаншама видеоларыңыз, киіз үйде, басқа алаңдарда соның барлығы қалай болып жатыр. Өздеріңіздің ойларыңызға келіп жатыр ма? Сіздерге біреу тапсырма беріп жатыр ма? Осындай істеңдерші,- деп.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑ал не деп жатыр↓/// қонақ: ↑мысалы / нұрлан мырза кійносын түсіреді сол жерден →/ жаңағы көрерменге бір жағы түсінікті →// бір жағы қызықты болұуы үшін // жаңағы кішкене-кішкене арасынан үзінді алады да→ // жаңағы жарнама жасаладығо↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑сол сыйақты ^уол →^йенді сол продйұусер мен ^ірежыйссйорлар шешеді ^уөздері↓/// ↑^уоны біздің келісімімізсіз ақ↓/// ↑біз ^йенді кійноға түстік келіскен жаңағы ^ұуақыты болды деген сыйақты →// ^уөтті кетті ары қарай ^уөздері↓/// ↑ал жаңағы жаңағы кійіз үй сыйақтылар → // ^уолар арасындағы біздің әзілдеріміз →// ^уол кійноға қатысы жоқ↓/// ↑ана тақыйалы періштедегі бәрі салып жүргеннен кейінгі →/ қызық үшін бізде көрейікші деп→ // ^уол әзіл арадағы ^уөнер адамдарының↓/// ↑^уондайлар боп тұрады ^йенді↓///	2-жүргізуші: ↑ал не деб̊ ͡ жатыр↓/// қонақ: ↑мысалы нұрлан мырза ͡ кійносұн түсүрөдү сол жерден →жаңағы ͡ гөрөрмөңгө ͡ б̊іржағы түсүнүктү →біржағы қызықты ͡ б̊олұуұ ͡ үшүн жаңағы ͡ гішкене-͡ гішкене / арасынан үзүнд'алады⁀да→ жаңағы жарнама жасалады ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑сол сыйақты ^уол →^йенді сол продүйүусөр мен ^ірежійссерлер шешед'өздөрү↓/// ↑^уонұ ͡ б̊іздің ͡ гелісіміміссіз ақ↓/// ↑біз ^йенді ͡ кійноға түстүк келіскен жаңағы ^ұуақыты ͡ б̊олдұ деген сыйақты →^уөттү кетті / ары ͡ ғарай ^уөздөрү↓/// ↑ал жаңағы жаңағы / кійізүй сыйақтылар → ^уолар арасындағы ͡ б̊іздің әзілдеріміз →^уол кійноға ͡ ғатысы жоқ↓/// ↑ана тақ^ыйалы періштедегі ͡ б̊әрі салыб̊ ͡ жүргөннөң ͡ гейіңгі →қызығ ͡ үшүн / біз ͡ де ͡ гөрөйүк̊ші деп→^уол әзіл арадағы ^уөнөр адамдарының↓/// ↑^уондайлар ͡ б̊оп тұрады ^йенді↓///	1-жүргізуші: Ал не деп жатыр? Қонақ: Мысалы, Нұрлан мырза киносын түсіреді, сол жерден жаңағы көрерменге бір жағы түсінікті, бір жағы қызықты болуы үшін, жаңағы кішкене-кішкене арасынан үзінді алады да, жаңағы жарнама жасалады ғой. 3-жүргізуші: Иә. Қонақ: Сол сияқты, ол енді сол продюсер мен режиссёрлар шешеді өздері. Оны біздің келісімімізсіз-ақ. Біз енді киноға түстік, келіскен жаңағы уақыты болды деген сияқты, өтті кетті, ары қарай өздері. Ал жаңағы, жаңағы киіз үй сияқтылар, олар арасындағы біздің әзілдеріміз, ол киноға қатысы жоқ. Ана тақиялы періштедегі бәрі салып жүргеннен кейінгі қызық үшін біз де көрейікші деп, ол әзіл арадағы өнер адамдарының. Ондайлар боп тұрады енді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші: ↑халық кейде түсінбей жатады // ійә→ / ^уондайларды↓/// қонақ: ↑түсінбейтіндер түсінбейді // ^ұуақыт ^уөте келе↓/// 2-жүргізуші: ↑түсінетіндер түсінеді↓/// қонақ: ↑ійә / уақыт ^уөте келе түсінеді→ // ^йештеңе жоқ↓/// ↑қазір жастарды бізде→ түсініп жатырмызғой↓/// 3-жүргізуші: ↑мен құуанып ^уотырғаным // шынымен сіз сонау бауыржан шоу театрынан бастап →/ ^уөзіміз жеке білетін мысалы // көк масквійч / жыйырма бес мың теңгема ^йеді→ // ^уодан кейінгі жаңағы анау түзетүу несіндегі ій / шықшый сөйлесейік деп→ келетін // ^йенді сіздің әрбір ^уобраздарыңызды біз жақсы білеміз↓/// ↑сіздің табыйғатыңызда ауылдың ақкөңіл әкесі →/ ауылдың ақкөңіл көкесі ағасы міндетті түрде болады↓/// ↑ал сіз сол уақыттан бері тоқтап қалмай →// қой заман ^уөзгердіғой→ // мен бір кәсіппен айналысайын басқа мамандыққа кетейін демей→ // әлі бізбен біргесіз тійк-токтанда ійнстаграмнанда көреміз↓/// ↑сол үшін сізге→ / біз ^ырахмет айтқымыз келеді↓/// ↑алдыңғ'аға / бізге үлгі болып →жүрсіз↓/// ↑^йенді бір сұрақ жастармен қаншалықты санасасыз ↑/ жаңағындай хайптарға қаншалықты жійі барасыз↑// ↑тағыда бір жаңа ұсыныс → түссе // қарсы ^йемессізба // алдағы уақыттарда↑	3-жүргізуші: ↑халық кейде түсүмбөй жатады / ійә / → ^уондайларды↓/// қонақ: ↑түсүмбөйтіндер түсүмбөйді // ^ұуақыт ^уөтөгеле↓/// 2-жүргізуші: ↑түсүнөтіндер түсүнөді↓/// қонақ: ↑ійә / ^ұуақыт ^уөтөгеле түсүнөді→ ^йештеңе жоқ↓/// ↑қазір жастарды ͡ б̊із ͡ де→ түсүнүб̊ ͡ жатырмыз ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑мең ͡ ғұуанып ^уотұрғаным // шынымен сіз сонау ͡ б̊ауұржан шоу театрынам бастап →// ^уөзүмүжжеке ͡ б̊ілетін / мысалы / көг москвійч / жыйырма ͡ б̊ес мың теңге ͡ ме / ^йеді→ ^уодаң гейіңгі жаңағ'анау / түзөтүу несіндегі ій шық̊шый // сөйлөсөйік⁀деп → келетін // ^йенді сіздің әрб̊ір ^уоб̊раздарыңызды ͡ б̊іжжақ̊сы ͡ б̊ілеміз↓/// ↑сіздің таб̊ійғатыңызда / ауұлдұң ақкөңүл әкесі →/ ауұлдұң ақкөңүл гөкөсі / ағасы міндетті түрдө ͡ б̊олады↓/// ↑ал сіз / сол ^ұуақыттам бері тоқтап қалмай / қой заман ^уөзгөрдү ͡ ғой→ мем бір ͡ гәсіппен айналысайын / басқа мамандыққа ͡ гетейін демей→ әлі ͡ б̊ізб̊ем біргесіз // тійк-токтан ͡ да / ійнстаграмнан ͡ да көрөмүз↓/// ↑солүшүн сізге→ біз ^ырахмет айтқымыз ͡ геледі↓/// ↑алдыңғ'аға / бізге / үлгү болұп →жүрсүз↓/// ↑^йенді ͡ б̊ір сұрақ ↓/// ↑жастармең ͡ ғаншалықты санасасыз↑// жаңағындай хайптарға ͡ ғаншалықты жійі ͡ б̊арасыз↓/// ↑тағы⁀да ͡ б̊ір жаң'ұсұнұс →түссө // қарсы ^йемессіз ͡ б̊е // алдағы ^ұуақыттарда↑///	3-жүргізуші: Халық кейде түсінбей жатады, иә, ондайларды. Қонақ: Түсінбейтіндер түсінбейді, уақыт өте келе. 2-жүргізуші: Түсінетіндер түсінеді. Қонақ: Иә, уақыт өте келе түсінеді, ештеңе жоқ. Қазір жастарды біз де түсініп жатырмыз ғой. 3-жүргізуші: Мен қуанып отырғаным, шынымен сіз сонау Бауыржан шоу театрынан бастап, өзіміз жеке білетін, мысалы, "көк масквич", "25 мың теңге" ма еді, одан кейінгі жаңағы анау түзету несіндегі "и шықши, сөйлесейік" деп келетін, енді сіздің әрбір образдарыңызды біз жақсы білеміз. Сіздің табиғатыңызда ауылдың ақкөңіл әкесі, ауылдың ақкөңіл көкесі, ағасы міндетті түрде болады. Ал сіз сол уақыттан бері тоқтап қалмай, қой заман өзгерді ғой мен бір кәсіппен айналысайын, басқа мамандыққа кетейін демей, әлі бізбен біргесіз, TikTok-тан да, Instagram-нан да көреміз. Сол үшін сізге біз рақмет айтқымыз келеді. Алдыңғы аға, бізге үлгі болып жүрсіз. Енді бір сұрақ. Жастармен қаншалықты санасасыз? Жаңағындай хайптарға қаншалықты жиі барасыз? Тағы да бір жаңа ұсыныс түссе, қарсы емессіз ба, алдағы уақыттарда?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / сұрағыңызға→ рахмет↓/// ↑шақырып жатыр аллаға шүкір→ / кійноларға ^уөздеріңіз сыйақты азаматтар↓/// ↑мен бірінші бұғанға дейінгі бір-^уекі бағдарламаларда айтқанмын→ // мен бірінші сценаріймен танысамын →// бірінші ақшаға келіспеймін↓/// ↑бірінші сценарійға танысып ^уөзім табыйғатыма келіп // ^йенді анандай артық ұйатты нәрселер / ұйатты бірдемелер болып жатса →бастартамын↓/// ↑сценарій ұнаса келісіп содан кейін барып →жаңағы гонорарымыза келісіп ары қарай жұмыс істеймін↓/// ↑^уол жастармен жұмыс істеген→ ^уөте қызықты // ^уодан кейін кәзіргі жастар ^уөсіп-^уөніп былай жарқырап→ / келе жатырғо↓/// 1-жүргізуші:↑жас режійссйорлар көп / ійә↓///	қонақ: ↑ійә / сұрағыңызға→ ^ырахмет↓/// ↑шақырыб̊жатыр аллаға шүкүр→ кійноларға / ^уөздөрүңіз сыйақт'азаматтар↓/// ↑мем ͡ бірінші / б̊ұғаңға ͡ дейіңгі ͡ б̊ір-екі ͡ б̊ағдарламалард'айтқаммын → // мем ͡ бірінші сценаріймен танысамын →// бірінш'ақ̊шаға келіспеймін↓/// ↑бірінші сценарійға танысып ^уөзүм таб̊ійғатыма ͡ геліп / ^йенд'анандай артығ ͡ ұйатты нәрселер // ұйатты ͡ б̊ірдемелер ͡ б̊олұб̊ ͡ жатčа →/ бас тартамын↓/// ↑сценарій ұнаса ͡ гелісіп // содаң ͡ гейім барып →жаңағы гонорарымыза ͡ гелісіб̊ // арығарай жұмұс істеймін↓/// ↑^уол жастармен жұмұс істеген→ ^уөтө ͡ ғызықты // ^уодаң ͡ гейін / қәзіргі жастар ^уөсүп-^уөнүп / былай жарқырап → кележатыр ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑жас ^ірежійссерлар ͡ гөб̊ / ійә↓///	Қонақ: Иә, сұрағыңызға рақмет. Шақырып жатыр, Аллаға шүкір, киноларға өздеріңіз сияқты азаматтар. Мен бірінші, бұғанға дейінгі 1-2 бағдарламаларда айтқанмын, мен бірінші сценариймен танысамын, бірінші ақшаға келіспеймін. Бірінші сценарийға танысып, өзім табиғатыма келіп, енді анандай артық ұятты нәрселер, ұятты бірдемелер болып жатса, бас тартамын. Сценарий ұнаса келісіп, содан кейін барып жаңағы гонорарымыза келісіп, ары қарай жұмыс істеймін. Ол жастармен жұмыс істеген өте қызықты, одан кейін кәзіргі жастар өсіп-өніп, былай жарқырап келе жатырғо. 1-жүргізуші: Жас режиссёрлар көп, иә.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / көп режійссйорларда →продйұусерлерде ^уолармен жұмыс істеген қызықты // ^уөзіңде жастардан үйренетін кездерің болады↓/// ↑арасында жаңағы // бос кезде қалжыңдап шаршағаныңды басып↓/// 2-жүргізуші: ↑вайн түсіріп↓/// қонақ: ↑бійлейік аға // мынандай бійді↓/// 2-жүргізуші: ↑^уонда асықпаңыз / асықпаңыз↓/// 1-жүргізуші:↑бій / бійді күшті бійлейд'екен↓/// 3-жүргізуші: ↑бізде бір війдео бар // көріп алайықшы↓/// 2-жүргізуші: ↑війдео бар / көріп алайық сосын әңгімелесеміз↓/// 1-жүргізуші:↑көрейік ^уол бійді мен білемін десеңізші↓/// 2-жүргізуші: ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑ 3-жүргізуші: ұу:↑ 2-жүргізуші: ↑бұл жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑мен түсіндім бұл бій қайдан ^йекенін // бұл бій қайдан ^йекенін түсіндім↓///	қонақ: ↑ійә / көп ^ірежійссійорлар ͡ да → продүусөрлөр ͡ де ^уолармен жұмұс істегең ͡ ғызықты // ^уөзүң ͡ де жастардан үйрөнөтің ͡ гездерің ͡ болады↓/// ↑арасында / жаңағы ͡ б̊ос кезде қалжыңдап̊ // шаршағаныңды ͡ б̊асып↓/// 2-жүргізуші: ↑вайн түсүрүп↓/// қонақ: ↑бійлейік / аға мынандай бійді↓/// 2-жүргізуші: ↑онда'асықпаңыз / асықпаңыз↓/// 1-жүргізуші: ↑бій / бійді ͡ гүштү ͡ б̊ійлейд'екен↓/// 3-жүргізуші: ↑бізде ͡ б̊ір війдео ͡ б̊ар // көрүб̊ ͡ алайық̊шы↓/// 2-жүргізуші:↑війдео ͡ б̊ар / көрүб̊ ͡ алайық̊ // сосұн әңгімелесеміз↓/// 1-жүргізуші: ↑көрөйүк ^уол бійді // мем ͡ білемін десеңішші↓/// 2-жүргізуші: ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↑ 3-жүргізуші: ^уо:↑ 3-жүргізуші: ↑бұл жерде↓/// 1-жүргізуші:↑мен түсүндүм бұл бій / қайдан ^йекенін // бұл бій / қайдан ^йекенін ͡ түсүндүм↓///	Қонақ: Иә, көп режиссёрлар да, продюсерлер де, олармен жұмыс істеген қызықты, өзің де жастардан үйренетін кездерің болады. Арасында, жаңағы, бос кезде қалжыңдап, шаршағаныңды басып. 2-жүргізуші: Вайн түсіріп. Қонақ: Билейік, аға, мынандай биді. 2-жүргізуші: Онда асықпаңыз, асықпаңыз. 1-жүргізуші: Би, биді күшті билейді екен. 3-жүргізуші: Бізде бір видео бар, көріп алайықшы. 2-жүргізуші: Видео бар, көріп алайық, сосын әңгімелесеміз. 1-жүргізуші: Көрейік ол биді, мен білемін десеңізші. 2-жүргізуші: Кеттік. 1-жүргізуші: Тамаша! 3-жүргізуші: Уууу! 2-жүргізуші: Бұл жерде. 1-жүргізуші: Мен түсіндім бұл би қайдан екенін, бұл би қайдан екенін түсіндім.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑нешінші / ↑нешінші кластан бұл↓/// 1-жүргізуші:↑сүңгір қайықтан келген бійғо↓/// 2-жүргізуші: ↑кішкентайғо↓/// қонақ: ↑жаңа ғана айттымғо шымкент шаһарында // кейде ^уөздеріңіз білесіздер шаршайтын кездер болады↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә / ійә↓/// қонақ: ↑мына техныйканы дайындаған кезде күтіп ^уотыратын ^ұуақыт болады↓/// ↑сол кезде бір ұйқашар бійі деп аталады↓/// ↑жаңағы әбеке ағаларың бар // біз әбеке бәріміз бірге ^уоқығанбыз // бірге театрда жұмыс істедік↓/// ↑кішкене ұйқымызды ашайық деп // ^у өзіміз жай ^йерігіп бійлей салғанбыз↓///	2-жүргізуші: ↑нешінші ↑/ нешінші ͡ гласстам бұл↓/// 1-жүргізуші: ↑сүңгүр ͡ ғайықтаң ͡ гелгем ͡ бій ͡ ғой↓/// 2-жүргізуші: ↑кішкентай ͡ ғой↓/// қонақ: ↑жаңа ғана / айттым ͡ ғой шымкент ш̆ахарында / кейде ^уөздөрүңіз ͡ б̊ілесіздер // шаршайтың ͡ гездер ͡ б̊олады↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә / ійә↓/// қонақ: ↑мына технійканы дайындағаң ͡ гезде / күтүп ͡ отұратын ^ұуақыт ͡ полады↓/// ↑солгезде ͡ б̊ір ұйқ'ашар ͡ б̊ійі деб̊ ͡ аталады↓/// ↑жаңағы / әб̊еке ағаларың бар // б̊із әб̊еке ͡ б̊әріміз ͡ б̊ірге ^уоқұғамбыз / бірге театрда жұмұс істедік↓/// ↑кішкене / ұйқұмұзды ашайығ ͡ деп // ^уөзүмүжжай ^йерігіп / бійлей салғамбыз↓///	2-жүргізуші: Нешінші, нешінші класстан бұл. 1-жүргізуші: Сүңгір қайықтан келген би ғо. 2-жүргізуші: Кішкентай ғо. Қонақ: Жаңа ғана айттым ғо Шымкент шаһарында, кейде өздеріңіз білесіздер, шаршайтын кездер болады. 3-жүргізуші: Иә, иә, иә. Қонақ: Мына техниканы дайындаған кезде күтіп отыратын уақыт болады. Сол кезде бір ұйқыашар биі деп аталады. Жаңағы Әбеке ағаларың бар, біз Әбеке бәріміз бірге оқығанбыз, бірге театрда жұмыс істедік. Кішкене ұйқымызды ашайық деп, өзіміз жай ерігіп, билей салғанбыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ұжымға шамалы көңіл-күй↓/// қонақ: ↑жігіттер түсіріп алғанда // соны салып жіберген↓/// 2-жүргізуші: ↑меніңде ұйқ'ашқым кеп тұр↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / түнгі сағат↓/// 2-жүргізуші: ↑көрермендерде ұйқы ашқысы келіп // түнгі сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑^уон бір жарым болды // ійә / бір ұйқы ашып жіберсек барлығымыз↓/// қонақ: ↑^уонда ^уортаға шығып // барлық жастар бійге шақырайық↓/// 2-жүргізуші: ↑ал кеттік // жаңағы музыка бізде бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уосы жерде // түнгі студыйада нұрлан мырзамен бірге бір бій↓/// 1-жүргізуші: ↑менба↓/// 3-жүргізуші: ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑әбекенің ^уорнына↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / ↑әбекеңе жету қайда↓/// ↑шынымен бійлеймізба↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / кеттік↓/// ↑жаңағыны қайталай берсеңіздер болады↓/// ↑браво↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша бұл ^йенд↓/// 2-жүргізуші: ↑ұйқашар болсын↓///	1-жүргізуші: ↑ұжұмға шамалы ͡ гөңүлгүй↓/// қонақ: ↑жігіттер түсүрүб̊ ͡ алған да // сонұ салыб̊ ͡ жіб̊ерген↓/// 2-жүргізуші: ↑менің де / ұйқұ ͡ ашқ̊ым ͡ геп ͡ тұр↓/// 3-жүргізуші:↑ійә түңгү сағат↓/// 2-жүргізуші: ↑көрөрмөндер де / ұйқұ ͡ ашқысы ͡ геліп / түңгү сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑^уомбір жарым болды / ійә // бір ұйқұ ͡ ашып ͡ жіб̊ерсек барлығымыз↓/// қонақ: ↑^уонда ^уортаға шығып // барлығ ͡ жастар ͡ б̊ійге шақырайық↓/// 2-жүргізуші: ↑ал ͡ геттік // жаңағы мұузыка ͡ б̊ізде ͡ б̊ар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уосұ жерде / түңгү ^ұстұудыйада нұрлан мырзамем бірге ͡ б̊ір ͡ б̊ій↓/// 1-жүргізуші: ↑мем͡ бе↓/// 3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑әб̊екенің ^уорнұна↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / ↑әб̊екеңе жетүу ͡ ғайда↓/// ↑шынымем бійлейміз͡ б̊е↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / кеттік↓/// ↑жаңағыны қайталай берсеңіздер ͡ б̊олады↓/// ↑браво↑// 1-жүргізуші: ↑тамаша ͡ б̊ұл ^йенді↓/// 2-жүргізуші:↑ұйқ'ашар ͡ б̊олсұн↓///	1-жүргізуші: Ұжымға шамалы көңіл-күй. Қонақ: Жігіттер түсіріп алған да, соны салып жіберген. 2-жүргізуші: Менің де ұйқы ашқым кеп тұр. 3-жүргізуші: Иә түнгі сағат. 2-жүргізуші: Көрермендер де ұйқы ашқысы келіп, түнгі сағат. 3-жүргізуші: 11 жарым болды, иә, бір ұйқы ашып жіберсек барлығымыз. Қонақ: Онда ортаға шығып, барлық жастарды биге шақырайық. 2-жүргізуші: Ал кеттік, жаңағы музыка бізде бар. 3-жүргізуші: Осы жерде, түнгі студияда Нұрлан мырзамен бірге бір би. 1-жүргізуші: Мен ба. 3-жүргізуші: Иә. 2-жүргізуші: Әбекенің орнына. 1-жүргізуші: Жоқ, Әбекеңе жету қайда. Шынымен билейміз ба? 3-жүргізуші: Иә кеттік. Жаңағыны қайталай берсеңіздер болады. Браво! 1- жүргізуші: Тамаша бұл енді. 2- жүргізуші: Ұйқыашар болсын.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑бұл жаңағы / трендке айналған бійғой↓/// ↑бұл ^йенді костйұуммен кійген бій //^уол да тарасын трендке↓/// 2-жүргізуші: ↑жоқ ұйқашар↓/// 1-жүргізуші:↑жаңа ұйқашар тұуралы айтып кеттік↓/// ↑менде мынандай↓/// қонақ: ↑жастар сұрағаннан кейін↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырахмет↑ қонақ: ↑кішкене ыңғайсыздау болсада↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / уайымдамаңыз↓/// ↑сіз ^уөзіңіз ұйқыашар жаттығұулар жасайды ^йекенсіз күнде ^уөзіңіз / күн сайын↓/// ↑ распа↑ қонақ: ↑қандай жаттығұу ^йекен ^уол↑/// 1-жүргізуші: ↑мында жазып қойыпты // а: бұл салтанатдың сұрақтары ^йекенғой↓/// 3-жүргізуші: нешеде тұрасыз таңертең күнде↑///	1-жүргізуші: ↑бұл жаңағы трендк'айналған бій⁀ғой↓/// ↑бұл ^йенді / костійүуммең ⁀гійгем⁀бій // ^уол⁀да тарасын трендке↓/// 2-жүргізуші: ↑жоқ / ұйқ'ашар↓/// 1-жүргізуші: ↑жаңа / ұйқ'ашар тұурал'айтып кеттік↓/// ↑менде мынандай↓/// қонақ: ↑жастар сұрағаннаң⁀гейін↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырахмет↑ қонақ: ↑кішкен'ыңғайсыздау болса⁀да↓/// 1-жүргізуші:↑жоқ ^ұуайымдамаңыз↓/// ↑сіз ^уөзүңүз ұйқ'ашар жаттығұулар жасайд'екенсіз гүнд'өзүңүз // күн сайын↓/// ↑^ырас ⁀па↑// қонақ: ↑қандай жаттығұу ^йекен ^уол↓/// 1-жүргізуші: ↑мында жазып қойұптұ / а: бұл салтанатдың сұрақтары ^йекең⁀ғой↓/// 3-жүргізуші: нешеде тұрасыз / таңертең ͡ гүндө↑///	1- жүргізуші: Бұл жаңағы трендке айналған би ғой. Бұл енді костюммен киген би, ол да тарасын трендке. 2- жүргізуші: Жоқ, ұйқыашар. 1- жүргізуші: Жаңа ұйқыашар туралы айтып кеттік. Менде мынандай. Қонақ: Жастар сұрағаннан кейін. 2- жүргізуші: Рақмет! Қонақ: Кішкене ыңғайсыздау болса да. 1- жүргізуші: Жоқ, уайымдамаңыз. Сіз өзіңіз ұйқыашар жаттығулар жасайды екенсіз күнде өзіңіз, күн сайын. Рас па? Қонақ: Қандай жаттығу екен ол? 1- жүргізуші: Мында жазып қойыпты, а бұл Салтанаттың сұрақтары екен ғой. 3- жүргізуші: Нешеде тұрасыз таңертең күнде?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уой менде күнде мынандай уақытта тұрамын // мынандай уақытта шай ішемін деген режійм жоқ↓/// ↑мысалы кійно басталған кезде ^уөздеріңіз білесіздер // таңғы бесте алып кетеді↓/// ↑түнгі ^уон бірде келесіңда құлайсың↓/// ↑тек ұйқың қанса ^йекен деп ^уотырасың↓/// ↑қай ^ұуақытта тамағын береді // сол кезде тамағын ішеміз↓/// ↑басқа жерде кішкене ұйқымды қандырып асықпай тоғызға дейін // кейде тоғыз жарымға дейін↓/// 1-жүргізуші: ↑қуандық мырза ^уонда басқа сұрақ↓/// ↑жалпы кійнотүсірілім болады↓/// ↑мен білемғо азанғы бесте алып кетеді // сосын түнгі ^уон бірде әкеліп тастайды↓/// қонақ: ↑^йенді сұраған соң айтып ^у отырмынғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы кійно біткеннен кейін ↑/ құуандық мырза / ^уөзі боладығо кійнодан шаршап бір балыққа барұу деген сыйақты↓/// ↑^уөзіңіздің хоббійіңіз / футбол ^уойнайтын шығарсыз↓///	қонақ: ↑^уой / менде ͡ гүндө мынандай ^ұуақытта тұрамын / мынандай ^ұуақытта шай ішемін деген ^ірежім жоқ↓/// ↑мысалы ͡ кійно ͡ б̊асталғаң ͡ гезде // ^уөздөрүңіз білесіздер // таңғы ͡ б̊ест'алып кетеді↓/// ↑түңгү ^уомбірде ͡ гелесің де / құлайсың↓/// ↑тек / ұйқұң ͡ ғанса ^йекен деп ^уотұрасың↓/// ↑қай ^ұуақытта тамағым береді // солгезде тамағын ішеміз↓/// ↑басқа жерде / кішкен'ұйқұмдұ қандырыб̊ ͡ асықпай тоғұзға дейін / кейде тоғұжжарымға дейін↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ мырза / ^уонда ͡ б̊асқа сұрақ↓/// ↑жалпы ͡ кійнотүсүрүлім болады↓/// ↑мем ͡ білемін ͡ ғой азаңғы бест'алып кетеді // сосұн түңгү ^уомбірд'әкеліп тастайды↓/// қонақ: ↑^йенді сұраған соң айтып ^уотұрмұң ͡ ғой↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы / кійно ͡ б̊іткеннең ͡ гейін ↑/ құуандығ мырза / ^уөзү болады ͡ ғой кійнодан шаршап // бір ͡ б̊алыққа ͡ б̊арұу деген сыйақты↓/// ↑^уөзүңүздің хоббүйіңіз фұутбол ^уойнайтын шығарсыз↓///	Қонақ: Ой, менде күнде мынандай уақытта тұрамын, мынандай уақытта шай ішемін деген режим жоқ. Мысалы, кино басталған кезде, өздеріңіз білесіздер, таңғы 5-те алып кетеді. Түнгі 11-де келесің да құлайсың. Тек ұйқың қанса екен деп отырасың. Қай уақытта тамағын береді, сол кезде тамағын ішеміз. Басқа жерде кішкене ұйқымды қандырып асықпай 9-ға дейін, кейде 9 жарымға дейін. 1- жүргізуші: Қуандық мырза, онда басқа сұрақ. Жалпы кино түсірілім болады. Мен білем ғо азанғы 5-те алып кетеді, сосын түнгі 11-де әкеліп тастайды. Қонақ: Енді, сұраған соң айтып отырмын ғой. 1- жүргізуші: Иә, жалпы кино біткеннен кейін, Қуандық мырза, өзі болады ғо кинодан шаршап, бір балыққа бару деген сияқты. Өзіңіздің хоббиіңіз, футбол ойнайтын шығарсыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑жоқ / монша менікі жақсы көретінім↓/// 3-жүргізуші: ^уо: ↑// қонақ: ↑кәдімгі көпшілік ^уорын барғо // кәзір ^йенді мәдени ^уорындардағы үлкен жақсы парды жақсы көремін↓/// ↑алты сағат / тіпті жеті сағатқа дейін моншада жүремін↓/// 3-жүргізуші: ↑андай жағдайлар болмайдыма // моншада сізді танып / құуандық аға фотоға түсіп алсақ боладыма↑/ деп // моншаның ішінде↓/// қонақ: ↑таныйды / таныйды ^уол кезде↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / бійтіп айтама моншада↑/ жоқ құуандық аға / кійініп алыңыз танымай тұрмыз↓/// қонақ: ↑^уол уже таныйды // ^йенді жігіттер амандасып жатады↓/// ↑бірге жаңағы сыпырғыны алып // бір-бірімізді сабап әңгімеміз жарасып // жоқ ^ырасқо ^йенді↓/// ↑монша деген ^уолда мәдениет ^уорны // жақсы көрем мен↓/// ↑кәдімгідей тазалап / парына дейін / неше түрлі парларды жасайтын моншалар бар↓/// 1-жүргізуші: ↑мен соңғы кезде көп жазғы кездеғо // ^уосы сақтар моншасы дейді↓///	қонақ: ↑жоқ / монша менікі // жақ̊сы ͡ гөрөтүнім↓/// 3-жүргізуші: ^уо:↑ қонақ: ↑кәдімгі / көп̊шүлүк ^уорұм ͡ бар ͡ ғой // қәзір ^йенді мәденій ^уорұндардағы / үлкөн жақ̊сы / парды жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓/// ↑алты сағат / тіпті жеті сағатқа дейін моншада жүрөмүн↓/// 3-жүргізуші:↑андай жағдайлар ͡ б̊олмайды ͡ ма / моншада сізді танып // құуандығ ͡ аға / фотоға түсүб̊ ͡ алсақ ͡ полады ͡ ма ͡ деп // моншаның ішінде↓/// қонақ: ↑таныйды / таныйды ^уолгезде↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ / бійтіб̊ ͡ айта ͡ ма моншада↑/ жоқ / құуандығ ͡ аға / кійініб̊ ͡ алыңыз // танымай тұрмұз↓/// қонақ: ↑^уол уже таныйды // ^йенді жігіттер амандасыб̊ ͡ жатады↓/// ↑бірге жаңағы сыпырғын'алып // бір-͡ б̊ірімізді саб̊ап // әңгімеміж ͡ жарасып // жоқ / ^ырас ͡ қой ^йенді↓/// ↑монша деген ^уол да мәденійет ^уорнұ / жақ̊сы ͡ гөрем мен↓/// ↑кәдімгідей тазалап / парына дейін / нешетүрлү парларды жасайтын моншалар ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ↑мен соңғұ ͡ гезде ͡ гөб̊ жазғыгезде ͡ ғой // ^уосұ сақтар моншасы дейді↓///	Қонақ: Жоқ, монша менікі, жақсы көретінім. 3- жүргізуші: Ооо! Қонақ: Кәдімгі көпшілік орын бар ғо, кәзір енді мәдени орындардағы үлкен жақсы, парды жақсы көремін. 6 сағат, тіпті 7 сағатқа дейін моншада жүремін. 3- жүргізуші: Андай жағдайлар болмайды ма, моншада сізді танып: - Қуандық аға, фотоға түсіп алсақ болады ма? - деп, моншаның ішінде. Қонақ: Таниды, таниды ол кезде. 1- жүргізуші: Жоқ, битіп айта ма моншада? Жоқ, Қуандық аға, киініп алыңыз, танымай тұрмыз. Қонақ: Ол уже таниды, енді жігіттер амандасып жатады. Бірге жаңағы сыпырғыны алып, бір-бірімізді сабап, әңгімеміз жарасып, жоқ рас қо енді. Монша деген ол да мәдениет орны, жақсы көрем мен. Кәдімгідей тазалап, парына дейін, неше түрлі парларды жасайтын моншалар бар. 1- жүргізуші: Мен соңғы кезде көп жазғы кезде ғо, осы сақтар моншасы дейді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уолда бар↓/// 1-жүргізуші: ↑бардыңыз ба↑ ↑^уол қазір трендке айналып жатыр↓/// ↑мысалы / ^уөзен ағып тұрған жерге күшті нелер / тастар қойып қойған↓/// ↑сол сақ моншасы дейді // тамағын береді↓/// қонақ: ↑бар / бардым↓/// ↑қаскелеңнің ар жағында да бар // мына не жақтада талғар жақтада // ар жағында бар // бар/ бар ^уолар↓/// ↑сақ моншасы деген соң ^уойлаймын бұрынғы аталарымыз солай түскен шығар деп↓/// ↑бұрында / неттіғо / қазанға қайнаттыма ^йекен білмеймінғой↓/// ↑біздің тархый кійноларға қоссаңшы сондай бір монша // сценарій бірдеңкелерді аталарымыз түскен↓/// 1-жүргізуші: ↑мен әзірге комедійа түсіріп жатырмын↓/// ↑мен ійндійада жүрмінғой кәзір↓/// ↑^йенді көбісі айтады↓/// қонақ: болашақта↓///	қонақ: ↑^уол ͡ да бар↓/// 1-жүргізуші: ↑бардыңыз ͡ б̊а↑ ↑^уол қазір трендк'айналып жатыр↓/// ↑мысалы ^уөзен ағып тұрған жерге күшті / нелер тастар қойып қойған↓/// ↑сол сағ ͡ моншасы дейді // тамағын береді↓/// қонақ: ↑бар / бардым↓/// ↑қаскелеңнің ар жағында да ͡ б̊ар // мына не жақта да // талғар жақта ͡ да // ар жағында бар // бар / бар ^уолар↓/// ↑сағ ͡ моншасы деген соң ^уойлаймын бұрұңғ'аталарымыз солай түскөн шығар деп↓/// ↑бұрұнда / нетті ͡ ғой // қазаңға ͡ ғайнатты ͡ ма ^йекен білмеймін ͡ ғой↓/// ↑біздің тарійхій кійноларға ͡ ғоссаңшы сондай бір монша // сценарій бірдеңкелерді / аталарымыз түскөн↓/// 1-жүргізуші: ↑мен әзірге / комедійа түсүрүб̊ ͡ жатырмын↓/// ↑мен ійндійада жүрмін ͡ ғой қәзір↓/// ↑^йенді көбісі айтады↓/// қонақ: ↑болашақта↓///	Қонақ: Ол да бар. 1- жүргізуші: Бардыңыз ба? Ол қазір трендке айналып жатыр. Мысалы, өзен ағып тұрған жерге күшті, нелер, тастар қойып қойған. Сол сақ моншасы дейді, тамағын береді. Қонақ: Бар, бардым. Қаскелеңнің ар жағында да бар, мына не жақта да, Талғар жақта да, ар жағында бар, бар, бар олар. Сақ моншасы деген соң ойлаймын бұрынғы аталарымыз солай түскен шығар деп. Бұрында, нетті ғо, қазанға қайнатты ма екен білмеймін ғой. Біздің тарихи киноларға қоссаңшы сондай бір монша, сценарий, бірдеңкелерді, аталарымыз түскен. 1- жүргізуші: Мен әзірге комедия түсіріп жатырмын. Мен Индияда жүрмін ғой кәзір. Енді көбісі айтады. Қонақ: Болашақта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші:↑болашақта ійә / көбісі айтады тарыйхый кійнолар / неге түсірмейсің // нұрлан комедійа түсіре бересің // не мәнісі бар не мағынасы бар↓/// ↑мен айтамында // мен ^йенді комедійада жүрген адам // қалай мен драма түсіремін деген сыйақты↓/// ↑^йенді жалпы кәзір жастар ^уөсіп келе жатыр // драма түсіретін режійссйорлардың ^уөзіңіз айтқандай поколенійа келе жатыр сол жігіттерге тапсырайық↓/// ↑жақсы бір тарыйхый кійнолар саны көп сценарійлар саны көбейсін↓/// ↑менде тағы бір айтып кететін // жалпы жақсы режійссйорлар болсын продйұусерлар болсын драма түсіретін↓/// ↑біз ^йенді комедійа түсіргендіктен // бізге көп не келеді комент пікірлер / неге қазақстанда комедійалар көбейіп кетті деп↓/// ↑^уосы жерде жауап берейкші бірге ійә↓/// ↑тезірек түсіріңіздер // тезірек жазыңыздар ^уөйткені сіздер түсірмесеңіздер драманы / бізге бәрі сөйлеп жатыр // неге комедійа көбейіп кетті деп↓/// ↑жалпы қазақстанда комедійа көп ^йемес↓/// ↑жылына ^йекі жүз ^йелүу кійно көрсетілсе кійнотеатрда / соны қандай кійно білесіздер комедійа↑/ бір жылына көп болса ^уон шақты комедійа шығады↓/// ↑қалған ^йекі жүз қырық басқа кійно↓/// ↑сол жалпы қазақ комедійасы ^йенді сұранысқа ійе деймізбе қалай жалпы↓/// 1-жүргізуші: ↑халыққа қызық / ^уөтімді↓///	1-жүргізуші:↑болашақта / ійә көб̊үс'айтады↓/// ↑тарійхій кійнолар неге түсүрмөйсің // нұрлан / комедійа түсүрө ͡ б̊ересің не мәнісі ͡ б̊ар не мағ^ынасы ͡ б̊ар↓/// ↑мен айтамын да мен ^йенді ͡ комедійада жүргөн адам қалай мен драма түсүрөмін деген сыйақты↓/// ↑^йенді жалпы / қәзір жастар ^уөсүп келе жатыр драма түсүрөтүн ^ірежійссерлердің ^уөзүңүз айтқандай поколенійа келе жатыр // сол жігіттерге тап̊сырайық↓/// ↑жақ̊сы ͡ б̊ір тарійхій кійнолар саны ͡ гөп̊ сценарійлер саны ͡ гөб̊̊өйсүн↓/// ↑мен ͡ де тағы ͡ б̊ір айтып кететін жалпы жақ̊сы ^ірежійссерлер ͡ болсұн / продүусөрлер ͡ б̊олсұн драма түсүрөтүн↓/// ↑біз ^йенді / комедійа түсүргөндүктөн / бізге ͡ гөп не ͡ геледі // комент пікірлер / неге қазақ̊станда ͡ комедійалар ͡ гөб̊̊өйүп кетті деп↓/// ↑^уосұ жерде жауапперейікші ͡ б̊ірге / ійә ↓/// тезірек түсүрүңүздер / тезірег жазыңыздар ^уөйткөнү сіздер түсүрмөсөңүздер драманы ͡ б̊ізге ͡ б̊әрі сөйлөб̊ ͡ жатыр неге / комедійа ͡ көб̊̊өйүп кетті деп↓/// ↑жалпы қазақ̊станда / комедійа көп ^йемес↓/// ↑жылына ^йекіжүз ^йелүу ͡ кійно көрсөтүлсө ͡ кійнотеатрда / сонұ қандай кійно ͡ б̊ілесіздер // комедійа ͡ б̊ір жылына ͡ гөпполса ^уоншақты ͡ комедійа шығады↓/// ↑қалған ^йекіжүз ғырық / басқа ͡ кійно↓/// ↑сол жалпы қазақ комедійасы ^й енді сұранысқ'ійе дейміз ͡ б̊е↑/ қалай жалпы↓/// 3-жүргізуші: ↑халыққа ͡ ғызық // ^уөтүмдү↓///	1- жүргізуші: Болашақта, иә, көбісі айтады: - Тарихи кинолар неге түсірмейсің, Нұрлан, комедия түсіре бересің, не мәнісі бар, не мағынасы бар? Мен айтамында: - Мен енді комедияда жүрген адам, қалай мен драма түсіремін, - деген сияқты. Енді жалпы кәзір жастар өсіп келе жатыр, драма түсіретін режиссёрлардың, өзіңіз айтқандай, поколения келе жатыр, сол жігіттерге тапсырайық. Жақсы бір тарихи кинолар саны көп, сценарийлар, саны көбейсін. Менде тағы бір айтып кететін, жалпы жақсы режиссёрлар болсын, продюсерлар болсын драма түсіретін. Біз енді комедия түсіргендіктен, бізге көп не келеді, комент, пікірлер, неге Қазақстанда комедиялар көбейіп кетті деп. Осы жерде жауап берейкші бірге, иә. Тезірек түсіріңіздер, тезірек жазыңыздар, өйткені, сіздер түсірмесеңіздер драманы, бізге бәрі сөйлеп жатыр, неге комедия көбейіп кетті деп. Жалпы Қазақстанда комедия көп емес. Жылына 250 кино көрсетілсе кинотеатрда соның: - қандай кино, білесіздер, комедия? Бір жылына көп болса 10 шақты комедия шығады, қалған 240 басқа кино. Сол, жалпы, қазақ комедиясы енді сұранысқа ие дейміз бе, қалай жалпы. 3-жүргізуші: Халыққа қызық, өтімді.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: әңгімесі көп ійә↓/// ↑^уол комедійаның бәрі ^уөте қоймайды↓/// 1-жүргізуші:↑ійә / бәрі ^уөтпейдіғой↓/// қонақ: ↑жартысы ^уөтседе жаман ^йемес↓/// 1-жүргізуші: ↑сол менің айтайын дегенім / жалпы комедійа деген үлкен дастархан деп алатын болсақ / жалпы дастархан мысалы драма деген тарыйхый драма деген ^йет тағамы↓/// ↑комедійа деген ^йет тағамынан кейін шәй ішемізғо // қонақтар келгенде шәй ішеміз пішінәй↓/// ↑сол / біз пішінәйміз↓/// ↑боладығо қонақтардың көңілін көтеретін // жаңағы шәйіміз деген сыйақты↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол ^йет болмаса / әрійне адамдар комедійа көре бермейді↓/// ↑пішінәй жей берген сайын сұрайдығой↓/// ↑неге біз пішінәй жей береміз ^йет қайда деген↓/// ↑жалпы ^йет пісіретіндер қайдасыздар↓/// қонақ: жазыңыздар↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// жазыңыздар / ана ^йетті жеп қоймаңыздар↓/// ↑қанша ^йет бөлінеді // сол барлық бөлінген ^йетті шығарыңыздар / деп бәрін айтып қойсаң↓///	қонақ: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: әңгімесі ͡ гөб̊ ͡ ійә↓/// ↑^уол комедійаның бәрі ^уөтө ͡ ғоймайды↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / б̊әр'өтпөйдү ͡ ғой ↓/// қонақ: ↑жартыс'өтčө ͡ де жаман ^йемес↓/// 1-жүргізуші: ↑сол менің айтайын дегенім // жалпы ͡ комедійа деген үлкөн дастархан деб̊ ͡ алатым болсақ / жалпы дастархан мысалы / драма деген тарійхій драма деген ^йет тағамы↓/// ↑комедійа деген ^йет тағамынаң ͡ гейін шәй ішеміз ͡ ғой // қонақтар ͡ гелгенде шәй ішеміз пішінәй↓/// ↑сол / біз пішінәйміз↓/// ↑болады ͡ ғой қонақтардың ͡ гөңүлүң ͡ гөтөрөтін / жаңағы шәйіміз деген сыйақты↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сол ^йетполмаса / әрійне адамдар ͡ комедійа көрө ͡ б̊ермейді↓/// ↑ пішінәй жей берген сайын сұрайды ͡ ғой↓/// ↑неге ͡ б̊із пішінәй жей береміз // ^йет қайда деген↓/// ↑жалпы / ^йет пісіретіндер / қайдасыздар↓/// қонақ: жазыңыздар↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// жазыңыздар / ана ^йетті жеп қоймаңыздар↓/// ↑қанша ^йет ͡ пөлүнөді // сол барлық ͡ пөлүңгөн ^йетті шығарыңыздар деп / бәрін айтып қойсаң↓///	Қонақ: Иә. 1-жүргізуші: Әңгімесі көп, иә. Ол комедияның бәрі өте қоймайды. 1-жүргізуші: Иә, бәрі өтпейді ғой. Қонақ: Жартысы өтсе де жаман емес. 1-жүргізуші: Сол менің айтайын дегенім, жалпы, комедия деген үлкен дастарқан деп алатын болсақ, жалпы дастарқан, мысалы, драма деген, тарихи драма деген ет тағамы. Комедия деген ет тағамынан кейін шәй ішеміз ғо, қонақтар келгенде шәй ішеміз пішінәй. Сол, біз пішінәйміз. Болады ғо қонақтардың көңілін көтеретін, жаңағы, шәйіміз деген сияқты. 3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Сол ет болмаса, әрине, адамдар комедия көре бермейді. Пішінәй жей берген сайын сұрайды ғой: - Неге біз пішінәй жей береміз, ет қайда? - деген. Жалпы, ет пісіретіндер, қайдасыздар? Қонақ: Жазыңыздар. 1-жүргізуші: Иә, жазыңыздар, ана етті жеп қоймаңыздар. Қанша ет бөлінеді, сол барлық бөлінген етті шығарыңыздар, - деп, бәрін айтып қойсаң.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑әзілғо ^йешқандай сын жоқ↓/// ↑жалпы / кәзір драма түсіретін // мен ^йестіп жатырмын көптеген фестійвал'дерға жас ^ірежійссйорлар қатысып жатыр↓/// ↑сол жігіттерге сәттілік тілеймін↓/// 2-жүргізуші: ↑^уөспей жатыр үлкен↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөспей жатыр // неге драма кійнолар аз дегенге мен тағыда жауап берейін↓/// ↑құуандық мырза біледі ^уоны↓/// ↑^уөйткені драманы ^уоңай ^йемес бір жыл ^йекі жыл түсіреді↓/// ↑^уол драма болғаннан кейін // тарыйхый болғаннан кейін // кійімдері бар ^уол арзан ^йемес↓/// ↑^уол жерде әрійне // ^уөкіметтің↓/// 2-жүргізуші: ↑қолдауы керек↓/// 1-жүргізуші: ↑қолдауы керек↓/// ↑сондықтанда мәденійет мійнійстрлігінеде айтамыз // жалпы тарыйхый кійіноларға қолдауды көрсете беріңіздер↓/// ↑қалғанын біз ^уөзіміз мына жақта демеушілер тауып // пішінәй түсіре береміз↓///	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑әзіл ғой ^йешқ̊андай сын жоқ↓/// ↑жалпы / қәзір драма түсүрөтін / мен ^йестіб̊ жатырмын // көптөгөн фестійвал'дарға жас ^ірежійссерлар ͡ ғатысыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑сол жігіттерге сәттілік тілеймін↓/// 2-жүргізуші:^уөспөй жатыр үлкөн↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөспөй жатыр // неге драма ͡ кійнолар аз дегеңге мен тағы да жауап перейін↓/// ↑құуандығ ͡ мырза ͡ б̊ілед'онұ↓/// ↑^уөйткөнү драманы ^уоңай ^йемес // бір жыл ^йекі жыл түсүрөді↓/// ↑^уол драма болғаннаң ͡ гейі / тарійхій болғаннаң ͡ гейін / кійімдері ͡ б̊ар // ^уол арзан ^йемес↓/// ↑^уол жерде / әрійне / ^уөкүмөттің↓/// 2-жүргізуші:↑қолдауұ ͡ герек↓/// 1-жүргізуші: ↑қолдауұ ͡ герек↓/// ↑сондұқтан ͡ да мәденійет мійнійстрлігіне ͡ де айтамыз // жалпы тарійхій кійноларға ͡ ғолдаудұ ͡ гөрсөтө ͡ б̊еріңіздер↓/// ↑қалғаным біз ^уөзүмүз мына жақта демеушүлөр тауұп / пішінәй түсүрө ͡ б̊ереміз↓///	3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Әзіл ғо, ешқандай сын жоқ. Жалпы, кәзір драма түсіретін, мен естіп жатырмын, көптеген фестивальдарға жас режиссёрлар қатысып жатыр. Сол жігіттерге сәттілік тілеймін. 2-жүргізуші: Өспей жатыр үлкен. 3-жүргізуші: Иә. 1-жүргізуші: Өспей жатыр, неге драма кинолар аз дегенге мен тағы да жауап берейін. Қуандық мырза біледі оны. Өйткені драманы оңай емес, 1 жыл 2 жыл түсіреді. Ол драма болғаннан кейін, тарихи болғаннан кейін, киімдері бар, ол арзан емес. Ол жерде, әрине, өкіметтің. 2-жүргізуші: Қолдауы керек. 1-жүргізуші: Қолдауы керек. Сондықтан да мәдениет министрлігіне де айтамыз, жалпы тарихи киноларға қолдауды көрсете беріңіздер. Қалғанын біз өзіміз мына жақта демеушілер тауып, пішінәй түсіре береміз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑жәнеде мына нұрлан мырзаның сөзіне қосылып қосымша ^уөз ^уойымды айтайын↓/// ↑мысалы голлыйвұудтың актійорлары бар дұрысқо↓/// ↑мына ійндійадағы / бәріңіз таныйсыздар // анау кезіндегі әлімтақ патшадан бастап / қанша ^уол кезде ійндійаның кійносына бійлет жоқ // бүкіл кеңес ^уодағы барлық жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑аншлаг↓/// қонақ: ↑сонда ^уолар мемлекетіне қанша ақша апарды↓/// ↑қаражат құйды мемлекетіне↓/// ↑дұрысқой // актійорлар сол сыйақты голлыйвұудтан басқа біздеде болашақта / ^уөздеріңіз ^уосы салада болғаннан кейін айтып ^уотырмын↓/// ↑актійорларды жаңағы көрші ^уөзбек халқымен / түркі халықтарыменба мүмкін ^іресеймен бірігіп // ^уолардыңда актійорларымен↓/// ↑біздің ^уотандық кійноны сата білүу керек↓/// ↑сонда жаңағы ^уотанға / жаңағы ақша қаражат әкеледі актійорлардың арқасында↓/// 2-жүргізуші: ↑^уөте жақсы ^уой // жақсы ^уой↓/// ↑қолдайды деп ^уойлайсызба↑	қонақ: ↑және ͡ де мына нұрлан мырзаның сөзүнө ͡ ғосұлұп / қосұмша ^йөз ^йойұмд'айтайын ↓/// ↑мысалы / голлұйвұудтұң актерлары ͡ б̊ар // дұрұс ͡ қой↓/// ↑мын'ійндійадағы / бәріңіз таныйсыздар // анау ͡ гезіндегі / әлімтақ патш̆адам бастап // қанша ^уолгезде / ійндійаның кійносұна ͡ б̊ійлет ͡ шоқ // бүкүл ͡ геңес ͡ одағы / б̊арлығ ͡ жерде↓/// 1-жүргізуші: аншлаг↓/// қонақ: ↑сонда ^уолар мем^ілекетіне қанш'ақ̊ша апарды↓/// ↑қаражат құйдұ мем^ілекетіне↓/// ↑дұрұс ͡ қой //актерлер / сол сыйақты голлұйвұудтам басқа ͡ б̊ізде ͡ де ͡ б̊олашақта / ^уөздөрүңіз ^уосұ салада ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін айтып ^уотұрмұн↓/// ↑актерлерді / жаңағы ͡ гөрші / ^уөзб̊өк халқымен / түркү халықтарымем ͡ бе / мүмкүн ^іресеймем ͡ бірігіп // ^уолардың ͡ да актерлерімен↓/// ↑біздің ^уотандық кійнонұ сата ͡ б̊ілүу ͡ герек↓/// ↑сонда жаңағы ^уотаңға / жаңағы / ақ̊ша / қаражат әкелед'актерлердің арқасында↓/// 3-жүргізуші:↑^уөтө жақ̊сы ^уой / жақ̊сы ^уой↓/// ↑қолдайды деп ^уойлайсыз ͡ б̊а↑	Қонақ: Және де мына Нұрлан мырзаның сөзіне қосылып, қосымша өз ойымды айтайын. Мысалы, голливудтың актёрлары бар, дұрыс қо. Мына индиядағы, бәріңіз танисыздар, анау кезіндегі Әлімтақ патшадан бастап, қанша ол кезде индияның киносына билет жоқ, бүкіл кеңес одағы, барлық жерде. 1-жүргізуші: Аншлаг. Қонақ: Сонда олар мемлекетіне қанша ақша апарды. Қаражат құйды мемлекетіне. Дұрыс қой, актёрлар, сол сияқты голливудтан басқа бізде де болашақта, өздеріңіз осы салада болғаннан кейін айтып отырмын. Актёрларды, жаңағы, көрші өзбек халқымен, түркі халықтарымен ба, мүмкін Ресеймен бірігіп, олардың да актёрларымен. Біздің отандық киноны сата білу керек. Сонда жаңағы отанға, жаңағы, ақша, қаражат әкеледі актёрлардың арқасында. 2-жүргізуші: Өте жақсы ой, жақсы ой. Қолдайды деп ойлайсыз ба?
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑барлық нәрсе рентабійл'ный болұу керек / дұрыс айтасыз↓/// ↑барлық нәрсе рентабійл'ный болұу керек↓/// ↑болашақта бәрі болады↓/// 2-жүргізуші: ↑^уол болады деген ^уойдамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә бірі болсын↓/// ↑құуандық аға / сізге кішігірім бір ^уойын дайындап қойдым↓/// ↑^уотырмақ ^уойын↓/// қонақ: ^уой мен ^уойынды қойып кеткелі қаншама↓/// 3-жүргізуші: ↑қыйын ^йемес // қыйын ^йемес↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / шынымен бұл↓/// 3-жүргізуші: ↑бес секұунд деп аталады↓/// ↑^йең / ^йең / ^йең↓/// 3-жүргізуші: ↑асықпай сөйлейтін адамсызғой // сізе біз көмектесейік деп / бес ақ секұундқа уақыт береміз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑жарайды / жарайды↓/// 3-жүргізуші: ↑жеті сұрақ дайындап қойдым // сол жеті сұраққа↓/// қонақ: ↑бес секұундта↓/// 3-жүргізуші: ↑әр сұрағына үш-үш нәрседен айтып ^уотырұуыңыз керек↓/// ↑бес секүундтың ішінде ↑ 2-жүргізуші: ↑үш жауап↓/// 3-жүргізуші: ↑үш жауап болүуы керек↓/// ↑тез-тез / тез ^уойыңызға келген бірінші сөздерді айтасызғой↓// бастаймызба↑/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / мысалы / қазақстандағы ^йең сүйікті үш кійноңыз // қазақстанның / кеттік↓///	1-жүргізуші: барлық нәрсе ^ірентаб̊ейл'ній болұу ͡ герек / дұрұс айтасыз↓/// ↑барлық нәрсе ^ірентаб̊ейл'ній болұу ͡ герек↓/// ↑болашақта ͡ б̊әрі ͡ б̊олады↓/// 2-жүргізуші: ↑^уол болады деген ^уойдамыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә ͡ б̊ірі ͡ б̊олсұн↓/// ↑құуандығ ͡ аға сізге ͡ гішігірім бір ^уойұн дайындап қойдұм↓/// ↑^уотұрмақ ^уойұн↓/// қонақ: ↑^уой / мен ^уойұндұ қойұп кеткелі ͡ ғаншама↓/// 3-жүргізуші: ↑қыйын ^йемес // қыйын ^йемес↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / шынымем ͡ бұл↓/// 3-жүргізуші: ↑бессекүунд деб̊ ͡ аталады↓/// ↑^йең / ^йең / ^йең↓/// 3-жүргізуші: ↑асықпай сөйлөйтүн адамсыз ͡ ғой // сізе ͡ б̊із ͡ гөмөктөсейік деп / бес ақ̊ секүундқа ^ұуақыт переміз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// қонақ: ↑жарайды / жарайды↓/// 3-жүргізуші: ↑жеті сұрағ ͡ дайындап қойдұм // сол жеті сұраққа↓/// қонақ: бес секүундта↓/// 3-жүргізуші: ↑әр сұрағына / үш -үш нәрседен айтып ^уотұрұуұңұз ͡ герек↓/// ↑бессекүундтұң ішінде↓/// 2-жүргізуші: ↑үш ͡ шауап↓/// 3-жүргізуші: ↑үш ͡ шауап полұуұ ͡ герек↓/// ↑тез-тез / тез ^уойұңұзға ͡ гелгем бірінші сөздерд'айтасыз ͡ ғой / бастаймыз ͡ б̊а↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / мысалы қазақ̊стандағы ^йең сүйүктү / үш кійноңұз /қазақ̊станның / кеттік↓///	1-жүргізуші: Барлық нәрсе рентабильный болу керек, дұрыс айтасыз. Барлық нәрсе рентабильный болу керек. Болашақта бәрі болады. 2-жүргізуші: Ол болады деген ойдамыз. 3-жүргізуші: Иә бірі болсын. Қуандық аға, сізге кішігірім бір ойын дайындап қойдым. Отырмақ ойын. Қонақ: Ой, мен ойынды қойып кеткелі қаншама. 3-жүргізуші: Қиын емес, қиын емес. 2-жүргізуші: Иә, шынымен бұл. 3-жүргізуші: 5 секунд деп аталады. Ең, ең, ең. 2-жүргізуші: Асықпай сөйлейтін адамсыз ғой, сізге біз көмектесейік деп, 5-ақ секундқа уақыт береміз. 3-жүргізуші: Иә. Қонақ: Жарайды, жарайды. 3-жүргізуші: 7 сұрақ дайындап қойдым, сол 7 сұраққа. Қонақ: 5 секундта. 3-жүргізуші: Әр сұрағына 3-3 нәрседен айтып отыруыңыз керек. 5 секундтың ішінде 2-жүргізуші: 3 жауап. 3-жүргізуші: 3 жауап болуы керек. Тез-тез, тез ойыңызға келген 1-ші сөздерді айтасыз ғой. Бастаймыз ба? 1-жүргізуші: Иә. 3-жүргізуші: Мысалы, мысалы, Қазақстандағы ең сүйікті үш киноңыз, Қазақстанның, кеттік.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑қыз жібек / менің атым қожа / алпамыс алты жасар ^уоқұуға барады↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// қонақ: ↑атаманның ақыры / транспрес экспресі / тақыйалы періште↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// ↑мен қосымша жалпы / кәзір қазіргі кезде↓/// ↑бұл ^йенді совет ^у одағының кезіндегі қазақфійльм кійнолары↓/// ↑^йенді үлкен кійнолары↓/// қонақ: ↑қазіргі кездегіма↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / мысалы тоқсаныншы жылдары / ^йекіміңшы жылдары / ^йекімың / ^йекімің ^уонтөрт күз↓/// қонақ: ↑^йенді / бійзнес по казахскійді айтпасақ ұйат болады↓/// 3-жүргізуші: ^уоудее↓/// қонақ: ↑күшік құда / мынау донор болып жатқан↓/// 1-жүргізуші: ↑ағамыз айтып жатырмғо // ағамыз маркетійнгті ^уөлтіреді↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә келесі сұрақ↓///↑моншаға барғанда жаныңызға шақырып алатын үш адам↓/// қонақ: ↑үш адам дейсізба↓/// 3-жүргізуші: ↑кеттік / бес секунд↓/// қонақ: ↑жолдастарымғо / ^йенді↓/// 3-жүргізуші: ↑кім-кім↓///	қонақ: ↑қыжжіб̊ек / менің атым қожа / алпамыс алты жасар ^уоқұуға ͡ б̊арады↓/// 3-жүргізуші:↑тамаша↓/// қонақ: ↑атаманның ақыры / транспрес эк̊спресі / тақ^ыйалы періште↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// ↑мең ͡ ғосұмша / жалпы / қәзір ғазіргі ͡ гезде↓/// ↑бұл ^йенді совет ^уодағының ͡ гезіндегі / қазақфійл'м ͡ кійнолары↓/// ↑енді / үлкөн кійнолары↓/// қонақ: ↑қазіргі ͡ гездегі ͡ ме↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / мысалы / тоқ̊саныншы жылдары / ^йекімыңыншы жылдары / ^йекімың жыйырма / ^йекімың ^уонтөрт күз↓/// қонақ: ↑^йенді / б̊ійзнес по казахскійді / айтпасақ ұйат ͡ полады↓/// 3-жүргізуші: ^уоудө:↓/// қонақ: ↑күшүкқұда / мынау донор ͡ б̊олұб̊ ͡ жатқан↓/// 1-жүргізуші: ↑ағамыз айтыб̊ ͡ ^уотұрмұн ͡ ғой / ағамыз маркетійңгт'өлтүрөді ↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / келесі сұрақ↓///↑моншаға ͡ б̊арғанда жаныңызға шақырыб̊ ͡ алатын үш адам↓/// қонақ: үш адам дейсіз ͡ б̊е↓/// 3-жүргізуші: ↑кеттік бес секүунд↓/// қонақ: ↑жолдастарым ͡ ғой / ^йенді↓/// 3-жүргізуші: ↑кім-͡ гім↓///	Қонақ: "Қыз Жібек", "Менің атым Қожа", "Алпамыс алты жасар оқуға барады". 3-жүргізуші: Тамаша! Қонақ: "Атаманның ақыры", "Транспрес экспресі", "Тақиялы періште". 1- жүргізуші: Тамаша! Мен қосымша, жалпы, кәзір қазіргі кезде. Бұл енді совет одағының кезіндегі қазақфильм кинолары. Енді үлкен кинолары. Қонақ: Қазіргі кездегі ма? 1- жүргізуші: Иә, мысалы, 90-жылдары, 2000-жылдары, 2020, 2014 күз. Қонақ: Енді, "Бизнес по Казахскийді" айтпасақ ұят болады. 3- жүргізуші: Оудее! Қонақ: "Күшік құда", мынау "Донор", болып жатқан. 1- жүргізуші: Ағамыз айтып отырмын ғо, ағамыз маркетингті өлтіреді. 3-жүргізуші: Иә, келесі сұрақ. Моншаға барғанда жаныңызға шақырып алатын 3 адам. Қонақ: 3 адам дейсіз ба. 3- жүргізуші: Кеттік, 5 секунд. Қонақ: Жолдастарым ғо, енді. 3- жүргізуші: Кім-кім?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: нұрлан бар / мұхтар бар / құуаныш бар / сабійт бар көп↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге қандай үш зат аласыз↑ ↑кеттік↑ 1-жүргізуші: бес мың теңгеге↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге не алұуға болады қазір↑/ үш зат↓/// қонақ: бес жүз теңгеге газдалмаған сұу↓/// 3-жүргізуші: ↑аха / жарты ақша кетіп қалды↓/// 1-жүргізуші: ↑нан↓/// қонақ: ↑содан кейін қалғанына сдача аламын / болды↓/// 1-жүргізуші: ↑қалғаны үйде бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уөте керемет жауап↓/// қонақ: ↑жоқ берсе / қалмаған шығар // сұудың ^уөзі бес жүз теңгеғо↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі / ауыл десе ^йесіңізге түсетін үш зат // нәрсе / адам↓/// қонақ: ↑ауыл десема↑ 3-жүргізуші: ↑ауыл десе ^йесіңізге не түседі ↑/ кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑мектеп / жылқы↓/// қонақ:↑құдық / мектеп↓/// 1-жүргізуші: ↑бір↓/// 1-жүргізуші: ↑құдық деп басталған↓/// 1- жүргізуші: ↑аға / неге құдық↓/// 2-жүргізуші: ↑құдық деп бастап // ^уөте↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандық мырза / неге құдық↓/// қонақ: ↑жоқ / құдықтан сұу алып жүрдікқо // кішкене несін ^йеске түсіріп↓///	қонақ: нұрлан ͡ б̊ар / мұхтар ͡ б̊ар / құуаныш бар / саб̊ійт ͡ пар ͡ гөп↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге / қандай үш зат аласыз↑// ↑кеттік↓/// 1-жүргізуші: бес мың теңгеге↓/// 3-жүргізуші: бес мың теңгеге не ͡ алұуға болады ↑// қазір / үш зат↓/// қонақ: бешшүз теңгеге / газдалмаған сұу↓/// 3-жүргізуші: ↑аха жарт'ақ̊ша / кетіп қалды↓/// 1-жүргізуші: ↑нан↓/// қонақ: ↑содаң ͡ гейің ͡ ғалғанына / сдач'аламын // болдұ↓/// 1-жүргізуші: ↑қалғаны / үйдө ͡ бар↓/// 3-жүргізуші: ↑^уөтө керемет ͡ шауап↓/// қонақ: ↑жоқ / берсе / қалмаған шығар сұудұң өзү ͡ б̊ешшүз теңге ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑келес'ауұл ͡ десе ^йесіңізге түсөтүн үш зат / нәрсе / адам↓/// қонақ:↑ауұл десе ͡ ме↑ 3-жүргізуші:↑ауұл десе ^йесіңізге не ͡ түсөдү // кеттік↓/// 1-жүргізуші: ↑мектеп / жылқы↓/// қонақ: ↑құдұқ / мектеп↓/// 3-жүргізуші: бір↓/// 1-жүргізуші: ↑құдұғ ͡ деп ͡ пасталған↓/// 1-жүргізуші: ↑аға / неге құдұқ↓/// 2-жүргізуші: құдұғ ͡ деп пастап // ^уөтө↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ мырза / неге құдұқ↓/// қонақ:↑жоқ / құдұқтан сұу ͡ алыб̊ / жүрдүк ͡ қой // кішкене несін ^йеске ͡ түсүрүп↓///	Қонақ: Нұрлан бар, Мұхтар бар, Қуаныш бар, Сабит бар, көп. 3- жүргізуші: Тамаша! 1- жүргізуші: Тамаша! 3- жүргізуші: 500 теңгеге қандай үш зат аласыз? Кеттік! 1- жүргізуші: 500 теңгеге? 3- жүргізуші: 500 теңгеге не алуға болады қазір? Үш зат. Қонақ: 500 теңгеге газдалмаған су. 3- жүргізуші: Аха, жарты ақша кетіп қалды. 1- жүргізуші: Нан. Қонақ: Содан кейін қалғанына сдача аламын, болды. 1- жүргізуші: Қалғаны үйде бар. 3- жүргізуші: Өте керемет жауап. Қонақ: Жоқ берсе, қалмаған шығар, судың өзі 500 теңге ғо. 3- жүргізуші: Келесі, ауыл десе есіңізге түсетін үш зат, нәрсе, адам? Қонақ: Ауыл десе ма? 3- жүргізуші: Ауыл десе есіңізге не түседі? Кеттік. 1- жүргізуші: Мектеп, жылқы. Қонақ: Құдық, мектеп. 3- жүргізуші: Бір. 2- жүргізуші: Құдық деп басталған. 1- жүргізуші: Аға, неге құдық? 2- жүргізуші: Құдық деп бастап, өте. 1- жүргізуші: Қуандық мырза, неге құдық? Қонақ: Жоқ, құдықтан су алып жүрдік қо, кішкене несін еске түсіріп.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑^уөте терең адам ^йекенсіз↓/// құдықтан бастадыңыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / құдық / мектеп↓/// қонақ: ↑құдық болмайдыма↓/// 1-жүргізуші: ↑болады / болады // сіздің жауабыңызғой ^уол // бәрі болады↓/// 3-жүргізуші: ↑құдық / мектеп сосын↓/// қонақ: ↑құдық / мектеп қойсаң ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сосын тағы құдық↓/// қонақ: ↑мәденійет үйі / атарба/ 3-жүргізуші: ↑мәденійет үйі / атарба төрт зат↓/// 2-жүргізуші: ↑арбат↓/// қонақ: ↑атарба / сосын шалғы↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / бес заттан айтып ^уотыр↓/// ↑ал келесі сұрақ / тұуған күнге алған ^йең ^уонша ^йемес үш сыйлығыңыз қандай↑// 1-жүргізуші: ↑^уонша ^йемес болғанда қалай↑// 3-жүргізуші: ↑біреудің тұуған күніне алған // немесе ^уөзіңіздің тұуған күніңізге алған↓/// 1-жүргізуші: ↑керек ^йемес сыйлық болып қалған↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге сыйлап жатқан кезде / ұнатпай тұрған үш затыңыз / деген сұрақ↓///	2-жүргізуші: ↑^уөтө терең адам ^йекенсіз↓/// ↑құдұқтам бастадыңыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / құдұқ / мектеп↓/// қонақ: ↑құдұқ ͡ полмайды ͡ ма↑/// 1-жүргізуші: ↑болады / болады сіздің жауаб̊ыңыз ͡ ғой ^уол бәрі ͡ б̊олады↓/// 3-жүргізуші: ↑құдұқ / мектеп̊ сосұн↓/// қонақ: ↑құдұқ / мектеп қойсаң / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сосұн тағы құдұқ↓/// қонақ: ↑мәденійет үйү / атарб̊а/ 3-жүргізуші: ↑мәденійет үйү / атарб̊а төрт зат↓/// 2-жүргізуші: ↑арб̊ат↓/// қонақ: ↑атарб̊а / сосұн шалғы↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша ͡ б̊ес заттан айтып ^уотұр↓/// ↑ал / келесі сұрақ тұуғаң ͡ гүңг'алған ^йең ^уонша ^йемес / үш сыйлығыңыз ͡ ғандай↑// 1-жүргізуші: ↑^уонш'емес болғанда ͡ ғалай↑// 3-жүргізуші: ↑біреудүң / тұуғаң ͡ гүнүн'алған / немесе / ^уөзүңүздің тұуғаң ͡ гүнүңүзг'алған↓/// 1-жүргізуші: ↑керек ^йемес сыйлық ͡ полұп қалған↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге сыйлаб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде // ұнатпай тұрған / үш затыңыз деген сұрақ↓///	2- жүргізуші: Өте терең адам екенсіз. Құдықтан бастадыңыз. 3- жүргізуші: Иә, құдық, мектеп. Қонақ: Құдық болмайды ма? 1- жүргізуші: Болады, болады, сіздің жауабыңыз ғой ол, бәрі болады. 3- жүргізуші: Құдық, мектеп сосын. Қонақ: Құдық, мектеп қойсаң, иә. 1- жүргізуші: Сосын тағы құдық. Қонақ: Мәдениет үйі, атарба. 3- жүргізуші: Мәдениет үйі, атарба төрт зат. 2- жүргізуші: Арбат. Қонақ: Атарба, сосын шалғы. 3- жүргізуші: Тамаша, бес заттан айтып отыр. Ал келесі сұрақ, туған күнге алған ең онша емес үш сыйлығыңыз қандай? 1- жүргізуші: Онша емес болғанда қалай? 3- жүргізуші: Біреудің туған күніне алған немесе өзіңіздің туған күніңізге алған. 1- жүргізуші: Керек емес сыйлық болып қалған. 3- жүргізуші: Сізге сыйлап жатқан кезде, ұнатпай тұрған үш затыңыз деген сұрақ.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑мен алғанба↑ 1-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑сізге берген↓/// 3-жүргізуші: ↑сізге берген↓/// қонақ: ↑сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑сағат ұнатпай қалдыңыз↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑сосын↓/// 1-жүргізуші: ↑неге↓/// қонақ: ↑сағатты негізі сыйламайды // ^уодан кейін мен ^уөзі сағатта тақпаймын↓/// ↑жоққой сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә ^уол бір↓/// қонақ: ↑жүзікте тақпаймын↓/// 2-жүргізуші: ↑мендеде жүзік жоқ↓/// ↑папа↓/// қонақ: ↑цепішкіде тақпаймын / вобше ^йештеңке тақпаймын мен↓/// 1-жүргізуші: ↑тек қана мійкрофон / тек қана іліп аламын↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайтын шығар↓/// 1-жүргізуші: ↑жүзік шешіп жатсаң ійә↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайды // сосын тарақ↓/// 3-жүргізуші: ↑тарақ неге↑/// 1-жүргізуші: ↑тарақ бергенба↑/// 3-жүргізуші: ↑мен үндемейақойайын // сосын↓/// 2-жүргізуші: ↑фен↓/// қонақ: ↑пышақ↓/// 3-жүргізуші: ↑пышақ↓/// қонақ: ↑ұнамайтындары↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі сұрақ / қолыңызға қорықпай ұстай алатын үш жанұуар↑///	қонақ: ↑мен алған ͡ ба↑ 3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші:↑сізге берген↓/// 3-жүргізуші:↑сізге берген↓/// қонақ: ↑сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑сағат / ұнатпай ͡ ғалдыңыз↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 3-жүргізуші: ↑сосын↓/// 1-жүргізуші: ↑неге↑/// қонақ: ↑сағатты негізі / сыйламайды // ^уодаң ͡ гейін ͡ мен ^уөзі сағат ͡ та тақпаймын↓/// ↑жоқ ͡ қой сағат↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / ійә ^уол бір↓/// қонақ: ↑жүзүк̊ ͡ те тақпаймын↓/// 2-жүргізуші: ↑менде ͡ де жүзүк̊ жоқ↓/// ↑папа↓/// қонақ: ↑цепочка ͡ да тақпаймын // вообще ^йештеңке тақпаймын ͡ мен↓/// 1-жүргізуші: ↑текқана микрофон / текқана іліп аламын↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайтын шығар↓/// 1-жүргізуші: ↑жүзүк̊ шешіб̊ ͡ жатčаң // ійә↓/// қонақ: ↑сағат ұнамайды // сосұн тарақ↓/// 3-жүргізуші: ↑тарақ неге↓/// 1-жүргізуші: ↑тарақ берген ͡ бе↑/// 3-жүргізуші: ↑мен үндөмөй ͡ ақ қойайын / сосұн↓/// 2-жүргізуші: ↑фен↓/// қонақ: ↑пышақ↓/// 3-жүргізуші: ↑пышақ↓/// қонақ: ↑ұнамайтындары↓/// 3-жүргізуші: ↑келесі сұрақ / қолұңұзға ͡ ғорұқпай / ұстай алатын үшшанұуар↑//	Қонақ: Мен алған ба? 3- жүргізуші: Иә. 1- жүргізуші: Сізге берген. 3- жүргізуші: Сізге берген. Қонақ: Сағат. 3- жүргізуші: Сағат ұнатпай қалдыңыз. Қонақ: Иә. 3- жүргізуші: Сосын. 1- жүргізуші: Неге? Қонақ: Сағатты негізі сыйламайды, одан кейін мен өзі сағат та тақпаймын. Жоқ қой сағат. 3- жүргізуші: Иә, иә, ол бір. Қонақ: Жүзік те тақпаймын. 2- жүргізуші: Менде де жүзік жоқ. Папа. Қонақ: Цепочка да тақпаймын, вообще ештеңке тақпаймын мен. 1- жүргізуші: Тек қана микрофон, тек қана іліп аламын. Қонақ: Сағат ұнамайтын шығар. 1- жүргізуші: Жүзік шешіп жатсаң, иә. Қонақ: Сағат ұнамайды, сосын тарақ. 3- жүргізуші: Тарақ неге? 1- жүргізуші: Тарақ берген ба? 3- жүргізуші: Мен үндемей-ақ қояйын, сосын. 2- жүргізуші: Фен. Қонақ: Пышақ. 3- жүргізуші: Пышақ. Қонақ: Ұнамайтындары. 3- жүргізуші: Келесі сұрақ, қолыңызға қорықпай ұстай алатын үш жануар?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: жанұуар жылқы / қой / мысық↓/// 3-жүргізуші: ↑жақсы көретін үш әніңіз↓/// қонақ: ↑әрійне↑ 1-жүргізуші: ↑садрадійннің әні десе / ійә↓/// қонақ: ↑^йенді гіймнғой↓/// 3-жүргізуші: ↑әнұран↓/// қонақ: ↑міндетті түрде↓/// 1-жүргізуші: ↑әнұранымыз↓/// қонақ: ↑ійә / сосын / үш ән дедіңізба↑ 1-жүргізуші: ↑бағанағы↓/// қонақ: ↑^йенді ^йелдің бәрі айтып жүрген шәмші атамыздың бойында арыстың шығар // көпшілікпен бірге ^уотырып айтатын↓/// ↑сосын / сосын қандай ән↓/// 1-жүргізуші: ↑қәзір / кәзір↓/// 2-жүргізуші: ↑I like the move it move it↓/// 1-жүргізуші: ↑кәзір / кәзіргі кезде мысалы тойға барасызғо // бір бійге бір әнге бійлегіңіз кеп↓/// қонақ: ↑жылтыр көйлек↓/// 3-жүргізуші: ↑а:↓/// 1-жүргізуші: ↑жылтыр көйлек↓/// ↑айтып ^уотырмызғой ағамыз трендте↓/// қонақ: ↑^йенді көпшілік жақсы көредіғой↓/// ↑бійлейді / көңіл көтереді↓/// 1-жүргізуші: ↑^йеңлік / садрадійн бәрін таныйды↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / соңғы сұрақ // түнгі студійаға кележатқан кездегі кездестірген / үш адамыңыз↑ қонақ: жаңағы бақытжан деген режійссйор / мақсат деген продйұуссер және рауан деген актійор жігіт бар // рауаній / сол үшеуі↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / болды↓///	қонақ: жанұуар жылқы / қой / мысық↓/// 3-жүргізуші: ↑жақ̊сы ͡ гөрөтүн үш әніңіз↓/// қонақ: ↑әрійне↑ 1-жүргізуші:↑садрадійннің әні десе / ійә↓/// қонақ: ↑^йенді гимн ͡ ғой↓/// 3-жүргізуші: ↑әнұран↓/// қонақ: ↑міндетті түрде↓/// 1-жүргізуші: ↑әнұранымыз↓/// қонақ: ↑ійә сосұн / үш ән дедіңіз ͡ б̊е↑ 1-жүргізуші: ↑бағанағы↓/// қонақ: ↑^йенді ^йелдің бәр'айтып ͡ жүргөн / шәмш'атамыздың / бойұнд'арыстың шығар ͡ гөп̊шүлүкпем ͡ бірге ^уотұрұб̊ ͡ айтатын↓/// ↑сосұн / сосұң ͡ ғандай ән↓/// 1-жүргізуші: ↑қәзір / қәзір↓/// 2-жүргізуші:↑I like the move it move it↓/// 1-жүргізуші:↑қәзір / қәзіргі ͡ гезде мысалы / тойға барасыз ͡ ғой // бір ͡ б̊ійге ͡ б̊ір әңге ͡ б̊ійлегіңіз ͡ геп↓/// қонақ: ↑жылтыр ͡ гөйлөк↓/// 3-жүргізуші: ↑а:↓/// 1-жүргізуші:↑жылтыр ͡ гөйлөк↓/// ↑айтып ^уотырмыз ͡ ғой // ағамыз трендте↓/// қонақ: ↑^йенді көп̊шүлүг ͡ жақ̊сы ͡ гөрөдү ͡ ғой↓/// ↑бійлейді / көңүл ͡ гөтөрөді↓/// 1-жүргізуші: ↑^йеңлік / садрадійн бәрін таныйды↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / соңғұ сұрақ / түңгү ^ұстұудыйаға ͡ гележатқаң ͡ гездегі ͡ гездестірген үш адамыңыз↑// қонақ: жаңағы ͡ б̊ақытжш̆ан деген ^ірежійсер / мақсат деген продүйүусер және ^ырауан деген актер жігіт бар // ^ырауан / сол үшөуү↓/// 3-жүргізуші: ↑тамаша / болдұ↓///	Қонақ: Жануар жылқы, қой, мысық. 3-жүргізуші: Жақсы көретін 3 әніңіз. Қонақ: Әрине! 1-жүргізуші: Садраддиннің әні десе, иә. Қонақ: Енді гимн ғой. 3-жүргізуші: Әнұран. Қонақ: Міндетті түрде. 1-жүргізуші: Әнұранымыз. Қонақ: Иә, сосын, 3 ән дедіңіз ба? 1-жүргізуші: Бағанағы. Қонақ: Енді елдің бәрі айтып жүрген Шәмші атамыздың бойында арыстың шығар, көпшілікпен бірге отырып айтатын. Сосын, сосын қандай ән. 1-жүргізуші: Кәзір, кәзір. 2-жүргізуші: I like the move it move it. 1-жүргізуші: Кәзір, кәзіргі кезде, мысалы, тойға барасыз ғо, бір биге, бір әнге билегіңіз кеп. Қонақ: Жылтыр көйлек. 3-жүргізуші: Ааа. 1-жүргізуші: Жылтыр көйлек. Айтып отырмыз ғой ағамыз трендте. Қонақ: Енді көпшілік жақсы көреді ғой. Билейді, көңіл көтереді. 1-жүргізуші: Еңлік, Садраддин бәрін таниды. 3-жүргізуші: Иә, соңғы сұрақ, түнгі студияға келе жатқан кездегі кездестірген 3 адамыңыз? Қонақ: Жаңағы, Бақытжан деген режиссёр, Мақсат деген продюссер және Рауан деген актёр жігіт бар, Рауани - сол үшеуі. 3-жүргізуші: Тамаша, болды.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: болдыма↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑ау дәулет↓/// 2-жүргізуші: ↑бізде ағаны көп әурелегіміз келмейді↓/// ↑^уөзіміз айттыққо бір байсалдылықтың/ қарапайымдылықтың сыймволы↓/// ↑асықпай әңгіме бір жақын нағашыңмен сөйлесіп ^уотқан сыйақтысың әңгімелесіп отырсаң↓/// ↑дәл қазір ^йенді сіз жаңа айттыққо бір ауылдағы кейіпкер жанымызға жақын жаныңызға жақын↓/// ↑^уойын ^уойнайық тағыда ^уотырма ^уойын сіз құдалықтасыз құдалықта тілек айтып жатырған құдасыз↓/// ↑бірақ тілекке міндетті түрде біз ұсынған сөздерді кедергі сөздерді қолдана ^уотырып тілек айтұуыңыз керек↓/// ↑бұл ^йенді іймпровійзацыйағада пайдасы бар деп ^уойлаймын↓/// ↑қошеметтейік↓/// 1-жүргізуші: ↑^іійә көңілді/ тамаша ал дәулет↓/// қонақ: ал көрейік / шама келгенше↓/// 1-жүргізуші: ↑ал / құдалық қай жерде болып жатыр↓/// 2-жүргізуші: ↑шардарада↓///	қонақ: болдұ ͡ ма↑ 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑ау / дәулөт↓/// 2-жүргізуші:↑бізд'ағаны көб̊ ͡ әурөлөгүміз ͡ гелмейді↓/// ↑^уөзүмүз айттық ͡ қой ͡ б̊ір ͡ б̊айсалдылықтың / қарапайымдылықтың сыймволы↓/// ↑асықпай әңгіме ͡ б̊ір жақын нағашыңмен сөйлөсүп ^уотұрған сыйақтысың // әңгімелесіб̊ ͡ отұрсаң↓/// ↑дәл ͡ ғазір ^йенді сіжжаң'айттыққой // бір ауұлдағы ͡ гейіпкер жанымызға жақын / жаныңызға жақын↓/// ↑^уойұн ^уойнайық тағы ͡ да // ^уотұрма / ^уойұн / сіз ͡ ғұдалықтасыз //ғұдалықта тілег ͡ айтыб̊ ͡ жатырғаң ͡ ғұдасыз↓/// ↑бірақ / тілекке міндетті түрдө ͡ б̊із ұсұңған сөздөрдү / кедергі сөздөрдү қолдана ^уотұрұп // тілег ͡ айтұуұңұз ͡ герек↓/// ↑бұл ^йенді / іймпровійзасійаға ͡ да пайдасы ͡ б̊ар деп ^уойлаймын↓/// ↑қошеметтейік↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / көңүлдү / тамаша / ал дәулөт↓/// қонақ: ал / көрөйүк̊ // шама ͡ гелгенше↓/// 1-жүргізуші: ↑ал / құдалық қайжерде ͡ б̊олұб̊ ͡ жатыр↓/// 2-жүргізуші: шардарада↓///	Қонақ: Болды ма? 1-жүргізуші: Тамаша, қошеметтеріңіз. Ау, Дәулет. 2-жүргізуші: Біз де ағаны көп әурелегіміз келмейді. Өзіміз айттық қо бір байсалдылықтың, қарапайымдылықтың символы. Асықпай әңгіме, бір жақын нағашыңмен сөйлесіп отқан сияқтысың әңгімелесіп отырсаң. Дәл қазір енді, сіз жаңа, айттық қо бір ауылдағы кейіпкер жанымызға жақын, жаныңызға жақын. Ойын ойнайық тағы да, отырма ойын. Сіз құдалықтасыз, құдалықта тілек айтып жатырған құдасыз. Бірақ тілекке міндетті түрде біз ұсынған сөздерді, кедергі сөздерді қолдана отырып, тілек айтуыңыз керек. Бұл енді импровизацияға да пайдасы бар деп ойлаймын. Қошеметтейік. 1-жүргізуші: Иә, көңілді, тамаша! Ал, Дәулет. Қонақ: Ал, көрейік, шама келгенше. 1-жүргізуші: Ал құдалық қай жерде болып жатыр. 2-жүргізуші: Шардарада
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ауылым шардарадама↑ 2-жүргізуші: ↑ійә / ^йелүу жылдық савхозда↓/// қонақ: ↑ауылына жарнама жасап жатыр↓/// 1-жүргізуші: ↑айтып отырмынғой // шійелі деп айтса боладығой↓/// қонақ: ↑ійә / әйтпесе жаркент деп те↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жаркент деп те айтса болады↓/// ↑^уойбай↓/// 2-жүргізуші: ↑біледі ағасының стұудыйасында ^уотырғанын↓/// ↑сонымен құдалық басталды↓/// ↑мен ^йенді тілек берейін↓///	қонақ: ↑ауұлұм / шардарада ͡ ма↑ 2-жүргізуші: ↑ійә /^йелүужылдық̊ ͡ совхозда↓/// қонақ: ↑ауұлұна / жарнама жасаб̊ ͡ жатыр↓/// 1-жүргізуші: ↑айтыб̊ ͡ отұрмұң ͡ ғой // шійелі деб̊ ͡ айтčа ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ійә / әйтпесе жаркент деп ͡ те↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жаркент деп ͡ те / айтčа болады↓/// ↑^уойб̊ай↓/// 2-жүргізуші: ↑біледі / ағасының ^ұстұудыйасында ^уотұрғанын↓/// ↑сонұмен / құдалық ͡ басталды↓/// ↑мен ^йенді тілек берейін↓///	Қонақ: Ауылым Шардарада ма? 2-жүргізуші: Иә, елу жылдық савхозда. Қонақ: Ауылына жарнама жасап жатыр. 1-жүргізуші: Айтып отырмын ғой, Шиелі деп айтса болады ғой. Қонақ: Иә, әйтпесе Жаркент деп те. 1-жүргізуші: Иә, Жаркент деп те айтса болады. Ойбай. 2-жүргізуші: Біледі ағасының студиясында отырғанын. Сонымен құдалық басталды. Мен енді тілек берейін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	↑^йерекше қадірі деп ағасыда↓/// ↑ұқсайды ау алтын тонның жағасына↓/// 1-жүргізуші:↑^уойдее↑ 2-жүргізуші: ↑ақ жүрекпен ақ тілекті ақтарғайсың↓/// ↑берейік сөз кезегін нағашыға дей келе↓/// ↑құуандық нағашыға тілек кезегі беріледі↓/// 1-жүргізуші:↑жақында↓/// қонақ: ↑^уой / рахмет 1-жүргізуші: ↑жақында презійденттен алғыс хат алған ағамыз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді / ійә / ійә↓/// ↑келген қадамдарыңызға нұр жаусын құдалар↓/// ↑мынау ^йекі жас бақытты болсын↓/// ↑байлық деген балада дейді // бала-шағалары көп болсын↓/// ↑^уөссін ^уөрбісін↓/// 3-жүргізуші: ↑бірінші сөз↓///	↑^йерек̊ше қадір деб̊ ͡ ағасы ͡ да↓/// ↑ұқ̊сайд'ау / алтын тоннұң жағасына↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойде:↑ 1-жүргізуші: ↑ағ ͡ жүрөкпөн / ақ тілекті / ақтарғайсың↓/// ↑берейік / сөз ͡ гезегін нағашыға / дей ͡ геле↓/// ↑құуандық нағашыға / тілек кезегі ͡ б̊еріледі↓/// 1-жүргізуші: ↑жақында↓/// қонақ: ↑^уой / ^ырахмет↑ 1-жүргізуші: ↑жақында / презійденттен / алғысхат алған ағамыз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді / ійә / ійә↓/// ↑келгең ͡ ғадамдарыңызға / нұр жаусұң ͡ ғұдалар↓/// ↑мына ^йекі жас ͡ пақытты ͡ б̊олсұн↓/// ↑байлығ ͡ дегем балада дейді // бала-шағалары ͡ гөп ͡ полсұн↓/// ↑^уөссүн ^уөрб̊үсүн↓/// 3-жүргізуші: бірінші сөз↓///	Ерекше қадірі деп ағасы да, Ұқсайды ау алтын тонның жағасына. 1-жүргізуші: Ойдее! 2-жүргізуші: Ақ жүрек пен ақ тілекті ақтарғайсың. Берейік сөз кезегін нағашыға, дей келе, Қуандық нағашыға тілек кезегі беріледі. 1-жүргізуші: Жақында. Қонақ: Ой рақмет! 1-жүргізуші: Жақында президенттен алғыс хат алған, ағамыз. Қонақ: Ал енді, иә иә. Келген қадамдарыңызға нұр жаусын құдалар. Мынак екі жас бақытты болсын. Байлық деген балада дейді, бала-шағалары көп болсын. Өссін өрбісін. 3-жүргізуші: бірінші сөз
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә / ^йенді мынау қылышпен неғып жүр ары-бері демеңіздер мені↓/// ↑ійә / ^уөйткені қазір ^йет жөндеймін ары-бері кішкене↓/// ↑содан кейін жеңіл желпі жаңағы↓/// ↑^уоның үстіне аллергійа да болып тұрмын мен ^уөзі↓/// ↑содан кейін кішкене сіздерден алшақтап-алшақтап қашып тұрмын↓/// ↑ійә↓/// 2-жүргізуші:↑айта беріңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑айта беріңіз/ айта беріңіз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді мына сондықтан↓/// 1-жүргізуші: ↑аллергійа неге ↑ / сізге ^уол қалошқа↓/// қонақ: ↑жоқ / аллергійа ащы сұудан↓/// ↑содан кейін мына ащы сұу қоймай / жаңағы шұбат қойып ^уотырғанымыз сол↓/// ↑сондықтан алдынан келіп / нағашы дегеннен кейін сәлем бердім / міне құдаларға↓/// ↑ійә / ^йенді жаңағы қайырбек құданың аты ^йекен // қаха мінекей ^уөзі жүз жақсыдан түңілме деген жүзіңіз жылы адам↓/// ↑сондықтан тәрбійелеріңізде ^уөте жақсы↓/// ↑мынау / аноу бір йұупійтерге қол жеткізгендей болып ^уотырмын мен ^уөзім сіздерге↓/// ↑мынау құлақ қағыс деп айтып кетейін біз ұлы жүздің тараған қазағымыз↓/// ↑^йенді тегімізді айтып жатқанымғой↓/// ↑мынау ^йенді келіншегіміз қамырлей алмағаннан кейін / ^йеттің астына спагеттій↓/// ↑ійә / ренжімеңіздер жаңағы айқай шұусыз ^уөстіп күлімдеп / жарқырап↓///	қонақ: ↑ійә / ^йенді мынау / қылышпен неғыб̊ ͡ жүр / ары-͡ б̊ері демеңіздер ͡ мені↓/// ↑ійә / ^уөйткөнү қазір ^йет ͡ шөндөймүн ары-͡ б̊ері ͡ гішкене↓/// ↑содаң ͡ гейін жеңіл желпі жаңағы↓/// ↑^уонұң үстүне / алергійә ͡ да ͡ б̊олұп тұр // мен ^уөзү↓/// ↑содаң ͡ гейін / кішкене сіздерден алшақтаб̊-͡ алшақтап қашып тұрмұн↓/// ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑айта ͡ б̊еріңіз↓/// 1-жүргізуші: ↑айта ͡ б̊еріңіз / айта ͡ б̊еріңіз↓/// қонақ: ↑ал ^йенді мына сондұқтан↓/// 1-жүргізуші:↑алергійә / неге сізге ^уол ғалошқ̊а↓/// қонақ: ↑жоқ / алергійә / ашшы сұудан↓/// ↑содаң ͡ гейін мына / ашшы сұу ͡ ғоймай / жаңағы шұб̊ат қойұп ^уотұрғанымыс сол↓/// ↑сондұқтан алдынаң ͡ геліп // нағашы дегеннең ͡ гейін / сәлем бердім // міне құдаларға↓/// ↑ійә / ^йенді жаңағы / қайырб̊ек құданың аты ^йекен // қаха мінекей ^уөзү / жүзү жақ̊сыдан түңүлмө деген // жүзүңүж ͡ жыл'адам↓/// ↑сондұқтан тәрб̊ійелеріңізді ^уөтө жақ̊сы↓/// ↑мынау / анау ͡ б̊ір йүупійтерге / қол жеткізгендей болұп ^уотұрмұн мен / ^уөзүм сіздерге↓/// ↑мынау ͡ ғұлақ қағыс теб̊ ͡ айтып кетейін // біз / ұлұжүздүң тарағаң ͡ ғазағымыз↓/// ↑^йенді / тегімізд'айтып жатқаным ͡ ғой↓/// ↑мынау ^йенді ͡ геліншегіміз / қамыр ійлей алмағаннаң ͡ гейін ^йеттің астына спагеттій↓/// ↑ійә / ^іренжімеңіздер // жаңағы / айқай шұусұз ^уөстүп күлүмдөб̊ ͡ жарқырап↓///	Қонақ: Иә, енді мынау қылышпен неғып жүр ары-бері демеңіздер мені. Иә, өйткені, қазір ет жөндеймін, ары-бері кішкене. Содан кейін жеңіл-желпі, жаңағы. Оның үстіне аллергия да болып тұрмын мен өзі. Содан кейін, кішкене сіздерден алшақтап-алшақтап қашып тұрмын. Иә. 2-жүргізуші: Айта беріңіз. 1- жүргізуші: Айта беріңіз, айта беріңіз. Қонақ: Ал енді, мына сондықтан. 1-жүргізуші: Аллергия неге? Сізге ол қалошқа? Қонақ: Жоқ, аллергия ащы судан. Содан кейін мына ащы су қоймай, жаңағы, шұбат қойып отырғаным сол. Сондықтан алдынан келіп, нағашы дегеннен кейін сәлем бердім, міне құдаларға. Иә, енді, жаңағы, Қайырбек-құданың аты екен, Қаха, мінекей, өзі жүз жақсыдан түңілме деген, жүзіңіз жылы адам. Сондықтан тәрбиелеріңіз де өте жақсы. Мынау, аноу бір юпитерге қол жеткізгендей болып отырмын мен өзім сіздерге. Мынау құлаққағыс деп айтып кетейін, біз ұлы жүздің тараған қазағымыз. Енді тегімізді айтып жатқаным ғой. Мынау, енді келіншегіміз қамыр илей алмағаннан кейін, еттің астына спагетти. Иә, ренжімеңіздер, жаңағы, айқай-шусыз өстіп күлімдеп, жарқырап.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑спагеттій жеп↓/// қонақ: ↑ійә / спагеттій жеп↓/// 1-жүргізуші: ↑драйв ұстап↓/// қонақ: ↑драйвпенде қазір сіздердің бійлеріңізді / алыстан түсіреміз↓/// 3-жүргізуші: ↑^уол дронғой↓/// қонақ: ↑ійә / дрон дрон / ійә дронба немене анау↓/// 2-жүргізуші: ↑бұл драйв деген↓/// 3-жүргізуші: ↑энергійа деген↓/// қонақ: ↑ійә / энергійамен бійлейміз қаз / бәрі болады мұузыканттар бар↓/// 1-жүргізуші: ақауыз↓/// 3-жүргізуші: ↑ақұуыз белок деген сөз↓/// қонақ: ақұуыз белокпа / ійә / сондықтан мынау ^уөте семіз малдың ^йеті↓/// ↑күш-құуаты белогы көп / ійә↓/// ↑алып ^уотырыңыздар / ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша рахмет↓/// ↑ійә / той тойға ұлассын↓/// ↑жастар бақытты болсын↓/// ↑^йенді ^уосы тойда аға / кішігірім ойындар боладығой↓/// ↑кампоттан алып ^у отырыңыз // ійә↓/// қонақ: ↑кампот құдалар үшін кампот↓/// ↑құдалар ішпейтін адам ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол кcell-дің арнайы кампоты↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойын ^уойнаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойын ^уойнаймыз // ійә / сізді ^уортаға шақырамыз↓///	1-жүргізуші:↑спагеттій жеп↓/// қонақ: ↑ійә / спагеттій жеп↓/// 1-жүргізуші: ↑драйв ұстап↓/// қонақ: ↑драйвпен ͡ де қазір / сіздердің бійлеріңізді / алыстан түсүрөміз↓/// 3-жүргізуші: ↑^уол дроң ͡ ғой↓/// қонақ: ↑ійә / дрон // дрон ійә // дром ͡ ба немене / анау↓/// 2-жүргізуші: ↑бұл / драйв деген↓/// 3-жүргізуші: ↑энергійә деген↓/// қонақ: ↑ійә / энергійәмен бійлейміз қазір // б̊әрі ͡ б̊олады / мұузыканттар ͡ б̊ар↓/// 1-жүргізуші: ақауұз↓/// 3-жүргізуші: ↑ақұуұз / б̊елок деген сөз↓/// қонақ: ақұуұз / б̊елок ͡ па↑// ійә / сондұқтан мына ^уөтө ͡ семіз малдың ^йеті↓/// ↑күш-құуаты ͡ б̊елогұ ͡ гөб̊ ͡ ійә↓/// ↑алыб̊ ͡ отұрұңыздар // ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет↓/// ↑ійә / той тойғ'ұлассын↓/// ↑жастар ͡ б̊ақытты ͡ б̊олсұн↓/// ↑^йенді ^уосұ тойд'аға / кішігірім ^уойұндар ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// ↑компоттан алып ^уотұрұңыз // ійә↓/// қонақ: ↑компот / құдалар үшүн / компот↓/// ↑құдалар / ішпейтін адам ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол Kcell-дің / арнайы ͡ компотұ↓/// қонақ: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑^уойұн ^уойнаймыз↓/// 1-жүргізуші:↑^уойұн ^уойнаймыз // ійә / сізді ^уортаға шақырамыз↓///	1-жүргізуші: Спагетти жеп. Қонақ: Иә, спагетти жеп. 1- жүргізуші: Драйв ұстап. Қонақ: Драйвпен де қазір сіздердің билеріңізді алыстан түсіреміз. 3- жүргізуші: Ол дрон ғой. Қонақ: Иә, дрон, дрон, иә, дрон ба немене анау. 2- жүргізуші: Бұл драйв деген. 3- жүргізуші: Энергия деген. Қонақ: Иә, энергиямен билейміз қаз, бәрі болады музыканттар бар. 1- жүргізуші: Ақауыз. 3- жүргізуші: Ақуыз, белок деген сөз. Қонақ: Ақуыз белок па, иә, сондықтан, мынау өте семіз малдың еті. Күш-қуаты, белогы көп, иә. Алып отырыңыздар, иә. 1- жүргізуші: Тамаша рақмет. Иә, той тойға ұлассын. Жастар бақытты болсын. Енді осы тойда, аға, кішігірім ойындар болады ғой. Кампоттан алып отырыңыз, иә. Қонақ: Кампот құдалар үшін, кампот. Құдалар ішпейтін адам екен. 1- жүргізуші: Ол Kcell-дің арнайы кампоты. Қонақ: Иә. 2- жүргізуші: Ойын ойнаймыз. 1- жүргізуші: Ойын ойнаймыз иә, сізді ортаға шақырамыз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑^уойбай менба↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша дәулет / бұл ^уойынның аты қандай↑// 2-жүргізуші: ↑^уойынның аты дәл түс деп аталады↓/// ↑дәл түс↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзі шығара береді // ^уойынның атын↓/// 2-жүргізуші: ↑мен бірақ↓/// қонақ: ↑^уойындары қызық ^уосы баланың↓/// 2-жүргізуші: ↑кім тексереді мені↓/// 1-жүргізуші:↑^уойындар ғылымының докторы↓/// 2-жүргізуші: ↑сонымен / бұл ^уойынның шарты көп уақытты алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑мынаны майдалап шайнап↓/// 2-жүргізуші:↑ійә / жылдам әрі тез жылдам ірі ^уоңай ^уойналатын ^уойын↓/// ↑бұл жерде қолдарыңызда теннійс добы бар // үстел теннійсінің добы / бұны бір сәтте қолдарыңызға ұстайсыздарда мына жұмыртқаның ыдысы / қалпы қалпына қарай лақтырамыз сол жерге жыйылу керек↓/// ↑бір уақытта ыдыстағы шар біткенге дейін ^уойнаймыз↓/// ↑кімде қанша шар жыйылды↓// кімде қандай қаншалықты көп сол жеңіске жетеді↓/// ↑тағыда ұмытпайтын басты шарт тікелей лақтырмаймыз↓/// ↑міндетті түрде үстелге тійгізіп // содан кейін жайғастырамыз↓/// ↑мысалы ^уосылай↓/// 1-жүргізуші:↑монтаждау ^уосы қалсын↓/// қонақ: ↑бастай берейінба↓/// 3-жүргізуші:↑бір / ^йекі / үш↓///	қонақ: ↑^уойб̊ай / мем ͡ бе↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша дәулөт // бұл ^уойұннұң аты ͡ ғандай↑// 2-жүргізуші: ↑^уойұннұң аты / дәл түс / деб̊ ͡ аталады↓/// ↑дәл түс↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзү шығара ͡ б̊ереді ^уойұннұң атын↓/// 2-жүргізуші: ↑мем ͡ бірақ↓/// қонақ: ↑^уойұндары қызық / ^уосұ ͡ б̊аланың↓/// 2-жүргізуші: ↑кім тек̊середі мені↓/// 1-жүргізуші: ↑^уойұндар ғылымының докторұ↓/// 2-жүргізуші:↑сонұмен / бұл ^уойұннұң шарты ͡ гөп ^ууақытт'алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑мынаны майдалап̊ ͡ шайнап↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә / жылдам әрі тез / жылдам әрі ^уоңай ^уойналатын ^уойұн↓/// ↑бұл жерде қолдарыңызда / теннійс ͡ доб̊ұ ͡ б̊ар // үстөл теннійсінің доб̊ұ // б̊ұнұ / б̊ірсәтте қолдарыңызға / ұстайсыздар ͡ да // мына жұмұртқаның ыдысы / қалпы қалпына ͡ ғарай ылақтырамыз // солжерге жыйылұу ͡ герек↓/// ↑бір ^ұуақытта / ыдыстағы шар ͡ б̊іткеңге ͡ дейін ^уойнаймыз ↓// кімде қанша шар жыйылды↑/// ↑кімде қандай / қаншалықты ͡ гөп̊ / сол жеңіске жетеді↓/// ↑тағы ͡ да /ұмұтпайтын / басты шарт // тікелей ^ылақтырмаймыз↓/// ↑міндетті түрдө / үстөлгө ͡ тійгізіп̊ // содаң ͡ гейін жайғастырамыз↓/// ↑мысалы ^уосұлай↓/// 1-жүргізуші: ↑монтажда / ^уосұ ͡ ғалсын↓/// қонақ: ↑бастай берейім ͡ бе↑/// 3-жүргізуші: ↑бір / ^йекі / үш↓///	Қонақ: Ойбай, мен ба? 1- жүргізуші: Тамаша! Дәулет, ойынның аты қандай? 2- жүргізуші: Ойынның аты дәл түс деп аталады. Дәл түс. 1- жүргізуші: Өзі шығара береді ойынның атын. 2- жүргізуші: Мен бірақ. Қонақ: Ойындары қызық осы баланың. 2- жүргізуші: Кім тексереді мені. 1- жүргізуші: Ойындар ғылымының докторы. 2- жүргізуші: Сонымен, бұл ойынның шарты көп уақытты алмайды. 1- жүргізуші: Мынаны майдалап шайнап. 2- жүргізуші: Иә, жылдам әрі тез, жылдам әрі оңай ойналатын ойын. Бұл жерде қолдарыңызда теннис добы бар, үстел теннисінің добы, бұны бір сәтте қолдарыңызға ұстайсыздар да, мына жұмыртқаның ыдысы, қалпы, қалпына қарай лақтырамыз, сол жерге жиылу керек. Бір уақытта ыдыстағы шар біткенге дейін ойнаймыз. Кімде қанша шар жиылды, кімде қандай, қаншалықты көп, сол жеңіске жетеді. Тағы да ұмытпайтын басты шарт - тікелей лақтырмаймыз. Міндетті түрде үстелге тигізіп, содан кейін жайғастырамыз. Мысалы, осылай. 1- жүргізуші: Монтаждау, осы қалсын. Қонақ: Бастай берейін ба? 3- жүргізуші: Бір, екі, үш.
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑ійә:↓/// ^уой:↓/// 2-жүргізуші: ^уой:↓/// 3-жүргізуші: ↑ұура:↑ 1-жүргізуші: ↑^уөй:↓/// ↑менде үшеу қалды / қалай ^уойлайсыз↓/// қонақ: ↑сәттілік тілеймін↓/// 3-жүргізуші: ↑сәл қалды / сәл қалды біреу / біреу тійгіздіңіз↓/// 2-жүргізуші: ↑ай:↓/// 3-жүргізуші:↑^йештеңе ^йетпейді / ^йештеңе ^йетпейді↓/// 2-жүргізуші: ↑сонымен бүгінгі ^уойында жеңімпаз / құуандық ағамыз↓/// 1-жүргізуші:↑құуандық ағаға / қошеметтеріңіз↓/// қонақ: ↑^уой рахмет↑ 1-жүргізуші: ↑түнгі стұудыйа бағдарламасының қонағы / құуандық ағамызға қошеметеріңіз↓/// ↑құуандық мырза / сізге көп-көп рахмет ^ууақыт бөліп келгеніңізге рахмет↓/// ↑сізге сәттілік тілейміз / денсаулығыңыз мықты болсын↓/// 3-жүргізуші: ↑рахмет келгеніңізге↑ 1-жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↓///	қонақ: ↑ійә:↓/// ^уой:↓/// 2-жүргізуші:^уой:↓/// 3-жүргізуші:^ұура:↑// 1-жүргізуші:↑^уөй:↓/// ↑менде / үшөу ͡ ғалды / қалай ^уойлайсыз↑/// қонақ: ↑сәттілік тілеймін↓/// 3-жүргізуші: ↑сәл ͡ ғалды / сәл ͡ ғалды / біреу / біреу тійгіздіңіз↓/// 2-жүргізуші: ↑ай:↓/// 3-жүргізуші: ↑^йештең'етпейді / ^йештең'етпейді↓/// 2-жүргізуші: ↑сонұмем ͡ бүгүңг'ойұнда // жеңімпаз / құуандығ ͡ ағамыз↓/// 1-жүргізуші: ↑құуандығ ͡ ағаға / қошеметтеріңіз↓/// қонақ: ↑^уой / ^ырахмет↑// 1-жүргізуші: ↑түңгү ͡ стұудійа ͡ б̊ағдарламасының ͡ ғонағы // құуандығ ағамызға / қошеметтеріңіз↑/// ↑құуандығ ͡ мырза / сізге / көп-көп ^ырахмет ↑// ^ұуақыт ͡ пөлүп келгеніңізге ^ырахмет↓/// ↑сізге сәттілік тілейміз // денсаулұғұңұз ͡ мықты ͡ б̊олсұн↓/// 3-жүргізуші:↑^ырахмет келгеніңізге↑// 1-жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↓///	Қонақ: Иәә. Ойй. 2- жүргізуші: Ойй. 3- жүргізуші: Ураа! 1- жүргізуші: Өййй. Менде үшеу қалды, қалай ойлайсыз. Қонақ: Сәттілік тілеймін. 3- жүргізуші: Сәл қалды, сәл қалды біреу, біреу тигіздіңіз. 2- жүргізуші: Аййй. 3- жүргізуші: Ештеңе етпейді, ештеңе етпейді. 2- жүргізуші: Сонымен бүгінгі ойында жеңімпаз, Қуандық ағамыз. 1- жүргізуші: Қуандық ағаға қошеметтеріңіз! Қонақ: Ой рақмет! 1- жүргізуші: Түнгі студия бағдарламасының қонағы Қуандық ағамызға қошеметеріңіз. Қуандық мырза, сізге көп-көп рақмет, уақыт бөліп келгеніңізге рақмет. Сізге сәттілік тілейміз, денсаулығыңыз мықты болсын. 3- жүргізуші: Рақмет келгеніңізге! 1- жүргізуші: Қошеметтеріңіз.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑кеш жарық достар→// қалайсыздар→ көңүл күй қалай↑// ↑құрметті достар →/ жібек жолы арнасында → түнгі студия жобасы →/ біз шоуымызды нестейміз↑// көрермен: ↑бастаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑кеттік↑// ↑^ырахмет құрметтү көрөрмендер → жобамыздың серіктесі → нарықтa kcell және activ брендтері ұсынған → қазақстандық мобил'ді ^уоператор kcell болып табылады → қошеметтеріңіз↑// ↑^ырахмет үлкен / айта кету керек → kcell бұл тек мобил'ді ^уоператор ғана ^й ^йемес→/ сонымен қатар → ^йеліміздегі ^йең ауқымды / бес G → жабыны ^уого бонус адалдық бағдарламасы бар → / алғашқы цифырлық банк → // ^уонлайн дүкен бар → мобил'ді супер қосымшы↓/// ↑және тағыда басқалары бар↓/// кcell ^ырахмет↑	1-жүргізуші: ↑ кешшарығ ͡ достар →// қалайсыздар→ көңүлгүй ͡ ғалай↑ ↑құрметті достар→/ жіб̊егжол'арнасында → түңгү стұудійа жоб̊асы →// бішшоуұмұздұ / не'стейміз↑/// көрермен: ↑бастаймыз↓/// 1-жүргізуші: ↑кеттік↑ ^ырахмет құрметтү ͡ көрөрмөндер → жоб̊амыздың серіктесі → нарықты kcell және activ брендтер'ұсұңған → қазақ̊стандығ ͡ моб̊ұйл'ді ^уоператор kcell болұп таб̊ылады → қошеметтеріңіз↑ ↑^ырахмет үлкөн / айта ͡ гетүу ͡ герек → kcell бұл тек / моб̊ұйл'ді ^уоператор ғана ^йемес →/ сонұмеңғатар → / ^йеліміздегі ^йең ауқұмдұ ͡ б̊ес g → жаб̊ыны / ^уого ͡ б̊онұус адалдық ͡ пағдарламасы ͡ б̊ар → // алғашқ̊ы ційфірлық ͡ баңк → ^уонлайн дүкөм ͡ бар → моб̊ұйл'ді сүупер ͡ ғосұмшұ↓/// ↑және тағы ͡ да ͡ б̊асқалары ͡ б̊ар↓/// ^ырахмет↑	1-жүргізуші: Кеш жарық достар, қалайсыздар көңіл күй қалай? Құрметті достар, жібек жолы арнасында түнгі студия жобасы, біз шоуымызды не істейміз? Көрермен: Бастаймыз. 1- жүргізуші: Кеттік! Рақмет құрметті көрермендер, жобамыздың серіктесі нарықтa kcell және activ брендтері ұсынған қазақстандық мобильді оператор kcell болып табылады, қошеметтеріңіз! Рақмет үлкен, айта кету керек kcell бұл тек мобильді оператор ғана емес, сонымен қатар еліміздегі ең ауқымды 5 G жабыны, ого бонус адалдық бағдарламасы бар алғашқы цифрлық банк онлайн дүкен бар мобильді супер қосымшы. Және тағы да басқалары бар. Kcell рақмет!
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші:↑сонымен →/ күн қалай басталады → сізде↑// ↑таңертең тұрдыңыз → будил'ник↓/// 1-жүргізуші:↑тұрдым бірден→ ^ұуатсапқа кіремін↓/// ↑дұрысқо →сіздерде қалай ^ыуатсапқа кіресіздерма →инстаграмға кіресіздер ма↑// ↑инстаграм ба →^ыуатсаппа↑// көрермен: ^ұуатсап↓/// 1-жүргізуші: ↑былай шынайы болсын → шынымен бірінші инстаграмға кіріп →/ бір ^уойанасыңғо солай ійә→/ ^уодан кейін уатсапқа кіресің↓/// 2-жүргізуші: ↑мен инстаграмға да→ кірмеймін →/ тик-токқада кірмеймін →/ жаңалықтарғада кірмеймін →/ жуынатын бөлмеге кіремін↓/// ↑сосын басталады↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет →дәулет →жаңағы ары қарай →/ әңгімемізді қонақпен жалғастырайық →ійә↓/// ↑^ұрұқсат болса↓///	2-жүргізуші: ↑сонұмен → / күң ͡ ғалай басталады → // сіз ͡ де↑ таңертең тұрдұңұз → // бұудил'ник↓/// 1-жүргізуші: ↑тұрдұм бірден→ ватčапқа ͡ гіремін↓/// ↑дұрұс ͡ қой →сіздерде / қалай↑/ ватčапқа ͡ гіресіздерме →ійнстаграмға ͡ гіресіздер ͡ ме↑/// ↑ійнстаграм ͡ ба →ватčап ͡ па↑// көрермен:↑ватčап↓/// 1-жүргізуші:↑былай шынайы ͡ б̊олсұн → шынымем бірінш'ійнстаграмға ͡ гіріп →/ бір ^уойанасың ͡ ғой / солай ійә →/ ^уодаңгейін ватčапқа ͡ гіресің↓/// 2-жүргізуші:↑мен ійнстаграмға ͡ да→ кірмеймін →// тійк-токқа ͡ да ͡ гірмеймін →// жаңалықтарға ͡ да ͡ гірмеймін →// жұуұнатым ͡ бөлмөгө ͡ гіремін↓/// ↑сосұм ͡ басталады↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / ^ырахмет → // дәулөт жаңағы →/ арығарай → әңгімемізді / қонақпен жалғастырайық →ійә↓/// ↑^ұрұқ̊сат ͡ полса↓///	2- жүргізуші: Сонымен, күн қалай басталады сізде? Таңертең тұрдыңыз, будильник. 1- жүргізуші: Тұрдым, бірден WhatsApp-қа кіремін. Дұрыс қой? Сіздерде қалай? WhatsApp-қа кіресіздер ме, Instagram-ға кіресіздер ме? Instagram ба, WhatsApp па? Көрермен: WhatsApp. 1- жүргізуші: Былай шынайы болсын, шынымен, бірінші Instagram-ға кіріп, бір оянасың ғой, солай, иә? Одан кейін WhatsApp-қа кіресің. 2- жүргізуші: Мен Instagram-ға да кірмеймін, TikTok-қа да кірмеймін, жаңалықтарға да кірмеймін. Жуынатын бөлмеге кіремін. Сосын басталады. 1- жүргізуші: Тамаша! Рақмет, Дәулет! Жаңағы, ары қарай әңгімемізді қонақпен жалғастырайық, иә. Рұқсат болса.
Қуандық Шәкіржанов	▶	3-жүргізуші:↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑менің әңгімем↓/// 3-жүргізуші: ↑көңүл күйіңүз қалай→ / сіздің↓/// 1-жүргізуші: ↑жақсы / не болды бүгін саған↑// 3-жүргізуші:↑^йештеңе↓/// 1-жүргізуші: ↑менімен әңгімелескің келіп тұрған сияқтығо→ // сенің / жақсы↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / бәрі →/ жақсыма↑// 2-жүргізуші: кеңізші мұнда→ деп шақырып алып↓/// ↑мұнда ^уотырып әңгімелесейікші↓/// 1-жүргізуші: ↑дәулеттен неге →сұрамайсың↑// 3-жүргізуші:↑дәулеттің көңүл-күйү қалай↑// 2-жүргізуші: ↑менің →көңіл-күйім↓/// 3-жүргізуші:↑^уоныкы постоянна→ ^уосындайғо↓///	3-жүргізуші: ↑ійә↓/// 2-жүргізуші: ↑менің әңгімем↓/// 3-жүргізуші: ↑көңүлгүйүңүз ͡ ғалай→ / сіздің↓/// 1-жүргізуші:↑жақ̊сы / не ͡ б̊олдұ ͡ б̊үгүн саған↑ 3-жүргізуші: ↑^йештеңе↓/// 1-жүргізуші: ↑менімен әңгімелескің ͡ геліп тұрған сыйақты ͡ ғой →// сенің / жақ̊сы↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / бәрі →жақ̊сы ͡ ма↑ 2-жүргізуші: келіңішші мұнда→ деп̊ / шақырыб̊ ͡ алып↓/// ↑мұнда отұрұб̊ ͡ әңгімелесейік̊ші↓/// 1-жүргізуші: ↑дәулөттөн неге →сұрамайсың↑// 3-жүргізуші: ↑дәулөттүң ͡ гөңүлгүйү ͡ ғалай↑// 2-жүргізуші: ↑менің →көңүлгүйүм↓/// 3-жүргізуші: ↑^уоныкі постойанна → ^уосұндайғой↓///	3- жүргізуші: Иә. 2- жүргізуші: Менің әңгімем. 3- жүргізуші: Көңіл-күйіңіз қалай сіздің? 1- жүргізуші: Жақсы, не болды бүгін саған? 3- жүргізуші: Ештеңе. 1- жүргізуші: Менімен әңгімелескің келіп тұрған сияқты ғо сенің, жақсы. 3- жүргізуші: Иә, бәрі жақсы ма? 2- жүргізуші: Келіңізші мұнда, - деп шақырып алып. Мұнда отырып әңгімелесейікші. 1- жүргізуші: Дәулеттен неге сұрамайсың? 3- жүргізуші: Дәулеттің көңіл-күйі қалай? 2- жүргізуші: Менің көңіл-күйім. 3- жүргізуші: Оныкы постоянно осындай ғо.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2-жүргізуші: ↑үнемі бірқалыпты↓/// 1-жүргізуші:↑жалпы салтанатты →біз барлығымыз жақсы көреміз↓/// ↑жалпы →түнгі студійаға келгеніңе →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑сен болмағанда нестейтін ^йедік → біз↓/// 3-жүргізуші:↑соны айтамын↓/// 2-жүргізуші:↑^уотыратын ^йедік →мына жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑құрметті көрермендер →менің байқағаным кәзір →ютубта жалпы пікір жазадығо →// коментарій сол жерде кәзір салтанат туралы коментарійлар →азайыпты↓/// 3-жүргізуші: ↑^уойбу көбірек жаза →беріңіздерші↓/// 1-жүргізуші: ↑неге / позитив →жазсын↓/// 3-жүргізуші:↑ійә / позитивке айналсын↓/// 2-жүргізуші: ↑болды жазамын↓/// 3-жүргізуші: ↑^уолда бір / хайпқой↓///	2-жүргізуші:↑үнөмү ͡ б̊ірқалыпты↓/// 1-жүргізуші:↑жалпы салтанатты →біз ͡ б̊арлығымыжжақ̊сы ͡ гөрөмүз↓/// ↑жалпы →түңгү ^ұстұудыйаға ͡ гелгеніңе →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑сем ͡ болмағанда не'стейтін ^йедік → біз↓/// 3-жүргізуші: ↑сон'айтамын ↓/// 2-жүргізуші: ↑^уотұратын ^йедік →мына жерде↓/// 1-жүргізуші: ↑құрметті ͡ гөрөрмөндер →менің байқағаным ͡ ғәзір → ұутұубта жалпы пікір жазадығой →коментарій сол жерде ͡ гәзір салтанат тұуралы ͡ гоментарійлер →азайыпты↓/// 3-жүргізуші: ↑^уойб̊ұу / көб̊үрөг ͡ жаза ͡ беріңіздерші↓/// 1-жүргізуші: ↑неге / позійтійв →жассын↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә / позійтійвк'айналсын↓/// 2-жүргізуші:↑болдұ жазамын↓/// 3-жүргізуші:↑^уолда ͡ б̊ір хайпқой↓///	2- жүргізуші: Үнемі бірқалыпты. 1- жүргізуші: Жалпы, Салтанатты біз барлығымыз жақсы көреміз. Жалпы, түнгі студияға келгеніңе көп-көп рақмет. Сен болмағанда не істейтін едік біз. 3- жүргізуші: Соны айтамын. 2- жүргізуші: Отыратын едік мына жерде. 1- жүргізуші: Құрметті көрермендер, менің байқағаным кәзір TouTube-та жалпы пікір жазады ғо комментарий, сол жерде кәзір Салтанат туралы комментарийлар азайыпты. 3- жүргізуші: Ойбу, көбірек жаза беріңіздерші. 1- жүргізуші: Неге, позитив жазсын. 3- жүргізуші: Иә, позитивке айналсын. 2- жүргізуші: Болды жазамын. 3- жүргізуші: Ол да бір хайп қой.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑^уолда хайп↓/// жалпы хайп демекші→ кәзір біздің келген қонағымыз→/ ^уо: трендте жүрген ағамызғо↓/// ↑қошеметтеріңіз түнгі студійа бағдарламасының қонағы →/ ^йенді айта берсе кинода / →сериалдарда ^уөте көп қуандық шәкіржанов мырза →/ қошеметтеріңіз↑// ↑тамаша / ^ырахмет →құрметті көрермендер↑/// ↑қолдауларыңызға ^ырахмет↑// 2-жүргізуші: ↑байқадыңызба →студійаға кіруінің ^уөзү →қарапайымдылыққо↓/// қонақ: ↑^ырахмет→/ ^ырахмет↑ 2-жүргізуші: ↑кәдімгідей бір туысқанымыз →/ кіргендей жай↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы менде →солай айтып қалдым→// тез кіріп қалдыңызғо деп↓/// қонақ:↑қайтадан кірейінба →жоқ↓///	1-жүргізуші: ↑^уолда хайп↓/// жалпы хайп демек̊ші→ / кәзір ͡ б̊іздің ͡ гелгең ͡ ғонағымыз →/ ^уо: трендте жүргөн ағамызғой↓/// ↑қошеметтеріңіз ↑/ түңгү ^ыстұудійа ͡ б̊ағдарламасының ͡ ғонағы→/ ^йенд'айта берсе / кійнода →/ серійалдарда ^йөтө көп / құуандық̊ шәкіржанов мырза →// қошеметтеріңіз↑// ↑тамаша / ^ырахмет →құрметті ͡ гөрөрмендер↑ / қолдауларыңызға ^ырахмет↑/// 2-жүргізуші: ↑байқадыңыз ͡ б̊а →/ ^ұстұудійаға ͡ гірүуүнүң ^уөзү → / қарапайымдылық ͡ қой↓/// қонақ: ↑^ырахмет →/ ^ырахмет↑/// 2-жүргізуші:↑кәдімгідей бір // тұуұсқанымыз → / кіргендей жай↓/// 1-жүргізуші: ↑ійә / жалпы менде → / солай айтып қалдым → // тезгіріп қалдыңызғой ͡ деп↓/// қонақ: ↑қайтадаң ͡ гірейімбе / жоқ↑///	1- жүргізуші: Ол да хайп. Жалпы хайп демекші кәзір біздің келген қонағымыз, ооо, трендте жүрген ағамыз ғо. Қошеметтеріңіз, түнгі студия бағдарламасының қонағы, енді айта берсе кино да, сериалдар да өте көп, Қуандық Шәкіржанов мырза, қошеметтеріңіз! Тамаша! Рақмет, құрметті көрермендер! Қолдауларыңызға рақмет! 2- жүргізуші: Байқадыңыз ба, студияға кіруінің өзі қарапайымдылық қо. Қонақ: Рақмет, рақмет! 2- жүргізуші: Кәдімгідей бір туысқанымыз кіргендей жай. 1- жүргізуші: Иә, жалпы мен де солай айтып қалдым, тез кіріп қалдыңыз ғо, - деп. Қонақ: Қайтадан кірейін ба, жоқ?
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑жоқ / ^уосы қарапайымдылыққой → сізде↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз құуандық мырзаға↓/// қонақ: ↑жақсы ^ырахмет↑ // 1-жүргізуші: ↑құуандық мырза→ / кеш жарық↑// ↑қайырлы түн↑ қонақ: ійә / қайырлы түн↓/// ↑дала қараңғы→/ дала қараңғы↓/// 1-жүргізуші: ↑көңіл-күйүңіз қалай↑// қонақ: ↑көңіл-күй жақсы аллаға шүкір мінекей сіздер→/ бүкіл халықтың көңілін көтеріп жатқан гезде біздікі бірге көтеріледіғой әрійне↓/// мінекей жастар→ жалындаған↓/// ↑шақырып жатқандарыңызға ^йелеп-^йескеріп→/ көп-көп ^ырахмет↓/// ↑құуана келдік↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзіңіз ^ұуақыт бөліп келгеніңізге→/ ^ырахмет↓/// ↑қазір білеміз барлық ^йенді→ көп серыйалдарға түсіп жатсыз↓/// ↑кійнолар / көптеген сүйісүу ^уой жоқ↓/// ↑^йенді трендте жүрсіз→ құуандық мырза↓/// ↑кампоттан алып ^уотырыңыз↓/// ↑кампот жақсы көреді деп ^йестідік↓/// қонақ: ↑ійә / ійә ^уөзүм жақсы көретін нәрселерім көп → ^уөзү↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы деппа↓///	2-жүргізуші:↑жоқ / ^уосұ қарапайымдылыққой → сізде↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз ↑ / құуандығ ͡ мырзаға↓/// қонақ: ↑жақ̊сы ^ырахмет↑ 1-жүргізуші: ↑құуандығ ͡ мырза→ / кеш шарық ↑// қайырлы түн↑/// қонақ: ійә / қайырлы түн↓/// ↑дала ͡ ғараңғы →/ дала ͡ ғараңғы↓/// 1-жүргізуші: ↑көңүлгүйүңүз ͡ ғалай↑ қонақ: ↑көңүлгүй жақ̊сы →// аллаға шүкүр // мінекей сіздер →/ бүкүл халықтың ͡ гөңүлүң ͡ гөтөрүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде / б̊іздікі ͡ б̊ірге ͡ гөтөрүледіғой / әрійне↓/// ↑мінекей жастар→ жалындаған↓/// ↑шақырыб̊ ͡ жатқандарыңызға / ^йелеп-^йескеріп →көп-көп ^ырахмет↓/// ↑құуана ͡ ғұуана ͡ гелдік↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзүңүз ^ұуақыт пөлүп / келгеніңізге→ ^ырахмет↓/// ↑қазір ͡ б̊ілеміз / барлық ^йенді → / көп̊серійалдарға түсүб̊ ͡ жатырсыз↓/// ↑кійнолар / көптеген сүйүсүу / ^уой жоқ↓/// ↑^йенді трендте жүрсүз→ // құуандығ мырза↓/// ↑компоттан алып ^уотұрұңыз↓/// ↑компот ͡ шақ̊сы ͡ гөрөдү деп ^йестідік↓/// қонақ: ↑ійә / ійә ^уөзүм жақ̊сы ͡ гөрөтүн нәрселерім ͡ гөп → // ^уөзү↓/// 3-жүргізуші: ↑мысалы / деп ͡ па↓///	2- жүргізуші: Жоқ, осы қарапайымдылық қой сізде. 1- жүргізуші: Тамаша! Қошеметтеріңіз, Қуандық мырзаға! Қонақ: Жақсы рақмет! 1- жүргізуші: Қуандық мырза, кеш жарық! Қайырлы түн! Қонақ: Иә, қайырлы түн. Дала қараңғы, дала қараңғы. 1- жүргізуші: Көңіл-күйіңіз қалай? Қонақ: Көңіл-күй жақсы, Аллаға шүкір, мінекей, сіздер, бүкіл халықтың көңілін көтеріп жатқан кезде, біздікі бірге көтеріледі ғой, әрине. Мінекей жастар жалындаған. Шақырып жатқандарыңызға елеп-ескеріп, көп-көп рақмет. Қуана-қуана келдік. 1- жүргізуші: Өзіңіз уақыт бөліп келгеніңізге рақмет. Қазір білеміз барлық, енді көп сериалдарға түсіп жатсыз. Кинолар, көптеген сүйісу, ой жоқ. Енді трендте жүрсіз, Қуандық мырза. Кампоттан алып отырыңыз. Кампот жақсы көреді деп естідік. Қонақ: Иә, иә, өзім жақсы көретін нәрселерім көп өзі. 3- жүргізуші: Мысалы, деп па.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ағамыз келді →жалпы біз қонақтарға сұу беремізда қыздар жүгіріп жүр →ағамыз кампот жақсы көреді деп →кампот↓/// ↑қайдан табамыз мына ғыймаратта→ кампот↓/// ↑қыздар тауыпты →/ ұнадыма кампотымыз↑/// қонақ: ↑ұнады →/ дәмді ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑сізге дайындалдық↓/// қонақ: балғын ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑әңгімемізді →бастайық↓/// 2- жүргізуші: ↑бірден / бірден↓/// 1-жүргізуші: ↑бірден↓/// 2- жүргізуші: ↑бірден / бірден / бірден бір сұрақ → қойғым келіп тұр↓/// ↑мен ^уөмүрімде көп кездестірмеппін→ әскерде морйак дейдіғой/ сұу↓/// қонақ: ↑ійә / мен теңізде болдым↓/// 2- жүргізуші: ↑теңіз әскері↓/// қонақ: ↑мұхұйтта↓///	1-жүргізуші: ↑ағамыз гелді →// жалпы ͡ б̊із ͡ ғонақтарға сұу ͡ б̊ереміз ͡ де // қыздар жүгүрүб̊ ͡ жүр → ағамыз / компот ͡ шақ̊сы ͡ гөрөдү ͡ деп / кампот↓/// ↑қайдан таб̊амыз мына ғыймаратта→ // компот↓/// ↑қыздар тауұптұ →/ ұнадыма ͡ компотұмұз↑/// қонақ: ↑ұнады / дәмді ^йекен↓/// 1-жүргізуші:↑сізге дайындалдық↓/// қонақ: ↑балғын ^йекен↓/// 1-жүргізуші: ↑тамаша / қошеметтеріңіз↓/// ↑әңгімемізді → бастайық↓/// 2-жүргізуші: ↑бірден / бірден↓/// 1-жүргізуші: ↑бірден↓/// 2-жүргізуші: ↑бірден / бірден / бірдем бір сұрақ → қойғұм ͡ геліп тұр↓/// ↑мен ^уөмүрүмде ͡ гөп ͡ кездестірмеппін→ // әскерде морійак дейдіғой / сұу↓/// қонақ: ↑ійә / мен теңізде ͡ б̊олдұм↓/// 2-жүргізуші:↑теңіз әскері↓/// қонақ: ↑мұхұйтта↓///	1- жүргізуші: Ағамыз келді, жалпы біз қонақтарға су береміз да, қыздар жүгіріп жүр, ағамыз кампот жақсы көреді деп, кампот. Қайдан табамыз мына ғимаратта кампот? Қыздар тауыпты, ұнады ма кампотымыз? Қонақ: Ұнады, дәмді екен. 1- жүргізуші: Сізге дайындалдық. Қонақ: Балғын екен. 1- жүргізуші: Тамаша, қошеметтеріңіз! Әңгімемізді бастайық. 2- жүргізуші: Бірден, бірден. 1- жүргізуші: Бірден. 2- жүргізуші: Бірден, бірден, бірден бір сұрақ қойғым келіп тұр. Мен өмірімде көп кездестірмеппін, әскерде моряк дейді ғой, су. Қонақ: Иә, мен теңізде болдым. 2- жүргізуші: Теңіз әскері. Қонақ: Мұхитта.
Қуандық Шәкіржанов	▶	2- жүргізуші: ↑көп кездестірмеппін барғо →/ ^йенді // ^йелде көпқо↓/// 1-жүргізуші: ↑бірақ жійі кездестірмейсің / ійә↑// 2- жүргізуші: ↑әсіресе ^уөнер адамынан →/ қалай болды неге ^уол сіздің таңдауыңыз →^йемес шығар бірақ →// жіберген шығар↓/// қонақ: ↑жоқ ^уол кезде таңдау деген жоқ→/ шақырып↓/// ↑жаңағы менің бойым кішілеуғой→// сондықтан ана сүңгір қайыққа жақсы келеді да → бойларымыз кішіректердің↓/// ↑бойы кішкентайларды алады сүңгір қайыққа↓/// ↑сондықтан жаңағы↓/// 1-жүргізуші: ↑мені алмайды → ^уол жаққа / ійә↑/// қонақ: ↑жоқ / сізді алмайды→// басыңызды ұрып аласыз↓/// ↑сізді карабл'ге →карабл'ге де алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑карабл'ден ұшып кетемін / ійә↑/// қонақ: жоқ ^уоның ішіндегі ^йесік домалаққо↓/// ↑темір жүгіріп жүресіз ғой ^йеңкейіп↓/// 1-жүргізуші: ↑^йенді мен қайда барамын сонда↑/// қонақ: ↑сіз десантқа → барасыз↓/// 1-жүргізуші: ↑спецназ / а: баратын жер бар →^йекенғой↓/// ↑сонда сүңгір қайықта болдыңызба не↑///	2-жүргізуші:↑көп кездестірмеппім бар ͡ ғой → ^йенді / ^йелде ͡ гөп ͡ қой↓/// 1-жүргізуші: ↑бірақ / жійі ͡ гездестірмейсің // ійә↑/// 2-жүргізуші: ↑әсіресе ^уөнөр адамынан →/ қалай болдұ неге ^уол сіздің таңдауұңұз → ^йемешшығар ͡ б̊ірақ → жіб̊ерген шығар↓/// қонақ: ↑жоқ ^уолгезде таңдау деген жоқ →/ шақырып↓/// ↑жаңағы менің бойұм ͡ гішілеу ͡ ғой→// сондұқтан ана сүңгүр ͡ ғайыққа жақ̊сы ͡ геледі ͡ де →// бойларымыз ͡ гішіректердің↓/// ↑бойұ ͡ гішкентайлард'алады / сүңгүр ͡ ғайыққа↓/// ↑сондұқтан жаңағы↓/// 1-жүргізуші: ↑мен'алмайды → // ^уол жаққа // ійә↓/// қонақ: ↑жоқ / сізд'алмайды / сіз басыңызд'ұрұп аласыз↓/// ↑сізді / корабл'ге →корабл'ге ͡ де / алмайды↓/// 1-жүргізуші: ↑корабл'ден ұшұп кетемін / ійә↓/// қонақ: жоқ ^уонұң ішіндегі ^йесік домалақ ͡ қой↓/// ↑темір жүгүрүб̊ ͡ жүрөсүз ͡ ғой ^йеңкейіп↓/// 1-жүргізуші: ↑^йенді / меңғайда ͡ б̊арамын сонда↑/// қонақ: ↑сіз десантқа → барасыз↓/// 1-жүргізуші: ↑спецназ / а: баратын жер ͡ б̊ар →^йекеңғой↓/// ↑сонда сүңгүр ғайықта ͡ б̊олдұңұзб̊а ͡ не↑///	2- жүргізуші: Көп кездестірмеппін, бар ғой енді, елде көп қой. 1- жүргізуші: Бірақ жиі кездестірмейсің иә? 2- жүргізуші: Әсіресе өнер адамынан. Қалай болды? Неге? Ол сіздің таңдауыңыз емес шығар, бірақ жіберген шығар. Қонақ: Жоқ, ол кезде таңдау деген жоқ, шақырып. Жаңағы менің бойым кішілеу ғой, сондықтан ана сүңгір қайыққа жақсы келеді да, бойларымыз кішіректердің. Бойы кішкентайларды алады сүңгір қайыққа. Сондықтан жаңағы. 1- жүргізуші: Мені алмайды ол жаққа, иә. Қонақ: Жоқ, сізді алмайды, сіз басыңызды ұрып аласыз. Сізді корабльге, корабльге де алмайды. 1- жүргізуші: Корабльден ұшып кетемін, иә. Қонақ: Жоқ оның ішіндегі есік домалақ қо. Темір жүгіріп жүресіз ғой еңкейіп. 1- жүргізуші: Енді мен қайда барамын сонда? Қонақ: Сіз десантқа барасыз. 1- жүргізуші: Спецназ, ааа баратын жер бар екен ғой. Сонда сүңгір қайықта болдыңыз ба не?
Қуандық Шәкіржанов	▶	қонақ: ↑атомды / сүңгір қайық дейді↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол^й енді ^уөте сійрек кездесетін →жерғо↓/// ↑қай қалада болдыңыз →// владійвасток ^уол↓/// қонақ: біріншіден ^уол кезде → / владійвасток қаласында ^уоқытып үйретеді // жаңағы сау болыңыз↓/// 2- жүргізуші: ↑^ырас ^йекен↓/// қонақ: ↑жаңағы / әр мамандыққа ^уол жерде →көпқо↓/// ↑^ыракетасы бар // торпедасы бар →// басқа анау неше түрлі мамандықтар / електрійк дійді соның бәрі↓/// 1-жүргізуші: ↑сізде қандай болды →// мамандық↓/// қонақ: ↑біздікі торпеда → / торпеда атамыз↓/// 1-жүргізуші: ↑жоқ бұрынғы тоқсаныншы жылдардағы ^уөлеңді → / сізге дайындап қойғанбыз↓/// ↑девеноста дійскотека↓/// ↑тоқсаныншы жылдары торпеда боған жоқсызба↑/// қонақ: ↑сол кеңес уағындағы алтыай ^уоқытып үйретеді да→ // сосын солтүстік мұзды мұхыйт бар біледіғой жастар↓/// ↑сол жерде жаңағы мұхыйттың астында / сүңгір қайықта торпедійст болып →// әскерлік борышымды ^уөткергенмін↓///	қонақ: ↑атомдұ сүңгүрғайығ ͡ дейді↓/// 1-жүргізуші: ↑^уол ^йенді ^уөтө сійрек кездесетін → / жер ͡ ғой↓/// ↑қайғалада ͡ б̊олдұңұз →// владыйвасток ^уол↓/// қонақ: біріншіден ^уолгезде →владыйвасток қаласында ^уоқұтұб̊ ͡ үйрөтөді // жаңағы↓/// ↑сау ͡ б̊олұңұз↓/// 2-жүргізуші: ↑^ырас ^йекен↓/// қонақ: ↑жаңағы / әр мамандыққа ^уолжерде →көпқой↓/// ↑^ыракетасы ͡ б̊ар // торпедасы ͡ б̊ар ͡ б̊асқ'анау нешетүрлү мамандықтар // электрійк дійді сонұң бәрі↓/// 1-жүргізуші: ↑сізде қандай болдұ →мамандық↓/// қонақ: ↑біздікі торпеда → // торпед'атамыз ↓/// 1-жүргізуші:↑жоқ ͡ пұрұңғұ тоқ̊саныншы жылдардағы ^уөлөңдү → сізге дайындап қойғамбыз↓/// ↑девеноста дыйскотека↓/// ↑тоқ̊саныншы жылдары торпеда болған жоғсыз ͡ ба↑/// қонақ: ↑сол / кеңес ^ұуағындағы / алтай ^уоқұтұб̊ ͡ үйрөтөді ͡ де →// сосұн солтүстүк / мұздұмұхұйт ͡ пар // б̊іледіғой жастар↓/// ↑сол жерде жаңағы мұхұйттұң астында сүңгүрғайықта торпедійст ͡ полұп →// әскерлік борұшұмды ^уөткөргөммін↓///	Қонақ: Атомды сүңгір қайық дейді. 1- жүргізуші: Ол енді өте сирек кездесетін жер ғой. Қай қалада болдыңыз? Владивасток, ол? Қонақ: Біріншіден, ол кезде Владивосток қаласында оқытып үйретеді, жаңағы. Сау болыңыз! 2- жүргізуші: Рас екен. Қонақ: Жаңағы, әр мамандыққа, ол жерде көп қой. Ракетасы бар, торпедасы бар, басқа анау неше түрлі мамандықтар, электрик диді соның бәрі. 1- жүргізуші: Сізде қандай болды мамандық? Қонақ: Біздікі торпеда, торпеда атамыз. 1- жүргізуші: Жоқ, бұрынғы 90-жылдардағы өлеңді сізге дайындап қойғанбыз. Девеноста дискотека. 90-жылдары торпеда болған жоқсыз ба? Қонақ: Сол кеңес уағындағы 6 ай оқытып үйретеді да, сосын Солтүстік мұзды мұхит бар, біледі ғой жастар. Сол жерде жаңағы мұхиттың астында сүңгір қайықта торпедист болып әскерлік борышымды өткергенмін.
Қуандық Шәкіржанов	▶	1-жүргізуші: ↑ійә / кәзір жійі барадығой жастар →солтүстік↓/// 2-жүргізуші: ↑сол сүңгүуір қайықпен сұудың астында жүдіңізба↓/// қонақ: ↑сұудың астында / ^уоленді →сүңгір қайық сүңгійдіғой→ // ^уол ^йенді үстінде жүрмейдіғой↓/// 2-жүргізуші: ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑солтүстік мұзды мұхыйтта→ ^уоның үстіде сұуық // асты мүлде мұз↓/// қонақ: ↑асты жып-жылы↓/// 2-жүргізуші: ↑кіммен сөйлесіп→ ^уотырмыз біз↓/// 1-жүргізуші: ↑кійно тұуралы әңгімелесеміз ба→ // десек↓/// қонақ: ↑көңілім босап кетті→ деппа↓/// ↑сондықтан ^уөте басында қорқатынбыз // бара саған кезде→ ^уол кезде ^уон сегіз жастамыз↓/// 2-жүргізуші: ↑ұл баласыз↓/// қонақ: ↑ійә / ^уон сегіз жаста →/ ^уорысшада ^уөте нашар білдік↓/// ↑сосын ана сүңгір қайықты көрген кезде→ // қорқады адам↓/// ↑кейін үйренесіңғой →// ішіне кіргенде кәдімгі бір жанұйаның балалары сыйақты→ / жаңағы сұудың астына кетесің↓/// ↑жаңағы сұудың астындағы шекарағо →// былай айтқанда сұудың астыда / үстіде / төбеде күзетіледі↓///	1-жүргізуші: ↑ійә / қәзір жійі ͡ б̊арады ͡ ғой жастар →солтүстүк↓/// 2-жүргізуші: ↑сол сүңгүуүр ͡ ғайықпен сұудұң астында жүдүңүз ͡ б̊е↑/// қонақ: ↑сұудұң астында / ^уоленді →сүңгүрғайық̊ сүңгүйдү ͡ ғой→ ^уол ^йенд'үстүндө жүрмөйдү ͡ ғой↓/// 2-жүргізуші: ↑ійә↓/// 1-жүргізуші: ↑солтүстүг мұздұ мұхұйтта→ ^уонұң үстү ͡ де сұуұқ // асты мүлде мұз↓/// қонақ: ↑асты ͡ жыб̊-жылы↓/// 2-жүргізуші: ↑кіммен сөйлөсүп→ ^уотұрмұз ͡ б̊із↓/// ↑^йең↓/// 1-жүргізуші: ↑кійно тұуралы / әңгімелесеміз ͡ бе→ десек↓/// қонақ: ↑көңүлүм босап кетті→ деп ͡ пе↓/// ↑сондұқтан ^уөтө ͡ б̊асында / қорқатымбыз // б̊ара ͡ салғаңгезде→ // ^уолгезде ^уон сегіжжастамыз↓/// 2-жүргізуші: ↑ұл баласыз↓/// қонақ: ↑ійә / ^уон сегіжжаста →^уорұшшада ^уөтө нашар ͡ б̊ілдік↓/// ↑сосұн ана сүңгүрғайықты ͡ гөргөңгезде→ қорқад'адам↓/// ↑кейін үйрөнөсің ͡ ғой / ішіне ͡ гіргенде ͡ гәдімгі ͡ б̊ір жанұйаның балалары сыйақты→ жаңағы сұудұң астына ͡ гетесің↓/// ↑жаңағы сұудұң астындағы шегарағой / былай айтқанда сұудұң асты ͡ да // үстү ͡ де / төб̊ө ͡ де күзөтүлөді↓///	1- жүргізуші: Иә, кәзір жиі барады ғой жастар, солтүстік. 2- жүргізуші: Сол сүңгуір қайықпен судың астында жүдіңіз ба? Қонақ: Судың астында, ол енді сүңгір қайық сүңгиді ғой, ол енді үстінде жүрмейді ғой. 2- жүргізуші: Иә. 1- жүргізуші: Солтүстік мұзды мұхитта оның үсті де суық, асты мүлде мұз. Қонақ: Асты жып-жылы. 2- жүргізуші: Кіммен сөйлесіп отырмыз біз. Ең. 1- жүргізуші: Кино туралы әңгімелесеміз ба десек. Қонақ: Көңілім босап кетті деп па. Сондықтан өте басында қорқатынбыз бара салған кезде, ол кезде 18 жастамыз. 2- жүргізуші: Ұл баласыз. Қонақ: Иә, 18 жаста орысша да өте нашар білдік. Сосын ана сүңгір қайықты көрген кезде қорқады адам. Кейін үйренесің ғой, ішіне кіргенде кәдімгі бір жанұяның балалары сияқты жаңағы судың астына кетесің. Жаңағы судың астындағы шекара ғо былай айтқанда судың асты да, үсті де, төбе де бәрі күзетіледі.
Қуаныш Уәли	▶			Аса қамқор ерекше мейрімді бір Алланың атымен бастаймын. Ия, Алла! Өзің жаратқан осы қасиетті жер ана аман болсын! Осы жерде мекендеген ел аман болсын! Елдің, осы жерді мекендеген ел аман болсын! Елдің негізін қалаушы халық аман болсын! Халқымыздың ұрпағын өсіріп жүрген алтын құрсақты аналар аман болсын! Аналар өсірген балалар аман болсын! Елдің жүгін арқалап жүрген ел азаматтары аман болсын! Азаматтарға ақыл беруші дана, Ақсақал қариялар аман болсын! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын! Бейбітшілік заман болсын! Тәуелсіздігіміз тұғырынан таймасын! Ағарып атқан ақ таңның нұры әр шаңыраққа шаттық, бақыт, құт береке әкесін! Қазақстанымыз көркейіп, ынтымағы жайрасқан мықты елдер, мықты дамыған елдердің алды болуын Алла нәсіп етсін. Аллаху акбар! – Қабыл болсын!
Қуаныш Уәли	▶			Үштің артынан тартып осылай, айрылмай. Бірақ енді мен және негізі ойлайм осы. Дегенмен, осы қазіргі кезде де, бұрынғы кезде де қалдырып атады ғой балаларды. Сол дұрыс емес деп ойлайм. Өйткені балалар әркімнің өзінің қабілеті бар ғой. Біреудің қабілетті оқуға болмаса да еңбекке болад. І..., бәрінің бірдей балама болуы мүмкін емес қой. Елге қазір бүкіл салада жүретін бала, адам керек. – Ия, я. - Мысалы, мал бағатын да кісі керек. Тр… тракторға отыратын да кісі керек. Міне, қазіргі кезде осының бәрі тапшы боп қалды. Балалар оқуға ұмтылып жатыр. І... малшы болғысы келмейді. Механизатор болғысы келмейді. Жаңағы, еден жуғыш, жуғы: жуатын кісі болғысы келмейді, ешкім.
Қуаныш Уәли	▶			Сондай, бір жағынан мен ойлаймын жаңа мектепте сол есепті білсе, жазуды білсе, ана тілін білсе сол жеткілікті деп ойлайм. І..., оқитын балалар өздері ұмытылып оқи береді. Оқымайтын балалардың еңсесін түсіріп, класстан классқа қалдырып, ол дұрыс емес деп ойлайм. І... бұл негізі адамның несіне де, денсаулығына да зиян ғой, ол енді. Мысалы, жақсы оқыған бала, анау баланы, мысалы кемістет, өйткені төмен қалып қойғасын. Келесі класста тағы солай. Өзі ортасынан кетіп қалғасын, келесі сыныптарда тағы сол қиын, қиындық пайда болад. Сондықтан ия. – Қалдыра бермейді. – Бұл дұрыс емес деп ойлайм. Негізі қалдырмаған дұрыс. І... . - Қазір қалдырмайтын заң шықты.
Қуаныш Уәли	▶			Ең, ең маңыздысы еңбекқор болса, адал болса, я күнін көред. Ия, қазақтың намысын қорғайд, еңбегімен қорғайд. Ия, иә. Өзім енді мысалы. Міне, тәтем отыр. Мен енді озат оқушы болған жоқпын. І... бірақ енді, о Аллаға шүкір, шүкір енді абырой жоқ емес. Елде, елде де абырой бар. Өзім әскерде болдым. Жаңа айттым ғой, Ауғанстанда болдым. Сол Ауғанстанда да болғанда да абыройсыз болған жоқпын. ы: қайда жүрсең де Алла тағала өзі абыройды берейін десе, бәрі Алланың қолында ғой. Өзім адал болсаң, адал болсаң, өтірік айтпасаң, абыройың үстем болады. Еңбекқор болсаң. І... сол әскери борышымды өтеп жүріп, мен енді қазақ болсам да, мені қазақ деп нетіп бөлген жоқ.
Қуаныш Уәли	▶			Жаңағы өзінің жауынгерлік неміне қарай жаңа марапаттады. Жаңа, жауынгерлік ерлігім үшін медальмен марапатталып келдім. ы: елге келгесінде. Ақ, жаман жақсы болсын, құрмет көрсетіп жатыр. Енді жаман деп айтуға болмайды енді. Барына қанағат. Сол құрметсіз емеспіз. Сол оқымасақ та енді, бірақ оқымасын демеймін. Балалар оқысын. Ия, бірақ өзінің әр адамның өзінің қабілеті болады ғой. Ия, сол қабілетіне қарай оқып. Ең маңыз, маңыздысы ол еңбек. Еңбек сүюіш болса, ешкім далада қалмайд. Еңбек сүйгіш, адал болса. Адал болу керек, еңбек сүйгіш болса керек. І... жаңағы Әл-Фараби бабамыздың да айтқаны бар емес па? І..., білім туралы.
Қуаныш Уәли	▶			Иә, ақылсыз білім адамға зиян әкеледі деген. Иә, ақылы болмаса, ол жаңағы ол білімді түзу жолға жұмсамайды ғой. Басы істеп тұр, білімді. Бірақ ол білімді түзу жолға салмай, жаңағы і... жаман жолдарға салып жіберсе, мысалы, адамға зиян. І... сондықтан ең маңыздысы, жаңағы ақылды білімді болса. Ақыл, ұят деген болса, ол адамның білімі шыңдай береді. Ә... ақыла болмаса, ұяты болмаса, ол адамның білімі орта жолда қалып қоюы мүмкін. Ол қаншама халыққа зиян әкелуі, зиян әкелуі мүмкін. І... ондай, аха. – Батя… туралы айпадың ба? - Әкем, әкем енді ең.
Қуаныш Уәли	▶			І... Кармош деген кісі, і... азан шақырып қойған аты Мұхаммедкәрім, айттым ғой. Ол өте еңбек сүйгіш болды. Біз, жаңағы атамызды мүлдем көрмедік қой. Енді әкемізді жаңағы, біз ұйық... бала кезімізде ұйықтап жатқанда кетет, ұйықтап жатқанда келед. Өзі, анамыздың тәрбиесімен өстік қой. Әкеміз механизатор болды. Осы күн, түн, қыс, жаз сондай тыныс таппай еңбеге, осы елге еңбегі сіңді. Ел құрметтеді, өкімет те құрметтеді. Бірақ бір несі әкемнің партияға өтпеген кісі да. Сол партияға өтпеген, сол, сол себепті жаңағы үлкен нелерге нетілмеді, марапатталмады. Үлкен наградалармен. Келіп тұрған наградасын, еліміздің басшылары ұсынып, і... әлгі алтын медальға, Ленин орденға.
Қуаныш Уәли	▶			Ленин орденға ұсынып, і... ауданнан тоқтатып тастат. Әй, партияда жоқ, бұған бере алмаймыз деп. Ел ұсынды, ел құрметтеді, бірақ сондай жаңа партияда болмаған себепті ала алмады жоғары, жаңа марапатты. І... елге еңбегі сіңіп, і... жеті бала, ұл-қыз өсірді. Сол қазір бір әулеттің үлкені өзім. Өзім сол, і... бәйбішем екеміз, кейінгі іне-қарындастарымызды, әке-шешемізді ерте кетіп қалып, сол іне-қарындастарымызды үйлендіріп. І... тұрмысқа беріп, соларды сөйтіп жүргенде өзіміздің балаларымыз жетіп қалд. Содан өзіміздің балаларды үйлендіріп, мына тәтеміне ішінде басы қасында жүрді. Ішінде болды барлық нелерде. Қайын бикем болады бұл кісі.
Қуаныш Уәли	▶			- Жақсы баталар бер.... – Бере алам ғой енді. … – Ол, Белгібай бізде, Белгібай, Қасенов Белгібай деген барып жүрді ғой. - Иә, иә, иә. - Сосын ол бара алмайтын болып қалды ма? Айтеуір. - Иә, бара алмайтын болып қалды. Сосын содан... - Бара алмайтын болып қалып тағы дағы, Қуанышты жіберген ғой. – Ауданға. – А... Қуанышты жіберген кезде анау, уже не өзгеріп кеткен, әлгі не деуші ед. І.. өткізетін тәртібі. -Тәртібі, иә тәртібі. - Тәртібі өзгеріп кеткен. Енді ана сұрақ жаз..., ай билет алатын бопты, бұлар. – Иә билетпен... - Сол билетте не келседе, соны айтады екен.
Қуаныш Уәли	▶			– Иә, иә. – Сонда дұрыс билет кездеспей қалған ғой, бірақ... - Енді оны аудандан бірінші орын алдым. – Ауданда, жоқ облысқа. - Облысқа барғанбен да, аха. – Облыста барғанда дұрыс болмай қалған. - Аудандан бірінші орын алып облысқа жіберген ғой. Сол облыста сол дұрыс билет келмей қап. – Онда ана қосымша сұрақтарға қарайды екен. Бата берілді. Қызға бата берд, қыз балаға. Онда қыз балаға бердім. Мұнда ауданда болғанда ер балаға бергенмін де, үйленген жастарға. І… неде жас қыз балаға бер деді, облыста. Билетте солай.
Қуаныш Уәли	▶			А мұнда сосын тағы бір жалпы бір бата, сосын жаңағы жас бал... не, жас отауға, балаларға бата деді, билетте. Ы… Көкшетауда қыз балаға бата, сосын бір, екі сұрақ болды. Жәй қосымша сұрақ еткен. "Қатыра" деген, "қатыра" деген соң мен оны: Сол кезде білмедім "қатыра" дегені не екенін. – Ол не екен, аға? – "Қатыра" деген жаңағы Наурыз айының соңғы күндері қайда? Сонда, жаңағы қыстан амал-есен шығып, і... жаңағы көктемнің, көктем айы ғой енді. – Иә. – Күн жылынып, жер кішкене қарайып, сонда жан-жаққа кеткен ағайын, туыс, бауырлар бәрі жиналып, і... бас қосады екен.
Қуаныш Уәли	▶			Ер адамдар, жаңа кәбір не зиратты зират етуге барады екен, әруақтарды. І... әйел адамдар жаңа ас қамдап, үйде қалып, үйді сол дайындалады екен. Сол жаңағы ер адамдар зир... зират етіп, зиратқа барып, әруақтарға Құран оқып, і... үйге келіп, жаңағы бас қосып отырып, бүкіл ағайын жиналып. І..., құран оқып, әруақтарға. Солай отыратын жиндайды айтады екен "қатыра..., қатыра" деп, ыыы. – Қыстан аман-есен шыққан. – Қыстан амал-есен шыққан, соны "қатыра" деп. – Ал екенші сұрақ қандай болд? – Екіншісін енді сол есімде жоқ, осы "қатыра" дегені. Соны: өзі не, естімеген сөзім де? Солай кейін солай...
Қуаныш Уәли	▶			- Мен де қазір... Діннен алыстамаған. - Аха-өха-аха. Сондай. Қазір өз , дін мен дәстүр деген қазақтың діні, не дәс... несі дәстүрі дінмен егіз дейді ғой негізі. – Иә, иә. – Діннен алыстанбаған, дінмен қатар ұстаған ғой қазақ. – Иә, иә. – Сол жаңағы дін мен дәстүр егіз деп, сол өзіміздің салтымыз, соны дінге сай аталарымыз солай ұстаған ғой. – Иә, дұрыс айтады. Батаңыз жаңа екі жасқа берген батаңызды айтшы. – Ааа. – Екі жасқа берген батаңызды айтпайсыз ба – Айтайын-айтайын. - Аха.
Қуаныш Уәли	▶			Алла Жаппар ем, панаң болсын! Көкіректе көз, көңілде санаң болсын! Төрінде жүрегіңнің иман орнап, аузында Хақтың ісі дұғаң болсын! Ақ жарқын, адал ниет жарың болсын! Өзіңмен бірге жасап, бірге толсын! Қосылған қосағыңмен қоса ағарып, он шақты ұл мен қыздан балаң болсын! Балаңның бірі ғалым, бірі дана болсын! Ішінде ел, билейтіндей адам болсын! Алдыңда асқар таудай әкең болсын! Қасыңда ағар бұлақ, анаң болсын! Қонаққа қазы-қарта, жәйаң болсын! Қымызға сапырулы сабаң толсын! Бастарың аман, бауырларың бүтін болсын! Сарқылмас құтың болсын! Күндерің ұлысты, көтеріп жатқан шаңырақтарың ырысты болсын! Әумин! Аллаху акбар!
Қуат Ахметжанов	▶			Бірде Құнанбай сұлтанның жары Ұлжан қатты науқастатып жатып қалады. Сол маңның емшілерін түгел жағалаған. Емі табылмай, шарасы таусылуға шақ қалғандай шақта үйіне жол қонақ болып Нұрбек би қонды. Мән-жаймен қаныққан соң дерттің сырын ұққан ол: -"Уа, сұлтаным, жұбайың киелі батаға жерік екен, ол батаны тектінің тұқымы ғана береді, біздің Сыр бойындағы ашамайлы керей Ханбас батырдың ұрпағы Ырысымбет палуанға жүріңіз, түбі асылдың түкірігі тисе, түлеп шығады",- деп Құнанбайды алыс болса да түбінің қайыры бар айшылықтағы ауылына бір жағы қонақ болып кетуге шақырады. Құнанбай оңашада ойлана, ойын сараптап болып, «Аузын айға білеген Ханбас Қанайұлының ұрпағына барайын, қамсыз жүргенде қосағымнан айрылып қалармын»,- деп Тобықтының жігіттерін ертіп жолға шығады.
Қуат Ахметжанов	▶			Алыс сапар ауыртпашылықсыз аяқталсын ба, арып-ашып, ескі шіліктегі Ырысымбет палуанның шаңырағына келіп тоқтады. Палуан үйінен далаға шығып келе жатыр екен, Құнанбай сұлтанды алыстан таныды да, оған қарсы жүрді. Қадірлі қонақ арқан тастам жерден айқайлай амандасып: -"Уа, тектінің тұқымы, әкең Ағасұрби Мырзабай алты ата көктің ұлына батпан асыра бата бергенде, маған сол батаның бұт келісі бұйыра ма деп ат басын бұрған бұйымтайым бар",- деп жүзінде жұтаң қалпын жасыра алмаған күйі.
Қуат Ахметжанов	▶			Палуан демін ішке терең тартып: «Құнанбай, Алланың жолын ұстаған азаматсың, жүзің жұтаң, ойыңды ұқтым, жалауыңа жебеуім болсын, жұбайыңды жүресінен отырғыз»,- деді де күректей алақанын күншығысқа қарата жайып: «Уа келіннің киелі Сүзіп келген көзі аулақ, Түртіп тиген тіл аулақ, Сүбе, сүбе сөйлесем Батыр хан бастай шер көрсін, Қолы жетпейтін жеріне Ой асатын ел берсін. Тақымы таймас, Алатаудай сүңгі алмайтын ер берсін, Жерік болсын желіксең, Ішкен-жегенің ем болсын, Алты алаштың асылы болар Алтын асық ұл берсін, Әділдік болсын ұраны, Сүзбе түссе өлмесін, әумин»,- деп бет сипады.
Қуат Ахметжанов	▶			-Батаңыз бақ боп қонсын, палуан. -Уа, тобықтының тұғырлысы, жолсоқты болып қажыған сияқтысыз, төрге шығып табан суытыңыз, келін де тынықсын. -Алла пейіліңізді көтерсін. Олар үйге енді. Мал сойылып, ет асылып, дастархан жайылып, құтты қонақтардың келуі аламан бір мереке сияқтанды. Көп ұзамай сұлтанның жары Ұлжан да басын көтеріп, әлденді. Осы сапардан аман-есен ауылына қайтқан Құнанбайдың жары көп ұзамай дүниеге алтын асықтай ұл әкелді. Азан шақырып, атын Ибраһим деп қойды. Анасының құрсағына біте сала киелі батаға қанық болған ол баланың адамзаттың бағына туған ұлы Абайға айналарын кім білген. «Аталардың ақ жолы» кітабынан. Темірхан Әбдіков, оқыған Қуат Ахметжанов.
Құралай Кудеринова	▶			Әңгіме айтып отырғанда өзге сұрақтарға, басқа біреудің пікіріне, арасына қосылған репликаға, немесе біреудің кіріп-шыққанына, тағы да басқа сөзге кедергі келтіретін заттарға көңіл аудармай, өзінің сөзінің мағынасы мен мазмұнын жеткізуге тырысу. Осы үлгі боларлық дүние екен. Екінші, кхм, аа сөзін айтқан кезде, мына, әсіресе ер адамдар, ер адамның ер адамдығын сақтай отыра, мм, яғни, іі ұшып-қонып, бір нәрсеге арасына жеңіл-желпі қалжың қосып, немесе өзінің кәдімгі ер адам ретінде, ер азамат ретінде бір байыпты, байсалды ойын айту. Көп қылжақ.. қылжақ, қылжақ бос бір арасында біреуді күлдірем деген әңгімелерді көп қоспай сөйлеу.
Құралай Кудеринова	▶			Ер адамның үйінде де және басқа жерде де сөзді бірінші бастауы керек екенін білу, әйелге жалтақтамау, қасындағы басқа біреуге ііі сөз бағытын бұрып жіберу деген болмайды екен, болмауы осы ерекше маңызды деп ойлаймыз. Яғни, үйіне келгенде де мысалы, әйелдермен бірге құрақ ашып, қол орамал алып, немесе басқадай қылып, төрге шық деп, жүгірмей, өзі төрінде отырып, келген, келген балалардың қал-жағдайын сұрап, іі сондай бір үлкендік көрсету, ақсақалдық көрсету.
Құралай Кудеринова	▶			Іі, немесе осы, осы жерде мысалы әйел, бала-шағасын жұмсап, өзі, немесе әйел, бала-шағасына ымдап, іі оны басқару, мысалы, үйін ішін солай ыммен басқару. Әйел адамға қатысты мысалы, ер адамы өзінің, отағасы сөйлеп отырған кезде мүлде сөзін бөлмеу, араласпау, немесе сөзін бір нәрсені есіне салу, салып отырғанын білдірмеу, іі тіпті сөйлемеу қалу. Соның, соның ер азаматтың көлеңкесінде, артында қалып қою, бірақта, бірақта, бұл оның ақылсыздығы, білмегендігі емес, керісінше бәрін біліп, бәріне парасат танытып отырғандығы.
Құралай Кудеринова	▶			Елдес Омарұлы қоғам және мемлекет қайраткері, Алаш ұлт-азаттық қозғалысын ұйымдастырушыларының бірі, Алаш партиясының мүшесі, физик, математик, педагог, публицист, аудармашы, лингвист ғалым. Ахмет Байтұрсынұлының шәкірті, әрі лингвистикалық мектебінің ірі өкілі. Жиырмасыншы ғасыр басындағы қазақ тіл білімінің Ахмет Байтұрсынұлынан кейінгі тұлғаларының бірі, тіл білімінің көптеген саласында зерттеулер жүргізген, әсіресе фонетика, жазу теориясы, емле, терминология, тілді оқыту әдістемесі, (өй мынау не өшіп қалды), стилистика, морфология, синтаксис мәселелерін терең зерттеген. Елдес Омарұлы бір мың сегіз жүз тоқсан үшінші жылы он төртінші наурызда Торғай өңірінің Тобыл болысында, қазіргі Таран ауданына қарасты Қожай ауылында дүниеге келген.
Құралай Кудеринова	▶			Хат сауаты бар, ел ішінде беделді, текті тұқымнан шыққан. Ауыл молдасынан хат таныған соң, Ыбырай Алтынсарин ашқан Қостанайдағы екі сыныптық орыс-қазақ мектебінде білім алып, оны бір мың тоғыз жүз жетінші жылы бітіреді. Сол жылы Орынбордағы мұғалімдер мектебіне оқуға түсіп, бір мың тоғыз жүз он бірінші жылы үздік тамамдайды. Осыдан кейін ұстаздық, қоғамдық, саяси және ғылыми қызметі басталады. Алғашында алты жылдық мұғалімдік мектебін, ә міндетін өтеу үшін он бірінші жылы, жылдың ортасынан, бір мың тоғыз жүз он үшінші жылдың жиырма бесінші желтоқсан... желтоқсаны дейін Домбай ауылында мұғалім болып жұмыс істейді.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^уөте күшті сұрақ ↓ /// ↑ байтұрсынов бағана ͡б̊ір сөзімд'айтып кеттім ғой → // бұл кісі ͡б̊арлық жағын қамтыған → // бәрін жоспарлаған → // күшті ^ұлогійкаға салған ↓ /// ↑ сөйтіп → // сауаттандырұу әдістемесін жасай ^уотұрып → // соны ^уөзі қолмен жасаған кісі ↓ /// ↑ ^уол кісі ^йең бірінші → / мына торғай → // торғайдан кейін ^уорымборда ^уоқыйт та ↓ /// ↑ сөйтіп → // бұл кісі торғай жеріне қайтадан бұларды саб̊̊ақ ͡берүуге жіб̊ереді ͡ғой ↓ ///	↑ ^уөтө гүштү сұрақ ↓ /// ↑ байтұрсұнып бағана ͡б̊ір сөзүмд'айтып кеттім ғой → // бұл гісі ͡б̊арлығ жағың ғамтыған → // бәрін жоспарлаған → // күштү ^ұлогұйкаға салған ↓ /// ↑ сөйтүп → // сауаттандырұу әдістемесін жасай ^уотұрұп → // сонұ ^уөзү ғолмен жасағаң гісі ↓ /// ↑ ^уол ͡гісі ^йең бірінші → / мына торғай → // торғайдаң ͡гейін ^уорұмборда ^уоқұйт та ↓ /// ↑ сөйтүп → // бұл ͡гісі торғай жеріне қайтадам бұларды саб̊ақ ͡перүугө жіб̊ереді⁀ғой ↓ ///	Өте күшті сұрақ. Байтұрсынов бағана бір сөзімде айтып кеттім ғой, бұл кісі барлық жағын қамтыған, бәрін жоспарлаған, күшті логикаға салған. Сөйтіп, сауаттандыру әдістемесін жасай отырып, соны өзі қолмен жасаған кісі. Ол кісі ең бірінші мына Торғай, Торғайдан кейін Орынборда оқиды да. Сөйтіп, бұл кісі Торғай жеріне қайтадан бұларды сабақ беруге жібереді ғой.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сонда саб̊ақ ͡бер8уге келет ͡ те → / тос^ұлад ↓ /// ↑ қалай беред → // не қолында ^уоқұулық жоқ → // не ͡б̊алаларға ͡б̊еретін әліпбій жоқ ↓ /// ↑ кәдімг'араптың класійкалық араб̊ әліпбійінің жыйырма сегіз таңбадан тұратын үш с әрпі ͡б̊ар ↓ /// ↑ үш т әрпі ͡б̊ар → // ^йекі з әрпі ͡б̊ар ↓ /// ↑ йағный қазақта ^уондай жоқ қой → // үш т → // үш с ^уосындай әліпбіймен ^уол қалай үйретем деп ↓ ///	↑ сонда саб̊ақ ͡перүугө келет⁀те → / тосұлад ↓ /// ↑ қалай беред → // не ғолұнда ^уоқұулұғ жоқ → // не ͡б̊алаларға ͡б̊еретін әліпбій жоқ ↓ /// ↑ кәдімг'араптың классыйкалығ араб̊ әліпбійінің жыйырма сегіз таңбадан тұратын үш с әрпі ͡б̊ар ↓ /// ↑ үш т әрпі ͡б̊ар → // ^йекі з әріпі ͡б̊ар ↓ /// ↑ ыйағный → / қазақта ^уондай жоқ қой → // үш т → // үш с ^уосұндай әліпбіймен ^уол ͡ғалай үйрөтөм деп ↓ ///	Сонда сабақ беруге келеді де тосылады. Қалай береді, не қолында оқулық жоқ, не балаларға беретін әліпби жоқ. Кәдімгі арабтың классикалық араб әліпбиінің 28 таңбадан тұратын 3 с әрпі бар. Үш т әрпі бар, екі з әрпі бар. Яғни қазақта ондай жоқ қой, үш осындай әліпбимен ол қалай үйретем деп.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сөйтіп̊ сол жерде саб̊ақ ͡бере жүріп ͡ақ^ырын ақ^ырын бұл кісі ^уойланып ^уойланып → // жаңагі → / араб̊ ͡әліпбійін ^іреформалауды → // кішкене жөндеп → // қазаққа ^ылайықт'әліпбій жасауды ^уойлайд ↓ /// ↑ жәй ғана ^уойлап → // армандап біз құсап қойа салмайды ↓ /// ↑ ары қарай ^уон'іске ас^ырат та → // сөйтіп біз қазір айта ͡б̊еретін төте жазұу деген → / әліпбій түрін ^уойлап таб̊ад ↓ ///	↑ сөйтүп̊ сол жерде саб̊ақ ͡пере жүрүб̊ ͡ақ^ырын ақ^ырым бұл ͡гісі ^уойланып ^уойланып → // жаңағы → / араб̊ ͡әліпбійін ^іреформалаудұ → // кішкене жөндөп → // қазаққа ^ылайықт'әліпбій жасаудұ ^уойлайд ↓ /// ↑ жәй ғана ^уойлап → // армандап біз ғұсап қойа салмайды ↓ /// ↑ ары ғарай ^уон'іске ас^ырат та → // сөйтүп піз ғазір айта ͡б̊еретін төтө жазұу деген әліпбій түрүн ^уойлап таб̊ад ↓ ///	Сөйтіп сол жерде сабақ бере жүріп ақырын-ақырын бұл кісі ойланып-ойланып, жаңағы араб әліпбиін реформалауды, кішкене жөндеп, қазаққа лайықты әліпби жасауды ойлайды. Жай ғана ойлааап, армааандап біз құсап қоя салмайды. Ары қарай оны іске асырады да, сөйтіп біз қазір айта беретін төте жазу деген әліпби түрін ойлап табады.
Құралай Күдеринова	▶	↑ төте жазұу деген ^ырасымен төте ^уоқұу деген → // ^уол кезде төте жазұудан гөрі төте ^уоқұу деген → // төте ^уоқұу деген ^уол кәдімгідей басқа → // араб̊ әліпбійіне соқтықпай → // тікелей → // тікелей қазақ̊ша ^уоқұу дегенді ͡б̊ілдіред ^йенді ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ұл кісі → // біз ^йенді ͡қысқа ғой → // біздің ͡қазір уақытымыз аз ͡ ғой → // менің айтайын дегенім → // біз қазір → / қандай қазақ жазұуын алып ^уотырмыз → // мысалы қазіргі ійә → // мысалы ͡кійрійлмен ^уотырмыз ͡ ғой → // сол кійрійлмен қандай жазұуда ^уотырмыз ͡б̊із / → сол жазұудың нег^ізінде ͡б̊айтұрсынов тұр ↓ ///	↑ төтө жазұу деген ^ырасымен төтө ^уоқұу деген → // ^уол ͡гезде төтө жазұудан ͡гөрү төтө ^уоқұу деген → // төтө ^уоқұу деген ^уол ͡гәдімгідей басқа → // араб̊ әліпбійіне соқтұқпай → // тікелей → // тікелей ͡ғазақ̊ша ^уоқұу дегенді ͡б̊ілдіред ^йенді ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ұл ͡гісі → // біз ^йенді ͡ғысқа ғой → // біздің ͡ғәзір уақытымыз аз ͡ ғой → // менің айтайын дегенім → // біз ғәзір → / қандай ͡ғазақ жазұуұн алып ^уотұрмұз → // мысалы ғәзірг'ійә → // мысалы ͡гійрійлмен ^уотұрмұз ͡ ғой → // сол ͡гійрійлмен қандай жазұуда ^уотұрмұз ͡б̊із / → сол жазұудұң нег^ізінде ͡б̊айтұрсынып тұр ↓ ///	Төте жазу деген, расында төте оқу деген, ол кезде төте жазудан гөрі төте оқу деген, төте оқу деген ол кәдімгідей басқа, араб әліпбиіне соқтықпай, тікелей, тікелей қазақша оқу дегенді білдіред енді. Сонда бұл кісі, біз енді қысқа ғой, біздің қазір уақытымыз аз ғой, менің айтайын дегенім, біз қазір қандай қазақ жазуын алып отырмыз, мысалы қазіргі иә, мысалы, кирилмен отырмыз ғой, сол кирилмен қандай жазуда отырмыз біз, сол жазудың негізінде Байтұрсынов тұр.
Құралай Күдеринова	▶	↑ байтұрсынов қайтыс ͡боп кетті → // ат^ылып кетті ↓ /// ↑ байтұрсыновтан кейін біз → / ^ылатынға ͡көштік → // байтұрсыновтан кейін біз кійрійлге ͡көштік → // бірақ → / жазұудың түпкі нег^ізінде → / сол кісінің жүйесі б̊ар ↓ /// ↑ мен ^уосұны ^йел жұртқ'айтып → / білмеймін → / жеткіз'алмай жүрмін бе → // жүйесі б̊ар деген не → // сол әріп таңбалар ауысыб жатыр → / мысалы → / кійрійлдің таңбасы ↓ ///	↑ байтұрсұнұп қайтыс ͡поп кетті → // ат^ылып кетті ↓ /// ↑ байтұрсұнұптаң гейім біз → / ^ылатыңға ͡гөштүк → // байтұрсұнұптаң гейім біз гійрійлге ͡ гөштүк → // бірақ → / жазұудұң түпкү нег^ізінде → / сол ͡гісінің жүйөсү б̊ар ↓ /// ↑ мен ^уосұнұ ^йел жұртқ'айтып → / білмеймін → / жеткіз'алмай жүрмүм ͡бе → // жүйөсү б̊ар деген не → // сол әріп таңбалар ауұсұб ͡жатыр → / мысалы → / кійрійлдің таңбасы ↓ ///	Байтұрсынов қайтыс боп кетті, атылып кетті. Байтұрсыновтан кейін біз латынға көштік, Байтұрсыновтан кейін біз кирилге көштік, бірақ жазудың түпкі негізінде сол кісінің жүйесі бар. Мен осыны ел-жұртқа айтып білмеймін, жеткізе алмай жүрмін бе, жүйесі бар деген не, сол әріп таңбалар ауысып жатыр, мысалы, кирилдің таңбасы.
Құралай Күдеринова	▶	↑ мысалы ^ылатынның әрпін жазыб̊ жатырмыз → // бірақ ^уол кісінің таңбалап берген → / тоғыз дауысты мен ^уон тоғыз дауыссызды ͡б̊әрін͡ де таңбалау деген жүйе → / ^уосы графійкаларда жалғасын тауып келе͡ жатыр ↓ /// ↑ йағній біз қәзір → / ^уөзіміздің жазұуымызды → / жақ̊сы десек → // ^уол байтұрсыновқа тійеді → // жаман десек те ͡б̊айтұрсыновқа тійеді ↓ ///	↑ мысалы ^ылатынның әрпін жазыб̊ жатырмыз → // бірағ ^уол ͡ гісінің таңбалап ͡ перген → / тоғұз дауұстұ мен ^уон тоғұз дауұссұздұ б̊әрін͡ де таңбалау деген жүйө → / ^уосы графійкаларда жалғасын тауұп келе͡ жатыр ↓ /// ↑ йәғній біз ғәзір → / ^уөзүмүздүң жазұуұмұздұ → / жақ̊сы десек → // ^уол байтұрсұнұпқа тійеді → // жаман десек те ͡б̊айтұрсыныпқа тійеді ↓ ///	Мысалы латынның әрпін жазып жатырмыз, бірақ ол кісінің таңбалап берген 9 дауысты мен 19 дауыссызды бәрін де таңбалау деген жүйе осы графикаларда жалғасын тауып келе жатыр. Яғни біз қазір өзіміздің жазуымызды жақсы десек, ол Байтұрсыновқа тиеді, жаман десек те Байтұрсыновқа тиеді.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сең қазыр жазұуыңды жаман деші → // ^уол байтұрсыновтың жазұуы жаман деген түсінік тұуады ↓ /// ↑ ал меніңше → // біз қазыр түркі халықтарының ішінде → / және тіпті ^уорыс → // басқа да славійан тектес жазұулардың ішіндегі ^йең сауатты жазұу ͡б̊іздікі ↓ /// ↑ біз сауаттанұу жағ^ынан → // қате жіб̊ермеу жағ^ынан → // дійктант → // басқалардан қатені жіб̊ермеу жағынан алдыңғы ^уорындамыз ↓ ///	↑ сең ғәзір жазұуұңдұ жаман деші → // ^уол байтұрсұнұптың жазұуұ жаман деген түсүнүк тұуады ↓ /// ↑ ал меніңше → // біз ғәзір түркү халықтарының ішінде → / және тіпті ^уорұс → // басқа да славйан тектеш ͡ шазұулардың ішіндегі ^йең сауатты жазұу ͡б̊іздікі ↓ /// ↑ біс сауаттанұу жағынан → // қәте жіб̊ермеу жағынан → // дійктант → // басқалардан қәтені жіб̊ермеу жағынан алдыңғы ^уорұндамыз ↓ ///	Сен қазір жазуыңды жаман деші, ол Байтұрсыновтың жазуы жаман деген түсінік туады. Ал меніңше, біз қазір түркі халықтарының ішінде және тіпті орыс, басқа да славян тектес жазулардың ішіндегі ең сауатты жазу біздікі. Біз сауаттану жағынан, қате жібермеу жағынан, диктант, басқалардан қатені жібермеу жағынан алдыңғы орындамыз.
Құралай Күдеринова	▶	↑ неге ↑ /// ↑ ^уөйткені → // ^уөйткені ͡б̊ізде дыб̊ыс → // дыб̊ыстың соған ^ылайық таңбасы ͡б̊ар ↓/// ↑ ал басқа ͡б̊асқа ^йенді → / мен мына жерде уақытым аз⁀ғой → // басқа мысалы түрік → // түрік ұлтында → // мына ͡б̊іздің қырғыздарда → // мына ноғайларда → // мына ͡б̊ашқ̊ұрттарда → / ^уөзүнің тұура төл дыб̊ысының нақт'әрпі жоқ → / кейб̊іреулерінде ↓ /// ↑ мысалы ^уолар қ-н'айтады → // қ-ның таңбасы жоқ ↑ /// ↑ ^уоның ^уорнына к және мәйагкій знак қойады → // а к-ны қырғыздар айтады қ-ны → // бірақ ^уоның ^уорнына к жазады ^уолар → // түріктер ұ айтады → // бірақ ^уоның ^уорнына у жазады ↓ /// ↑ көрдіңіз ͡б̊а → // сондай ↓ ///	↑ неге ↑ /// ↑ ^уөйткөнү → // ^уөйткөнү ͡б̊ізде дыб̊ыс → // дыб̊ыстың соған ^ылайық таңбасы ͡б̊ар ↓/// ↑ ал басқа ͡б̊асқа ^йенді → / мен мына жерде уақытым аз⁀ғой → // басқа мысалы түрүк → // түрүг ͡ ұлтында → // мына ͡б̊іздің ͡ ғырғыздарда → // мына ноғайларда → // мына ͡б̊ашқ̊ұрттарда → / ^уөзүнүң тұура төл дыб̊ысының нақт'әрпі жоқ → / кейб̊іреулерінде ↓ /// ↑ мысалы ^уолар қ-н'айтады → // қ-ның таңбасы жоқ ↑ /// ↑ ^уонұң ^уорнұна к және мійагкій знак қойады → // а к-ны ғырғыздар айтады қ-ны → // бірақ ^уонұң ^уорнұна к жазады ^уолар → // түрүктер ұ айтады → // бірақ ^уонұң ^уорнұна у жазады ↓ /// ↑ көрдүңүз ͡б̊а → // сондай ↓ ///	Неге? Өйткені, өйткені бізде дыбыс, дыбыстың соған лайық таңбасы бар. Ал басқа, басқа, енді мен мына жерде уақытым аз ғой, басқа мысалы түрік, түрік ұлтында, мына біздің қырғыздарда, мына ноғайларда, мына башқұрттарда өзінің тура төл дыбысының нақты әрпі жоқ кейбіреулерінде. Мысалы олар қ-ны айтады, қ-ның таңбасы жоқ. Оның орнына к және мягкий знак қояды, а к-ны қырғыздар айтады қ-ны, бірақ оның орнына к жазады олар, түріктер ұ айтады, бірақ оның орнына у жазады. Көрдіңіз ба, сондай.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ал ^йенді мына ͡б̊айтұрсыновтың → / бізге қалдырған мұрасы → // біз ү-н'айтамыз ⁀ба → // ү жазамыз → // ұ-н'айтамыз ⁀ба → // ұ жазамыз → // сол мына жүйе деген сол ↓ /// ↑ ^уосы жүйені ^йерек̊ше ͡б̊ұл кісі мықтап бізге сің^іріп кеткен ↓ /// ↑ әрійне → / ^уодан кейін → / ^уодан кейім бұл кісінің жазұуына қатысты тағы⁀да ͡б̊ір айтайын дегенім → // бізде қазір арфаграфійадағы басты прійнсійпт'анықтап кеткен⁀де ^уосұ гісі ↓ /// ↑ йағній қалай жазамыз → // қалай дыб̊ыстасақ̊ солай жазамыз⁀ба → // әлде түб̊ірді сақтап жазамыз⁀ба → // әлд'атабаб̊амыз қалай жазды → // тұура соны қайталап жаза ͡б̊ерейік⁀пе → / деген ^уос'үш сұрақ ͡бар ↓ ///	↑ ал ^йенді мына ͡б̊айтұрсұнұптың → / бізге ғалдырған мұрасы → // біз ү-н'айтамыз ⁀ба → // ү жазамыз → // ұ-н'айтамыз ⁀ба → // ұ жазамыз → // сол мына жүйө деген сол ↓ /// ↑ ^уосұ жүйөнү ^йерек̊ше ͡б̊ұл ͡ гісі мықтап пізге сің^іріп кеткен ↓ /// ↑ әрійне → / ^уодаң ͡ гейін → / ^уодаң ͡ гейім бұл ͡ гісінің жазұуұна ͡ ғатысты тағы⁀да ͡б̊ір айтайын дегенім → // бізде ғәзір арфаграфійадағы басты прійнсійпт'анықтап кеткен⁀де ^уосұ ͡ гісі ↓ /// ↑ йәғній ғалай жазамыз → // қалай дыб̊ыстасақ̊ солай жазамыз⁀ба → // әлде түб̊үрдү сақтаб̊ ͡ жазамыз⁀ба → // әлд'атабаб̊амыз ғалай жазды → // тұура сонұ ͡ ғайталаб̊ жаза ͡б̊ерейік⁀пе → / деген ^уос'үш сұрақ ͡ пар ↓ ///	Ал енді мына Байтұрсыновтың бізге қалдырған мұрасы біз ү-ні айтамыз ба, ү жазамыз, ұ-ны айтамыз ба, ұ жазамыз, сол мына жүйе деген сол. Осы жүйені ерекше бұл кісі мықтап бізге сіңіріп кеткен. Әрине, одан кейін, одан кейін бұл кісінің жазуына қатысты тағы да бір айтайын дегенім, бізде қазір орфографиядағы басты принципті анықтап кеткен де осы кісі. Яғни қалай жазамыз, қалай дыбыстасақ солай жазамыз ба, әлде түбірді сақтап жазамыз ба, әлде ата-бабамыз қалай жазды, тура соны қайталап жаза берейік пе деген осы үш сұрақ бар.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^уос'үш сұраққа ͡қарай → / қазақ жазұуында прійнсійп бар → // марфалогійалық прійнсійп → // фанетійкалық прійнсійп → // тарійхій дәстүрлі прійнсійп деген бар ↓ /// ↑ ^уос'үш прійнсійп → / мысалы → // тарійхій дәстүрлі прійнсійпті → / ағылшындар сақтайды ↓ /// ↑ ағылшындар сондықтан басқаша жазып → // басқаша ^уоқыйды ↓ /// ↑ ал фанетійкалық прійнсійп⁀пар → // ^уол тұура сол қалай дыб̊ыстаса → // солай жазады ↓ /// ↑ ^уол мысалы → // түріктерде⁀бар ↓ ///	↑ ^уос'үш сұраққа ͡ ғарай → / қазағ ͡ жазұуұнда прійнсійп ͡ пар → // марфалогійалық прійнсійп → // фанетійкалық прійнсійп → // тарійхій дәстүрлү прійнсійп дегем ͡ бар ↓ /// ↑ ^уос'үш прійнсійп → / мысалы → // тарійхій дәстүрлү прійнсійпті → / ағылшындар сақтайды ↓ /// ↑ ағылшындар сондұқтам басқаша жазып → // басқаша ^уоқұйдұ ↓ /// ↑ ал фанетійкалық прійнсійп⁀пар → // ^уол тұура сол ғалай дыб̊ыстаса → // солай жазады ↓ /// ↑ ^уол мысалы → // түрүктөрде⁀бар ↓ ///	Осы үш сұраққа қарай қазақ жазуында принцип бар: морфологиялық принцип, фонетикалық принцип, тарихи-дәстүрлі принцип деген бар. Осы үш принцип мысалы, тарихи-дәстүрлі приципті ағылшындар сақтайды. Ағылшындар сондықтан басқаша жазып, басқаша оқиды. Ал фонетикалық принцип бар, ол тура сол қалай дыбыстаса, солай жазады. Ол мысалы, түріктерде бар.
Құралай Күдеринова	▶	↑ түріктерде сондай не⁀бар → // барлығы жаппай ^йемес ^йенді → // бірақ түріктерде⁀бар ↓ /// ↑ ал бізде → / жаңағы марфалогійалық прійнсійп пен фанетійкалық прійнсійптің ^уортасынан → // фанематійкалық прійнсійп дегенмен ^уосы ͡б̊айтұрсыновтың жазұуы жазылады ↓ /// ↑ біз соны қазір сақтап келе жатырмыз ↓ /// ↑ бұл кісі → / ^йенді мен кішкене ғылымій болып кетті → // ^йегер нақтылап қойсаң сұрақ → // мүмкін кішкене қарапайым айтып бер'аламын ↓ ///	↑ түрүктөрде сондай не⁀бар → // барлығы жаппай ^йемес ^йенді → // бірақ түрүктөрде⁀бар ↓ /// ↑ ал бізде → / жаңағы марфалогұйалық прійнсійп пен фанетійкалық прійнсійптің ^уортасынан → // фанематійкалық прійнсійп дегеммен ^уосы ͡б̊айтұрсұнұптың жазұуұ жазылады ↓ /// ↑ біс сонұ ғәзір сақтап келе жатырмыз ↓ /// ↑ бұл ͡ гісі → / ^йенді мең гішкене ғылымій болұп кетті → // ^йегер нақтылап қойсаң сұрақ → // мүмкүң гішкене ͡ғарапайым айтып ͡ пер'аламын ↓ ///	Түріктерде сондай не бар, барлығы жаппай емес енді, бірақ түріктерде бар. Ал бізде жаңағы морфологиялық принцип пен фонетикалық принциптің ортасынан, фонематикалық принцип дегенмен осы Байтұрсыновтың жазуы жазылады. Біз соны қазір сақтап келе жатырмыз. Бұл кісі енді мен кішкене ғылыми болып кетті, егер нақтылап қойсаң сұрақ, мүмкін кішкене қарапайым айтып бере аламын.
Құралай Күдеринова	▶	↑ дәл ^уос'арфоепійаға байланысты менде соңғы сұрағым болған → // апай → // соны да ͡б̊ір айтып кетčеңіз ↓ /// ↑ ^уөйткені сіздің бір мақалаңызды → // сұқбатыңызды ^уоқып̊ шыққам ↓ /// ↑ соған қатысты → / әдейі соң^ұна ͡қалдырдым бұл сауалды → // сол кезд'айтып кетčеңіз ↓ /// ↑ жаңағы төте жазұуға ͡б̊айланысты немізді жалғастыра ͡б̊ерейік → // апай ↓ /// ↑ алаш арыстары → // ^уоның ішінд'әлійхан бөкейхановтан бастап мағжан жұмаб̊аев → // мұхтар әуезов → // мына соңғы ͡б̊ауыржан момышұлына дейін шығармашылығында ^уосы төте жазұуды қолданды → / сол жазұумен ↓ ///	↑ дәл ^уос'арфаепійаға байланысты менде соңғұ сұрағым болған → // апай → // сонұ да ͡б̊ір айтып кетčеңіз ↓ /// ↑ ^уөйткөнү сіздің бір мақалаңызды → // сұғбатыңызды ^уоқұп̊ шыққам ↓ /// ↑ соғаң ͡ ғатысты → / әдейі соңұна ͡ ғалдырдым бұл сауалды → // сол ͡гезд'айтып кетčеңіз ↓ /// ↑ жаңағы төтө жазұуға ͡б̊айланысты немізді жалғастыра ͡б̊ерейік → // апай ↓ /// ↑ алаш арыстары → // ^уонұң ішінд'әлійхан бөкейханыптам ͡ бастап мағжан жұмаб̊аев → // мұхтар әуөзов → // мына соңғұ ͡б̊ауыржан момұшұлұна дейін шығармашылығында ^уосұ төтө жазұудұ ͡ ғолданды → / сол жазұумөн ↓ ///	Дәл осы орфоэпияға байланысты менде соңғы сұрағым болған, апай, соны да бір айтып кетсеңіз. Өйткені Сіздің бір мақалаңызды, сұқбатыңызды оқып шыққам. Соған қатысты әдейі соңына қалдырдым бұл сауалды, сол кезде айтып кетсеңіз. Жаңағы төте жазуға байланысты немізді жалғастыра берейік, апай. Алаш арыстары, оның ішінде Әлихан Бөкейхановтан бастап Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов, мына соңғы Бауыржан Момышұлына дейін шығармашылығында осы төте жазуды қолданды сол жазумен.
Құралай Күдеринова	▶	↑ дұрыс айтұу ͡құндылығын'аса мән бере б̊ермейд ↓ /// ↑ ^уол ^йемес → // мына ͡б̊ақ ^уөкілдері⁀де → // тілшілер → // менің әріптестерімнің ^уөзі → / қалай жазылады → // солай ^уоқып жүр ↓ /// ↑ арфоэпійа заңдылығын сақтамаудың зардаб̊ы қалай болады → // ^уосұлай кете б̊еретін болса ↑ ///	↑ дұрұс айтұу ͡ ғұндұлұғын'аса мәм ͡ бере б̊ермейд ↓ /// ↑ ^уол ^йемес → // мына ͡б̊ақ ^уөкүлдөрі⁀де → // тілшілер → // менің әріптестерімнің ^уөзү → / қалай жазылады → // солай ^уоқұб̊ ͡ жүр ↓ /// ↑ арфаепійа заңдылығын сақтамаудың зардаб̊ы ғалай болады → // ^уосұлай гете б̊еретім болса ↑ ///	Дұрыс айту құндылығына аса мән бере бермейді. Ол емес, мына БАҚ өкілдері де, тілшілер, менің әріптестерімнің өзі қалай жазылады, солай оқып жүр. Орфоэпия заңдылығын сақтамаудың зардабы қалай болады, осылай кете беретін болса?
Құралай Күдеринова	▶	↑ бұл ^йенді ͡кете б̊ерсе → // сол кете б̊ерсе не б̊олады дегенді → // қалай десем ^йекен ↓ /// ↑ қазақ ^уөзүнің сөзүнің мәйегінен аж^ырайды ↓ /// ↑ сөйтіп ^уөзүнің сөз саптау жүйесінен айрылып жатырмыз қазір ↓ /// ↑ сол айрылған үстін'айрылсақ → // қазақ ^уөзүнің сөзүнен ^уөзі жерійді ↓ /// ↑ жерүу дегенді ͡б̊ілесіз ғой → // ана ͡ғой қоздайды да → // содан кейің қозысын алмай қойады ↓ /// ↑ кәдімгідей ^уөзүнікі ^йемес қып теуіп → // ^йемізб̊ейді ↓ /// ↑ сол сыйақты мына ^уөзүнің тіл^інен ^уөзі жерійді ↓ /// ↑ сөйтіп жеріп жеріп → // ^уол басқа тілді жақ̊сы ͡көреді → // бізде ^йенді ͡қазір жерүу ͡б̊ар ғой → // жартымыз жеріп кеттік қой → // сөйтіп ͡ақ^ырын ақ^ырын басқа тілді жақ̊сы ͡көріп → // сол тілдің → // сол тілдің адамы ^іретінде ↓ ///	↑ бұл ^йенді ͡ гете б̊ерсе → // сол ͡ гете б̊ерсе не б̊олады дегенді → // қалай десем ^йекен ↓ /// ↑ қазақ ^уөзүнүң сөзүнүң мәйегінен аж^ырайды ↓ /// ↑ сөйтүп ^уөзүнүң сөс ͡ саптау жүйөсүнен айрылып жатырмыз ғәзір ↓ /// ↑ сол айрылған үстін'айрылсақ → // қазақ ^уөзүнүң сөзүнөн ^уөзү жерійді ↓ /// ↑ жерүу дегенді ͡б̊ілесіз ͡ ғой → // ана ͡ғой ғоздайды да → // содаң ͡ гейің ғозұсұн алмай ͡ ғойады ↓ /// ↑ кәдімгідей ^уөзүнүкі ^йемес қып теуіп → // ^йемізб̊ейді ↓ /// ↑ сол сыйақты мына ^уөзүнүң тілінен ^уөзү жерійді ↓ /// ↑ сөйтүб̊ жеріб̊ жеріп → // ^уол басқа тілді жақ̊сы ͡ гөрөдү → // бізде ^йенді ͡ғәзір жерүу ͡б̊ар ͡ ғой → // жартымыж жеріп кеттік қой → // сөйтіб̊ ͡ақ^ырын ақ^ырым басқа тілді жақ̊сы ͡ гөрүп → // сол тілдің → // сол тілдің адамы ^іретінде ↓ ///	Бұл енді кете берсе, сол кете берсе не болады дегенді, қалай десем екен. Қазақ өзінің сөзінің мәйегінен ажырайды. Сөйтіп өзінің сөзсаптау жүйесінен айрылып жатырмыз қазір. Сол айрылған үстіне айрылсақ, қазақ өзінің сөзінен өзі жериді. Жеру дегенді білесіз ғой, ана қой қоздайды да, содан кейін қозысын алмай қояды. Кәдімгідей өзінікі емес қып теуіп, оны емізбейді. Сол сияқты мына өзінің тілінен өзі жериді. Сөйтіп жеріп-жеріп, ол басқа тілді жақсы көреді, бізде енді қазір жеру бар ғой, жартымыз жеріп кеттік қой, сөйтіп ақырын-ақырын басқа тілді жақсы көріп, сол тілдің, сол тілдің адамы ретінде
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^йенді ͡б̊асқа тілдің → // басқ'ұлттың адамы ^іретінде → / басқа тілде сөйлеп кетеміз → // сол болады ↓ /// ↑ ^йегер д'арфоепійаны → // ^уөйткен'арфоепійа бар ғой ійә → // ^уол мын'ұлттың жаны сыйақты ғой → // ұлттық тілдің жаны ͡б̊олады → / арфоепійа ↓ /// ↑ мысалы → // бізде қазыр ͡б̊ылай болып жатыр → // қазақ тілінде сөйлеп тұрады → // қарасаң ͡қазақ тілінде сөйлеп тұрады ↓ /// ↑ әс^іресе → // мына ͡қоғам қайраткерлері → // мійнійстрлер → //мійнійстрден басқа ^уодан төмен ^ылауазымдағ'адамдар → // ^уосұн'ақпараттық хаб̊арлардан бір → // бір нәрселерге сұқбат беріп жатады → // қазақ̊ша сөйлеп тұрады → // бірақ қазақ̊ша ^йемес ͡болады ↓ /// ↑ сонда ^уол кісілердің сөзін қазақ қып тұрған → / ^уоның арфоепійасы → // ^уоның мына ͡қазақтың ійнтанасійасын → // қазақтың прасодійкасын сезіне ͡б̊ілүу ійнтүуійсійасы жоқ → // жансыз сөйлейді → // жансыз сөйлейді ↓ ///	↑ ^йенді ͡б̊асқа тілдің → // басқ'ұлттұң адамы ^іретінде → / басқа тілде сөйлөп кетеміз → // сол болады ↓ /// ↑ ^йегер д'арфоепійаны → // ^уөйткөн'арфоепійа бар ͡ ғой ійә → // ^уол мын'ұлттұң жаны сыйақты ͡ ғой → // ұлттұқ тілдің жаны ͡б̊олады → / арфоепійа ↓ /// ↑ мысалы → // бізде ғәзір ͡б̊ылай болұб̊ жатыр → // қазақ тілінде сөйлөп тұрады → // қарасаң ͡ ғазақ тілінде сөйлөп тұрады ↓ /// ↑ әс^іресе → // мына ͡ ғоғам ͡ ғайраткерлері → // мійнійстрлер → //мійнійстрдем ͡ басқа ^уодан төмөн ^ылауазымдағ'адамдар → // ^уосұн'ақпараттық хаб̊арлардам бір → // бір нәрселерге сұқпат ͡ періб̊ жатады → // қазақ̊ша сөйлөп тұрады → // бірақ қазақ̊ша ^йемес ͡ полады ↓ /// ↑ сонда ^уол ͡ гісілердің сөзүң ғазақ қып тұрған → / ^уонұң арфоепійасы → // ^уонұң мына ͡ ғазақтың ійнтанасійасын → // қазақтың прасодійкасын сезіне ͡б̊ілүу ійнтүуүйсійасы жоқ → // жансыс ͡ сөйлөйдү → // жансыс ͡ сөйлөйдү ↓ ///	Енді басқа тілдің, басқа ұлттың, адамы ретінде басқа тілде сөйлеп кетеміз, сол болады. Егер де орфоэпияны, өйткені орфоэпия бар ғой иә, ол мына ұлттың жаны сияқты ғой, ұлттық тілдің жаны болады, орфоэпия. Мысалы, бізде қазір былай болып жатыр, қазақ тілінде сөйлеп тұрады, қарасаң қазақ тілінде сөйлеп тұрады. Әсіресе, мына қоғам қайраткерлері, министрлер, министрден басқа одан төмен лауазымдағы адамдар, осыны ақпараттық хабарлардан бір, бір нәрселерге сұқбат беріп жатады, қазақша сөйлеп тұрады, бірақ қазақша емес болады. Сонда ол кісілердің сөзін қазақ қып тұрған оның орфоэпиясы, оның мына қазақтың интонациясын, қазақтың просодикасын сезіне білу интуициясы жоқ, жансыз сөйлейді, жансыз сөйлейді.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сондықтан мын'ійнтонасійа → // мын'арфоепійа ^уол → // ұлттық тілдің жаны ↓ /// ↑ ^уосы жанынан айрылмау керек → // әйтпесе сөйлей береміз ͡б̊із ↓ /// ↑ мына мен → / қазіргі ͡ кездегі жас ͡балалардың да сөйлегені ^уөте жансыз сөйлейді → // басқа тілде сөйлеп тұрған сыйақты → // сондай ауылдың балалар'әлдеқайда → // әрійне жақ̊сы → // шүкір → // мына ͡қазақтың → // мына жас қала ͡б̊алалары → // әс^іресе мен ^йенді ͡көң^үлім сұуып → // біртүрлі жаман болам → // соны ^уойлап → // қалай істеуге ͡б̊олад мұны ↓ /// ↑ әртүрлі ^йенді жолдарын қарастырұу ͡керек па → // әлд'ауылдың ^ылагеріне жіб̊ерүу дегенд'ұйұмдастырұу керек па → // бір ай болса да → // қазақтың ͡кәдімг'ұлттық сөз саптамын → // ұлттық ійнтонасійасын ^йестіртүу ͡керек пе → // білмеймін ^йенді → // біз арфоепійамыз ^уөте нашар ↓ ///	↑ сондұқтан мын'ійнтанасійа → // мын'арфоепійа ^уол → // ұлттұқ тілдің жаны ↓ /// ↑ ^уосы жанынан айрылмау ͡ герек → // әйтпесе сөйлөй береміз ͡б̊із ↓ /// ↑ мына мен → / ғәзіргі ͡ гездегі жас ͡ палалардың да сөйлөгөні ^уөтө жансыс ͡ сөйлөйдү → // басқа тілде сөйлөп тұрған сыйақты → // сондай ауұлдұң балалар'әлдеғайда → // әрійне жақ̊сы → // шүкүр → // мына ͡ ғазақтың → // мына жас қала ͡ б̊алалары → // әс^іресе мен ^йенді ͡ гөң^үлім сұуұп → // біртүрлү жамам ͡ болам → // сонұ ^уойлап → // қалай істеуге ͡б̊олад мұнұ ↓ /// ↑ әртүрлү ^йенді жолдарын ͡ ғарастырұу ͡ герек па → // әлд'ауұлдұң ^ылагеріне жіб̊ерүу дегенд'ұйұмдастырұу ͡ герек па → // бір ай болса да → // қазақтың ͡ гәдімг'ұлттұқ сөссаптамын → // ұлттұқ ійнтанасійасын ^йестіртүу ͡ герек пе → // білмеймін ^йенді → // біз арфоепійамыз ^уөтө нашар ↓ ///	Сондықтан мына интонация, мына орфоэпия ол - ұлттық тілдің жаны. Осы жанынан айрылмау керек, әйтпесе сөйлей береміз біз. Мына мен қазіргі кездегі жас балалардың да сөйлегені өте жансыз сөйлейді, басқа тілде сөйлеп тұрған сияқты, сондай ауылдың балалары әлдеқайда, әрине, жақсы, шүкір, мына қазақтың, мына жас қала балалары, әсіресе, мен енді көңілім суып, біртүрлі жаман болам, соны ойлап, қалай істеуге болады мұны. Әртүрлі енді жолдарын қарастыру керек па, әлде ауылдың лагеріне жіберу дегенді ұйымдастыру керек па бір ай болса да, қазақтың кәдімгі ұлттық сөзсаптамын, ұлттық интонациясын естірту керек пе, білмеймін, енді біз орфоэпиямыз өте нашар.
Құралай Күдеринова	▶	↑ қазыр ͡б̊ұл жарайды → // сіз жаң'айтып ^уотырсыз ғой → // қалай ^уоқып тұр → // қалай жазылып тұр → / солай ^уоқыйд деп → // ^уоған біз соған зар ͡б̊олып ^уотырмыз ғой қазыр ↓ /// ↑ қазыр солай жазылғанды ^уоқыған → // бірақ әйтеуір ^уоны түсүніп ^уоқыса да → / ^уоның жаны ͡көрүнеді ^йекен сөзүнен ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡қазыр → / былай сөйлеп тұрады → // бірақ ^уөзүнің сөзүне → // сөзүнің мағ^ынасын біліп → // ійнтонасійаны ій арфоепійаны → / сол жерге қойып ^уоқұмайды → // қойып̊ сөйлемейді ↓ /// ↑ мына ͡б̊іздің → // әс^іресе мійнійстрлеріміздің сөзі ^уөте нашар → // ^йенді ͡б̊ілмеймін → // ^уолар нағыз жерігендер солар → // ^уөздері ^йестісе → / ^йестісін ↓ /// ↑ мен → / ана ͡б̊ір нәрс'айтып жіб̊ерсем деймін ↓ ///	↑ қәзір ͡б̊ұл жарайды → // сіз жаң'айтып ^уотырсыз ͡ ғой → // қалай ^уоқұп тұр → // қалай жазылып тұр → / солай ^уоқұйд деп → // ^уоғам біс соған зар ͡ б̊олұп ^уотұрмұз ͡ ғой ғәзір ↓ /// ↑ қәзір солай жазылғанды ^уоқұған → // бірағ әйтеуүр ^уонұ түсүнүб̊ ^уоқұса да → / ^уонұң жаны ͡ гөрүнөді ^йекен сөзүнөн ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғәзір → / былай сөйлөп тұрады → // бірағ ^уөзүнүң сөзүнө → // сөзүнүң мағ^ынасын біліп → // ійнтанасійаны ій арфоепійаны → / сол жерге ͡ ғойұп ^уоқұмайды → // қойұп̊ сөйлөмөйді ↓ /// ↑ мына ͡б̊іздің → // әс^іресе мійнійстрлеріміздің сөзү ^уөтө нашар → // ^йенді ͡б̊ілмеймін → // ^уолар нағыз жерігендер солар → // ^уөздөрү ^йестісе → / ^йестісін ↓ /// ↑ мен → / ана ͡б̊ір нәрс'айтыб̊ ͡ жіб̊ерсем деймін ↓ ///	Қазір бұл жарайды, сіз жаңа айтып отырсыз ғой қалай оқып тұр, қалай жазылып тұр солай оқиды деп, оған біз соған зар болып отырмыз ғой қазір. Қазір солай жазылғанды оқыған, бірақ әйтеуір оны түсініп оқыса да оның жаны көрінеді екен сөзінен. Ал енді қазір былай сөйлеп тұрады, бірақ өзінің сөзіне, сөзінің мағынасын біліп, интонацияны и орфоэпияны сол жерге қойып оқымайды, қойып сөйлемейді. Мына біздің әсіресе министрлеріміздің сөзі өте нашар, енді білмеймін олар нағыз жерігендер солар, өздері естісе естісін. Мен ана бір нәрсе айтып жіберсем деймін.
Құралай Күдеринова	▶	↑ айтыңыз → // айтыңыз → // аха → // айтыңыз ↓ ///	↑ айтыңыз → // айтыңыз → // аха → // айтыңыз ↓ ///	Айтыңыз, айтыңыз, аха, айтыңыз.
Құралай Күдеринова	▶	↑ мына ͡б̊ылай ғой → // біздер қазыр → / ^уөзі мына жаңа жазұуға ͡қатысты бір ^іреформалар ͡керек → // біздің бізге ↓ /// ↑ сол ^іреформалардың біреуі → / мына жазұуды ͡кішкен'ық̊шамдау дегенді ^уойластырұуымыз керек ^йекен ↓ /// ↑ жазұуд'ық̊шамдау деген → / ^уол жазұудың ^уөзүнің ͡қызметін жазб̊а ͡камұунійкасійада пайдаланұу ͡керек ↓ /// ↑ мысалы → // біз қазыр ватčабтарда жазғанда → // мысалы → / тіпті ^уог жақ̊сы дегенді ^уок дей салады → / немесе сәлем дегенді слм дей салады → // пажалұуста дегенді пжл дей салады → // ійә сонұмен → / біз тез тез комұунійкасійа жасап үйреніп жатырмыз ↓ /// ↑ бұл сөздөр ͡б̊ылай қарағанда → // таңба сыйақты → // әріп ^йемес таңба сыйақты ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊олашақта → / ары қарай біздің жазұуымызды ^уодан ары ͡комұунійкасійалық қызметін арттырамыз десек → // жазұудың қызметін ^уөзүне ͡б̊ерүу герек ↓ /// ↑ йағный жазұу → / ^уол көзб̊ен көрүу арқылы және қолмен жазұу арқылы → // ал сөйлеу және ^уоқұу бір ^йемес ↓ ///	↑ мына ͡ б̊ылай ͡ ғой → // біздер ғәзір → / ^уөзү мына жаңа жазұуға ͡ ғатысты бір ^іреформалар ͡ герек → // біздің бізге ↓ /// ↑ сол ^іреформалардың біреуү → / мына жазұудұ ͡ гішкен'ық̊шамдау дегенді ^уойластырұуұмұз ͡ герек ^йекен ↓ /// ↑ жазұуд'ық̊шамдау деген → / ^уол жазұудұң ^уөзүнүң ͡ ғызметін жазб̊а ͡ гамұунүйкатсійада пайдаланұу ͡ герек ↓ /// ↑ мысалы → // біз ғәзір ватčабтарда жазғанда → // мысалы → / тіпті ^уог жақ̊сы дегенді ^уок дей салады → / немесе сәлем дегенді слм дей салады → // пажалұуста дегенді пжл дей салады → // ійә сонұмөн → / біз тез тез камұунүйкатсійа жасап үйрөнүб̊ ͡ жатырмыз ↓ /// ↑ бұл сөздөр ͡б̊ылай ͡ ғарағанда → // таңба сыйақты → // әріб̊ ^йемес таңба сыйақты ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊олашақта → / ары ͡ ғарай біздің жазұуұмұзды ^уодан ары ͡ гамұунүйкатсійалық қызметін арттырамыз десек → // жазұудұң ͡ ғызметін ^уөзүнө ͡ б̊ерүу ͡ герек ↓ /// ↑ йәғній жазұу → / ^уол ͡ гөзб̊өң ͡ гөрүу арқылы және ғолмен жазұу арқылы → // ал сөйлөу және ^уоқұу бір ^йемес ↓ ///	Мына былай ғой, біздер қазір өзі мына жаңа жазуға қатысты бір реформалар керек біздің бізге. Сол реформалардың біреуі мына жазуды кішкене ықшамдау дегенді ойластыруымыз керек екен. Жазуды ықшамдау деген ол жазудың өзінің қызметін жазба коммуникацияда пайдалану керек. Мысалы, біз қазір ватсабтарда жазғанда мысалы тіпті ок жақсы дегенді ок дей салады немесе сәлем дегенді слм дей салады, пожалуйста дегенді пжл дей салады, иә, сонымен біз тез-тез коммуникация жасап үйреніп жатырмыз. Бұл сөздер былай қарағанда, таңба сияқты, әріп емес таңба сияқты. Енді болашақта ары қарай біздің жазуымызды одан ары коммуникациялық қызметін арттырамыз десек, жазудың қызметін өзіне беру керек. Яғни жазу ол көзбен көру арқылы және қолмен жазу арқылы, ал сөйлеу және оқу ол құлақпен естіп, ауызбен сөйлеу арқылы, яғни жазу мен оқу бір емес.
Құралай Күдеринова	▶	↑ жазб̊а тіл бөлек → // ауызша тіл бөлек → // ^йегер де ͡б̊із жазб̊а тілді → // ауызша тіл ^йекеуі ͡б̊ірнәрсе → // ^йекеуі ͡б̊ірдей болұу керек деп ^уойласақ → // ^уонда ͡б̊із йа ͡б̊ылай кетіп қаламыз → // йа ͡б̊ылай кетіп қаламыз ↓ /// ↑ сонда → / жаңагі жазб̊а тілге кетіп қалсақ → // жерійміз → // ауызша тілге ͡кетіп қалсақ → // шатасамыз ↓ /// ↑ сондықтан → / ^йекеуі параллель жүрүу керек ↓ /// ↑ мысалы → // мын'ағылшын тілі неге қыйын болса да → // бүкіл ^йел ағылшын тілін үйренүуге → // ^уоқұуға құштар ͡б̊олып жатыр ↓ /// ↑ тіпті қыйын болса да → / бірнеше деңгей → // ^уойб̊ай ана уровень → // мына уровеньде ^уоқып жатырмыз деп → / бәлембай ақ̊шасын төлеп ^уоқып жатыр → // себ̊еб̊і ^уолардың жазб̊а тілі ͡б̊өлек → // ауызша тілі ͡б̊өлек ↓ /// ↑ ^уолар жаз^ылып тұрғанды тез тез → // мінекей былай айтыла салады дегенге құуанып → // ^уойб̊ай → // мынау ͡б̊ылай бір^іне ͡б̊ірін қосып → // ^уосұлай айта салұуға ͡б̊олады ^йекен → // мысал'айм гойң тұу дегенд'айгона деб̊ ͡айта салады → // мысалы → // соны сүйтіп ͡айта салғанға ͡құуанып → // ұзақ нәрсені ^уөстіп ͡айтұуға ͡б̊олады ^йекен деп → // сүйтіп қыйналып тұрып ͡үйреніп жатырмыз ↓ ///	↑ жазб̊а тіл бөлөк → // ауұшша тіл бөлөк → // ^йегер де ͡ б̊іж жазб̊а тілді → // ауұшша тіл ^йекеуү ͡ б̊ірнәрсе → // ^йекеуү ͡ б̊ірдей болұу ͡ герег ͡ деп ^уойласақ → // ^уонда ͡б̊із йә ͡б̊ылай ͡ гетіп қаламыз → // йә ͡ б̊ылай ͡ гетіп қаламыз ↓ /// ↑ сонда → / жаңағы жазб̊а тілге ͡ гетіп қалсақ → // жерійміз → // ауұшша тілге ͡ гетіп қалсақ → // шатасамыз ↓ /// ↑ сондұқтан → / ^йекеуү параллель жүрүу ͡ герек ↓ /// ↑ мысалы → // мын'ағылшын тілі неге ͡ ғыйын болса да → // бүкүл ^йел ағылшын тілін үйренүугө → // ^уоқұуға ͡ ғұштар ͡б̊олыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ тіпті ͡ ғыйын болса да → / бірнеше деңгей → // ^уойб̊ай ана ұуровень → // мына ұуровеньде ^уоқұб̊ ͡ жатырмыз деп → / бәлембай ақ̊шасын төлөп ^уоқұб̊ ͡ жатыр → // себ̊еб̊і ^уолардың жазб̊а тілі ͡б̊өлөк → // ауұшша тілі ͡б̊өлөк ↓ /// ↑ ^уолар жазылып тұрғанды тез тез → // мінекей былай айтыла салады дегенге ғұуанып → // ^уойб̊ай → // мынау ͡ б̊ылай бір^іне ͡ б̊ірің ͡ ғосұп → // ^уосұлай айта салұуға ͡ б̊олады ^йекен → // мысал'айм гойң тұу дегенд'айгона деб̊ ͡ айта салады → // мысалы → // сонұ сүйтүб̊ ͡ айта салғанға ͡ ғұуанып → // ұзағ ͡ нәрсені ^уөстүб̊ ͡ айтұуға ͡б̊олады ^йекен деп → // сүйтүп қыйналып тұрұб̊ ͡ үйрөнүб̊ ͡ жатырмыз ↓ ///	Жазба тіл бөлек, ауызша тіл бөлек, егер де біз жазба тілді ауызша тіл екеуі бірнәрсе, екеуі бірдей болу керек деп ойласақ, онда біз я былай кетіп қаламыз, я былай кетіп қаламыз. Сонда жаңағы жазба тілге кетіп қалсақ, жериміз, ауызша тілге кетіп қалсақ, шатасамыз. Сондықтан екеуі параллель жүру керек. Мысалы, мына ағылшын тілі неге қиын болса да бүкіл ел ағылшын тілін үйренуге, оқуға құштар болып жатыр. Тіпті қиын болса да бірнеше деңгей, ойбай ана уровень, мына уровеньде оқып жатырмыз деп бәленбай ақшасын төлеп оқып жатыр, себебі олардың жазба тілі бөлек, ауызша тілі бөлек. Олар жазылып тұрғанды тез-тез, мінекей былай айтыла салады дегенге қуанып, ойбай, мынау былай біріне-бірін қосып осылай айта салуға болады екен, мысалы, айм гойң ту дегенді айгона деп айта салады мысалы, соны сөйтіп айта салғанға қуанып, ұзақ нәрсені өстіп айтуға болады екен деп, сөйтіп қиналып тұрып үйреніп жатырмыз.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ал қазақтың жазұуын да ақ^ырындап ͡ық̊шамдауға ͡б̊олады ↓ /// ↑ сол ық̊шамдаудың бір ͡б̊асында сол байтұрсынов тұр ↓ /// ↑ байтұрсынов мысалы → // былай деген → // сөз мағ^ынасын'әсер ^йетпесе → // сөз мағ^ынасына ͡гес^ірін тійгізб̊есе → // қазақ тіліндегі ы → // і әріптерін қысқартыб жазайық → // деп ͡айтқан ↓ /// ↑ ^йең алғаш → / ^уол ^уөзүнің мақаласында жазады → // ^уодан кейін бірнеше → // ійә ͡б̊ірнеше ғылымій алғашқ̊ы хатында жазады ͡б̊іреуге → // ^уодаң кейін алғашқ̊ы ғылымій мақалаларында жазады ↓ /// ↑ мысалы → // мысалы → // мысалы ͡б̊із ғылымій деген сөзд'алайық → // ійә ғылымій деп жазамыз ғой → // сонда ғылымій деген сөздегі ^уортасындағы ғылымій дегендегі ^уортасындағы ы-ны түс^үріп тастап жазұуды ͡б̊айтұрсынов бастаған ↓ /// ↑ болмаса мысық ͡деген сөзді → // мысық ͡деген сөзді ^уол кіс'айтады → // ^уортасындағы ы деген әріпті жазб̊асақ та → // біз мысық ͡деп ^уоқыймыз → // ^уоны жазсақ та ^уоқыймыз дейді → // жазб̊асақ та ^уоқыймыз дейді ↓ /// ↑ ^уоны жазб̊асақ → // біз ^уоның мағ^ынасына нұқ̊сан келіп кетčе → // нұқ̊сан келіп кетčе → // ійә → // ^уонда ͡б̊із ^уоны жазұуымыз керек дейді ↓ ///	↑ ал ғазақтың жазұуұн да ақ^ырындаб̊ ͡ ық̊шамдауға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ сол ық̊шамдаудұң бір ͡ б̊асында сол байтұрсұнұп тұр ↓ /// ↑ байтұрсұнұб̊ мысалы → // былай деген → // сөз мағ^ынасын'әсер ^йетпесе → // сөз мағ^ынасына ͡ гес^ірін тійгізб̊есе → // қазақ тіліндегі ы → // і әріптерін ͡ ғысқартыб̊ ͡ жазайық → // деб̊ ͡ айтқан ↓ /// ↑ ^йең алғаш → / ^уол ^уөзүнүң мақаласында жазады → // ^уодаң ͡ гейін бірнеше → // ійә ͡б̊ірнеше ғылымій алғашқ̊ы хатында жазады ͡б̊іреуге → // ^уодаң ͡ гейін алғашқ̊ы ғылымій мақалаларында жазады ↓ /// ↑ мысалы → // мысалы → // мысалы ͡ б̊із ғылымій деген сөзд'алайық → // ійә ғылымій деп жазамыз ͡ ғой → // сонда ғылымій деген сөздөгү ^уортасындағы ғылымій дегендегі ^уортасындағы ы-ны түс^үрүп тастап жазұудұ ͡б̊айтұрсұнұб̊ ͡ бастаған ↓ /// ↑ болмаса мысығ ͡ деген сөздү → // мысығ ͡ деген сөздү ^уол ͡ гіс'айтады → // ^уортасындағы ы деген әріпті жазб̊асақ ͡ та → // біз мысығ ͡ деб̊ ^уоқұймұз → // ^уонұ жазсақ та ^уоқұймұз дейді → // жазб̊асақ та ^уоқұймұз дейді ↓ /// ↑ ^уонұ жазб̊асақ → // біз ^уонұң мағ^ынасына нұқ̊саң ͡ геліп кетčе → // нұқ̊саң ͡ геліп кетčе → // ійә → // ^уонда ͡б̊із ^уонұ жазұуұмұз ͡ герек дейді ↓ ///	Ал қазақтың жазуын да ақырындап ықшамдауға болады. Сол ықшамдаудың бір басында сол Байтұрсынов тұр. Байтұрсынов мысалы, былай деген «сөз мағынасына әсер етпесе, сөз мағынасына кесірін тигізбесе, қазақ тіліндегі ы, і әріптерін қысқартып жазайық» деп айтқан. Ең алғаш ол өзінің мақаласында жазады, одан кейін бірнеше, ия бірнеше ғылыми алғашқы хатында жазады біреуге, одан кейін алғашқы ғылыми мақалаларында жазады. Мысалы, мысалы, мысалы біз ғылыми деген сөзді алайық, иә, ғылыми деп жазамыз ғой, сонда ғылыми деген сөздегі ортасындағы ғылыми дегендегі ортасындағы ы-ны түсіріп тастап жазуды Байтұрсынов бастаған. Болмаса мысық деген сөзді, мысық деген сөзді ол кісі айтады ортасындағы ы деген әріпті жазбасақ та біз мысық деп оқимыз, оны жазсақ та оқимыз дейді, жазбасақ та оқимыз дейді. Оны жазбасақ, біз оның мағынасына нұқсан келіп кетсе, нұқсан келіп кетсе, иә, онда біз оны жазуымыз керек дейді.
Құралай Күдеринова	▶	↑ бірақ ͡бұл жерде нұқ̊сан келіп ^уотырған жоқ → // сондықтан бұны неменеге жазамыз → / дейді ^уол кісі ↓ /// ↑ сондай бір қызық ^уол кісінің ^уойлары ͡б̊олған → // сол сійақты мысалы → // ͡б̊ілек деген сөз → // білек → // жылан дегенде ↓ /// ↑ білек дегеңге неге і жазамыз → // жылан дегеңге неге ы-ны жазамыз → // ^уол сөзді жылан деп → // ^уонсыз да ͡б̊із ы-н'айтамыз ғой дейді ↓ /// ↑ дәл ^уосұны құдайб̊ерген жұб̊анов қоштайды → // йағній білек → // тренд → // әлгі тырактор дегенде ы ^йестіледі → // бірақ ͡біз ы-ны жазб̊аймыз ғой → // сол сыйақты жылан → // білек → // білім дегеңге жазб̊айақ қойайық дегенді ^уосы ͡кісілер айтқан ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊із ^уосы ͡кісілердің жүйесі ͡б̊ойынша → / қазыргі ͡кезде ͡көптеген сөздер → // мысалы құр^ұлық ͡деген сөзде құ ^ыры ^ылық ^йемес → // ^уортасындағы ы-ны түс^үріп тастадық → / құрлық ͡деп → // ійә ↓ ///	↑ бірағ ͡ бұл жерде нұқ̊саң ͡ геліп ^уотұрған жоқ → // сондұқтан бұнұ неменеге жазамыз → / дейді ^уол ͡ гісі ↓ /// ↑ сондай бір ͡ ғызық ^уол ͡ гісінің ^уойлары ͡ б̊олған → // сол сыйақты мысалы → // б̊ілег ͡ деген сөз → // білек → // жылан дегенде ↓ /// ↑ білег ͡ дегеңге неге і жазамыз → // жылан дегеңге неге ы-ны жазамыз → // ^уол сөздү жылан деп → // ^уонсұз да ͡б̊із ы-н'айтамыз ͡ ғой дейді ↓ /// ↑ дәл ^уосұнұ ғұдайб̊ерген жұб̊анып қоштайды → // йәғній білек → // тренд → // әлгі тырактыр дегенде ы ^йестіледі → // бірағ ͡ біз ы-ны жазб̊аймыз ͡ ғой → // сол сыйақты жылан → // білек → // білім дегеңге жазб̊айақ қойайық дегенді ^уосұ ͡ гісілер айтқан ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊із ^уосұ ͡ гісілердің жүйөсү ͡б̊ойұнша → / қәзіргі ͡ гезде ͡ гөптөгеө сөздөр → // мысалы құр^ұлұғ ͡ деген сөздө құ ^ыры ^ылық ^йемес → // ^уортасындағы ы-ны түс^үрүп тастадық → / құрлұғ ͡ деп → // ійә ↓ ///	Бірақ бұл жерде нұқсан келіп отырған жоқ, сондықтан бұны неменеге жазамыз дейді ол кісі. Сондай бір қызық ол кісінің ойлары болған, сол сияқты мысалы, білек деген сөз, білек, жылан дегенде. Білек дегенге неге і жазамыз, жылан дегенге неге ы-ны жазамыз, ол сөзді жылан деп онсыз да біз ы-ны айтамыз ғой дейді. Дәл осыны Құдайберген Жұбанов қоштайды, яғни білек, тренд, әлгі трактор дегенде ы естіледі, бірақ біз ы-ны жазбаймыз ғой, сол сияқты жылан, білек, білім дегенге жазбай-ақ қояйық дегенді осы кісілер айтқан. Енді біз осы кісілердің жүйесі бойынша қазіргі кезде көптеген сөздер, мысалы, құрылық деген сөзде құ-ры-лық емес, ортасындағы ы-ны түсіріп тастадық құрлық деп, иә.
Құралай Күдеринова	▶	↑ дәл сол сыйақты құр^ұлыс дегенді ͡қараңыз → // құр^ұлысқа ͡б̊із жазамыз ы-ны → // құ → / ^ыры → / ^ылыс теп жазамыз → // ^уосы ^уортасындағы ы-ны неге түсірмейміз → // құрлық̊ сыйақты қылып ↓ /// ↑ құрлық → // құр^ұлыс → // қо → / ^ыры → / тын → / ды деп̊ созып жазғанша → / неге ͡б̊із қортынды деп жазб̊аймыз → // мысалы ↓ /// ↑ та → / ғы → / ^ылым деп̊ созып ^уотырғанша → // неге ͡б̊із тағ → / ^ылым демейміз → // жау → / ы → / ^ырын демей → / неге жау → / ^ырын демейміз → // а → / бы → / ^ұрой демей → / нег'аб̊ → / ^ұрой демейміз қысқартып ↓ /// ↑ йағній мына ͡б̊арлық жағы мысық ͡дегендегілердей ^йемес → // байтұрсыновта ^йең ͡құрығанда ^уосындай бұуын ішінде → // бұуын ішінд'әнтек қысаң ^йестілетін ^уосындай ы → // і әріптерін түс^үріп тастап жазұуды → / біз жаңа ^ылатын графійкасында байтұрсыновтың ^уос'ійдейасын қоштап → // неге ^уосұлай жазб̊аймыз деген ұс^ұныстарымыз ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосұны жұрт қолдаса → // қоштаса → // ^уосындай ^йемл'ұсынсақ деген ^уойдамыз ↓ /// ↑ ^уосұн'айтқым келеді → // бұл да ͡б̊айтұрсыновтың ійдейасы ↓ /// ↑ ^ырахмет ↓ ///	↑ дәл сол сыйақты құр^ұлұс дегенді ͡ ғараңыз → // құр^ұлұсқа ͡б̊іж жазамыз ы-ны → // құ → / ^ыры → / ^ылыс теб̊ ͡ жазамыз → // ^уосұ ^уортасындағы ы-ны неге түсүрмөйміз → // құрлұқ̊ сыйақты ͡ ғылып ↓ /// ↑ құрлұқ → // құр^ұлұс → // қо → / ^ыры → / тын → / ды деп̊ созұп жазғанша → / неге ͡б̊із ғортұндұ деб̊ ͡ жазб̊аймыз → // мысалы ↓ /// ↑ та → / ғы → / ^ылым деп̊ созұб̊ ^уотұрғанша → // неге ͡б̊із тағ → / ^ылым демейміз → // жау → / ы → / ^ырын демей → / неге жау → / ^ырын демейміз → // а → / бы → / ^ұрой демей → / нег'аб̊ → / ^ұрой демейміз ғысқартып ↓ /// ↑ йәғній мына ͡б̊арлығ ͡ жағы мысығ ͡ дегендегілердей ^йемес → // байтұрсұнұпта ^йең ͡ ғұрұғанда ^уосұндай бұуұн ішінде → // бұуұн ішінд'әнтек қысаң ^йестілетін ^уосұндай ы → // і әріптерін түс^үрүп тастап жазұудұ → / біж жаңа ^ылатын графійкасында байтұрсұнұптың ^уос'ійдейасың ͡ ғоштап → // неге ^уосұлай жазб̊аймыз деген ұс^ұнұстарымыз ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосұнұ жұрт қолдаса → // қоштаса → // ^уосұндай ^йемл'ұсұнсақ деген ^уойдамыз ↓ /// ↑ ^уосұн'айтқым ͡ геледі → // бұл да ͡б̊айтұрсұнұптың ійдейасы ↓ /// ↑ ^ырахмет ↓ ///	Дәл сол сияқты құрылыс дегенді қараңыз, құрылысқа біз жазамыз ы-ны, құ-ры-лыс деп жазамыз, осы ортасындағы ы-ны неге түсірмейміз құрлық сияқты қылып. Құрлық, құрлыс, қо-ры-тын-ды деп созып жазғанша неге біз қор-тынды деп жазбаймыз, мысалы. Та-ғы-лым деп созып отырғанша, неге біз тағ-лым демейміз, жау-ы-рын демей неге жау-рын демейміз, а-бы-рой демей неге аб-рой демейміз қысқартып. Яғни мына барлық жағы мысық дегендегілердей емес, Байтұрсыновта ең құрығанда осындай буын ішінде, буын ішінде әнтек қысаң естілетін осындай ы, і әріптерін түсіріп тастап жазуды біз жаңа латын графикасында Байтұрсыновтың осы идеясын қоштап, неге осылай жазбаймыз деген ұсыныстарымыз бар. Осыны жұрт қолдаса, қоштаса, осындай емле ұсынсақ деген ойдамыз. Осыны айтқым келеді, бұл да Байтұрсыновтың идеясы. Рахмет.
Құралай Күдеринова	▶	↑ бәрекелді → // апай ↓ ///	↑ бәрекелді → // апай ↓ ///	Бәрекелді, апай.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^уөлшеусіз пайд'әкелді ↓ /// ↑ байтұрсынов ^уөз'әліпбій → // бірінш'әліпбійді жасады → // соған ^ылайық ^йетіп әліппе жасады ійә → // сөйтіп ͡әліппені жасап → // ^уодан кейін → / ^уол кісі ^уоқұулық жасады → // қазақ тілінің ^уоқұулығын жасады → // сөйтіп → / ^уоны қазақ ͡даласының мектептерінде таратып ^уоқұтты ↓ /// ↑ сөйтіп ^уосы ^йенді ͡қараңызшы → // ^уосы жазұу бұл пайдаланылмай → // ^уоқылмай қалмау ͡керек ↓ /// ↑ ^йенді н'істейміз → // ^уосы жазұуды ͡көрсететін газет ш̆ығарұу ͡керек ↓ ///	↑ ^уөлшөусүз пайд'әкелді ↓ /// ↑ байтұрсұнұп ^уөз'әліппій → // бірінш'әліппійді жасады → // соған ^ылайық ^йетіп әліппе жасады ійә → // сөйтүб̊ ͡әліппені жасап → // ^уодаң ͡ гейін → / ^уол ͡ гісі ^уоқұулұғ жасады → // қазақ тілінің ^уоқұулұғұн жасады → // сөйтүп → / ^уонұ ғазағ ͡ даласының мектептерінде таратып ^уоқұттұ ↓ /// ↑ сөйтүб̊ ^уосұ ^йенді ͡ ғараңызшы → // ^уосұ жазұу бұл пайдаланылмай → // ^уоқұлмай ͡ ғалмау ͡ герек ↓ /// ↑ ^йенді н'істейміз → // ^уосұ жазұудұ ͡ гөрсөтөтін гәзет шығарұу ͡ герек ↓ ///	Өлшеусіз пайда әкелді. Байтұрсынов өзі әліпби, бірінші әліпбиді жасады, соған лайық етіп әліппе жасады иә, сөйтіп әліппені жасап, одан кейін ол кісі оқулық жасады, қазақ тілінің оқулығын жасады, сөйтіп оны қазақ даласының мектептерінде таратып оқытты. Сөйтіп осы, енді қараңызшы, осы жазу бұл пайдаланылмай, оқылмай қалмау керек. Енді не істейміз, осы жазуды көрсететін газет шығару керек.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сөйтіп ^уол кісі ^уон үш пен ^уон сегіз жыл → // мың тоғыз жүз ^уон үш пен мың тоғыз жүз ^уон сегіз жылдың арасынд'әлійхан бөкейханов → // міржақып дұулатов үшеуінің мықт'ұйымдастырұуымен → // мықты жаңкештілігімен → // неше ^ірет түрмеге түсіп → // аб̊ақтыға түсіп → // неше ^ірет ^уол кісілерді ͡қанш'ақша ͡б̊еріп → // штраф төлеп шығарыб ͡алұуменен → / бұл кісілер қазақ ͡даласына гәзет таратқан ↓ ///	↑ сөйтүп ^уол ͡ гісі ^уон үш пен ^уон сегіж ͡ жыл → // мың тоғұжжүз ^уон үш пен мың тоғұжжүз ^уон сегіж ͡ жылдың арасынд'әлійхан бөкөйханов → // міржақып дұулатып үшеуүнүң мықт'ұйұмдастырұуұмөн → // мықты жаңгештілігімен → // неше ^ірет түрмөгө түсүп → // аб̊ақтыға түсүп → // неше ^ірет ^уол ͡ гісілерді ͡ ғанш'ақ ̊ша ͡ б̊еріп → // штраф төлөп шығарыб̊ ͡алұумөнөн → / бұл ͡ гісілер қазағ ͡даласына гәзет таратқан ↓ ///	Сөйтіп ол кісі 13 пен 18 жыл, 1913 пен 1918 жылдың арасында Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов үшеуінің мықты ұйымдастыруымен, мықты жанкештілігімен, неше рет түрмеге түсіп, абақтыға түсіп, неше рет ол кісілерді қанша ақша беріп, штраф төлеп шығарып алуменен бұл кісілер қазақ даласына газет таратқан.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^уөте қарапайым → // төте жазұумен жазылған → / және д'ішінде неб̊ір қызықт'әңгімелер → // неб̊ір қызықты жаңалықтарымең керемет гәзет таратқан ↓ /// ↑ сонда мына төте жазұу жәй ғана мектепте ͡б̊олмай → // қалың жұртш̆ылықтың арасында қолдан қолға ^уөтіп → // бірнеш'адамдар бірігіп ^уотұрып → // біреуі ^уоқып беріп → // қалғандары тыңдап → // мысалы ͡б̊іздің ͡қазірг'әлгі → // не деуге ͡б̊олад ^йенді → // біздер қазір жеке ^уоқыймыз мысалы → // ватčап → // әртүрл'әлеуметтік желілерді жаппай бір хаб̊ар шық̊са → // бәріміз жаппай ^уоқыймыз ғой → // ^уо заманда мысалы → // бір үйге жыйналады → // кешке жақын гәзет келеді → // сол жерде төте жазұу ͡б̊ілетін адам ^уоқыйды → // қалғандары ^уоны тыңдап ^уотұрады ↓ ///	↑ ^уөтө ͡ ғарапайым → // төтө жазұумөн жазылған → / және д'ішінде неб̊ір ͡ ғызықт'әңгімелер → // неб̊ірғ ͡ ғызықты жаңалықтарымең геремет гәзет таратқан ↓ /// ↑ сонда мына төтө жазұу жәй ғана мектепте ͡б̊олмай → // қалың жұртш̆ұлұқтың арасында ғолдаң ͡ ғолға ^уөтүп → // бірнеш'адамдар бірігіп ^уотұрұп → // біреуү ^уоқұп ͡ періп → // қалғандары тыңдап → // мысалы ͡б̊іздің ͡ ғәзірг'әлгі → // не деугө ͡б̊олад ^йенді → // біздер ғәзір жеке ^уоқұймұз мысалы → // ватčап → // әртүрл'әлеумөттүг ͡ желілерді жаппай бір хаб̊ар шық̊са → // бәріміж ͡ жаппай ^уоқұймұз ғой → // ^уо заманда мысалы → // бір үйгө жыйналады → // кешке жақын гәзет келеді → // сол жерде төтө ͡ жазұу ͡б̊ілетін адам ^уоқұйдұ → // қалғандары ^уонұ тыңдап ^уотұрады ↓ ///	Өте қарапайым, төте жазумен жазылған және де ішінде небір қызықты әңгімелер, небір қызықты жаңалықтарымен керемет газет таратқан. Сонда мына төте жазу жай ғана мектепте болмай қалың жұртшылықтың арасында қолдан қолға өтіп, бірнеше адамдар бірігіп отырып, біреуі оқып беріп, қалғандары тыңдап, мысалы біздің қазіргі әлгі, не деуге болады енді, біздер қазір жеке оқимыз мысалы, ватсап, әртүрлі әлеуметтік желілерді жаппай бір хабар шықса, бәріміз жаппай оқимыз ғой, о заманда мысалы, бір үйге жиналады, кешке жақын газет келеді, сол жерде төте жазу білетін адам оқиды, қалғандары оны тыңдап отырады.
Құралай Күдеринова	▶	↑ мінекей → // сонда ана гәзеттің жақ̊сы → // мазмұнды ^уоқыйғаларын құлақпен де ^йестіртті → // құлақпен де сауат көтерді → // білім берді → / және ^уосы сауатын ашқ̊андар ^уосыдан ары қарай ^уоқып ͡ үйренді → // былайш'айтқанда → // ^уоқып ͡үйреніп → // ары қарай ^уодан сайын сауатты ͡б̊ола түсті ↓ /// ↑ сонда мен қайталап ͡айта ͡б̊ерсем → / ^йенд'айып ^йетпеңіздер → // бірақ мына ͡б̊айтұрсыновтардың ^уос'ұйымдастырған бір ^уөздері жүріп → // ^уойлаңызшы ↓ ///	↑ мінекей → // сонда ана гәзеттің жақ̊сы → // мазмұндұ ^уоқұйғаларын құлақпен де ^йестіртті → // құлақпен де сауат көтөрдү → // білім берді → / және ^уосұ сауатын ашқ̊андар ^уосұдан ары ͡ ғарай ^уоқұб̊ ͡ үйрөндү → // былайш'айтқанда → // ^уоқұб̊ ͡ үйрөнүп → // ары ͡ ғарай ^уодан сайын сауатты ͡б̊ола түстү ↓ /// ↑ сонда мен ͡ ғайталап ͡айта ͡б̊ерсем → / ^йенд'айып ^йетпеңіздер → // бірақ мына ͡б̊айтұрсұнұптардың ^уос'ұйұмдастырған бір ^уөздөрү жүрүп → // ^уойлаңышшы ↓ ///	Мінекей, сонда ана газеттің жақсы, мазмұнды оқиғаларын құлақпен де естіртті, құлақпен де сауат көтерді, білім берді және осы сауатын ашқандар осыдан ары қарай оқып үйренді, былайша айтқанда, оқып үйреніп, ары қарай одан сайын сауатты бола түсті. Сонда мен қайталап айта берсем енді айып етпеңіздер, бірақ мына Байтұрсыновтардың осы ұйымдастырған, бір өздері жүріп, ойлаңызшы.
Құралай Күдеринова	▶	↑ бір ^уөздері жүріп → // әрі білім → // ғылым мійнійстрлігінің істейтін жұмысын істеді → // әрі мәденійет мійнійстрлігінің істейтін жұмысын жасады → // йағній → / көп̊шілікке гәзет таратұу → // жұурналійстійканың жұмысын жасады → // мысалы → / ^уодан кейін бір ^уөздері жүріп тарійхты жасады → // мысалы → / сол гәзет → // қазақ гәзетінде барлық тарійхій ^уоқыйғалар → // әлемдегі дүнүйежүзілік тарійхқа ͡қатысты ^уоқыйғалар → // түркі мәденійетіне қатысты ^уоқыйғалар → // барлығ'аударылып → / немесе ^уой қорытылып → //мақала түрінде жазылып → // сол гәзетке жарыйаланып ^уотырды ↓ ///	↑ бір ^уөздөрү жүрүп → // әрі білім → // ғылым мійнійстрлігінің істейтін жұмұсұн істеді → // әрі мәденійет мійнійстрлігінің істейтін жұмұсұн жасады → // йәғній → / көп̊шілікке гәзет таратұу → // жұурналійстійканың жұмұсұн жасады → // мысалы → / ^уодаң ͡ гейім бір ^уөздөрү жүрүп тарійхты жасады → // мысалы → / сол гәзет → // қазағ ͡ гәзетінде барлық тарійхій ^уоқұйғалар → // әлемдегі дүнүйөжүзүлүк тарійхқа ͡ ғатысты ^уоқұйғалар → // түркү мәденійетіне ͡ ғатысты ^уоқұйғалар → // барлығ'аударылып → / немесе ^уой ͡ ғорұтұлып → //мақала түрүндө жазылып → // сол гәзетке жарыйаланып ^уотұрдұ ↓ ///	Бір өздері жүріп әрі Білім, ғылым министрлігінің істейтін жұмысын істеді, әрі Мәдениет министрлігінің істейтін жұмысын жасады, яғни көпшілікке газет тарату, журналистиканың жұмысын жасады, мысалы, одан кейін бір өздері жүріп тарихты жасады, мысалы сол газет, «Қазақ» газетінде, барлық тарихи оқиғалар, әлемдегі дүниежүзілік тарихқа қатысты оқиғалар, түркі мәдениетіне қатысты оқиғалар барлығы аударылып немесе ой қорытылып, мақала түрінде жазылып, сол газетке жарияланып отырды. Сонда бұл, бұл кісінің төте жазу арқылы жаппай қазақ даласын сауаттандыру жағынан еңбегі өлшеусіз болды. Сол кезде, өзі нақты, тура Әуезовтің сөзін дәлме дәл қайталай алмаймын, бірақта енді, қатты оқыған, мыж-мыж болып әбден, әбден жаңағы көрінбей қалғанға дейін оқылған газет болған екен ғой міне, «Қазақ» газеті.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сонда ͡б̊ұл → // бұл кісінің төте жазұу арқылы → / жаппай қазақ ͡даласын сауаттандырұу жағынан ^йеңбегі ^уөлшеусіз ͡б̊олды ↓ /// ↑ сол кезде → / ^уөзі нақты → // тұур'әуезовтің сөзін дәлме дәл қайталай алмаймын → // бірақ та ^йенді → // қатты ^уоқыған → // мыж мыж болып ͡әб̊ден → // әб̊ден жаңагі ͡көрінбей қалғанға дейін ^уоқылған гәзет болған ^йекен ғой → / мына қазақ гәзеті ↓ ///	↑ сонда ͡б̊ұл → // бұл ͡ гісінің төтө жазұу арқылы → / жаппай ͡ ғазақ ͡ даласын сауаттандырұу жағынан ^йеңбегі ^уөлшөусүз ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ сол ͡ гезде → / ^уөзү нақты → // тұур'әуөзовтің сөзүн дәлме дәл ͡ ғайталай алмаймын → // бірақ та ^йенді → // қатты ^уоқұған → // мыж мыж болұб̊ ͡әб̊ден → // әб̊ден жаңағы ͡көрүмбөй ͡ ғалғанға дейін ^уоқұлған гәзет ͡ полған ^йекен ͡ ғой → / мына ғазақ гәзеті ↓ ///	Сонда бұл, бұл кісінің төте жазу арқылы жаппай қазақ даласын сауаттандыру жағынан еңбегі өлшеусіз болды. Сол кезде, өзі нақты, тура Әуезовтің сөзін дәлме дәл қайталай алмаймын, бірақта енді, қатты оқыған, мыж-мыж болып әбден, әбден жаңағы көрінбей қалғанға дейін оқылған газет болған екен ғой мына «Қазақ» газеті.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сонда ^уол неге дейсіз ғой → // неге ^уол араб̊ жазұуындағы гәзетті ^уоқұмайды → // дәл ^уосы төте жазұумен берілген гәзетті ^уоқыған → // әйтпесе қыйын ғой → // ^уосұның алдындағ'араб̊ → // қадійм жазұуымен ^уоқысаң → // ^уол ^уөте қыйын сондай ↓ /// ↑ ^йенді → / тағы да → // ійә → // ^уөзіңнің сұрағыңды қойсаң ͡ғойа ғой ↓ /// ↑ тағы да ͡б̊асқа ͡б̊ір нәрс'айта кетейін деп ^йедім ↓ ///	↑ сонда ^уол неге дейсіз ͡ ғой → // неге ^уол араб̊ жазұуұндағы гәзетті ^уоқұмайды → // дәл ^уосы төтө жазұумөм ͡ берілген гәзетті ^уоқұған → // әйтпесе қыйын ͡ ғой → // ^уосұнұң алдындағ'араб̊ → // қәдійм жазұуұмөн ^уоқұсаң → // ^уол ^уөтө ͡ ғыйын сондай ↓ /// ↑ ^йенді → / тағы да → // ійә → // ^уөзүңнүң сұрағыңды ͡ ғойсаң ͡ ғойа ͡ ғой ↓ /// ↑ тағы да ͡б̊асқа ͡б̊ір нәрс'айта ͡ гетейін деп ^йедім ↓ ///	Сонда ол неге дейсіз ғой, неге ол араб жазуындағы газетті оқымайды, дәл осы төте жазумен берілген газетті оқыған, әйтпесе қиын ғой, осының алдындағы араб, қадим жазуымен оқысаң, ол өте қиын сондай. Енді тағы да, иә, өзіңнің сұрағыңды қойсаң қоя ғой. Тағы да басқа бір нәрсе айта кетейін деп едім.
Құралай Күдеринова	▶	↑ мен ^йенді → / дәл ^уос'араб̊ графійкасы б̊ойынша дәл қазіргі ͡қазақ қоғамына ͡қарыштап дамып кеткен технологійалық заманда қолдана ͡қойайық ͡дегенге ͡келіспеймін ↓ /// ↑ ^уөйткені → / бізд'әлемдік алға шыққан жазұулар ͡б̊ұл → / ^ылатын жазұуы → // сондықтан мысалы → // бұлай б̊олұу ͡керек → // ^йегерд'араб̊ жазұуы ͡б̊іздің ͡қазіргі ͡қазақ қоғамының санасында б̊олса → / немесе жаппай → // жаппай болмайақ қойсын → // бір жартылай болса → // ^уонда ͡б̊әлкім біздің ͡қазақтың санасында ͡б̊ар ғой бұл → // таңсық ^йемес қой → // бөтен ^йемес қой деп ^уойланар ма ^йедік ↓ ///	↑ мен ^йенді → / дәл ^уос'араб̊ графійкасы б̊ойұнша дәл ͡ ғәзіргі ͡ ғазақ қоғамына ͡ ғарыштап дамып кеткен техналогійалық заманда ͡ ғолдана ͡ ғойайық ͡ дегеңге ͡ геліспеймін ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / бізд'әлемдік алға шыққан жазұулар ͡б̊ұл → / ^ылатын жазұуұ → // сондұқтан мысалы → // бұлай б̊олұу ͡ герек → // ^йегерд'араб̊ жазұуұ ͡б̊іздің ͡ ғәзіргі ͡ ғазақ қоғамының санасында б̊олса → / немесе жаппай → // жаппай болмайақ қойсұн → // бір жартылай болса → // ^уонда ͡б̊әлкім біздің ͡ ғазақтың санасында ͡б̊ар ͡ ғой бұл → // таңсық ^йемес ͡ қой → // бөтөн ^йемес ͡ қой деп ^уойланар ма ^йедік ↓ ///	Мен енді дәл осы араб графикасы бойынша дәл қазіргі қазақ қоғамына қарыштап дамып кеткен технологиялық заманда қолдана қояйық дегенге келіспеймін. Өйткені бізде әлемдік алға шыққан жазулар бұл - латын жазуы, сондықтан мысалы, бұлай болу керек, егерде араб жазуы біздің қазіргі қазақ қоғамының санасында болса немесе жаппай, жаппай болмай-ақ қойсын, бір жартылай болса, онда бәлкім біздің қазақтың санасында бар ғой бұл, таңсық емес қой, бөтен емес қой деп ойланар ма едік.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ал қазір ͡б̊ұл жазұу → // араб̊ жазұуы ^уөте → // ^уөт'аз ғана пайыз алад → // араптың мына вйазын танұуды → // ал шындығында жаппай жазұу ͡қазақ ͡даласына → // санасына таңсық → // ͡бөтен жазұу ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосындай бөтен жазұуды мына жаңа ^уөзім айттым → // жүз пайыз ͡б̊ізде сауатты деп → // жүз пайыз сауатты қазаққ'апарып → // мінекей мына жазұуға ͡көшеміз десе → // шын^ымен де ^уол қатты ͡б̊іздің неге қарсылық тұудырады → // қарсылық тұудырады ↓ ///	↑ ал ғәзір ͡б̊ұл жазұу → // араб̊ жазұуұ ^уөтө → // ^уөт'аз ғана пайыз алад → // араптың мына вйазын танұудұ → // ал шындығында жаппай жазұу ͡ ғазағ ͡ даласына → // санасына таңсық → // ͡бөтөн жазұу ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұндай бөтөн жазұудұ мына жаңа ^уөзүм айттым → // жүз пайыз ͡б̊ізде сауатты деп → // жүс ͡ пайыс сауатты ғазаққ'апарып → // мінекей мына жазұуға ͡ гөшөмүз десе → // шын^ымен де ^уол ғатты ͡б̊іздің неге ғарсылық тұудұрады → // қарсылық тұудұрады ↓ ///	Ал қазір бұл жазу, араб жазуы, өте, өте аз ғана пайыз алады Арабтың мына вязын тануды, ал шындығында жаппай жазу қазақ даласына, санасына таңсық, бөтен жазу. Ал енді осындай бөтен жазуды мына жаңа өзім айттым, жүз пайыз бізде сауатты деп, 100 пайыз сауатты қазаққа апарып, мінекей мына жазуға көшеміз десе, шынымен де ол қатты біздің неге қарсылық тудырады, қарсылық тудырады.
Құралай Күдеринова	▶	↑ ^уодан кейін → / жалпы ͡кішкене ͡кері ͡б̊олады → // тоқ^ұрау ͡б̊олады кішкене ͡б̊ізде ↓ /// ↑ ал ^йенді → / мына ^ылатынға ͡көшу неге тоқ^ұрау ͡б̊олмайд → // себ̊еб̊і ͡б̊іздің ^йелүу пайыздан → / мысалы жастарымыз → // кешегіде санақ көрсетті → // бізде қазақ̊стан жастардың ^йелі ^йекен → // йағній ^уотыздан төменгілер ͡көп ^йекен → // ^уотыздан төменгілердің барлығы ^ылатын жазұуын → // ^ылатын әліпбійін білед ↓ ///	↑ ^уодаң ͡ гейін → / жалпы ͡ гішкене ͡ гері ͡б̊олады → // тоқ^ұрау ͡б̊олады гішкене ͡б̊ізде ↓ /// ↑ ал ^йенді → / мына ^ылатынға ͡гөшүу неге тоқ^ұрау ͡б̊олмайд → // себ̊еб̊і ͡б̊іздің ^йелүу пайыздан → / мысалы жастарымыз → // кешегіде санақ көрсөттү → // бізде ғазақ̊стан жастардың ^йелі ^йекен → // йәғній ^уотұздан төмөңгүлер ͡ гөп ^йекен → // ^уотұздан төмөңгүлердің барлығы ^ылатын жазұуұн → // ^ылатын әліпбійім білед ↓ ///	Одан кейін жалпы кішкене кері болады, тоқырау болады кішкене бізде. Ал енді мына латынға көшу неге тоқырау болмайды, себебі біздің елу пайыздан мысалы жастарымыз, кешегіде санақ көрсетті, бізде Қазақстан жастардың елі екен, яғни отыздан төменгілер көп екен, 30-дан төменгілердің барлығы латын жазуын, латын әліпбиін біледі.
Құралай Күдеринова	▶	↑ сондықтан ^ылатын жазұуына ͡көшетін болсақ → // біз керісінше → // әлдеқайд'алға қарай дамыймыз → // сол жағынан → // бірақ мен жаңа тағы да ͡қайталай бергендей болмайын → // дегенмен → // ^ылатынға ͡көшсек те ͡б̊із ͡б̊айтұрсыновтың салып берген жүйесін → // сол кісінің ^йемле прійнсійпін → // әліпбійдег'әріпті таңдау прійнсійпін сақтай түскеннің үстіне сақтай түсіп ^уотырмыз → // сақтай түсеміз ↓ /// ↑ сондықтан → / біз ͡б̊айтұрсыновтың бұл сіңірген ^йеңбегін ^йешқ̊андай жоққа шығармаймыз → // керісінше → // біз ^уоны жаңа заманның жазұуын'айналдырамыз → / деп ^уойлаймын ↓ ///	↑ сондұқтан ^ылатын жазұуұна ͡ гөшөтүм ͡ болсақ → // біз гер^ісінше → // әлдеғайд'алға ͡ ғарай дамыймыз → // сол жағынан → // бірағ мен жаңа тағы да ͡ ғайталай бергендей болмайын → // дегеммен → // ^ылатынға ͡ гөшсөк те ͡б̊із ͡б̊айтұрсұнұптың салып ͡ перген жүйөсүн → // сол ͡ гісінің ^йемле прійнсійпін → // әліпбійдег'әріпті таңдау прійнсійпін сақтай түскөннүң үстүнө сақтай түсүб̊ ^уотұрмұз → // сақтай түсөмүз ↓ /// ↑ сондұқтан → / біз ͡б̊айтұрсұнұптың бұл сіңірген ^йеңбегін ^йешқ̊андай жоққа шығармаймыз → // кер^ісінше → // біз ^уонұ жаңа заманның жазұуын'айналдырамыз → / деп ^уойлаймын ↓ ///	Сондықтан латын жазуына көшетін болсақ, біз, керісінше, әлдеқайда алға қарай дамимыз, сол жағынан, бірақ мен жаңа тағы да қайталай бергендей болмайын, дегенмен, латынға көшсек те біз Байтұрсыновтың салып берген жүйесін, сол кісінің емле принципін, әліпбидегі әріпті таңдау принципін сақтай түскеннің үстіне сақтай түсіп отырмыз, сақтай түсеміз. Сондықтан біз Байтұрсыновтың бұл сіңірген еңбегін ешқандай жоққа шығармаймыз, керісінше, біз оны жаңа заманның жазуына айналдырамыз деп ойлаймын.
Құраш Зинелұлы	▶			Мұны ұлы ас дид. Ка мынау өзіңе казір. Не істейсің оны… Мына Мачамби дитін атақты би болд адайдың биі. Сол Мачамби атамыз кезінде кішкентай кезінен тілі өткір шешен болған ғой. Сонан кішкентай кезінде мына іы... кәзіргідей тамақ көп емес. Жаңағы бала кезіміз дид сол Мачамби. Содн бір ы... жаңағы қай үйде қонақ шақырылад сол үйдің жа керегесіне келіп күтіп отырамыз. Содан кейін жаңағы ет асатад дид жаңағы былай. І... етті, қалған еттерді сол балдарға беред дид жаңағы керегеден. Садан бір күні Үкібай дитін байдың несінде ет асылды дид жаңағы. Қонақ шақырылд дид жаңағы.
Құраш Зинелұлы	▶			Соны ет асылғасын мына біраз бала ауылдың біраз балдары күтіп отырқ дид жаңағы. Кел кел өзің де отыр… Содан, ия Үкібай дитін баяғыда. Содан жаңағы қонақтардың кетуін күтеді ғо. Қонақтардың біразы кетіп болып дид ы... енді сонан Үкібай мен қасындағы бір кісі сол, жаңағы бір ер кісі қалып әңгіме айтып отыр дид жаңағы. Сонан біздер жаңағы қарап отырмыз, қағаз әкел казір сүртетін... а... кім, жо... жо жоқ ананы әкеледі ғой кәзір... сонан ы... жаңағы ет асатар ма деп қарап отыр едік жаңағы.
Құраш Зинелұлы	▶			Бір уақытта Үкібай менің көзімді көріп қалд та, ы... мына шегірейген кімнің көзі деп айтты дид жаңағы. Сосын ана сонда кішкентай кезінен бастап шешендік дарыған боп тұр ғой жаңағы Мачамбиге. Менің менің орнымда сіз отырсаңыз көзіңнің қандай болғанын көрер едім деген ғо, жаңағы Үкібайға. Үкібай ашуланып кетіп, нағыл дид мына бала, ұртыңды тесейін бе. Ұртыңды тілеп... тілер... тілейін бе деп айтты дид жаңағы. Ұртыма, ұртымды тілетіндей ұртыма салған етің сыймай атыр ма деп айтыпты. Кішкентай кезінен сонда шешен болған ғо жаңағы.
Құраш Зинелұлы	▶			Содан со кісі і... үлкейген шағында мына өзбектер құрметтеп қонаққа шақырыпты жаңағы. Сонан со өзбектерде қонақта болып, сосын өзбек келіп өзі бір і... мына өзбек қалқы өздерінде бір силы қонақтарға пісіретін і... жақсы асы бар екен жаңағы. Беретін тамағы, тағамы. Оны мына үстіне былай ет салад та, сосын астына жеті түрлі дән не істейд екен жаңағы. Жеті түрлі тағам қояд екен астына жаңағы. Үстіне кішкентай, енді кішкентай ет қояд дид жаңағы. Бет жағына. Содан ана Мачанби атамызға айтты дид, осындай асты алдына әкеліп. Ана нені істеп... Мача ата мынау бізде еең...
Құраш Зинелұлы	▶			Кез келген адамға пісірмейд, өзіңіз сияқты ы... құрметті абройлары адамдарға келгенде осындай құрмет үшін солардың пісірілетін ас. Сирек пісірілетін ас. Осыдан алыңыз. Бұның аты Жеті әулие дитін тамақ дит жаңағы. Сонда Мачамби атамыз айтты дид. Ассалаумалейкум жеті әулие, үстінде жатырған еті әулие. Былай етіп еттерді жинап алсам, астарында жатқандардың несі әулие деп айтты дид. Сол сияқты бізде қазақта етті сол і... қатты құрметтейді ғо. Құрметтеген қонағына ас берет, ет берет. Өй етті, етті жемесең бар ғой, біздің мына табиғатымызға солай сіңісіп қалған ғой. Мен екі мың он сегізінші жылы Түркияда болдым. Қырық бес күн ет жемегенде мына етті дитін кәдімгідей кәдімгі ана соған соны жегің кеп тұрады ғо. Кел отыр отыр, тамақ ішіңдерш. Кел Әшок, келе гой. Мына апытайыңның қасына кел.
Құраш Зинелұлы	▶			– А не, ағам мен жеңгем тұрад. – Мхы... – Елу екінші жылы. Ы… содан кейінгі екі бала қайтты. Одан кейін елу жетінші жылғы ағам болд. Сол ағамның... дан қалған төрт ер бала, бір қыз бала бар. – Ы... – Сол қолдағы Әнуәрбек деген баланың жолдасы мынау, келін деп отырғаным сол. – Ее осы ауылда тұрады... – Бана жеңгейді шақырып едім, ол ы... не... қолым босамайд деп келмей атыр. –Ы... кәзір біз ана Мұрат атаның ненің... басына баратын болсақ қасымызға бір екі адам еріп ... сөйлейтін адам ертіп алу керек. – Жоқ, а... айттым ғой мен. – Иә... – Айт... дайындап қойд оған.
Құраш Зинелұлы	▶			– М... – Енді Махамбеттің басына бара алмаймыз деп тұр олар. Неге десең қырмен байланыс жасай алмай тұрмыз, кеше батты дид машиналар. М... сондықтан бүгін тяк... кәзір хабарын берем, Бірақ бара алмайтын сияқтымыз дид. Кім, Жанат жақындашайш. – Аха ! – Бұл Жанат ненікі, Алға дитін жеекі, о. – Мына... – Мына жаққа жақындап отырыңыз. – Самара жақта ғой да мына. Саратов, Саратов жағында. Саратов облысының несінен. Құдалар со жақта тұрад. – М... немен жей бересіздер ме? – Ау. – А, мен де негізі қолмен жей берем ғой. Бірақ ана, ыңғайсыз... – Жоқ қолмен жиміз, біздер. Ес ... асты қолмен жиміз ғой.
Құраш Зинелұлы	▶			– Біздің бір жеңгеміз бар, о кісі қолмен жесең жақтырмайды. – Ааа, біздер қолмен жиміз. Ал, ал Жанат ... – Сіздің атыңыз, Сағат. – Жанат. – А... Жанат апай. М... Руыңыз қай ел? – Байбақты. – Байбақты, кеше мен он екі ата бай ұлы дедім ғой, алты аталы Әлім, жеті аталы жеті ұру кіші. Кіші жүз он екі ата бай ұлының ішінде біреуі Байбақты. Біреуі беш... біздер Берш мысалы. Бұл кісілер Байбақты. Серкештен бастап, Серкеш, Асақ... он екі ата бар. Сол он екі атаның бірі Байбақты. – Сіз Қыпшақ не болдыңыз, ә. Арғын болдыңыз ба? – Керей. – А... Керей орта жүз. – Мха...
Құраш Зинелұлы	▶			– Бұл ауылдың біраз каз... сексен пайызы Берш па сонда? Жалпы атасы. – Иә, иә, иә . – Жүз пайызы поши што.. – Ммм.... – Жоқ, жүз пайыз емес, бізде Адайлар да бар ғой. Адайлар, Таздар. – Кім Адай, аға? – А.. – Адай кім? – Адай, ана Абсаламовтар Адай. – Ааа.... – Ана Гүлзаданың несі, күйеуі. Менің служагім. Сондай сондай бар Адайлар. – Олар бұяққа қалай келд, ад... неден ба? Ақтаудан ба? – Жооқ, осы... апкелшейш қазір. Қолыңды, қолыңды не істеп ал, тұр. Казір енд Махамбеттің басына баратын болса, ән жерде әкімшілікке барып ана сөзді қысқартайық кішкене ә. Ертерек шығып кетпесе ол өзі барып келіп.
Құраш Зинелұлы	▶			– Аха. – І... сізге жетіге такси дайындап қойды ме екен. Оны кә апана айтып қою керек. – ... сіздің телефоныңыз қаяқта? – Менің телефоным зарядкіде ғой. Ана ана мынжақ неде і... маразильниктің үстінде. – Ммм... Кешкі сегізге жүрмей мекен? – М...? Сегізде жүрмей... – Атыраудан Ақтөбеге не бар ғой иә, такси.? – Бар. Бірақ оның да жүретін уақыттарын білу керек қой. – А өзінің уақыт... кез келген уақытта жүре бермей ме? – Просто заказывть. Заказ беру керек алдын ала. – Иә, иә, иә. Ерақа ассалаумағаликем, тағы да. Болдыңыз ба? Сессиядан шықтыңыз ба? Ааа. Әәә түс қайта үште депсіз а неңіз, ы... жаң ана Махамбеттің басына жол жоқ па екен?
Құраш Зинелұлы	▶			– Білген жоқсыз ба? Ааа... Иә.... Ааа... Ия, со со жақпен баруға болмай ма екен деп неістеп атқаным ғой. Әй, сіз бармай ақ қойыңыз, машина берсеңіз болды ғой маған. Мен м... ия... мха... – Ақтауға қайда бара атырсыз? Қайда бардыңыз Ақтауда? – Батомиде бодым. – А жоқ, не бір жерге бардыңдар ма? Өзен ешқайда барған жоқ ба? – Жоқ. – Бірақ та перелетпен не істедіңіз ба ? – Аха... – Ааа. Атырауға болған жоқ па самолет, тікей? – Ақтөбе, одан бұрын Ақтауда болдық. Ақтаудың Шетпе аулына бардық. – А, Сәрсенбайда машина жоқ па? Жә... иәәә, ол балшық анау деп. Ол да балшық деп тұр иә.
Құраш Зинелұлы	▶			Мен айтам, ар жағы кепкен болар сұрасаңдарш десем. Ммм.... Мен машинам жүре алмайды ғой, да. Китевой жақтан мен ай жүре алмайтын болар машиналарым. Ааа... М... – Мектепте оқушылармен кездестіңіз бе? Үлкен сынып па? Жоғары, жоғары сыныптар ма? – Он бірмен кездестім. – Ммм... . Жақсы, жақсы онда. – Осы Жібекпен бірге жұмыс жасайсыз ба? – І.... – І...жарайд жарайд жақсы. Жоқ. Бана айттым мен жоқ о... – Бірге оқығам мен. – Айтпай ақ қой оған... – Жақсы жақын құрбым ғой.... Ол аудармашы. Ол әдебиет, мен тіл. – Жақсы жақсы, Ереке онда, жақсы. – Кітап бірдеңе жазып жатырсыз ба? Бізде журналистика жағынан... – Жоқ. Жібек, Жібектікі әдебиет, о кісі жазушы, аудармашы, редактор.
Құраш Зинелұлы	▶			– Ал менікі тіл бағыты ғой. Тілді зерттеу. Соған жа екеуміз қазақ тілі мен әдебиеті болса, ол қаз... ол әдебиет, мен қазақ тілі ғой. Екеуміздікі де ғылыми бағытта. Ол енді шығармашылық. Шығармашылықпен, жазушылықпен айналысады ғой. – Диссертация бірдеңе жазып атсыз ба, қазір? – М... жоқ бұл институттағы жоба. Жоба бойынша келдім. – Ааа... – Тілде деп, бұ кісілер бар ғой нешінші жылдан бастап бүкіл Қазақстан бойынша тілді, тілдің ы... жаңағы кірме нелерді бәрін реттеп атыр ғой. Жаңағы осы былайша айтқанда сол ғой да? Тілдің бірнеше бағытын зерттеп атыр, бұлар. – Иә... – Қазір мысалы бұларда уже программасын несін бана көрсетті ғо.
Құраш Зинелұлы	▶			– Мысалы бір сөздің бір дұрыс, дұрыс емес... – Соны оқушыларға көрсете алмай қалдым, ә. – Ия дұрыс, дұрыс емес екендігін кәзір бұлардың өзінің несінде бар ана приложениесінде бар екен. Приложение ма жаңағы, немене ед, сайдта ма? – Сайтта. – Соны басып қалса мысалы бір сөздің дұрыс, дұрыс еместігі аннан шығарып уже дайындап беред екен. Соны ары қарай тағы да бұлар зерттеп дамытып атыр ғой. – Дұрыс тек жазылуы ма? Әлде Қалай? – Жазылуы да... – Мағанасы ма – Мысалы, мысалы мекенжайы дегенді көрсетті мысалы. Мекенжай дегенде мысалы біраз уақытқа дейін арасына тере қойып жазған. Қазір бірге жазат деген сияқты.
Құраш Зинелұлы	▶			– М... жазылуы ол... бойынша сол жаңағы арф... емле, емле жазу м... қо... саюз... қосымшасы бар. Қосымша дегенде барлығы бір сайтта. Одан кейін орфоэпия жаңағы сөйлем... сөйлемнің дұрыс нормасы көрсетілген. Жаңағы ы... мағынасы бар ма деп сұрап жатсыз ғой лексикалық мағынасын да көрсетілед. Синонимдері, оның лекцикалық қабаттарда тіркестері. Тұрақты тіркес фазалар кезімен қатар еркін қандай тіркестер қолданылат соның барлығы бізде м... тби сөздік деген сайд бар. Содан халық қолдана алады. Жаңа аға, тарихшы ағайға енді мен жауап берейін дедім де, бірақ жауап берген жоқпын енді. – Өзі ... кісі былай тек қойып отыр. – Қоныс ағай ма?
Құраш Зинелұлы	▶			– Иә. Өзі өзі кез келген жер , кез келген адамға да сүйтіп солай бір не қояд өзі. – Ааа... оны жауап берейін дедім, біріншіден ол қазақ тілінде болмайд. Жоюылу қаупы ондай жоқ, себебі мәселелер туындайды ғой, бірақ бізде қазір жасанды интеллект базасында қазақ тілің базасы енген. Содан кейін енді. әлемде неге бірінші ы... қаз... ағылшын тұр. Бірақ сөз айналып келгенде экономикаға, экономикаға келіп тіреледі ғой. Сондықтан біз тілді көтергіміз келсе экономикалық жағыдайымызды да бірге көтеруіміз керек та. Бәрі бір күш қой айналып келгенде. Соған келіп тірелед енді. – Иә, тамақ алыңдар. – Ағай бірақ өзінің пікірін айтқан шығар. – Иә, иә.
Құраш Зинелұлы	▶			– Өзінің пікірін айтты, сосын өзінен сұхпат алынды ғой. – Иә, дұрыс қой. – Ол ана аяқ астынан келіп қалғасын, бәрі де кішкене нағып отыр ол. Ол сим карта ғой. Сорпа, сорпа бар ма екен? – Мха... – Сорпа іше берейік. Іше берейік. Ал ал сен, ала бер ала бер. Мында қолыңды сүрт. – Еее... – Ол жақсы, жақсы не ғой негізі бастап жүрген бас... нелеріміз. Бірақ ана жаңа кейбіреулер сол сөйлеп атыр, негізіне корпус деген сөзді неге неістемейд деген сияқты қылып. Ол енді бүкіл әлемдік тіл не болар, ә. – Сағат неше? – Қолданатын терминдер болар, ә. – Иә... – Сағат ерте. Он кетті. – Әлемде ол корпус деп аталынат та.
Құраш Зинелұлы	▶			– Бірақ түріктер оны аударған. – Да!? – Аха. – Ааа... – М... ұмытып қалдым, і... демек болат. – Мм... бізде соған со жайлап жайлап көшеміз ғой енді. – Иә, енді корпус дег... – Олардың осы саласы бойынша сен неге се... барып зеттедің ба? Осс тіл бағытындағы осындай жұмыстарын. Олар... – Түріктердің ба? – Иә. – Біз Түркияға бардық қой. Сол кезде м... олар жабық ұстайды екен. – Ммм... – Осыны енді бізге сондықтан бізге ештеме ананы нені айтпады. Жабық ұстайт. Казір мына интернетте бәрі бізд жаңағы мен көрсеткен сайдтар ашық тұр ғой. Ал олардыкі жабық. Жабық өз еркімен... Дәл біз барған Стамбул университетінде бірақ корпустық лингвистика болмады.
Құраш Зинелұлы	▶			– Несін жәні, әне суып тұр ғой. Ала ғой, ала ғой. – Сіз қай пәннен берем дедіңіз? – Математика. – Күшті. Сіздер барлықтарыңыз былай жұмыс кезінде ғана, жұмыс кезінде орамал тақпайсыздар да былай басқа кезде орамал тағып жүресіздер ма? – Үйде, былай шарушылықта, басқа былай мен постоянно тақпайм. – Ааа... Манғыстаудың келіндері осылай кө... ол көбінде осылай тағып жүред екен, а!? – Маңғыстауда қазақтың несін мықты ұстайды олар. Киімдерін киіп жүред олар, қазақша. – Жақсы екен. Текемет. Текемет жасап, бау тоқып... – Иә, иә, иә. Ана біздің құдаларға жіберетін сені, қап. О құдалар біраз нәрсені айтатын ед, сізге. – Ммм.... – Со жердің нелерін жақсы білед олар. – Тарихын ба?
Құраш Зинелұлы	▶			– Тарихын, несін жақсы білед, өйткені олар дейтін со жерден анау ауылдық жерден неткен. Аталары молда болған. Сол жердегі хазіреттердің нелердің бәрін білед жақсы. Құдалардың барлығының атты пайғамбардың аттары кілең. Ілияс, Ідіріс, Юніс, Жүсіп деген. – Сол аталары қойған боп тұр ғой, да? – Аха... Құданың өзінің аты Ибрахим ғой. Олар ана я мамасының атына бірнеше үйлері бар. Мысалы Ақтаудың өзіне. Тыныштық деген, тыныш деген. Бір емес бірнеше үйі бар кә.... Со кісінің атына. Өздері салған ғой анау со үкіметтен не алып, қаражат алып. Бірақ сосын өздерінің ат нелерін қойған жаңағы. Иә, иә ..., – Алло, Құрыш мен ғой.
Құраш Зинелұлы	▶			– Иә, иә үйдеміз. – Ааа. Құраш мен бір І... бір ұсынысым бар ед. – Аха. – Мына көпті көрген Қамар апайымыз бар ғой, Қамаш. – Аха. – Сол кісіден кімнің Самалдың уақыты болар ма екен. Бір жары сағатқа сұқпат алатын, о кісіден. – Бір апай бар үлкен. Жарты сағат сұқпат алуға бара аласын ба? – Ұстаз. – Білмейм, барайық. – Барайық ана, ана әкімшілікте үште боламыз ғо. – Әкімшілікте үште? – Иә, үште, үште деп атыр ғо олар. – Аа, сүй деп атыр ма . – Иә, иә со әкімшіліктен шығып, і... амандық болса Мұрат атаның басына барып келейік, мына жерден. – Аха. – Махамбет батпақ деді ме?..
Құраш Зинелұлы	▶			– Махам... Махамбетке енді бара алмаймыз. Содан кейін со Қамар апайға барайық, амандық болса. – Иә, иә қазір группа сонда соғады ғой енді. О кісі бір көпшілікке шөлдеген кісі ғой дим. – Иә, иә, о кісімен сөйлесіп көрдіңіз бе әуелі. Сөйлесетін жағдайда ма, не ме? – Соны ия, қазір иә, иә. иә сөйлесіп көрем. – Аха, біліп анықтап қойыңыз. – Біліп алып, сосын қайтадан сізге хабарласам. – Жаксы, жақсы. – Жарты сағат деп айтам өзім. – Мм м... жарайд. – Жақсы, жақсы. – Бана, банағы ағай ғой мынау, Амантай ағай. – Амантай ағай, иә. – Иә, иә. – Диндер, неге Индер болып кетті екен. – Мана айтып тұр ғой, казактар өзгертіп жіберген деп.
Құраш Зинелұлы	▶			Кезінде Казактар өзгертіп тастаған диді ғой. – Сонда әдейі .... тілдері келмеген ба? – Негізі бұрынғы тарихтарда бәрі Диндер деп ністеген ғой, кешегі Мұраттардың өлеңінде... – Иә со неге Индерге,,,, – Махамбеттің өлеңінде. – Тілдері келмей қалды ма екен? – Жө жоқ. Казактар енді жалпы ос жерде казактар болып көп болған ғой мынау. Арғы беттің бәры казактардың аттары ғой. Орысш... күні дейін... күні кешеге дейін ауыстырылды олар. – Жайықтың арғы беті біздің жер мә? – Жайықтың арғы беті Европа, мына біздің мынау Азия. – Қазақстанның жері ме? – Қазақстанның жері.
Құраш Зинелұлы	▶			– Бірақ кезінде жаңағы патшалық Рассияның кезінде, мына Бөкей ханға, Жәңгір ханның кезінде казактар арқылы со жерді казактарды жәйлатып жіберген ғо. Казактар о жерді иеленгені соншалық, біздің елдің мына жәй мына Махамбет пен Исатайлардың көтеріліп жүргені, мына жерде бізге суаруға да жақсы жерлердің бәрін алып алған ғой мыналар. Сосын ана өзінің і... кімнің Жәңгірдің атасы Қарауылқожаның қызын алған ғо ол. Сол Қарауылқожаның өзі соның ағайындары бәрі шұрайлы жерлердін бәрін алып алған ғо.
Құраш Зинелұлы	▶			– Осы жәй қарапайым халыққа жер малын, жерін суаратын жер не қоныс аз болған. Сосын көтерілді ғой бұлар. Мұндай әдетсіздік, жерін тартып алғаннан кейін. Сосын жаңағы басқару стилдердің барлығы ы... бұрынғыдай ы... жаңағы қазақи қалыпта емес, дәстүрде емес. – Зарядталды ма? Ясин. – Ааа, – Манағы зат затядталды ма? – Қараш. аулардың мына жағында, қараш. – мына зарядқа тығып қояйын. – Әйтеуір жалғаулы тұр да. – Жаңа дитін не істет, ... бір ка... жарқырап кетті жаңа зарыдка қойып жатқанда.... – Жарқырап кетті ме, еее мен қазір бір көріп келейін, ә.
Құраш Зинелұлы	▶			– Бүгін таңертең бе айттым ғой ана, әңгіменің оттығы болад былай. Келеатқанда әңгімені ары қарай міңгесіп отыратын адам керек. Сол, солда туындай беред әңгіме. Соны әңгімені сені біреу тыңдап отыр ма, нетіп отыр ма, сол да, соған да байланысты. – Еее. – Әңгіменің мына сөздің иесі болу керек дейді ғой. – Иә, иә. – Сөздің иесі болу керек. Сөздің иесі жоқ болса, оны сон... босқа айтасың сен. – Иә. Тыңдаушы иесі. – Тыңдаушы иесі болу керек дейд, жаңағы. – Иәәә, «Тыңдалмаған сөз жетім.» дейд қазақ.
Құраш Зинелұлы	▶			– Иә, не жетім дегенде үш, айтатын еді ғой сол. Мен де сол бұрында сондай нелерді көп жаттайтын едік сол мектепте. Он жылдан бері бірден жаттай алмай кеттім. Бірақ енді сұрап жатырм да. Мен де бір отызға жақындап қалдым, жаттау керек. – Ы..., кімнің, Байдалы шешен дитін болған ғой қазақта. Сол Байдалы шешен үлкейіп тоқсаннан асқан шағында.
Құраш Зинелұлы	▶			– І... мына Муса. Муса Шорман сияқты осы. – Иә. – Сол елудің шамасындағы кісі екен. Содан қалін сұрауға келіпті жаңағы. Ана қалын сұрап, содан кейін: «күнінде күрілдеген Байдалы едіңіз, енді не айтасыз халқыңызға?» дейді ғой. – Иә, иә.
Құраш Зинелұлы	▶			– Сонда: « Мен не айтайын, күнінде күркіреген адам болып ем, қазір енді төсекке байланып жатқан жатысым мынау, көріп тұрсың» дид жаңағы. «Бірақ сен, сенен бір... саған бір нәрсе қояйын.» дид. « Соған сен жауап берш.» дид жаңағы. «Алыста не алыс, жақында не жақын?» дид. – Аха.
Құраш Зинелұлы	▶			Сосын тағы бір сұрақ қояды. Алысты, жақынды ы... тағы бірдемесі қалай еді? – Айта бер. «Алыста не алыс, жақында не жақын».
Құраш Зинелұлы	▶			– Енді осы неде қарапайым, ауылда қарапайым қызмет атқарған бір үлкен кісілер бар ма? Жетпіс, сексендегі сіздің құрдастарыңыз. Сіз оқыған адамсыз енді, ал енді қойшы болған. – Бізден үлкен Молдабай деген аға бар ед, үйде болса. – О кісі был жоқ боп..., бүгін жоқ боп тұр. – Ааа! – Атырауға кетіп қапты ғой. – Қап. – Жаңа мен соқтым о кісіге телефон. – Қап, қап. – Атырауда бір ағайынмен і... не істеп қалд. Қазір біреуі кед, келген келмегенін білмейм. – Келген жоқ па екен әй?
Құраш Зинелұлы	▶			– Соны енді, енді сіз енді... – Қайта-қайта соға беру да ыңғайтып тұрм. – Солай ғой, иә. – Енді мына кісі. – Басқа. – Деген тура біздің әдеби тілде сөйлеп тұр та атамыз. Енді маған жергілікті сөйлейтін тағы бір үлкен кісі апа ма? – Жәй қарапайым тілде дейт та. – Қарапайым тілде сөйлейтін кісі керек боп тұр ғой, бұл кісіге. Қарапайым. – Иә, қарапайы тілде дегенде, мына мысалы Құраш ағамыздың несі басқаша ғой. – Иә. – Ғо деген сияқты, зәт деген андай, қалай ед, әлі айтып түсіндіре алмайм. Анадай басқаша. – Иә.
Құраш Зинелұлы	▶			– Сізге сезіле ма? Сізге сезілмейд шығар енді. – Маған көп сезіле қоймайд енді. Ерекшелік болады ғой, айымашылық. – Иә. Бірақ сізде ол, ол жоқ. – Менде жоқ па? – Иә, бірақ мен сіздерден өзіме керекті оны жаңағы жазған нелерімді, ана неге шығарам, ғой бағанағы көрсеткен. Сөзіңізді әдемілеп түсіріп алып, бұйырса. Амантай атаны, сізді. – Сонда қай неден оқимыз оны? – А, «Тәтті де не тәтті?» дейд жаңағы. Мына есіме түспей қалд. «Тәтті де не тәтті?»
Құраш Зинелұлы	▶			– Содан жаңағы кім Муса: «Ақа, ол алыста, жер мен көктің арасы алыс қой» дейд жаңағы. Сосын жақында «бірге туған, бір анадан, бір шешеден туған адамдар жақын болар» дид жаңағы. «Тәттіде, өзіңнен туған бала тәтті болар» дид жаңағы. Сонда Байдалы шешен айтты дейд: « Әй, шырағым Муса, ақылың алқымыңнан аспаған екен» дид.
Құраш Зинелұлы	▶			– «Алыста жер мен көктің арасы емес, алыста білімді мен білімсіздің арасы». – Алыс деп па? – Алыс депті. – Оох! – «Жақында, адам баласына ең жақын нәрсе бұл ажал» депті. Ол ажалдың қай уақытта, қалай келіп қалатынын ешкім білмейд. Сондықтан, «адам туды ма, уже ажал жақын деген сөз» дид. Ал енді і... – Тәттіден.
Құраш Зинелұлы	▶			– Тәттіде не тәтті десе, бала тәтті дейсіз ғой, бірақ жеме жемге келгенде адам баласының ы... жаны тәтті дейд, өзінің. – Ы... өзінің жаны тәтті. – Өзінің жаны тәтті дид, жеме жемге келгенде солай болад дид ол. – Иеее. – Солай ғой. – Сонан бұл сұрақтарға жауап беред, сосын Муса атамыз да айтат жаңағы.
Құраш Зинелұлы	▶			– « Менің де бір сұрайын деп жүрген көкейімде жүрген бір нәрсе бар ед, соны сізге қойып біліп алсам екен, біліп алсам ба деп сүйтіп жүр едім», дид жаңағы. – Иә. – « Мына арғымақ деп нені айтамыз?, Ақсұңқар деп нені айтамыз?, Ержігіт деп нені айтамыз?» дид жаңағы. Сонда: « Арғымақ деп айтамыз шапқанда жүй..., шапқанда атқа желге, шапқанда ат жеткізбесе».
Құраш Зинелұлы	▶			– «Ақсұңқар деп айтамыз, а жаңағы ақсұңқар емес ана нені, өткізбейтін нені, а, ақсауыт деп айтамыз атқанда оқ өтпесе, ержігіт деп айтамыз жауға жалғыз тастап кетпесе» дид. Сосын, «айтқан кезде ақылымен теппесе» деген сөзді айтат. – Тамаша, тамаша. – О кездегі кісілердің сөздері данышпан ғой.
Құраш Зинелұлы	▶			– Сөзді зерттеп жүрсің ғой. – Иә, иә. – Бізде қазір оны сөзді зерттеп жүретін жағыдайға жеткеніміздің өзі, өзі көп нәрседен алыс кеткеніміздің белгісі. – Белгісі. – Мысалы ол заманда сөзге адамдар тоқтаған. Сосын сөзге сол тоқтағасын, соны ұғып алып сөзді мысалы сөз арқылы өлтіріп кеткен ғой. Өлті... өл... өлу деген болад жаңағы. – Иә, иә. – Сөзден.
Құраш Зинелұлы	▶			– Сүйтемін сөзбен өлтіріп деген, иә сөзбен бауыздап кетет жаңағы мақтамен бауыздаған сияқты. Ал бұ заманның адамы сен өзің сөйлеп атсың ба, немесе өзім бір сөз бердім ау деген ондай нәрсені сезінбейді, бүгінгі ұрпақ. Ал ол, ол жақсы емес. – Жақсы емес, иә. – Ол уә... берген сөзде, уәдеде тұрмау. – Міне.
Құраш Зинелұлы	▶			– Аманатқа қиянат жасау. – Міне. – Бұлар мұсұлманшылыққа жат сипаттар. – Міне, міне, міне осы жер бір жеріңе жазып қой. Бір жерге жазып қой қарағым, Самал. – Аха. – Мына қазақ халқы сөзге тоқтаған халық ауызша айтқандай. Сөзге тоқтаған халық қой. Бізің, басқа ұлтты білмеймін, қазақ халқының, қазақ ұлтының өмірінде, тарихында сөз шешуші маңызға ие болған. – Ау. – Бір минут.
Құраш Зинелұлы	▶			– Индерге де жазып қойсайш, индерге де жазып қойш қазір, үйден алып кетет. Индерге де жазып қойш, индерге. – Индердің таксиіне ме? – Индердің таксиіне де жазып қойш, қазір осы үйден алып кетет. – Алты отызда. – Келе ғой, балам. Кел. – Жоқ, алты отызды, алты отызға қайда жазам? – Кел, мұнда әңгіме тыңда, отыр. – Мәсила, анған барып келе қойшы. – Ау? – Бірдеме деп Қалимұралар қайта қайта соғып жатыр. – Әй, Асхат сұрап жатыр сені айтпақшы, ие. Барып келш ана мотор ма, бірдеңе көтерісітін бе, бірдеңе. – Барып келе қойшы, ана ақ кофтаңды шеш те, балам. Бара ғой бар, ой айналайын.
Құраш Зинелұлы	▶			– Қазір алты, жеті, жетіде. – Қазір неше сағат? – Алты боп, алты болып тұр. – Қазір алты боп тұр ма? – Алты жарым. – Алты жарымға Индерден ... – Жетіде. – Алты жарым, жетіде ме? – Жетіде шықсам. Жетіде деп айтып көрсеңіз. Жеті, с... тоғыз, тоғыз. Тоғызға жазам ба, мен? Атыраудан ғана жүре ме Ақтобеге. – Аха. – Жоқ, Атыраудан енді не... – Индерден жүрмейд, иә? – Индерден кейде болады ғой. – Алло, мен ғой. Біз.
Құраш Зинелұлы	▶			– Мәә, Жандос ұйықтап атыр ма? Қайдасың? – Мында Құраштікіне келдім. Құраш үйге барайық дегесін. – Иә. – Сол, бестің шәйін ішейік деп атырмыз, бестің шәйін. – Ааа. – Иә, иә. – Назгүлге сәлем айт, Назгүл келіп пa? – Келіпті, келіпті. – Ы... со Құраштың үйіндесің бе? – Мхм. – Иә, иә жақсы. – Жақсы. Назгүл, сәлем айтып жатыр. – Балық, балық житін қағаз әкеле қойшы. – Қазір әкелем. Олар осы жерде бар. – Міне, міне. – Қолымды осы жерден жуа салайын. – Біссімілә.
Құраш Зинелұлы	▶			– Мынау тарымен шәйіңді құя бер, стақаны қайда? – Иә, қайда екен анау? – Индрайвермен жіберу білесің бей сендер, бар ма, индрайвер? – Иә. – Ақтөбе деген Актюбинсая облыс емес... – Город, город Ақтөбе дейсің ғой. – Город Актюбинск. – Ақтөбе қаласы дейсі ғой. – Актюбинская область, Қазақстан. Мен қайда барам Ақтөбеде? Қазір. – Жоқ.
Құраш Зинелұлы	▶			– Қазір жазбай ғана сұрай салайық. – Біссіміллә. Ал, шәйтабақ ал, шәйтабақ. – Жоқ жарайды ғой, суйды ғой. – Мен өзім шәйтабақпен ішем ғой. – Aaa. – Өзім шәйтабақпен ішетін болғасын. – Нан қатып қалған жоқ па екен, жабылмай қалып қойыпты осы жерде, нандар. – Ы... бауырсақ алсай. – Нандар жұмсақ па екен. – Қатты нанда витамин жақсы болад дейді.
Құраш Зинелұлы	▶			– Ааа, тіс жақсы болса егер. – Тіс сай болса дейсіз оған. – Жақсы тіс керек қой. – Ал, қызым біздің басымызды біраз шайқады. – Енді әлі сізге кезек келед десеңізші. – Иә. Енді осы, осы кісіні әуреле кішкене. – Бай... Ақтөбе Байтау деген отельге барад екенбіз. Атыраудан Дина барады деді. Бүгін кешкі сағат тоғыз жарым, қазір жетіде шықсам сегіз, тоғыз, тоғыз жарым.
Құраш Зинелұлы	▶			– Тоғыз жарымдарда барасың ғой. – Тоғыз жарымда. – Алла қаласа! – Алла десеңші, алла, алла. – Баға қанша, екен? – Өздері айтатын болар, өздері? – Мына жерге жазу керек дейд. – Тағы жазу керек дейді. – Қай жерден ол? – Он мың теңге ма бәрі? – Қой, жоқ он мың емес. – Қой. – Міне жер ме, міне жерден Атырауға ма? – Жо жоқ, ана Атыраудан. – Атыраудан Ақтөбеге. – Он мың алады. – Он мың емес қой. – Алад, алад. – Жо жоқ, тұра тұр, біліп алу керек оны. – Біліп алу керек, иә, бетін.
Құраш Зинелұлы	▶			– Ал жетіге сіз, жетіге адрес уақыттарын... – Жетіген бере бер жетіге, Атырауға. – Әкөн, і... жалпы Атыраудан Ақтөбеге бар ғой индрайвер такси шамамен қанша болады екен? Ана Айбектің жолдас жігіттерінен сұраңдарш. Самалдарға кешкіге такси керек болып атыр, сағат тоғыз тоғыз жарым шамасында Ақтөбеге баратын. – Манағы екі адам дегендердің бәрі кетіп қалды ғой, иә. Адам табыла ма екен.
Құраш Зинелұлы	▶			– Жоғары класстарға бересіз, бе? – Иә, иә. – Сол біздің айтқанымызды Қалиоллаң естіді ме, жаңағы? – Естімей қалған жоқ па? – Халек! Қален! Бәсе ан жақта ғой. – Қален! – Ау. – Әй, Асхат аған сені сұрап ед бана, барш. – Ән барш, ән жерге. А сен мені түсіріп отырсың ба? Мын жаққа кел. – Әй, бір мотор ма бірдеңе көтерісіп жіберетін дей ме бірдеңе деп.
Құраш Зинелұлы	▶			Сондай бірдеңе ма кезек, керек болып атыр деп ед оны. – Кел шәй құйдың ба, ала ғой тамақ. – Аха. – Қазір мен сұрайын, кісі тапты ма екен. – Апеке ана шоколадтың орнына мына ірмішіктен кішкене, соны алайыншы деп па, ана шоколадты алмай ақ қояйын. – Ааа, иә. – Ірмішік алайын одан да мына, табылмайды ғой. – Мхм. – Табылады ғой енді, бірақ қолдыкі ұнайд. Таза не та. Жақсы, ата.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассаламуалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Әуе толқынында Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Микрофон алдында журналист – Оңғар Құралов. – Жастардың сөз саптау мәдениеті ғана емес, сөздерді орынсыз, ретсіз пайдалану үрдісі жаппай сипатқа ие болды. Сөз түсінер халықты алаңдатып отырғанын, тыңдаушыларымыздың арман-тілектерінен байқауға болады. Сөздер мен сөз тіркестерінің бұрыс қолданылу тәртібі жиілеп кеткендіктен, «Олай емес, былай айтпаушы ма еді?» деп қоңырау соғушылар да аз емес. Ондай алаңдаушылықты түсінуге де болады. Себебі «білгеннің тілін алған – қор болмайдыны» өмірдің өзі дәлелдеді емес пе?
Құсайын Жанпейісов	▶			– Тек соны құлаққа құйып, бойына дарытатындар болса, қанеки. Бірде «Біз қалай сөйлейміз?» хабарының тұрақты тыңдаушысы телефон арқылы соқты. «Менің осы хабарларыңызға қажетті айтар сөзім бар еді, соны көрсеңіздер» дейді. Редакцияда кездесіп, әңгімелескеннен кейін оның айғақты пікірлері өзге тыңдаушылардың кәдесіне жарар деген ниетпен назарларыңызға ұсынуды жөн көрдік. Қазір алдарыңызда өмір бойы теміржол саласында еңбек еткен, бүгінде зейнет демалысындағы тіл жанашыры, бұрынғы теміржол инженері Құсайын Жұмабекұлы Жанпейісов сөйлейді. – Біз қалай сөйлейміз? Бұл мәселе – көпті толғандырып жүрген жағдай. Тіл мәселесімен айналысып жүрген ғұлама ағаларымыз, ғалымдарымыз, институттарымыз, Ғылым Академиямыз тұрғанда тіл маманы емес, бізге пікір айтудың өзі де ыңғайсыз. Дегенмен біз де өз мемлекетіміздің перзенті болғандықтан, өз ойымызды айтсақ дейміз.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Қазіргі уақыттағы тіліміздің шұрайы кетіп, өңі сүрең тартып, кері кетіп бара жатқаны намысы бар, жүрегінің оты бар әр қазақты сырт қалдырмайтын шығар. «Өнер алды – қызыл тіл», «Тіл шырайы – өлең сөз» деп тегін айтылмаған. Аса көрнекті жан-жақты ғұлама ғалымымыз Ахмет Байтұрсынұлы: «Өнер алды – сөз өнері» деген. Қазақ тілінің тарихын, сөз өнерін басқа ұлттар, әсіресе, орыс ғалымдары ертеректен зерттей бастаған. Оған лайықты бағасын да беріп, көңіл аударып отырған. Тіліміздің айтып отырған жағдайға ұшырауының тағы бір үлкен себебі – осыдан 200-250 жыл бұрын Ресей өкіметі жасырын заң қабылдаған. Орыс тілінің үстемдігін жүргізіп, басқа тілдерді бірте-бірте әлсіретіп, ақыры басқа тілдерді жоюға бет алған. 1965 жылығы баспадан шыққан «Шоқан Уәлиханов» деген кітапта Шоқан Уалиханов осыны көрсетіп, ескертіп, сақтандырып кеткен.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Алдымен жазуын, тарихын, тілін, дінін, дәстүрін т.т. өзгертсек, орысша оқытсақ, кейін олар өз тілін жек көріп кетеді деген. Ол үшін мектеп ашып, тегін орысша оқытайық. Бұл әрекеттерін мектеп ашып беріп, Ыбырай Алтынсарин арқылы жүзеге асырған. Бұл жайды зерттеп, үгіт жүргізген орыстың миссионерлері Ильминский, Алекторовтар болған. Мысалы, қазір Қазақстанды тағы да шетелден миссионерлер қаптап кетіп, мұсылмандарды дінінен тайғызып, басқа дінге өткізіп жатқандары белгілі. Ал біздің қазақ жастарымыздың бірсыпырасы өз ана тілдерін жек көргенімен қоймай, орыс тілінде сөйлейтінін мақтан тұтады. Кейбіреулер білсе де, білмеймін дейді. Дұрыс сөйлеу алдымен баланың тілі шыға бастағанда, сонан соң балабақшада, онан кейін мектепте жалғану керек. Ол үшін ата-аналар, тәрбиешілер, барлық мұғалімдер, жалғыз тіл маманы емес, барлығы атсалысу керек.
Құсайын Жанпейісов	▶			– «Аялдаманы», мысалы, айтудан гөрі «остановка» деу – оңай. Дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі деген күн аттарын қазақша айтқаннан гөрі орысша айту – өте оңай. Сол сияқты ай аттарын да қазақша айтпай, орысша айта салып жүргеніміз бар. Ал тіл үйренудің бірден-бір құралы – кітап оқу. Белгілі ақын-жазушыларымыздың кітаптарын оқу. Оның ішінде Абай, Мағжан, Ғабит, Мұхтар сияқты ағаларымызды тереңірек оқу. Онан кейін радио тыңдап, газет-журналдар оқу. Дұрыс сөйлеп, дұрыс жазу үшін әр қазақ алдымен қазақша ойлап, содан кейін ойын басқа тілге аудару керек. Бір мысал: «Каспий теңізі табанынан мұнай өндіру-бұрғылау жұмысын жүргізуге инвестиция тартып жатыр» дейді. Ал теңіздің табаны қайда? Теңізде табан бола ма? Табан адамда болмай ма? Түйенің табаны тозып, табанына кигіз тігіп жатқанын көріп едім, түйе жүре алмаған соң. Және шананың табанына жалпақ темір шегелейді ағашы тозбасын деп. Шетел сөздігін алып қарасам, табаны деп жүргеніміз орысшадан емес, ағылшын сөзін «шельфті» «табан» деп аударыпты.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Сөздікте «шельф» дегенге жалпылама түсінік берілген. Нақтылы аудармасы жоқ. Қай жерде қолдансаң өз еркің. Аудармасы «теңіз түбінде, не теңіздің суы тартылған жерінде тағы тағылар» делінген. Ал «шельфінде» дегенді - «Каспий теңізі түбінің тереңірек қабатында бұрғылау жұмысы, мұнай іздестіру жұмысы жүргізіліп жатыр» десе онда өте түсінікті болар еді. «Движение поездов» – «пойыздар қозғалысы» деп аударылған. Дұрысы – «пойыздар жүрісі». «График движения» – «қозғалу кестесі». Дұрысы – «жолаушылар пойызының жүріс кестесі». Яғни, "транспорт қозғалысы» емес, «жүрісі», "қозғалысты" – "жүріс" деп аудару керек. «Правила уличного движения» – «көше қозғалысы ережесі» деп аударылған. Қозғалатын көше емес, көлік. Біз транспорт жүрісін сөз етіп отырмыз. «Движения» деген сөз орысшасында «жүрістің» толық мағынасын беріп тұр. Қазақшасында басқа мағына беріп тұр. Яғни, сөзбе-сөз аудармай, мағынасына қарай еркін аударған дұрыс деп ойлаймын.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Кейбір орыс сөздері деп жүрген сөздер, мысалы, «тариф» деген сөз – арабтың сөзі. Орысшасы «таблица цен» дейді – «бағаның кестесі». «Чемодан» да – араб сөзі. «Азимут», ол да орыс сөзі емес. «Лак» – өсімдіктен жасалынған бояу. Ол да – араб сөзі. «Магазин» – "уазин" сату орны, дүкенді білдіреді, дүкен де – араб сөзі. "Магазин" деген сөзді жұрт орыстың сөзі деп қабылдап жүр. Теледидарда депутаттар бірінен соң бірі сөйлеп жатады. «Кәсіпорындар толыққанды жұмыс істесе» дейді немесе «Заң толыққанды жұмыс істесе» дейді. «Толыққанды» сөзі орынсыз қолданылып жүр.«Толыққанды» сөзінің қай жерде қолданғанын бұрын кездестірмегендіктен де құлаққа түрпідей тиеді. «Кәсіпорын толыққанды емес, барлық мүмкіндігінше жұмыс істеп тұр» деген орынды сияқты. Бір техника ғылымының кандидаты: «Ауылда шеберханада техникалар қабілетті жұмыс істеп тұр» деді. Техникада қандай қабілет болады? Қабілеттілік тек адамға тән қасиет емес пе? Ал «техниканы барлық немесе техниканы мейлінше дұрыс пайдаланса» деген дұрыс болар.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Техника мен адамның ара-жігін ажырата білген жөн. Немесе қазір ұн жасағанда «егер ұнда витаминдер қоспасы жоқ болса, мұндай ұнды тамаққа пайдалануға болмайды десе, ол ұн жасайтындар екінші ондай ұнды сатпас еді» деген хабар жүрді радиода. Хабар өте жақсы. Ал «ұнды жасаған» деген сөз хабардың шырқын бұзып тұр. «Ұнды тартады», яғни, «бидайды тартады». Қазіргі уақытта «тамақ өндіреді», «ет өндіреді», «сүт өндіреді», «май өндіреді», «сүт өнімдері", "ет өнімдері", "жұмыртқа өнімдері», «жүн өндіреді», «қымыз қымыз өндіреді" , "шұбат өндіреді» немесе «дайындайды» деген тіркестер көбейіп кетті. Ал дұрысы «сүт сауылады», «май шайқалады», «сүт тағамдарының түрлері», «қымыз ашытылады, айран ашытылады, шұбат ашытылады», «түйе, бие сауылады», «мал сойылады», «жұмыртқа алынды», «жүн қырқылды» немесе «қой қырқылды», «шұжық істелінді», «қазы айналдырылды», «мал бордақыланды», «тамақ пісірілді», «ет асылды», «қамшы өрілді», «ши тоқылады», «кілем, алаша тоқылады», "киім, тон тігіледі», «құрт қайнатады", "ірімшік қайнаталды».
Құсайын Жанпейісов	▶			– «Жылқыны күзейді», «киіз басады, текемет басады», «теріні илейді, шелдейді, жұмсарту үшін тоқпақтайды», «қайыс тері илейді», «қайыстан жіңішкертіп таспа тіледі», «сүзбе сүзеді», «жер жыртады», «егін егеді, күріш, бидай, тары, арпа егеді, оларды орады», «құрт жаяды», «түйені жүндейді». «Жуас түйе жүндегенге жақсы» деген осыдан қалған. Киіз басарда «жүнді сабайды». "Арқан есерде" жүнді сабап, "алаша тоқырда" жүнді түтеді, иіреді. Театрға, киноға келгендерді «көрермен» дейміз. Радиотыңдаушыларды «тыңдарман» деп айта аламыз. Бұл сөздердің қайсысын қалай қолданамыз, қайсысын қабылдаймыз, оны тіл мамандары алқасы шешу керек. Сонымен еңбекшілер, келушілер, көрушілер, жазушылар, оқушылар, егіншілер, тыңдаушылар деген сөз дұрыс сияқты. «Ертесі» дегенді естіп жүрміз. Дұрысы «таңертең». «Кешкісін» дегенді «кешке жақын» деген дұрыс. «Бүтін», «бүткіл» деу дұрыс емес, дұрысы «бүкіл».
Құсайын Жанпейісов	▶			– Қанша, неше, нешеу? Ал базарға барсаң «қаншау?» дейді. Немесе «мына заттың екеуін, не үшеуін» дегенді «екеусін, үшеусін» деп қате айтады. Бірде бір әйел екінші танысына «Менің екі тал балам бар» деді. Ал «тал» деген сөз «бір тал шыбық», «бір тал ағаш», «бір тал шөп», «бір тал қылшық» дегенде ғана қолданылады. Орыстарда «творог» деген сөз бар. Ал бізде «сүзбе», «ірімшік» болып екіге бөлінеді. Немесе туысқандардың туыстығын орыс тілінде ажырату қиын. Бізде аға, іні, қарындас, апай, бауыр немесе нағашы, жиен, бөле десек, орыстарда брат, сестра, племянник, дядя. Ал орыстарға қарап орыстілді қазақтар жиен, нағашы, бөлені, бауырды– «племянник, племянница» дей салады. «Күніге» деген жаңа сөз шықты. Шын мәнісінде «күніне» деу дұрыс.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Енді «түнгі жұмысқа барамын» дегенді «ночьқа» барамын, «түнгі жұмыстан келдім» дегенді «ночьтан» келдім деп жастардың көпшілігі айтады. Ал енді «Түнгі жұмыстан келдім», не болмаса «түнгі жұмысқа барамын» десе, дұрыс болар еді. Енді "әке-шеше" дегенді "папаша-мамаша" немесе "братишкама", "сестрама" бардым дейді. Оны енді "әкеме", "шешеме" деп, не болмаса "ағама", "ініме", "қарындасыма", "апайыма бардым" деген дұрыс сияқты. 1930 жылдары қазақ қалаға қоныс аударып, қайтадан ауылға келгенде, өзін интеллигент, оқыған, мәдениетті етіп ауылдарстарына ерекше қылып көрсету үшін баласына «папа», «мама» дегізген. Ал одан ауылдасы да қалғысы келмей, олар да балаларына «папа», «мама» дегізген. "Папа", "мама" деген сол уақыттан басталған. Ал негізінде біз әкемізді «әке» деп, шешемізді «шеше» деп, болмаса «тәте» деп, ағамызды «ағай» деп айтқан дұрыс па деп ойлаймын. Ал енді «папа», «мама» деген сөздерден құтылатын уақыт жеткен сияқты.
Құсайын Жанпейісов	▶			– Бәріміз атсалысып, тілімізді түзейік, дұрыс сөйлейік, бай тіліміздің беделін, құнын түсірмейік, шырайын кетірмейік! – Иә, мұнда тілші, әдебиетші немесе сөз зергерлерін неге бермейді деп наз айтушылар да табылар. Әткенмен жоғарыдағы пікірлер қазақ тілінің қадірін түсінетіндерге аз да болса пайдаға жарар деген дүниелер екендігін бағамдай жатар деген ниеттеміз. Ал біз ел арасындағы, қазақтың кең даласындағы сонау алыстағы ауылдардан, шежіре қарттардан олардың аузынан жазып алған ғибратты да өнегелі оралымдарды, тапқыр да ұтымды ойларды күтеміз. Қазыналы халқымыздың сыр сандығында тереңнен тоғанған көркем ойлар мен сөз маржандары көп-ақ. Алда сондай дүниелерді беріп отыруды жөн көріп отырмыз. Осымен «Біз қалай сөйлейміз?» хабарын аяқтаймыз. Онда тіл жанашыры, бұрынғы теміржол инженері Құсайын Жұмабекұлы Жанпейісовтің дұрыс сөйлеу мәдениеті жайында айтқан пікірлерін тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеп, жүргізген – Оңғар Құралов. Әуе толқынында келесі кездескенше сау болыңыздар!
Қызыр Байбалаулы	▶			-Дайындап берген дүниені оқушыларға ортадағы жеткізуші, соларға меңгертуші тұлғалармыз ғой енді. -Аа, аты-жөніңіз? -Аты жөнім Қызыр Байбалаулы. -Қызыр Байбалаулы, керемет. Жасыңыз? -Жасым елу төртте. -Іі, мектеп, оқу орын қай жерді бітірдіңіз? -Абай атындағы Қазақ педагогикалық университетінде. -Енді, қанша жыл өтіліңіз бар, жұмыс өтіліңіз? -Жалпы жиырма үш жыл жұмыс… -Жиырма үш жыл, осы мектепте, ол бір мектепте істедіңіз? -Бір мектепте, он тоғыз жыл осы мектепте, он тоғыз жыл. -Қалған төрт жыл? -Қалған төрт жыл Шелекте. -Шелекте иә. Туып өскен жеріңіз? -Туып өскен жерім осы Кеген. Мына жерде он километр жерде Қайқы деген ауыл бар. -Қайқыдан.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Иә, со жерде туып өскенмін, осы жерде... -Білім алғансыз. -Білім алғанмын… -Орта мектепті? -Оқып орта мектепті. -Орта мектепті осы Кегенде бітіргенбіз. Сонан ана оқуға түстік, одан қайтып келдік та, осы жерде жұмыс істедік. -Жасыңыз қаншада? -Елу төртте. -Елу төртте дедіңіз. Қай жылғы болдыңыз? -Бір мың тоғыз жүз жетпіс бірінші жылғы. -Енді өзіңіздің әкеңізден, атаңызды көрсеңіз, сол атаңыз, әкеңіз қатарлы аталар, үлкен кісілерден әңгіме айтқан әңгімелері болса, ел туралы, жер туралы, тарих туралы бір, осы елде болған оқиға туралы әңгімелер білесіз ба? Есіңізде бар ма?
Қызыр Байбалаулы	▶			-Енді атамды көрмедім, атам ертерек қайтыс боп кеткен. Өз әкем мен жеті, бірінші сыныпқа барған кезде қайтыс болды ол кісі. Содан өз әкеммен де жақсылап әңгімесін тыңдай алғам жоқ, ол кезде бала болдық. Тек менің білетінім жаңағы нағашы атам болды, сол кісінің әңгімелерін тыңдап өстік. Өзі ел тарихы, жер тарихы, өйткені мына осы Жетісудың осы бөлігі, мына әзіргі Шонжы деген біз Кеген, Нарынқол, көбінесе албандар тұратын ел болғандықтан, біздің бір мың тоғыз жүз он алтыншы жылы албан көтерілісі болған, білетін шығарсыңдар. Сол албан көтерілісінен кейін, патшаның жазалаушы отрядына, қаһарына ұшырамас үшін Қытай жеріне қоныс аударған. Осы жердің жергілікті тұрғындарының жартысынан көбі Қытай жеріне қоныс аударған.
Қызыр Байбалаулы	▶			Өйткені қуғыншылық болған, жазалау болған. Содан он алтыншы жылы өткен арғы бетке, іі бір үш, төрт жылдан кейін қайтып бері өткен. Содан бұ жерде сәвет өкімет деген өздерің білесіңдер, төңкерістен кейін кеңес өкіметі орнады. Онан кейін байларды кәнфескіледі, конфискация жүрді жиырма сегізінші жылдары. Оның аяғы бір мың тоғыз отыз, отыз екі жылдары ашаршылыққа ұшырады, ұласты. Сол кездегі болған оқиғаларды о кісілер айтып отыратын, осы жерде колхоздастыру кезінде жаңағы нағашы атам, өзі қатты да болмаған енді, енді әйтеуір сол байлардың тізімінде еніп кетіпті да. Содан ол кісіні жаңа большевиктердің қызыл отряд дейміз ғой, солар ұстап алып, байдың баласысың деп.
Қызыр Байбалаулы	▶			Жаңағындай конвоймен Жаркентке алып бара жатқан кезде бір жерде, Шарын деген шатқалды білесіңдер ғой, сол Шарын шатқалдың ішінде кетіп баратқан ана тоғайдың ішінде арбадан домалап түсіп қалыпты да, содан ана қашып, өзінің осы жерде балалары қапты, отбасы қапты. Бірақ өз басын алып, аман алып кету үшін Қытай жеріне өтіп кетіпті. Со жерде жа нағашы апамыз қалған, жаңағы шешем ағасы қалған, енді олармен кейін отыз жылдан кейін барып, отыз екінші жылдары ары өтіп кеткен нағашы атам, алпыс екінші жылы бері өтті, сонда отыз жылдан кейін келіп, жаңағы өзінің бұрыңғы жұбайы, балаларын іздеген. Бірақ, әйелі басқа бір кісіге тиіп кеткен, қалып қалған баласы соғысқа барған да, соғыста өліп қалған.
Қызыр Байбалаулы	▶			Сондай әңгімелерді айтып отыратын енді, бастарынан кешкен қиыншылықтарын, тағдыр ғой оның бәрі, есімде қалғаны сол. Онәнкейін енді сексенші жылдардан бері қарай оқиғалар ана КСРО-ның кезіндегі мен он жастан асқан кезімде болған оқиғалар, оның барлығын өзімнің жадымда, білем. О кезде совхоз деген болған, сен енді о совхоз, сендер естімегенсіңдер, көрген жоқсыңдар ғой. Әзіргідей мынандай әркім өз өзінше өмір сүрмейтін, ұжым-ұжым болып, совхоз, колхоз, басқа да ұйымдар боп, ұжымдар боп жұмыс істейтін. Ол со кездің, Кегеннің мына күн шығыс жағында Қызылту деген өзі аудан бар енді, осы Кеген бір бөлшегі бар. Оны аудан да демейді қазір, бөлім дейміз ғой. Сол Қызылту бұрын қой совхозы болатын.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Қой? -Қой совхозы болатын. Енді мен жалпылама айтып жатырмын, бола бере ма? -Болад, болад. -Қой совхозы болатын. -Қызық, қойды, қой көп болған ба сонда сол жақта? -Жоқ. -Қой көп болған ба осы совхозда сонда? -Қой көп болғанда, ол кезде мемлекеттің өзі мына совхоз сендер қой шаруашылығымен айналысасыңдар, мына совхоз картоп шаруашылығымен айналысасыңдар, мынау Алматы жақтағы жеміс-жидекке сендер жә, жеміс-жидек шаруашылығын дамытасыңдар деп, бөліп-бөліп берген ғой. Сонымен мына біздің Қызылту қой совхозында қой көп болды, өйткені негізінен айналысатын шаруа сол қой болды. Сондықтан елу-алпыс мыңдай ма қой болды, соның бөлімшелері болды.
Қызыр Байбалаулы	▶			-А қазір бұл совхоз қалай аталад? Ауыл шығар кәзір. -Бұл совхозымыз кейін тәуелсіздік алғаннан кейін тарады. Тарағаннан кейін жаңағы Қызылту қой совхозының орталығы осы Кеген боп, бірігіп кетті, Кеген ауылдық кеңесі, ауылдың округі. Кеген ауыл округі болды да, ана жаңағы бірінші отделение мен екінші отделение сол Кегенге қосылып кетті. Ана үшінші Тұйық дегеніміз ол бөлек, Тұйық ауылдың округі болып, оның әкімі бөлек, біздің мына тұрғылықты жеріміз Кеген аудан әкімдігіне қарайд. Ол жаңағы малдың бәрін кезінде тәуелсіздік алғаннан кейін таратып берген, о кезде малдың құны енді өте арзан болды ғой. Жаңағы бір қалымға бір тоқтыны бере салатын кез боп, мыңдаған қойдар таратылып берген қой бір-екі жылдың өзінде жоқ болып кетті.
Қызыр Байбалаулы	▶			Сонымен, техникалар да таратылып берілген, ол техникалар да әлі ескірді, ескірсе де, шаруақор жігіттері әйтеуір жамап-жасқап…Сол, жер бөліп берді ғой кезінде, сол жерімізде шөбін орып жаңагі малдарын қайтадан өсіретінін өсіріп, сонымен, шаруашылықтарын әйтеуір жүргізіп жатыр. Енді бұл Кеген өмірінің тоқсаныншы жылдарымен, екі мың оныншы жылдарына дейін жиырма жылдай уақытта көбі көшіп кетті. Осы Кегеннің тұрғылықты халқының елу пайызы Алматыға қоныс аударып кетті. Бұл жерде елу пайызынан да аз қалды ғой дим, қырық пайыздай қалды ма деп ойлайм. -Сіз қалдыңыз бірақ.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Біз қалдық. Бірақ мына жерде Кегеннің халқы азайған жоқ еді. Оның себебі өзіміздің қандастарымыз келді ғой және мен саған басында айттым ғой, ана он алтыншы жылы көтеріліс кезінде бір рез кеттік Қытай жеріне отыз екінші жылы екінші рез кетті, сол алпыс екінші жылдары қайтадан қайтты, содан қайталмай қалғандар осы тәуелсіздік алғаннан бері қайтты да, қайтадан кеп осы жерге қоныстанды да, жаңа ана кеткен халықтың орны солай жабылып қалды. Бұрын осы Кегенде он мыңға жуық, он мыңға жетпейтін, бір сегіз мыңдай халық болсын осы Кегенде, жеті-сегіз мыңдай, әзір тоғыз мыңдай халық бар. Сонда қайта мыңға кішкене көбейді. Аудан, ал бұл бірақ аудан көлеміндегі ауылдарда халық саны кішкене азайып кетті.
Қызыр Байбалаулы	▶			Өйткені бұрын біздің осы Кеген ауданында бір отыз сегіз мыңдай халық болса, әзір сол отыз мыңның көлемінде болып қалды, шамамен. Енді мен нақты дерек емес енді, шамалап қана айтып тұрғаным ғой. Бәрібір сонда да бір сегіз-тоғыз мың азайып қалды мына КСРО мен Кеңес өкіметі кезіне қарағанда. Жағдайымыз осы. -Ал енді мына нақты атауларға келсек, жер-су атаулары дейміз ғой. -Жақсы. -"Жердің, жеріңнің аты, еліңнің хаты" дейді ғой. Көнеден келе жатыр ғой енді, Кеген болсын, жаңа сіз айтқан Қисық дедіңіз ба? Қиық, Қайқы... -Қайқы.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Қайқы дедіңіз, мында Ақсай бар, так Ақсай бар, Бөлексаз бар.. -Тұйық. -Тұйық бар міне, осы атаулар Кегеннен бастап сіз осы атаулардың тарихын, шығу тегін, төркінін білесіз ба, естігенсіз ба, оқығансыз ба? Сол туралы болса, топонимдер туралы. -Жақсы, жақсы. Мына біздің әзір тұрып жатқан жеріміз ежелгі үйсіндердің мекені болған жер. Үйсіндерден кейін Түрік қағанаты, одан кейінгі жаңағы қарлұқ дейміз, қимақ дейміз. Оның бәрі бері, ар жағында қалад та, бері жағына әкелетін болсақ мына жер біздің Моғолстан деген қандықтың нағыз жаңағы орталығына жақын орналасқан жер боп табылады. Ол Моғолстанның кезінде біздің ата-бабаларымыз осы жерде өмір сүрген. Ал енді бұ жерден біздің бір ажырап қалған кезіміз болған кезінде.
Қызыр Байбалаулы	▶			Өйткені, бір мың жеті жүз жиырма үшінші ааа, бір мың алты жүз қырық үшінші жылдан бастап біздің осы күн шығыс жағымызда күшейген ойрат тайпалары, өз күшіне еніп алды да, бізге тыныштық берген жоқ, үнемі шабуылдап тұрды. Ойрат тайпалар әлгі Жәңгір ханның кезінде. Содан сол ойраттардың біздің жерімізге шабуылы жүз жылдан астамға созылды, жүз жыл берсек болад. Жүз жылдың ішінде осы тұрған біздің жерімізден біз айырылып қалдық, ойраттар осы жерімізді басып алды. Басып алды да, жүз жылдай осы жерде, біздің осы Кеген өңірінде өмір сүрді.
Қызыр Байбалаулы	▶			Біз бұ жерде бір мың жеті, а бір мың алты жүз елу үшінші жылдардың бастап айырыла бастадық қой осы жерімізден, бір мың жеті жүз елу үшінші жылдары толық қайтарып алдық, жүз жылдың ішінде. Сол жүз жылда келіп қоныстанып қалған жаңағы ойраттар, оны біз жоңғар деп оқып жүрміз әзір, қалмақтар, осы жерде жүз жыл өмір сүріп, мекендеді. Мынау біздің Кеген деп айтып тұрған елді мекеніміз жоңғарлардың, ана қалмақтардың, ойраттардың дін басшысының атауы, Кеген амбал. Кеген дегеніміз дін басшысы, мысалы мұсылмандарда имам, шейх деп жатамыз ғой, оларда да будда дінінде осы Кеген деген дін басшысының атауы болған дид.
Қызыр Байбалаулы	▶			Енді мына біздің мына жағымызда Нарынқол деген жер бар, ол да жоңғарлардың Нарынқол, оң қол, сол қол деген сөздерінен шыққан деп атайд оларда. Енді одан бері келетін болсақ Кеген, онанкейін Чонжы деген жер бар мына жерімізде. Ол Чонжы деген жаңағы жоңғарлардың батырының аты, атауы диді, аты. -Нақты ма? -Нақты. Солай айтад, өйткені біздің мына өзіміз осы жерде мекендейтін ру - ұлы жүздің ішінде Албан деп айтылад, Албанның ішінде Әлмерек деген үлкен атамыз бар. Сол Әлмерек атамыз жекпе-жекте жаңағы Чонжыны өлтірген дид. Содан қазақтардың ішінде Әлмерек Чонжыны өлтірген жер, Чонжыны өлтірген жер деп жүріп Чонжы деп аталынып кеткен дид.
Қызыр Байбалаулы	▶			Кейін Әлмерек Чонжыны өлтірген жер деген, Әлмерек деген ұмытылып қалып, Чонжы деген атауы қалып қалған дид. Енді мына жағымызда, жаңа Шарын шатқалының ар жағында Ағанастың жазығы дид. Ө жерде қалмақтың Ағанас деген қаны отырыпты. Кейін о жерді өзіміз азат еткеннен кейін Ағанас деген ханның атауы со жазыққа тиесілі болып қалған. -Қазір де сөйтіп? -Әзір де солай деп аталад. Сөненкейін бері келетін болсақ, мына жерде ііі кейінгі пайда болған атаулар бар. А біздің мына шекарамыз қырғыздармен шекаралас қой. Ана жоңғар шапқыншылығынан кейін, біз келіп осы жерде жоңғарлардан азат еткеннен кейін, халық қоныстана бастаған кезде, қырғыздар біздің жерімізге келіп, олар да басқыншылық, барымта-қарымтасын ұйымдастырып, елімізді шауып келіп, жерімізді шауып кететін болған.
Қызыр Байбалаулы	▶			Сондықтан, қырғыздардың бір батыры келіп өлген, Тоқтарбай деген батыр өлген жер бар, оны Тоқтарбайдың сайы дейміз. Теке деген батыры келіп жекпе-жекте өлген… -Ол қай жерде Тоқтарбай деген? -Тоқтарбайдың сайы мына Ақтасты дейміз, Шәлкөде дейміз, сол жақта, сол Ақтас пен Шәлкөденің ортасында бір сай Тоқтарбайдың сайы деп аталынад. Соның бер жағындағы.. -Үлкен сай ма кәдімгі? -Үлкен сай. Соның бер жағында Текенің сазы деген жер бар. О жерде де қырғыздың батыры өлген деп. Біздің осы... -Теке деген қырғыздың батыры ма?
Қызыр Байбалаулы	▶			-Қырғыздың батыры. Біздің енді тарихты алып қарайтын болсақ ауызекі тілде біздің жерімізге келген жә жаулардың аты қалып қалған да, а өзіміздің атымыз көп қала қоймаған. Өйткені, ана адамдар е қай жерде деген кезде, е баяғы Текені өлтірген жерші, Текені өлтірген жер, Текені ана батыр өлтірген жер деп Текенің сайы. Тоқтарбайды өлтірген жер Тоқты… Кеген деген осы жер жа діннің басшысы өмір сүрген дид, сол, Чонжы дегеніміз Әлмеректі өлтірген жері. Енді бұл жаулардың, адамдардың қалған аттары. Енді өзіміздің де аталарымыздың аты бар, мысалы, осы Кеген өзенінің бойынан төмендеп жүретін болсақ Кеген мен Қарқара өзенінің қосылатын жері бар, тура со жерде Малайдың жазығы деген жазық бар.
Қызыр Байбалаулы	▶			Малай деген біздің Албанның ішінде Қыстық деген ру бар, соның батыры. Райымбек батырмен бірге жорықта болып, мына жоңғарларды бері қарай шегіндіріп келе жатқан кезде со жерде өлген екен, әзір басында үлкен күмбез орнатқан ұрпақтары. Сонымен бірге мына жерде Қараштың сазы деген бар, Қараш, іі өненкейін Қатпа Төлек деген жер бар мына өзеннің бойында. Ол да біздің батырымыз, Айт деген ел бар, соның ішінде Төлек батыр деген. Арықтау, ұзын бойлы. -Қатпа дейсіз ба? -Қатпа. Қатпа дегеніміз енді қызылаш, артық еті жоқ, сіңірлі. -Со Уақаба, Уақаб сияқты атын да толып тұр ғой, иә. -Дұрыс, иә, Қатпа Төлек деп айтып кеткен. Сондықтан… -Ол жаңағы Қатпа Төлектен соның алдында кім дедіңіз?
Қызыр Байбалаулы	▶			-Қараштың сазы дейді. Қараш деген батырымыз мына жерде, сонау кісілердің атын.. Соненкейін, жердің аттары енді Қара сай, Сулы сай деп, су болғаннан кейін су, Қара сай деп кішкене іі суы не болғаннан кейін, тапшы болғаннан кейін Қара сай деп айтып кеткен екен. Соненкейін жалы не деген, қулықтың тауы бар дейтін жерді Қулық, ол Қулықтың тауы қалай аталатынын нақты білмейм, бірақ Шолан құлаған деген жер бар мына жерде, Шолан құлаған деген.. -Шолан а? -Шолан құлаған деген. Ол енді мына бергі Кеңес одағының кезіндегі Шолан деген кісі машинамен өрге кетіп бара жатып, авария болыпты да, содан со жер… -Өр ма?
Қызыр Байбалаулы	▶			-Өр. Сол Шолан құлаған деген жер. Әлпеш өлген деген жер бар. Әлпеш өлген деген жеріміз жаңағы бір жалғыз кісі жігіт өзінің әйелін қызғанып, әйеліне осы Кегенде сүт тасиды екен о кезде, сәвет одағының кезі ғой. Со жерде осы жерде бір прокурор қырындаған ба, жоқ, кішкене артық кеткен ба, содан қызғанам деп, өзінің Әлпеш деген әйелін өлтіріп қойған екен, Әлпеш өлген деген жер бар. Соненкейін мына жаңағы Қайқы дегеніміз, ода мына Айт деген ел бар, соның ішінде Таңатар деген ру бар. Сол Таңатардың ішінде Қайқы деген кісінің көктеуі болған жер екен, Қайқы деген адамның, сондықтан көктеу. Оның арғы шетінде Бірімтайдың сайы деген бар.
Қызыр Байбалаулы	▶			Ол Бірімтайдың сайы дегеніміз Бірімтай деген бай кісі болған екен, сол кісінің қыстауы болған жер, үлкеен, кеең сай, со жерде әлі күнге дейін оны Бірімтайдың сайы дейміз. Сондай кезінде топонимге қатысты айтатын дүниелерім осы. Сонымен бірге Мың жылқы деген жеріміз бар, Мың жылқы жайлауы. -Қай жерде? Қанша шақырым шамамен? -Мың жылқы жайлауы шамамен жиырма бес, отыз шақырым. -Жолы жазық па, әлде таулы? -Жазық, Мың жылқы жайлауына тура таудың түбіне дейін асфальтпен баруға болад. Ар жағы қырғыз, бер жағы қазақтың жайлауы Мың жылқы деп аталынад.
Қызыр Байбалаулы	▶			Мың жылқы біздің Қызылбөрік деген ел бар Албанның ішінде, Ерсары деген бай, соның ішінде Сақал деген мынау біздің директорымыз Қуан деген кісі бар, сол кісілердің аталары Ерсары деген бай мың жылқысымен барып, сол жерге жайлауға неғылады екен, жайлауға шығарады екен, содан Мың жылқы жайлауы деп аталынып кеткен. Қырғыздармен болған, бір сол Мың жылқы жайлауы үшін қырғыздармен ортада бір соғыс болад. Соғыс болған кезде жаңағы біздің Алмабек деген батырымыз қырғыздың батырымен жекпе-жекке шығад та, со жерде қырғыздың, ана алдын ала келіседі ғой, кімнің батыры жеңсе, осы Мың жылқы жайлауы соған тиесілі болсын деп.
Қызыр Байбалаулы	▶			Сонымен жаңағы Алмабек деген атамыз қырғыздың батырын жеңед та, жаңағы Мың жылқы жайлауы бізге тиесілі болад. Соненкейін, жаңағы жеңістің құрметіне со жерге үлкен той жасайды ғой өздері мерекелеп. Со кезде шұңқыр қазан, қазан ашуы үшін көптеген шұңқырлар қазад та, со жерден енді жауы да көп болған ғой енді. Соларға жаңағы жерден қазан асып, не болады, той болад. Сол тойдан кейін бір шамамен елу жылдан кейін, оған жете қоймайды ғой, одан да аз мезгілде о қырғыздармен Қазақстанның ортасындағы шекараны бөліп беру үшін о кезде орыс патшасына қарайтынбыз.
Қызыр Байбалаулы	▶			Қырғыздар мен қазақтың ортасындағы шекараны белгілеп берейік деп, орыстың жаңағы генерал-губернаторының жер мәселесі бойынша жіберген уәкілі со жерге келген кезде, қазақтар жаңағы өздерінің шұңқырларын көрсеткен, міне біздің атамызға ас бергенбіз, міне жерде бүйткенбіз, сөйткенбіз деп, сонымен ортада шекара тартылып, жаңағы Мың жылқы жайлауы біздің жерімізде қалыпты деген осындай тарихи деректер бар. Қарқара жайлауы дид. Қарқара жайлауы кезінде біздің бір батырымыз жоңғарлармен соғыста жоңғардың бір қызын тұтқындаған дид. Со тұтқын қыз келіп, аты Қарқара екен. Біздің жаңағы батырымызды таңдап, тиіп, сол қалмақтың қызы болса да, жаңағы батырдың бір сүйікті жары боп, со жардың құрметіне сол Қарқара жайлауы деп атанып кеткен диді.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Ел ішінде? -Ел ішіндегі ауызекі әңгімелер бұл. Нақты дерек емес менің айтып отырғандарым, ауызекі әңгімелер ғана. Жаңағы институттың мамандарысыңдар ғой. -Иә-иә. -Мүмкін бізден гөрі сендер нақты деректер арқылы білетін шығарсыңдар ол жағын. -Кеген деген сіз жаңағы нақты оқыдыңыз ба бір жерден, әлде ел сөйтіп айта ма? -Бұл да ауызекі әңгіме. -Ауызекі. -Ауызекі әңгіме. Мен деректерге қатысты айтатын болсам шорқақтау болып қаламыз, өйткені көп дерек жоқ. -Бізге осы керек, ел ішіндегі әңгімелер керек. -Ауызекі әңгімелер. -Ауызекі әңгімелер. -Кеген деген жоңғарлардың қалмақтардың дін басшысы болған екен деп, сол ауызекі әңгімелерді айтып тұрм мен енді.
Қызыр Байбалаулы	▶			-Мына, мына жерді қалай ойлайсыз, мысалы сіз айттың ғой, жүз жыл жоңғарлар осы жерді иелік етті ғой енді, таза қазақтар со кезде қоныстаған жергілікті халық, оның ішінде осы Албандар ығысты ма, ығысса қайда ығысты, болмаса осы жерде қалды ма? Қалып, алым-салық, алым-салық төлеп тұрды ма? Жаңағы жоңғарлармен Албандардың қандай байланысы қаншалықты, қандай деңгейде болыпты? Сол қызық. -Біз бұ жерде көп қалған жоқ, енді бір тұтқынға түсіп кетті ма.. -Ауып кетті ма бәрі? -Үлгере алмай қап, тұтқынға түскендер болмаса, негізінен бәрі ауып кетті. Біздің мына тура осы жерден ауыл Алматыдан да ары асып кеткен, әуелі жоңғарлар о кезде Түркістанға дейін жеткен.. -Барған барған. -Түркістаннан да Самарқандқа қашқан Орта жүзді білесің ғой. -Иә-иә. -Түркістанға да барған жоңғарлар. Енді біз көбінесе ығысып жаңағы кетіп, Төле би жағына, Шымкент жағына қарай...
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. Әуе толқынында Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. Микрофон алдында журналист – Оңғар Құралов. – Біздің күнделікті сөйлеп жүрген сөзімізде елеусіз ғана қалыпты үрдіске айналып кеткен оралымдар, не тіркестер бар екенін байқай бермейміз. Қазір өздеріңіз тыңдайтын хабарларыңызда сондай мысал-дәлелдер талқыларыңызға ұсынылады. Пекиндегі Қытай Халық Республикасы Орталық Халық Радиостанциясы қазақ бөлімінің дикторы және тілшісі ҚЫЗЫРБЕК ЖАНАСЫЛҰЛЫ келтірген бір қайыру тұжырымдарының айтпағы не? Соған ден қойып көрелік.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Қызырбек аға, Пекиндегі Қытай Халық Республикасы Орталық Халық Радиостанциясыда қазақ бөлімінің дикторы болып жұмыс атқарып келе жатырсыз, енді сізге маман ретінде мынадай сұрақ қойсам деп отырмын осы Қытай қазақтары мен атажұрттағы жергілікті қазақтардың тілінің айырмашылықтары қандай екен? Аймақтық айтылым парқы қандай екен? Сол жөнінде айта отырсаңыз бізге. – Рахмет, бауырым! Радионың аймақтық аралықтарындағы айтылымдарға келер болсақ, төмендегідей ұқсамастық парық және қазақ тілінің грамматикалық заңдылықтарына қайшы сөз саптау, сөз қолдану жәйттері барған сайын үдеп барады. Бірінші, «...деп хабарлайды Қазақстан Парламент Сенатының баспасөз қызметі» делінеді. Бұл жерде қызметке тіл бітіп, адам емес, «қызмет» хабарлап тұрған сияқты болып естіледі кісіге. Ал меніңше «Қызметіндегілер», «қызметкерлер» болып айтылса дұрыс. Өйткені жұмыстың қозғаушы күші, машина аппараттарының қожасы – адам. Адамға түсірілсе сөз орынды болады. Жә, тағы бір сөзде: «Еуропа Одағының Беларусь бойынша маманы былай деді», – дейді бір хабарында Азаттық радиосында берілген хабарда.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Бұдан «Беларусь бойынша бірінші маман» деген қосымша мағына шығады. Дұрысы: «Еуропа Одағындағы Беларусьті зерттеуші, Беларусь танушы» деген сөз дұрыс осылай айтылуы керек. Сөз орнынан ауысқаннан кейін одан екіұшты мағына, яғни кері мағына шығатындығы, міне, осында. Онан кейін «Жаман жұмыс істеп жатқан жоқ» дегенде екінің бірінің аузынан естимін. Бұл сөз жұмысты «жақсы жұмыс» және «жаман жұмыс» деген түрге айыру мағынасын беріп тұр. Ал айтпақшы ойы – «жұмысты айтарлықтай, ойдағыдай істеп жатыр» деген сөз болса керек. Ал соны айтам деп: «жаман жұмыс істеп жатқан жоқ» дейді. Жаман жұмыс, жақсы жұмыстар болады дұрыс. Бірақ бұл жерде сөз қолданыстан сөздің мағынасы бұзылып тұр. Тағы бір мысал, әрқандай ұлттың сөз-сөйлемінде кейде жазылым мен айтылым әр басқа болып келетін тұстары да жоқ емес.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Мұны - сингармонизм заңы дейді. Бұдан аттап өтер тіл де, ұлт та болмайды. Қазір Қазақстанда кейбір сөздер механикалы түрде оқылып, айтылып, құлаққа тұрпайы, жағымсыз естіледі. Мәселен, «шекара» сөзіне келсек, «шек қойылған аралық» немесе «аралық шек» деген мағынадағы сөз болып, жазылуда «шекара» болғанымен, айтылуда «шегара» болып айтылады. Мысал үшін "шекара" емес, "шегара", «айқай» емес, «айғай», «Марқакөл» емес, «Марқагөл» болып айтылса... Көбіне көп қолданылатын тағы бір сөз «Қалыңыз қалай?» деген сөз. Мұның дұрысы – «Қал-жайыңыз қалай? Сәлеметсіз бе?» болып келетін бұрын. Ал «Қалыңыз қалай?» деген сөз көбінесе ауырып, төсек тартып қалған адамға айтылады. Ауырған адамнан көңіл сұрай барған кезде: «Халіңіз қалай? Тәуірлендіңіз бе?» деп ауырған адамның қалін ұғысады. Ал дені сау, табанынан тік басқан адамға бұлай сәлемдесу – онша дұрыс қолданыс емес. Бұл орыстың «Как дела?» деген сөзінің баспа-бас аудармасы болуы да мүмкін.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– «Бұқаралық ақпарат құралдары» деген сөз жиі айтылады. Мұны қысқартып БАҚ деп жазасыздар. Мұны «Ақпарат құрылымдары» деуге болмай ма? Ақпараттың жалпыға қызмет ететіні айтпасақ да түсінікті. Ал ақпараттың қозғаушы күші құрал емес, адам. Адам – құрал атаулыны жаратушы әрі оны құлданушы, құл қылады деген сөз. Осы тұрғыдан «ақпаратшылар», «ақпарат құрылымдары» десе орынды секілді. Біз құрал емеспіз ғой, біз адамбыз ғой. Ал осы біткен іс-қимылды, біткен шаруаны тындыратын, қолданатын, істететін адам, ол – құдіретті адам, сондықтан ол құрал емес. Құралды тапқырлап отырған тағы адам, оны қолданушы – тағы адам. Сонда, бұл ақпарат құрылым деп адамның тобына, тобырына, ұйымына түсірсе біраз дұрыс болатын секілді. Ал уақыт жайлы айтар болсақ, менімен кездескен жігіттер көбінде: «ағай, қазір келем, он отызда, он екі қырықта» деп соғады.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Мұның жалғау, жұрнағы мезгіл-мекенді білдіретін ешқандай қаратпалылығы, тәуелділігі жоқ, шатаспалы мағына беретін сөз тіркесі екені айтпаса да түсінікті. Мәселен, «он отызда» десең, «үш жүз сағаттан кейін», «он екі қырықта» десең «төрт жүз сексен сағаттан кейін келемін» деген мағынаны түсінуге болады. Дұрыс қолданысы: «оннан отыз минут өткенде», «он жарымда», «он сағат отыз минутта» деп айтылуы керек. Міне бұл - нағыз ғылыми әрі дұрыс грамматикалық қолданыс. «Оның басы жұмыс жасайтын адам» дейді. Бұл сөз де көп қолданылады. Ал адамның миы, ақылы - ойлайды, қалған мүшелері соған қызмет атқарады. Мидың қызмет бөлісі - жоба-жорамал жасауда, қол және басқа саймандар жұмысты атқарушы есептеледі. Сондықтан оны «ол – ақылды, зерек, ойламды, қабілетті» десе неге болмасқа?
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Одан кейінгі бір хабарда «Жерге жекеменшік енгізу» деген сөз бар. Бұл – түбірінен қате. Себебі жерге ешкім де, ештеңе енгізе алмайды. Дұрысы: «жерді жекелендіру», «жерді меншіктендіру». «Заңды тіркеусіз отбасын құрып отырғандар бар" делінеді тағы бір хабарда. Мұның дұрысы: «некесіздер, заңсыз үйленушілер бар» деу керек. Тағы бір мисал, КТК арнасыда ғой деймін «Испанияда бұқалар күресі болды» деген хабар. Атам заманнан қазақ «адамның алысын – күрес, хайуандікін – тірес» деп атаған. Себебі адам қалаған жерінен ұстап күресе алады, ал бұқаның төрт аяғы жерді тіреп, денесін тіктеп тұра алатындықтан мүйізімен сүзіседі, әрі тіреседі. Сондықтан мұны атам заманнан "бұқаның тіресі, яғни «бұқа сүзіс» деп айту керек. Бұл енді өмірде бар нәрсе. Онан кейін Азаттық радиосында «Сыртқы істер мәселесі бойынша комитеттің бастығы Рамитер» деген сөз бар.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Бұның дұрысы: «Сыртқы істер комитетінің бастығы–Рамитер». Ал екі ортадағы жабысып жүрген – «мәселесі бойынша» деген басы артық сөз. Одан кейін «Израиль қауіпсіздік қабырғасын салып жатыр» деген хабар тағы сол "Азаттық та" кезікті. Бұл сөз ежелден бізде «қорған, дуал, жамбыл, қамал" деп айтылады. Мен "қабырға соғып жатырмын» деп ешкім айтпайды, «дуал соғып жатырмын, жамбыл соғып жатырмын, қорған соғып жатырмын» деп айтады. Бұл да – тым қисыны келмеген сөз. – Бір күні бір оқушы жараланып қалыпты. Мен одан «Не болды?» деп сұрасам, «Ағай, құладым» дейді. Мен оны таудан, яки, үйдің төбесінен құлаған екен десем. Алматының қысқы көктайғағынан тайып жығылған екен. Бұл – «құлау емес», «таю», «тайып жығылу», «тайып кету» делінбеуші емес пе еді? Қазір «-сың» жалғаулығы мүлдем қолданыстан қалды.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Мәселен, «аласың, бересің, ересің, көресің, келесің, қайтесің» деген сөздер «аласын, бересін, ересін, көресін, қайтесін» болып «ң», "н" әріптері мүлдем орны ауысып, шолжың еркенің шүлдір тіліне айналып кетті. Бұл қазір еңбектеген баладан, еңкейген қарияға дейін осындай қолданыспен айтып жүр десем артық айтпаған боламын. Онан кейін көбіне көп айтылатын «ия, мақұл, құп, бәрекелді, болады» деген сөздер қолданыстан қалып, мұның орнын жалғыз ауыз жалмауыз «хорошо» тартып әкетті. Яғни, «жарайды» деген сөз, «кәдеге жарайды», «ілікке жарайды», «керекке жарайды» деп айтылады. Кейде мәлім адамның тындырған ісі мен көрсеткен күшіне сүйінгенде мадақ ретінде, «Жарайтын жігіт екен!» деп марапат ретінде қолданылады. Ал тағы бір рет теледидарда «Эфирде келесі кездескенше күн жақсы!» дейтін сөз шықты. Бұл сөз – тілек пе, жоқ әлде болжам ба?
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Егер диктор – ауа райына болжам айтқан болса, келесі программаға дейін халықпен кездескенше күн жақсы, ашық болатындығын білген болжампаз. Ал тілек айтқан болса ше? «Жақсы» сөзінің соңына «жақсы болғай», «жақсы болсын» деген тілек сөздер қосылу керек. Әйтпесе, бұл сөз – шала. «Бізге сәлемдеме жолдай аласыздар» делінеді. Бұл «сәлем» деген сөз болу керек. Ал «Сәлемдеме» болса ол біреуден жіберілген зат. Я, поштамен жіберілген хат-қалта деген мағынадағы сөз ғой енді. Енді телевидение станциасына ешкім бірдеме дорба жібермейді ғой, ол жерде қолданыс – бүтіндей қата. Біреуден мен: «Консерваторияға қалай барады?» деп сұрасам: «Сіз енді осыдан көтерілесіз» деді, шошып кеттім мен, «көтерілесің» деген – «жынданасың» деген сөз ғой, сонан кейін "көтерілесің" не айтып тұрған десем, "осыдан көтерілесіз, содан жоғары шығасыз, содан бәленбайыншы бекеттен консерваторияға барасыз дедім ғой» дейді.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Сөйтсем, оның айтпақшы болғаны – «өрлейсіз» деген сөз екен. Сонда қазір «өрлеу», «құлдау» деген жай сөз мүлдем қолданыстан қалған. "Көтерілесіз" дейді. "Көтерілу" деген сөз адамның "жынжануы", "құтыруы" деген мағынаны білдіреді. Онан кейін бір спектакльда ма, жоқ кинода ма, аударма фильмде ме, көріп қалдым «Мен саған күйеуге шығамын» дейді. Сөйтсем түсінбей қалдым да, содан "Ол - кімге? Маған. Неменеге? Күйеуге. Ол қыз болса, қалайша күйеу болып маған шығады, ол тек қана әйел болып «күйеуге тиеді», «тұрмысқа шықпай ма?». Қалай күйеуге шығады ол? Күйеу болып тағы маған шығады екен ерге. Қолданыс бүтіндей қате. «Маған қайтуым керек» дейді екінің бірінде жігітке болсын қыздар. Бүл енді «мен қайтуым керек». "Маған қайтуым керек болса" қалай сөз ол, қай мағынадан түсінесіз? Онан кейін базарда сауда-саттықпен айналысқандардың арасына барсаңыздар, сатушыдан аларман көптік жалғап сұрайды не сұраса. Мәселен, «алмалар қаншадан?» деп сұрайды. Егер мен болсам: «Алмалар килосында алтыдан, жәшігінде бір жүз жиырмадан» дер едім. Санын сұрап тұр ма менен? Бұлай сұрау дұрыс емес. Кез келген бұйымның бәріне көптік жалғап сөйлесе, сөз қалай бұзылмайды? Дұрысы: «Алманың килосы қанша?», яки «Алмаңыздың бағасы қалай?», "Килосы қанша теңге?",– деп былай толық сұрау керек.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– «Сенбі. Ағылшынша. «Кісі өлтіру». Бұл телепрограммасының ішіндегі жарнамасы. Толық мәтіні: «Сенбіде қойылатын телефильм: «Кісі өлтіру», ағылшын тілінде» деп жазылуы керек. Әйтпесе кісіні «ағылшынша, немісше, орысша өлтіру» деген қате ұғым тудырады. Жарнама құлақтандыру болғаннан кейін, оны дұрыс жауапгершілікпен жазу керек. Онан кейін «Өсіп-жетілген тырналардың балапандары» делінеді қайсы бір кезде Марқакөлді таныстырып жатыр. Соның ішінде тырнаның мән-жайын таныстырғанда осындай сөз ұшырап қалды. – Бұл не? – Тырнаның балапаны. – Қандай тырнаның? – "Өсіп-жетілген тырнаның балапаны" дейді егер жіктейтін болсаңыз. Жетілмеген тырнаның балапан шығару қабілеті қайтіп болады? Сонда оспақ сөзден ұққаным – «тырнаның жетілген балапаны» демекші. «Америка Құрама Штаттары әскерлері қаланы төбеден төмпештеді» дейді қайсыбір телехабарында. "Төпештед" болу керек. Себебі "төмпештеді" десе топырақты жерден сәл көтеріп үйді, төмпештеп, мәселен, адам қайтыс болғанда қойылатын мәйіттерді басына кішкене төмпешік жасап қоямыз. «Жатармын мен қырқада бір төмпешік» дейтін Қасым Аманжоловтың сөзі бар ғой. Иә, сол төмпешік.
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– Онан кейін «ала ма?», «бере ме?», «келе ме?", «қоя ма?» деген сөздер дертке шалдықты. Қазір оның орына басқа ұлттардың қазақшасы реуішті сөйлейтін болып алдық. Мәселен, «алады ма?», «береді ме?», «келеді ме?», «қояды ма?» деген сияқты. Онан кейін айтады «Сіздің негізгі мамандығыңыз кім?» дейді кез келген жігіт болсын, қыз болсын, үлкен болсын, кіші болсын. Дұрысы «мамандығың не, не кәсіп істейсің?», «кәсібің не?» деп сұрау керек қой. Біздің тілімізде «кім?» сұрағы тек қасиетті адамға ғана айтылады. «Ертең радио ақпараты жөнінде сабақ беремін, сіз келе аласыз ба?» дедім бір сыныптас студентке: «Аға, мен тырысайын», – деді ол маған жауап қайырып. "Тырысудың" мағынасы - "түнеру", "қабағы ашылмау", "сіркесі су көтермеу", "жақтырмау" т.б жағымсыз жақтарға қаратылған. Ал оның айтпақшысы: «Құлшыну, ұмтылу, кірісу» мағынасындағы сөз болу керек...
Қызырбек Жанасылұлы	▶			– "Айтылған сөз – атылған оқ". Біздің мейманымыз да «Өз сөзім өзімдікі, егер де артық-кемі болса, әбес санамауды өтінемін, бәрі де – ана тіліміздің тағдырына жанашырлықтан туындап отырған толғамдар ғой» деген болатын. Несі бар, қисынға келіп тұрса, кәдеге неге жаратпасқа?! Тек «Өзің білме, білгеннің тілін алманың» кері келмегей! – Осымен Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабарын аяқтаймыз. Онда Пекиндегі Қытай Халық Республикасы Орталық Халық Радиостанциясы қазақ бөлімінің дикторы және тілшісі ҚЫЗЫРБЕК ЖАНАСЫЛҰЛЫ сөз қолданыстарындағы кейбір келеңсіздіктер туралы өз ойларын ортаға салды. Хабарды әзірлеген – Оңғар Құралов, сау-сәлемет болыңыздар!
Мағира Қожақметова	▶	↑ былтырлық ͡ ^йемес →// мынау ͡ ішкі і... ішкі бір ͡ мынау →// қазақтың кәдімгі зере →// ұлжан соларға →// солар сыйақты бір ͡ қасиет ͡ бар ↓///↑ мынау^уөзінің жолдасына →// күйеуін'ійе бол'алған адам →// бүкіл^йелг'ійе бол'алад↓///↑^уол біздің жөніміз басқа→// мен ͡ ^уөмірі дұрыс ͡ ^йеркек көрген адам ͡ ^йемеспін / бір↓///↑^йеркектен бір әлгі →// мем ͡ мына негізі сүйеніш боп →//^йеркекті сүйеніш көрген адам →// бақытты ͡ болады →// әйел↓///↑ ал бірақ мен / неге^йекенім ͡ білмейм→// мен ͡ ^уомбаланың үлкені болдым ͡ да →// кішкентайымнан мен ͡ ^уөзімді масқара ͡ болғанда / ылғый интервьюмд'айтам↓///↑ мен ͡ ^уөзімді жасампаз сезіндім ͡ да →// мен қолымнан бәрі келед ͡ деп^уойлаппын →// мен↓///	↑ былтырлығ ͡ ^йемес → // мын'ішкі → // і: ішкі ͡ б̊ір ͡ мынау → // қазақтың ͡ гәдімгі ͡ зере → // ұлжан соларға → // солар сыйақты ͡ б̊ірғәсійет ͡ пар↓///↑ мынау ^уөзүнүң ͡ жолдасына → // күйөуүн'ійе ͡ б̊ол'алған адам → // бүкүл ^йелг'ійе ͡ б̊ол'алады ↓///↑ ^уол біздің жөнүмүз ͡ б̊асқа→ // мен ^уөм^үрү дұрұс ^йеркеккөргөн адам ͡ ^йемеспін / бір ↓///↑ ^йеркектен / бір ͡ әлгі → // мем ͡ мына / негізі сүйөнүш ͡ боп→ // ^йеркекті сүйөнүш ͡ көргөн ͡ адам → // бақытты ͡б̊олады→ // әйел↓///↑ ал бірағ ͡ мен → // неге ^йекенім ͡ білмеймін → // мен ^уомбаланың / үлкөнү ͡ б̊олдұм ͡ да → // кішкентайымнам ͡ мен ͡ ^уөзүмдү → // масқара ͡ б̊олғанда / ылғый ійнтервійүумд'айтам ↓///↑ мен ^уөзүмдү / жасампас ͡ сезіндім ͡ де → // мең ͡ ғолұмнан / бәрі ͡геледі ͡ деп ͡ ^уойлаппын → // мен ↓///↑	...Былтырлық емес, мынау ішкі і... ішкі бір мынау қазақтың кәдімгі Зере, Ұлжан соларға, солар сияқты бір қасиет бар. Мынау өзінің жолдасына, күйеуіне ие бола алған адам бүкіл елге ие бола алад. Ол біздің жөніміз басқа, мен өмірі дұрыс еркек көрген адам емеспін бір. Еркектен бір әлгі, мен мына негізі сүйеніш боп, еркекті сүйеніш көрген адам бақытты болады, әйел. Ал бірақ мен неге екенін білмейм, мен он баланың үлкені болдым да, кішкентайымнан мен масқара болғанда ылғи интервьюмде айтам. Мен өзімді жасампаз сезіндім да, мен қолымнан бәрі келед деп ойлаппын, мен.
Мағира Қожақметова	▶	↑^уон а...^уон...^уоналты жасқа ͡ дейін мен ͡ ^уойлаппын ↓///↑ әлгі шешем ͡ айтатын →// мем ͡ мына балаларымның бәрін керемет қылам дегенде / шошып ͡ кететін ↓///↑ құдай білет деп ͡ айт →// құдай білет деп ͡ айт ͡ дит ↓///↑ мен сонда ішімнен / мен неге құдай →// мен^уөзім ͡ да / білем ͡ деп ↓///↑ соның кесірінен / мем ͡ мына қырық ͡ жасқа ͡ дейін сұмдық ^уөмір ͡ сүрдім ͡ да →// ^уосындай ↓///↑ мен жасампазбын ͡ деп ↓///↑ а қырық ͡ жастан ͡ кейін алла ͡ тағала / мені періп жіберді ͡ ғой→// жаңағы солкезде↓///↑ мен мүлдем нешетүрлі қыйындық ͡ көрдім↓///↑ ^йекі ͡ рет статійамен шығып ͡ кеттім ↓///↑ нешетүрлі сатқындықты көрдім →// ^уопасыздықты ͡ көрдім ↓///↑ бірақ / мен ͡ ^уоны жазбайм ͡ да →// айтпайм ͡ да ↓///	↑ ^уон / а: ^уон: ^уоналты ͡ жасқа ͡ дейін / мен ͡ ^уойлаппын ↓///↑ әлгі шешем ͡ айтатын→ // мем ͡ мына ͡ б̊алаларымның бәрін → // керемет қылам ͡ дегенде / шошұп ͡ кететін↓///↑ құдай білет ͡ теб̊ ͡ айт→ // құдай білет ͡ теб̊ ͡айт дейді ↓///↑ мен сонд'ішімнен → // мен / неге ͡ ғұдай ↑ // мен / ^уөзүм ͡ де ͡ б̊ілем ͡ деп ↓ /// ↑ сонұң ͡гес^ірінен / мен мына ͡ғырығ ͡ жасқа ͡ дейін → // сұмдұқ ^уөмүр ͡ сүрдүм ͡ де → // ^уосұндай ↓///↑ мен жасампазб̊ын ͡ деп↓///↑ а қырығ ͡ жастаң ͡ гейін → // алла ͡ тағала мені ͡ періб̊ ͡ жіб̊ерді ͡ ғой → // жаңағы сол гезде↓///↑ мем ͡ мүлдөм / нешетүрлү ͡ ғыйындық ͡ көрдүм↓///↑ ^йекі ͡ ^ірет / статійамен ͡ шығып ͡ кеттім↓///↑ нешетүрлү сатқындықты ͡гөрдүм→ // ^уопасыздықты ͡гөрдүм↓///↑ бірағ ͡ мен / ^уонұ ͡ жазб̊аймын ͡ да→ // айтпаймын ͡ да↓///↑	Он а... он... он алты жасқа дейін мен ойлаппын. Әлгі шешем айтатын, мен мына балаларымның бәрін керемет қылам дегенде шошып кететін. Құдай білет деп айт, құдай білет деп айт дит. Мен сонда ішімнен мен неге құдай, мен өзім да білем деп. Соның кесірінен мен мына қырық жасқа дейін сұмдық өмір сүрдім да, осындай. Мен жасампазбын деп. А қырық жастан кейін алла тағала мені періп жіберді ғой, жаңағы сол кезде. Мен мүлдем неше түрлі қыйындық көрдім. Екі рет статьямен шығып кеттім. Неше түрлі сатқындықты көрдім, опасыздықты көрдім. Бірақ мен оны жазбайм да, айтпайм да.
Мағира Қожақметова	▶	↑^йегер ^уоны жазсам / күшті ͡ не ͡ болар ͡ ^йед →// эксклйузив ↓///↑ жұрыттың бәр'оқыр^йед →// мені ↓///↑ мен жаң'өзім ұлы... ұл'адамдардың ͡ да ͡ бір ͡ біріне сатқындығын көрдім →// нұрлан ↓///↑ і... керемет ͡ деп ͡ жүрген әлгі сендердің данышпан ͡ деп ͡ жүрген →// ^уөзім ͡ де ͡ данышпан ͡ деп ͡ жүрген адамдырдың бейшаралығын көрдім / мен ↓///↑ сондай менің мынау ^уосы солардың →// бірақ мен ^уоларды айтпайм ͡ да →// жазбайм ͡ да ↓///↑ үйткен'ол і... ^уол болмайд ͡ деп ͡ ^уойлаймын ͡ да / ^уолай ↓///↑ ана біздің қадір →// бір ͡ адамдар біреудің біржыртық тесігін / жазуға құмар боп ͡ кетті ͡ да ↓///↑ содан бір ͡ керемет бір ͡ ләззат алад ↓///↑ сондай бір / сондайды жеккөрем ͡ де ͡ мен ↓///	↑ ^йегер ^уонұ ͡ жассам ͡ гүштү → // не ͡ б̊олар ͡ ^йеді ↑ // ^йек̊склүзив↓///↑ жұрттұң ͡ бәр'оқұр ͡ ^йеді → // мені↓///↑ мен жаң'өзүм ұлұ: → // ұл'адамдардың ͡ да → // бір ͡ б̊ір^іне сатқындығың ͡ гөрдүм → // нұрлан↓///↑ і: керемет ͡ теб̊ ͡ жүргөн → // әлгі сендердің данышпан ͡ деб̊ ͡ жүргөн → // ^уөзүм ͡ де данышпан ͡ деб̊ ͡ жүргөн → // адамдардың ͡ бейшаралығың ͡ гөрдүм→ // мен↓///↑ сондай менің мынау → // ^уосұ солардың → // бірағ ͡ мен ͡ ^уоларды → // айтпаймын ͡ да → // жазб̊аймын ͡ да↓///↑ үйткөнү / ^уол і: ^уол ͡ б̊олмайды ͡ деп ͡ ^уойлаймын ͡ д'олай↓///↑ ана / біздің ͡ ғәдір ͡ б̊ір → // адамдар ͡ б̊іреудүң → // біржыртық тесігін жазұуға → // құмар ͡ б̊оп кетті ͡ де ↓///↑ содам ͡ бір ͡ геремет → // бір ^іләззат ͡ алады ↓///↑ сондай ͡ б̊ір / сондайды жеккөрөм ͡ де ͡ мен ↓///↑	Егер оны жазсам күшті не болар ед, эксклюзив. Жұрыттың бәрі оқыр ед, мені. Мен жаңа өзім ұлы... ұлы адамдардың да бір біріне сатқындығын көрдім, Нұрлан. І... керемет деп жүрген әлгі сендердің данышпан деп жүрген, өзім де данышпан деп жүрген адамдырдың бейшаралығын көрдім, мен. Сондай менің мынау осы солардың, бірақ мен оларды айтпайм да, жазбайм да. Үйткені ол і... ол болмайд деп ойлаймын да олай. Ана біздің Қадір бір, адамдар біреудің бір жыртық тесігін жазуға құмар боп кетті да. Содан бір керемет бір ләззат алад. Сондай бір сондайды жек көрем де мен.
Мағира Қожақметова	▶	↑ ійә →// сұмдық ͡ болдық ͡ ^йенді ↓///↑ ^йенді мен нұрлам ͡ мен ͡ фаузійан'айтайын ↓///↑ бұл ͡ ^йекеуі біздің і... жаңағы кітабыма жаздым ↓///↑ біз танысқаннан нег'екенін білмейм бұл ͡ ^йекеуі біздің қамқоршымыз боп ͡ шыға ͡ келд ↓///↑ мынау нұрлан ↓///↑ нұрланның біз... ^уөзінің бүкіл і... мынау толқынына жасамаған жақсылығы ͡ жоқ ↓///↑ ^уон'ешкім ͡ біліп ͡ атқан ͡ жоқ ↓///↑ ^уоның бүкіл жаңағы істеген шаруасының бәріне →// қаншам'адамдар қарсы ͡ шықты →// ке... кезінде ↓///↑ қандай бір ұят адамдай →// мына қазақтың жігіттерін төмендігі →// көп ͡ негізі →// құдай кешірсін ↓///↑ мын'еркектерде бір ͡ қасиет азайып барад ͡ ^уөз... ы...^уөкінішк'орай ↓///↑ бірақ сонда мына нұрландар →// мына нұрланға менің сондай ͡ ^уойлайм →// бұл нұрланмен фаузійаға құдай ͡ береді ↓///	ійә → // сұмдұқ ͡ полдұғ ͡ ^йенді↓///↑ ^йенді мен / нұрламмен фаузійан'айтайын ↓///↑ бұл ^йекеуү ͡ б̊іздің і: → // жаңағы ͡ гітәб̊ыма ͡ жаздым↓///↑ біз танысқаннан неге ^йекенім ͡ білмеймін → // бұл ^йекеуү ͡ б̊іздің ͡ ғамқоршұмұз ͡ б̊оп̊ ͡ шыға ͡гелді ↓///↑ мынау нұрлан ↓///↑ нұрланның біз: → // ^уөзүнүң бүкүл і: → // мынау толқұнұна жасамаған жақ̊сылығы ͡ жоқ ↓///↑ ^уонұ ^йешкім / біліб̊ ͡ жатқан ͡ жоқ↓///↑ ^уонұң бүкүл / жаңағ'істеген шарұуасының бәр^іне → // қаншам'адамдар қарсы ͡ шықты → // ке: кезінде↓///↑ қандай ͡ б̊ір ұйат ͡ адамдай → // мына ͡ғазақтың жігіттерін / төмөндүгі ͡гөп негізі→ // құдай ͡ гешірсін ↓///↑ мын'еркектерде ͡ б̊ірғәсійет → // азайып ͡ парад'өзү: → // ы: ^уөкүнүшк'орай ↓ /// ↑ бірақ̊ ͡ сонда / мына ͡ нұрландар → // мына ͡ нұрлаңға / менің сондай ͡ ^уойлаймын → // бұл нұрламмен фаузійаға ͡ғұдай ͡ б̊ереді↓///↑	Иә, сұмдық болдық енді. Енді мен Нұрланмен Фаузияны айтайын. Бұл екеуі біздің і... жаңағы кітабыма жаздым. Біз танысқаннан неге екенін білмейм бұл екеуі біздің қамқоршымыз боп шыға келд. Мынау Нұрлан. Нұрланның біз... өзінің бүкіл і... мынау Толқынына жасамаған жақсылығы жоқ. Оны ешкім біліп атқан жоқ. Оның бүкіл жаңағы істеген шаруасының бәріне қаншама адамдар қарсы шықты, ке... кезінде. Қандай бір ұят адамда мына қазақтың жігіттерін туменде болд... көп құдай кешірсін. Мына еркектерде бір қасиет азайып барад өз... ы... өкінішке орай. Бірақ сонда мына Нұрландар, мына Нұрланға менің сондай ойлайм бұл Нұрланмен Фаузияға құдай береді.
Мағира Қожақметова	▶	↑ үйткені бұлар мынау →// текқана әулеттің →// і... әулеттің ͡ мүлдесін ͡ ^йемес →// ұлттың ͡ мүлдесін →// халықтың мү... мүдесін ͡ ^уойлаған адамдарға →// құдай ͡ беред ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓///↑ және соның і... мен ͡ ^уөзім →// игілігін ͡ да ͡ көргем ↓///↑ маған / қазақстанның ^йеңбек ͡ сіңірген ͡ қайраткерін алып ͡ берген →// нұрлан ↓///↑ ^уоны жақау ͡ жазды ͡ да →// ^уөзі ͡ неғылып ↓///↑ және мен айттым ͡ ғой →// мен кенеттен ͡ ^уой түсті ͡ да ͡ маған ↓///↑ неге маған атақ керек ͡ болд ͡ та →// соны жақау күшті ͡ жазды ↓///↑ кенеттен мен ͡ айттым ͡ да →// жақау ͡ маған / атақ ͡ керек ͡ дедім ↓///↑ үйткені мына жұ... →// басынып ͡ барад ͡ мені ↓///↑ басынып барад ͡ дедім ͡ да ↓///↑ мына мені / тіпті басынғанда сұмдық →// маған ͡ атақ ͡ керек ↓///↑ ^уой / ^уонда нұрланғ'айтайық ͡ деп ↓///↑ сүйтіп атақ ͡ алып ͡ берген →// нұрлан ͡ бізге↓///	үйткөнү ͡ б̊ұлар → // мынау текқан'әулөттүң і: → // әулөттүң ͡ мүддөсүн ͡ ^йемес → // ұлттұң ͡ мүддөсүн → // халықтың мү: мүдөсүн ^уойлаған адамдарға → // құдай ͡ б̊ереді ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓ /// ↑ және сонұң і: → // мен ^уөзүм / ійг^ілігін ͡ де ͡ гөргөм↓///↑ маған / қазақ̊станның ^йеңбек̊ ͡ сіңіргең ͡ ғайраткерін алыпперген→ // нұрлан↓///↑ ^уонұ жақау жазды ͡ да → // ^уөзү неғ^ылып↓///↑ және мен айттым ͡ ғой→ // мең ͡ генеттен / ^уой түстү ͡ да ͡ маған↓///↑ неге / маған атақ ͡ керек ͡ полды ͡ да→ // сонұ жақау ͡гүштү жазды↓///↑ кенеттен / мен айттым ͡ да→ // жақау / маған атақ ͡ керег ͡ дедім↓///↑ үйткөнү мына жұ: → // бас^ынып ͡ парады ͡ мені↓///↑ бас^ынып ͡ парады ͡ дедім ͡ де ↓///↑ мына мені / тіпті ͡ б̊асыңғанда сұмдұқ→ // маған атақ ͡ керек↓///↑ ^уой ^уонда → // нұрлаңғ'айтайық ͡ теп↓///↑ сүйтүп / атағ ͡ алыпперген→ // нұрлам ͡ бізге↓///↑	Үйткені бұлар мынау тек қана әулеттің і... әулеттің мүлдесін емес ұлттың мүлдесін, халықтың мү... мүдесін ойлаған адамдарға құдай беред деп ойлаймын. Және соның і... мен өзім игілігін да көргем. Маған Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерін алып берген, Нұрлан. Оны Жақау жазды да өзі, неғылып. Және мен айттым ғой, мен кенеттен ой үсті да маған. Неге маған атақ керек болд та, соны Жақау күшті жазды. Кенеттен меян айттым да, Жақау маған атақ керек дедім. Үйткені мына жұ... басынып барад мені. Басынып барад дедім да. Мына мені тіпті басынғанда сұмдық, маған атақ керек. Ой онда Нұрланға айтайық деп. Сүйтіп атақ алып берді, Нұрлан бізге.
Мағира Қожақметова	▶	↑^уонбесінші ͡ жылы →// ^йекімың ^уонбесінші ͡ жылы ↓///↑ қазақстанның / ^йеңбек ͡ сіңірген ͡ қайраткерін алып ͡ берді ↓///↑ і... мен ͡ ^уон'ұмытпайм ↓///↑ бірақ менің бір →// менің бірақ нашар жерім →// мен ͡ ^йешқашан адам →// ^уөзіме жақсылық ͡ жасаған ͡ адамға / ^йештеме ͡ жасамайм ↓///↑ ^йештеме ͡ жасамайм ↓///↑ а мен... мен... мен жасайм →// жаңағы балашағамен →// жу... журнал ͡ жасайм ↓///↑ сосын бір ͡ айдаладағы бір ͡ бала ватсапқа маған бірнәрсе жаза ͡ ма ↑// соны / қашан шығарғанш'ұйықтамаймын / мен ↓///↑ шимай ͡ шатағын ͡ шығарғанша ↓///↑ а бірақ / мын'өзіме жақсылық жасап →// ^уөзімді бір і... сүйреп ͡ жүрген ͡ адамдарды →// ^уөмірі і... сендерге жасаған ͡ ^йемеспін ↓///↑ мен жауап ͡ берген ͡ ^йемеспін ↓///↑ і... бірақ →// бірақ ͡ ^йекеуің ͡ де жүрегімде ͡ жүресіңдер↓///↑	^уомбесінші ͡ жылы→ // ^йекімың ^уомбесінші ͡ жылы↓///↑ қазақ̊станның ^йеңбек̊ ͡ сіңіргең ͡ ғайраткерін алыпперді↓///↑ і: мен ^уон'ұмұтпаймын ↓///↑ бірағ ͡ менің бір → // менің бірақ нашар ͡ жерім → // мен ^йешқ̊ашан адам→ // ^уөзүмө жақ̊сылығ ͡ жасаған ͡ адамға → // ^йештеңе ͡ жасамаймын↓///↑ ^йештеңе ͡ жасамаймын ↓///↑ а мен: мен: мен ͡ жасаймын → // жаңағы / балашағамен жұу: жұурнал жасаймын ↓///↑ сосұн / бір ͡ айдаладағы → // бір ͡ б̊ала ватčапқа маған → // бірнәрсе жаза ͡ ма ↑ // сонұ ͡ ғашан ͡ шығарғанша → // ұйұқтамаймын / мен ↓ /// ↑ шыймай шатағын шығарғанша↓///↑ а ͡ б̊ірақ / мына ^уөзүмө жақ̊сылығ ͡ жасап ↓ /// ↑ ^уөзүмдү ͡ б̊ір і: → // сүйрөб̊ ͡ жүргөн ͡ адамдарды ^уөм^үрү і: → // сендерге жасаған ͡ ^йемеспін↓///↑ мен / жауапперген ͡ ^йемеспін↓///↑ і: бірақ / бірақ ^йекеуүң ͡ де → // жүрөгүмде ͡ жүрөсүңдер↓///↑	Он бесінші жылы, екі мың он бесінші жылы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерін алып берді. І... Мен оны ұмытпайм. Бірақ менің бір, менің бірақ нашар жерім, мен ешқашан адам, өзіме жақсылық жасаған адамға ештеме жасамайм. Ештеме жасамайм. А мен... мен... мен жасайм жаңағы бала шағамен жу... журнал жасайм. Сосын бір айдаладағы бір бала ватсапқа маған бір нәрсе жаза ма, соны қашан шығарғанша ұйықтамаймын, мен. Шимай шатағын шығарғанша. А бірақ мына өзіме жақсылық жасап. Өзімді бір і... сүйреп жүрген адамдарды өмірі і... сендерге жасаған емеспін. Мен жауап берген емеспін. І... бірақ, бірақ екеуің де жүрегімде жүресіңдер.
Мағира Қожақметова	▶	↑ сон'айтқым ͡ келед ↓///↑ үйткені тілеп ͡ жүрем ↓///↑ жаңа ͡ мына ͡ кісілер →// әлгі не... бекет ͡ атаның ͡ басына барып / тілеген ͡ сійақты→// мен ͡ ^уон'айтпайм ͡ ^йешкімге ↓///↑ кімге / не ͡ тілеп ͡ жүретінімді ↑///↑ бірақ / а ͡ бірақ мен фаузійаны ͡ қатты ͡ тіледім ↓///↑ үйткені аурып ͡ қалд ͡ деп ͡ ^йестідім ↓///↑ со / солкезде мен сондай тіледім →// ^уосы / жақсы боп кетс'екен ͡ деп ↓///↑ а бірақ мен ͡ ^уөзін'айтпайм ↓///↑ бірінші рет айтып ͡ ^уотырмын ↓///↑ ы... сонд... сондықтан мен →// мен жаңағы / ^уөте бір ͡ жақсыкөрем фаузійаны →// кейде сондай / бір ͡ көпнәрсе айтқым ͡ келед ↓///↑ бірақ / ^уоған ^уойлайм →// уақытын ͡ алғым ͡ келмейд ↓///↑ үйткені / ^уол ͡ бір б... пендешілік нәрсені қайтем ͡ мен / айтып ↓///	сон'айтқым ͡ геледі ↓///↑ үйткөнү тілеб̊ ͡ жүрөм ↓ /// ↑ жаңа мына ͡ гісілер → // әлгі ͡ не: → // бекет ͡ атаның ͡ бас^ына ͡ б̊арып → // тілеген ͡ сыйақты→ // мен ^уон'айтпаймын ͡ ^йешкімге↓///↑ кімге / не ͡ тілеб̊ ͡ жүрөтүнімді ↓///↑ бірақ→ // а бірағ ͡ мен фаузійаны / қатты ͡ тіледім↓///↑ үйткөнү / аурұп ͡ қалды ͡ деп ͡ ^йестідім↓///↑ со солгезде / мен → // сондай ͡ тіледім→ // ^уосұ жақ̊сы ͡ б̊оп ͡ кетč'екен ͡ деп↓///↑ а бірағ ͡ мен → // ^уөзүн'айтпаймын ↓///↑ бірінші ͡ ^ірет айтып ͡ ^уотұрмұн↓///↑ ы: сонд: сондұқтам ͡ мен→ // мен жаңағы / ^уөтө ͡ б̊ір жақ̊сы ͡ гөрөм фаузійаны → // кейде сондай / бір ͡ гөп нәрс'айтқым ͡ геледі ↓///↑ бірақ ^уоған ͡ ^уойлаймын → // ^ұуақытын алғым ͡гелмейді ↓///↑ үйткөнү / ^уол ͡ б̊ір б: → // пендешілік нәрсені ͡ ғәйтем ͡ мен→ // айтып↓///↑	Соны айтқым келед. Үйткені тілеп жүрем. Жаңа мына кісілер, әлгі не... Бекет атаның басына барып тілеген сияқты, мен оны айтпайм ешкімге. Кімге не тілеп жүретінімді. Бірақ, а бірақ мен Фаузияны қатты тіледім. Үйткені аурып қалд деп естідім. Со сол кезде мен сондай тіледім, осы жақсы боп кетсе екен деп. А бірақ мен өзіне айтпайм. Бірінші рет айтып отырмын. Ы... Сонд... сондықтан мен, мен жаңағы өте бір жақсы көрем Фаузияны, кейде сондай бір көп нәрсе айтқым келед. Бірақ оған ойлайым, уақытын алғым келмейд. Үйткені ол бір б... пендешілік нәрсені қайтем мен, айтып.
Мағира Қожақметова	▶	↑ сондықтан / ^уос'аман ͡ жүріңдер ↓///↑ мынау бүгінгі жасап ͡ атқан →// мынау ͡ столдың ͡ ^уөзі қандай керемет / қыздар ↓///↑ мынау дастархан / қандай керемет ↑///↑ мынау ͡ бір жаңалық ͡ та →// мынау ͡ бір ͡ жаңалық ↓///↑ мынау жаңағы / балықтың ͡ дәмі ͡ қандай ↑///↑ ан'еттің ͡ дәмі ͡ қандай ↑// бөлек ͡ бөлек ә ͡ бір ↓///↑ біржапырақ жесең ͡ де ͡ сондай↓///↑ сон'ойлап ͡ тауып↓///↑ сосын мен / мін жерде көп ͡ сөйлегім ͡ келмейд↓///↑ мен бәрін тыңдағым келет ↓///↑ үйткені^у / оказыв... каждый из них у... уникальный адам ͡ ^йекен ↓///↑ үйткені / даже жаңағы мына жұмажан апамыздан бастап →// сол уже / ^йесімде ͡ қалып ͡ атыр ↓///↑ сонда / кешіріңіз / жұмажан сіздің шешеңіздің кімі ↑// бірге туған апасы ↓///↑ маған / ^уосы соның ͡ бәрі →// мына кісі ͡ да / барлығы уника...↓///	сондұқтан / ^уос'аман ͡ жүрүңдөр↓///↑ мынау ͡ б̊үгүңгү жасаб̊жатқан → // мынау столдұң ^уөзү / қандай ͡ геремет / қыздар ↑ /// ↑ мынау дастархан / қандай ͡ геремет ↑ ///↑ мынау ͡ б̊ір жаңалық ͡ та → // мынау ͡ б̊ір ͡ жаңалық↓///↑ мынау жаңағы / балықтың дәмі ͡ ғандай ↑ /// ↑ ана ^йеттің дәмі ͡ ғандай ↑ // бөлөк / бөлөк / ә / бір ↓///↑ бір жап^ырағ ͡ жесең ͡ де → // сондай↓///↑ сон'ойлап ͡ тауұп↓///↑ сосұм ͡ мен / мін жерде ͡гөп̊ сөйлөгүм ͡гелмейд↓///↑ мем ͡ бәрін / тыңдағым ͡геледі ↓///↑ үйткөнү / ^уоказыв: каждый из них → // у: уникальный адам ͡ ^йекен↓///↑ үйткөнү / даже жаңағы → // мына жұмажан ͡ апамыздам ͡ бастап → // сол уже / ^йесімде ͡ ғалыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ сонда → // кеш^іріңіз / жұмажан сіздің шешеңіздің ͡ гімі ↑ // бірге тұуған апасы ↓ /// ↑ маған ^уосұ сонұң бәрі → // мына ͡ гісі ͡ де / барлығы уника:	Сондықтан осы аман жүріңдер. Мынау бүгінгі жасап атқан мынау столдың өзі қандай керемет, қыздар. Мынау дастархан қандай керемет. Мынау бір жаңалық та, мынау бір жаңалық. Мынау жаңағы балықтың дәмі қандай. Ана еттің дәмі қандай! Бөлек бөлек ә бір. Бір жапырақ жесең де сондай. Соны ойлап тауып. Сосын мен мін жерде көп сөйлегім келмейд. Мен бәрін тыңдағым келет. Үйткені оказыв... каждый из ных у... уникальный адам екен. Үйткені даже жаңағы мына Жұмажан апамыздан бастап сол уже есімде қалып атыр. Сонда, кешіріңіз Жұмажан сіздің шешеңіздің кімі? Бірге туған апасы. Маған осы соның бәрі, мына кісі да барлығы уника...
Мағира Қожақметова	▶	↑ ^йенді / сондайналып ͡ келгенде →// со шешеміздің жасаған тірлігін ͡ да / дұрыс ͡ жасамаппыз ↓///↑ і... бірақ ^йенді →// і... мен сондай ͡ ^уөзі / қалықтың ͡ құлымын ↓///↑ ^йешқашан / кеудемді ͡ көтергім ͡ келмейді ↓///↑ і... сосын / ^уөзімнің замандас апаларым ͡ бар ↓///↑ ійә / замандас менің қыздар ͡ бар →// ақындар ͡ бар ↓///↑ со біреуі ко... кеудесін көтеріп / қомпиіп →// көмпиіп →// дүрдиіп →// сүйтіп жүргенде / жаман аурып қалам ↓///↑ жаңағы ше...↓///↑ і... бірмыстан сыйақты боп ͡ барамыз ↓///↑ мынау адам қартайған сайын →// бүкіл мыстандығың шыға ͡ беред'екен ↓///↑ сосын мен ^уойлаймын ͡ да →// сосын / сосын мен ͡ ^уойлаймын ͡ да →// мын'өз бетіме қараймын ͡ да →// ^уойпырмай ͡ ^уойлайм ↓///↑ мен мынау →// мынау адам ͡ ^йесейген сайын →// бүкіл ішіндегі і... сұмпыйалық →// сұм... сұмұрайлық →// ішіндегі бишаралықтың бәрі →// түріне ͡ шығад'екен↓///	↑ ^йенді ͡ сонда / айналып ͡ келгенде → // со шешеміздің жасаған тірлігін ͡ де → // дұрұш ͡ шасамаппыз↓///↑ і: бірағ ͡ ^йенді / і: мен сондай ^уөзү / халықтың ͡ғұлұмұн ↓///↑ ^йешқ̊ашан / кеудөмдү ͡ гөтөргүм ͡гелмейді ↓ /// ↑ і: сосұн / ^уөзүмнүң замандас ͡ апаларым ͡ бар↓///↑ я замандас / менің ͡ғыздар ͡ б̊ар→ // ақындар ͡ б̊ар↓///↑ со ͡ б̊іреуү / ко: кеудөсүң ͡ гөтөрүп ͡ қомпұйіп→ // көмпүйүп → // дүрдүйүп̊ ͡ сүйтүб̊ ͡ жүргөндө → // жаман ͡ аурұп ͡ қалам ↓///↑ жаңағы ͡ ше:↑ /// ↑ і: бір ͡ мыстан сыйақты / боп ͡ парамыз↓///↑ мын'адам ͡ ғартайған ͡ сайын → // бүкүл ͡ мыстандығың шыға ͡ б̊еред'екен ↓///↑ сосұм ͡ мен / ^уойлаймын ͡ да→ // сосұн сосұм ͡ мен ^уойлаймын ͡ да → // мына ^уөз ͡ б̊етіме қараймын ͡ да → // ^уойпұрмай ^уойлаймын ↓///↑ мем ͡ мынау→ // мынау ͡ адам ^йесейген ͡ сайын → // бүкүл ішіндегі і: сұмпұйалық→ // сұм: сұмұрайлық → // ішіндегі ͡ б̊ійшаралықтың ͡ бәрі → // түр^үнө ͡ шығад'екен↓///↑	Енді сонда айналып келгенде, со шешеміздің жасаған тірлігін да дұрыс жасамаппыз. І... бірақ енді і... мен сондай өзі қалықтың құлымын. Ешқашан кеудемді көтергім келмейді. І... сосын өзімнің замандас апаларым бар. Иә замандас менің қыздар бар, ақындар бар. Со біреуі ко... кеудесін көтеріп қомпиіп, көмпиіп, дүрдиіп сүйтіп жүргенде жаман аурып қалам. Жаңағы ше.... І... бір мыстан сияқты боп барамыз. Мынау адам қартайған сайын бүкіл мыстандығың шыға беред екен. Сосын мен ойлаймын да, сосын сосын мен ойлаймын да мына өз бетіме қараймын да ойпырмай ойлайм. Мен мынау, мынау адам есейген сайын бүкіл ішіндегі і... сұмпиялық, сұм... сұмұрайлық, ішіндегі бишаралықтың бәрі түріне шығады екен.
Мағира Қожақметова	▶	↑ сосын →// сосын... ↓///↑ сосын / ^уойлану ͡ керек ͡ ^йекен ↓///↑ ^уойпырмай мен^уосы / сұмырай боп барам →// кішкене... ↓///↑ жоқ →// ме... мен мына^уөзіме →// сын көзқараспен қарап үйренген адаммын ͡ да ↓///↑ сосын мен / анау біреу мақтап атқанда →// тоже шошып ͡ кетем ↓///↑ үйткені / солай ͡ ^йекенмін деп ͡ ^уойлап ͡ қаласың ͡ ғой →// ^йенді ↓///↑ сосын мына адам →// адам мен әлгі / менің дүрдиген замандастарыма →// жаңағ'аяйм ͡ та ↓///↑ қомпиып жүред ͡ та / жаңағы ↓///↑ біржерге барғанда / центр земли жаңағы ↓///↑^уоо... кісі кәдімгі ↓///↑ мен ͡ ^уойлаймын →// бір жерге бардың ба ↑// ақырын жүр →// тыныш жүр ↓///↑ ішкімге салмақ салма →// жаңағындай деп ↓///↑ сондықтан ͡ ^йенді мен →// ^уөзімді ͡ ^уөзім зерттеп →// ы... түр... ^уөзі ͡ жаңағыдай →// ^уойлайм ͡ гой / ^йенді ↓///↑ байқайм ↓///	сосұн → // сосұн:↓///↑ сосұн ойланұу ͡ герег ͡ ^йекен↓///↑ ^уойпұрмай / мен ^уосұ сұм^ұрай ͡ б̊оппарам→ // кішкене:↓///↑ жоқ→ // ме: мен мын'өзүмө → // сың ͡ гөзқараспең ͡ ғараб̊ ͡үйрөңгөн / адаммын ͡ да↓///↑ сосұн мен / анауб̊іреу мақтаб̊ ͡ жатқанда → // тоже шошұпкетем↓///↑үйткөнү / солай ^йекеммін ͡ деп → // ^уойлап ͡ қаласың ͡ ғой ^йенді↓///↑ сосұн мын'адам → // адам мен әлгі / менің дүрдүйгөн замандастарыма / жаңағы→ // айаймын ͡ да↓///↑ қомпұйұб̊ ͡ жүрөдү ͡ де / жаңағы↓///↑ бір ͡ жерге ͡ б̊арғанда → // центр земли / жаңағы↓///↑ ^уоо: / кісі ͡гәдімгі↓///↑ мен ͡ ^уойлаймын → // бір жерге ͡ б̊ардың ͡ ба / ақ^ырын ͡ жүр → // тыныш ͡ шүр↓///↑ ешкімге салмақ̊ ͡ салма / жаңағындай деп↓///↑ сондұқтан ^йенді ͡ мен / ^уөзүмдү ͡ ^уөзүм ͡ зерттеп → // ы: түр: ^уөзү жаңағыдай ^уойлаймың ͡ ғой ͡ ^йенді↓///↑ байқаймын↓///	Сосын, сосын.... Сосын ойлану керек екен. Ойпырмай мен осы сұмырай боп барам, кішкене.... Жоқ, ме... мен мына өзіме сын көзқараспен қарап үйренген адаммын да. Сосын мен анау біреу мақтап атқанда тоже шошып кетем.Үйткені солай екенмін деп ойлап қаласың ғой енді. Сосын мына адам, адам мен әлгі менің дүрдиген замандастарыма жаңағы, аяйм та. Қомпиып жүред та жаңағы. Бір жерге барғанда центр земли жаңағы. Оо... кісі кәдімгі. Мен ойлаймын бір жерге бардың ба ақырын жүр, тыныш жүр. Ішкімге салмақ салма жаңағындай деп. Сондықтан енді мен өзімді өзім зерттеп ы... түр... өзі жаңағыдай ойлайм гой енді. Байқайм.
Мағира Қожақметова	▶	↑ байқау ͡ керек ͡ маған ↓///↑ құдай кешіре ͡ гөр→// мен ͡ ^уосындай қатты ͡ қиындықтан →// қатты көп ͡ қателік ͡ жібердім ↓///↑ көп ͡ күнә ͡ жасадым ↓///↑ көпнәрсені дұрыс ͡ істемедім ͡ деп / жаңағындай ↓///↑ баяғыда тоқаң ͡ мархұм ͡ айтатын →// кейде ͡ менің ͡ қылығымнан ↓///↑ астахфралла ↑// астахфралла ↑// алла тағала / маған ͡ ^уосындай ͡ адамды кездестірген ↓///↑ біркүнәм болған ͡ ғой ͡ менің ↓///↑ ^уо кісімен где то / жиырамажеті ͡ жиырмасегіз ͡ жыл қатар ͡ тұрғам ͡ да ↓/// ↑ әй бағы... / бағыш ͡ ау ͡ сен ↓///↑ сен бізді ͡ бір →// біртеатр / одна вахтераға акелдің ͡ гой →// ^уөзі ↓///↑ мынау ͡ былай ͡ болды ↓///↑^йенді ͡ ^уон^йекінші ͡ жылғы мекен ↓///↑^уонүшінші ͡ жылғы м'екен →// әйтеуір / күнделігіңнен бір →// сені ͡ тауып ͡ алдым ↓/// ↑ қалай жазыппын →// айтшы ↑//	байқау ͡ герег ͡ маған ↓///↑ құдай / геш^іре ͡ гөр → // мен ^уосұндай / қатты ͡ ғыйындықтан → // қатты ͡гөп / қателіг ͡ жіб̊ердім↓///↑ көп ͡ күнә жасадым↓///↑ көп ͡ нәрсені дұрұс ͡ істемедім ͡ деп / жаңағындай↓///↑ байағыда тоқаң ͡ марқұм ͡ айтатын → // кейде менің ͡ғылығымнан ↓///↑ астахфралла ↑ // астахфралла ↑// алла ͡ тағала маған → // ^уосұндай адамды ͡гездестірген↓///↑ бір ͡гүнәм болғаң ͡ ғой → // менің↓///↑ ^уо ͡ гісімен / где то жыйырмажеті / жыйырмасегіж ͡ жыл / қатар ͡ тұрғам ͡ да↓///↑ әй бағы: / бағыш ͡ ау сен ↓ /// ↑ сем ͡ бізді ͡ б̊ір→ // бір ͡ теат^ыр / ^уодна вахтерағ'әкелдің ͡ ғой ͡ ^уөзү↓///↑ мынау ͡ б̊ылай ͡ б̊олдұ↓///↑ ^йенді / ^уонекінші ͡ жылғы ͡ м'екен↓///↑ ^уонүшүншү ͡ жылғы / м'екен→ // әйтеуүр / күндөлүгіңнем ͡ бір → // сені тауұб̊ ͡ алдым↓///↑ қалай ͡ жазыппын / айтш̆ы ↑ ///	Байқау керек маған. Құдай кешіре гөр, мен осындай қатты қиындықтан, қатты көп қателік жібердім. Көп күнә жасадым. Көп нәрсені дұрыс істемедім деп жаңағындай. Баяғыда Тоқаң мархұм айтатын кейде менің қылығымнан. Астахфралла, астахфралла! Алла тағала маған осындай адамды кездестірген. Бір күнәм болған ғой менің. О кісімен где то жиырама жеті жиырма сегіз жыл қатар тұрғам да. – Әй Бағы... Бағыш ау сен. Сен бізді бір, бір театр одна вахтераға акелдің гой өзі. Мынау былай болды. Енді он екінші жылғы мекен. Он үшінші жылғы ма екен, әйтеуір күнделігіңнен бір, сені тауып алдым. – Қалай жазыппын, айтшы?
Мағира Қожақметова	▶	↑ сонда сол →// ке... мені ͡ біркелесі пленумда ͡ ма ↑// біржиналыста жеп ͡ жатыр / бұлар ↓///↑ мен ͡ д'әлгі бұларға / қайтарып ͡ беріп ͡ жатырмын →// жауапты ↓///↑ сөйтсем / бұл ͡ кімге →// ана ͡ ибадаға →// ибадаға ͡ барыпты ↓///↑ ибада ͡ мархұм айтат ͡ маған →// мен келіп артынан →// жаңағы спокойны ананы →// битіп былай →// мынаны істеу керек ͡ деп →// жүрмін ͡ ғой↓///↑ сүйтсем →// ибада сізге қарайд →// алдында көрген мағыйра →// ^йесіме ͡ түсед ͡ дид ↓///↑ не ͡ болды деймін ͡ ғой ↓///↑ мағира дода ͡ додасы шығып →// жылап ͡ келіпті ͡ дейд ↓///↑ сволочи / деп ͡ айтты ͡ дид →// гади / деп ͡ айтты ͡ дид ↓///↑ мынаның ͡ сөзі ↓///↑ – іәй →// ійә... – содан кейін / сволочи →// гади ↓///↑ бұларға / жақсылық жасаудың керегі жоқ деп... →// содан кейін біркүні ͡ маған →// солкезде болуы ͡ керек↓///↑ – ійә ... - маған ка... кабинетте →// ^уотырса ͡ ана...	сонда ͡ сол / ке: мені ͡ б̊ір ͡ гелесі пленұумда ͡ ма ↑ // бір ͡ жійналыста жеб̊ ͡ жатыр→ // бұлар↓///↑ мен д'әлгі ͡ б̊ұларға → // қайтарып ͡ періб̊ ͡ жатырмын / жауапты↓///↑ сөйтčөм / бұл ͡ гімг'ана / ійб̊адаға→ // ійб̊адаға ͡ б̊арыпты↓///↑ ійб̊ада ͡ марқұм / айтады ͡ маған→ // мең ͡ геліб̊ ͡артынан / жаңағы спокойны / ананы ͡ б̊ійтіп ͡ пылай → // мынан'істеу ͡ герег ͡ деп / жүрмүң ͡ ғой↓///↑ сүйтčөм → // ійб̊ада сізге ͡ ғарайды→ // алдында ͡ гөргөм ͡ мағійра / ^йесіме ͡ түсөдү ͡ дейді ↓///↑ не ͡ б̊олдұ деймің ͡ ғой ↑/// ↑ мағійра дода ͡ додасы ͡ шығып / жылап ͡ келіпті ͡ дейді ↓///↑ сволочій деб̊ ͡айтты ͡ дейді → // гадій деб̊ ͡айтты ͡ дейді↓///↑ мынаның ͡ сөзү↓///↑ ↑ ійә → // ійә ↑ ↑содаң ͡ гейін сволочій → // гадій↓///↑ бұларға жақ̊сылығ ͡ жасаудұң / керегі ͡ жоғ ͡деп → // содаң ͡ гейім ͡ біргүнү маған → // солгезде ͡ б̊олұуұ ͡ герек↓///↑ ↑ ійә: ↑ маған / ка: каб̊ійнетте ^уотұрсам ͡ ана → //	– Сонда сол ке... мені бір келесі пленумда ма бір жиналыста жеп жатыр, бұлар. Мен де әлгі бұларға қайтарып беріп жатырмын, жауапты. Сөйтсем бұл кімге ана Ибадаға, Ибадаға барыпты. Ибада мархұм айтат маған, мен келіп артынан жаңағы спокойны ананы битіп былай мынаны істеу керек деп жүрмін ғой. Сүйтсем, Ибада сізге қарайд, алдында көрген Мағира есіме түсед дид. "Не болды?" деймін ғой. "Мағира дода додасы шығып жылап келіпті" дейд. "Сволочи" деп айтты дид , "гади" деп айтты дид. Мынаның сөзі. – Иә, иә... – Содан кейін сволочи, гади. Бұларға жақсылық жасаудың керегі жоқ деп... Содан кейін бір күні маған, сол кезде болуы керек. – Иә ... – Маған ка... кабинетте отырсам ана...
Максим Рожин	▶			Бүгінгі диалогтың қонағы - Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы қоғамдық бірлестігінің вице-президенті Максим Рожин. Журналист, блогер, ментор ұлы Абайдың тілін жетік біледі. Максим, біз білеміз, отыз жылдан астам қазір қазақ қоғамы жұмыс атқарып келе жатыр. Өзіңіз сонда жұмыс істейсіз. Айтыңызшы, бұл қоғамның мақсаты не?
Максим Рожин	▶			Жалпы бір нәрсені түсіну керек. Көп адам осы қазір қазақ тілі айналасында туып жатқан, пайда болып жатқан, туындап жатқан мәселелерді әлеуметтік желіде жиі көтеретінін көріп отырмыз ғой. Бізде отыз жылдан бері «Қазақ тілі» қоғамы елде жұмыс істейді, бұл - халықаралық ұйым, айта кету керек. Өйткені отыз жыл бұрын, сексен тоғызыншы жылдары құрылғанда, өзі елде үш-ақ мемлекеттік емес ұйым құрылған болатын. Жаңағы мен айтқандай, Олжас ағамыздың «Невада-Семей» экология бағыты, ал саяси бағыт «Азаттық» қозғалысы және осы «Қазақ тілі» қоғамы - гуманитарлық-мәдени салаға арналған мемлекеттік емес ұйым.
Максим Рожин	▶			Енді ол кезде құрылу мақсаты - қазақ тілін дамыту. Совет үкіметі ыдырағаннан кейін қазақ тілі қалай дамиды, қазақ тілі мемлекеттік тіл болады. Осыны біз армандап келдік қой, енді бұны жергілікті өзінің жеткілікті деңгейіне жеткізу керек қой деген ниетпен құрылған. Содан бері қоғам біздің елде ғана емес, шетелде де өкілеттіліктер ашып, уәкілдерін жинап, жалпы біздің қандастарымызға көмектесіп жатыр. Біздің шетте жүрген қазақтарға мына гуманитарлық көмек, соның ішінде мысалға, мына Лондонда, АҚШ-та бар. Қазір соңғы кезде қоғамның жалпы екінші тынысы ашылып жатқандай деп айтуға болады. Өйткені елде ғана емес, шетелде де уәкілеттіліктер, бірлестіктер пайда болды.
Максим Рожин	▶			Қоғамның негізгі мақсаты - осы тіл саласында, мәдени салада, тіл саласында, әсіресе арнайы жобаларды жүргізу мемлекетпен бірге, егер мемлекет қолдап жатса, кейбір өткір мәселелерді шешу. Сіздер білесіздер, тіл айналасында қазір шын мәнінде проблема аз емес. Контент жағын алатын болсақ, заң жағын алатын болсақ, осы көбі біздің қоғамда Тіл туралы заң жөнінде әңгіме көтеріп жатыр. Енді бұл мәселеге таңғалуға болмайды. Өйткені кез келген мемлекетте мемлекеттік тілге арналған заң бар. Бізде қоғам ретінде, қоғам мүшелері, сол кісілердің атынан айтуыма негіз бар шығар, біз де осындай заңды қалаймыз, өйткені тіл қорғалу керек.
Максим Рожин	▶			Өзіңіз әлеуметтік желіде көп жазып жатасыз, айтып жатасыз. Неліктен шенеуніктер дұрыс қазақша білмейді деген сияқты. Жалпы бұл менің уәжім. Тілші қызметін атқарып жүргенде басталған бұл ренжу. Сіз телевидение саласында да бірнеше жыл жұмыс атқардыңыз.
Максим Рожин	▶			Бұл мәселеде менің ренішім алыстан келеді. Иә, тілші болып жүрген кезде мен бір нәрсеге таңғалатынмын. Қазақтілді редакцияда жұмыс істеймін. Барып мемлекет қызметкерлерден сұхбат алып келемін. -Иә. - Олар орысша сұхбат береді. Содан кейін мен... - Түріңізге қарап орысша жауап беретін шығар.
Максим Рожин	▶			Түріме қараса да, мен қазақша бағдарлама жасаймын, сіз қазақша бересіз ба деген кезде мен білмейтін едім, аударып аласыз деп сілтей салатын. Мен олардың жазып алған сұхбатын келем да, өзім дауыстап қазақшалаймын. Менің намысыма қатты тиді сол нәрсе. Неге мен қазақ тілді редакцияда жүріп, қазақша ақпарат ала алмаймын. Бұл менің журналист ретінде, жалпы ақпарат алуымның, алу құқығымды шектеу ғой. Бұл он жыл бұрынғы жағдай. Қазір міндетті түрде енді өзгермеді деп айтпау керек. Өзгерді, иә. Қазір мемлекет басшысының өзі қазақша білмейтін шенеунік анахронизмге айналу керек деген әңгімесі бар.
Максим Рожин	▶			Мен толық қолдаймын. Өйткені сен қандай мемлекетте қызмет етесің, қандай мемлекетте қызметкерсің? Қазақстан мемлекетінде. Демек, қазақ тілін сен білуің керек. Осыдан бұрын бір ай, екі ай бұрын мен Мемлекет басшысының өзі болу үшін адам емтихан тапсырады қазақ тілінен. Сонда біздің шенеуніктер Президенттен қандай артықшылығы бар деп жазатын. Маған мемлекет қызметкері, жалпы басы-қасында жүрген азаматтар шығып, иә, шынымен жағдай өзгереді, сіз олай ренжімеңіз, жақында осы естілетін болады, мемлекеттік тілінде өткізетін емтихан міндетті түрде қазақша есептелетін болады. Осы уақытқа дейін мен өзім таңғалдым, мемлекеттік тілден, мемлекеттік тілді білуден жалпы тапсырылатын емтихан есептелмейтін. Яғни сен білсең де өттің, білмесең де өттің болған. -Иә.
Максим Рожин	▶			Енді қазір біз өзгереді деген сенімдеміз енді. Өйткені мемлекет қызметкер егер келген, алдына келген адамына мемлекет қызметте өзінің қызметін ұсына алмаса, ол қандай сапалы қызметкер деп айтуға болады оны? Мен ойлаймын, ол азамат өзін жетілдіріп, тілін жетілдіріп, мемлекеттік қызметке есігін ашу керек, барсын. Мысалға оңтүстікте ондай мәселе жоқ.
Максим Рожин	▶			-Өзіңіз оңтүстіктің тумасысыз. -Өзім сол жақтікімін. Иә, мен үшін Арыстың, иә, Арыста өстім. Мен үшін оңтүстікте жүріп, бір мемлекеттік тілде қызмет ала алмау дегенді мен үшін бір фантастикалық жағдай деп қабылдаймын. Солтүстікте бізде енді жағдай сәл басқаша, бұл жағынан жұмыс жүргізіліп жатыр, мен білемін. -Қазақстан халқының Ассамблеясының мүшесісіз. Сол жақта тілге байланысты иә, қандай тағы қарқынды жұмыстар атқарылуда.
Максим Рожин	▶			Жалпы Ассамблеяда осы соңғы бес-алты жылда мен осы Ассамблеяның жұмысына етене, былай қарқынды араласып келемін. Ассамблеяда диаспоралардың арасында, ішінде, Достық үйлерінде, қазақ тіліне қатысты клубтар ашылған. Біз мына қазақ тілі ұйымында Ассамблеямен бірлесіп осы қазақ, достық үйлерінде, әр қаланың облыстарында бар, «Сөзуар» клубын ашуды жоспарладық. Бұл жалпы не деген сөз? Біздің Ассамблеяның негізгі жұмысы сол диаспоралардың ішінде жүріп жатыр. Көп азамат мысалға Ассамблеяға сыни көзқараспен қарайды, бәлкім ол заңды шығар. Бірақ бір нәрсені ұмытпау керек, Ассамблеяда, жалпы Ассамблея қабырғасында диаспоралармен қарым-қатынас жасау үлгісін, диаспоралардың ішіндегі өзінің ішінара сондай бір орысша айтқанда, «тонкости» дейді ғой.
Максим Рожин	▶			Енді кейбір ньюанстарды зерттеу бойынша көп ақпарат бар және көп тәжірибе бар. Бізде Ассамблея осы жылдар бойы көп адамның көзінде жалпы тек қана ұлттық киім кигізіп, азаматтарды концертте немесе тағы сондай бір шараға, форумға шақырып алады да, ой, көпіртіп әңгіме айтады деген түсінік қалыптасқан. Бәлкім, көпшілікке солай көрінетін шығар, бірақ осы Ассамблеяның ішіне жалпы белсенді кіріп, жұмыс жасағаннан кейін мен осындай бір нюанстарды байқадым. Өйткені диаспоралардың ішінде түрлі ұлт өкілдерімен қалай тіл табысу керек, қалай жұмысты жүргізу керек, осы жайында тәжірибе Ассамблеяда өте жоғары деңгейде қойылған және жақсы тәжірибелер бар. -Максим, қалай ойлайсыз, қазақ тілінде сөйлеуді иә, сәнге айналдыру үшін не істеу керек?
Максим Рожин	▶			Сөйлеуіміз керек қазақша. Егер қазақша сөйлемесек, қазақша қызмет түрін ұсынбасақ немесе талап етпесек, бұл сәнге айналмайды. Бүгінде байқасаңыз, қазақ тілі бірте-бірте сәнге айналып жатқан себебі қазақ тілінде түсірілетін туындылардың танымалдылығынан, қазақ тілінде түсірілетін контенттің сапасынан. Қазір қарап отырсаңыз, мысалға көптеген сериалдар қазақ тілінде түсіріледі, аралас тілде түсіріледі, мысалы, қазақша, орысша. Сол сериалдар шетелде көп сұранысқа ие. Бұл не деген сөз? Бұл біздің тілімізді ғана емес, мәдениетімізді бізде, біздің қоғам, біздің халық басынан өткерген тарихи дүниелерді сол жалпы шетелге жеткізу қадамдары. Бұл, әрине, елде ғана емес, шетелге де біздің мәдениет пен тілімізді насихаттайтын дүние. Мына Димаштың өзін айтыңыз, мысалға. -Иә.
Максим Рожин	▶			Димаштың өнері әлемде, жер-жердегі түрлі азаматтарды қазақ тілінде өлең айтып жатса, не туралы айтып жатыр деген бір қызығушылықтың арқасында ол азаматтар қазақтың мәдениеті мен тілін танысып отыр. Егер біз осы шығармашылық жағынан, ғылым жағынан, қазақтың балалары білім жағынан әлемде озық орындарда көрініп, бірінші орындарда көрініп, озық жетістіктерін көрсететін болса, бұл әлбетте, қазақтың мәдениетін, әлбетте, қазақтың тілін насихаттайды, әлем қазақ тіліне қызығатын болады.
Максим Рожин	▶			Максим Рожиннің көзімен жаңа Қазақстан қандай болу керек? -Әділ, біз әрқайсымыз алдымызға тұрған дүниелерге әділ қарасақ, біз жаңа Қазақстанымызды шынымен әділ Қазақстан деп айта аламыз сол кезде. Жалпы әділдіктен асқан дүние жоқ қой, солай өмір сүруіміз керек. Әділ Қазақстан, жаңа Қазақстан мен үшін сол. -Максим, сұхбатыңызға көп рахмет, күніңіз жақсы өтсін. -Әмин, рахмет. -Құрметті көрермен, келесі кездескенше, аман-сау болыңыздар.
Мақпал Жұмабай	▶	↑үш жылда тұуындап ^уот^ұратын менде ͡б̊ір глоб̊алды сұрағым бар// мен кіммін↓/// ↑қайда ͡б̊ара жатырмын↓/// ↑мен үшін ^уол кіс^інің ^йесінде қалұу↓/// ↑менің сол кездегі ^уөмірдегі ^йең үлкен бэкграундым болд↓/// ↑^уөт'үлкен канфлійкт болды// бірнеше жыл мен мамаммен ^уөт'үлкен конфлійкт болды↓/// ↑балапан телеарнасында/ маған деген қаншама тамаша менеджерлер жұмыс істеді↓/// ↑қазір қазақ̊станның ^уөзінде/ ауылдарда қазақ̊ша ^йемес// сол басқа тілде сөйлейтін балалар пайда ͡б̊олды↓/// ↑^уос^ұның ^йешқ̊айсысы жоқ менде// ^уос^ұның ^йешқ̊айсысы жоқ// бірақ мен ^уөзімді ^уөте жақ̊сы сез^інемін// солардың жоқ болғанынан↓/// ↑құрметті мамскій әңгіменің көрермендері// көптен күткен көрермендермен подкаст болмақ// ійә ^уон алтынш'ақпан күні сіздермен қайта жүздесеміз↓/// ↑^уосы жолғы тақ^ырып/ мезгілсіз махаббат/ немесе ^ұлйұуб̊овь жыйвёт трій года↓/// ↑шын^ымен де/ махабат үш жыл жасай ма↓/// ↑ал әрі қарай не ͡б̊олады↓///	↑үш ͡шылда тұуұндап ^уот^ұратын менде ͡б̊ір глоб̊алды сұрағым бар// мең ͡ гіммін↓/// ↑қайда ͡б̊ара жатырмын↓/// ↑мен үшүн ^уол ͡гіс^інің ^йесінде қалұу↓/// ↑менің сол ͡гездегі ^уөмүрдөгі ^йең үлкөм бэкграундұм болдұ↓/// ↑^уөт'үлкөн конфлұйкт ͡полдұ// бірнеше жыл мен мамаммен ^уөт'үлкөн конфлұйкт ͡полдұ↓/// ↑балапан телеарнасында/ маған дегең ͡ ғаншама тамаша менеджерлер жұмұс істеді↓/// ↑қазір ͡ғазақ̊станның ^уөзүндө/ ауұлдарда ͡ғазақ̊ша ^йемес// сол басқа тілде сөйлөйтүм балалар пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑^уос^ұнұң ^йешқ̊айсысы жоғ менде// ^уос^ұнұң ^йешқ̊айсысы жоқ// бірағ мен ^уөзүмдү ^уөтө жақ̊сы сез^інемін// солардың жоқ ͡полғанынан↓/// ↑құрметті мамскый әңгіменің ͡гөрөрмөндері// көптөң ͡ гүткөң ͡ гөрөрмөндермем подкаст ͡полмақ// ійә ^уон алтынш'ақпан күнү сіздермең ͡ ғайта жүздөсөміз↓/// ↑^уосұ жолғұ тақ^ырып/ мезгілсіз махабат/ немесе ^ұлйұуб̊овь жыйвёт трій года↓/// ↑шын^ымен де/ махабат үш ͡шыл жасай ма↓/// ↑ал әрі ͡ғарай не ͡б̊олады↓///	-Үш жылда туындап отыратын менде бір глобалды сұрағым бар, мен кіммін? Қайда бара жатырмын? - Мен үшін, ол кісінің есінде қалу. - Менің сол кездегі өмірдегі ең үлкен бэкграундым болд. - Өте үлкен конфликт болды, бірнеше жыл мен мамаммен өте үлкен конфликт болды. - «Балапан» телеарнасында маған деген қаншама тамаша менеджерлер жұмыс істеді. - Қазір Қазақстанның өзінде, ауылдарда қазақша емес, сол басқа тілде сөйлейтін балалар пайда болды. - Осының ешқайсысы жоқ менде, осының ешқайсысы жоқ, бірақ мен өзімді өте жақсы сезінемін солардың жоқ болғанынан. - Құрметті мамский әңгіменің көрермендері, көптен күткен көрермендермен подкаст болмақ, иә, он алтыншы ақпан күні сіздермен қайта жүздесеміз. Осы жолғы тақырып «Мезгілсіз махаббат» немесе «Любовь живёт три года». Шынымен де, махаббат үш жыл жасай ма? Ал әрі қарай не болады?
Мақпал Жұмабай	▶	↑крійзійстерден қалай ^уөтеміз↓/// ↑^уосы тақ^ырып төң^үрегінде сөз қозғаймыз↓/// ↑барлықтарыңызға сәлем/ бұл сіздердің сүйіп көретін мамскый әңгім'арнаңыз // және ͡б̊үгін бізд'эм ^ылаб̊ стұудійасында мақпал жұмаб̊ай// арт және медійа менеджері↓/// ↑мақпал қош келдіңіз↓/// ↑жаңа ^йенді ^йекеуміз ыы күліп жатырмыз// мынау сіздің ійдейаңыз↓/// ↑байқадыңыз ͡б̊а деп↓/// ↑мақпал ханым/ маған мадератыр кезінде ͡б̊ір форұум болған↓/// ↑сол кезде мақпал ханым маған// сендердің үлкен жоб̊а// мамскій әңгіме ͡б̊ір/ ^уол бір үлкен бір ^ылаб̊араторійағ'айналатын шығар деген бір ͡б̊ір ійдейа ͡б̊еріп жіб̊ердіңіз да// со кезде стұудій'ашқ̊ан кезде// соның атын эм ^ылаб̊араторійа деп қойдым да// жаңа мақпал ханым көрдіңіз ͡б̊а дейн деп жатырм↓/// ↑мен ^уөте құуаныштымын// ^уол ^уөт'үлкен / қалай айтčа ͡б̊олады// мен үшін мәртеб̊е↓/// ↑сіздің дамұуыңызда менің бір кішкентай ^уоқыйғамның болғаны↓/// ↑^йенд'айтып жүремін// барлық жерде мақтанамын↓/// ↑^уол мақтанұуға тұратын нәрсе деп ^уойлаймын↓/// ↑^ырахмет мақпал ханым↓/// ↑мақпал ханым астана қаласынан әдейі келіп ^уотыр↓/// ↑мақпал ханым сізге көп ^ырахмет// сөзімді жерге қалдырмай// бір шақырғаннан кейін бірден ійә деп// ^йекеуіміз ^ұуақытты жаңағ'ыңғайластырып // бірден келе қалдыңыз// және мақпал ханым мен іштей дайындалып жүрдім дейд да// мамскій әңгімеге шақырса не деп айтамын деп↓///	↑крійзійстердең ͡ ғалай ^уөтөмүз↓/// ↑^уосұ тақ^ырып төң^үрөгінде сөз ͡ғозғаймыз↓/// ↑барлықтарыңызға сәлем/ бұл сіздердің сүйүп көрөтүн мамскый әңгім'арнаңыз // және ͡б̊үгүм бізд'эм ^ылаб̊ стұудыйасында мақпал жұмаб̊ай// арт ͡шәне медійа менеджері↓/// ↑мақпал ͡ғош келдіңіз↓/// ↑жаңа ^йенді ^йекеумүз ыы ͡гүлүб̊ жатырмыз// мынау сіздің ійдейәңыз↓/// ↑байқадыңыз ͡б̊а деп↓/// ↑мақпал ханым/ маған модератыр ͡гезінде ͡б̊ір форұум болған↓/// ↑сол ͡гезде мақпал ханым маған// сендердің үлкөн жоб̊а// мамскый әңгіме ͡б̊ір/ ^уол бір үлкөм бір ^ылаб̊араторұйағ'айналатын шығар дегем бір ͡б̊ір ійдейә ͡б̊еріб̊ жіб̊ердіңіз да// со ͡гезде стұудій'ашқ̊ан кезде// сонұң атын эм ^ылаб̊араторұйа деп қойдұм да// жаңа мақпал ханым ͡гөрдүңүз ͡б̊а деймін деб̊ жатырмын↓/// ↑мен ^уөтө құуаныштымын// ^уол ^уөт'үлкөн / қалай айтčа ͡б̊олады// мен үшүн мәртеб̊е↓/// ↑сіздің дамұуұңұзда менің бір ͡гішкентай ^уоқұйғамның болғаны↓/// ↑^йенд'айтып жүрөмүн// барлығ жерде мақтанамын↓/// ↑^уол мақтанұуға тұратын нәрсе деп ^уойлаймын↓/// ↑^ырахмет мақпал ханым↓/// ↑мақпал ханым астана ͡ғаласынан әдейі ͡геліп ^уотұр↓/// ↑мақпал ханым сізге ͡гөп ^ырахмет// сөзүмдү жерге қалдырмай// бір шақырғаннаң ͡ гейім бірден ійә деп// ^йекеуүмүз ^ұуақытты жаңағ'ыңғайластырып // бірдең ͡ геле қалдыңыз// және мақпал ханым мен іштей дайындалыб̊ жүрдүм дейді да// мамскый әңгімеге шақырса не деб̊ ͡айтамын деп↓///	-Кризистерден қалай өтеміз? Осы тақырып төңірегінде сөз қозғаймыз... -Барлықтарыңызға сәлем, бұл сіздердің сүйіп көретін мамский әңгіме арнаңыз және бүгін бізде «Эм Лаб» студиясында Мақпал Жұмабай, арт және медиа-менеджері. Мақпал, қош келдіңіз! Жаңа енді екеуміз ыы күліп жатырмыз, "Мынау сіздің идеяңыз! Байқадыңыз ба? "деп. Мақпал ханым, маған модератыр кезінде бір форум болған. Сол кезде Мақпал ханым маған: "Сендердің үлкен жоба, "Мамский әңгіме" бір ол бір үлкен бір лабараторияға айналатын шығар" – деген бір бір идея беріп жібердіңіз да, со кезде студия ашқан кезде, соның атын "Эм Лабаратория" деп қойдым да, жаңа "Мақпал ханым, көрдіңіз ба?" – дейм деп жатырм. -Мен өте қуаныштымын, ол өте үлкен, қалай айтса болады, мен үшін мәртебе. Сіздің дамуыңызда менің бір кішкентай оқиғамның болғаны. Енді айтып жүремін, барлық жерде мақтанамын. Ол мақтануға тұратын нәрсе деп ойлаймын. -Рахмет, Мақпал ханым. Мақпал ханым Астана қаласынан әдейі келіп отыр. Мақпал ханым, сізге көп рахмет, сөзімді жерге қалдырмай, бір шақырғаннан кейін бірден «Иә» деп, екеуіміз уақытты жаңағы ыңғайластырып, бірден келе қалдыңыз және Мақпал ханым мен іштей дайындалып жүрдім дейд да, мамский әңгімеге шақырса не деп айтамын деп?
Мақпал Жұмабай	▶	↑сүйтүп/ ^йенді ͡б̊үгін бір ^ырыйза ͡б̊олатындай әңгім'айтамыз деп ^уойлаймын↓/// ↑мақпал ханым қазіргі таңда/ сіз тіл қаз^ын'атты үлкен жоб̊аның дійректорысыз// қазіргі таңда жұмыс қалай болып жатыр↓/// ↑негізінде мен кіш^ірек кезімнен басшылық қызметк'араласып // сондай бір нәтижелер көрсете ͡б̊астадым↓/// ↑содан кейін әр жерде жұмыс істедім↓/// ↑сосын бір үш жылда тұуындап ^уот^ұратын менде ͡б̊ір глоб̊алды сұрағым бар// мен кіммін→/ қайда ͡б̊ара жатырмын→/не стеймін↓/// ↑үш жылда ͡б̊ір ^ірет болады// ^уол бір түрлі түрлі не ͡б̊олып ^уөтеді// кейде ͡б̊ір көңілсіздік/ күйзеліс болып// сол кезде мен ^уөзім үлкен үлкен ^уойларға келемін↓/// ↑бұл крійзійс↓/// ↑кәсіб̊ій ғой↓/// ↑ кәсіб̊ій дамұудың алдындағы сондай крійзійс деп айтčа ͡б̊олады↓/// ↑сондай бір шақта мен ^уойландым// ^йенді мен немен айналысам↓/// ↑кім боламын↓///	↑сүйтүп/ ^йенді ͡б̊үгүм бір ^ырыйза ͡б̊олатындай әңгім'айтамыз деп ^уойлаймын↓/// ↑мақпал ханым қазіргі таңда/ сіз тіл ͡ғаз^ын'атты үлкөн жоб̊аның дійректорұсұз// қазіргі таңда жұмұс қалай болұб̊ жатыр↓/// ↑негізінде мең ͡гіш^ірек кезімнем башшылық қызметк'араласып // сондай бір нәтійжелер ͡гөрсөтө ͡б̊астадым↓/// ↑содаң ͡ гейін әр жерде жұмұс істедім↓/// ↑сосұм бір үш ͡шылда тұуұндап ^уот^ұратын менде ͡б̊ір глоб̊алды сұрағым бар// мең ͡ гіммін→/ қайда ͡б̊ара жатырмын→/не стеймін↓/// ↑үш ͡шылда ͡б̊ір ^ірет ͡полады// ^уол бір түрлү түрлү не ͡б̊олұп ^уөтөдү// кейде ͡б̊ір ͡гөңүлсүздік/ күйзөлүс ͡полұп// сол ͡гезде мен ^уөзүм үлкөн үлкөн ^уойларға ͡гелемін↓/// ↑бұл ͡грійзійс↓/// ↑кәсіб̊ій ғой↓/// ↑кәсіб̊ій дамұудұң алдындағы сондай крійзійс теб̊ ͡айтčа ͡б̊олады↓/// ↑сондай бір шақта мен ^уойландым// ^йенді мен немен айналысам↓/// ↑кім боламын↓///	- Сүйтіп, енді бүгін бір риза болатындай әңгіме айтамыз деп ойлаймын. Мақпал ханым қазіргі таңда сіз «Тіл-қазына» атты үлкен жобаның директорысыз, қазіргі таңда жұмыс қалай болып жатыр? -Негізінде, мен кішірек кезімнен басшылық қызметке араласып, сондай бір нәтижелер көрсете бастадым. Содан кейін әр жерде жұмыс істедім. Сосын бір үш жылда туындап отыратын менде бір глобалды сұрағым бар, «мен кіммін? қайда бара жатырмын? нестеймін?» Үш жылда бір рет болады, ол бір түрлі-түрлі не болып өтеді, кейде бір көңілсіздік, күйзеліс болып, сол кезде мен өзім үлкен-үлкен ойларға келемін. -Бұл кризис? -Кәсіби ғой. Кәсіби дамудың алдындағы сондай кризис деп айтса болады. Сондай бір шақта мен ойландым, «енді мен немен айналысам? Кім боламын?».
Мақпал Жұмабай	▶	↑сосын барлығ'айтады // сен ^уөзіңнің кім болғаныңа көң^үлің толмай ма деп↓/// ↑ал мен айтамын// мен кім болатынымды ^уөмір ͡б̊ой'іздеп жүретін адам болғым келеді↓/// ↑^уоқұудан/ үйренүуден жалықпағым келеді↓/// ↑сондықтан да мен бәрін істеп көрдім ғой// басшы да ͡б̊олдым// қызметкер де ͡б̊олдым// түрлі түрлі жоб̊алард'істедім // ^йенді қайда ͡б̊арамын деп қатты ^уойландым↓/// ↑сол кезде мен ^уөзімнің ^йертең деген кансертімді ^уөткізүуге дайындалып жатқанмын↓/// ↑бұл ^ұлондонда↓/// ↑жоқ/ ^уос'астанада пійрамійдада ^уөтті↓/// ↑сол ^йертең кансертін жасар кезде// біз ͡б̊ір жыл бойы дайындалдық// ^уол кезде ͡б̊із жасанд'ійнтелект феноменін зерттеп жаттық↓/// ↑сосын біз ͡б̊арлық війзұуалды шешімдерді/ сах^ынаны/ декорасійаның бәрін ^уос'ійскүуственый ійнтелектпен// біздің дійзайнерларымызб̊ен үлкен маделдерді аб̊ұучат ^йетіп// бізге қажетті війзұуалды шешімнің бәрін жасанд'ійнтелектпен жасадық// және ^уосы сәт үшін ^уөт'ұтымды шешім болды↓///	↑сосұм барлығ'айтады // сен ^уөзүңнүң ͡гім болғаныңа ͡гөң^үлүң толмай ма деп↓/// ↑ал мен айтамын// мең ͡ гім болатынымды ^уөмүр ͡б̊ой'іздеп жүрөтүн адам болғұм ͡геледі↓/// ↑^уоқұудан/ үйрөнүудөн жалықпағым ͡геледі↓/// ↑сондұқтан да мем бәрін істеп көрдүм ғой// башшы да ͡б̊олдұм// қызметкер де ͡б̊олдұм// түрлү түрлү жоб̊алард'істедім // ^йенді ͡ғайда ͡б̊арамын деп қатты ^уойландым↓/// ↑сол ͡гезде мен ^уөзүмнүң ^йертең дегең ͡ гонсертімді ^уөткүзүугө дайындалыб̊ жатқаммын↓/// ↑бұл ^ұлондонда↓/// ↑жоқ/ ^уос'астанада пійрамійдада ^уөттү↓/// ↑сол ^йертең ͡гансертін жасар ͡гезде// біз ͡б̊ір жыл бойұ дайындалдық// ^уол ͡гезде ͡б̊іж жасанд'ійнтелект феноменін зерттеб̊ жаттық↓/// ↑сосұм біз ͡б̊арлық выйзұуалды шешімдерді/ сах^ынаны/ декорасыйаның бәрін ^уос'ійскүуствөннұй ійнтелектпен// біздің дыйзайнерларымызб̊ен үлкөн моделдерді аб̊ұучат ^йетіп// бізге қажетті выйзұуалды шешімнің бәрін жасанд'ійнтелектпен жасадық// және ^уосұ сәт үшүн ^уөт'ұтұмдұ шешім болдұ↓///	-Сосын барлығы айтады: «Сен өзіңнің кім болғаныңа көңілің толмай ма?» деп. Ал мен айтамын, мен кім болатынымды өмір бойы іздеп жүретін адам болғым келеді. Оқудан, үйренуден жалықпағым келеді. Сондықтан да мен бәрін істеп көрдім ғой, басшы да болдым, қызметкер де болдым, түрлі-түрлі жобаларды істедім енді қайда барамын деп қатты ойландым. Сол кезде мен өзімнің «Ертең» деген концертімді өткізуге дайындалып жатқанмын. -Бұл Лондонда? -Жоқ, осы Астанада, пирамидада өтті. Сол ертең концертін жасар кезде, біз бір жыл бойы дайындалдық, ол кезде біз жасанды интелект феноменін зерттеп жаттық. Сосын біз барлық визуалды шешімдерді, сахынаны, декорацияның бәрін осы искусственный интелектпен, біздің дизайнерларымызбен үлкен модельдерді обучать етіп, бізге қажетті визуалды шешімнің бәрін жасанды интелектпен жасадық және осы сәт үшін өте ұтымды шешім болды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сол кезде мен ^уойладым// мені ͡б̊олашақта жасанд'ійнтелект ^ұуақытында ^уөмір сүргенде// біз қандай боламыз↓/// ↑қандай құндылықтар керек↓/// ↑қандай адам болып қаламыз↓/// ↑біз неге дайын болұуымыз керек↓/// ↑деген сұрақтар қатты қызықтырып жүрді сол кезде↓/// ↑сол кезде мен ^уойладым// мен ^йенді тек жасанд'ійнтелектпен айналысқым келед деп↓/// ↑сон'айтқаным сол ^йеді// сондай бір жақ̊с'ұс^ұныстардың бірінде// жоғары ͡б̊ілім және ғылым мійнійстрі сайасат нұрб̊екұлы мені тіл қаз^ын'ұлттық ғыл^ымый практыйкалық ^уорталығына шақырды// және маған қойған бірінші мақ̊сат// ^уол ұлттық ^уорталықты жасанд'ійнтелектпен айналысатын мекемеге трансформасыйалау// соның жұмысын ұйымдастырұу жән'ұлттық тіл маделдерін ^уоқұтұу// сол жасанд'ійнтелект темасы↓/// ↑және ^уол қазақ тілінде↓/// ↑қазақ тілінд'ыйа ↓/// ↑сосын мен айттым// келісемін/ барамын ^йегер маған сіз сеніп тұрсаңыз мен барамын↓/// ↑білесіз ͡б̊'адам ^уөзі дайын болған кезде// бүкүл әлем дайын болады↓/// ↑мен мысалы/ жасанд'ійнтелект / айтій маманы ^йемеспін↓///	↑сол ͡гезде мен ^уойладым// мені ͡б̊олашақта жасанд'ійнтелект ^ұуақытында ^уөмүр сүргөндө// біз ͡ғандай боламыз↓/// ↑қандай ͡ғұндұлұқтар ͡герек↓/// ↑қандай адам болұп қаламыз↓/// ↑біз неге дайым болұуұмұз ͡герек↓/// ↑деген сұрақтар ͡ғатты қызықтырыб̊ жүрдү сол ͡гезде↓/// ↑сол ͡гезде мен ^уойладым// мен ^йенді тег жасанд'ійнтелектпен айналысқым ͡геледі деп↓/// ↑сон'айтқаным сол ^йеді// сондай бір жақ̊с'ұс^ұнұстардың бірінде// жоғары ͡б̊ілім және ғылым мійнійстрі сайасат нұрб̊екұлұ мені тіл ͡ғаз^ын'ұлттұқ ғыл^ымый практыйкалық ^уорталығына шақырды// және мағаң ͡ ғойғам бірінші мақ̊сат// ^уол ұлттұқ ^уорталықты жасанд'ійнтелектпен айналысатын мекемеге трансформасыйалау// сонұң жұмұсұн ұйұмдастырұу жән'ұлттұқ тіл маделдерін ^уоқұтұу// сол жасанд'ійнтелект темасы↓/// ↑және ^уол ͡ғазақ тілінде↓/// ↑қазақ тілінд'ыйа ↓/// ↑сосұн мен айттым// келісемін/ барамын ^йегер маған сіс сеніп тұрсаңыз мем барамын↓/// ↑білесіз ͡б̊'адам ^уөзү дайым болғаң ͡ гезде// бүкүл әлем дайым болады↓/// ↑мен мысалы/ жасанд'ійнтелект / айтый маманы ^йемеспін↓///	- Сол кезде мен ойладым, мені болашақта жасанды интелект уақытында өмір сүргенде, біз қандай боламыз? Қандай құндылықтар керек? Қандай адам болып қаламыз? Біз неге дайын болуымыз керек? деген сұрақтар қатты қызықтырып жүрді сол кезде. Сол кезде мен ойладым, мен енді тек жасанды интелектпен айналысқым келед деп. Соны айтқаным сол еді, сондай бір жақсы ұсыныстардың бірінде Жоғары білім және Ғылым министрі Саясат Нұрбекұлы мені «Тіл-қазына» ұлттық ғылыми практикалық орталығына шақырды және маған қойған бірінші мақсат - ол ұлттық орталықты жасанды интелектпен айналысатын мекемеге трансформациялау, соның жұмысын ұйымдастыру және ұлттық тіл модельдерін оқыту, сол жасанды интеллект темасы. -Және ол қазақ тілінде? -Қазақ тілінде, иа. Сосын мен айттым, келісемін, барамын егер маған сіз сеніп тұрсаңыз мен барамын. Білесіз бе адам өзі дайын болған кезде, бүкіл әлем дайын болады. Мен, мысалы, жасанды интелект, айти маманы емеспін.
Мақпал Жұмабай	▶	↑мен нлп немесе мл маманы ^йемеспін// бірақ мен соларға жағдай жасай аламын// солардың кансептүуалды шешімдерін шешіп// ^уолардың жұмыстарын ұйымдастыр'аламын ↓/// ↑сондықтан қазіргі кезде ͡б̊іздің тіл қаз^ына/ қазақ̊стандағы қазақ тіліндегі жасанд'ійнтелектті дамытатын негізгі мекемелердің бір^ін'айналды // және ^уол үлкен тіл маделдерін ^уоқытатын ^йел^іміздегі шешүуші/ жетек̊ші мекемелердің бір^іне кірді↓/// ↑біз қазір мемлекеттік деңгейдегі ^йек'үлкен кансорсыйумның мүшесіміз↓/// ↑^уол жаңағы сійфрлы дамұу мійнійстірлігімен бірлескен// ійссай жаңағ'ақылды технологійалар ійнстійтұуты ͡б̊ар// назарб̊аев үунійверсійтеті/ солармен бірігіп үлкен тіл маделін жасадық↓/// ↑сосын қазақ̊стандағы тіл саласына// және жасанд'ійнтелектке жауап беретін тағы ͡б̊ір жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарымен// ғыл^ымый зерттеу ійнстійтұуттарымен тағы ͡б̊ір кансорсыйум құрдық↓///	↑мен нлп немесе мл маманы ^йемеспін// бірағ мен соларға жағдай жасай аламын// солардың ͡гансептүуалды шешімдерін шешіп// ^уолардың жұмұстарын ұйұмдастыр'аламын ↓/// ↑сондұқтаң ͡ ғазіргі ͡гезде ͡б̊іздің тіл ͡ғаз^ына/ қазақ̊стандағы қазақ тіліндегі жасанд'ійнтелектті дамытатын негізгі мекемелердің бір^ін'айналды // және ^уол үлкөн тіл маделдерін ^уоқұтатын ^йел^іміздегі шешүушү/ жетек̊ші мекемелердің бір^іне ͡гірді↓/// ↑біз ͡ғазір мемлекеттік деңгейдегі ^йек'үлкөн кансорсұйумнұң мүшөсүміз↓/// ↑^уол жаңағы сыйфрлы дамұу мійнійстірлігімем бірлескен// ыйссай жаңағ'ақылды технологұйалар ыйнстыйтұутұ ͡б̊ар// назарб̊аев үунійверсійтеті/ солармем бірігіб̊ ͡үлкөн тіл маделін жасадық↓/// ↑сосұң ͡ ғазақ̊стандағы тіл саласына// және жасанд'ійнтелектке жауап ͡перетін тағы ͡б̊ір жоғарғы ^уоқұу ^уорұндарымен// ғыл^ымый зерттеу ыйнстыйтұуттарымен тағы ͡б̊ір ͡гансорсұйум құрдұқ↓///	- Мен НЛП немесе МЛ маманы емеспін, бірақ мен соларға жағдай жасай аламын, солардың концептуалды шешімдерін шешіп, олардың жұмыстарын ұйымдастыра аламын. Сондықтан қазіргі кезде біздің «Тіл- қазына» Қазақстандағы, қазақ тіліндегі жасанды интеллектті дамытатын негізгі мекемелердің біріне айналды және ол үлкен тіл модельдерін оқытатын еліміздегі шешуші, жетекші мекемелердің біріне кірді. Біз қазір мемлекеттік деңгейдегі екі үлкен концорциумның мүшесіміз. Ол жаңағы цифрлы даму министірлігімен бірлескен «Иссай» жаңағы ақылды технологиялар институты бар, «Назарбаев университеті», солармен бірігіп үлкен тіл моделін жасадық. Сосын Қазақстандағы тіл саласына және жасанды интелектке жауап беретін тағы бір жоғарғы оқу орындарымен, ғылыми-зерттеу институттарымен тағы бір концорциум құрдық.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сон^ұмен біздің ^йел^імізде ^йек'ірі кансорсійум бар// жасанд'ійнтелектпен заңды түрд'айналысатын // соның ^йекеуінде де ͡б̊армыз↓/// ↑сондықтан да мен ^уөзімнің алдыма қойған мійнійстірдің мақ̊сатын// және ^уөзімнің алдыма қойған алғашқ̊ы мақ̊саттарымды жүзег'ас^ырып // ^уөзімнің кійпійайымды көрсетіп// жақындағаным тіл қаз^ын'үлкен тіл моделін біз хайген фэйске жәрыйаладық↓/// ↑біз қазақ̊стандағ'үшінші тіл маделін жәрыйаладық↓/// ↑қазір әңгіме ͡б̊арысында/ ^уол не ^йекенін түсіндіріп ^уөт'аламын ↓/// ↑^уөйткені мен неге десеңіз// ^уөйткені мен кейб̊ір термійндерді түсінбей ^уотырмын да↓/// ↑қараңыз/ тіл маделі деген сіз чат чійпійтійді қолданасыз// йандек̊сті қолданасыз ыйа↓/// ↑ал ^уолардың базасы/ ^уол ллм деп аталады↓/// ↑ійғній үлкен тіл маделі/ ағылшыннан аударғанда↓/// ↑^уол бүткүл ^уосы ^ұуақытқа дейіңгі ͡б̊ар деректердің негізінде ͡б̊ілім алатын// және ^уоны генерасыйалайтын ақылды жүйе↓///	↑сон^ұмем біздің ^йел^імізде ^йек'ірі кансорсұйум бар// жасанд'ійнтелектпен заңды түрд'айналысатын // сонұң ^йекеуүндө де ͡б̊армыз↓/// ↑сондұқтан да мен ^уөзүмнүң алдыма ͡ғойған мійнійстірдің мақ̊сатын// және ^уөзүмнүң алдыма ͡ғойған алғашқ̊ы мақ̊саттарымды жүзөг'ас^ырып // ^уөзүмнүң ͡гыйпыйайымды ͡гөрсөтүп// жақындағаным тіл ͡ғаз^ын'үлкөн тіл маделім біз хайген фэйске жарыйаладық↓/// ↑біз ͡ғазақ̊стандағ'үшүншү тіл маделін жарыйаладық↓/// ↑қазір әңгіме ͡б̊арысында/ ^уол не ^йекенін түсүндүріп ^уөт'аламын ↓/// ↑^уөйткөнү мен неге десеңіз// ^уөйткөнү мең ͡ гейб̊ір термійндерді түсүмбөй ^уотұрмұн да↓/// ↑қараңыз/ тіл маделі деген сіз чат чійпійтійді ͡ғолданасыз// йандек̊сті ͡ғолданасыз ыйа↓/// ↑ал ^уолардың базасы/ ^уол ллм деб̊ ͡аталады↓/// ↑йағный үлкөн тіл маделі/ ағылшыннан аударғанда↓/// ↑^уол бүткүл ^уосұ ^ұуақытқа дейіңгі ͡б̊ар деректердің негізінде ͡б̊ілім алатын// және ^уонұ генерасыйалайтын ақылды жүйө↓///	- Сонымен біздің елімізде екі ірі концорциум бар жасанды интеллектпен заңды түрде айналысатын, соның екеуінде де бармыз. Сондықтан да мен өзімнің алдыма қойған министірдің мақсатын және өзімнің алдыма қойған алғашқы мақсаттарымды жүзеге асырып, өзімнің кипиайымды көрсетіп, жақындағаным «Тіл- қазына» үлкен тіл моделін біз «Хайген-фэйске» жарияладық. Біз Қазақстандағы үшінші тіл моделін жарияладық. Қазір әңгіме барысында ол не екенін түсіндіріп өте аламын. -Өйткені мен неге десеңіз, өйткені мен кейбір терминдерді түсінбей отырмын да. -Қараңыз, тіл моделі деген сіз чат gpt-ді қолданасыз, яндексті қолданасыз, иа? Ал олардың базасы, ол LLM-деп аталады. Яғни «Үлкен тіл моделі», ағылшыннан аударғанда. Ол бүткіл осы уақытқа дейінгі бар деректердің негізінде білім алатын және оны генерациялайтын ақылды жүйе.
Мақпал Жұмабай	▶	↑йағній ͡б̊із ^уоған қазақ тілін үйретүумен айналыстық// ^уосы ͡б̊ір жарым/ бір жыл бойы қазақ тілін үйреттік↓/// ↑біздің қазір қазақ̊стандағы ͡б̊ар маделдер/ қазақ̊ша ^уойлай алады// қазақ̊ша сұрақтарға жауап береді// қазақ̊ша толған'алады ↓/// ↑ал бар маделдер/ ^уол қандай маделдер↓/// ↑бар маделдер қазір қазақ̊станда// жаңағы казллм бар↓/// ↑бұл жаңағы ͡б̊іздің сійфрлы мійнійстрлік пен назарб̊аев үунійверсійтеті/ ғылым және жоғары ͡б̊ілім мійнійстрлігі/ тіл қаз^ына ͡б̊арлығы ͡б̊ірігіп// атčалысқан ^йең үлкен ұлттық жоб̊а// бұл презійденттің тап̊сырмасымен жүзег'асты // желтоқ̊сан айында ͡б̊ұны презійдентке көрсетті↓/// ↑йағній ͡б̊ұл кәдімгідей сізб̊ен біз сыйақты ^уойлан'алатын үлкен жүйе↓/// ↑ал бұл сіздерге көрінбейтін мадел ^іретінде тұр қазір// бірақ маделдің ^уөзі ͡б̊ізге жүздеген мыңдаған жаңа прадұуктілер жасауға мүмкіншілік береді↓/// ↑а біз қазір сол үлкен қазақ̊стандық маделдерден бөлек// ^уөз^үміздің тіл қаз^ына маделін жасадық↓/// ↑^уол тіл қаз^ына дауыстық көмек̊шісін жасауға мүмкіндік берейін деп тұр↓///	↑йағный ͡б̊із ^уоғаң ͡ ғазақ тілін үйрөтүумөн айналыстық// ^уосұ ͡б̊ір жарым/ бір жыл бойұ қазақ тілін үйрөттүк↓/// ↑біздің ͡ғазір ͡ғазақ̊стандағы ͡б̊ар маделдер/ қазақ̊ша ^уойлай алады// қазақ̊ша сұрақтарға жауап ͡переді// қазақ̊ша толған'алады ↓/// ↑ал бар маделдер/ ^уол ͡ғандай маделдер↓/// ↑бар маделдер ͡ғазір ͡ғазақ̊станда// жаңағы казллм бар↓/// ↑бұл жаңағы ͡б̊іздің сыйфрлы мійнійстрлік пен назарб̊аев үунійверсійтеті/ ғылым және жоғары ͡б̊ілім мійнійстрлігі/ тіл ͡ғаз^ына ͡б̊арлығы ͡б̊ірігіп// атčалысқан ^йең үлкөн ұлттұғ жоб̊а// бұл презійденттің тап̊сырмасымен жүзөг'асты // желтоқ̊сан айында ͡б̊ұнұ презійдентке ͡гөрсөттү↓/// ↑йағный ͡б̊ұл гәдімгідей сізб̊ем біс сыйақты ^уойлан'алатын үлкөн жүйө↓/// ↑ал бұл сіздерге ͡гөрүмбөйтін мадел ^іретінде тұр ͡ғазір// бірағ маделдің ^уөзү ͡б̊ізге жүздөгөн мыңдаған жаңа прадұуктүлөр жасауға мүмкүншүлік береді↓/// ↑а біз ͡ғазір сол үлкөң ͡ ғазақ̊стандығ маделдердем бөлөк// ^уөз^үмүздің тіл ͡ғаз^ына маделін жасадық↓/// ↑^уол тіл ͡ғаз^ына дауұстұқ көмөк̊шүсін жасауға мүмкүндүк берейін деп тұр↓///	- Яғни біз оған қазақ тілін үйретумен айналыстық, осы бір жарым, бір жыл бойы қазақ тілін үйреттік. Біздің қазір Қазақстандағы бар модельдер қазақша ойлай алады, қазақша сұрақтарға жауап береді, қазақша толғана алады. -Ал бар модельдер, ол қандай модельдер? -Бар модельдер қазір Қазақстанда, жаңағы «KazLLM» бар. Бұл жаңағы біздің цифрлы министрлік пен «Назарбаев университеті», Ғылым және жоғары білім министрлігі, «Тіл-қазына» барлығы бірігіп, атсалысқан ең үлкен ұлттық жоба, бұл президенттің тапсырмасымен жүзеге асты, желтоқсан айында бұны президентке көрсетті. Яғни бұл - кәдімгідей сіз бен біз сияқты ойлана алатын үлкен жүйе. Ал бұл сіздерге көрінбейтін модель ретінде тұр қазір, бірақ модельдің өзі бізге жүздеген, мыңдаған жаңа продуктілер жасауға мүмкіншілік береді. А біз қазір сол үлкен Қазақстандық модельдерден бөлек, өзіміздің «Тіл-қазына» моделін жасадық. Ол «Тіл-қазына» дауыстық көмекшісін жасауға мүмкіндік берейін деп тұр.
Мақпал Жұмабай	▶	↑йағній ^уол қазақ тілін делдалсыз үйренүу↓/// ↑қазақ тілін сіз ͡б̊ілесіз// қазір сыйфрлы ^ұуақыт// адамдар күуәгердің болғанын қаламайды// менде де ͡б̊ар сондай// бір ^уөзім ^уотырған кезде// ^йешкім қарамағанын қалаймын↓/// ↑сондай ^уөзімнің құпыйа ͡б̊айланыс болғанын қалаймын да// ал ^уоны ͡б̊ізге қазір жптыйлар ғана ͡б̊ереді ͡б̊айқасаңыз↓/// ↑басқ'әлемде ^йешкім сізге гарантыйа ͡б̊ермейді құпыйалыққа// тек қана ͡б̊із сөйлесетін дауыстық көмек̊шілер ғана гарантыйа ͡б̊ереді↓/// ↑біздің жағдайымызда ^уол чат гот ^уоупен ай жасаған сол сыйақты↓/// ↑сол біздің дауыстық көмек̊шіміз н'істей алады десеңіз// әріп қателерін түзей алады// үлкен мәтінді кіш^ірейт'алады ↓/// ↑барлық қазақ тілінде↓/// ↑тек қана қазақ тілінде/ бұл технологыйалардың қазақ тіл^іне ^йенүуінің ^уөте маңызды кезеңі// және қазақ тілі ^уосы кезеңнен ^уөте керемет ^уөтіп жатыр↓///	↑йағный ^уол ͡ғазақ тілін делдалсыз үйрөнүу↓/// ↑қазақ тілін сіз ͡б̊ілесіз// қазір сыйфрлы ^ұуақыт// адамдар ͡гүуәгердің болғаның ͡ ғаламайды// менде де ͡б̊ар сондай// бір ^уөзүм ^уотұрғаң ͡ гезде// ^йешкім қарамағаның ͡ ғалаймын↓/// ↑сондай ^уөзүмнүң ͡ғұпұйа ͡б̊айланыс ͡полғаның ͡ ғалаймын да// ал ^уонұ ͡б̊ізге қазір жптыйлар ғана ͡б̊ереді ͡б̊айқасаңыз↓/// ↑басқ'әлемде ^йешкім сізге гарантыйа ͡б̊ермейді ͡ғұпұйалыққа// тек қана ͡б̊іс сөйлөсөтін дауұстұқ көмөк̊шүлер ғана гарантыйа ͡б̊ереді↓/// ↑біздің жағдайымызда ^уол чат гот ^уоупөн ай жасаған сол сыйақты↓/// ↑сол біздің дауұстұқ көмөк̊шүміз н'істей алады десеңіз// әріп қателерін түзөй алады// үлкөн мәтінді ͡гіш^ірейт'алады ↓/// ↑барлық қазақ тілінде↓/// ↑тек қана ͡ғазақ тілінде/ бұл технологұйалардың ͡ғазақ тіл^іне ^йенүуүнүң ^уөтө маңызды ͡гезеңі// және қазақ тілі ^уосұ ͡гезеңнен ^уөтө керемет ^уөтүб̊ жатыр↓///	- Яғни ол қазақ тілін делдалсыз үйрену. Қазақ тілін, сіз білесіз, қазір цифрлы уақыт, адамдар куәгердің болғанын қаламайды, менде де бар сондай, бір өзім отырған кезде, ешкім қарамағанын қалаймын. Сондай өзімнің құпия байланыс болғанын қалаймын да, ал оны бізге қазір ЖПТИ-лар ғана береді байқасаңыз. Басқа әлемде ешкім сізге гарантия бермейді құпиялыққа, тек қана біз сөйлесетін дауыстық көмекшілер ғана гарантия береді. Біздің жағдайымызда ол чат got open ai жасаған сол сияқты. Сол біздің дауыстық көмекшіміз не істей алады десеңіз, әріп қателерін түзей алады, үлкен мәтінді кішірейте алады. -Барлық қазақ тілінде? -Тек қана қазақ тілінде, бұл технологиялардың қазақ тіліне енуінің өте маңызды кезеңі және қазақ тілі осы кезеңнен өте керемет өтіп жатыр.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біздің қазақ тілі/ қазір ійнновасійа тілі ^йекенін жүз пайызға дәлелдеді↓/// ↑^йенді қазақ тілі ^уол қорғауды қажет ^йетпейді// ^уол сізді қолдауға дайын↓/// ↑түс^үніп ^уотырсыз ͡б̊а↓/// ↑сүупер кампйұутерлер/ маделдер қазір қазақ тілін үйренді// ^йенді ^уоларға ͡б̊із ͡б̊елгілі ͡б̊ір салалард'үйрете бастадық↓/// ↑^уол қазақ̊ша ͡б̊іледі ͡б̊азалық// ал ^йенді мен ^уоған қазақ тілін үйретүуд'үйретіп жатырмын↓/// ↑қазақ̊стандағы ͡б̊арлық методыйкаларды жыйнап// жыйырма/ ^уотыз ^ілійнгвійстер ^уоған күн сайын білім беріп жатыр↓/// ↑алдағы ^ұуақытта сіздің ^уөз^үңіздің шартты түрд'айнұр ^йекі деген дауыстық көмек̊шіміз ͡б̊олады↓/// ↑^уол сізб̊ен бірге қазақ тілін дамытатын болады↓/// ↑сіздің кез келген қазақ тіл^іне ͡б̊айланысты сұрақтарыңызға жауап береді↓/// ↑^уол быйылғы жылдың соңында шығады↓///	↑біздің ͡ғазақ тілі/ қазір ыйнновасыйа тілі ^йекенін жүз пайызға дәлелдеді↓/// ↑^йенді ͡ғазақ тілі ^уол ͡ғорғаудұ қажет ^йетпейді// ^уол сізді ͡ғолдауға дайын↓/// ↑түс^үнүп ^уотұрсұз ͡б̊а↓/// ↑сүупөр ͡гампьйұутөрлөр/ маделдер ͡ғазір ͡ғазақ тілін үйрөндү// ^йенді ^уоларға ͡б̊із ͡б̊елгілі ͡б̊ір салалард'үйрөтө бастадық↓/// ↑^уол ͡ғазақ̊ша ͡б̊іледі ͡б̊азалық// ал ^йенді мен ^уоғаң ͡ ғазақ тілін үйрөтүуд'үйрөтүп жатырмын↓/// ↑қазақ̊стандағы ͡б̊арлығ методұйкаларды жыйнап// жыйырма/ ^уотұз ^ілійңгвійстер ^уоғаң ͡ гүн сайым білім беріб̊ жатыр↓/// ↑алдағы ^ұуақытта сіздің ^уөз^үңүздің шартты түрд'айнұр ^йекі деген дауұстұқ көмөк̊шүміз ͡б̊олады↓/// ↑^уол сізб̊ем бірге қазақ тілін дамытатым болады↓/// ↑сіздің ͡гез ͡гелгең ͡ ғазақ тіл^іне ͡б̊айланысты сұрақтарыңызға жауап ͡переді↓/// ↑^уол быйылғы жылдың соңұнда шығады↓///	- Біздің қазақ тілі қазір инновация тілі екенін жүз пайызға дәлелдеді. Енді қазақ тілі ол қорғауды қажет етпейді, ол сізді қолдауға дайын. Түсініп отырсыз ба? Супер компьютерлер, модельдер қазір қазақ тілін үйренді, енді оларға біз белгілі бір салаларды үйрете бастадық. Ол қазақша біледі базалық, ал енді мен оған қазақ тілін үйретуді үйретіп жатырмын. Қазақстандағы барлық методикаларды жинап, жиырма, отыз лингвистер оған күн сайын білім беріп жатыр. Алдағы уақытта сіздің өзіңіздің шартты түрде Айнұр-2 деген дауыстық көмекшіміз болады. Ол сізбен бірге қазақ тілін дамытатын болады. Сіздің кез келген қазақ тіліне байланысты сұрақтарыңызға жауап береді. Ол биылғы жылдың соңында шығады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑үш деңгей бойынша/ жалп'әлемде үйренүу ͡б̊ес деңгей бойынша// соның үш деңгейі ͡б̊ойынша ͡б̊із ͡б̊ыйыл нәтійже ͡б̊ереміз// ал келесі жылы ͡б̊ес деңгей бойынша/ сізб̊ен тең дәрежеде қазақ тілін үйретіп// сізг'ійндійвійдұуалды жоспар жасап// сізді күн сайын тек̊серіп// дійктант алып// сізб̊ен дійалог жасап ^уот^ұрамыз↓/// ↑^уөте тамаша↓/// ↑мен таңғалып ^уотырмын шын айтайын↓/// ↑технологійалар қазақ тіл^імен технологійа ͡б̊ір ͡б̊ір^іне соншалықты жарасып кетті// және соның ^уортасында ͡б̊олғаным үшін// мен соған қызмет ^йетіп жатқаным үшін// мен ^уөзімді ͡б̊ір ^йерек̊ше ͡б̊ақытты санаймын↓/// ↑мен соған ^ырыйза ͡б̊олып ^уотырмын// сіздің қазір айтып ^уотырған кез^іңізде // сіздің көз^үңіз жанып ^уотыр да↓/// ↑соған ^ырыйза ͡б̊олып ^уотырмын да↓/// ↑бұл не деген махабат деймін да// махаббатпен кез келген нәрсені жасасаң// ^уол қалай болады↓/// ↑^уол қалай жүзег'асады↓/// ↑^уөйткені ^уоның ішінде нійет бар// ^уоның ішінде нійет таза// және ^уол жай ғана нійет ^йемес↓///	↑үш деңгей бойұнша/ жалп'әлемде үйрөнүу ͡б̊ес ͡теңгей бойұнша// сонұң үш деңгейі ͡б̊ойұнша ͡б̊із ͡б̊ыйыл нәтійже ͡б̊ереміз// ал ͡гелесі жылы ͡б̊ес ͡теңгей бойұнша/ сізб̊ен тең дәрежеде қазақ тілін үйрөтүп// сізг'ыйндыйвыйдұуалды жоспар жасап// сізді ͡гүн сайын тек̊серіп// дыйктант алып// сізб̊ен дыйалог жасап ^уот^ұрамыз↓/// ↑^уөтө тамаша↓/// ↑мен таңғалып ^уотұрмұн шын айтайын↓/// ↑технологұйалар ͡ғазақ тіл^імен технологұйа ͡б̊ір ͡б̊ір^іне соншалықты жарасып кетті// және сонұң ^уортасында ͡б̊олғаным үшүн// мен соғаң ͡ ғызмет ^йетіб̊ жатқаным үшүн// мен ^уөзүмдү ͡б̊ір ^йерек̊ше ͡б̊ақытты санаймын↓/// ↑мен соған ^ырыйза ͡б̊олұп ^уотұрмұн// сіздің ͡ғазір айтып ^уотұрғаң ͡ гез^іңізде // сіздің ͡гөз^үңүж жанып ^уотұр да↓/// ↑соған ^ырыйза ͡б̊олұп ^уотұрмұн да↓/// ↑бұл не деген махаббат деймін да// махаббатпең ͡ гез ͡гелген нәрсені жасасаң// ^уол ͡ғалай болады↓/// ↑^уол ͡ғалай жүзөг'асады ↓/// ↑^уөйткөнү ^уонұң ішінде нійет ͡пар// ^уонұң ішінде нійет таза// және ^уол жай ғана нійет ^йемес↓///	- Үш деңгей бойынша жалпы әлемде үйрену бес деңгей бойынша, соның үш деңгейі бойынша біз биыл нәтиже береміз, ал келесі жылы бес деңгей бойынша сізбен тең дәрежеде қазақ тілін үйретіп, сізге индивидуалды жоспар жасап, сізді күн сайын тексеріп, диктант алып, сізбен диалог жасап отырамыз. -Өте тамаша! Мен таңғалып отырмын шын айтайын. -Технологиялар қазақ тілімен техгология бір-біріне соншалықты жарасып кетті және соның ортасында болғаным үшін мен, соған қызмет етіп жатқаным үшін мен өзімді бір ерекше бақытты санаймын. -Мен соған риза болып отырмын, сіздің қазір айтып отырған кезіңізде, сіздің көзіңіз жанып отыр да. Соған риза болып отырмын да. Бұл не деген махаббат деймін да, махаббатпен кез келген нәрсені жасасаң, ол қалай болады? Ол қалай жүзеге асады? Өйткені оның ішінде ниет бар, оның ішінде ниет таза және ол жай ғана ниет емес.
Мақпал Жұмабай	▶	↑болшаққа ͡б̊ір пайдам тійсе деген үлкен бір нійет қой↓/// ↑мен ^йенді ^уөзім шын айтайын// сол қазір айтій саласын қызығып қарап жүрмін// ^уөзім ^йенд'актрійса болғаннан кейін// творчество саласындағ'адаммын ғой// бірақ дегенімен қазір кішкене қызымды қара// мынау қазір техновейшен гёрлс деген жақ̊сы ↓/// ↑^уөте тамаша және ^уол тегін// йағній сен сегіз жастан бастап қызыңды/ балаларыңды ͡б̊аулысаң// біріншіден ^уол тегін// ^уол праграма жаңағы кремневойа долыйнада жазылған праграма// сол бойынша ͡б̊алалар ^уөзі дайындалып// ^йертең үлкен жоб̊а қорғап̊ шығып// ^йертең ^уол жоб̊а тіпті предложенійе сыйақт'үлкен жоб̊ағ'айналып // тіпт'адамдар пайдаланатын бір жоб̊а ͡б̊олады↓/// ↑маған неге ͡б̊ұл сал'ұнайды ↓/// ↑жасанд'ійнтелект жаңағы/ ^уосы сіз айтып ^уотырған сала// ^уөйткені ͡б̊ұл ійнклйүузійвті// йағній ͡б̊әр^іне қолжетімді↓///	↑болшаққа ͡б̊ір пайдам тійсе деген үлкөм бір нійет қой↓/// ↑мен ^йенді ^уөзүм шын айтайын// сол ͡ғазір айтый саласың ͡ ғызығып қараб̊ жүрмүн// ^уөзүм ^йенд'актрыйса болғаннаң ͡ гейін// творчество саласындағ'адаммын ғой// бірағ ͡дегенімең ͡ ғазір ͡гішкене қызымды қара// мынау ͡ғазір техновейшен гёрлс ͡теген жақ̊сы ↓/// ↑^уөтө тамаша және ^уол тегін// йағній сен сегіж жастам бастап қызыңды/ балаларыңды ͡б̊аулұсаң// біріншіден ^уол тегін// ^уол праграма жаңағы ͡гремневойа долұйнада жазылғам праграма// сол бойұнша ͡б̊алалар ^уөзү дайындалып// ^йертең үлкөн жоб̊а ͡ғорғап̊ шығып// ^йертең ^уол жоб̊а тіпті предложенійе сыйақт'үлкөн жоб̊ағ'айналып // тіпт'адамдар пайдаланатым бір жоб̊а ͡б̊олады↓/// ↑маған неге ͡б̊ұл сал'ұнайды ↓/// ↑жасанд'ійнтелект жаңағы/ ^уосұ сіз айтып ^уотұрған сала// ^уөйткөнү ͡б̊ұл ійңклйүузійвті// йағный ͡б̊әр^іне қолжетімді↓///	- Болшаққа бір пайдам тисе деген үлкен бір ниет қой. Мен енді өзім шын айтайын сол қазір айти саласын қызығып қарап жүрмін, өзім енді актриса болғаннан кейін, творчество саласындағы адаммын ғой, бірақ дегенімен қазір кішкене қызымды қара, мынау қазір «техновейшен гёрлс» деген жақсы жақсы жобалар шықты, соған сегіз жасар қызымды алып биыл қатыспақшымын. -Керемет! -Өте тамаша және ол тегін, яғни сен сегіз жастан бастап қызыңды, балаларыңды баулысаң, біріншіден ол тегін, ол программа жаңағы кремневоя долинада жазылған программа, сол бойынша балалар өзі дайындалып ертең үлкен жоба қорғап шығып, ертең ол жоба тіпті предложение сияқты үлкен жобаға айналып, тіпті адамдар пайдаланатын бір жоба болады. -Маған неге бұл сала ұнайды? Жасанды интеллект, жаңағы осы сіз айтып отырған сала, өйткені бұл инклюзивті, яғни бәріне қолжетімді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бұл жақта/ сізде ͡б̊ір айғ'арналған пакет бар ійнтернет// ^уол қанша тұрады↓/// ↑үш мың теңгеден ^уон мың/ жыйырма мыңға дейіңг'аралықта // ^уөз^үңізге қарай↓/// ↑мысалы/ мен ай сайын ^уон мың теңгелігін тұт^ұнамын// маған жетеді↓/// ↑шартты түрде/ болды маған басқа ^йештеңке керек ^йемес↓/// ↑мен бүткүл біл^імімді сол жерден аламын↓/// ↑йағній ͡б̊із жаңағы ͡б̊ер^ілетін білімнің жолын қысқартамыз// ^уол үшін бүткүл әлемд'аралап жүрүу керек ^йемес// біз міні ^уосы жерде кітап/ ^уосы жерде мүузей/ ^уосы жерде ͡б̊үткүл білім қолжетімді↓/// ↑тек̊ соны қолданұуд'үйретүу керек деп ^уойлаймын// бізде соны қолданұу жағ^ынан қолданұу мәденійеті жоқ↓/// ↑біз ^уоны қанша ^ұуақыт қолданұу керек ^йекенін білмейміз// ^уоның қандай зыйаны ͡б̊ар ^йекенін білмейміз↓/// ↑сол жағ^ынан бізд'этійкалық мәселелер ͡б̊ар↓///	↑бұл жақта/ сізде ͡б̊ір айғ'арналған пакет ͡пар ійнтернет// ^уол ͡ғанша тұрады↓/// ↑үш мың теңгеден ^уон мың/ жыйырма мыңға дейіңг'аралықта // ^уөз^үңүзге қарай↓/// ↑мысалы/ мен ай сайын ^уон мың теңгелігін тұт^ұнамын// маған жетеді↓/// ↑шартты түрдө/ болдұ мағам басқа ^йештеңке ͡герек ^йемес↓/// ↑мем бүткүл біл^імімді сол жерден аламын↓/// ↑йағный ͡б̊іж жаңағы ͡б̊ер^ілетім білімнің жолұң ͡ ғысқартамыз// ^уол үшүм бүткүл әлемд'аралап жүрүу ͡герек ^йемес// біз міні ^уосұ жерде ͡гітап/ ^уосұ жерде мүузөй/ ^уосұ жерде ͡б̊үткүл білім қолжетімді↓/// ↑тек̊ сонұ қолданұуд'үйрөтүу керек деп ^уойлаймын// бізде сонұ қолданұу жағ^ынаң ͡ ғолданұу мәденійеті жоқ↓/// ↑біз ^уонұ қанша ^ұуақыт қолданұу ͡герек ^йекенім білмейміз// ^уонұң ͡ғандай зыйаны ͡б̊ар ^йекенім білмейміз↓/// ↑сол жағ^ынам бізд'этыйкалық мәселелер ͡б̊ар↓///	- Бұл жақта, сізде бір айға арналған пакет бар интернет, ол қанша тұрады? Үш мың теңгеден он мың, жиырма мыңға дейінгі аралықта, өзіңізге қарай. Мысалы, мен ай сайын он мың теңгелігін тұтынамын, маған жетеді. Шартты түрде, болды маған басқа ештеңке керек емес. Мен бүткіл білімімді сол жерден аламын. Яғни біз жаңағы берілетін білімнің жолын қысқартамыз, ол үшін бүткіл әлемді аралап жүру керек емес, біз міні осы жерде кітап, осы жерде музей, осы жерде бүткіл білім қолжетімді. Тек соны қолдануды үйрету керек деп ойлаймын, бізде соны қолдану жағынан қолдану мәдениеті жоқ. Біз оны қанша уақыт қолдану керек екенін білмейміз, оның қандай зияны бар екенін білмейміз. Сол жағынан бізде этикалық мәселелер бар.
Мақпал Жұмабай	▶	↑ат'аналар ^уөз^үне сеебесе де// ^уосы гаджетке сенеді неге ^йекенін// ^уосы ͡б̊әрін дұрыс айтады дейді// ^уол жақта дұрыс та ͡б̊ар// бұрыс та ͡б̊ар// ^уоны қадағалау керек↓/// ↑мен ^уөзім балапанд'істегенде ^уосы мәселемен қатт'айналыстым // ат'аналарға айттым болмайды ͡б̊ұлай// қадағалау керек деп↓/// ↑^уоған қазір келейік↓/// ↑мақпал ханым/ ^йенді жеке ^уөмірге кішкене ͡б̊арайық// жаңағы ^уөз^үңіз айтып кеткендей// мен дед^іңіз ^уөзі жастайымнан бастап жаңағы ͡б̊асшылықты/ менеджерлік жұмыстард'атқарып жүрмін дед^іңіз↓/// ↑сіз ^уон жеті жас^ыңызда келіп тілші ͡б̊олдыңыз ана тілі газетіне↓/// ↑сонда ^уон жеті жас^ыңызда сізді қалай алды↓/// ↑қалай жұмысқа тұрдыңыз↓/// ↑^йенді мен ^уон алты жасымда/ әр жерге жазып жүргенмін↓/// ↑мен қалай айтčам балады// стүудент болған кезден бастап жатпай тұрмай жазып жүрдім// барлық жерге дайджестте жаздым// сараптамалар жаздым↓///	↑ат'аналар ^уөз^үнө сембесе де// ^уосұ гаджетке сенеді неге ^йекенін// ^уосұ ͡б̊әрін дұрұс айтады дейді// ^уол жақта дұрұс та ͡б̊ар// бұрұс та ͡б̊ар// ^уонұ қадағалау ͡герек↓/// ↑мен ^уөзүм балапанд'істегенде ^уосұ мәселемең ͡ ғатт'айналыстым // ат'аналарға айттым болмайды ͡б̊ұлай// қадағалау ͡герек деп↓/// ↑^уоғаң ͡ ғазір ͡гелейік↓/// ↑мақпал ханым/ ^йенді жеке ^уөмүргө кішкене ͡б̊арайық// жаңағы ^уөз^үңүз айтып кеткендей// мен дед^іңіз ^уөзү жастайымнам бастаб̊ жаңағы ͡б̊ашшылықты/ менеджерліг жұмұстард'атқарып жүрмүн дед^іңіз↓/// ↑сіз ^уон жеті жас^ыңызда ͡геліп тілші ͡б̊олдұңұз ана тілі газетіне↓/// ↑сонда ^уон жеті жас^ыңызда сізді ͡ғалай алды↓/// ↑қалай жұмұсқа тұрдұңұз↓/// ↑^йенді мен ^уон алты жасымда/ әр жерге жазыб̊ жүргөммүн↓/// ↑мең ͡ ғалай айтčам балады// стүудөнт ͡полғаң ͡ гездем бастаб̊ жатпай тұрмай жазыб̊ жүрдүм// барлығ жерге дайджестте жаздым// сараптамалар жаздым↓///	-Ата-аналар өзіне сенбесе де, осы гаджетке сенеді неге екенін, осы бәрін дұрыс айтады дейді, ол жақта дұрыс та бар бұрыс та бар, оны қадағалау керек. Мен өзім «Балапанда» істегенде осы мәселемен қатты айналыстым, ата-аналарға айттым болмайды бұлай, қадағалау керек деп. -Оған қазір келейік. Мақпал ханым, енді жеке өмірге кішкене барайық, жаңағы өзіңіз айтып кеткендей, мен дедіңіз өзі жастайымнан бастап жаңағы басшылықты, менеджерлік жұмыстарды атқарып жүрмін дедіңіз. Сіз он жеті жасыңызда келіп тілші болдыңыз «Ана тілі» газетіне. Сонда он жеті жасыңызда сізді қалай алды? Қалай жұмысқа тұрдыңыз? -Енді мен он алты жасымда әр жерге жазып жүргенмін. Мен қалай айтсам балады, студент болған кезден бастап жатпай тұрмай жазып жүрдім, барлық жерге, Дайджестте жаздым, сараптамалар жаздым.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сүйтіп жүрген күнімдөе/ ^уөзімнің мастерім/ ұстазым айтты// сен бірінші кұурста ^уоқыйсың// бірақ̊ саған ^уөте/ ^уосы қалыпта қалұу қауіпті ͡б̊олады// сондықтан саған жаңа ^уорта керек// ал ^уол ^уортаны қайдан таб̊амыз↓/// ↑жұмыстан таб̊амыз↓/// ↑сон^ұмен барлық ^іредаксійаларға мен ^ірезйүумемді/ ^ірезйүуме дейтін ^ірезйүуме жоқ қой↓/// ↑сол айтты газетке ͡б̊арып келсең ана тіл^іне// саған қызығұушылық танытып бас ^іредакторы мереке қүулкенов// сені шақ^ырып жатыр деді↓/// ↑ал мен бірінші ^ірет бардым// мен^імен сөйлесті// сосын сол күні сегізінші қыркүйек/ ^уөйткені мен ^уөт^үніш жаздым сол кезде// бірден ^уөт^үніш алып қалды// ^йекінші ^ірет келмейтінімді ͡б̊ілді менің↓/// ↑ме қаланың/ алматының сондай қыз^ымын// ^йеркін ^уөт^үніш жазұуды да ͡б̊ілмеймін// ^уөзіммен ^уөзім дамұумен айналысып жүрмін↓///	↑сүйтүб̊ жүргөң ͡ гүнүмдө/ ^уөзүмнүң мастерім/ ұстазым айтты// сем бірінші ͡гұурста ^уоқұйсұң// бірақ̊ саған ^уөтө/ ^уосұ қалыпта ͡ғалұу ͡ғауүптү ͡б̊олады// сондұқтан саған жаңа ^уорта ͡герек// ал ^уол ^уортаны қайдан таб̊амыз↓/// ↑жұмұстан таб̊амыз↓/// ↑сон^ұмем барлық ^іредаксыйаларға мен ^ірезйүумөмдү/ ^ірезйүумө дейтін ^ірезйүумө жоқ қой↓/// ↑сол айтты газетке ͡б̊арып келсең ана тіл^іне// сағаң ͡ ғызығұушұлұқ танытып ͡пас ^іредакторұ мереке қүулкөнов// сені шақ^ырыб̊ жатыр деді↓/// ↑ал мем бірінші ^ірет ͡пардым// мен^імен сөйлөстү// сосұн сол ͡гүнү сегізінші ͡ғыркүйөк/ ^уөйткөнү мен ^уөт^үнүш ͡шаздым сол ͡гезде// бірден ^уөт^үнүш алып қалды// ^йекінші ^ірет келмейтінімді ͡б̊ілді менің↓/// ↑мең ͡ ғаланың/ алматының сондай ͡ғыз^ымын// ^йеркін ^уөт^үнүш шазұудұ да ͡б̊ілмеймін// ^уөзүммөн ^уөзүм дамұумөн айналысыб̊ жүрмүн↓///	- Сүйтіп жүрген күнімде, өзімнің мастерім, ұстазым айтты «Сен бірінші курста оқисың, бірақ саған өте, осы қалыпта қалу қауіпті болады, сондықтан саған жаңа орта керек, ал ол ортаны қайдан табамыз? Жұмыстан табамыз». Сонымен барлық редакцияларға мен резюмемді, резюме дейтін резюме жоқ қой. Сол айтты газетке барып келсең «Ана тіліне», саған қызығушылық танытып бас редакторы Мереке Қулкенов сені шақырып жатыр деді. Ал мен бірінші рет бардым, менімен сөйлесті, сосын сол күні сегізінші қыркүйек, өйткені мен өтініш жаздым сол кезде, бірден өтініш алып қалды, екінші рет келмейтінімді білді менің. Мен қаланың, Алматының сондай қызымын еркін, өтініш жазуды да білмеймін, өзіммен өзім дамумен айналысып жүрмін.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сөйтіп ^іредаксыйада ͡б̊арлығы ^уот^ұрып// маған ^йежіктеп айтты// ^уос^ұлай жазасың// қол қойасың// сосын мен айттым/ мен мамамнан сұрауым керек деп// істеймін б'істемеймін ба деп айттым↓/// ↑мамаң'айтčаң // ^іреспүублійкалық ана тілі газет'ұс^ұныс білдірді десең// мамаң қарсы ͡б̊олмайды// мамаң құуанады деп ^уойлаймыз деді// ал мен айттым// мен бәріб̊ір де мамамнан сұрауым керек деп↓/// ↑содан кейін үйге келіп айтып ^йедім// мамам құуанып жылап қалды↓/// ↑сол кезде көрегенділіктері ғой// шын^ымен де сол ^йесіктен шығып кетčем// мен ^йекінші ^ірет ^уол жерге ͡б̊армаушы ^йедім↓/// ↑бірақ̊ сол жерде мен бес жыл істедім↓///	↑сөйтүп ^іредаксыйада ͡б̊арлығы ^уот^ұрұп// маған ^йежіктеб̊ ͡айтты// ^уос^ұлай жазасың// қол ͡ғойасың// сосұн мен айттым/ мен мамамнан сұрауұм ͡герек деп// істеймім б'істемеймін ба деб̊ ͡айттым↓/// ↑мамаң'айтčаң // ^іреспүублійкалығ ана тілі газет'ұс^ұнұс білдірді десең// мамаң ͡ғарсы ͡б̊олмайды// мамаң ͡ғұуанады деп ^уойлаймыз деді// ал мен айттым// мем бәріб̊ір де мамамнан сұрауұм ͡герек деп↓/// ↑содаң ͡ гейін үйгө келіб̊ ͡айтып ^йедім// мамам құуаныб̊ жылап қалды↓/// ↑сол ͡гезде ͡гөрөгөнділіктері ғой// шын^ымен де сол ^йесіктен шығып кетčем// мен ^йекінші ^ірет ^уол жерге ͡б̊армаушұ ^йедім↓/// ↑бірақ̊ сол жерде мем беш ͡ шыл істедім↓///	- Сөйтіп редакцияда барлығы отырып маған ежіктеп айтты, осылай жазасың, қол қоясың, сосын мен айттым мен мамамнан сұрауым керек деп, істеймін ба, істемеймін ба деп айттым. «Мамаңа айтсаң, Республикалық «Ана тілі» газеті ұсыныс білдірді десең, мамаң қарсы болмайды, мамаң қуанады деп ойлаймыз» деді, ал мен айттым «Мен бәрібір де мамамнан сұрауым керек» деп. Содан кейін үйге келіп айтып едім, мамам қуанып жылап қалды. Сол кезде көрегенділіктері ғой, шынымен де сол есіктен шығып кетсем, мен екінші рет ол жерге бармаушы едім. Бірақ сол жерде мен бес жыл істедім.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бірақ ^уол жерде мен бес жыл істедім// және ͡б̊арлық жұурналійстік кареспондент болұу/ жұурналійс болұу/ мақала жазұу мен барлығының мектеб̊інен ^уөттім↓/// ↑кезек̊ші ͡б̊олдым// бес жыл үлкен кезең деп ^уойлаймын↓/// ↑^йекі мың үшінші жылы ͡б̊олатын бұл// ^йекі мың сегізінші жылы мен телевійденійеге кеттім// ^уол жерде ͡б̊ес жыл жұмыс істедім↓/// ↑қалай сенді дейсіз↓/// ↑жалп'алдыңа келіп ^уотырған жас қызға сенүу// керемет кампетенсійа// ^уол кез келген адамда ͡б̊ола ͡б̊ермейді// кез келген ^іредакторда ͡б̊олмайды// кез келген жоб̊ада ͡б̊олмайды↓/// ↑барлығы ^уөз^үнен кейінгі ͡б̊ұуындарды сәл біл^ім'аздау / ақ^ымақтау/ біл^імі жеткілік̊сіз/ тәж^ірійб̊есі жеткілік̊сіз деп қарайды↓/// ↑^уол кезде мен сондай бір үлкен сыйлы ^йекенімді көрдім// және сол кезде сон'үйрендім // ^уөз^үм'іш^іме алдым айттым// мен де ^уосындай болғым келеді↓/// ↑сондықтан да менің кейіңгі ͡б̊үкүл жоб̊аларым// ^уодам бер' жыйырма ͡б̊ір жыл ^уөтті// барлығы жастарға сенүуге құрылған↓///	↑бірақ ^уол жерде мем беш ͡ шыл істедім// және ͡б̊арлығ жұурналыйстік кареспондент ͡полұу/ жұурналыйс ͡полұу/ мақала жазұу мем барлығының мектеб̊інен ^уөттүм↓/// ↑кезек̊ші ͡б̊олдұм// беш ͡ шыл үлкөң ͡ гезең деп ^уойлаймын↓/// ↑^йекі мың үшүншү жылы ͡б̊олатым бұл// ^йекі мың сегізінші жылы мен телевійденійеге ͡геттім// ^уол жерде ͡б̊еш ͡ шыл жұмұс істедім↓/// ↑қалай сенді дейсіз↓/// ↑жалп'алдыңа келіп ^уотұрған жас қызға сенүу// керемет кампетенсійә// ^уол ͡гез ͡гелген адамда ͡б̊ола ͡б̊ермейді// кез ͡гелген ^іредакторда ͡б̊олмайды// кез ͡гелген жоб̊ада ͡б̊олмайды↓/// ↑барлығы ^уөз^үнөң ͡ гейіңгі ͡б̊ұуұндарды сәл біл^ім'аздау / ақ^ымақтау/ біл^імі жеткілік̊сіз/ тәж^ірійб̊есі жеткілік̊сіз деп қарайды↓/// ↑^уол ͡гезде мен сондай бір үлкөн сыйлы ^йекенімді ͡гөрдүм// және сол ͡гезде сон'үйрөндүм // ^уөз^үм'іш^іме алдым айттым// мен де ^уосұндай болғұм ͡геледі↓/// ↑сондұқтан да менің ͡гейіңгі ͡б̊үкүл жоб̊аларым// ^уодам бер' жыйырма ͡б̊ір жыл ^уөттү// барлығы жастарға сенүугө құрұлған↓///	- Бірақ ол жерде мен бес жыл істедім және барлық журналистік: корреспондент болу, журналист болу, мақала жазу – мен барлығының мектебінен өттім. Кезекші болдым, бес жыл – үлкен кезең деп ойлаймын. 2003 жылы болатын бұл, 2008 жылы мен телевидениеге кеттім, ол жерде бес жыл жұмыс істедім. Қалай сенді дейсіз? Жалпы алдыңа келіп отырған жас қызға сену – керемет компетенция, ол кез келген адамда бола бермейді, кез келген редакторда болмайды, кез келген жобада болмайды. Барлығы өзінен кейінгі буындарды сәл білімі аздау, ақымақтау, білімі жеткіліксіз, тәжірибесі жеткіліксіз деп қарайды. Ол кезде мен сондай бір үлкен сыйлы екенімді көрдім және сол кезде соны үйрендім, өзіме, ішіме алдым, айттым: мен де осындай болғым келеді. Сондықтан да менің кейінгі бүкіл жобаларым одан бері жиырма бір жыл өтті, барлығы жастарға сенуге құрылған.
Мақпал Жұмабай	▶	↑басшылығыңыз сондай болып тұр ғой↓/// ↑басшы сондай болды// маған сенді↓/// ↑сол кезде мен ^уойладым// бұны сезімбесең/ сен ^йешкімге жақ̊сылық жасай алмайсың↓/// ↑жақ̊сылықты көрсең// жақ̊сылықты қалай жасау керегін білесің// ал ^йегер жақ̊сылықты көрмесең// ^уөзіңнен жақ̊сылық тұудырұу ^уөте қыйын↓/// ↑^уоның формалары ͡б̊олұу керек// жақ̊сылық жасаудың ^уөз^үнің кейстары ͡б̊ар ^уөмірде↓/// ↑соны ^уойлайсың// мен анау сыйақты ͡б̊олғым келеді// мынау сыйақты ͡б̊олғым келеді↓/// ↑сосын ^уол сенің ^уөмірлік кансепсійаң'айналып кететін шығар↓/// ↑^уол кезде кім сыйақты ͡б̊олғыңыз келді↓/// ↑мен бас ^іредакторым мереке құлкенов// қазақ̊стан жазұушылар ^уодағының төрағасы/ тан^ымал жазұушы/ қайраткер мереке құлкеновтің мектеб̊інен ^уөттім деп ^уойлаймын↓/// ↑мысалы/ ^іредаксійада мен мақала жазған кезде// мен стүудентпін ғой// маған хаб̊арласып// бас ^іредактор кейде мақпал жұмаб̊айқызы/ қалай ^уойлайсыз→/ ^уосы мақалаңыздың тақ^ырыб̊ын ^уөзгертүу тұурал'ұс^ұныстар түсіп жатыр↓///	↑башшылығыңыс сондай болұп тұр ғой↓/// ↑башшы сондай болдұ// маған сенді↓/// ↑сол ͡гезде мен ^уойладым// бұнұ сезімбесең/ сен ^йешкімге жақ̊сылығ жасай алмайсың↓/// ↑жақ̊сылықты ͡гөрсөң// жақ̊сылықты қалай жасау ͡герегім білесің// ал ^йегер жақ̊сылықты ͡гөрмөсөң// ^уөзүңнөн жақ̊сылық тұудырұу ^уөтө қыйын↓/// ↑^уонұң формалары ͡б̊олұу ͡герек// жақ̊сылығ жасаудұң ^уөз^үнүң ͡гейстары ͡б̊ар ^уөмүрдө↓/// ↑сонұ ^уойлайсың// мен анау сыйақты ͡б̊олғұм ͡геледі// мынау сыйақты ͡б̊олғұм ͡геледі↓/// ↑сосұн ^уол сенің ^уөмүрлүк кансепсійәң'айналып кететін шығар↓/// ↑^уол ͡гезде ͡гім сыйақты ͡б̊олғұңұз ͡гелді↓/// ↑мем бас ^іредакторұм мереке құлкенов// қазақ̊стан жазұушұлар ^уодағының төрағасы/ тан^ымал жазұушұ/ қайраткер мереке құлкеновтің мектеб̊інен ^уөттүм деп ^уойлаймын↓/// ↑мысалы/ ^іредаксыйада мен мақала жазғаң ͡ гезде// мен стүудөнтпүн ғой// маған хаб̊арласып// бас ^іредактор ͡гейде мақпал жұмаб̊айқызы/ қалай ^уойлайсыз→/ ^уосұ мақалаңыздың тақ^ырыб̊ын ^уөзгөртүу тұурал'ұс^ұнұстар түсүб̊ жатыр↓///	- Басшылығыңыз сондай болып тұр ғой? - Басшы сондай болды, маған сенді. Сол кезде мен ойладым: бұны сезінбесең, сен ешкімге жақсылық жасай алмайсың. Жақсылықты көрсең, жақсылықты қалай жасау керегін білесің, ал егер жақсылықты көрмесең, өзіңнен жақсылық тудыру өте қиын. Оның формалары болу керек, жақсылық жасаудың өзінің кейстары бар өмірде. Соны ойлайсың: “мен анау сияқты болғым келеді, мынау сияқты болғым келеді.” Сосын ол сенің өмірлік концепцияңа айналып кететін шығар. -Ол кезде кім сияқты болғыңыз келді? -Мен бас редакторым Мереке Құлкенов – Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы, танымал жазушы, қайраткер Мереке Құлкеновтің мектебінен өттім деп ойлаймын. Мысалы, редакцияда мен мақала жазған кезде, мен студентпін ғой, маған хабарласып, бас редактор кейде: “Мақпал Жұмабайқызы, қалай ойлайсыз, осы мақалаңыздың тақырыбын өзгерту туралы ұсыныстар түсіп жатыр.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бұл тек автордың келісімімен деп ^уойлаймыз деп айтатын↓/// ↑^уолар маған біреудің шекарасын бұзұуға ͡б̊олмайтынын// ^ұрұқ̊сат čұрау керегін// біреудің ^йеңбегін бағалау керегін үйретті↓/// ↑^уөз^үңіз ^уойлаңызшы// сіз қас^ыңызда жүрген/ ^іредаксыйадағы ^йең кішкентай балаға// ^уон жеті жасар қызға құрмет көрсетесіз↓/// ↑сондай күндердің бірінде маған әб̊діжәміл нұрпейісов хаб̊арласты// қазақ̊станның ^уөт'үлкен жазұушысы↓/// ↑мен ^уоған дейін ^уол кіс^іні көріп жүргем// бірақ кездескен сайын/ ^уол кіс^інің таңшолпан деген жұурналы ͡б̊іздің ^іредаксыйада ͡б̊олды// ^уол кіс^ілер жыйналатын// ылғый барып танысам// мен мақпал жұмаб̊аймын/ жұурналійспін↓/// ↑бірақ ^йесінде қалмаймын ғой/ ^йешқ̊ашан↓/// ↑мен ^уойладым// демек ^уол кісі ^уөз ^йесінде қалдырғысы келетін адамды ғана қалдырады↓/// ↑демек/ ^уоның ^йесінде қалұу үшін // үлкен бір нәрсе жасау керек̊ шығар деп// ^уөзім үшін ^уол тақ^ырыпты жауып қойдым↓/// ↑^уодан кейін менің бір жақ̊сы мақалам// жетім балан'ас^ырап алған адам тұуралы мақалам шыққанда// ^уол әсерленіп/ маған хаб̊арласты// содан кейін менің атымд'ұмытқан жоқ↓///	↑бұл тег автордұң ͡гелісімімен деп ^уойлаймыз деб̊ ͡айтатын↓/// ↑^уолар мағам біреудүң шекарасым бұзұуға ͡б̊олмайтынын// ^ұрұқ̊сат čұрау ͡герегін// біреудүң ^йеңбегім бағалау ͡герегін үйрөттү↓/// ↑^уөз^үңүз ^уойлаңышшы// сіз ғас^ыңызда жүргөн/ ^іредаксыйадағы ^йең ͡гішкентай балаға// ^уон жеті жасар ͡ғызға ͡ғұрмет көрсөтөсіз↓/// ↑сондай ͡гүндөрдүң бірінде маған әб̊діжәміл нұрпейісов хаб̊арласты// қазақ̊станның ^уөт'үлкөн жазұушұсұ↓/// ↑мен ^уоған дейін ^уол гіс^іні ͡гөрүб̊ жүргөм// бірақ кездескен сайын/ ^уол ͡гіс^інің таңшолпан деген жұурналы ͡б̊іздің ^іредаксыйада ͡б̊олдұ// ^уол гіс^ілер жыйналатын// ылғый барып танысам// мен мақпал жұмаб̊аймын/ жұурналыйспін↓/// ↑бірақ ^йесінде қалмаймын ғой/ ^йешқ̊ашан↓/// ↑мен ^уойладым// демек ^уол ͡гісі ^уөз ^йесінде қалдырғысы ͡гелетін адамды ғана ͡ғалдырады↓/// ↑демек/ ^уонұң ^йесінде қалұу үшүн // үлкөм бір нәрсе жасау ͡герек̊ шығар деп// ^уөзүм үшүн ^уол тақ^ырыпты жауұп қойдұм↓/// ↑^уодаң ͡ гейін менің бір жақ̊сы мақалам// жетім балан'ас^ырап алған адам тұуралы мақалам шыққанда// ^уол әсерленіп/ маған хаб̊арласты// содаң ͡ гейін менің атымд'ұмұтқан жоқ↓///	- Бұл тек автордың келісімімен деп ойлаймыз”, – деп айтатын. Олар маған біреудің шекарасын бұзуға болмайтынын, рұқсат сұрау керегін, біреудің еңбегін бағалау керегін үйретті. Өзіңіз ойлаңызшы: сіз қасыңызда жүрген, редакциядағы ең кішкентай балаға, 17 жасар қызға құрмет көрсетесіз. Сондай күндердің бірінде маған Әбдіжәміл Нұрпейісов хабарласты, Қазақстанның өте үлкен жазушысы. Мен оған дейін ол кісіні көріп жүргем, бірақ кездескен сайын, ол кісінің “Таңшолпан” деген журналы біздің редакцияда болды, ол кісілер жиналатын, ылғи барып танысам: “Мен Мақпал Жұмабаймын, журналистпін.” Бірақ есінде қалмаймын ғой, ешқашан. Мен ойладым: демек, ол кісі өз есінде қалдырғысы келетін адамды ғана қалдырады. Демек, оның есінде қалу үшін үлкен бір нәрсе жасау керек шығар деп, өзім үшін ол тақырыпты жауып қойдым. Одан кейін менің бір жақсы мақалам жетім баланы асырап алған адам туралы мақалам шыққанда, ол әсерленіп, маған хабарласты, содан кейін менің атымды ұмытқан жоқ.
Мақпал Жұмабай	▶	↑тамаша/ керемет↓/// ↑ійә/ мен үшін ^уол кіс^інің ^йесінде қалұу// ^уөмірдегі ^йең үлкен бэкграундұм болды↓/// ↑мен айттым// мен'әб̊діжәміл нұрпейісов білед↓/// ↑^уол көзге көрінбейтін нәтійжелер ғой// ^уоны ^уөзің ғана ͡б̊ілесің↓/// ↑қазір міне/ мақтанып ^уотырмын↓/// ↑^уол кісі дүнійеде жоқ// бірақ мен кез келген кезде ^уоған жақындағанда// ^уол қалың қалай деп мені көптің арасынан таныйтын жағдайға жетті↓/// ↑^уоған мен ^йеңбекпен ғана жеттім// ал күнде танысқанмен// ^уол ^йесінде қалмайды↓/// ↑сондықтан да көріп ^уотырған жас мамандарғ'айтарым // нәтійжелер мына сізді керект'адамдармен жолықтырады↓/// ↑мақпал ханым/ сіз алматы қаласында ^уөз^үңіз дүнійеге келдіңіз↓/// ↑^уөз^үңізден аумайтын тоғжан атт'әпкеңіз бар↓/// ↑негізі жастық̊ шағ^ыңыз қалай ^уөтті↓/// ↑^уөте қызықты↓/// ↑алматының шетінде грэс деген жер ͡б̊ар қазір ^уөтегөмен батыр деп аталады↓///	↑тамаша/ керемет↓/// ↑ійә/ мен үшүн ^уол гіс^інің ^йесінде қалұу// ^уөмүрдөгі ^йең үлкөм бэкграундұм болдұ↓/// ↑мен айттым// мен'әб̊діжәміл нұрпейісов біледі↓/// ↑^уол ͡гөзгө көрүмбөйтін нәтійжелер ғой// ^уонұ ^уөзүң ғана ͡б̊ілесің↓/// ↑қазір міне/ мақтанып ^уотұрмұн↓/// ↑^уол ͡гісі дүнүйөдө жоқ// бірағ мең ͡ гез ͡гелгең ͡ гезде ^уоған жақындағанда// ^уол ͡ғалың ͡ғалай деп мені ͡гөптүң арасынан таныйтын жағдайға жетті↓/// ↑^уоған мен ^йеңбекпен ғана жеттім// ал ͡гүндө танысқаммен// ^уол ^йесінде қалмайды↓/// ↑сондұқтан да ͡гөрүп ^уотұрған жас мамандарғ'айтарым // нәтійжелер мына сізді ͡герект'адамдармен жолұқтұрады↓/// ↑мақпал ханым/ сіз алматы қаласында ^уөз^үңүз дүнүйөгө келдіңіз↓/// ↑^уөз^үңүзден аумайтын тоғжан атт'әпкеңіз бар↓/// ↑негізі жастық̊ шағ^ыңыз ғалай ^уөттү↓/// ↑^уөтө қызықты↓/// ↑алматының шетінде грэс теген жер ͡б̊ар ғазір ^уөтөгөм батыр деб̊ ͡аталады↓///	-Тамаша, керемет... - Иә, мен үшін ол кісінің есінде қалу – өмірдегі ең үлкен бэкграундым болды. Мен айттым: “Мені Әбдіжәміл Нұрпейісов білед.” Ол көзге көрінбейтін нәтижелер ғой, оны өзің ғана білесің. Қазір, міне, мақтанып отырмын. Ол кісі дүниеде жоқ, бірақ мен кез келген кезде оған жақындағанда, ол “Қалың қалай?” деп, мені көптің арасынан танитын жағдайға жетті. Оған мен еңбекпен ғана жеттім, ал күнде танысқанмен, ол есінде қалмайды. Сондықтан да көріп отырған жас мамандарға айтарым: нәтижелер мына сізді керекті адамдармен жолықтырады. -Мақпал ханым, сіз Алматы қаласында өзіңіз дүниеге келдіңіз. Өзіңізден аумайтын Тоғжан атты әпкеңіз бар. Негізі, жастық шағыңыз қалай өтті? - Өте қызықты. Алматының шетінде “ГРЭС” деген жер бар, қазір “Өтеген батыр” деп аталады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол жерде ͡б̊із ͡б̊үкүл балалық̊ шағ^ымызды ^уөткердік↓/// ↑сосын стүуденттік кез/ былайш'айтқанда // алматының іргесінде ғой↓/// ↑алматымен сызық бар// нүкте сол жердеміз↓/// ↑^йек'ұл / ^йекі қыз төрт баламыз↓/// ↑қазір ^уөзім талдап/ талқылаймын// сондай ат'ана болұу қол^ұмыздан келе ме→/ келмей ме↓/// ↑білмеймін↓/// ↑бірақ ^уолар ͡б̊ізді жоспарлы түрд'үлкен нәтійжелер көрсетүуге// бақытты ͡б̊олұуға дайындады↓/// ↑қазір қарап ^уот^ұрамын// үйде кітап̊ сөресі ͡б̊олатын// бізд'үлкен мамамның кітапқанасы ͡б̊ар↓/// ↑мамам ақын// алаш сыйлығының ійегері/ быйғайша медеуова↓/// ↑сол кітаптарды ͡б̊ізге ^ұрұқ̊сатčыз/ ^іретčіз ^уоқытпайтын↓/// ↑айтатын→/бірінш'астыңғы сөреден баста// сосын ^ұуақыт келгенде жоғары сөреге жетесің↓/// ↑кейін сол кітаптарды ͡б̊ізб̊ен талқылайтын↓/// ↑^уол деген мыңдаған кітап қой// соның іш^інен ат'анамыз бізден жалыққан жоқ↓///	↑^уол жерде ͡б̊із ͡б̊үкүл балалық̊ шағ^ымызды ^уөткөрдүк↓/// ↑сосұн стүудөнттүк кез/ былайш'айтқанда // алматының іргесінде ғой↓/// ↑алматымен сызық ͡пар// нүктө сол жердеміз↓/// ↑^йек'ұл / ^йекі ͡ғыз төрт ͡паламыз↓/// ↑қазір ^уөзүм талдап/ талқылаймын// сондай ат'ана болұу ͡ғол^ұмұздаң ͡ геле ме→/ келмей ме↓/// ↑білмеймін↓/// ↑бірақ ^уолар ͡б̊ізді жоспарлы түрд'үлкөн нәтійжелер ͡гөрсөтүугө// бақытты ͡б̊олұуға дайындады↓/// ↑қазір ͡ғарап ^уот^ұрамын// үйдө кітап̊ сөрөсү ͡б̊олатын// бізд'үлкөн мамамның ͡гітапқанасы ͡б̊ар↓/// ↑мамам ақын// алаш сыйлығының ійегері/ быйғайша медеуова↓/// ↑сол ͡гітаптарды ͡б̊ізге ^ұрұқ̊сатčыз/ ^іретčіз ^уоқұтпайтын↓/// ↑айтатын→/бірінш'астыңғы сөрөдөм баста// сосұн ^ұуақыт келгенде жоғары сөрөгө жетесің↓/// ↑кейін сол ͡гітаптарды ͡б̊ізб̊ен талқылайтын↓/// ↑^уол деген мыңдағаң ͡ гітап қой// сонұң іш^інен ат'анамыз бізден жалыққан жоқ↓///	- Ол жерде біз бүкіл балалық шағымызды өткердік. Сосын студенттік кез, былайша айтқанда, Алматының іргесінде ғой. Алматымен сызық бар, нүкте – сол жердеміз. Екі ұл, екі қыз – төрт баламыз. Қазір өзім талдап, талқылаймын: сондай ата-ана болу қолымыздан келе ме, келмей ме? Білмеймін. Бірақ олар бізді жоспарлы түрде үлкен нәтижелер көрсетуге, бақытты болуға дайындады. Қазір қарап отырамын: үйде кітап сөресі болатын, бізде үлкен, мамамның кітапханасы бар. Мамам – ақын, “Алаш” сыйлығының иегері Биғайша Медеуова. Сол кітаптарды бізге рұқсатсыз, ретсіз оқытпайтын. Айтатын: “Бірінші астыңғы сөреден баста, сосын уақыт келгенде жоғары сөреге жетесің.” Кейін сол кітаптарды бізбен талқылайтын. Ол деген мыңдаған кітап қой, соның ішінен ата-анамыз бізден жалыққан жоқ.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз мұузыкалық мектепке ͡б̊ардық// біз сүуретке ͡б̊ардық// біз ^уоліймпійадаларға қатыстық// кансерттер/ байқаулар/ ғыл^ымый жарыстар ат'анамыз жұмысы ͡б̊ола тұра// бізб̊ен айналысты↓/// ↑^йесімде мамам айтқан// мен сендерге қалдыратын байлығым жоқ// мен сендерге тек білім бер'алам ↓/// ↑қолымнан келгенше ͡б̊ілім алұуға дайындаймын деді↓/// ↑сөйтіп бізд'үлкен ^уөмірге дайындады↓/// ↑мысалы/ үшінші сыныпта ͡б̊олғанда// кім болатынымды ͡б̊ілгенмін// ^уөйткені мамам ^уөнер академійасын'апарып таныстырған↓/// ↑сосын айтқан ^уосы жерде ͡б̊ұйырса ^уоқыйсыңдар// әлемде ^ірежійсер деген күшті мамандық бар// кійно деген сала ͡б̊ар↓/// ↑сол дәнд'анаңыз сеуіп кетті ме↓/// ↑салды және де дайындады↓/// ↑бейсенбі күні ͡б̊ізде газет күні ͡б̊олатын↓/// ↑қазақ̊стандағы ͡б̊арлық газеттер шартты түрде ͡б̊ейсембіде шығады// бізде сол күні газет ^уоқыйтынбыз↓///	↑біз мұузұкалығ мектепке ͡б̊ардық// біс сүурөткө ͡б̊ардық// біз ^уолұймпұйадаларға ͡ғатыстық// кансерттер/ байқаулар/ ғыл^ымый жарыстар ат'анамыз жұмұсұ ͡б̊ола тұра// бізб̊ен айналысты↓/// ↑^йесімде мамам айтқан// мен сендерге қалдыратым байлығым жоқ// мен сендерге тек білім бер'алам ↓/// ↑қолұмнаң ͡ гелгенше ͡б̊ілім алұуға дайындаймын деді↓/// ↑сөйтүп ͡пізд'үлкөн ^уөмүргө дайындады↓/// ↑мысалы/ үшүншү сыныпта ͡б̊олғанда// кім болатынымды ͡б̊ілгеммін// ^уөйткөнү мамам ^уөнөр академійәсын'апарып таныстырған↓/// ↑сосұн айтқан ^уосұ жерде ͡б̊ұйұрса ^уоқұйсұңдар// әлемде ^ірежійсйор дегең ͡ гүштү мамандық ͡пар// кыйно деген сала ͡б̊ар↓/// ↑сол дәнд'анаңыз сеуүп кетті ме↓/// ↑салды және де дайындады↓/// ↑бейсембі ͡гүнү ͡б̊ізде газет күнү ͡б̊олатын↓/// ↑қазақ̊стандағы ͡б̊арлық газеттер шартты түрдө ͡б̊ейсембіде шығады// бізде сол ͡гүнү газет ^уоқұйтұмбұз↓///	- Біз музыкалық мектепке бардық, біз суретке бардық, біз олимпиадаларға қатыстық, концерттер, байқаулар, ғылыми жарыстар – ата-анамыз жұмысы бола тұра, бізбен айналысты. Есімде, мамам айтқан: “Мен сендерге қалдыратын байлығым жоқ, мен сендерге тек білім бере алам. Қолымнан келгенше білім алуға дайындаймын деді. ”Сөйтіп, бізді үлкен өмірге дайындады. Мысалы, үшінші сыныпта болғанда, кім болатынымды білгенмін, өйткені мамам өнер академиясына апарып таныстырған. Сосын айтқан: “Осы жерде бұйырса оқисыңдар, әлемде режиссер деген күшті мамандық бар, кино деген сала бар.” - Сол дәнді анаңыз сеуіп кетті ме? -Салды және де дайындады. Бейсенбі күні бізде газет күні болатын. Қазақстандағы барлық газеттер шартты түрде бейсенбіде шығады, бізде сол күні газет оқитынбыз.
Мақпал Жұмабай	▶	↑неліктен ^уоны жақ̊сы көрдік деп ^уойласам// сол күні ͡б̊ізге ͡б̊әр^іне ^ұрұқ̊сат ^йететін// тәттілер жеуге/ үй шашұуға↓/// ↑қазір қарасам// керемет бірнәрсе/ балалық̊ шақпен үлкен нәрсен'араластырып үйрендік↓/// ↑нәтійжесінде мен газетт'істедім ↓/// ↑мысалы/ мен газетке деген басқа көзқараспен қарадым// мен ақын болдым↓/// ↑мен ^йесімде жоқ біздің күнді б̊осқа ^уөткізгенімізді↓/// ↑перделерді ^йекі жаққа тартып// бізде күн сайын кансерттер ͡б̊олатын↓/// ↑мен мамам мем папамның бізге қатыст'үлкен кансепсійа жасағанын көріп ^уотырмын↓/// ↑бір кезде мамам мазалай бастады// ^уон төрт/ ^уон бес жасқа келгенде// сен ^уосы ^уөлең жазасың ғой аздап// сол ^уөлеңдердің мұузұкасы ͡б̊ар ғой// соны ^йестійсің бе деп↓/// ↑ал мен үлкен канфлійктке түстім// бірнеше жыл бойы мамаммен қатт'ұрыстым ↓/// ↑айттым/ ^йегер сен ^уосы тұуралы тағ'айтčаң // ^уонда мен сенің қызың болғым келмейді// үйден кетіп қалам↓///	↑неліктен ^уонұ жақ̊сы ͡гөрдүк деп ^уойласам// сол ͡гүнү ͡б̊ізге ͡б̊әр^іне ^ұрұқ̊сат ^йететін// тәттілер жеугө/ үй шашұуға↓/// ↑қазір ͡ғарасам// керемет ͡пірнәрсе/ балалық̊ шақпен үлкөн нәрсен'араластырып үйрөндүк↓/// ↑нәтійжесінде мен газетт'істедім ↓/// ↑мысалы/ мен газетке дегем басқа ͡гөзқараспең ͡ ғарадым// мен ақым болдұм↓/// ↑мен ^йесімде жоқ ͡піздің ͡гүндү ͡б̊осқа ^уөткүзгөнімізді↓/// ↑перделерді ^йекі жаққа тартып// бізде ͡гүн сайың ͡ гансерттер ͡б̊олатын↓/// ↑мен мамам мем папамның бізге қатыст'үлкөн кансепсійә жасағаның ͡ гөрүп ^уотұрмұн↓/// ↑бір ͡гезде мамам мазалай бастады// ^уон төрт/ ^уом беш ͡ шасқа ͡гелгенде// сен ^уосұ ^уөлөң жазасың ғой аздап// сол ^уөлөңдөрдің мұузұкасы ͡б̊ар ғой// сонұ ^йестійсің бе деп↓/// ↑ал мен үлкөң ͡ ганфлыйктке түстүм// бірнеше жыл бойұ мамаммең ͡ ғатт'ұрұстұм ↓/// ↑айттым/ ^йегер сен ^уосұ тұуралы тағ'айтčаң // ^уонда мен сенің ͡ғызың болғұм ͡гелмейді// үйдөң ͡ гетіп қаламын↓///	- Неліктен оны жақсы көрдік деп ойласам, сол күні бізге бәріне рұқсат ететін: тәттілер жеуге, үй шашуға. Қазір қарасам, керемет бірнәрсе, балалық шақпен үлкен нәрсені араластырып үйрендік. Нәтижесінде мен газетте істедім. Мысалы, мен газетке деген басқа көзқараспен қарадым, мен ақын болдым. Мен есімде жоқ біздің күнді босқа өткізгенімізді. Перделерді екі жаққа тартып, бізде күн сайын концерттер болатын. Мен мамам мен папамның бізге қатысты үлкен концепция жасағанын көріп отырмын. Бір кезде мамам мазалай бастады, 14-15 жасқа келгенде: "Сен осы өлең жазасың ғой аздап, сол өлеңдердің музыкасы бар ғой, соны естисің бе?" – деп. Ал мен үлкен конфликтке түстім, бірнеше жыл бойы мамаммен қатты ұрыстым. Айттым: "Егер сен осы туралы тағы айтсаң, онда мен сенің қызың болғым келмейді, үйден кетіп қалам!"
Мақпал Жұмабай	▶	↑неге қарсыластық болды↓/// ↑^уөйткені мен ^уөлеңдерімде мұузыканы ^йестімедім↓/// ↑ал мамам/ мен ^йестіп тұрған нәрсені сен неге ^йестімейсің↓/// ↑сен ^уөзің жазған дүнійенің ар жағында тұрған әуенді ^йестій алмай жатырсың↓/// ↑мен сені мұузұка мектеб̊іне ͡б̊ердім// сол қасыйетті дамыттым// ал сен ^уөз^үңе сенбей тұрсың деді↓/// ↑мен/ мам/ мен сен айтқандай бол'алмаймын ↓/// ↑^уөйткені мен ^уоны көріп тұрған жоқпын деп жауап бердім↓/// ↑маған ^уөт'ауыр болды// ^уонда ͡б̊ар/ ал менде жоқ↓/// ↑бірақ ^уон сегіз жасымда ^уөз әнімді шығарып ^уотырдым↓/// ↑көп ^ұуақыт ^уөткен жоқ// ^уон сегіз жасымда мамама// сен айтқан ^уосы ма не дедім↓/// ↑мамам/ мен бақыттымын// мен соны көрдің// мен саған ^ыраз^ымын деді↓/// ↑сол алғашқ̊ы жазған ^уөлеңім ана деген жырым болатын// ^уол қазір де ^уөзекті↓///	↑неге қарсыластық ͡полдұ↓/// ↑^уөйткөнү мен ^уөлөңдөрімде мұузұканы ^йестімедім↓/// ↑ал мамам/ мен ^йестіп тұрған нәрсені сен неге ^йестімейсің↓/// ↑сен ^уөзүң жазған дүнүйөнүң ар жағында тұрған әуөндү ^йестій алмай жатырсың↓/// ↑мен сені мұузұка мектеб̊іне ͡б̊ердім// сол ͡ғасыйетті дамыттым// ал сен ^уөз^үңө сембей тұрсұң деді↓/// ↑мен/ мам/ мен сен айтқандай бол'алмаймын ↓/// ↑^уөйткөнү мен ^уонұ ͡гөрүп тұрған жоқпұн деб̊ жауап ͡пердім↓/// ↑маған ^уөт'ауұр болдұ// ^уонда ͡б̊ар/ ал менде жоқ↓/// ↑бірақ ^уон сегіж жасымда ^уөз әнімді шығарып ^уотұрдұм↓/// ↑көп ^ұуақыт ^уөткөн жоқ// ^уон сегіж жасымда мамама// сен айтқан ^уосұ ма не дедім↓/// ↑мамам/ мем бақыттымын// мен сонұ ͡гөрдүң// мен саған ^ыраз^ымын деді↓/// ↑сол алғашқ̊ы жазған ^уөлөңүм ана деген жырым болатын// ^уол ͡ғазір де ^уөзөктү↓///	- Неге қарсыластық болды? - Өйткені мен өлеңдерімде музыканы естімедім. Ал мамам: "Мен естіп тұрған нәрсені сен неге естімейсің? Сен өзің жазған дүниенің ар жағында тұрған әуенді ести алмай жатырсың. Мен сені музыка мектебіне бердім, сол қасиетті дамыттым, ал сен өзіңе сенбей тұрсың" – деді. Мен: "Мам, мен сен айтқандай бола алмаймын. Өйткені мен оны көріп тұрған жоқпын" – деп жауап бердім. Маған өте ауыр болды, онда бар, ал менде жоқ. Бірақ 18 жасымда өз әнімді шығарып отырдым. Көп уақыт өткен жоқ, 18 жасымда мамама: "Сен айтқан осы ма не?!" – дедім. Мамам: "Мен бақыттымын, мен соны көрдің, мен саған разымын" – деді. Сол алғашқы жазған өлеңім "Ана" деген жырым болатын, ол қазір де өзекті.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөзім сол жырды жақ̊сы көремін↓/// ↑мысалы/ мен ^уол кезд'ана болмадым ғой// бірақ қазір ана ͡б̊ола тұра// сол ^уөлеңді ͡б̊ағалаймын/ тыңдап тұрамын↓/// ↑^уөз анам да/ бұл аналарғ'арналған // менің ^ірейтійңгімдегі ^йең жақ̊сы ^уөлеңдердің бірі деді↓/// ↑^йенді мен тағы да таңғалып ^уотырмын десем/ ^іренжімеңіз↓/// ↑әр ^уотбасының құндылықтар'әртүрлі ғой// менде ^уондай болмады↓/// ↑^йегер сондай құндылықтарды дән сыйақты ^йегіп// әб̊ден баулып̊ соған сөйтіп тәрб̊ійелесе// сен қандай болұушы ^йедің деп ^уойлаймын↓/// ↑бұл жерде ͡б̊іреуді кінәлау ^йемес↓/// ↑кейде кешке қыздармен кітап ^уоқыймын// кейде ^уоқ^ұмаймын↓/// ↑сіздің әңгімеңізді ^йестіп// күнде ͡б̊ір дағдығ'айналдырұу керек деп ^уойлап қалдым↓/// ↑ійә/ бұл ^уөмірлік̊ стійлг'айналұу керек ^йекен↓///	↑^уөзүм сол жырды жақ̊сы ͡гөрөмүн↓/// ↑мысалы/ мен ^уол ͡гезд'ана болмадым ғой// бірақ қазір ана ͡б̊ола тұра// сол ^уөлөңдү ͡б̊ағалаймын/ тыңдап тұрамын↓/// ↑^уөз анам да/ бұл аналарғ'арналған // менің ^ірейтійңгімдегі ^йең жақ̊сы ^уөлөңдөрдің бірі деді↓/// ↑^йенді мен тағы да таңғалып ^уотұрмұн десем/ ^іренжімеңіз↓/// ↑әр ^уотпасының ͡ғұндұлұқтар'әртүрлү ғой// менде ^уондай болмады↓/// ↑^йегер сондай ͡ғұндұлұқтарды дән сыйақты ^йегіп// әб̊дем баулұп̊ соған сөйтүп тәрб̊ійелесе// сең ͡ ғандай болұушұ ^йедің деп ^уойлаймын↓/// ↑бұл жерде ͡б̊іреудү кінәлау ^йемес↓/// ↑кейде ͡гешке қыздармең ͡ гітап ^уоқұймұн// кейде ^уоқ^ұмаймын↓/// ↑сіздің әңгімеңізді ^йестіп// күндө ͡б̊ір дағдығ'айналдырұу керек деп ^уойлап қалдым↓/// ↑ійә/ бұл ^уөмүрлүк̊ стійлг'айналұу керек ^йекен↓///	- Өзім сол жырды жақсы көремін. -Мысалы, мен ол кезде ана болмадым ғой, бірақ қазір ана бола тұра, сол өлеңді бағалаймын, тыңдап тұрамын. Өз анам да: "Бұл – аналарға арналған, менің рейтингімдегі ең жақсы өлеңдердің бірі" – деді. - Енді мен тағы да таңғалып отырмын десем, ренжімеңіз. Әр отбасының құндылықтары әртүрлі ғой, менде ондай болмады. Егер сондай құндылықтарды дән сияқты егіп, әбден баулып соған сөйтіп тәрбиелесе, "Сен қандай болушы едің?" – деп ойлаймын. Бұл жерде біреуді кінәлау емес! Кейде кешке қыздармен кітап оқимын, кейде оқымаймын. Сіздің әңгімеңізді естіп, "Күнде бір дағдыға айналдыру керек" деп ойлап қалдым. - Иә, бұл өмірлік стильге айналу керек екен.
Мақпал Жұмабай	▶	↑және ^уоны сіз айтқандай// коллаб̊орасыйа жасау керек↓/// ↑бүгін ^уоған бәрі ^ұрұқ̊сат// бірақ ^уол күні ͡б̊ойы газет ^уоқұуы керек↓/// ↑сосын кітап↓/// ↑кітап̊ сөрелеріне келсем// әпкем бір ͡б̊етін/ мен келесі ͡б̊етін ^уоқыйтынмын↓/// ↑бізге жеке кітап бермейтін мамам↓/// ↑^уол кітаптардың қаншалықты қолжетімсіз ^йекенін көрсеткісі келді ме ͡б̊елгісіз↓/// ↑^йесімде/ ылғый ^уол төсектің бір жағында// ал мен басқа жағында жатамын↓/// ↑бір кітапты ^йекеуіміз ^уоқыймыз↓/// ↑мен сол тұуралы ͡б̊ірнеше күн ^уойланып жүрмін// бүгін хаб̊арласып мама/ неге↓/// ↑неге сен бізге жеке кітап бермедің деп̊ сұраймын↓/// ↑менің ^уойымша/ ^уол кітаптың қолжетімсіз ^йекенін көрсетүу үшін жасаған↓/// ↑демек/ сен ^ұлогыйканы сақтап/ күтүуің керек// ^уозып кет'алмайсың ↓/// ↑мысалы/ тоғжан ^уоқып бітеді// мені күтеді↓/// ↑сосын сөрелерге қараймын// ал жоғары жақтағы кітаптар ^уораулы↓/// ↑мамамнан сұрасам// ^уоған жетүу үшін жылдар керек дейтін↓/// ↑сол кітаптарды мен жыйырмадан асқан кезде// мама/ қазір ͡б̊ересің ғой деп̊ сұрадым↓///	↑және ^уонұ сіз айтқандай// колаб̊орасыйа жасау ͡герек↓/// ↑бүгүн ^уоғам бәрі ^ұрұқ̊сат// бірақ ^уол ͡гүнү ͡б̊ойұ газет ^уоқұуұ ͡герек↓/// ↑сосұң ͡ гітап↓/// ↑кітап̊ сөрөлөріне ͡гелсем// әпкем бір ͡б̊етін/ мең ͡ гелесі ͡б̊етін ^уоқұйтұммұн↓/// ↑бізге жеке ͡гітап ͡пермейтін мамам↓/// ↑^уол ͡гітаптардың ͡ғаншалықты қолжетімсіз ^йекенің ͡ гөрсөткүсі ͡гелді ме ͡б̊елгісіз↓/// ↑^йесімде/ ылғый ^уол төсөктүң бір жағында// ал мем басқа жағында жатамын↓/// ↑бір ͡гітапты ^йекеуүмүз ^уоқұймұз↓/// ↑мен сол тұуралы ͡б̊ірнеше ͡гүн ^уойланыб̊ жүрмүн// бүгүн хаб̊арласып мама/ неге↓/// ↑неге сем бізге жеке ͡гітап ͡пермедің деп̊ сұраймын↓/// ↑менің ^уойұмша/ ^уол ͡гітаптың ͡ғолжетімсіз ^йекенің ͡ гөрсөтүу үшүн жасаған↓/// ↑демек/ сен ^ұлогұйканы сақтап/ күтүуүң ͡герек// ^уозұп кет'алмайсың ↓/// ↑мысалы/ тоғжан ^уоқұп ͡пітеді// мені ͡гүтөдү↓/// ↑сосұн сөрөлөрге қараймын// ал жоғары жақтағы ͡гітаптар ^уораулұ↓/// ↑мамамнан сұрасам// ^уоған жетүу үшүн жылдар ͡герек дейтін↓/// ↑сол ͡гітаптарды мен жыйырмадан асқаң ͡ гезде// мама/ қазір ͡б̊ересің ғой деп̊ сұрадым↓///	- Және оны сіз айтқандай, коллаборация жасау керек. Бүгін оған бәрі рұқсат, бірақ ол күні бойы газет оқуы керек. - Сосын, кітап... Кітап сөрелеріне келсем, әпкем бір бетін, мен келесі бетін оқитынмын. Бізге жеке кітап бермейтін мамам. Ол кітаптардың қаншалықты қолжетімсіз екенін көрсеткісі келді ме – белгісіз. Есімде, ылғи ол төсектің бір жағында, ал мен басқа жағында жатамын. Бір кітапты екеуіміз оқимыз. Мен сол туралы бірнеше күн ойланып жүрмін, бүгін хабарласып: "Мама, неге?! Неге сен бізге жеке кітап бермедің?" – деп сұраймын.. - Менің ойымша, ол кітаптың қолжетімсіз екенін көрсету үшін жасаған. Демек, сен логиканы сақтап, күтуің керек, озып кете алмайсың. Мысалы, Тоғжан оқып бітеді, мені күтеді. Сосын сөрелерге қараймын – ал жоғары жақтағы кітаптар ораулы. Мамамнан сұрасам, оған жету үшін жылдар керек дейтін. Сол кітаптарды мен 20-дан асқан кезде: "Мама, қазір бересің ғой?" – деп сұрадым.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол кітап түрікмен жазұушысы/ ақын мақтымқұлы пырағының шығармалары ͡б̊олып̊ шықты↓/// ↑^уол аб̊айдан бұрын ^уөмір сүрген// бірақ түркі мәденійетіндегі ^йең үлкен фыйлософтардың бірі саналады↓/// ↑сонда ^уосы сөрелерде тұрған кітап ^уосыы ͡б̊олды ма деп ^уойландым↓/// ↑мамам/ сен ^уосы кітапқа ^ылайықтысың// мен саған ^уос^ұны ͡б̊еремін деді↓/// ↑мен мақтымқұлыны қатты жақ̊сы көрдім↓/// ↑^уоның ^уөлеңдерін дүйсембек қанатпаев аударған↓/// ↑мақтымқұлы ^уөлеңдерін былай айақтайды ^йекен// бүкүл ^уойын жеткізеді де// соңында ^уөз атын қосып қорытындылайды↓/// ↑бұл маған қатт'ұнады // сондықтан ^уөз^үме / мен мақпал шер ͡б̊оламын деп айттым↓/// ↑бір кітап менің бүкүл шығармашылығымды ^уөзгертті↓/// ↑былайша қарасаңыз// менен ^йештеңе жоқ̊ сыйақты// бәрін менің мамам жасағандай// әкем мен шешем↓/// ↑бұл ^ырас↓/// ↑мен ^уолардың жалғастырұушысымын↓/// ↑барлығымыз ат'анамыздың жалғасымыз↓/// ↑^йертең ^уол сенің балаларың// бүгін сен// кеше сенің ат'анаң↓///	↑^уол ͡гітап түрүкмөн жазұушұсұ/ ақын мақтымқұлұ пырағының шығармалары ͡б̊олұп̊ шықты↓/// ↑^уол аб̊айдам бұрұн ^уөмүр сүргөн// бірақ түркү мәденійетіндегі ^йең үлкөн фыйлософтардың бірі саналады↓/// ↑сонда ^уосұ сөрөлөрде тұрғаң ͡ гітап ^уосұ ͡б̊олдұ ма деп ^уойландым↓/// ↑мамам/ сен ^уосұ ͡гітапқа ^ылайықтысың// мен саған ^уос^ұнұ ͡б̊еремін деді↓/// ↑мен мақтымқұлұнұ қатты жақ̊сы ͡гөрдүм↓/// ↑^уонұң ^уөлөңдөрін дүйсөмбөк қанатпаев аударған↓/// ↑мақтымқұлұ ^уөлөңдөрім былай айақтайды ^йекен// бүкүл ^уойұн жеткізеді де// соңұнда ^уөз атың ͡ ғосұп қорұтұндылайды↓/// ↑бұл мағаң ͡ ғатт'ұнады // сондұқтан ^уөз^үмө / мен мақпал шер ͡б̊оламын деб̊ ͡айттым↓/// ↑бір ͡гітап менің бүкүл шығармашылығымды ^уөзгөрттү↓/// ↑былайша ͡ғарасаңыз// менен ^йештеңе жоқ̊ сыйақты// бәрін менің мамам жасағандай// әкем мен шешем↓/// ↑бұл ^ырас↓/// ↑мен ^уолардың жалғастырұушұсұмұн↓/// ↑барлығымыз ат'анамыздың жалғасымыз↓/// ↑^йертең ^уол сенің балаларың// бүгүн сен// кеше сенің ат'анаң ↓///	-Ол кітап түрікмен жазушысы, ақын Мақтымқұлы Пырағының шығармалары болып шықты. Ол Абайдан бұрын өмір сүрген, бірақ түркі мәдениетіндегі ең үлкен философтардың бірі саналады. Сонда осы сөрелерде тұрған кітап осы болды ма деп ойландым. Мамам: "Сен осы кітапқа лайықтысың, мен саған осыны беремін" – деді. - Мен Мақтымқұлыны қатты жақсы көрдім. Оның өлеңдерін Дүйсенбек Қанатбаев аударған. Мақтымқұлы өлеңдерін былай аяқтайды екен – бүкіл ойын жеткізеді де, соңында өз атын қосып қорытындылайды. Бұл маған қатты ұнады, сондықтан өзіме: "Мен Мақпал Шер боламын" – деп айттым. Бір кітап менің бүкіл шығармашылығымды өзгертті. - Былайша қарасаңыз, менен ештеңе жоқ сияқты – бәрін менің мамам жасағандай, әкем мен шешем. Бұл рас. Мен олардың жалғастырушысымын. Барлығымыз ата-анамыздың жалғасымыз. Ертең ол – сенің балаларың, бүгін – сен, кеше – сенің ата-анаң.
Мақпал Жұмабай	▶	↑соны түсінгенде ғана ͡б̊ақытты сезінүуге ͡б̊олады// және ^уөмірден ^уөткенде де ^уоны қаб̊ылдау ^уоңайырақ болады↓/// ↑сен үлкен жолдың жалғасысың// ^уоған жаб̊ысып алұудың қажеті жоқ↓/// ↑анам айтқан сен ^уөлең жазасың// мұузыка шығарасың↓/// ↑^уөмірде қыйын сәттер көп болады↓/// ↑^уөмір ^уөте қыйын↓/// ↑құлайтын кездер ͡б̊олады// ^уөмір сүргің келмейтін кездер ͡б̊олады↓/// ↑сол кезде мұузыка сені құтқарады↓/// ↑мен көмектес'алмауым мүмкін// бірақ мұузыка сен'алып шығады деді↓/// ↑көп ^ұуақыт ^уөтті// менің ^йең жақын досым// сенетін нәрсем мұузыка↓/// ↑мұузыка ͡б̊олса// мен барлық қыйындықтан шығ'аламын ↓///	↑сонұ түсүңгөнде ғана ͡б̊ақытты сезінүугө ͡б̊олады// және ^уөмүрдөн ^уөткөндө де ^уонұ қаб̊ылдау ^уоңайырақ ͡полады↓/// ↑сен үлкөн жолдұң жалғасысың// ^уоған жаб̊ысыб̊ ͡алұудұң ͡ғажеті жоқ↓/// ↑анам айтқан сен ^уөлөң жазасың// мұузұка шығарасың↓/// ↑^уөмүрдө қыйын сәттер ͡гөп ͡полады↓/// ↑^уөмүр ^уөтө қыйын↓/// ↑құлайтың ͡ гездер ͡б̊олады// ^уөмүр сүргүң ͡гелмейтің ͡ гездер ͡б̊олады↓/// ↑сол ͡гезде мұузұка сені ͡ғұтқарады↓/// ↑мең ͡ гөмөктөс'алмауұм мүмкүн// бірағ мұузұка сен'алып шығады деді↓/// ↑көп ^ұуақыт ^уөттү// менің ^йең жақын досұм// сенетін нәрсем мұузұка↓/// ↑мұузұка ͡б̊олса// мем барлық қыйындықтан шығ'аламын ↓///	- Соны түсінгенде ғана бақытты сезінуге болады және өмірден өткенде де оны қабылдау оңайырақ болады. Сен үлкен жолдың жалғасысың, оған жабысып алудың қажеті жоқ. Анам айтқан: "Сен өлең жазасың, музыка шығарасың. Өмірде қиын сәттер көп болады. Өмір өте қиын. Құлайтын кездер болады, өмір сүргің келмейтін кездер болады. Сол кезде музыка сені құтқарады. Мен көмектесе алмауым мүмкін, бірақ музыка сені алып шығады" – деді. Көп уақыт өтті, менің ең жақын досым, сенетін нәрсем – музыка. Музыка болса, мен барлық қиындықтан шыға аламын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөйткені ^уол↓/// ↑жазұу арқылы ма↓/// ↑жазұу арқылы ^уөзім шығарұу арқылы ↓/// ↑^уөзім сон^ұмен айналысұу арқылы ↓/// ↑сол ^уөзімнің басымдағы нəрселерді қорытұу арқылы // плашшадка пайда ͡б̊олды ^уөзімнің↓/// ↑маған керек ^йемес болды ^йештеңке↓/// ↑гійтара ͡б̊олды/ шықтым/ айттым↓/// ↑жақ̊сы соған келген ^йекенбіз// жаңғырық атты жоб̊аңыз ͡б̊олған ^йекен↓/// ↑^уөте ͡б̊ір паш ^йетіп ашылған// жаңадан бір ^ілеп болған// жаңа ͡б̊ір қазақ̊станда ͡б̊олмаған бірнəрсе ͡б̊олды да// бірақ жаб̊^ылып қалды ͡б̊ұл жоб̊а↓/// ↑неге ͡б̊ұл жоб̊а жаб̊^ылып қалды↓/// ↑аа/ ^уол ^уөз^үнің дер кезінд'ашылды ғой// ^йең бастысы↓/// ↑^йең бастысы ^уол мысалы/ шартты түрде мен сыйақты ^уөзі мұузыка жазатын// ^уөзі сөзін жазатын авторлар пайда ͡б̊олды нарықта/ қоғамда↓/// ↑бірақ ^уолар ^уөзін ійдентійфійкасыйалай алған жоқ↓/// ↑кім ^йекенімізді ͡б̊ілген жоқпыз ͡б̊із↓/// ↑мен ақынмын десем// біреу мұузыкантčың деді↓///	↑^уөйткөнү ^уол↓/// ↑жазұу арқылы ма↓/// ↑жазұу арқылы ^уөзүм шығарұу арқылы ↓/// ↑^уөзүм сон^ұмен айналысұу арқылы ↓/// ↑сол ^уөзүмнүң басымдағы нəрселерді ͡ғорұтұу арқылы // плашшадка пайда ͡б̊олдұ ^уөзүмнүң↓/// ↑мағаң ͡ герек ^йемес ͡полдұ ^йештеңке↓/// ↑гыйтара ͡б̊олдұ/ шықтым/ айттым↓/// ↑жақ̊сы соғаң ͡ гелген ^йекембіз// жаңғырығ атты жоб̊аңыз ͡б̊олған ^йекен↓/// ↑^уөтө ͡б̊ір паш ^йетіб̊ ͡ашылған// жаңадам бір ^ілеп ͡полған// жаңа ͡б̊ір ͡ғазақ̊станда ͡б̊олмағам бірнəрсе ͡б̊олдұ да// бірағ жаб̊^ылып қалды ͡б̊ұл жоб̊а↓/// ↑неге ͡б̊ұл жоб̊а жаб̊^ылып қалды↓/// ↑аа/ ^уол ^уөз^үнүң дер ͡гезінд'ашылды ғой// ^йең бастысы↓/// ↑^йең бастысы ^уол мысалы/ шартты түрдө мен сыйақты ^уөзү мұузұка жазатын// ^уөзү сөзүн жазатын авторлар пайда ͡б̊олдұ нарықта/ қоғамда↓/// ↑бірақ ^уолар ^уөзүн ійдентійфійкасыйалай алған жоқ↓/// ↑кім ^йекенімізді ͡б̊ілген жоқпұз ͡б̊із↓/// ↑мен ақыммын десем// біреу мұузұкантčың деді↓///	- Өйткені ол.. -Жазу арқылы ма? -Жазу арқылы, өзім шығару арқылы. Өзім сонымен айналысу арқылы. Сол өзімнің басымдағы нəрселерді қорыту арқылы, площадка пайда болды өзімнің. Маған керек емес болды ештеңке. Гитара болды шықтым, айттым. -Жақсы соған келген екенбіз, "Жаңғырық" атты жобаңыз болған екен. Өте бір паш етіп ашылған, жаңадан бір леп болған, жаңа бір Қазақстанда болмаған бірнəрсе болды да, бірақ жабылып қалды бұл жоба. Неге бұл жоба жабылып қалды? -Аа, ол өзінің дер кезінде ашылды ғой, ең бастысы. Ең бастысы ол, мысалы, шартты түрде мен сияқты өзі музыка жазатын, өзі сөзін жазатын авторлар пайда болды нарықта, қоғамда. Бірақ олар өзін идентификациялай алған жоқ. Кім екенімізді білген жоқпыз біз. Мен ақынмын десем, біреу музыкантсың деді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑мұузыкантпын десем// сен ақын ^йемессің деді// ^уөт'үлкен жаңағыдай талқылаулар ͡б̊олды// бұл тақ^ырыпқа↓/// ↑менің кім ^йекенімді түсінүуге көмектесетін ат'анам болды↓/// ↑ал басқа ͡б̊алаларда/ басқа қыз/ жігіттерде ^уолар ͡б̊олды ма→/ болмады ма ͡б̊ілмеймін ↓/// ↑бірақ біз іштей сол адамдардың бə^ірінің басын қоссақ бір алаңға// түсінүуге мүмкіншілік болатынын білдік↓/// ↑ал мен жалғыз ^йемеспін// тоғжан бар↓/// ↑сол кезде қазақ̊стан телерадійо корпорасыйасының/ сол кездегі ͡б̊асшысы ^йерлан түлембайұлы ͡б̊ар↓/// ↑^уосы ^уойды ^уол кіс^ілер қолдады↓/// ↑қолдап жаңғырық жоб̊асы қазақ̊станның эфійріне шықты↓/// ↑сол кезде менің ^йесімде// біз нарықтан ^уон ^йекі мұузыкантты əрең жыйнап алғамбыз↓/// ↑а ^уол молданазар/ мархаб̊а/ ^уол желтоқ̊сан/ ^уол қоң^ұратпай/ ^уол аршат/ ^уол біршама жастар/ ійə↓///	↑мұузұкантпын десем// сен ақын ^йемессің деді// ^уөт'үлкөн жаңағыдай талқылаулар ͡б̊олдұ// бұл тақ^ырыпқа↓/// ↑менің ͡гім ^йекенімді түсүнүугө көмөктөсетін ат'анам болдұ↓/// ↑ал басқа ͡б̊алаларда/ басқа ͡ғыз/ жігіттерде ^уолар ͡б̊олдұ ма→/ болмады ма ͡б̊ілмеймін ↓/// ↑бірақ ͡піз іштей сол адамдарб̊ың бə^ірінің басың ͡ ғоссақ ͡пір алаңға// түсүнүугө мүмкүншүлік болатыным білдік↓/// ↑ал мен жалғыз ^йемеспін// тоғжам бар↓/// ↑сол ͡гезде қазақ̊стан телерадыйо корпорасыйасының/ сол ͡гездегі ͡б̊ашшысы ^йерлан түлөмбайұлұ ͡б̊ар↓/// ↑^уосұ ^уойдұ ^уол ͡гіс^ілер ͡ғолдады↓/// ↑қолдаб̊ жаңғырығ жоб̊асы қазақ̊станның эфійріне шықты↓/// ↑сол ͡гезде менің ^йесімде// біз нарықтан ^уон ^йекі мұузұкантты əрең жыйнаб̊ ͡алғамбыз↓/// ↑а ^уол молданазар/ мархаб̊а/ ^уол желтоқ̊сан/ ^уол ͡ғоң^ұратпай/ ^уол аршат/ ^уол біршама жастар/ ійə↓///	- Музыкантпын десем, сен ақын емессің деді, өте үлкен жаңағыдай талқылаулар болды бұл тақырыпқа. Менің кім екенімді түсінуге көмектесетін ата-анам болды. Ал басқа балаларда, басқа қыз-жігіттерде олар болды ма, болмады ма білмеймін. Бірақ біз іштей сол адамдарбың бəрінің басын қоссақ бір алаңға, түсінуге мүмкіншілік болатынын білдік. Ал мен жалғыз емеспін, Тоғжан бар. Сол кезде Қазақстан телерадио-корпорациясының сол кездегі басшысы Ерлан Түленбайұлы бар. Осы ойды ол кісілер қолдады. Қолдап «Жаңғырық» жобасы Қазақстанның эфиріне шықты. Сол кезде менің есімде, біз нарықтан он екі музыкантты əрең жинап алғанбыз. А, ол Молданазар, Мархаба, ол Желтоқсан, ол Қоңыратбай, ол Аршат, ол біршама жастар, иə?
Мақпал Жұмабай	▶	↑қарап ^уотырсаңыз қанша ^ұуақыт ^уөтті// көп ^ұуақыт ^уөткен жоқ бес/ алты/ жеті жыл ^уөтіп жатыр↓/// ↑қазақ мұузыкасы қай жерде кəзір↓/// ↑заманауый қазақ мұузыкасы қай жерде↓/// ↑^уол бізге кім ^йекенімізді түсінүу үшін // біздің бə^іріміз қосылсақ// біз қазақ мұузыкасының жаңа толқынын тұудұр'алатынын сезінүу үшін // пайда ͡б̊олған плашшатка деп ^уойлаймын↓/// ↑ал кім қаржыландырды ^уол жоб̊аны↓/// ↑біз тоғжан ^йекеуміз ^уөз^үміз істедік ^уоны↓/// ↑біз міні/ айлық алдық// айлығымыздың белгілі ͡б̊ір пайызы/ негізі ^йесі дұрыс адамдар депазійтке жіб̊ереді ғой ^уөз^үнің айлығының ^уон/ жыйырма/ ^уотыз пайызын// ал біз/ біз ^уөз^үміз ͡б̊ұл саланың мамандары ͡б̊олғандықтан// бізде жоб̊аның құнын əбден арзандатұу несі ͡б̊ар ғой// біз менеджерлармыз ғой// сондықтан басқа ͡б̊іреулерге көмектесеміз/ айтамыз// давай ^уон мың теңгеге түс^үріп бер// сен давай звүугін ^іреттеп бер// мен саған ^уосыған көмектесемін деп↓/// ↑сондықтан біз ^уол жоб̊аны қалай мүмкіндігіміз ͡б̊олды солай жасадық↓///	↑қарап ^уотұрсаңыз ͡ғанша ^ұуақыт ^уөттү// көп ^ұуақыт ^уөткөн жоқ ͡пес/ алты/ жеті жыл ^уөтүб̊ жатыр↓/// ↑қазағ мұузұкасы қай жерде кəзір↓/// ↑заманауый ͡ғазағ мұузұкасы қай жерде↓/// ↑^уол бізге ͡гім ^йекенімізді түсүнүу үшүн // біздің бə^іріміз ͡ғосұлсақ// біз ͡ғазағ мұузұкасының жаңа толқұнұн тұудұр'алатынын сезінүу үшүн // пайда ͡б̊олғам плашшатка деп ^уойлаймын↓/// ↑ал ͡гім қаржыландырды ^уол жоб̊аны↓/// ↑біз тоғжан ^йекеумүз ^уөз^үмүз істедік ^уонұ↓/// ↑біз міні/ айлығ алдық// айлығымыздың белгілі ͡б̊ір пайызы/ негізі ^йесі дұрұс адамдар депазыйтке жіб̊ереді ғой ^уөз^үнүң айлығының ^уон/ жыйырма/ ^уотұз пайызын// ал біз/ біз ^уөз^үмүз ͡б̊ұл саланың мамандары ͡б̊олғандықтан// бізде жоб̊аның ͡ғұнұн əбден арзандатұу несі ͡б̊ар ғой// біз менеджерлармыз ғой// сондұқтам басқа ͡б̊іреулөргө көмөктөсеміз/ айтамыз// давай ^уон мың теңгеге түс^үрүп ͡пер// сен давай звүугүн ^іреттеп ͡пер// мен саған ^уосұғаң ͡ гөмөктөсемін деп↓/// ↑сондұқтам біз ^уол жоб̊аны қалай мүмкүндүгіміз ͡б̊олдұ солай жасадық↓///	- Қарап отырсаңыз қанша уақыт өтті, көп уақыт өткен жоқ 5,6,7 жыл өтіп жатыр. Қазақ музыкасы қай жерде кəзір? Заманауи қазақ музыкасы қай жерде? Ол бізге кім екенімізді түсіну үшін, біздің бəріміз қосылсақ, біз қазақ музыкасының жаңа толқынын тудыра алатынын сезіну үшін пайда болған площатка деп ойлаймын. - Ал кім қаржыландырды ол жобаны? - Біз Тоғжан екеуміз өзіміз істедік оны. Біз, міні, айлық алдық, айлығымыздың белгілі бір пайызы, негізі есі дұрыс адамдар депозитке жібереді ғой өзінің айлығының 10,20,30 пайызын, ал біз, біз өзіміз бұл саланың мамандары болғандықтан, бізде жобаның құнын əбден арзандату несі бар ғой, біз менеджерлармыз ғой, сондықтан басқа біреулерге көмектесеміз, айтамыз, давай 10 мың теңгеге түсіріп бер, сен давай звугін реттеп бер, мен саған осыған көмектесемін деп. Сондықтан біз ол жобаны қалай мүмкіндігіміз болды солай жасадық.
Мақпал Жұмабай	▶	↑жоқ/ ал сіздерге не керегі ͡б̊олды сол жоб̊аның↓/// ↑н'үшін жасадыңыздар↓/// ↑бұл ^йең маңызды сұрақ↓/// ↑бұл біз мұузыканың ^уосы ^ұуақыттың дауысы ͡б̊олғанын қаладық↓/// ↑біз/ біздің көңіл күй^үмізді/ біздің мұңдарымызды/ біздің құуаныштарымызды сыйпаттай алатын мұузыка ͡б̊олғанын қаладық// жəне сон^ұмен ^уөмір сүргіміз келді↓/// ↑соның солай болатынына сендік// жəне ^уол менің ^уойымша/ ^уорындалды деп ^уойлаймын↓/// ↑қазір мысалы/ біздің балалардың барлығы ^йесімде// мысалы нұрб̊ек/ ^уоның алғашқ̊'алаңы // біздің жаңғырық болған// жəне ^уоның мелодыйаларын/ əндерін маған телеграмға жіб̊ерген қыздар// айтқан ^уосындай керемет бала// тыңдап көріңізші↓/// ↑мен ^йестідім д'айттым алып келіңдер// алып келіңдер// біз күтіп алдық↓/// ↑^уол сондай қарапайым жаңағы/ ^уөз^үнің шапкасы ͡б̊ар ͡б̊асында келді↓/// ↑сол əрб̊ір келген жас адамға ͡б̊ірге жылап/ бірге құуанып/ сосын ^йенді ͡б̊іздің тəжірійб̊еміз ^уоның мүмкіндіктерін бағалауға жетеді ғой↓/// ↑ал ^уол ^уөздерін білмейді// кімдер ^йекенін/ қайда ͡б̊ара жатқанын↓///	↑жоқ/ ал сіздерге не ͡герегі ͡б̊олдұ сол жоб̊аның↓/// ↑н'үшүн жасадыңыздар↓/// ↑бұл ^йең маңызды сұрақ↓/// ↑бұл біз мұузұканың ^уосұ ^ұуақыттың дауұсұ ͡б̊олғаның ͡ ғаладық↓/// ↑біз/ біздің ͡гөңүл ͡гүй^үмүзді/ біздің мұңдарымызды/ біздің ͡ғұуаныштарымызды сыйпаттай алатын мұузұка ͡б̊олғаның ͡ ғаладық// жəне сон^ұмен ^уөмүр сүргүмүз ͡гелді↓/// ↑сонұң солай болатынына сендік// жəне ^уол менің ^уойұмша/ ^уорұндалды деп ^уойлаймын↓/// ↑қазір мысалы/ біздің балалардың барлығы ^йесімде// мысалы нұрб̊ек/ ^уонұң алғашқ̊'алаңы // біздің жаңғырық ͡полған// жəне ^уонұң мелодұйаларын/ əндерін маған телеграмға жіб̊ергең ͡ ғыздар// айтқан ^уосұндай ͡геремет ͡пала// тыңдап көрүңүшші↓/// ↑мен ^йестідім д'айттым алып келіңдер// алып келіңдер// біз ͡гүтүб̊ ͡алдық↓/// ↑^уол сондай ͡ғарапайым жаңағы/ ^уөз^үнүң шапкасы ͡б̊ар ͡б̊асында ͡гелді↓/// ↑сол əрб̊ір ͡гелген жас адамға ͡б̊ірге жылап/ бірге құуанып/ сосұн ^йенді ͡б̊іздің тəжійірб̊еміз ^уонұң мүмкүндүктерім бағалауға жетеді ғой↓/// ↑ал ^уол ^уөздерім білмейді// кімдер ^йекенін/ қайда ͡б̊ара жатқанын↓///	- Жоқ, ал сіздерге не керегі болды сол жобаның? Не үшін жасадыңыздар? - Бұл - ең маңызды сұрақ. Бұл біз музыканың осы уақыттың дауысы болғанын қаладық. Біз, біздің көңіл-күйімізді, біздің мұңдарымызды, біздің қуаныштарымызды сипаттай алатын музыка болғанын қаладық жəне сонымен өмір сүргіміз келді. Соның солай болатынына сендік жəне ол, менің ойымша, орындалды деп ойлаймын. Қазір, мысалы, біздің балалардың барлығы есімде, мысалы, Нұрбек, оның алғашқы алаңы біздің «Жаңғырық» болған жəне оның мелодияларын, əндерін маған телеграмға жіберген қыздар, айтқан, осындай керемет бала, тыңдап көріңізші. Мен естідім де айттым алып келіңдер, алып келіңдер , біз күтіп алдық. Ол сондай қарапайым, жаңағы , өзінің шапкасы бар басында келді. Сол əрбір келген жас адамға бірге жылап, бірге қуанып, сосын енді біздің тəжірибеміз, оның мүмкіндіктерін бағалауға жетеді ғой. Ал ол өздерін білмейді, кімдер екенін, қайда бара жатқанын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑білүуі де мүмкін/ сезүуі мүмкін// бірақ ^йенді ͡б̊із мамандар ^іретінде/ ^уолардың мүмкіндіктерін сезіп тұрмыз// жəне соны ͡б̊ір алғашқ̊ы платформа ͡б̊олсақ// ары қарай іліп алып кететінін біліп тұрмыз↓/// ↑біз қоғам/ қоғамдағы ͡б̊арлық ^уосындай менеджерлер/ ұйымдастырұушылар/ жоб̊а жасаушылар ͡б̊ір ͡б̊ір^іне солай көмектесүу керек↓/// ↑мен ^уойлаймын/ біз үздік̊сіз мұузыкалық платформалар үшін жаңа ͡б̊алаларды/ жастарды таб̊ұумен айналыстық деп↓/// ↑содан кейін бір сəт келді// бір сəт н'үшін ^уол тоқтады// бір сəт келген кезі жастар ^уөте көб̊ейді// көп болды↓/// ↑қанша əншілер ͡б̊олды↓/// ↑^йенді/ қанша əнші ͡б̊олғанда// біз ^уөз^үміз қателеспесем// ^уотыздай эпыйзод жаздық// ^уотыздай эпыйзод ^уоның бір жыйырманың үстіндей салынды деп ^уойлаймын// бірнеше ^уөтіп̊ салымбай қалды↓/// ↑бізді ^йенді ^йешкім қадағалап ^уотырмайды ғой// сен жасайсың ба→/ жасамайсың ба→/ біз ^уөз^үміз ͡б̊ілдік// тіпті пандемійа кезінде ͡б̊із ^йесікт'іліп алып жазып ^уотырдық̊ сол жерде↓///	↑білүуү де мүмкүн/ сезүуү мүмкүн// бірақ ^йенді ͡б̊із мамандар ^іретінде/ ^уолардың мүмкүндүктерін сезіп тұрмұз// жəне сонұ ͡б̊ір алғашқ̊ы платформа ͡б̊олсақ// ары қарай іліб̊ ͡алып кететінім біліп тұрмұз↓/// ↑біз ͡ғоғам/ қоғамдағы ͡б̊арлық ^уосұндай менеджерлер/ ұйұмдастырұушұлар/ жоб̊а жасаушұлар ͡б̊ір ͡б̊ір^іне солай ͡гөмөктөсүу ͡герек↓/// ↑мен ^уойлаймын/ біз үздүк̊сүз мұузұкалық платформалар үшүн жаңа ͡б̊алаларды/ жастарды таб̊ұумөн айналыстығ ͡деп↓/// ↑содаң ͡ гейім бір сəт келді// бір сəт н'үшүн ^уол тоқтады// бір сəт келгең ͡ гезі жастар ^уөтө көб̊өйдү// көп ͡полдұ↓/// ↑қанша əншілер ͡б̊олдұ↓/// ↑ ^йенді/ қанша əнші ͡б̊олғанда// біз ^уөз^үмүз ͡ғателеспесем// ^уотұздай эпыйзод жаздық// ^уотұздай эпыйзод ^уонұң бір жыйырманың үстүндөй салынды деп ^уойлаймын// бірнеше ^уөтүп̊ салымбай ͡ғалды↓/// ↑бізді ^йенді ^йешкім қадағалап ^уотұрмайды ғой// сен жасайсың ба→/ жасамайсың ба→/ біз ^уөз^үмүз ͡б̊ілдік// тіпті пандемійә кезінде ͡б̊із ^йесікт'іліп алыб̊ жазып ^уотұрдұқ̊ сол жерде↓///	- Білуі де мүмкін,сезуі мүмкін бірақ енді біз мамандар ретінде олардың мүмкіндіктерін сезіп тұрмыз жəне соны бір алғашқы платформа болсақ, ары қарай іліп алып кететінін біліп тұрмыз. Біз қоғам, қоғамдағы барлық осындай менеджерлер, ұйымдастырушылар, жоба жасаушылар бір-біріне солай көмектесу керек. Мен ойлаймын, біз үздіксіз музыкалық платформалар үшін жаңа балаларды, жастарды табумен айналыстық деп. Содан кейін бір сəт келді, бір сəт не үшін ол тоқтады, бір сəт келген кезі жастар өте көбейді, көп болды. - Қанша əншілер болды? - Енді, қанша əнші болғанда, біз өзіміз, қателеспесем, отыздай эпизод жаздық, отыздай эпизод оның бір жиырманың үстіндей салынды деп ойлаймын, бірнеше өтіп салынбай қалды. Бізді енді ешкім қадағалап отырмайды ғой, сен жасайсың ба, жасамайсың ба, біз өзіміз білдік, тіпті пандемия кезінде біз есікті іліп алып жазып отырдық сол жерде.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөйткені ͡б̊із үшін ^уол ауа сыйақты маңызды ͡б̊олды↓/// ↑біз ^уойладық ^уол тоқтамау керек// мен айтамын қарашы/ ^уон просмотр ғана ͡б̊ар// ійнстаграмда мына ͡б̊аланың// мынаны таб̊ұуымыз керек// біз ^уоған звандап// ^уолар құуанып↓/// ↑таб̊амыз/ бійлет алып береміз// сосын ^уолард'алдыртамыз // неше түрл'адамдар болды↓/// ↑сосын бізде мүмкіндік болды// ^уолардың қалай дамыйтынын сырттан бақ^ылауға↓/// ↑əрійне/ ^уолар ^уоны ͡б̊ілмеуі мүмкін// бірақ біз арқайсысының жолдарын бақ^ылап жүрдік↓/// ↑н'айтады сұхбаттарда// ^уөз^үнің қалай пазыйсыйонійровать ^йетеді// қандай мақ̊саттары ͡б̊ар// ^уол дұрыс жолда ма/ бұрыс жолда ма/ біз ^уөз^үміз үшін қараймыз// дұрыс көмектестік па деген сыйақты правамыз ͡б̊ар ғой солай қарауға↓/// ↑сөйтіп жүрген кездердің бірінде// мен кішкене қатты ^уойланып қалған бір факт болды↓/// ↑біздің тұуындап/ тұуып жатқан жаңа толқын ^уөнерпаздар ^уөз^үнің ^уөнерін қазақ мəденійетімен байланыстырған жоқ көб̊ісі↓///	↑^уөйткөнү ͡б̊із үшүн ^уол ауа сыйақты маңызды ͡б̊олдұ↓/// ↑біз ^уойладық ^уол тоқтамау ͡герек// мен айтамың ͡ ғарашы/ ^уом прасмотр ғана ͡б̊ар// ыйнстаграмда мына ͡б̊аланың// мынаны таб̊ұуұмұз ͡герек// біз ^уоған звандап// ^уолар ͡ғұуанып↓/// ↑таб̊амыз/ бійлет алып ͡переміз// сосұн ^уолард'алдыртамыз // неше түрл'адамдар болдұ↓/// ↑сосұм бізде мүмкүндүк болдұ// ^уолардың ͡ғалай дамыйтынын сырттам бақ^ылауға↓/// ↑əрійне/ ^уолар ^уонұ ͡б̊ілмеуү мүмкүн// бірақ ͡піз арқайсысынын жолдарым бақ^ылаб̊ жүрдүк↓/// ↑н'айтады сұхбаттарда// ^уөз^үнүң ͡ғалай пазыйсыйонұйроват ^йетеді// қандай мақ̊саттары ͡б̊ар// ^уол дұрұш ͡ шолдама/ бұрұш ͡ шолдама/ біз ^уөз^үмүз үшүң ͡ ғараймыз// дұрұс көмөктөстік па деген сыйақты правамыз ͡б̊ар ғой солай ͡ғарауға↓/// ↑сөйтүб̊ жүргөң ͡ гездердің бірінде// мең ͡ гішкене қатты ^уойланып қалғам бір факт ͡полдұ↓/// ↑біздің тұуұндап/ тұуұб̊ жатқан жаңа толқұн ^уөнөрпаздар ^уөз^үнүң ^уөнөрүң ͡ ғазақ мəденійетімем байланыстырған жоқ көб̊үсү↓///	- Өйткені біз үшін ол ауа сияқты маңызды болды. Біз ойладық ол тоқтамау керек, мен айтамын қарашы, он просмотр ғана бар инстаграммда мына баланың, мынаны табуымыз керек, біз оған звандап, олар қуанып. Табамыз, билет алып береміз, сосын оларды алдыртамыз, неше түрлі адамдар болды. Сосын бізде мүмкіндік болды, олардың қалай дамитынын сырттан бақылауға. Əрине, олар оны білмеуі мүмкін, бірақ біз арқайсысынын жолдарын бақылап жүрдік. Не айтады сұхбаттарда, өзінің қалай позиционировать етеді, қандай мақсаттары бар, ол дұрыс жолдама, бұрыс жолдама, біз өзіміз үшін қараймыз, дұрыс көмектестік па деген сияқты правамыз бар ғой солай қарауға. Сөйтіп жүрген кездердің бірінде, мен кішкене қатты ойланып қалған бір факт болды. Біздің туындап, туып жатқан жаңа толқын өнерпаздар өзінің өнерін қазақ мəдениетімен байланыстырған жоқ көбісі.
Мақпал Жұмабай	▶	↑көб̊ісі ^уөз^үнің жаңағы/ шығып жатқан мелодійаларын/ сөздерін барлық/ бүткүл ə^ілемнен алды// бірақ біздің жерден алған жоқ↓/// ↑ал менде сондай сəт болған// мен айтамын// мүмкін сенің мамаң бесік жырын айтқан// немесе сен соны тыңдағансың↓/// ↑жоқ/ жоқ/ ^уол таза мына стійлден мынадан үйрендім↓/// ↑^уол мүмкін ^йемес↓/// ↑барлық нəрсе жоқтан пайда ͡б̊олмайды// айнұр ханым/ жоқтан пайда ͡б̊олұу деген сөз ^уол ^уөт'үлкен қателік↓/// ↑барлық нəрсе ͡б̊ар// ^уол жаңа түрге ^йенеді↓/// ↑жаңа түрге ^йеніп// жаңа формаға ^йеніп// жаңа сапаға көтеріледі↓/// ↑сондықтан да/ қазақ мұузыкасындағы жаңа толқын да ^уөз ^уөз^үнен пайда ͡б̊олған жоқ↓/// ↑^уол пайда ͡б̊олұу үшін // ^уондаған жылдар керек болды↓/// ↑^уол жаңа сатыға көтерілді// жаңа стадійондарды жыйнайды// жүз мың адамды ^йемін ^йеркін жыйнайтын ^уорындаушылар пайда ͡б̊олды↓///	↑көб̊үсү ^уөз^үнүң жаңағы/ шығыб̊ жатқан мелодұйаларын/ сөздөрүм барлық/ бүткүл ə^ілемнен алды// бірақ ͡піздің жерден алған жоқ↓/// ↑ал менде сондай сəт болған// мен айтамын// мүмкүн сенің мамаң бесіг жырын айтқан// немесе сен сонұ тыңдағансың↓/// ↑жоқ/ жоқ/ ^уол таза мына стійлден мынадан үйрөндүм↓/// ↑^уол мүмкүн ^йемес↓/// ↑барлық нəрсе жоқтам пайда ͡б̊олмайды// айнұр ханым/ жоқтам пайда ͡б̊олұу деген сөз ^уол ^уөт'үлкөн қателік↓/// ↑барлық нəрсе ͡б̊ар// ^уол жаңа түргө ^йенеді↓/// ↑жаңа түргө ^йеніп// жаңа формаға ^йеніп// жаңа сапаға ͡гөтөрүледі↓/// ↑сондұқтан да/ қазағ мұузұкасындағы жаңа толқұн да ^уөз ^уөз^үнөм пайда ͡б̊олған жоқ↓/// ↑^уол пайда ͡б̊олұу үшүн // ^уондаған жылдар ͡герек болдұ↓/// ↑^уол жаңа сатыға ͡гөтөрүлді// жаңа стадыйондарды жыйнайды// жүз мың адамды ^йемін ^йеркін жыйнайтын ^уорұндаушұлар пайда ͡б̊олдұ↓///	- Көбісі өзінің, жаңағы, шығып жатқан мелодияларын, сөздерін барлық, бүткіл əлемнен алды, бірақ біздің жерден алған жоқ. Ал менде сондай сəт болған, мен айтамын, мүмкін сенің мамаң бесік жырын айтқан немесе сен соны тыңдағансың? Жоқ, жоқ, ол таза мына стильден мынадан үйрендім. Ол мүмкін емес. Барлық нəрсе жоқтан пайда болмайды, Айнұр ханым, жоқтан пайда болу деген сөз ол өте үлкен қателік. Барлық нəрсе бар, ол жаңа түрге енеді. Жаңа түрге еніп, жаңа формаға еніп, жаңа сапаға көтеріледі. Сондықтан да қазақ музыкасындағы жаңа толқын да өз-өзінен пайда болған жоқ. Ол пайда болу үшін ондаған жылдар керек болды. Ол жаңа сатыға көтерілді, жаңа стадиондарды жинайды, жүз мың адамды емін-еркін жинайтын орындаушылар пайда болды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бірақ бір сəттерде/ ^уолар ^уөздерінің ^уөнерлерін тұуған жер^імен/ ^уосы жердегі мəденій құндылықтармен байланыстырған жоқ↓/// ↑бірде ͡б̊іреуі мен махамбетті ^уоқыймын// мен ақтамбердінің жырын тыңдадым// немесе мен шалкійіздің ^уосындай бес ғасыр жырларындағы ͡б̊үткүл шығармаларын жастанып ^уоқыймын деп айтқан жоқ↓/// ↑ал мен ^уоны сонша күттім↓/// ↑тоғжан ^йекеуміз күттік// а ^уос'айтатын шығар// мына'айтатын шығар↓/// ↑сосын мен тоғжанғ'айттым // біз ͡б̊ұл жоб̊аны ^уөз^үміз үшін тоқтатұуымыз керек↓/// ↑сондықтан біз ͡б̊ұл жоб̊аны тоқтаттық↓/// ↑бірақ қазір ͡б̊ақ^ылаймын// біз қазір ^уосы қазақ мұузыкасындағы жаңа сатыға ^уөсіп жатырмыз↓/// ↑бізде таза ^уөзің ^уосы топ^ұрақпен байланыстыратын// тек қазақ мəденійетінен сұусындаған балалар пайда ͡б̊олды// қазақы түс^үніктегі/ түс^үніп тұрсыз ғой↓/// ↑а ^уол кезеңде кішкене ^уөз^үнің ійдентійчностін іздеп жүрген жастар ͡б̊олған// басқа ͡б̊олған ^уолар↓/// ↑ал бір пайда əкелді ма ͡б̊ұл жоб̊а сізге↓///	↑бірақ ͡пір сəттерде/ ^уолар ^уөздөрүнің ^уөнөрлөрін тұуған жер^імен/ ^уосұ жердегі мəденій ͡ғұндұлұқтармем байланыстырған жоқ↓/// ↑бірде ͡б̊іреуү мен махамбетті ^уоқұймұн// мен ақтамбердінің жырын тыңдадым// немесе мен шалкыйіздің ^уосұндай бес ғасыр жырларындағы ͡б̊үткүл шығармаларын жастанып ^уоқұймұн деб̊ ͡айтқан жоқ↓/// ↑ал мен ^уонұ сонша ͡гүттүм↓/// ↑тоғжан ^йекеумүз ͡гүттүк// а ^уос'айтатын шығар// мына'айтатын шығар↓/// ↑сосұн мен тоғжаңғ'айттым // біз ͡б̊ұл жоб̊аны ^уөз^үмүз үшүн тоқтатұуұмұз ͡герек↓/// ↑сондұқтам біз ͡б̊ұл жоб̊аны тоқтаттық↓/// ↑бірақ қазір ͡б̊ақ^ылаймын// біз ͡ғазір ^уосұ қазағ мұузұкасындағы жаңа сатыға ^уөсүб̊ жатырмыз↓/// ↑бізде таза ^уөзүң ^уосұ топ^ұрақпем байланыстыратын// тек қазақ мəденійетінен сұусұндағам балалар пайда ͡б̊олдұ// қазақы түс^үнүктегі/ түс^үнүп тұрсұз ғой↓/// ↑а ^уол ͡гезеңде ͡гішкене ^уөз^үнүң ійдентійчностін іздеб̊ жүргөн жастар ͡б̊олған// басқа ͡б̊олған ^уолар↓/// ↑ал бір пайда əкелді ма ͡б̊ұл жоб̊а сізге↓///	- Бірақ бір сəттерде олар өздерінің өнерлерін туған жерімен, осы жердегі мəдени құндылықтармен байланыстырған жоқ. Бірде-біреуі мен Махамбетті оқимын, мен Ақтанбердінің жырын тыңдадым немесе мен Шалкиіздің осындай «Бес ғасыр жырларындағы» бүткіл шығармаларын жастанып оқимын деп айтқан жоқ. Ал мен оны сонша күттім. Тоғжан екеуміз күттік, а осы айтатын шығар, мынау айтатын шығар. Сосын мен Тоғжанға айттым: “Біз бұл жобаны өзіміз үшін тоқтатуымыз керек”. Сондықтан біз бұл жобаны тоқтаттық. Бірақ қазір бақылаймын, біз қазір осы қазақ музыкасындағы жаңа сатыға өсіп жатырмыз. Бізде таза өзің осы топырақпен байланыстыратын, тек қазақ мəдениетінен сусындаған балалар пайда болды, қазақы түсініктегі, түсініп тұрсыз ғой? А ол кезеңде кішкене өзінің идентичностін іздеп жүрген жастар болған, басқа болған олар. -Ал бір пайда əкелді ма бұл жоба сізге?
Мақпал Жұмабай	▶	↑жоқ/ ^йешқ̊андай пайд'алып келген жоқ↓/// ↑қаржылық жағ^ынан сұрап тұрсыз ғой// ^йешбір жоб̊а мұндай қаржылық пайд'алып келмейді↓/// ↑менің ^йесімде ͡б̊із қалай эпійзодтарға қаражат іздегенімізд↓/// ↑біз мійніймалійзійроват ^йеткембіз↓/// ↑тоғжан ^уөзі ^ірежійсйор// ^уөзі түс^үреді/ аператор дос^ұмыз/ тұуысқандарымыз анау мынау↓/// ↑барлық достарымызғ'айтамыз // қазақ мəденійет'үшін сен көмектесүуің керек̊сің// бұлай болмайды сен қарашы деп↓/// ↑^уолар сондай үлкен бір ійдейаның бөлшегі ^іретінде// біз үшінң көп ^ұуақыт тегін істеді↓/// ↑жаңғырық менің ^уойымша/ ^уөз^үнің тарійхій фұунксыйасын ^уорындады↓/// ↑^йенд'алдағы ^ұуақытта/ біз қазіргі кезде ^ылайф кансерттер ^іретінде// плашшадкада/ алаңдард'ұйымдастырып жүрміз↓/// ↑ал ^йенді көптеген ə^ілеуметтік жоб̊аларды жасап жүрген кезде// ^уодан қаржы таппайтынмын мен↓/// ↑бірақ̊ статұус келетін// бірақ жаңа таныстар келетін// бірақ жаңа жаңағы/ сообшшества сол келді ма↓///	↑жоқ/ ^йешқ̊андай пайд'алып келген жоқ↓/// ↑қаржылығ жағ^ынан сұрап тұрсұз ғой// ^йешбір жоб̊а мұндай ͡ғаржылық пайд'алып келмейді↓/// ↑менің ^йесімде ͡б̊із ͡ғалай эпыйзодтарға ͡ғаражат іздегенімізді↓/// ↑біз мійніймалійзійроват ^йеткембіз↓/// ↑тоғжан ^уөзү ^ірежійсйор// ^уөзү түс^үрөді/ аператор дос^ұмұз/ тұуұсқандарымыз анау мынау↓/// ↑барлығ ͡достарымызғ'айтамыз // қазақ мəденійет'үшүн сең ͡ гөмөктөсүуүң ͡герек̊сің// бұлай болмайды сең ͡ ғарашы деп↓/// ↑^уолар сондай үлкөм бір ійдейәның бөлшөгү ^іретінде// біз үшүң ͡ гөп ^ұуақыт тегін істеді↓/// ↑жаңғырығ менің ^уойұмша/ ^уөз^үнүң тарыйхый фұуңксыйасын ^уорұндады↓/// ↑^йенд'алдағы ^ұуақытта/ біз ͡ғазіргі ͡гезде ^ылайф кансерттер ^іретінде// плашшадкада/ алаңдард'ұйұмдастырып жүрмүз↓/// ↑ал ^йенді ͡гөптөгөн ə^ілеумөттүг жоб̊аларды жасаб̊ жүргөң ͡ гезде// ^уодаң ͡ ғаржы таппайтыммын мен↓/// ↑бірақ̊ статұус келетін// бірағ жаңа таныстар ͡гелетін// бірағ жаңа жаңағы/ сообшшества сол ͡гелді ма↓///	-Жоқ, ешқандай пайда алып келген жоқ. Қаржылық жағынан сұрап тұрсыз ғой, ешбір жоба мұндай қаржылық пайда алып келмейді. Менің есімде, біз қалай эпизодтарға қаражат іздегенімізді. Біз минимализировать еткенбіз. Тоғжан өзі режиссер, өзі түсіреді, оператор досымыз, туысқандарымыз, анау- мынау. Барлық достарымызға айтамыз, қазақ мəдениеті үшін сен көмектесуің керексің, бұлай болмайды сен қарашы деп. Олар сондай үлкен бір идеяның бөлшегі ретінде біз үшін көп уақыт тегін істеді. «Жаңғырық» менің ойымша, өзінің тарихи функциясын орындады. Енді алдағы уақытта, біз қазіргі кезде лайф концерттер ретінде площадкада, алаңдарда ұйымдастырып жүрміз. -Ал енді көптеген əлеуметтік жобаларды жасап жүрген кезде, одан қаржы таппайтынмын мен. Бірақ статус келетін, бірақ жаңа таныстар келетін, бірақ жаңа, жаңағы, сообщества сол келді ма?
Мақпал Жұмабай	▶	↑ійə/ келді↓/// ↑əрійне/ келді ійə↓/// ↑йағній менің айтайын деп ^уотырғаным// кеш^іріңіз мақпал ханым/ қазіргі таңда бəріміз кішкене/ бəріміз ^йемес ^йенді/ қазіргі таңда мын'ақ̊ша мəселесі ͡б̊ірінші ^уорынға шығып жатыр ғой// ана шекара ^ұлійб̊о ^ылійчные гранійсы// мынан'істесем ^уосынша// мынан'істесем мынанша// ал бұл жердегі нəрс'ақ̊ша ^йемес// жаңағы патрійотійзм / жаңа ͡б̊ір ^ілеп əкелүу// жаңа ͡б̊ірнəрсе жасау// жəне ^уосыдан ақ̊ша таппасаң да ͡б̊асқа нəрсе келеді саған// йағній карма деген бар// ^уол əртүрлі↓/// ↑ақ̊шамен ^уөлшөнбейтін нəрсе ͡б̊ар↓/// ↑ақ̊шамен ^уөлшөнбейтін нəрселер ͡б̊ар↓/// ↑біз ^йесесіне/ ^уол қыз жігіттер жаңа толқын ^іретінде// қазақ мұузыкасында ^уөт'үлкен ақ̊шалар айнала ͡б̊астады↓///	↑ійə/ келді↓/// ↑əрійне/ келді ійə↓/// ↑йағній менің айтайын деп ^уотұрғаным// кеш^іріңіз мақпал ханым/ қазіргі таңда бəріміз ͡гішкене/ бəріміз ^йемес ^йенді/ қазіргі таңда мын'ақ̊ша мəселесі ͡б̊ірінші ^уорұңға шығыб̊ жатыр ғой// ана шекара ^ұлыйб̊о ^ылыйчные граныйсы// мынан'істесем ^уосұнша// мынан'істесем мынанша// ал бұл жердегі нəрс'ақ̊ша ^йемес// жаңағы патрыйотұйзм / жаңа ͡б̊ір ^ілеп əкелүу// жаңа ͡б̊ірнəрсе жасау// жəне ^уосұдан ақ̊ша таппасаң да ͡б̊асқа нəрсе ͡геледі саған// йағній карма дегем бар// ^уол əртүрлү↓/// ↑ақ̊шамен ^уөлшөмбөйтін нəрсе ͡б̊ар↓/// ↑ақ̊шамен ^уөлшөмбөйтін нəрселер ͡б̊ар↓/// ↑біз ^йесесіне/ ^уол ͡ғыж жігіттер жаңа толқұн ^іретінде// қазағ мұузұкасында ^уөт'үлкөн ақ̊шалар айнала ͡б̊астады↓///	- Иə, келді. - Əрине, келді, иə? Яғни менің айтайын деп отырғаным, кешіріңіз Мақпал ханым, қазіргі таңда бəріміз кішкене, бəріміз емес енді, қазіргі таңда мына ақша мəселесі бірінші орынға шығып жатыр ғой, ана шекара либо личные границы, мынаны істесем осынша, мынаны істесем мынанша , ал бұл жердегі нəрсе ақша емес жаңағы патриотизм, жаңа бір леп əкелу, жаңа бірнəрсе жасау жəне осыдан ақша таппасаң да басқа нəрсе келеді саған, яғни карма деген бар, ол əртүрлі…. - Ақшамен өлшенбейтін нəрсе бар . - Ақшамен өлшенбейтін нəрселер бар! - Біз есесіне, ол қыз жігіттер жаңа толқын ретінде қазақ музыкасында өте үлкен ақшалар айнала бастады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз ͡б̊арлығымыз ^уоған ^уөз^үміздің аз үлесімізді қостық↓/// ↑^уол қалай айтčам болады// сол сəттегі таб̊ыспен ^йесептелмейді↓/// ↑^уоны ͡б̊із көрүуіміз міндетті ^йемес↓/// ↑қазір қазақ̊станда ^уөте сапалы/ керемет менеджерлер ͡б̊олды// ^уөте жақ̊сы дійстрійб̊ұусійалық̊ стұудійалар пайда ͡б̊олды↓/// ↑сон^ұмен айналысатын продак̊шндар пайда ͡б̊олды// қаражат айнала ͡б̊астады↓/// ↑түс^үніп ^уотырсыз ͡б̊а// бұл жерде кең^ірек ойланұу керек деп ^уойлаймын↓/// ↑бізді сол кең^ірек ^уойлайтын// іш^іміздегі мəденійетіміз жетті ғой// біз ^уоған жылаған жоқпыз// таб̊ыс көрмедік// сұрақ болған жоқ ^уондай↓/// ↑сондай сұрақ болмағандықтан// қаржы да ͡б̊олмады деп ^уойлаймын сол сəтте↓/// ↑ал ^йегер де ͡б̊із қаржы тұуралы ^уойласақ// ^уонда ͡б̊ізде ͡б̊асқа механійзмдер ͡б̊олұушы ^йеді↓/// ↑бізде көссіз шынайы сондай қажеттілік болды соны сезінүу↓///	↑біз ͡б̊арлығымыз ^уоған ^уөз^үмүздің аз үлөсүмізді ͡ғостұқ↓/// ↑^уол ͡ғалай айтčам болады// сол сəттегі таб̊ыспен ^йесептелмейді↓/// ↑^уонұ ͡б̊із ͡гөрүуүмүз міндетті ^йемес↓/// ↑қазір ͡ғазақ̊станда ^уөтө сапалы/ керемет менеджерлер ͡б̊олдұ// ^уөтө жақ̊сы дыйстрыйб̊ұусыйалық̊ стұудыйалар пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑сон^ұмен айналысатым продак̊шндар пайда ͡б̊олдұ// қаражат айнала ͡б̊астады↓/// ↑түс^үнүп ^уотұрсұз ͡б̊а// бұл жерде ͡гең^ірег ойланұу ͡герек деп ^уойлаймын↓/// ↑бізді сол ͡гең^ірек ^уойлайтын// іш^іміздегі мəденійетіміж жетті ғой// біз ^уоған жылаған жоқпұз// таб̊ыс көрмөдүк// сұрақ ͡полған жоқ ^уондай↓/// ↑сондай сұрақ ͡полмағандықтан// қаржы да ͡б̊олмады деп ^уойлаймын сол сəтте↓/// ↑ал ^йегер де ͡б̊із ͡ғаржы тұуралы ^уойласақ// ^уонда ͡б̊ізде ͡б̊асқа механыйзмдер ͡б̊олұушұ ^йеді↓/// ↑бізде ͡гөссүш шынайы сондай ͡ғажеттілік болдұ сонұ сезінүу↓///	- Біз барлығымыз оған, өзіміздің аз үлесімізді қостық. Ол, қалай айтсам болады, сол сəттегі табыспен есептелмейді. Оны біз көруіміз міндетті емес. Қазір Қазақстанда өте сапалы, керемет менеджерлер болды, өте жақсы дистрибуциялық студиялар пайда болды. Сонымен айналысатын продакшндар пайда болды, қаражат айнала бастады. Түсініп отырсыз ба, бұл жерде кеңірек ойлану керек деп ойлаймын. Бізді сол кеңірек ойлайтын, ішіміздегі мəдениетіміз жетті ғой, біз оған жылаған жоқпыз, табыс көрмедік, сұрақ болған жоқ ондай. Сондай сұрақ болмағандықтан қаржы да болмады деп ойлаймын сол сəтте. Ал егер де біз қаржы туралы ойласақ, онда бізде басқа механизмдер болушы еді. Бізде көзсіз шынайы сондай қажеттілік болды, соны сезіну.
Мақпал Жұмабай	▶	↑мақпал ханым/ сіз жалпы ͡б̊ес жылдай балапан телеарнасын басқардыңыз↓/// ↑ійə↓/// ↑бес жыл↓/// ↑сол кезде мен сізге дійрекке жазған ^йедім// ^йес^іңізде ма жоқ па→/ мен ^уол кезде ^йенді ған'ана болып// ана вайб̊ын сез^ініп// сөйтіп жүрген кезім↓/// ↑сол кезде мен алғаш босанған кезде// қазақ контентін тап̊шылығын байқап// ^уөзімше мұултійк жасап бастаған ^йедім↓/// ↑бөпе тв атты жоб̊а ͡б̊олатын// сол жерде ͡б̊алалар əн айтұу арқылы // санауд'үйреткен / түстерд'үйреткен ↓/// ↑сол жоб̊амды жасадым да// сөйтіп ^уол тоқтап қалды ^йенді// ^уоны жасау керек// жалғастырұу керек// бірақ ^уоған тағ'энергійа керек// ^іресүурс керек деген сыйақты↓/// ↑^йенді/ содам бері сегіз жыл ^уөтті↓/// ↑сол тап̊шылықты əлі де ͡б̊айқап ^уотырмын↓/// ↑негізі сол қазақ̊ша контент жасау тұуралы қандай қыйындықтар ͡б̊олды↓///	↑мақпал ханым/ сіж жалпы ͡б̊еш ͡ шылдай балапан телеарнасым басқардыңыз↓/// ↑ійə↓/// ↑беш ͡ шыл↓/// ↑сол ͡гезде мен сізге дійрекке жазған ^йедім// ^йес^іңізде ма жоқ па→/ мен ^уол ͡гезде ^йенді ған'ана болұп// ана вайб̊ын сез^ініп// сөйтүб̊ жүргөң ͡ гезім↓/// ↑сол ͡гезде мен алғаш босаңғаң ͡ гезде// қазақ контентін тап̊шылығым байқап// ^уөзүмшө мұултійк жасап ͡пастаған ^йедім↓/// ↑бөпө тв атты жоб̊а ͡б̊олатын// сол жерде ͡б̊алалар əн айтұу арқылы // санауд'үйрөткөн / түстөрд'үйрөткөн ↓/// ↑сол жоб̊амды жасадым да// сөйтүп ^уол тоқтап қалды ^йенді// ^уонұ жасау ͡герек// жалғастырұу ͡герек// бірақ ^уоған тағ'энергійа керек// ^іресүурс керек деген сыйақты↓/// ↑^йенді/ содам бері сегіж жыл ^уөттү↓/// ↑сол тап̊шылықты əлі де ͡б̊айқап ^уотұрмұн↓/// ↑негізі сол ͡ғазақ̊ша ͡гонтент ͡шасау тұуралы қандай ͡ғыйындықтар ͡б̊олдұ↓///	-Мақпал ханым сіз жалпы бес жылдай «Балапан» телеарнасын басқардыңыз. -Иə. -Бес жыл. Сол кезде мен сізге дирекке жазған едім, есіңізде ма жоқ па, мен ол кезде енді ғана ана болып, ана вайбын сезініп, сөйтіп жүрген кезім. Сол кезде мен алғаш босанған кезде, қазақ контенттін тапшылығын байқап, өзімше мультик жасап бастаған едім. «Бөпе Тv» атты жоба болатын, сол жерде балалар əн айту арқылы, санауды үйреткен, түстерді үйреткен. Сол жобамды жасадым да, сөйтіп ол тоқтап қалды енді, оны жасау керек, жалғастыру керек, бірақ оған тағы энергия керек, ресурс керек деген сияқты. Енді, содан бері сегіз жыл өтті. Сол тапшылықты əлі де байқап отырмын . Негізі сол қазақша контент жасау туралы қандай қиындықтар болды?
Мақпал Жұмабай	▶	↑мм қараңыз/ балапан телеарнасы сол кезде де/ қазір де қазақ̊стандағы жалғыз ͡б̊алалар арнасы ͡б̊олып ^уотыр// ^уол біздің балапан/ біздің бақытымыз↓/// ↑қазақ̊стан балалар'үшін нені ͡б̊ерді деп айтатын болсақ// бірінші кезекте ͡б̊алапан деп айт'аламыз ↓/// ↑^уол мемлекеттің ^йең жақ̊сы шеш^імі// жəне керемет атқарған жұмысы деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол мүултфійлмдер ^уөндірісін/ ^уөндірістік деңгейде дамытұуға мүмкіншілік берді↓/// ↑ал ^уол кезде ͡б̊арлық ^уөнімдер ͡б̊ір талдап жасалатын// білесіз ғой/ бір талдап йүувелійрлы ^уөнім жасау қандай// ал ^уөндірістік̊ сех ^іретінде жұмыс жасау қандай↓/// ↑мысалы ͡б̊алапан телеарнасында маған дейін қанша тамаша менеджерлер жұмыс істеді↓/// ↑^іләйлә сұлтанқызы ͡б̊олды// қандай керемет нəтійжелер көрсетті↓/// ↑^уолар маған басқа деңгейде ^уойлауға жағдай жасап берді↓/// ↑мен дайын плашшаткаға келдім үлкен// н'істеймін →/ ^уолар н'істейміз деп бір фійлософствоват ^йетүуге мүмкіндігі ͡б̊олмай қалған шығар// ^уөйткені нағыз ^ырынокты қалыптастырұумен айналысты↓/// ↑мен элйа ханымның камандасында/ жанар ханымның камандасында д'ашылған жылдан бастап істегенмін балапанда↓///	↑мм қараңыз/ балапан телеарнасы сол ͡гезде де/ қазір де қазақ̊стандағы жалғыз ͡б̊алалар арнасы ͡б̊олұп ^уотұр// ^уол біздің балапан/ біздің бақытымыз↓/// ↑қазақ̊стам балалар'үшүн нені ͡б̊ерді деб̊ ͡айтатым болсақ// бірінші ͡гезекте ͡б̊алапан деб̊ ͡айт'аламыз ↓/// ↑^уол мемлекеттің ^йең жақ̊сы шеш^імі// жəне ͡геремет атқарған жұмұсұ деп ^уойлаймын↓/// ↑^уол мүултфійлмдер ^уөндүрүсін/ ^уөндүрүстік деңгейде дамытұуға мүмкүншүлік берді↓/// ↑ал ^уол ͡гезде ͡б̊арлық ^уөнүмдөр ͡б̊ір талдаб̊ жасалатын// білесіз ғой/ бір талдап йүувөлійрлы ^уөнүм жасау ͡ғандай// ал ^уөндүрүстік̊ сех ^іретінде жұмұш ͡ шасау ͡ғандай↓/// ↑мысалы ͡б̊алапан телеарнасында маған дейің ͡ ғанша тамаша менеджерлер жұмұс істеді↓/// ↑^іләйлә сұлтаңқызы ͡б̊олдұ// қандай ͡геремет нəтійжелер ͡гөрсөттү↓/// ↑^уолар мағам басқа деңгейде ^уойлауға жағдай жасап ͡перді↓/// ↑мен дайым плашшаткаға ͡гелдім үлкөн// н'істеймін →/ ^уолар н'істейміз деп ͡пір фыйлософствоват ^йетүугө мүмкүндүгі ͡б̊олмай ͡ғалған шығар// ^уөйткөнү нағыз ^ырыноктұ қалыптастырұумөн айналысты↓/// ↑мен элйа ханымның ͡гамандасында/ жанар ханымның ͡гамандасында д'ашылған жылдам бастаб̊ ͡істегеммім балапанда↓///	-Мм, қараңыз, «Балапан» телеарнасы сол кезде де, қазір де Қазақстандағы жалғыз балалар арнасы болып отыр, ол біздің «Балапан»- біздің бақытымыз. Қазақстан балалары үшін нені берді деп айтатын болсақ, бірінші кезекте «Балапан» деп айта аламыз. Ол мемлекеттің ең жақсы шешімі жəне керемет атқарған жұмысы деп ойлаймын. Ол мультфильмдер өндірісін, өндірістік деңгейде дамытуға мүмкіншілік берді.Ал ол кезде барлық өнімдер бір талдап жасалатын, білесіз ғой, бір талдап ювелирлы өнім жасау қандай, ал өндірістік цех ретінде жұмыс жасау қандай. Мысалы, «Балапан» телеарнасында маған дейін қанша тамаша менеджерлер жұмыс істеді. Ләйлә Сұлтанқызы болды, қандай керемет нəтижелер көрсетті. Олар маған басқа деңгейде ойлауға жағдай жасап берді. Мен дайын площаткаға келдім үлкен, не істеймін?, олар не істейміз? деп бір философствовать етуге мүмкіндігі болмай қалған шығар, өйткені нағыз рынокты қалыптастырумен айналысты. Мен Эля ханымның командасында, Жанар ханымның командасында да ашылған жылдан бастап істегенмін «Балапанда».
Мақпал Жұмабай	▶	↑балапанды құрұушылар камандасында ͡б̊олып// мен ^уөзім үшін үлкен саб̊ақтар алып// телевійденійедан кеткен болатынмын↓/// ↑^йенді келмеймін↓/// ↑мен ^уонлайн/ ійнтернет čосын/ ^уонлайн платформаларда/ мен дамұуш'адаммын ғой// сон^ұмен айттым мен үйрендім// ^йенді кеттім/ келмеймін деп↓/// ↑мен ^уотырмын балапан телеарнасында// сосын қарап жатырмын// көрген нəрсем ^уол тенденсійаларды қайта қарастырұу керек ^йекенін түсіндім↓/// ↑^уол деген кəдімг'адамның қақ^ына ͡б̊айланысты дүнійелер↓/// ↑ійнклйүузійа/ қыздар мəселесі/ бас кейіпкерлер праблемасы/ сосын ^уөндірістік маштабқа шығарұу↓/// ↑менде ^уосұ мақ̊сат болды↓/// ↑мен бас'айтқым келетін нəрсе тақ^ырыптар↓/// ↑бұрын мұултфійлм болса// болды ͡б̊олатынын білерсіз↓/// ↑мұултфійлм болса ͡б̊олды// а ^уол мүултфійлмнің ^йересектерг'арналған // тіпті тым ^йересектерг'арналған мүултфійлмдердің бар ^йекенін// ат'аналар білген жоқ// қосып беріп кетіп қалатын↓/// ↑ал ^йересектерг'арналған аніймасійалық каналдар ͡б̊ар ^йекендігін// біздің ат'аналар ^уөк^үнішке ^уорай білген жоқ↓///	↑балапанды құрұушұлар ͡гамандасында ͡б̊олұп// мен ^уөзүм үшүн үлкөн саб̊ақтар алып// телевійденійедаң ͡ геткем болатыммын↓/// ↑^йенді ͡гелмеймін↓/// ↑мен ^уонлайн/ ійнтернет čосұн/ ^уонлайм платформаларда/ мен дамұуш'адаммын ғой// сон^ұмен айттым мен үйрөндүм// ^йенді ͡геттім/ келмеймін деп↓/// ↑мен ^уотұрмұм балапан телеарнасында// сосұң ͡ ғараб̊ жатырмын// көргөн нəрсем ^уол тенденсійәларды қайта ͡ғарастырұу ͡герек ^йекенін түсүндүм↓/// ↑^уол деген кəдімг'адамның қақ^ына ͡б̊айланысты дүнүйөлөр↓/// ↑ійңклйүуійа/ қыздар мəселесі/ бас кейіпкерлер праблемасы/ сосұн ^уөндүрүстіг маштабқа шығарұу↓/// ↑менде ^уосұ мақ̊сат ͡полдұ↓/// ↑мем бас'айтқым келетін нəрсе тақ^ырыптар↓/// ↑бұрұн мұултфійлм болса// болдұ ͡б̊олатыным білерсіз↓/// ↑мұултфійлм болса ͡б̊олдұ// а ^уол мүултфійлмнің ^йересектерг'арналған // тіпті тым ^йересектерг'арналған мүултфійлмдердің бар ^йекенін// ат'аналар білген жоқ// қосұп ͡періп кетіп қалатын↓/// ↑ал ^йересектерг'арналған аныймасыйалық каналдар ͡б̊ар ^йекендігін// біздің ат'аналар ^уөк^үнүшке ^уорай білген жоқ↓///	- Балапанды құрушылар командасында болып, мен өзім үшін үлкен сабақтар алып,телевидениедан кеткен болатынмын. Енді келмеймін. Мен онлайн, интернет сосын, онлайн платформаларда, мен дамушы адаммын ғой, сонымен айттым мен үйрендім енді кеттім, келмеймін деп. Мен отырмын балапан телеарнасында, сосын қарап жатырмын, көрген нəрсем ол тенденцияларды қайта қарастыру керек екенін түсіндім. Ол деген кəдімгі адамның қақына байланысты дүниелер. Инклюзия, қыздар мəселесі, бас кейіпкерлер проблемасы, сосын өндірістік маштабқа шығару. Менде осы мақсат болды. Мен баса айтқым келетін нəрсе- тақырыптар. Бұрын мультфильм болса болды болатынын білерсіз. Мультфильм болса болды, а ол мультфильмнің ересектерге арналған, тіпті тым ересектерге арналған мультфильмдердің бар екенін ата-аналар білген жоқ, қосып беріп кетіп қалатын. Ал ересектерге арналған анимациялық каналдар бар екендігін, біздің ата-аналар өкінішке орай білген жоқ.
Мақпал Жұмабай	▶	↑неше түрлі нəрселер жіб̊еріп алдық қой↓/// ↑ал біз тақ^ырыптарға қатты назар аудара ͡б̊астадық↓/// ↑мен мысалы əлемдегі қандай тенденсійалар ͡б̊олып жатыр// адамгершілік тұрғыда/ тағы да дамұу тұрғысында/ əлеуметтік дамұу тұрғысында қатты зерттей бастадым↓/// ↑сол кезде мен келе салып/ қолғ'алған алғашқ̊ы жоб̊алардың бірі дала ^уойындары деп аталды↓/// ↑^уол тағы да жасанд'ійнтелект тұуралы ͡б̊олатын// сол заманда дала ^уойындары/ бірнеше ^уон қазақ балаларын тəрб̊ійелеугө қатысты↓/// ↑бұл неше жыл бұрын↓/// ↑^йекі мың ^уон сегізінші жыл болған// бірінші сезон/ ^йекінші / үшінші/ төртінші/ төрт čезонмен айақталды↓/// ↑сонда мен үлкендерге кіргенде // сол біздің кейіпкерлердің формасындағы ͡б̊анерларды көріп жүрдім↓/// ↑^уол кезд'айтұуың керек̊сің ғой// неге сен бұлай істеп жатырсың// бұл авторлық құқықт'айаққа таптау↓/// ↑мен құуанып// сатұушұға қарап/ кейіпкеріме қарап/ сүуреткө түсіп// барлық жерден фійк̊сасійа жасап/ құуанып жүрдім↓///	↑неше түрлү нəрселер жіб̊еріб̊ ͡алдық қой↓/// ↑ал біз тақ^ырыптарға ͡ғатты назар аудара ͡б̊астадық↓/// ↑мен мысалы əлемдегі ͡ғандай тенденсійәлар ͡б̊олұб̊ жатыр// адамгершілік тұрғұда/ тағы да дамұу тұрғұсұнда/ əлеумөттүк дамұу тұрғұсұнда ͡ғатты зерттей бастадым↓/// ↑сол ͡гезде мең ͡ геле салып/ қолғ'алған алғашқ̊ы жоб̊алардың бірі дала ^уойұндары деб̊ ͡аталды↓/// ↑^уол тағы да жасанд'ійнтелект тұуралы ͡б̊олатын// сол заманда дала ^уойұндары/ бірнеше ^уоң ͡ ғазақ ͡палаларын тəрб̊ійелеугө қатысты↓/// ↑бұл неше жыл бұрұн↓/// ↑^йекі мың ^уон сегізінші жыл болған// бірінші сезон/ ^йекінші / үшүншү/ төртүншү/ төрт čезоммен айақталды↓/// ↑сонда мен үлкөндөрге ͡гіргенде // сол біздің ͡гейіпкерлердің формасындағы ͡б̊анерларды ͡гөрүб̊ жүрдүм↓/// ↑^уол ͡гезд'айтұуұн керек̊сің ғой// неге сем бұлай істеб̊ жатырсың// бұл авторлұқ құқұқт'айаққа таптау↓/// ↑мең ͡ ғұуанып// сатұушұға ͡ғарап/ кейіпкеріме қарап/ сүурөткө түсүп// барлығ жерден фыйк̊сасыйа жасап/ құуаныб̊ жүрдүм↓///	- Неше түрлі нəрселер жіберіп алдық қой. Ал біз тақырыптарға қатты назар аудара бастадық. Мен, мысалы, əлемдегі қандай тенденциялар болып жатыр, адамгершілік тұрғыда, тағы да даму тұрғысында, əлеуметтік даму тұрғысында қатты зерттей бастадым. Сол кезде мен келе салып қолға алған алғашқы жобалардың бірі «Дала ойындары» деп аталды. Ол тағы да жасанды интеллект туралы болатын, сол заманда «Дала ойындары», бірнеше он қазақ балаларын тəрбиелеуге қатысты. - Бұл неше жыл бұрын? -Екі мың он сегізінші жыл болған, бірінші сезон, екінші , үшінші, төртінші, төрт сезонмен аяқталды. Сонда мен үлкендерге кіргенде, сол біздің кейіпкерлердің формасындағы баннерларды көріп жүрдім. Ол кезде айтуын керексің ғой, неге сен бұлай істеп жатырсың, бұл авторлық құқықты аяққа таптау. Мен қуанып, сатушыға қарап, кейіпкеріме қарап, суретке түсіп , барлық жерден фиксация жасап, қуанып жүрдім.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бірінші ^ірет біз сондай тіпті дүкендердегі жаңағы/ жер асты дүкендер ͡б̊олады ғой падземка// сол жерде мен көрдім біздің кейіпкерлерді↓/// ↑^уөйткені ^уол дала ^уойындары// ^уол галографійаның ішінде ^уөмір сүретін балалар тұуралы ͡б̊олды// йағній жасанд'ійнтелектпен жасалған былай балалар ^уөзі ͡б̊ілмейді// қандай ^іреалностте ^уөмір сүрді↓/// ↑выйртұуалды шындықта ^уөмір сүретін балалар тұуралы мұултфійлм болдй// және ^уол жерде сондай кезде қалай жақ̊сылық пен жамандықт'аж^ыратұуға болады// қалай технологыйалардың ішінде ^уөзін сақтауға ͡б̊олады деген сыйақты күрделі мәселерді талқыладық↓/// ↑және ^уол балалардың тарапынан қатты фійт бек болды ͡б̊ізге↓/// ↑біздің мысал'әр сйомка шыққанда ͡б̊ір күннің ішінд'үш жүз/ төрт жүз мійлійон қаралымдар жыйнап жатты↓/// ↑^уол кез ͡б̊алапан үшін йұутұубқа шығұу кезеңі ͡б̊олған↓///	↑бірінші ^ірет ͡піс сондай тіпті дүкөндөрдегі жаңағы/ жер асты дүкөндөр ͡б̊олады ғой падземка// сол жерде мең ͡ гөрдүм біздің ͡гейіпкерлерді↓/// ↑^уөйткөнү ^уол дала ^уойұндары// ^уол галографыйаның ішінде ^уөмүр сүрөтүм балалар тұуралы ͡б̊олдұ// йағній жасанд'ійнтелектпен жасалғам былай балалар ^уөзү ͡б̊ілмейді// қандай ^іреалностте ^уөмүр сүрөдү↓/// ↑выйртұуалды шындықта ^уөмүр сүрөтүм балалар тұуралы мұултфійлм болдұ// және ^уол жерде сондай ͡гезде қалай жақ̊сылық пен жамандықт'аж^ыратұуға болады// қалай технологұйалардың ішінде ^уөзүн сақтауға ͡б̊олады деген сыйақты ͡гүрдөлү мәселерді талқыладық↓/// ↑және ^уол балалардың тарапынаң ͡ ғатты фійт ͡пек болдұ ͡б̊ізге↓/// ↑біздің мысал'әр семка шыққанда ͡б̊ір ͡гүннүң ішінд'үш жүз/ төрт ͡шүз мыйлыйоң ͡ ғаралымдар жыйнаб̊ жатты↓/// ↑^уол ͡гез ͡б̊алапан үшүн йұутұубқа шығұу ͡гезеңі ͡б̊олған↓///	- Бірінші рет біз сондай тіпті дүкендердегі жаңағы жер асты дүкендер болады ғой подъземка, сол жерде мен көрдім біздің кейіпкерлерді. Өйткені ол дала ойындары ол галографияның ішінде өмір сүретін балалар туралы болды, яғни жасанды интелектпен жасалған былай балалар өзі білмейді, қандай реальностьте өмір сүреді. Виртуалды шындықта өмір сүретін балалар туралы мультфильм болды және ол жерде сондай кезде қалай жақсылық пен жамандықты ажыратуға болады, қалай технологиялардың ішінде өзін сақтауға болады деген сияқты күрделі мәселерді талқыладық. Және ол балалардың тарапынан қатты фит бек болды бізге. Біздің мысалы әр сьемка шыққанда бір күннің ішінде 300-400 миллион қаралымдар жинап жатты. Ол кез «Балапан» үшін ютубқа шығу кезеңі болған.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөте жақ̊сы көр^үлімдер жыйналды↓/// ↑менде ͡б̊ірден менің жұмысымның бағасын шығаратын ^ірейтійнг болды// және қаралымдар саны ͡б̊олды↓/// ↑біз соған арійентійр жасадық ↓/// ↑содан кейін/ мен ^уойладым неге қыз кейіпкерлер жоқ↓/// ↑неге↓/// ↑әрійне/ мен қоғамдық ^уортада талқылаған жоқпын// қазір мен ^уон'айтып бастадым// көп жылдардан кейін ^уойланып ^уон'үлкен тәж^ірійб̊е// және ^уоны ͡б̊асқ'адамдар үйренүуге ͡б̊ір заметкағ'алсын деп// мен ^уол тұурал'айта бастадым↓/// ↑мысалы ͡б̊ірде ͡б̊ір қыз кейіпкер ͡б̊олған жоқ бізде↓/// ↑жанама кейіпкер алып кел/ шауып кел/ барып кел/ көмектесіп жүретін негізі кейіпкердің достары ͡б̊олған↓/// ↑қыздар ͡б̊олды/ қарындасы/ досы/ әйелі ^йешқ̊ашан шешім қаб̊ылдамайды↓/// ↑сосын мен қараймын// сосын мен айтып ^уотырмын// мынаны қараған қыздар ^йешқ̊ашан шешім қаб̊ылдамайтын болады↓///	↑^уөтө жақ̊сы ͡гөр^үлүмдер жыйналды↓/// ↑менде ͡б̊ірден менің жұмұсұмның бағасын шығаратын ^ірейтійңг болдұ// және қаралымдар саны ͡б̊олдұ↓/// ↑біс соған арыйентійр жасадық ↓/// ↑содаң ͡ гейін/ мен ^уойладым неге қыз ͡гейіпкерлер жоқ↓/// ↑неге↓/// ↑әрійне/ мең ͡ ғоғамдық ^уортада талқылған жоқпұн// қазір мен ^уон'айтып бастадым// көб̊ жылдардаң ͡ гейін ^уойланып ^уон'үлкөн тәж^ірійб̊е// және ^уонұ ͡б̊асқ'адамдар үйрөнүугө ͡б̊ір заметқағ'алсын деп// мен ^уол тұурал'айта бастадым↓/// ↑мысалы ͡б̊ірде ͡б̊ір ͡гыз ͡гейіпкер ͡б̊олған жоқ ͡пізде↓/// ↑жанама ͡гейіпкер алып кел/ шауұп кел/ барып кел/ көмөктөсіб̊ жүрөтүн негізі ͡гейіпкердің достары ͡б̊олған↓/// ↑қыздар ͡б̊олдұ/ қарындасы/ досұ/ әйелі ^йешқ̊ашан шешім қаб̊ылдамайды↓/// ↑сосұн мең ͡ ғараймын// сосұн мен айтып ^уотұрмұн// мынаны қарағаң ͡ ғыздар ^йешқ̊ашан шешім қаб̊ылдамайтым болады↓///	- Өте жақсы көрілімдер жиналды. Менде бірден менің жұмысымның бағасын шығаратын рейтинг болды және қаралымдар саны болды. Біз соған ориентир жасадық . - Содан кейін мен ойладым неге қыз кейіпкерлер жоқ. - неге? -Әрине, мен қоғамдық ортада талқылған жоқпын, қазір мен оны айтып бастадым, көп жылдардан кейін ойланып оны үлкен тәжірибе және оны басқа адамдар үйренуге бір заметқаға алсын деп, мен ол туралы айта бастадым. Мысалы, бірде-бір кыз кейіпкер болған жоқ бізде. Жанама кейіпкер «алып кел шауып кел, барып кел, көмектесіп жүретін» негізі кейіпкердің достары болған. Қыздар болды, қарындасы, досы, әйелі ешқашан шешім қабылдамайды. Сосын мен қараймын , сосын мен айтып отырмын мынаны қараған қыздар ешқашан шешім қабылдамайтын болады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөйткені шешім қаб̊ылдайтын адам бар↓/// ↑ійә/ балалар кішкентай// бұл ^уөте кішкентай категорійа тұурал'айтып ^уотырмын↓/// ↑бұр үш жастан басталатын категорійа тұуралы// бір плйүусті мен айтып ^уотырмын сізге// сосын мен ^уосы сала ͡б̊ойынша мамандардан кеңестер алдым// псійхологтармен сөйлестім// білім саласындағ'адамдармен сөйлестім↓/// ↑әлемдегі тенденсійаларды қарадым// бітті шешім қаб̊ылдадым↓/// ↑қыздардың кейіпкерін жасаймыз деп// біздің алғашқ̊ы кейіпкеріміз/ ^уол сәб̊ій болған↓/// ↑мен мысалы қазір ұшып келдім// самалйотте көріп/ әл'актұуалды / бүкүл ^йел көріп ^уотыр// бөпелердің бәрі тек̊ сәб̊ій көреді↓/// ↑қоғамдық ^уортада көп талқылаған жоқпын// қазір ғана мен ^уон'айтып бастадым↓/// ↑көп жылдардан кейін ^уойланып// ^уон'үлкен тәж^іріб̊е және ^уоны ͡б̊асқ'адамдар үйренүуге ͡б̊ір заметкағ'алсын деп// мен ^уол тұурал'айта бастадым↓/// ↑^уол сәб̊ій қыз кейіпкер нәресте/ алт'айлық / әй әй деген эфійрдің сыртында тәте ͡б̊ар↓///	↑^уөйткөнү шешім қаб̊ылдайтын адам бар↓/// ↑ійә/ балалар ͡гішкентай// бұл ^уөтө кішкентай ͡гатегорұйа тұурал'айтып ^уотұрмұн↓/// ↑бұр үш ͡шастам басталатың ͡ гатегорұйа тұуралы// бір плйүустү мен айтып ^уотұрмұн сізге// сосұн мен ^уосұ сала ͡б̊ойұнша мамандардаң ͡геңестер алдым// псыйхологтармен сөйлөстүм// білім саласындағ'адамдармен сөйлөстүм↓/// ↑әлемдегі тенденсійәларды қарадым// бітті шешім қаб̊ылдадым↓/// ↑қыздардың ͡гейіпкерін жасаймыз деп// біздің алғашқ̊ы ͡гейіпкеріміз/ ^уол сәб̊ій болған↓/// ↑мен мысалы қазір ұшұп келдім// самалйотте ͡гөрүп/ әл'актұуалды / бүкүл ^йел ͡гөрүп ^уотұр// бөпөлөрдің бәрі тек̊ сәб̊ій ͡гөрөдү↓/// ↑қоғамдық ^уортада ͡гөп талқылаған жоқпұн// қазір ғана мен ^уон'айтып бастадым↓/// ↑көб̊ жылдардаң ͡ гейін ^уойланып// ^уон'үлкөн тәж^іріб̊е және ^уонұ ͡б̊асқ'адамдар үйрөнүугө ͡б̊ір заметкағ'алсын деп// мен ^уол тұурал'айта бастадым↓/// ↑^уол сәб̊ій ͡ғыз ͡гейіпкер нәресте/ алт'айлық / әй әй деген эфійрдің сыртында тәте ͡б̊ар↓///	-Өйткені шешім қабылдайтын адам бар. -Иә, балалар кішкентай, бұл өте кішкентай категория туралы айтып отырмын. Бұр үш жастан басталатын категория туралы, бір плюсті мен айтып отырмын сізге, сосын мен осы сала бойынша мамандардан кеңестер алдым, психологтармен сөйлестім, білім саласындағы адамдармен сөйлестім. Әлемдегі тенденцияларды қарадым, бітті шешім қабылдадым. Қыздардың кейіпкерін жасаймыз деп, біздің алғашқы кейіпкеріміз ол Сәби болған. Мен мысалы қазір ұшып келдім, самолетте көріп, әлі актуальды, бүкіл ел көріп отыр, бөпелердің бәрі тек Сәби көреді. Қоғамдық ортада көп талқылаған жоқпын, қазір ғана мен оны айтып бастадым. Көп жылдардан кейін ойланып, оны үлкен тәжірібе және оны басқа адамдар үйренуге бір заметкаға алсын деп, мен ол туралы айта бастадым. Ол Сәби қыз кейіпкер нәресте, 6 айлық, Әй- әй деген эфирдің сыртында тәте бар.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз ͡б̊ір нәресе жақ̊сы нәрсен'әй әй деп айтамыз ғой// ^уос'әй әй көрінбейтін кейіпкер// ал бөпені дана сәб̊ійді қыз жасадық// соны талқылап ^уотырған кезде шығармашылық топпен мен айттым↓/// ↑сәб̊ій кім болады↓/// ↑қыз ͡б̊олады// шын мәнінде кейіпкерд'анықтаған кезде/ басқа ^йемес// жоб̊аны жасап жатқан шығармашылық адамдардан ^уөт'үлкен қарсылық болды↓/// ↑^уөйткені ͡б̊із үйренбегенбіз// басты кейіпкердің қыз ͡б̊олатынына↓/// ↑^уол ^уөзі сезб̊ейді// н'үшін қарсылық жасап ^уотырғанына↓/// ↑мен айтам сен н'үшін қарсы ͡б̊олып тұрсын// ^уол қыз жай ғана// сосын кійім кійгізүуд'үлкен праблемаларға тап келдік біз↓/// ↑мысалы сәб̊ій бізде шығармашылық топ бәрі көйлек кійгізеді// мен айттым ^уол ^йеңбектейтін бала/ ^уол апрійорій көйлек кій'алмайды // ^уол нәресте↓///	↑біз ͡б̊ір нәресе жақ̊сы нәрсен'әй әй деб̊ ͡айтамыз ғой// ^уос'әй әй ͡гөрүмбөйтің ͡ гейіпкер// ал бөпөнү дана сәб̊ійді ͡ғыж жасадық// сонұ талқылап ^уотұрғаң ͡ гезде шығармашылық топпен мен айттым↓/// ↑сәб̊ій ͡гім болады↓/// ↑қыз ͡б̊олады// шын мәнінде ͡гейіпкерд'анықтаған кезде/ басқа ^йемес// жоб̊аны жасаб̊ жатқан шығармашылығ адамдардан ^уөт'үлкөн қарсылық ͡полдұ↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊із үйрөмбөгембіз// басты ͡гейіпкердің ͡ғыз ͡б̊олатынына↓/// ↑^уол ^уөзү сезб̊ейді// н'үшүн қарсылығ жасап ^уотұрғанына↓/// ↑мен айтам сен н'үшүн қарсы ͡б̊олұп тұрсұн// ^уол ͡ғыж жай ғана// сосұң ͡ гійім ͡гійгізүуд'үлкөн праблемаларға тап келдік біз↓/// ↑мысалы сәб̊ій бізде шығармашылық топ ͡пәрі ͡гөйлөк кійгізеді// мен айттым ^уол ^йеңбектейтім бала/ ^уол апрыйорұй ͡гөйлөк кій'алмайды // ^уол нәресте↓///	- Біз бір нәресе жақсы нәрсені әй-әй деп айтамыз ғой, осы Әйәй көрінбейтін кейіпкер, ал бөпені дана сәбиді қыз жасадық, соны талқылап отырған кезде шығармашылық топпен мен айттым. Сәби кім болады? Қыз болады, шын мәнінде, кейіпкерді анықтаған кезде, басқа емес, жобаны жасап жатқан шығармашылық адамдардан өте үлкен қарсылық болды. Өйткені біз үйренбегенбіз басты кейіпкердің қыз болатынына. Ол өзі сезбейді, не үшін қарсылық жасап отырғанына. Мен айтам «Сен не үшін қарсы болып тұрсың, ол қыз жәй ғана?», сосын киім кигізуде үлкен проблемаларға тап келдік біз. Мысалы, Сәби бізде шығармашылық топ бәрі көйлек кигізеді, мен айттым «ол еңбектейтін бала, ол априори көйлек кие алмайды, ол- нәресте».
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол бізде стерійоійптер ͡б̊ар ғой// қыз көйлекпен жүрүу керек ^йекендігін// соның ^уөзін біз алт'айлық балаға жаб̊ыстырайын дедік↓/// ↑^уоны ^уөте тіпті/ сол кезде жасап жүрген мықты ͡б̊іздің ^ірежійсйорлер ^уоны да ͡б̊айқамаған шығар// ^уөздерінің бес/алт'айлық кездері кіріскенде↓/// ↑сəбій сонда кішкене ^уөсті ма↓/// ↑^уөскен жоқ↓/// ↑əлде сол жаңағы↓/// ↑сəбій күйінде қалып/ сөйлейтін болды↓/// ↑біз ^йенді мəжб̊үр ͡б̊олдық// ^уөйткені əлемде пакойа сыйақты ͡б̊асқа да жақ̊сы тəжірійб̊елер ͡б̊ар↓/// ↑солардың тəжірійб̊есіне қаратып// ^уолар сөйлемейді↓/// ↑мен сөйлемей қалдырайық деп ^йедім// ^уол үлкен/ бізге əлеуметтік̊ сондай бір мамандармен сөйлестік↓/// ↑мен ^уойладым/ қателестім ба↓/// ↑қалай ^уолай болды↓/// ↑сосын мен маман ^іретінде қателеспегенімді түс^үнем↓/// ↑^уол ат'аналардың жауапкершілігі ͡б̊олады↓/// ↑ ^уол↓/// ↑^уол мұултфійлм/ бір плйүус/ бір жасқа дейіңг'ата аналар көрүуге ͡б̊олатын мұултфійлм балалармем бірге↓///	↑^уол бізде стерійоійптер ͡б̊ар ғой// қыз ͡гөйлөкпөн жүрүу ͡герек ^йекендігін// сонұң ^уөзүм біз алт'айлық балаға жаб̊ыстырайын дедік↓/// ↑^уонұ ^уөтө тіпті/ сол ͡гезде жасаб̊ жүргөн мықты ͡б̊іздің ^ірежійсйорлер ^уонұ да ͡б̊айқамаған шығар// ^уөздөрүнің бес/алт'айлық кездері ͡гіріскенде↓/// ↑сəбій сонда ͡гішкене ^уөстү ма↓/// ↑^уөскөн жоқ↓/// ↑əлде сол жаңағы↓/// ↑сəбій ͡гүйүндө қалып/ сөйлөйтүм болдұ↓/// ↑біз ^йенді мəжб̊үр ͡б̊олдұқ// ^уөйткөнү əлемде пакойа сыйақты ͡б̊асқа да жақ̊сы тəжірійб̊елер ͡б̊ар↓/// ↑солардың тəжірійб̊есіне қаратып// ^уолар сөйлөмөйді↓/// ↑мен сөйлөмөй ͡галдырайығ ͡деп ^йедім// ^уол үлкөн/ бізге əлеумөттүк̊ сондай бір мамандармен сөйлөстүк↓/// ↑мен ^уойладым/ қателестім ба↓/// ↑қалай ^уолай болдұ↓/// ↑сосұн мен маман ^іретінде қателеспегенімді түс^үнөм↓/// ↑^уол ат'аналардың жауапкершілігі ͡б̊олады↓/// ↑^уол↓/// ↑^уол мұултфійлм/ бір плйүус/ бір жасқа дейіңг'ата аналар ͡гөрүугө ͡б̊олатын мұултфійлм балалармем бірге↓///	- Ол бізде стериоиптер бар ғой қыз көйлекпен жүру керек екендігін, соның өзін біз 6 айлық балаға жабыстырайын дедік. Оны өте тіпті сол кезде жасап жүрген мықты біздің режиссерлер оны да байқамаған шығар, өздерінің 5-6 айлық кездері кіріскенде. - Сəби сонда кішкене өсті ма? - Өскен жоқ. - Əлде сол жаңағы... - Сəби күйінде қалып, сөйлейтін болды. Біз енді мəжбүр болдық, өйткені əлемде Покоя сияқты басқа да жақсы тəжірибелер бар. Солардың тəжірибесіне қаратып, олар сөйлемейді. Мен сөйлемей калдырайық деп едім, ол үлкен, бізге əлеуметтік сондай бір мамандармен сөйлестік. Мен ойладым: қателестім ба? Қалай олай болды? Сосын мен маман ретінде қателеспегенімді түсінем. Ол ата-аналардың жауапкершілігі болады. Ол... Ол мультфильм, бір плюс... бір жасқа дейінгі ата-аналар көруге болатын мультфильм балалармен бірге.
Мақпал Жұмабай	▶	↑ал бізде ^уон'алты жастағылар да көрді// төрт жастағылар да көрді// үш жастағылар// ал балапан ^уол кезде/ ^уон ^йекі жасқа дейін/ жасқа дейіңгі↓/// ↑сол əр ^ұуақытта ^уөз^үнің жас категорійасы тұратын// бір плйүус/ алты плйүус/ ^уон ^йекі плйүус деген сыйақты↓/// ↑бізде теледійдар көрүу/ контент көрүу мəденійеті ͡б̊олмағандықтан// біз ^уоны ͡б̊ұзұуға мəжб̊үр ͡б̊олдық↓/// ↑сон^ұмен ^уөзім/ қазір самалйотпен ұшқ̊ан кезде// сондай айр астана көріп тұрамыз// хаб̊ыйто қаншалықты кішкентай балалардың қатт'ұқсайтын // және ^уол сəбій/ сəбій деп ат'анасымен бірге сəбій бірінші сондай жұб̊ы ͡б̊олды// ал мына праблеманы ^йенд'айтčаңыз // біз күлкілі деп айтұуға ͡б̊олатын деп ^уойлаймын/ қыздардың шаш^ына ͡б̊айланысты↓/// ↑кейіпкерлердің шаш^ына ͡б̊айланысты↓/// ↑ біздің ^ірежійсйорлар шашы қатты тартылған// аж көзі б̊ылай бійтіп қалатын↓///	↑ал бізде ^уон'алты жастағылар да ͡гөрдү// төрт ͡шастағылар да ͡гөрдү// үш шастағылар// ал балапан ^уол ͡гезде/ ^уон ^йекі жасқа дейін/ жасқа дейіңгі↓/// ↑сол əр ^ұуақытта ^уөз^үнүң жас категорұйасы тұратын// бір плйүус/ алты плйүус/ ^уон ^йекі плйүус ͡теген сыйақты↓/// ↑бізде теледійдар ͡гөрүу/ контент көрүу мəденійеті ͡б̊олмағандықтан// біз ^уонұ ͡б̊ұзұуға мəжб̊үр ͡б̊олдұқ↓/// ↑сон^ұмен ^уөзүм/ қазір самалйотпен ұшқ̊аң ͡ гезде// сондай айр астана ͡гөрүп тұрамыз// хаб̊ыйтоң ͡ ғаншалықты ͡гішкентай балалардың ͡ғатт'ұсайтын // және ^уол сəбій/ сəбій деб̊ ͡ат'анасымен бірге сəбій бірінші сондай жұб̊ұ ͡б̊олдұ// ал мына праблеманы ^йенд'айтčаңыз // біз ͡ гүлкүлү деб̊ ͡айтұуға ͡б̊олатын деп ^уойлаймын/ қыздардың шаш^ына ͡б̊айланысты↓/// ↑кейіпкерлердің шаш^ына ͡б̊айланысты↓/// ↑ біздің ^ірежійсйорлар шашы қатты тартылған// аж көзү ͡б̊ылай бійтіп қалатын↓///	- Ал бізде оны алты жастағылар да көрді, төрт жастағылар да көрді, үш жастағылар, ал «Балапан» ол кезде, он екі жасқа дейін, жасқа дейінгі. Сол əр уақытта өзінің жас категориясы тұратын: бір плюс, алты плюс, он екі плюс деген сияқты. Бізде теледидар көру, контент көру мəдениеті болмағандықтан, біз оны бұзуға мəжбүр болдық. Сонымен өзім, қазір самолетпен ұшқан кезде, сондай Аir astana көріп тұрамыз, Хабитон қаншалықты кішкентай балалардың қатты ұқсайтын және ол «Сəби-Сəби» деп ата-анасымен бірге Сəби бірінші сондай жұбы болды, ал мына проблеманы енді айтсаңыз біз күлкілі деп айтуға болатын деп ойлаймын, қыздардың шашына байланысты. Кейіпкерлердің шашына байланысты. Біздің режиссерлар шашы қатты тартылған, аж... көзі былай битіп қалатын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑жалб̊ырамасын↓/// ↑жалб̊ырмаған↓/// ↑шашты жыйнау ^уол жақ̊сы нəрсе ғой// кішкентай балалар шашын жыйнамайды ғой/ белгілі жасқа дейін↓/// ↑фійзійологійалық мыйының қалыптасұуына да зійан↓/// ↑сол маған соның барлығын түс^үніп берүуге тұура келді↓/// ↑сосын ^уол қандай болады→/ сосын ^уол айтады// болмайды ^уолай/ дұрыс ^йемес деп маған// неге дұрыс ^йемес↓/// ↑сосын көйлек кійгізген кезде// бізде праблемалар ͡б̊олды// ұзын/ қысқа қалай істеу деген↓/// ↑мен айтам// кішкентай балалар төрт/ бес жаста қандай көйлек кійед айтш̆ы↓/// ↑^ірежійсйормен ^уотырмыз// ^уол айтады қысқа көйлек кійеді// ал сен неге кійгізб̊ейсің десем// бұл ^уөнерде ^уолай болмайды дейді↓/// ↑мен айтам→/ бұл да түсіндіріп қойсақ/ қалай болады↓/// ↑білесіз ͡б̊а→/ біз əр бір ͡б̊аланың/ қыздың көйлегінің сантійметріне дейін біз ^ірежійсйорлармен жұмыс істедік↓/// ↑ал сосын шаштарын жаңағы мен айттым// давайте карэ жасайық// шашын əдетте кішкентай балалардың түзеп қойып̊ солай жүреді↓///	↑жалб̊ырамасын↓/// ↑жалб̊ырмаған↓/// ↑шашты жыйнау ^уол жақ̊сы нəрсе ғой// кішкентай балалар шашын жыйнамайды ғой/ белгілі жасқа дейін↓/// ↑фыйзыйологұйалығ мыйының ͡ғалыптасұуұна да зійан↓/// ↑сол маған сонұң барлығын түс^үнүп ͡перүугө тұура ͡гелді↓/// ↑сосұн ^уол ͡ғандай болады→/ сосұн ^уол айтады// болмайды ^уолай/ дұрұс ^йемес ͡теп маған// неге дұрұс ^йемес↓/// ↑сосұң ͡ гөйлөк кійгізгең ͡ гезде// бізде праблемалар ͡б̊олдұ// ұзұн/ қысқа ͡ғалай істеу деген↓/// ↑мен айтам// кішкентай балалар төрт/ беш ͡ шаста ͡ғандай ͡гөйлөк кійед айтш̆ы↓/// ↑^ірежійсйормен ^уотұрмұз// ^уол айтады қысқа ͡гөйлөк кійеді// ал сен неге ͡гійгізб̊ейсің десем// бұл ^уөнөрдө ^уолай болмайды дейді↓/// ↑мен айтам→/ бұл да түсүндүріп қойсақ/ қалай болады↓/// ↑білесіз ͡б̊а→/ біз əр бір ͡б̊аланың/ қыздың ͡гөйлөгүнің сантыйметріне дейім біз ^ірежійсйорлармен жұмұс істедік↓/// ↑ал сосұн шаштарын жаңағы мен айттым// давайте ͡гарэ жасайық// шашын əдетте ͡гішкентай балалардың түзөп қойұп̊ солай жүрөдү↓///	- Жалбырамасын? - Жалбырмаған. Шашты жинау ол жақсы нəрсе ғой, кішкентай балалар шашын жинамайды ғой белгілі жасқа дейін. Физиологиялық миының қалыптасуына да зиян. Сол маған соның барлығын түсініп беруге тура келді. Сосын «ол қандай болады?», сосын ол айтады «болмайды олай, дұрыс емес!» деп маған «неге дұрыс емес?». Сосын көйлек кигізген кезде, бізде проблемалар болды: «ұзын, қысқа қалай істеу?» деген. Мен айтам: «кішкентай балалар төрт-бес жаста қандай көйлек киед айтшы?» Режиссермен отырмыз, ол айтады: «қысқа көйлек киеді, ал сен неге кигізбейсің?» десем «бұл өнерде олай болмайды» дейді. Мен айтам «бұл да түсіндіріп қойсақ, қалай болады?». Білесіз ба, біз əр бір баланың, қыздың көйлегінің сантиметріне дейін біз режиссерлармен жұмыс істедік. Ал сосын шаштарын жаңағы мен айттым «давайте карэ жасайық, шашын əдетте кішкентай балалардың түзеп қойып солай жүреді».
Мақпал Жұмабай	▶	↑ал сол кезде/ қатты сондай бір ^уол бейсеналы түрінде ^ірежійссйорларғ'айттым // ^йегер сен жасамасаң// сен просто ͡б̊алапанд'істей алмайтын боласың// балапанд'істеу үшін ^уосы нəрсен'үйренүуге керек̊сің// əйтпесе ͡б̊олмайды сол басында қыйналдым↓/// ↑əрійне/ кейін бұл білінбей қалды// кім н'істейді // бірақ мен сол жылымдағы жұмыстарымның нəтійжесіне қазір құуанам↓/// ↑^уөйткені көремін қалай балалар ^уөсіп жатыр ^йеркін/ мықты↓/// ↑сосын ^йең соңында/ біз неге жеттік десе// біз қыздарғ'арналған жекелеген мүултфійлмдер шығарастырып// тек қыздар көретін// əлемдік тəжірійб̊еде ͡б̊айқасаңыздар// қыздарға ғана мұултфійлм көретін мүултфійлмдер/ ұлдар ғана көретін сондайға жеттік↓/// ↑сосын ^йең соңында/ біздің мен ^уөзімнің кезеңімде// сол үлкен жұмысымның нəтійжесінде жіб̊ек̊ сүупер/ қахарман жіб̊ек деген↓///	↑ал сол ͡гезде/ қатты сондай бір ^уол бейсеналы түрүндө ^ірежійсйорлағ'айттым // ^йегер сен жасамасаң// сем просто ͡б̊алапанд'істей алмайтым боласың// балапанд'істеу үшүн ^уосұ нəрсен'үйрөнүугө керек̊сің// əйтпесе ͡б̊олмайды сол басында ͡ғыйналдым↓/// ↑əрійне/ кейім бұл білімбей ͡ғалды// кім н'істейді // бірағ мен сол жылымдағы жұмұстарымның нəтійжесіне қазір ͡ғұуанам↓/// ↑^уөйткөнү көрөмүң ͡ ғалай балалар ^уөсүб̊ жатыр ^йеркін/ мықты↓/// ↑сосұн ^йең соңұнда/ біз неге жеттік десе// біз ͡ғыздарағ'арналған жекелеген мүултфійлмдер шығарыстырып// тек қыздар ͡гөрөтүн// əлемдік тəжірійб̊еде ͡б̊айқасаңыздар// қыздарға ғана мұультфильм ͡гөрөтүн мүултфійлмдер/ ұлдар ғана ͡гөрөтүн сондайға жеттік↓/// ↑сосұн ^йең соңұнда/ біздің мен ^уөзүмнүң ͡гезеңімде// сол үлкөн жұмұсұмның нəтійжесінде жіб̊ек̊ сүупөр/ қахарман жіб̊ек деген↓///	- Ал сол кезде қатты сондай бір ол бейсеналы түрінде режиссерларға айттым: «Егер сен жасамасаң, сен просто «Балапанда» істей алмайтын боласың, «Балапанда» істеу үшін осы нəрсені үйренуге керексің, əйтпесе болмайды» сол басында қиналдым. Əрине, кейін бұл білінбей қалды кім не істейді, бірақ мен сол жылымдағы жұмыстарымның нəтижесіне қазір қуанам. Өйткені көремін, қалай балалар өсіп жатыр еркін, мықты. Сосын ең соңында біз неге жеттік десе, біз қыздарға арналған жекелеген мультфильмдер шығарыстырып, тек қыздар көретін, əлемдік тəжірибеде байқасаңыздар, қыздарға ғана мультфильм көретін мультфильмдер, ұлдар ғана көретін сондайға жеттік. Сосын ең соңында біздің мен өзімнің кезеңімде сол үлкен жұмысымның нəтижесінде Жібек супер, қаһарман Жібек деген.
Мақпал Жұмабай	▶	↑жіб̊ек̊ шыққан кезде// ^уол əлемдегі сүуперсемейка сыйақты↓/// ↑сол тенденсійаны бəрін зерттеуге керекті// ^уоны ^ұлокалыйзасыйа жасалұу керек↓/// ↑жаңа нəрсе ^уойлап таб̊ұу керегі жоқ// тек̊ сондай ^уөз^үміздің сана сез^імізге ^ылайықтап ^уөзгертіп// ^уоны кейіпкерлерді салған кезде// ^уол шешім қаб̊ылдайтын// жəне əлемді құтқаратын қыз ͡б̊олып// сол жіб̊екті ͡б̊іткен кезде// мен ^уөз^үм'айттым болды// мен ары қарай жұмыс т'істегім келмейді↓/// ↑ары қарай дамығым келеді ^уөскенді↓/// ↑жіб̊ек мен үшін/ мен жіб̊екті көргенде жылап калдым// ^уөйткені ^уол көптеген глоб̊алды деген шешім қаб̊ылдайтын ^уол қыз↓/// ↑жіб̊екті көрген қыздар// ^уолар мықты қыздар ͡б̊олады↓/// ↑ійə/ ^уолар ійндентійфійкасыйа жасайды ғой// ал жіб̊ек бұл мен сыйақты// мен тəріздес қыз↓/// ↑ал мен жіб̊ек бүкүл əлемді қорғай алады// демек мен д'істей аламын↓///	↑жіб̊ек̊ шыққаң ͡ гезде// ^уол əлемдегі сүупөрсемейка сыйақты↓/// ↑сол тенденсійәны бəрін зерттеугө керекті// ^уонұ ^ұлокалыйзасыйа жасалұу ͡герек↓/// ↑жаңа нəрсе ^уойлап таб̊ұу ͡герегі жоқ// тек̊ сондай ^уөз^үмүздің сана сез^імізге ^ылайықтап ^уөзгөртүп// ^уонұ ͡гейіпкерлерді салғаң ͡ гезде// ^уол шешім қаб̊ылдайтын// жəне əлемді ͡ғұтқаратың ͡ ғыз ͡б̊олұп// сол жіб̊екті ͡б̊іткең ͡ гезде// мен ^уөз^үм'айттым болдұ// мен ары ͡ғарай жұмұс т'істегім келмейді↓/// ↑ары қарай дамығым ͡геледі ^уөскөндү↓/// ↑жіб̊ег мен үшүн/ мен жіб̊екті ͡гөргөндө жылап қалдым// ^уөйткөнү ^уол ͡гөптөгөн глоб̊алды деген шешім қаб̊ылдайтын ^уол ͡ғыз↓/// ↑жіб̊екті ͡гөргөң ͡ ғыздар// ^уолар мықты қыздар ͡б̊олады↓/// ↑ійə/ ^уолар ійндентійфійкасыйа жасайды ғой// ал жіб̊ек бұл мен сыйақты// мен тəріздес қыз↓/// ↑ал мен жіб̊ек бүкүл əлемді ͡ғорғай алады// демег мен д'істей аламын↓///	- Жібек шыққан кезде, ол əлемдегі «Суперсемейка» сияқты. Сол тенденцияны бəрін зерттеуге керекті, оны локализация жасалу керек. Жаңа нəрсе ойлап табу керегі жоқ, тек сондай өзіміздің сана сезімізге лайықтап өзгертіп, оны кейіпкерлерді салған кезде ол шешім қабылдайтын жəне əлемді құтқаратын қыз болып, сол Жібекті біткен кезде мен өзіме айттым болды, мен ары қарай жұмыс та істегім келмейді. Ары қарай дамығым келеді өскенді. Жібек мен үшін, мен Жібекті көргенде жылап калдым, өйткені ол көптеген глобалды деген шешім қабылдайтын ол қыз. Жібекті көрген қыздар олар мықты қыздар болады. Иə, олар индентификация жасайды гой, ал Жібек бұл мен сияқты, мен тəріздес қыз.Ал мен Жібек бүкіл əлемді қорғай алады, демек мен де істей аламын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑үш/ төрт жасындағы қыздар ^уол бес/ алты түрде ͡б̊олады↓/// ↑сіз қосып бердіңіз// кетіп қалдыңыз// сол əсерін білмейсіз↓/// ↑ал ^уол жіб̊ек̊с сыйақты ͡б̊олғысы келеді// жəне ^уол сəбій сыйақты ͡б̊олғысы келеді↓/// ↑^уол да солардан үйренеді жəне ^уөз тілінд'үйренеді ↓/// ↑сосын тағы ͡б̊алапан кезендегі маңызды нəрсенің бірі// ^уол ійнклйүузійа↓/// ↑біз эфійрг'экзоскелет айағы жоқ жүргізүушілерді шығарұуға мүмкіндік алдық// сосын басшылық қолдады↓/// ↑^уөйткені ͡б̊ізде ^йерек̊ше қажеттілігі ͡б̊ар адамдар эфійрге шықпау керек↓/// ↑неге ^уол шықпау керек↓/// ↑шықпау деген сөз жоқ// шықпа деген қорқыныш болды↓/// ↑^уоны шығарып мамандықты қалай ұстауды ͡б̊ілмейді ғой// бұнда ͡б̊із ͡б̊алаларға ͡б̊ұл қауіпті нəрсе ^йемес ^йекенін түсіндірүу үшін // ^уосындай шешім қаб̊ылдадық↓///	↑үш/ төрт ͡шасындағы ͡гыздар ^уол бес/ алты түрдө ͡б̊олады↓/// ↑сіз ͡ғосұп ͡пердіңіз// кетіп қалдыңыз// сол əсерім білмейсіз↓/// ↑ал ^уол жіб̊ек̊с сыйақты ͡б̊олғұсұ ͡геледі// жəне ^уол сəбій сыйақты ͡б̊олғұсұ ͡геледі↓/// ↑^уол да солардан үйрөнөді жəне ^уөз тілінд'үйрөнөді ↓/// ↑сосұн тағы ͡б̊алапаң ͡ гезендегі маңызды нəрсенің бірі// ^уол ійңклйүузійа↓/// ↑біз эфійрг'экзоскелет айағы жоғ жүргүзүушүлөрдү шығарұуға мүмкүндүг алдық// сосұм башшылық қолдады↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊ізде ^йерек̊ше ͡гажеттілігі ͡б̊ар адамдар эфійрге шықпау ͡герек↓/// ↑неге ^уол шықпау ͡герек↓/// ↑шықпау деген сөз жоқ// шықпа дегең ͡ ғорқұнұш болдұ↓/// ↑^уонұ шығарып мамандықты қалай ұстаудұ ͡б̊ілмейді ғой// бұнда ͡б̊із ͡б̊алаларға ͡б̊ұл ͡ғауүптү нəрсе ^йемес ^йекенін түсүндүрүу үшүн // ^уосұндай шешім қаб̊ылдадық↓///	- Үш-төрт жасындағы кыздар ол бес-алты түрде болады. Сіз қосып бердіңіз, кетіп қалдыңыз, сол əсерін білмейсіз. Ал ол ЖібекС сияқты болғысы келеді жəне ол сəби сияқты болғысы келеді. Ол да солардан үйренеді жəне өз тілінде үйренеді. Сосын тағы «Балапан» кезендегі маңызды нəрсенің бірі- ол инклюзия. Біз эфирге экзоскелет аяғы жоқ жүргізушілерді шығаруға мүмкіндік алдық, сосын басшылық қолдады. Өйткені бізде ерекше кажеттілігі бар адамдар эфирге шықпау керек. Неге ол шықпау керек? Шықпау деген сөз жоқ, шықпа деген қорқыныш болды. Оны шығарып мамандықты қалай ұстауды білмейді ғой, бұнда біз балаларға бұл қауіпті нəрсе емес екенін түсіндіру үшін осындай шешім қабылдадық.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бұл керемет біз ^уоның мүултфійлмдерде жасап// қәзіргі ͡б̊асшылар жасап жатыр деп ^уойлаймын//^уөйткені ͡б̊ізде ^уодан бір сәт жоғары көзқарастармен күресүуі// стереотійптерді жеңүу// үлкен әлемдік адам хақ^ына ͡б̊айланысты мәселені қамтұу ͡б̊олды↓/// ↑ал қазір мен ^уойлаймын қандай кейіпкер пайда ͡б̊олғанын↓/// ↑зерттеген жоқпын// бірақ̊ сол сәтте жаңағы ͡б̊ағдармаларға ^йенгізүуге ͡б̊ұндай мүмкіншілік жоқ↓/// ↑бір күні ͡б̊іздің тан^ымал айтұуға ^уоңай бағдарламасында// кезіндегі ͡б̊ір қыз ^уотыр да// неде калйаскада↓/// ↑содан арманың қандай деп̊ сұрады↓/// ↑^уол айтты ͡б̊алапан телеарнасында жүргізүуші ͡б̊олғым келеді деді↓/// ↑сосын мен көріп ^уотырдым соны↓/// ↑^уол ^уөте тан^ымал бағдарлама ғо↓/// ↑ал мен бірден айттым эфійрге шығарамыз↓/// ↑біз ^уоны сол сәтте сол ^уөз^үнің қалауымен эфійрге шығарұуға мүмкіндік̊ шығардық ↓///	↑бұл ͡геремет ͡піз ^уонұң мүултфійлмдерде жасап// кәзіргі ͡б̊ашшылар жасаб̊ жатыр деп ^уойлаймын//^уөйткөнү ͡б̊ізде ^уодам бір сәт ͡шоғары ͡гөзқарастармең ͡ гүрөсүуү// стереотұйптерді жеңүу// үлкөн әлемдіг адам хақ^ына ͡б̊айланысты мәселені ͡ғамтұу ͡б̊олдұ↓/// ↑ал ͡ғазір мен ^уойлаймың ͡ ғандай ͡гейіпкер пайда ͡б̊олғанын↓/// ↑зерттеген жоқпұн// бірақ̊ сол сәтте жаңағы ͡б̊ағдармаларға ^йеңгізүугө ͡б̊ұндай мүмкүншүліг жоқ↓/// ↑бір ͡гүнү ͡б̊іздің тан^ымал айтұуға ^уоңай бағдарламасында// кезіндегі ͡б̊ір ͡ғыз ^уотұр да// неде ͡галйаскада↓/// ↑содан арманың ͡ғандай деп̊ сұрады↓/// ↑^уол айтты ͡б̊алапан телеарнасында жүргүзүушү ͡б̊олғұм ͡геледі деді↓/// ↑сосұн мең ͡ гөрүп ^уотұрдұм сонұ↓/// ↑^уол ^уөтө тан^ымал бағдарлама ғой↓/// ↑ал мем бірден айттым эфійрге шығарамыз↓/// ↑біз ^уонұ сол сәтте сол ^уөз^үнүң ͡ғалауұмөн эфійрге шығарұуға мүмкүндүк̊ шығардық ↓///	-Бұл керемет біз оның мультфильмдерде жасап, қәзіргі басшылар жасап жатыр деп ойлаймын, өйткені бізде одан бір сәт жоғары көзқарастармен күресуі, стереотиптерді жеңу, үлкен әлемдік адам хақына байланысты мәселені қамту болды. Ал қазір мен ойлаймын қандай кейіпкер пайда болғанын. Зерттеген жоқпын, бірақ сол сәтте жаңағы бағдармаларға енгізуге бұндай мүмкіншілік жоқ. Бір күні біздің танымал «Айтуға оңай» бағдарламасында кезіндегі бір қыз отыр да, неде коляскада. Содан арманың қандай деп сұрады. Ол айтты «Балапан» телеарнасында жүргізуші болғым келеді» деді. Сосын мен көріп отырдым соны. Ол өте танымал бағдарлама ғо. Ал мен бірден айттым эфирге шығарамыз. Біз оны сол сәтте сол өзіннің қалауымен эфирге шығаруға мүмкіндік шығардық .
Мақпал Жұмабай	▶	↑айтып ^уотырмын ғо// басшы деңгейінде жақ̊сы стратегійаларды ͡б̊асшыларға түсіндірүу арқылы // ^уөте сондай кең көзқарастарды ^уөзгертетін шешімдерді қаб̊ылдады↓/// ↑сол кездегі ͡б̊іздің жетек̊шілерге/ барлығына/ басшыларға/ бәр^іне ͡б̊арлық эк̊сперійменттерді жасаушы ͡б̊арлық көздерге шығаратын↓/// ↑бір күн'әлеуметтік желіден/ жүг^үріп жүрген ^йек'айағы жоқ қызды көрдім↓/// ↑^йек'айағы жоқ қателеспесем// талдықорған жақта// ^йенді деталдары ^йесімде жоқ// сондай әдемі ^йек'айағы темір жаңағы склет қо// ^йенді жасанд'айақ ↓/// ↑кәзір ^уол бүкүл әлемде қалыпты// ^уон^ұмен әлемде жүг^үріп жүр↓/// ↑бірақ ^уол кез сіз ^уойлаңызш'алты /жеті жыл бұрын// сегіз жыл бұрын ба ^уол ^уөте қорқынышты кез↓/// ↑бұндай адамдарға қарауға қорқып жүрген барлықтары↓/// ↑бірақ ^уол ^уөзі сондай ^йеркін ұстайды ^йекен әлеуметтік жерде↓/// ↑мен ^уоны көрдім д'айттым // таб̊ыңдар қызды/ таб̊ындар↓/// ↑^уол бізге ͡б̊алапаңға келүу керек↓///	↑айтып ^уотұрмұн ғо// башшы деңгейінде жақ̊сы стратегійәларды ͡б̊ашшыларға түсүндүрүу арқылы // ^уөтө сондай ͡гең ͡гөзқарастарды ^уөзгөртөтін шешімдерді ͡ғаб̊ылдады↓/// ↑сол ͡гездегі ͡б̊іздің жетек̊шілерге/ барлығына/ башшыларға/ бәр^іне ͡б̊арлығ эк̊сперійменттерді жасаушұ ͡б̊арлық көздөргө шығаратын↓/// ↑бір ͡гүн'әлеумөттүк желіден/ жүг^үрүб̊ жүргөн ^йек'айағы жоқ қызды ͡гөрдүм↓/// ↑^йек'айағы жоқ қателеспесем// талдықорған жақта// ^йенді деталдары ^йесімде жоқ// сондай әдемі ^йек'айағы темір жаңағы склет қо// ^йенді жасанд'айақ ↓/// ↑қазір ^уол бүкүл әлемде қалыпты// ^уон^ұмен әлемде жүг^үрүб̊ жүр↓/// ↑бірақ ^уол ͡гес сіз ^уойлаңыш'алты /жеті жыл бұрұн// сегіж жыл бұрұм ба ^уол ^уөтө қорқұнұшты ͡гез↓/// ↑бұндай адамдарға ͡ғарауға ͡ғорқұб̊ жүргөм барлықтары↓/// ↑бірақ ^уол ^уөзү сондай ^йеркін ұстайды ^йекен әлеумөттүг жерде↓/// ↑мен ^уонұ ͡гөрдүм д'айттым // таб̊ыңдар ͡ғызды/ таб̊ындар↓/// ↑^уол бізге ͡б̊алапаңға ͡гелүу ͡герек↓///	- Айтып отырмын ғо басшы деңгейінде жақсы стратегияларды басшыларға түсіндіру арқылы, өте сондай кең көзқарастарды өзгертетін шешімдерді қабылдады. Сол кездегі біздің жетекшілерге, барлығына, басшыларға, бәріне барлық эксперименттерді жасаушы, барлық көздерге шығаратын. Бір күні әлеуметтік желіден жүгіріп жүрген 2 аяғы жоқ қызды көрдім. Екі аяғы жоқ қателепесем, Талдықорған жақта, енді детальдары есімде жоқ, сондай әдемі 2 аяғы темір жаңағы скелет қо, енді жасанды аяқ. -Қәзір ол бүкіл әлемде қалыпты, онымен әлемде жүгіріп жүр. Бірақ ол кез сіз ойлаңышы 6-7 жыл бұрын, 8 жыл бұрын ба ол өте қорқынышты кез. Бұндай адамдарға қарауға қорқып жүрген барлықтары. Бірақ ол өзі сондай еркін ұстайды екен әлеуметтік жерде. Мен оны көрдім да айттым табыңдар қызды, табындар. Ол бізге «Балапанға» келу керек.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сосын ^уол біздің бір ͡б̊ағдарламада жүрді/ бастады/ жүргізді↓/// ↑сонда ^уол эфійрде мынандай ұзын көйлек кійіп// көрсетпей қойғаны ͡б̊ар ғо↓/// ↑біз ^уоны кішкене ^уоны нетіп темір айақты көрсетіп тұрғыздық// ^уол қалыпты нәрсег'айналды ↓/// ↑мысалы/ мен ^уөз ͡б̊алаларыма қарадым// ^уолар қалай қаб̊ылдайды ^йекен деп↓/// ↑^уол тіпті қызық болып басталды// бійо жартылай ^ұроб̊от// жартылай адам сыйақты↓/// ↑сосын бір сәттерде/ қолы сондай сыйақт'адамдарды / мен міндетті түрд'эфійрлерге нетіп жүрдім// шақ^ырып жүрдім↓/// ↑бір ғана қаупі ͡б̊олды// ^уол жаңағы кейд'экоскелет қолдар ͡б̊ағынбай// басқа шешім қаб̊ылдап кетүуі мүмкін↓/// ↑шартты түрде ͡б̊із ^уон'алдын алып// ^уоның балалармен кантакт келмейтіндей сыйтұуасыйа қарастырдық↓/// ↑сонда қап қара/ мысалы күміс түсті қол^ұмен бірнәрс'істеп жазып// ^уол білесіз ͡б̊а қандай күшті кез ͡б̊олды// біз үшін↓///	↑сосұн ^уол біздің бір ͡б̊ағдарламада жүрдү/ бастады/ жүргүздү↓/// ↑сонда ^уол эфійрде мынандай ұзұң ͡ гөйлөк кійіп// көрсөтпөй ͡ғойғаны ͡б̊ар ғо↓/// ↑біз ^уонұ ͡гішкене ^уонұ нетіп темір айақты ͡гөрсөтүп тұрғұздұқ// ^уол ͡ғалыпты нәрсег'айналды ↓/// ↑мысалы/ мен ^уөз ͡б̊алаларыма ͡ғарадым// ^уолар ͡ғалай ͡ғаб̊ылдайды ^йекен деп↓/// ↑^уол тіпті ͡ғызық ͡полұп пасталды// бұйо жартылай ^ұроб̊от// жартылай адам сыйақты↓/// ↑сосұм бір сәттерде/ қолұ сондай сыйақт'адамдарды / мен міндетті түрд'эфійрлерге нетіб̊ жүрдүм// шақ^ырыб̊ жүрдүм↓/// ↑бір ғана ͡ғауүпү ͡б̊олдұ// ^уол жаңағы ͡гейд'экоскелет қолдар ͡б̊ағымбай// басқа шешім қаб̊ылдап кетүуү мүмкүн↓/// ↑шартты түрдө ͡б̊із ^уон'алдын алып// ^уонұң балалармең ͡ гонтакт келмейтіндей сыйтұуасыйа ͡ғарастырдық↓/// ↑сонда ͡ғап қара/ мысалы ͡гүмүс түстү қол^ұмем бірнәрс'істеп жазып// ^уол білесіз ͡б̊а ͡ғандай ͡гүштү кез ͡б̊олдұ// біз үшүн↓///	- Сосын ол біздің бір бағдарламада жүрді, бастады, жүргізді. Сонда ол эфирде мынандай ұзын көйлек киіп, көрсетпей қойғаны бар ғо. Біз оны кішкене оны нетіп темір аяқты көрсетіп тұрғыздық, ол қалыпты нәрсеге айналды. Мысалы, мен өз балаларыма қарадым, олар қалай қабылдайды екен деп. Ол тіпті қызық болып басталды, био жартылай робот, жартылай адам сияқты. Сосын бір сәттерде қолы сондай сияқты адамдарды мен міндетті түрде эфирлерге нетіп жүрдім, шақырып жүрдім. Бір ғана қауіпі болды, ол жаңағы кейде экоскелет қолдар бағынбай, басқа шешім қабылдап кетуі мүмкін. Шартты түрде біз оны алдын алып, оның балалармен контакт келмейтіндей ситуация қарастырдық. Сонда қап-қара, мысалы күміс түсті қолымен бірнәрсе істеп жазып, ол білесіз ба қандай күшті кез болды біз үшін.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бірақ ^уоның барлығын мен көрем ^ұуақыт келгенде// ^уол менің ғана ^йемес// ^уол кездегі ͡б̊алапанның қазақ̊стан телерадыйо карпарасыйасының үлкен тәуекелі ͡б̊олатын↓/// ↑және де сол кезде/ біздің жоб̊ада ͡б̊алапанда/ арұужан сайн әпкеміз жұмыс істейтін үлкен жоб̊алармен↓/// ↑бұл жаңағы ^йерек̊ше қажеттілігі ͡б̊ар ͡б̊алалармен контент жасайды/ сол кезде↓/// ↑мен арұужан ханыммен сөйлестім// айттым арұужан ханым// давайте фокұус ^уөзгертеміз// мүмкіндігі шектеулі деп айтпаймыз// мүмкіндігі шек̊сіз ͡б̊алалар деп айтамыз↓/// ↑сіз маған ^уолардың мүмкіншілігі шек̊сіз ^йекенін көрсетесіз↓/// ↑сосын ^уол кісіге ^уол ійдей'ұнап // қаншама сезон бізге талантт'адамдарды көрсетті↓/// ↑ менің балам эфійр көріп// сол бір күшт'ән айтып// бійлеп неше түрлі сүупер герой балалар келіп жатыр↓/// ↑бітпейтін біреудің қолы жоқ// біреудің айағы жоқ// біреудің көзі жоқ дегендей// бірақ бәрін істей алады↓/// ↑таланты зор менің балам айтты// мен ^уосындай болам деп↓/// ↑сон^ұмен үйде ^уотырған менің ана ^іретіндегі// маман ^іретіндегі ͡б̊алалар үшін істейтін арманым ^уорындалды↓///	↑бірақ ^уонұң барлығын мең ͡ гөрөм ^ұуақыт келгенде// ^уол менің ғана ^йемес// ^уол ͡гездегі ͡б̊алапанның ͡ғазақ̊стан телерадыйо карпарасыйасының үлкөн тәуөкөлү ͡б̊олатын↓/// ↑және де сол ͡гезде/ біздің жоб̊ада ͡б̊алапанда/ арұужан сайн әпкеміж жұмұс істейтін үлкөн жоб̊алармен↓/// ↑бұл жаңағы ^йерек̊ше қажеттілігі ͡б̊ар ͡б̊алалармең ͡ гонтент ͡шасайды/ сол ͡гезде↓/// ↑мен арұужан ханыммен сөйлөстүм// айттым арұужан ханым// давайте фокұус ^уөзгөртөміз// мүмкүндүгі шектеулү деб̊ ͡айтпаймыз// мүмкүндүгі шек̊сіз ͡б̊алалар деб̊ ͡айтамыз↓/// ↑сіз маған ^уолардың мүмкүншүлігі шек̊сіз ^йекенің ͡ гөрсөтөсіз↓/// ↑сосұн ^уол ͡гісіге ^уол ійдей'ұнап // қаншама сезом бізге талантт'адамдарды көрсөтттү↓/// ↑менің балам эфійр ͡гөрүп// сол бір ͡гүшт'ән айтып// бійлеп неше түрлү сүупөр герой балалар ͡геліб̊ жатыр↓/// ↑бітпейтім біреудүң ͡ғолұ жоқ// біреудүң айағы жоқ// біреудүң ͡гөзү жок дегендей// бірақ ͡пәрін істей алады↓/// ↑таланты зор менің балам айтты// мен ^уосұндай болам деп↓/// ↑сон^ұмен үйдө ^уотұрған менің ана ^іретіндегі// маман ^іретіндегі ͡б̊алалар үшүн істейтін арманым ^уорұндалды↓///	- Бірақ оның барлығын мен көрем уақыт келгенде, ол менің ғана емес, ол кездегі «Балапанның» Қазақстан телерадио корпорациясының үлкен тәуекелі болатын. Және де сол кезде біздің жобада «Балапанда» Аружан Сайн әпкеміз жұмыс істейтін үлкен жобалармен. Бұл жаңағы ерекше қажеттілігі бар балалармен контент жасайды сол кезде. Мен Аружан ханыммен сөйлестім, айттым: «Аружан ханым, давайте фокус өзгертеміз, мүмкіндігі шектеулі деп айтпаймыз, мүмкіндігі шексіз балалар деп айтамыз. Сіз маған олардың мүмкіншілігі шексіз екенін көрсетесіз». Сосын ол кісіге ол идея ұнап, қаншама сезон бізге талантты адамдарды көрсеттті. Менің балам эфир көріп, сол бір күшті ән айтып, билеп, неше түрлі супер герой балалар келіп жатыр. Бітпейтін біреудің қолы жоқ, біреудің аяғы жоқ, біреудің көзі жок дегендей, бірақ бәрін істей алады. Таланты зор менің балам айтты, мен осындай болам деп. Сонымен үйде отырған менің ана ретіндегі, маман ретіндегі балалар үшін істейтін арманым орындалды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑йағній ͡б̊алалардың мүмкіндігінің шек̊сіз ^йекенін көрсете ͡б̊ілдіңіздер// үйде тәрб̊ійелеп ^уотырған балаларымызға ^йең бастысы дамұуына көп әсерін берді↓/// ↑ійа/ бір жасқа келгенде мен балапанд'істеп жүрдім// балам үшін бардым ^уол каналға↓/// ↑әрійне/ мағ^ына пайда ͡б̊олды ғой↓/// ↑мақ̊сат пайда ͡б̊олды↓/// ↑^уон беске келед'үлкені // кішкентайы тоғызда↓/// ↑^уол сонда қанша жыл балалар контентке ^уөм^үрімд'арнаған болып тұрмын/ ұзақ ^ұуақыт↓/// ↑қызық болды ғой↓/// ↑мен балапанда жүргенде/ мен жаппай ^уосындай нәрселер тұуралы жаза ͡б̊астадым↓/// ↑канференсійаларға ͡б̊арғанда/ балаларға қанша мійнұут телевійзор көрсетүу керек// неге гаджет берүуге ͡б̊олмайд деп// тіпті сын айтылған болатын// әріптестерімізің тарапынан/ ^ірейтійнг қайдан болады// ^йегер сен бәрін эфійрден қашық жатсаң деп↓/// ↑мен айттым сол кезде// таңнан кешке дейін телевійзор көретін ұрпақ бізге керек ^йемес↓/// ↑сондықтан да ͡б̊із сауаттандырұу үшін // жұмыс істеуіміз керек↓/// ↑мен адамдарды/ көрермендерді сауатčыз деп жатқан жоқпын// бірақ ^уондайымыз ͡б̊ар ͡б̊іздің бәр^іміздің↓///	↑йағный ͡б̊алалардың мүмкүндүгінің шек̊сіз ^йекенің ͡ гөрсөтө ͡б̊ілдіңіздер// үйдө тәрб̊ійелеп ^уотұрғам балаларымызға ^йең бастысы дамұуұна ͡гөб̊ ͡әсерім берді↓/// ↑ійа/ бір жасқа ͡гелгенде мем балапанд'істеп жүрдүм// балам үшүм бардым ^уол ͡ганалға↓/// ↑әрійне/ мағ^ына пайда ͡б̊олдұ ғой↓/// ↑ мақ̊сат пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑^уом беске ͡гелед'үлкөнү // кішкентайы тоғұзда↓/// ↑ ^уол сонда ͡ғанша жыл балалар ͡гонтентке ^уөм^үрүмд'арнаған болұп тұрмұн/ ұзақ ^ұуақыт↓/// ↑қызық ͡полдұ ғой↓/// ↑мем балапанда жүргөндө/ мен жаппай ^уосұндай нәрселер тұуралы жаза ͡б̊астадым↓/// ↑канференсійаларға ͡б̊арғанда/ балаларға ͡ғанша мійнұут телевійзор ͡гөрсөтүу ͡герек// неге гаджет ͡перүугө ͡б̊олмай деп// тіпті сын айтылғам болатын// әріптестерімізің тарапынан/ ^ірейтійңг қайдам болады// ^йегер сем бәрін эфійрдең ͡ ғашыб̊ жатырсаң деп↓/// ↑мен айттым сол ͡гезде// таңнаң ͡ гешке дейін телевійзор ͡гөрөтүн ұрпақ ͡пізге ͡герек ^йемес↓/// ↑сондұқтан да ͡б̊іс сауаттандырұу үшүн // жұмұс істеуүмүз ͡герек↓/// ↑мен адамдарды/ көрөрмөндерді сауатčыз деб̊ жатқан жоқпұн// бірақ ^уондайымыз ͡б̊ар ͡б̊іздің бәр^іміздің↓///	- Яғни балалардың мүмкіндігінің шексіз екенін көрсете білдіңіздер, үйде тәрбиелеп отырған балаларымызға ең бастысы дамуына көп әсерін берді. - Ия, бір жасқа келгенде мен «Балапанда» істеп жүрдім, балам үшін бардым ол каналға. - Әрине, мағына пайда болды ғой. Мақсат пайда болды. 15-ке келеді үлкені, кішкентайы - тоғызда. Ол сонда қанша жыл балалар контентке өмірімді арнаған болып тұрмын, ұзақ уақыт. - Қызық болды ғой. Мен «Балапанда» жүргенде мен жаппай осындай нәрселер туралы жаза бастадым. Конференциаларға барғанда балаларға қанша минут телевизор көрсету керек, неге гаджет беруге болмайд деп, тіпті сын айтылған болатын, әріптестерімізің тарапынан, рейтинг қайдан болады, егер сен бәрін эфирден қашып жатсаң деп. Мен айттым сол кезде, таңнан кешке дейін телевизор көретін ұрпақ бізге керек емес. Сондықтан да біз сауаттандыру үшін жұмыс істеуіміз керек. Мен адамдарды, көрермендерді сауатсыз деп жатқан жоқпын, бірақ ондайымыз бар біздің бәріміздің.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз жаңашылдыққа ^уөте құштар// бірақ ^уоның қалай қолданұуды ͡б̊ілмейтін халықпыз негізінде↓/// ↑сол үйрен'алмай жүрген бір қасыйетіміз/ дағдымыз сол деп ^уойлаймын↓/// ↑содан кейін/ балам дүнійеге келді// біздің алдымызда д'үлкен сұрақ тұрды↓/// ↑гаджет береміз ͡б̊а// бұған бермейміз ͡б̊а деген↓/// ↑мен сол кезде ^уоны ғыл^ымый негіздеу керек ^йекенін түсіндім↓/// ↑сосын үлгі ^іретінде// әлемде дүнійежүзілік денсаулық̊ сақтау ұй^ұмы деген барлық̊ стандарттарды жасайтын ұйым бар↓/// ↑соның сайтына кіріп// зерттеулерін қарап таныстым// және соны ͡б̊алапан үшін де/ ^уөзім үшін де негіз қылып алдым↓/// ↑жыл сайын ^уолардың үлкен аналійтійкалары жарық көріп тұрады↓/// ↑жаңа категорійаларды ͡б̊ереді↓/// ↑қалай қолданұу керек// н'істеу керек деп↓/// ↑сондағ'айтылған нәрсе// үш жасқа дейіңгі ͡б̊алалар гаджетті қолданұу қажеттігі жоқ↓///	↑біж жаңашылдыққа ^уөтө құштар// бірақ ^уонұң ͡ғалай ͡ғолданұудұ ͡б̊ілмейтін халықпыз негізінде↓/// ↑сол үйрөн'алмай жүргөм бір ͡ғасыйетіміз/ дағдымыс сол деп ^уойлаймын↓/// ↑содаң ͡ гейін/ балам дүнүйөгө келді// біздің алдымызда д'үлкөн сұрақ тұрдұ↓/// ↑гаджет ͡переміз ͡б̊а// бұғам бермейміз ͡б̊а деген↓/// ↑мен сол ͡гезде ^уонұ ғыл^ымый негіздеу ͡герек ^йекенін түсүндүм↓/// ↑сосұн үлгү ^іретінде// әлемде дүнүйөжүзүлүк денсаулұқ̊ сақтау ұй^ұмұ дегем барлық̊ стандарттарды жасайтын ұйұм бар↓/// ↑сонұң сайтына ͡гіріп// зерттеулөрүң ͡ ғарап таныстым// және сонұ ͡б̊алапан үшүн де/ ^уөзүм үшүн де негіз ғылыб̊ ͡алдым↓/// ↑жыл сайын ^уолардың үлкөн аналыйтыйкалары жарық көрүп тұрады↓/// ↑жаңа ͡гатегорұйаларды ͡б̊ереді↓/// ↑қалай ͡ғолданұу ͡герек// н'істеу керек деп↓/// ↑сондағ'айтылған нәрсе// үш ͡шасқа дейіңгі ͡б̊алалар гаджетті ͡ғолданұу ͡ғажеттігі жоқ↓///	- Біз жаңашылдыққа өте құштар, бірақ оның қалай қолдануды білмейтін халықпыз негізінде. Сол, үйрене алмай жүрген бір қасиетіміз, дағдымыз сол деп ойлаймын. Содан кейін, балам дүниеге келді, біздің алдымызда да үлкен сұрақ тұрды. Гаджет береміз ба, бұған бермейміз ба деген. Мен сол кезде оны ғылыми негіздеу керек екенін түсіндім. Сосын, үлгі ретінде, әлемде дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы деген барлық стандарттарды жасайтын ұйым бар. Соның сайтына кіріп, зерттеулерін қарап таныстым және соны «Балапан» үшін де, өзім үшін де негіз қылып алдым. Жыл сайын олардың үлкен аналитикалары жарық көріп тұрады. Жаңа категорияларды береді. Қалай қолдану керек, не істеу керек деп. Сондағы айтылған нәрсе, үш жасқа дейінгі балалар гаджетті қолдану қажеттігі жоқ.
Мақпал Жұмабай	▶	↑үш жасқа дейін балалар гаджетті қолданбау керек негізінде↓/// ↑ал бізд'үш жастағы ͡б̊алаларға/ біз толыққанды тұлға ^іретінде// телефон алып беріп қойамыз ͡б̊ір тұтас↓/// ↑^уоның мыйы ^уол жердегі контент көрүуге// ^уодан ^уөз^үне қажетті контент іздеуге// және ^уоның қорытұуға// ^уоның мыйының қаб̊^ілеті жетпейді↓/// ↑сондықтан да қазір ^уөзімнің сүуб̊ектійвті пік^ірім бойынша// басқа да неше түрл'ата аналардың ^уөзі түсінбей қалып жатқан жағдайлар// ^уосы гаджеттердің кес^ірінен болып жатұуы мүмкін↓/// ↑^уол зерттеліп жатыр// ^уол ^уөте жаңа сала// ^йенд'алдағы ^ұуақытта ͡б̊із ^уоның зерттеулерін алатын боламыз↓/// ↑сыйфрлы шешімдермен байланысты// дійагноздар пайда ͡б̊ола ͡б̊астады/ ^уөз^үңіз ͡б̊ілесіз↓/// ↑тіпті зерттеулер ͡б̊ар// ат'анасы барлығы тұуған ана тілінде сөйлейді// бірақ ^уоның сүйікті мүултфійлмі неміс тілінде↓///	↑үш ͡шасқа дейім балалар гаджетті ͡ғолдамбау ͡герек негізінде↓/// ↑ал бізд'үш жастағы ͡б̊алаларға/ біз толұққанды тұлға ^іретінде// телефон алып ͡періп қойамыз ͡б̊ір тұтас↓/// ↑^уонұң мыйы ^уол жердегі ͡гонтент көрүугө// ^уодан ^уөз^үнө қажетті ͡гонтент іздеугө// және ^уонұң ͡ғорұтұуға// ^уонұң мыйының ͡ғаб̊^ілеті жетпейді↓/// ↑сондұқтан да ͡ғазір ^уөзүмнүң сүуб̊өктійвті пік^ірім бойұнша// басқа да неше түрл'ата аналардың ^уөзү түсүмбөй ͡ғалыб̊ жатқан жағдайлар// ^уосұ гаджеттердің ͡гес^ірінем болұб̊ жатұуұ мүмкүн↓/// ↑^уол зерттеліб̊ жатыр// ^уол ^уөтө жаңа сала// ^йенд'алдағы ^ұуақытта ͡б̊із ^уонұң зерттеулөрүн алатым боламыз↓/// ↑сыйфрлы шешімдермем байланысты// дыйагноздар пайда ͡б̊ола ͡б̊астады/ ^уөз^үңүз ͡б̊ілесіз↓/// ↑тіпті зерттеулөр ͡б̊ар// ат'анасы барлығы тұуған ана тілінде сөйлөйдү// бірақ ^уонұң сүйүктү мүултфійльмі неміс тілінде↓///	- Үш жасқа дейін балалар гаджетті қолданбау керек негізінде. Ал бізде үш жастағы балаларға, біз толыққанды тұлға ретінде телефон алып беріп қоямыз бір тұтас. Оның миы ол жердегі контент көруге, одан өзіне қажетті контент іздеуге және оның қорытуға, оның миының қабілеті жетпейді. Сондықтан да қазір өзімнің субективті пікірім бойынша, басқа да неше түрлі ата-аналардың өзі түсінбей қалып жатқан жағдайлар, осы гаджеттердің кесірінен болып жатуы мүмкін. Ол зерттеліп жатыр, ол - өте жаңа сала, енді алдағы уақытта біз оның зерттеулерін алатын боламыз. Цифрлы шешімдермен байланысты, диагноздар пайда бола бастады, өзіңіз білесіз. Тіпті зерттеулер бар, ата-анасы барлығы туған ана тілінде сөйлейді, бірақ оның сүйікті мультфильмі неміс тілінде.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уоның неміс тілінде ^уоның тілі шығады↓/// ↑және ^уон'алыстан іздеп керек ^йемес// қазір қазақ̊станың ^уөзінд'ауылдарда қазақ̊ша ^йемес// сол басқа тілде сөйлейтін балалар пайда ͡б̊олды↓/// ↑^уондай фактілер көп/ ^уөте көп↓/// ↑мысалы/ ^йең қазақ көп̊ шоғырланған// бір нәрсе деген ауылдың// бірдеңе деген селосында// қазақ̊ша ͡б̊ілмейтін балалар ^уөмір сүреді↓/// ↑^уол дегеніңіз/ ат'аналары ^уолардың не тұт^ұнып жатқанына назар аудармайды деген сөз↓/// ↑^уол көрдіңіз ͡б̊а→/ ат'анадан гөрі көп беретін болып тұр ғой гаджеттер↓/// ↑сондықтан д'үш жасқа дейін ^йешқ̊андай гаджетті қолдандырұудың керегі жоқ↓/// ↑менің тоғыз жастағы ͡б̊аламның гаджеті жоқ↓/// ↑^уол ^йешқ̊андай гаджетті тұтынбайды↓/// ↑бірақ мен аптасына ͡б̊ірнеше ^ірет ^уон/^уон бес мійнұуттан беремін↓/// ↑және ^уон/ ^уон бес мійнұуттан беремін↓///	↑^уонұң неміс тілінде ^уонұң тілі шығады↓/// ↑және ^уон'алыстан іздеп керек ^йемес// қазір ͡ғазақ̊станың ^уөзүнд'ауұлдарда қазақ̊ша ^йемес// сол басқа тілде сөйлөтүм балалар пайда ͡б̊олдұ↓/// ↑^уондай фактілер ͡гөп/ ^уөтө көп↓/// ↑мысалы/ ^йең ͡ғазақ көп̊ шоғұрлаңған// бір нәрсе деген ауұлдұң// бірдеңе деген селосұнда// қазақ̊ша ͡б̊ілмейтім балалар ^уөмүр сүрөдү↓/// ↑^уол дегеніңіз/ ат'аналары ^уолардың не тұт^ұнұб̊ жатқанына назар аудармайды деген сөз↓/// ↑^уол ͡гөрдүңүз ͡б̊а→/ ат'анадан гөрү көп ͡перетім болұп тұр ғой гаджеттер↓/// ↑сондұқтан д'үш жасқа дейін ^йешқ̊андай гаджетті ͡ғолдандырұудұң ͡герегі жоқ↓/// ↑менің тоғұж жастағы ͡б̊аламның гаджеті жоқ↓/// ↑^уол ^йешқ̊андай гаджетті тұтұмбайды↓/// ↑бірағ мен аптасына ͡б̊ірнеше ^ірет ^уон/^уом бес мыйнұуттам беремін↓/// ↑және ^уон/ ^уом бес мыйнұуттам беремін↓///	- Оның неміс тілінде оның тілі шығады. Және оны алыстан іздеп керек емес, қазір Қазақстаның өзінде ауылдарда қазақша емес, сол басқа тілде сөйлетін балалар пайда болды. Ондай фактілер көп, өте көп. Мысалы, ең қазақ көп шоғырланған бір нәрсе деген ауылдың бір деңе деген селосында қазақша білмейтін балалар өмір сүреді. Ол дегеніңіз - ата-аналары олардың не тұтынып жатқанына назар аудармайды деген сөз. Ол көрдіңіз ба, ата-анадан гөрі көп беретін болып тұр ғой гаджеттер. Сондықтан да, үш жасқа дейін ешқандай гаджетті қолдандырудың керегі жоқ. Менің тоғыз жастағы баламның гаджеті жоқ. Ол ешқандай гаджетті тұтынбайды. Бірақ мен аптасына бірнеше рет 10-15 минуттан беремін. Және 10-15 минуттан беремін.
Мақпал Жұмабай	▶	↑көп болса/ кейде ^йеркелеп кеткенд'апа атасы жарты сағатқа ͡б̊ерүуі мүмкін шығар↓/// ↑бірақ менің ^ұрұқ̊сатыммен ^уөт'аз ^ұуақыт болады↓/// ↑ал кійноларды ͡б̊із міндетті түрде ͡б̊ірге қараймыз↓/// ↑менсіз ^йешқ̊ашан ^уөзі шешім қаб̊ылдап// контент қарамайды↓/// ↑мен ^уоның дійсклеймерінің ненің көрсетүу керек// нені көрсетүу керек алдын ала дайындаламын↓/// ↑кійноның несін ^уоқыймын// кыйнотеатрға ^уөз^үміз ͡б̊ірг'апарамыз / түсіндіреміз/ алдын ала зерттейміз// қандай құндылықтар/ қандай нәрселер ͡б̊олып жатқан↓/// ↑ал үлкен балаға қатысты// ^уол гаджетті ^уон жас^ынан бастап қан'ұстай бастады↓/// ↑^уөйткені пандемійа келді// мектепте гаджет арқылы саб̊ақ үйрететін болды↓/// ↑сол кезде ͡б̊ірінші ^ірет ұстады ғой↓/// ↑бірақ мен сізг'айтайын // ^йешкімнен кем қалған жоқ↓/// ↑^йесесіне ͡б̊ізде кітап ^уоқұу ^ұуақыттары/ кітапқа деген зор махабат↓/// ↑кітап ^уолардың ^уөм^үріндегі ^йең үлкен нәрсег'айналды ↓///	↑көп ͡полса/ кейде ^йеркелеп кеткенд'апа атасы жарты сағатқа ͡б̊ерүуү мүмкүн шығар↓/// ↑бірағ менің ^ұрұқ̊сатыммен ^уөт'аз ^ұуақыт ͡полады↓/// ↑ал гійноларды ͡б̊із міндетті түрдө ͡б̊ірге қараймыз↓/// ↑менсіз ^йешқ̊ашан ^уөзү шешім қаб̊ылдап// контент қарамайды↓/// ↑мен ^уонұң дійсклеймерінің ненің ͡гөрсөтүу ͡герек// нені ͡гөрсөтүу ͡герег алдын ала дайындаламын↓/// ↑кійнонұң несін ^уоқұймұн// кійнотеатрға ^уөз^үмүз ͡б̊ірг'апарамыз / түсүндүреміз/ алдын ала зерттейміз// қандай ͡ғұндұлұқтар/ қандай нәрселер ͡б̊олұб̊ жатқан↓/// ↑ал үлкөм балаға ͡ғатысты// ^уол гаджетті ^уон жас^ынам бастап қан'ұстай бастады↓/// ↑^уөйткөнү пандемійә келді// мектепте гаджет арқылы саб̊ағ үйрөтөтім болдұ↓/// ↑сол ͡гезде ͡б̊ірінші ^ірет ұстады ғой↓/// ↑бірағ мен сізг'айтайын // ^йешкімнең ͡ гем қалған жоқ↓/// ↑^йесесіне ͡б̊ізде ͡гітап ^уоқұу ^ұуақыттары/ кітапқа деген зор махабат↓/// ↑кітап ^уолардың ^уөм^үрүндегі ^йең үлкөн нәрсег'айналды ↓///	- Көп болса, кейде еркелеп кеткенде апа-атасы жарты сағатқа беруі мүмкін шығар. Бірақ менің рұқсатыммен өте аз уақыт болады. Ал киноларды біз міндетті түрде бірге қараймыз. Менсіз ешқашан өзі шешім қабылдап, контент қарамайды. Мен оның дисклеймерінің нені көрсету керек, нені көрсету керек алдын ала дайындаламын. Киноның несін оқимын, кинотеатрға өзіміз бірге апарамыз, түсіндіреміз, алдын ала зерттейміз, қандай құндылықтар, қандай нәрселер болып жатқан. Ал үлкен балаға қатысты, ол гаджетті 10 жасынан бастап қана ұстай бастады. Өйткені пандемия келді, мектепте гаджет арқылы сабақ үйрететін болды. Сол кезде бірінші рет ұстады ғой. Бірақ мен сізге айтайын ешкімнен кем қалған жоқ. Есесіне бізде кітап оқу уақыттары, кітапқа деген зор махаббат. Кітап олардың өміріндегі ең үлкен нәрсеге айналды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^йең үлкен/ қалай айтčаң болады// бір түрмеде ^уотқандай көреді ^уос^ұн'айтčаң адамдар↓/// ↑қандай ^йеркін балаларды ^уөс^үр'алдым ^уос^ұның арқасында↓/// ↑^уолар мені ͡б̊ір ^ірет балам'айтқан үлкен балама↓/// ↑^ыраханай/ ^ырахман/ сен кітаптағындай сөйлейсің// кішкене ͡б̊асқаша сөйлеші деп айтқанда↓/// ↑мама/ ^йенді менің ^уөм^үрімдег'ұстазым кітап қой деп айтқан↓/// ↑сосын мен айтқам// менің барлық көзқарастарым кітап арқылы қалыптасты ғо деп↓/// ↑^уол жаман ба деп// жоқ̊ саған ^ырахмет деп айтты↓/// ↑^уолар қазір аналійтійка жасай алады// ^уоның дұрыс ^йекенін түс^үнеді↓/// ↑қазір мысалы/ бізде ͡б̊алам күн^үн'үш сағаттан аспайтын ійнтернет қолданады↓/// ↑қазір ^уон төрт жасқа толғандықтан// ^уода ͡б̊ақ^ылау фұунксыйасын ^уөндірүушілер алып тастайды ^уон төртте↓/// ↑^уол шешім қаб̊ылдай алатын адам ^іретінде// ат'ана бақ^ылау фұунксыйасы жоқ↓/// ↑бірақ мен ^уөзім айттым// ^йенді мен ары қарай сені ͡б̊ақ^ылай алмайм↓///	↑^йең үлкөн/ қалай айтčаң болады// бір түрмөдө ^уотырғандай ͡гөрөдү ^уос^ұн'айтčаң адамдар↓/// ↑қандай ^йеркім балаларды ^уөс^үр'алдым ^уос^ұнұң арқасында↓/// ↑^уолар мені ͡б̊ір ^ірет ͡палам'айтқам үлкөм балама↓/// ↑^ыраханай/ ^ырахман/ сең ͡ гітаптағындай сөйлөйсүң// кішкене ͡б̊асқаша сөйлөшү деб̊ ͡айтқанда↓/// ↑мама/ ^йенді менің ^уөм^үрүмдег'ұстазым кітап қой деб̊ ͡айтқан↓/// ↑сосұн мен айтқам// менің барлық көзқарастарым ͡гітаб̊ ͡арқылы қалыптасты ғой деп↓/// ↑^уол жамам ба деп// жоқ̊ саған ^ырахмет деб̊ ͡айтты↓/// ↑^уолар ͡ғазір аналыйтыйка жасай алады// ^уонұң дұрұс ^йекенін түс^үнөді↓/// ↑қазір мысалы/ бізде ͡б̊алам ͡гүн^үн'үш сағаттан аспайтын ійнтернет қолданады↓/// ↑қазір ^уон төрт ͡шасқа толғандықтан// ^уол да ͡б̊ақ^ылау фұуңксыйасын ^уөндүрүушүлөр алып тастайды ^уон төрттө↓/// ↑^уол шешім қаб̊ылдай алатын адам ^іретінде// ат'ана бақ^ылау фұуңксыйасы жоқ↓/// ↑бірағ мен ^уөзүм айттым// ^йенді мен ары қарай сені ͡б̊ақ^ылай алмаймын↓///	- Ең үлкен, қалай айтсаң болады, бір түрмеде отқандай көреді осыны айтсаң адамдар. Қандай еркін балаларды өсіре алдым осының арқасында. Олар мені бір рет балама айтқам үлкен балама. Раханай, Рахман, сен кітаптағындай сөйлейсің, кішкене басқаша сөйлеші деп айтқанда. Мама, енді менің өмірімдегі ұстазым кітап қой деп айтқан. Сосын мен айтқам, менің барлық көзқарастарым кітап арқылы қалыптасты ғо деп. Ол жаман ба деп, жоқ саған рахмет деп айтты. Олар қазір аналитика жасай алады, оның дұрыс екенін түсінеді. Қазір, мысалы, бізде балам күніне үш сағаттан аспайтын интернет қолданады. Қазір 14 жасқа толғандықтан ода бақылау функциясын өндірушілер алыптастайды 14-те. Ол шешім қабылдай алатын адам ретінде ата-ана бақылау функциясы жоқ. Бірақ мен өзім айттым, енді мен ары қарай сені бақылай алмайм.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сен ^уөз ^уөзіңді ͡б̊ақ^ылауың керек̊сің// сондықтан үш сағаттан аспауың керек↓/// ↑басынд'ас^ырып көріп/ ^уөш^үріп// маған н'айтарын білмей// сондай ^уоқыйғалар ^уорын алған// қазір ͡б̊ізде нақты ^ұуақыт бар үш сағат↓/// ↑сіз ͡б̊ілесіз ͡б̊а→/ сіз ͡б̊алағ'ійнтернет қолданұуға шектеу қойылғанда// ^уол ^уоны жоспарлап үйренеді↓/// ↑^уол деген мағ^ынасыз контент қарамайды↓/// ↑мысалы/ ^уол күні ͡б̊ойы жоспар құрады↓/// ↑басынд'үш сағатпен басталған жоқ қой↓/// ↑мен крем/ бәрін ^уөзім белгілеп қойам↓/// ↑ійнтернетке ͡б̊әлен бәлен ^ұуақыт кірүуге б̊олады↓/// ↑ватčапқа мынанша ^ұуақыт↓/// ↑телеграм каналдар нені көретінін қадағалаймыз↓/// ↑барлығы гаджеттердің ішінде// настройкасынд'ата ана ͡б̊ақ^ылауы деген фұунксійа ͡б̊ар↓/// ↑^ұрадійтелскій контрол↓/// ↑соны сіз ^уөз^үңіздің телефонына жалғап// ^уоны ͡б̊үгін неге көрген контенттің қадағалап ^уотырұуға ͡б̊олады↓/// ↑бірақ ^уөк^үнішке қарай/ баған'айтқан біздің сауатымыз жоқ деп айтам// соны ͡б̊ілмейміз ғой↓///	↑сен ^уөз ^уөзүңдү ͡б̊ақ^ылауұң ͡герек̊сің// сондұқтан үш сағаттан аспауұң ͡герек↓/// ↑басынд'ас^ырып көрүп/ ^уөш^үрүп// маған н'айтарын білмей// сондай ^уоқұйғалар ^уорұн алған// қазір ͡б̊ізде нақты ^ұуақыт ͡пар үш сағат↓/// ↑сіз ͡б̊ілесіз ͡б̊а→/ сіз ͡б̊алағ'ійнтернет қолданұуға шектеу ͡ғойұлғанда// ^уол ^уонұ жоспарлаб̊ ͡үйрөнөді↓/// ↑^уол деген мағ^ынасыз ͡гонтент қарамайды↓/// ↑мысалы/ ^уол ͡гүнү ͡б̊ойұ жоспар ͡ғұрады↓/// ↑басынд'үш сағатпем басталған жоқ қой↓/// ↑мең ͡ грем/ бәрін ^уөзүм белгілеп қойам↓/// ↑ійнтернетке ͡б̊әлем бәлен ^ұуақыт кірүугө ͡б̊олады↓/// ↑ватčапқа мынанша ^ұуақыт↓/// ↑телеграм ͡ганалдар нені ͡гөрөтүнің ͡ ғадағалаймыз↓/// ↑барлығы гаджеттердің ішінде// настройкасынд'ата ана ͡б̊ақ^ылауұ деген фұуңксійа ͡б̊ар↓/// ↑^ұрадыйтелскій ͡гантрол↓/// ↑сонұ сіз ^уөз^үңүздің телефонұна жалғап// ^уонұ ͡б̊үгүн неге ͡гөргөн ͡ гантентің ͡ ғадағалап ^уотұрұуға ͡б̊олады↓/// ↑бірақ ^уөк^үнүшке қарай/ баған'айтқан біздің сауатымыж жоғ ͡деб̊ ͡айтам// сонұ ͡б̊ілмейміз ғой↓///	- Сен өз-өзіңді бақылауың керексің, сондықтан үш сағаттан аспауың керек. Басында асырып көріп, өшіріп, маған не айтарын білмей сондай оқиғалар орын алған, қазір бізде нақты уақыт бар үш сағат. Сіз білесіз ба, сіз балаға интернет қолдануға шектеу қойылғанда, ол оны жоспарлап үйренеді. Ол деген мағынасыз контент қарамайды. Мысалы, ол күні бойы жоспар құрады. Басында үш сағатпен басталған жоқ қой. Мен крем, бәрін өзім белгілеп қоям. Интернетке бәлен-бәлен уақыт кіруге болады. Ватсапқа мынанша уақыт. Телеграм-каналдар нені көретінін қадағалаймыз. Барлығы гаджеттердің ішінде настройкасында ата-ана бақылауы деген функция бар. Родительский контроль. Соны, сіз өзіңіздің телефонына жалғап, оны бүгін неге көрген контентін қадағалап отыруға болады. Бірақ өкінішке қарай, бағана айтқан біздің сауатымыз жоқ деп айтам, соны білмейміз ғой.
Мақпал Жұмабай	▶	↑соны ͡б̊ілсек/ біз ͡б̊алалардың қанша мійнұут нені қарағанын көр'аламыз ↓/// ↑мысалы/ мен йұутұубты жауып тастадым↓/// ↑йұутұубта ^уөз^үнің ақылдасұу'арқылы // кейб̊ір жоб̊аларды ған'ашық қалдырдым↓/// ↑сіз деген қандай платформаларға кірүуге ͡б̊олады// ^уоның бәрін сараптадық↓/// ↑сосын ^уол жерде// бар ^йересектерг'арналған контентті мүлдем көрсетпеу деген↓/// ↑ ^уол қанша телефонды шұқ^ұласа да// ^уоның алдынан/ ^уоның жас^ына сәйкес ^йемес// сек̊сүуалдық̊ сыйпаттағы/ тағы да ͡б̊асқа контент ш̆ықпайды↓/// ↑^йенді мақпал ханым/ ^уол ұлдың телефонынан шықпайды↓/// ↑бірақ мектепте достары ͡б̊ар// тағысын/ тағы деген сыйақты↓/// ↑қызық̊ сұрақ қойдыңыз ғой// ійа ͡б̊алаларға самостойателный ^уөмірд'үйретүу керек қой↓/// ↑менен тығ^ылып көргенмен ^уөзіңд'алдай алмайсың↓/// ↑мен айттым// сен ^уөзіңд'алдай алмайсың↓///	↑сонұ ͡б̊ілсек/ біз ͡б̊алалардың ͡ғанша мійнұут нені ͡ғарағаның ͡ гөр'аламыз ↓/// ↑мысалы/ мен йұутұубтұ жауып тастадым↓/// ↑йұутұубта ^уөз^үнүң ақылдасұу'арқылы // кейб̊ір жоб̊аларды ған'ашық қалдырдым↓/// ↑сіз дегең ͡ ғандай платформаларға ͡гірүугө ͡б̊олады// ^уонұң бәрін сараптадық↓/// ↑сосұн ^уол жерде// бар ^йересектерг'арнаған контентті мүлдөм ͡гөрсөтпөу деген↓/// ↑ ^уол ͡ғанша телефондұ шұқ^ұласа да// ^уонұң алдынан/ ^уонұң жас^ына сәйкес ^йемес// сек̊сүуалдық̊ сыйпаттағы/ тағы да ͡б̊асқа ͡гонтент ш̆ықпайды↓/// ↑^йенді мақпал ханым/ ^уол ұлдұң телефонынан шықпайды↓/// ↑бірағ мектепте достары ͡б̊ар// тағысын/ тағы деген сыйақты↓/// ↑қызық̊ сұрақ қойдұңұз ғой// ійа ͡б̊алаларға самастайателный ^уөмүрд'үйрөтүу керек қой↓/// ↑меннен тығ^ылып көргөммөн ^уөзүңд'алдай алмайсың↓/// ↑мен айттым// сен ^уөзүңд'алдай алмайсың↓///	- Соны білсек, біз балалардың қанша минут нені қарағанын көре аламыз. Мысалы, мен ютубты жауып тастадым. Ютубта өзінің ақылдасуы арқылы кейбір жобаларды ғана ашық қалдырдым. Сіз деген қандай платформаларға кіруге болады, оның бәрін сараптадық. Сосын ол жерде бар ересектерге арнаған контентті мүлдем көрсетпеу деген. Ол қанша телефонды шұқыласа да, оның алдынан, оның жасына сәйкес емес, сексуалдық сипаттағы, тағы да басқа контент шықпайды. - Енді, Мақпал ханым, ол ұлдың телефонынан шықпайды. Бірақ мектепте достары бар, тағысын, тағы деген сияқты. - Қызық сұрақ қойдыңыз ғой, ия, балаларға самостоятельный өмірді үйрету керек қой. Меннен тығылып көргенмен, өзіңді алдай алмайсың. Мен айттым, сен өзіңді алдай алмайсың.
Мақпал Жұмабай	▶	↑мен'алдай аласың мійлійон ^ірет↓/// ↑бәрін алдай аласың↓/// ↑^уөзіңд'алдау ^уол ^уөт'үлкен қадам↓/// ↑^йегер сен соны таңдасаң// ^уөзіңд'алдау жолын/ алдай бер↓/// ↑мен саған демек/ менің ^йешқ̊андай ^ұролім жоқ↓/// ↑сосын сөйтіп мысалы/ ^уөз^үмен ^уөзә честный болұу дейді ғой соны қалыптастырұу керек↓/// ↑сіз ^уосы сұрақтарды қойғанда// қызық нәрсе ͡б̊олады// адам көп нәрсен'ұмытып қалады ^йекен ғой↓/// ↑дійалогтарым ^йес^іме түсіп жатыр да// менің балам'айтқан // мен әрқашан сенің қасыңдамын↓/// ↑фійзійческій болмасам да/ мен қасыңдамын↓/// ↑сонда менің балам айтқан// мен тұуалетте ͡б̊олғанда да чұувствоват ^йетіп тұрасың ба деп↓/// ↑ійа/ деп айттым ұйалмай↓/// ↑сосын ^уойладым↓/// ↑қалай айтčам болады↓/// ↑^уолар ͡б̊ілүу керек// біз ^уоларды сезетінімізді↓///	↑мен'алдай аласың мыйлыйон ^ірет↓/// ↑бәрін алдай аласың↓/// ↑^уөзүңд'алдау ^уол ^уөт'үлкөн қадам↓/// ↑^йегер сен сонұ таңдасаң// ^уөзүңд'алдау жолұн/ алдай бер↓/// ↑мен саған демек/ менің ^йешқ̊андай ^ұрөлім жоқ↓/// ↑сосұн сөйтүп мысалы/ ^уөз^үмөн ^уөзү честный болұу дейді ғой// сонұ қалыптастырұу ͡герек↓/// ↑сіз ^уосұ сұрақтарды қойғанда// қызық нәрсе ͡б̊олады// адам ͡гөп нәрсен'ұмұтұп қалады ^йекен ғой↓/// ↑дыйалогтарым ^йес^іме түсүб̊ жатыр да// менің балам'айтқан // мен әрқашан сенің ͡ғасыңдамын↓/// ↑фійзійческій болмасам да/ мең ͡ ғасыңдамын↓/// ↑сонда менің балам айтқан// мен тұуалетте ͡б̊олғанда да чұувствоват ^йетіп тұрасың ба деп↓/// ↑ійа/ деб̊ ͡айттым ұйалмай↓/// ↑сосұн ^уойладым↓/// ↑қалай айтčам болады↓/// ↑^уолар ͡б̊ілүу ͡герек// біз ^уоларды сезетінімізді↓///	- Мені алдай аласың миллион рет. Бәрін алдай аласың. Өзіңді алдау ол өте үлкен қадам. Егер сен соны таңдасаң, өзіңді алдау жолын, алдай бер. Мен саған, демек, менің ешқандай ролім жоқ. Сосын сөйтіп, мысалы, өзімен өзі честный болу дейді ғой соны қалыптастыру керек. Сіз осы сұрақтарды қойғанда, қызық нәрсе болады, адам көп нәрсені ұмытып қалады екен ғой. Диалогтарым есіме түсіп жатыр да, менің балама айтқан, мен әрқашан сенің қасыңдамын. Физический болмасам да, мен қасыңдамын. Сонда менің балам айтқан, мен туалетте болғанда да чувствовать етіп тұрасың ба деп. Ия, деп айттым ұялмай. Сосын ойладым. Қалай айтсам болады. Олар білу керек, біз оларды сезетінімізді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол қалыпты/ солай болұу керек болған// ^уол біз/ біз сыйақты қыйналса ^йекен деп ^уойлаймыз↓/// ↑біз жоқ кезде ^уөмір сүрдік↓/// ↑^уоп ^уоңай болмайды↓/// ↑^уоп ^уоңай болмайды// неліктен дейсіз ͡б̊а↓/// ↑қазір мен қорқытып жіб̊ерейін барлығын↓/// ↑біз алдағы ^ұуақытта мамандық таңдаудан қателеспеуіміз керек↓/// ↑алдағы ^ұуақытта жасанд'ійнтелект көптеген салан'автоматтандырып // көптеген мамандықтар керек болмай қалады↓/// ↑бүткүл әлемде жұмұс берүушілер/ ^уөздерінің кансепсійаларын қайтадан қарай бастайды// аптіймійзасійалайды↓/// ↑сол кезде сіз қазірден бастап/ баланыңыздың дағдыларын дамытып// ^уолармен бірге мамандық таңдауыңыз керек↓/// ↑мамандық таңдау хоп ^уос^ұлай болмау керек↓/// ↑сіз ^уоны ͡б̊әсекеге толы қорқынышт'әлемде шартты түрде деп айтайық̊шы↓/// ↑баланың қыйалымен қорқыныштылау үлкен әлемде// сіз ^уоны жалғыз қалдырасыз↓///	↑^уол ͡ғалыпты/ солай болұу ͡герек болған// ^уол біз/ біс сыйақты қыйналса ^йекен деп ^уойлаймыз↓/// ↑біж жоқ кезде ^уөмүр сүрдүк↓/// ↑^уоп ^уоңай болмайды↓/// ↑^уоп ^уоңай болмайды// неліктен дейсіз ͡б̊а↓/// ↑қазір мең ͡ ғорқұтұб̊ жіб̊ерейім барлығын↓/// ↑біз алдағы ^ұуақытта мамандық таңдаудаң ͡ғателеспеуүмүз ͡герек↓/// ↑алдағы ^ұуақытта жасанд'ійнтелект көптөгөн салан'автоматтандырып // көптөгөн мамандықтар ͡герек болмай ͡ғалады↓/// ↑бүткүл әлемде жұмұс ͡перүушүлөр/ ^уөзөрүнің ͡гансепсійәларың ͡ ғайтадаң ͡ ғарай бастайды// аптыймыйзасыйалайды↓/// ↑сол ͡гезде сіз ͡ғазірдем бастап/ баланыңыздың дағдыларын дамытып// ^уолармем бірге мамандық таңдауұңұз ͡герек↓/// ↑мамандық таңдау хоп ^уос^ұлай болмау ͡герек↓/// ↑сіз ^уонұ ͡б̊әсекеге толұ қорқұнұшт'әлемде шартты түрдө деб̊ ͡айтайық̊шы↓/// ↑баланың ͡ғыйалымең ͡ ғорқұнұштылау үлкөн әлемде// сіз ^уонұ жалғыз ͡ғалдырасыз↓///	-... Ол қалыпты, солай болу керек болған, ол біз, біз сияқты қиналса екен деп ойлаймыз. Біз жоқ кезде өмір сүрдік. - Оп-оңай болмайды. Оп-оңай болмайды, неліктен дейсіз ба? Қазір мен қорқытып жіберейін барлығын. Біз алдағы уақытта мамандық таңдаудан қателеспеуіміз керек. Алдағы уақытта жасанды интеллект көптеген саланы автоматтандырып, көптеген мамандықтар керек болмай қалады. Бүткіл әлемде жұмыс берушілер, өздерінің концепцияларын қайтадан қарай бастайды, оптимизациялайды. Сол кезде сіз қазірден бастап баланыңыздың дағдыларын дамытып, олармен бірге мамандық таңдауыңыз керек. Мамандық таңдау «хоп!» осылай болмау керек. Сіз оны бәсекеге толы қорқынышты әлемде шартты түрде деп айтайықшы. Баланың қиялымен қорқыныштылау үлкен әлемде, сіз оны жалғыз қалдырасыз.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сіздің ат'ана ^іретіндегі ͡б̊ірінші міндетіңіз// ^уол бәсекеге қаб̊^ілетті ͡б̊олұу керек↓/// ↑және ͡б̊ақытты ͡б̊олұу керек↓/// ↑біз ͡б̊арлығын айтамыз ^уоқұу керек// андай болұу керек мындай↓/// ↑бізге ^йешкім бақытты ͡б̊олұу тұурал'айтқан жоқ↓/// ↑біздің ^уөм^үріміздің мәні// ^уол бақытты ͡б̊олұу↓/// ↑^йеңбегіміздің мәні/ бақытты ͡б̊олұу↓/// ↑барлығы ͡б̊ақытты ͡б̊олұуға керек↓/// ↑а бақытты ͡б̊олұу үшін адам мамандығын дұрыс таңдау керек↓/// ↑ал бала ^уөз^үнің мамандығын дұрыс таңдай алмайды// сол үшін ат'анасының көмегі керек↓/// ↑бала мамандықты таңдау үшін // ^уол ат'ана ^уон^ұмен ұзақ жұмыс істеу керек↓/// ↑^йең ақ^ыры/ профорійентологқа ^уөм^үрінің ^уосы кезеңінде көп ^ірет апарұу керек↓/// ↑бірге тест жасау керек↓///	↑сіздің ат'ана ^іретіндегі ͡б̊ірінші міндетіңіз// ^уол бәсекеге қаб̊^ілетті ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑және ͡б̊ақытты ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑біз ͡б̊арлығын айтамыз ^уоқұу ͡герек// андай болұу ͡герег мындай↓/// ↑бізге ^йешкім бақытты ͡б̊олұу тұурал'айтқан жоқ↓/// ↑біздің ^уөм^үрүміздің мәні// ^уол бақытты ͡б̊олұу↓/// ↑^йеңбегіміздің мәні/ бақытты ͡б̊олұу↓/// ↑барлығы ͡б̊ақытты ͡б̊олұуға ͡герек↓/// ↑а бақытты ͡б̊олұу үшүн адам мамандығын дұрұс таңдау ͡герек↓/// ↑ал бала ^уөз^үнүң мамандығын дұрұс таңдай алмайды// сол үшүн ат'анасының көмөгү керек↓/// ↑бала мамандықты таңдау үшүн // ^уол ат'ана ^уон^ұмен ұзағ жұмұс істеу ͡герек↓/// ↑^йең ақ^ыры/ профорұйентологқа ^уөм^үрүнің ^уосұ ͡гезеңінде ͡гөп ^ірет апарұу ͡герек↓/// ↑бірге тест ͡шасау ͡герек↓///	- Сіздің ата-ана ретіндегі бірінші міндетіңіз ол бәсекеге қабілетті болу керек. Және бақытты болу керек. Біз барлығын айтамыз оқу керек, андай болу керек мындай. Бізге ешкім бақытты болу туралы айтқан жоқ. Біздің өміріміздің мәні - ол бақытты болу. Еңбегіміздің мәні - бақытты болу. Барлығы бақытты болуға керек. А, бақытты болу үшін адам мамандығын дұрыс таңдау керек. Ал бала өзінің мамандығын дұрыс таңдай алмайды, сол үшін ата-анасының көмегі керек. Бала мамандықты таңдау үшін ол ата-ана онымен ұзақ жұмыс істеу керек. Ең ақыры, профориентологқа өмірінің осы кезеңінде көп рет апару керек. Бірге тест жасау керек.
Мақпал Жұмабай	▶	↑үлкен балам ^йекі жыл бұрын профорійентологтың үлкен тестінен ^уөтті// сол кезде менің балам мені ͡б̊асқаша құшақтады↓/// ↑мені кішкентай бала сыйақты құшақтап// басымнан сүйіп// мама деді// мен саған сондай бір үлкен алғысымд'айтайын деп ^йедім// ^уөзім де түсінбей жүрген көп нәрселерді түсіндім деді↓/// ↑ал мен деген/ көп нәрсені жіб̊еріп ала жаздағанымды// ішімнен былай солқылдап// шын айтам/ ^уөк̊сіп жылап тұрдым↓/// ↑^уөйткені мен көрдім ^уоның профорійентологпен қалай сөйлескенін↓/// ↑^уөз^үнің қорқыныштарын айтты↓/// ↑мамам мені ^уөмір ͡б̊ой^ұна математійк болады деп ^уойлап ^йеді↓/// ↑ математійканы жақ̊сы көрем↓/// ↑бірақ ^уол маған құуаныш сез^імін әкелмейтін сыйақты ^йекенін сездім соңғы ^ұуақытта↓/// ↑сондықтан мен нақты ғылымдар менікі ^йемес сыйақты дейді// мен ^йестіп ^уотырмын↓/// ↑ат'анасын қосып қойады ғой ^уотырмын↓///	↑үлкөм балам ^йекі жыл бұрұм профорұйентологтұң үлкөн тестінен ^уөттү// сол ͡гезде менің балам мені ͡б̊асқаша ͡ғұшақтады↓/// ↑мені ͡гішкентай бала сыйақты құшақтап// басымнан сүйүп// мама деді// мен саған сондай бір үлкөн алғысымд'айтайын деп ^йедім// ^уөзүм де түсүмбөй жүргөң ͡ гөп нәрселерді түсүндүм деді↓/// ↑ал мен деген/ көп нәрсені жіб̊еріб̊ ͡ала жаздағанымды// ішімнем былай солқұлдап// шын айтам/ ^уөк̊сүб̊ жылап тұрдұм↓/// ↑^уөйткөнү мең ͡ гөрдүм ^уонұң профорұйентологпең ͡ ғалай сөйлөскөнін↓/// ↑^уөз^үнүң ͡ғорқұнұштарын айтты↓/// ↑мамам мені ^уөмүр ͡б̊ой^ұна математыйк болады деп ^уойлап ^йеді↓/// ↑математыйканы жақ̊сы ͡гөрөм↓/// ↑бірақ ^уол мағаң ͡ ғұуаныш сез^імін әкелмейтін сыйақты ^йекенін сездім соңғұ ^ұуақытта↓/// ↑сондұқтан мен нақты ғылымдар менікі ^йемес сыйақты дейді// мен ^йестіп ^уотұрмұн↓/// ↑ат'анасын қосұп қойады ғой ^уотұрмұн↓///	- Үлкен балам 2 жыл бұрын профориентологтың үлкен тестінен өтті, сол кезде менің балам мені басқаша құшақтады. Мені кішкентай бала сияқты құшақтап, басымнан сүйіп, « Мама, деді, мен саған сондай бір үлкен алғысымды айтайын деп едім, өзім де түсінбей жүрген көп нәрселерді түсіндім» деді. Ал мен деген көп нәрсені жіберіп ала жаздағанымды, ішімнен былай солқылдап, шын айтам, өксіп жылап тұрдым. Өйткені мен көрдім оның профориентологпен қалай сөйлескенін. Өзінің қорқыныштарын айтты. Мамам мені өмір бойына математик болады деп ойлап еді. Математиканы жақсы көрем. Бірақ ол маған қуаныш сезімін әкелмейтін сияқты екенін сездім соңғы уақытта. Сондықтан мен нақты ғылымдар менікі емес сияқты дейді мен естіп отырмын. Ата-анасын қосып қояды ғой отырмын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑соны ^уөзім түртіп қойам↓/// ↑сосын бір кезд'айтты // мен кітап жазғым келеді// бірақ мен жазұушы ͡б̊олмайтын сыйақтымын↓/// ↑бірақ мен жазұушы ͡б̊олмасам// қайдан кітап жазам дейді↓/// ↑сіз ^уөз^үңіз ^уойлаңызшы// профорійентологпен соны талқылап ^уотыр↓/// ↑сосын профорійентолог айтты// сен қай салаға қызығасың былай↓/// ↑ішкі сыртқы сайасат адамдардың бақытты ͡б̊олұу ійндек̊сі // н'үшін әлем соғысады↓/// ↑^уол кезде ^уон бес жаста↓/// ↑жоқ/ ^уол кезде ^уон ^йекі жаста↓/// ↑талқылап ^уотырған кезде ^уол айтты// ^ұуау/ ^ырахман/ сен сосыйолог болатын сыйақтысың деп↓/// ↑сен әлеуметтанұушы сыйақтысың// зерттеулер жасап/ ^уоны кітап қылып̊ шығарасың↓/// ↑балам айтты// мен әлемді сайахаттағым келеді↓/// ↑сонда мен кім болам// білмеймін деп айтты↓/// ↑сен ^ілексійалар ͡б̊ересің бүткүл әлемге↓///	↑сонұ ^уөзүм түртүп қойамын↓/// ↑сосұм бір ͡гезд'айтты // мең ͡ гітаб̊ жазғым ͡геледі// бірағ мен жазұушұ ͡б̊олмайтын сыйақтымын↓/// ↑бірағ мен жазұушұ ͡б̊олмасам// қайдаң ͡ гітаб̊ жазам дейді↓/// ↑сіз ^уөз^үңүз ^уойлаңышшы// профорұйентологпен сонұ талқылап ^уотұр↓/// ↑сосұм профорұйентолог айтты// сең ͡ ғай салаға ͡ғызығасың былай↓/// ↑ішкі сыртқы сайасат адамдардың бақытты ͡б̊олұу ійндек̊сі // н'үшүн әлем соғұсады↓/// ↑^уол ͡гезде ^уом беш ͡ шаста↓/// ↑жоқ/ ^уол ͡гезде ^уон ^йекі жаста↓/// ↑талқылап ^уотұрғаң ͡ гезде ^уол айтты// ^ұуау/ ^ырахман/ сен сосұйолог болатын сыйақтысың деп↓/// ↑сен әлеумөттанұушұ сыйақтысың// зерттеулер жасап/ ^уонұ ͡гітап қылып̊ шығарасың↓/// ↑балам айтты// мен әлемді сайахаттағым ͡геледі↓/// ↑сонда мең ͡ гім болам// білмеймін деб̊ ͡айтты↓/// ↑сен ^ілексійәлар ͡б̊ересің бүткүл әлемге↓///	- Соны өзім түртіп қоям. Сосын бір кезде айтты «мен кітап жазғым келеді, бірақ мен жазушы болмайтын сияқтымын. Бірақ мен жазушы болмасам, қайдан кітап жазам?» дейді. Сіз өзіңіз ойлаңызшы профориентологпен соны талқылап отыр. Сосын профориентолог айтты «сен қай салаға қызығасың былай?». «Ішкі-сыртқы саясат, адамдардың бақытты болу индексі, не үшін әлем соғысады... -Ол кезде 15 жаста? - Жоқ, ол кезде 12 жаста. Талқылап отырған кезде ол айтты: «Уау, Рахман, сен социолог болатын сияқтысың деп. Сен әлеуметтанушы сияқтысың, зерттеулер жасап, оны кітап қылып шығарасың». Балам айтты: «Мен әлемді саяхаттағым келеді. Сонда мен кім болам, білмеймін» деп айтты. Сен лекциялар бересің бүткіл әлемге.
Мақпал Жұмабай	▶	соны ^уолар ͡б̊ірге сызды↓/// ↑^уөм^үрінің жоспарын құрды↓/// ↑^йекі жыл сон^ұмен ^уөмір сүрді↓/// ↑қазір тереңдеп/ әлеуметтанұу саласын зерттеп жүр↓/// ↑бүткүл әлемдер неліктен қалай бақытты ͡б̊олад// құндылықтар қалай ^уөзгереді↓/// ↑мен түсіндім ғой// мен ^уойладым ғой// ғылым да ͡б̊олады// нақты ғылымда ͡б̊олады// фійзійка/ мійкроб̊ійологійа/ геологійа саласына ͡б̊ара ма деп↓/// ↑^йенді ^уол нақт'әлеуметтанұуға баратын болып̊ шешім қаб̊ылдады↓/// ↑жақынд'үлкен профорійенталогійа б̊олды// жеті/ сегіз айдың көлемінде ^уолмен жұмыс жасайтын болады// сомен мамандығын таңдайды↓/// ↑білесіз ͡б̊е қандай/ қандай қыйын жұмыс↓/// ↑сосын қандай мамандар үлкен ^уоған ^уөт'үлкен фійдбэк береді↓/// ↑баланың қандай ^йекендігі тұурал'аналійтійка болады↓/// ↑^уол біз ͡б̊ілмейтін// балалардың астыртын бейсаналы түрде қаб̊ылдайтын шешімдер// ^уол үлкен тест↓/// ↑төрт жүз/ бес жүз сұрақтан тұрады↓///	сонұ ^уолар ͡б̊ірге сызды↓/// ↑^уөм^үрүнің жоспарың ͡ ғұрдұ↓/// ↑^йекі жыл сон^ұмен ^уөмүр сүрдү↓/// ↑қазір тереңдеп/ әлеумөттанұу саласын зерттеб̊ жүр↓/// ↑бүткүл әлемдер неліктең ͡ ғалай бақытты ͡б̊олад// құндұлұқтар ͡ғалай ^уөзгөрөді↓/// ↑мен түсүндүм ғой// мен ^уойладым ғой// ғылым да ͡б̊олады// нақты ғылымда ͡б̊олады// фыйзыйка/ мыйкроб̊ұйологұйа/ геологұйа саласына ͡б̊ара ма деп↓/// ↑^йенді ^уол нақт'әлеуметтанұуға баратым болұп̊ шешім қаб̊ылдады↓/// ↑жақынд'үлкөн профорійенталогұйа ͡б̊олдұ// жеті/ сегіз айдың ͡гөлөмүнде ^уолмен жұмұш ͡ шасайтым болады// сомен мамандығын таңдайды↓/// ↑білесіз ͡б̊е қандай/ қандай ͡ғыйын жұмұс↓/// ↑сосұң ͡ ғандай мамандар үлкөн ^уоған ^уөт'үлкөн фійдбэк береді↓/// ↑баланың ͡ғандай ^йекендігі тұурал'аналыйтыйка болады↓/// ↑^уол біз ͡б̊ілмейтін// балалардың астыртым бейсаналы түрдө қаб̊ылдайтын шешімдер// ^уол үлкөн тест↓/// ↑төрт ͡шүз/ беш ͡ шүс сұрақтан тұрады↓///	- Соны олар бірге сызды. Өмірінің жоспарын құрды. Екі жыл сонымен өмір сүрді. Қазір тереңдеп, әлеуметтану саласын зерттеп жүр. Бүткіл әлемдер неліктен қалай бақытты болад, құндылықтар қалай өзгереді. Мен түсіндім ғой, мен ойладым ғой, ғылым да болады, нақты ғылымда болады, физика, микробиология, геология саласына бара ма деп. Енді ол нақты әлуметтануға баратын болып шешім қабылдады. Жақында үлкен профориенталогия болды, 7-8 айдың көлемінде олмен жұмыс жасайтын болады, сомен мамандығын таңдайды. Білесіз бе қандай, қандай қиын жұмыс. Сосын қандай мамандар үлкен оған өте үлкен фидбэк береді. Баланың қандай екендігі туралы аналитика болады. Ол біз білмейтін балалардың астыртын бейсаналы түрде қабылдайтын шешімдер ол үлкен тест. 400-500 сұрақтан тұрады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑соны шешкен кезде/ ^уол бала ^уоған ^уойламбай жауап берүу керек// бірден жауап берүу керек↓/// ↑бір ^йекі күн берілмейді// бәлембай мійнұут қана ͡б̊еріледі деген сыйақты↓/// ↑сол арқылы ^уолар сіздің балаңызды сараптап береді↓/// ↑мен алғашқ̊ы сараптамада шок болдым↓/// ↑^йегер ͡б̊ізді солай дайындағанда// біз космоста жүрер ^йедік↓/// ↑менің ^уойымша// ^уоның қанша жастан басталатынын білмеймін↓/// ↑бірақ ^уоны ^йерте ͡б̊астауға ͡б̊олады// менің ^уойымша/ профорійентологійалық̊ сыйақты нақты зерттеулерді ^йерте ͡б̊астауға ͡б̊олады↓/// ↑менің білүуімше/ мектептерде қазір ^уосы құндылықты ^йеңгізіп жатқан сыйақты↓/// ↑мектептің кезінде/ мен ^йенді нақты ͡б̊ілмеймін// жаңалықтардан/ әр жерден ^йестіймін// жалпы ͡б̊олашақ мектеб̊і қандай болады дегенде// бала кім болатынын нақты ͡б̊іліп̊ шығұуы керек↓/// ↑бұл үштік қой// бұл бала/ мектеп жән'ата ана ͡б̊әрі ͡б̊ірге жұмыс істеп// ^уоның кім болатынын таб̊ұу керек↓///	↑сонұ шешкең ͡ гезде/ ^уол бала ^уоған ^уойламбай жауап ͡перүу ͡герек// бірден жауап ͡перүу ͡герек↓/// ↑бір ^йекі ͡гүм берілмейді// бәлембай мійнұут қана ͡б̊ер^іледі деген сыйақты↓/// ↑сол арқылы ^уолар сіздің балаңызды сараптап ͡переді↓/// ↑мен алғашқ̊ы сараптамада шок болдұм↓/// ↑^йегер ͡б̊ізді солай дайындағанда// біз ͡госмоста жүрөр ^йедік↓/// ↑менің ^уойұмша// ^уонұң ͡ғанша жастам басталатыным білмеймін↓/// ↑бірақ ^уонұ ^йерте ͡б̊астауға ͡б̊олады// менің ^уойұмша/ профорұйентологұйалық̊ сыйақты нақты зерттеулөрдү ^йерте ͡б̊астауға ͡б̊олады↓/// ↑менің білүуүмшө/ мектептерде қазір ^уосұ құндұлұқты ^йеңгізіб̊ жатқан сыйақты↓/// ↑мектептің ͡гезінде/ мен ^йенді нақты ͡б̊ілмеймін// жаңалықтардан/ әр жерден ^йестіймін// жалпы ͡б̊олашағ мектеб̊і ͡ғандай болады дегенде// бала ͡гім болатынын нақты ͡б̊іліп̊ шығұуұ ͡герек↓/// ↑бұл үштүк қой// бұл бала/ мектеб̊ жән'ата ана ͡б̊әрі ͡б̊ірге жұмұс істеп// ^уонұң ͡гім болатынын таб̊ұу ͡герек↓///	- Соны шешкен кезде ол бала оған ойланбай жауап беру керек, бірден жауап беру керек. Бір-екі күн берілмейді, бәлембай минут қана беріледі деген сияқты. Сол арқылы олар сіздің балаңызды сараптап береді. Мен алғашқы сараптамада шок болдым. Егер бізді солай дайындағанда біз космоста жүрер едік. Менің ойымша, оның қанша жастан басталатынын білмеймін. Бірақ оны ерте бастауға болады менің ойымша, профориентологиялық сияқты нақты зерттеулерді ерте бастауға болады. Менің білуімше, мектептерде қазір осы құндылықты енгізіп жатқан сияқты. Мектептің кезінде мен енді нақты білмеймін жаңалықтардан, әр жерден естимін, жалпы болашақ мектебі қандай болады дегенде, бала кім болатынын нақты біліп шығуы керек. Бұл үштік қой, бұл бала, мектеп және ата-ана бәрі бірге жұмыс істеп,оның кім болатынын табу керек.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^йертең біз ^ұроб̊оттармен бәсекелесетін боламыз// ^ұроб̊оттар ͡б̊арлық тілдерді ͡б̊іледі// бәрін істей алады// мәшійне жасай алады// кір жұу'алады // бәрін істей алады ғой↓/// ↑сол кезде сен н'істей аласың↓/// ↑меланқолійаға толы ͡б̊ір қызық әлемге кіріп бара жатырмыз↓/// ↑сол кезде ͡б̊алалар қорқады ^йекен↓/// ↑мен кәзір мектептер көп̊ шақ^ырады мені// тәжірб̊емен бөлісүуге↓/// ↑ басқа жерге ͡б̊армаса да// мектептің ^уоқұушылары жазғанда мен барамын// жүг^үрүп барамын↓/// ↑қойатын сұрақтар қандай мамандықтар қалады/ н'істейміз ↓/// ↑мен жаңашыл адам болғандықтан ^уойлайтын болұу керек// мен біледі ͡б̊арлығын// білүуге тырысып// ^уөзім де ^уоқып/ ^уоларғ'айтамын ↓/// ↑шығармашылық ^йеңбек адамның ұунійкалды зат жасай алұу қаб̊^ілетін// ^йешқ̊ашан жүрегін машійна жасай алмайды↓/// ↑сондықтан сендер кез келген кезде// шығармашылық деп тұрғаным тек ^уөнер ^йемес// ^уол ғылым болсын// басқа ͡б̊олсын ^уөзіңнің нійшаңды таб̊ұуға тырысұу↓/// ↑^уөз^үң'ұнайтын нәрсеге жаб̊ысұу керек̊сің↓/// ↑профорійентологтан кейін балаңызда сұрақ болмайды↓///	↑^йертең біз ^ұроб̊оттармем бәсекелесетім боламыз// ^ұроб̊оттар ͡б̊арлық тілдерді ͡б̊іледі// бәрін істей алады// мәшійне жасай алады// кір жұу'алады // бәрін істей алады ғой↓/// ↑сол ͡гезде сен н'істей аласың↓/// ↑меланқолұйаға толұ ͡б̊ір ͡ғызығ әлемге ͡гіріп ͡пара жатырмыз↓/// ↑сол ͡гезде ͡б̊алалар ͡ғорқады ^йекен↓/// ↑мең ͡ ғәзір мектептер ͡гөп̊ шақ^ырады мені// тәжірб̊емем бөлүсүугө↓/// ↑ басқа жерге ͡б̊армаса да// мектептің ^уоқұушұлары жазғанда мем барамын// жүг^үрүп ͡парамын↓/// ↑қойатын сұрақтар ͡ғандай мамандықтар ͡ғалады/ н'істейміз ↓/// ↑мен жаңашыл адам болғандықтан ^уойлайтым болұу ͡герек// мем біледі ͡б̊арлығын// білүугө тырысып// ^уөзүм де ^уоқұп/ ^уоларғ'айтамын ↓/// ↑шығармашылық ^йеңбег адамның ұуныйкалды зат ͡шасай алұу ͡ғаб̊^ілетін// ^йешқ̊ашан жүрөгүн машыйна жасай алмайды↓/// ↑сондұқтан сендер ͡гез ͡гелгең ͡ гезде// шығармашылығ ͡деп тұрғаным тек ^уөнөр ^йемес// ^уол ғылым болсұн// басқа ͡б̊олсұн ^уөзүңнүң ныйшаңды таб̊ұуға тырысұу↓/// ↑^уөз^үң'ұнайтын нәрсеге жаб̊ысұу ͡герек̊сің↓/// ↑профорұйентологтаң ͡ гейім балаңызда сұрақ ͡полмайды↓///	- Ертең біз роботтармен бәсекелесетін боламыз, роботтар барлық тілдерді біледі, бәрін істей алады, мәшине жасай алады, кір жуа алады, бәрін істей алады ғой. Сол кезде сен не істей аласың? Меланхолияға толы бір қызық әлемге кіріп бара жатырмыз. Сол кезде балалар қорқады екен. Мен қәзір мектептер көп шақырады мені, тәжірбемен бөлісуге. Басқа жерге бармаса да мектептің оқушылары жазғанда мен барамын, жүгіріп барамын. Қоятын сұрақтар қандай мамандықтар қалады, не істейміз? Мен жаңашыл адам болғандықтан ойлайтын болу керек, мен біледі барлығын, білуге тырысып, өзім де оқып, оларға айтамын. Шығармашылық еңбек адамның уникалды зат жасай алу қабілетін, ешқашан жүрегін машина жасай алмайды. Сондықтан сендер кез келген кезде, шығармашылық деп тұрғаным тек өнер емес, ол ғылым болсын, басқа болсын өзіңнің нишаңды табуға тырысу. Өзіңе ұнайтын нәрсеге жабысу керексің. Профориентологтан кейін балаңызда сұрақ болмайды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол біз ͡б̊ар ғой/ ^уөз ^уөз^үмізд'іздеумен көп айналысқан ұрпақпыз ғой↓/// ↑кім ^йекенімізді түс^үн'алмай // көп ^ұуақыт бас^ымызды соғып↓/// ↑а ^уолар нақты ͡б̊ілетін болат↓/// ↑^уолардың жол картасы ͡б̊ар// кім болұу керек ^йекені↓/// ↑мынау ^ұуақыт ^уосы ͡б̊олам/ сосын бійтем↓/// ↑мен қазір жақында/ тағы д'үлкен менторларды ͡б̊алам үшін келесі шартқа ^уот^ұрып жатырмын↓/// ↑менторлар ^уолар ͡б̊із ат'ана ^іретінде кеңес бер'алмайтын сұрақтар ͡б̊ойынша// ^уоған кеңес беретін болады↓/// ↑үлкен ^уоның сұрақтары ͡б̊ойынша↓/// ↑мысалы ͡б̊алардың бәрі шартты түрінде ^уосындай негізде↓/// ↑балалардың қалауы/ запросы ^уосындай↓/// ↑^уол біз ғой ^уоларды ^йештеңе ͡б̊ілмейді// ^уолар сондай бізден төмен// ^уол әлі кішкентай деп ^уойлаймыз↓/// ↑менің ^уөм^үрім сол балалардың қажеттілігін зерттеуден ғана тұрады шын айтčам↓/// ↑қазір ͡б̊ілесіз ͡б̊е мені н'үшін сыйлайды ͡б̊алаларым↓/// ↑^уөткені мамасы жасанд'ійнтелект жасайды↓///	↑^уол біз ͡б̊ар ғой/ ^уөз ^уөз^үмүзд'іздеумөн көб̊ ͡айналысқан ұрпақпыз ғой↓/// ↑кім ^йекенімізді түс^үн'алмай // көп ^ұуақыт ͡пас^ымызды соғұп↓/// ↑а ^уолар нақты ͡б̊ілетім болады↓/// ↑^уолардың жол ͡ғартасы ͡б̊ар// кім болұу ͡герек ^йекені↓/// ↑мынау ^ұуақыт ^уосұ ͡б̊олам/ сосұм бійтемін↓/// ↑мең ͡ ғазір жақында/ тағы д'үлкөн менторларды ͡б̊алам үшүң ͡ гелесі шартқа ^уот^ұрұб̊ жатырмын↓/// ↑менторлар ^уолар ͡б̊із ат'ана ^іретінде ͡геңес ͡пер'алмайтын сұрақтар ͡б̊ойұнша// ^уоғаң ͡ геңес ͡перетім болады↓/// ↑үлкөн ^уонұң сұрақтары ͡б̊ойұнша↓/// ↑мысалы ͡б̊алардың бәрі шартты түрүндө ^уосұндай негізде↓/// ↑балалардың ͡ғалауұ/ запросұ ^уосұндай↓/// ↑^уол біз ғой ^уоларды ^йештеңе ͡б̊ілмейді// ^уолар сондай бізден төмөн// ^уол әлі ͡гішкентай деп ^уойлаймыз↓/// ↑менің ^уөм^үрүм сол балалардың ͡ғажеттілігін зерттеудөн ғана тұрады шын айтčам↓/// ↑қазір ͡б̊ілесіз ͡б̊е мені н'үшүн сыйлайды ͡б̊алаларым↓/// ↑^уөткөнү мамасы жасанд'ійнтелект жасайды↓///	-Ол біз бар ғой өз-өзімізді іздеумен көп айналысқан ұрпақпыз ғой. Кім екенімізді түсіне алмай көп уақыт басымызды соғып... А, олар нақты білетін болат. Олардың жол қартасы бар, кім болу керек екені. Мынау уақыт осы болам, сосын битем. Мен қазір жақында тағы да үлкен менторларды балам үшін келесі шартқа отырып жатырмын. Менторлар олар біз ата-ана ретінде кеңес бера алмайтын сұрақтар бойынша оған кеңес беретін болады. Үлкен оның сұрақтары бойынша. Мысалы балардың бәрі шартты түрінде осындай негізде. Балалардың қалауы, запросы осындай. Ол біз ғой оларды ештеңе білмейді, олар сондай бізден төмен, ол әлі кішкентай деп ойлаймыз. Менің өмірім сол балалардың қажеттілігін зерттеуден ғана тұрады шын айтсам. Қазір білесіз бе мені не үшін сыйлайды балаларым? Өткені мамасы жасанды интелект жасайды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑ійә/ мамасы соңғы тенденсійаларды ͡б̊іледі↓/// ↑мамасы ͡б̊ір сатыға ^уолардан артық білет// сол мені ^ірейтійнгта кішкене жоғары тұрым да↓/// ↑а мен білемін// төрт/ бес жылда ^уол ауысады↓/// ↑соған дайындалып жүрмін↓/// ↑қазір қалай сол ауысқан кезде// ^уөз ^уөзімді жоғалтып алмауым керек қой↓/// ↑жалпы ͡б̊ала ͡б̊із ͡б̊аланы меншігіміз көреміз ғой// бала ͡б̊із шынын айтқан кезде// біз ^уоны транзыйттеуші// мына дүнійег'әкелүуші // ^уоған тәрб̊ійе ͡б̊ерүуші ғанамыз↓/// ↑мен бұл ^уойға ^уөмірдег'үлкен көп ^уоқыйғалар арқылы келдім↓/// ↑соның бір'алты жаста ͡б̊олғанда// менің үлкен ұлым бір қауіпті війрұусты жұқтырды↓/// ↑алты жаста ͡б̊олған кезде↓/// ↑^уол ^йенді жыйырма тал шық̊са// шартты түрд'адамға жұқ̊са// қаланы жауып тастайды↓///	↑ійә/ мамасы соңғұ тенденсійәларды ͡б̊іледі↓/// ↑мамасы ͡б̊ір сатыға ^уолардан артық ͡піледі// сол мені ^ірейтійңгта ͡гішкене жоғары тұрұмда↓/// ↑а мем білемін// төрт/ беш ͡ шылда ^уол ауұсады↓/// ↑соған дайындалыб̊ жүрмүн↓/// ↑қазір ͡ғалай сол ауұсқаң ͡ гезде// ^уөз ^уөзүмдү жоғалтыб̊ ͡алмауұм ͡герек қой↓/// ↑жалпы ͡б̊ала ͡б̊із ͡б̊аланы меншігіміз ͡гөрөмүз ғой// бала ͡б̊іш шынын айтқаң ͡ гезде// біз ^уонұ транзыйттеушү// мына дүнүйөг'әкелүушү // ^уоған тәрб̊ійе ͡б̊ерүушү ғанамыз↓/// ↑мем бұл ^уойға ^уөмүрдөг'үлкөн көп ^уоқұйғалар арқылы ͡гелдім↓/// ↑сонұң бір'алты жаста ͡б̊олғанда// менің үлкөн ұлұм бір ͡ғауүптү выйрұустұ жұқтұрдұ↓/// ↑алты жаста ͡б̊олғаң ͡ гезде↓/// ↑^уол ^йенді жыйырма тал шық̊са// шартты түрд'адамға жұқ̊са// қаланы жауұп тастайды↓///	-Иә, мамасы соңғы тенденцияларды біледі. Мамасы бір сатыға олардан артық білет, сол мені рейтингта кішкене жоғары тұрымда. А, мен білемін төрт-бес жылда ол ауысады. Соған дайындалып жүрмін. Қазір қалай сол ауысқан қезде өз-өзімді жолғатып алмауым керек қой.. . -Жалпы, бала біз баланы меншігіміз көреміз ғой, бала... біз шынын айтқан кезде біз оны транзиттеуші, мына дүниеге әкелуші, оған тәрбие беруші ғанамыз. Мен бұл ойға өмірдегі үлкен көп оқиғалар арқылы келдім. Соның бірі алты жаста болғанда, менің үлкен ұлым бір қауіпті вирусты жұқтырды. Алты жаста болған кезде. Ол енді жиырма тал шықса, шартты түрде адамға жұқса, қаланы жауып тастайды.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сол кезде мен көрдім// қандай үлкен ауыр нәрсемен бетпе ͡б̊ет келгенімізді↓/// ↑сол кезден біз ͡б̊аламыз үшін қатты күрестік↓/// ↑^уол жыйырма ͡б̊ір күн температұурасы көтеріліп жатты// дійагноз қойылмады↓/// ↑бірақ ^йең күштісі/ біз тәж^ірійб̊еде сол выйрұусты дер кезінд'аналійзден тапқан адамдар ͡б̊олдық↓/// ↑маған мені врач құшақтап̊ сүйе ͡б̊ерді/ сүйе ͡б̊ерді↓/// ↑менің ^уөте жаңағы ͡б̊алаларымның ^уөм^үріне ^уөте сергек қарайтынымның арқасында// адамның ағзасынд'алты /жет'ақ күн ^уөмір сүретін війрұус ^йекен↓/// ↑соны ͡б̊із ұстап алдық// йа ^уол атын айтпай ақ қойайын ұмытып та қалдым қауіпті війрұус↓/// ↑бірақ ^йенд'айтып ^уотырмын ғой// жыйырма війрұус болса// жыйырм'адамда болса// қалғанын жаб̊ады↓/// ↑сэс келд'үйге // анау келді// мынау келді↓/// ↑сон^ұмен ^уол қыйын ^йесімнен шығады// қайдан/ қайдан басейнге ͡б̊арған балам↓/// ↑тан^ымал ^уос'алматыдағы басейнге/ ^уосы ^ырайондарда сонан кейін мен арыз ͡б̊ердім// соң^ұна дейін жетем дедім↓///	↑сол ͡гезде мең ͡ гөрдүм// қандай үлкөн ауұр нәрсемем бетпе ͡б̊ет келгенімізді↓/// ↑сол ͡гездем біз ͡б̊аламыз үшүң ͡ ғатты ͡гүрөстүк↓/// ↑^уол жыйырма ͡б̊ір ͡гүн температұурасы ͡гөтөрүліб̊ жатты// дыйагноз ͡ғойұлмады↓/// ↑бірақ ^йең ͡гүштүсү/ біз тәж^ірійб̊еде сол выйрұустұ дер ͡гезінд'аналыйзден тапқан адамдар ͡б̊олдұқ↓/// ↑маған мені врач құшақтап̊ сүйө ͡б̊ерді/ сүйө ͡б̊ерді↓/// ↑менің ^уөтө жаңағы ͡б̊алаларымның ^уөм^үрүне ^уөтө сергек қарайтынымның арқасында// адамның ағзасынд'алты /жет'ақ күн ^уөмүр сүрөтүн выйрұус ^йекен↓/// ↑сонұ ͡б̊із ұстаб̊ ͡алдық// йа ^уол атын айтпай ақ қойайын// ұмұтұп та ͡ғалдым қауүптү выйрұус↓/// ↑бірақ ^йенд'айтып ^уотұрмұн ғой// жыйырма вирұус ͡полса// жыйырм'адамда болса// қалғанын жаб̊ады↓/// ↑сэс келд'үйгө // анау ͡гелді// мынау ͡гелді↓/// ↑сон^ұмен ^уол ͡ғыйын ^йесімнен шығады// қайдан/ қайдам басейңге ͡б̊арғам балам↓/// ↑тан^ымал ^уос'алматыдағы басейңге/ ^уосұ ^ырайондарда сонаң ͡ гейін мен арыз ͡б̊ердім// соң^ұна дейін жетемін дедім↓///	- Сол кезде мен көрдім қандай үлкен ауыр нәрсемен бетпе-бет келгенімізді. Сол кезден біз баламыз үшін қатты күрестік. Ол жиырма бір күн температурасы көтеріліп жатты, диагноз қойылмады. Бірақ ең күштісі біз тәжірибеде сол вирусты дер кезінде анализден тапқан адамдар болдық. Маған мені врач құшақтап сүйе берді, сүйе берді. Менің өте жаңағы балаларымның өміріне өте сергек қарайтынымның арқасында, адамның ағзасында алты-жеті-ақ күн өмір сүретін вирус екен. Соны біз ұстап алдық я, ол атын айтпай-ақ қояйын ұмытып та қалдым қауіпті вирус. Бірақ енді айтып отырмын ғой жиырма вирус болса, жиырма адамда болса, қалғанын жабады. СЭС келді үйге, анау келді, мынау келді. Сонымен ол қиын есімнен шығады қайдан, қайдан бассейнге барған балам. Танымал осы Алматыдағы бассейнге, осы райондарда сонан кейін мен арыз бердім соңына дейін жетем дедім.
Мақпал Жұмабай	▶	↑жет'алмадық соңында// ^уөйткені ^уол ^уоны жойұуға ͡б̊олады↓/// ↑анау мынау сондай вспышка ͡б̊олды// содан менің балам ауырды↓/// ↑сол кезде мен балама көмектес'алмадым ^йештеңкемен↓/// ↑^йештеңке құр қарап ^уотырдым// баламның қалай көз алдымызда жоғалып// ^уөліп қалұуы мүмкін ^йекенін көрдім↓/// ↑менің айағым ауыр ͡б̊олған ^йекінші ͡б̊алаға↓/// ↑мені жіб̊ермеді ͡б̊алаға// мен жынд'ана сыйақты ͡б̊алама қарап ^ылавочкада↓/// ↑сосын қарап ^уөм^үрімнің мәнін іздеп// не ͡б̊олды сонда деп ^уойладым↓/// ↑неліктен былай болды деп// сүйтіп бүткүл тылсымдарға сенүуге тырыстым↓/// ↑барлық нәрседен жап^ырақтан да ͡б̊елг'іздедім ↓/// ↑^уойладым мұндай нәрсемен мені/ бізді қалдырұу мүмкін ^йемес қой↓/// ↑бұл бұның шеш^імі ͡б̊олұу керек қой// мен бір нәрсені түсінбей жүрмін ба деп те ^уойладым↓/// ↑^уөте ^уөз ^уөзіммен ^уол кезде сырласып кеттім// сондай кезеңде жыйырма ͡б̊ірінші күні/ менің баламның беті ͡б̊ері қарады↓/// ↑^уол війрұус ^уоның бұуындарын зақымдап ^уон'артрійт жасады↓///	↑жет'алмадық соңұнда// ^уөйткөнү ^уол ^уонұ жойұуға ͡б̊олады↓/// ↑анау мынау сондай вспышка ͡б̊олдұ// содан менің балам ауұрдұ↓/// ↑сол ͡гезде мем балама ͡гөмөктөс'алмадым ^йештеңемен↓/// ↑^йештеңе құр ͡ғарап ^уотұрдұм// баламның ͡ғалай ͡гөз алдымызда жоғалып// ^уөлүп қалұуұ мүмкүн ^йекенің ͡ гөрдүм↓/// ↑менің айағым ауұр ͡б̊олған ^йекінші ͡б̊алаға↓/// ↑мені жіб̊ермеді ͡б̊алаға// мен жынд'ана сыйақты ͡б̊алама ͡ғарап ^ылавочкада↓/// ↑сосұң ͡ ғарап ^уөм^үрүмнің мәнін іздеп// не ͡б̊олдұ сонда деп ^уойладым↓/// ↑неліктем былай болдұ деп// сүйтүп ͡пүткүл тылсымдарға сенүугө тырыстым↓/// ↑барлық нәрседен жап^ырақтан да ͡б̊елг'іздедім ↓/// ↑^уойладым мұндай нәрсемен мені/ бізді ͡ғалдырұу мүмкүн ^йемес қой↓/// ↑бұл бұнұң шеш^імі ͡б̊олұу ͡герек қой// мем бір нәрсені түсүмбөй жүрмүм ба деп те ^уойладым↓/// ↑^уөтө ^уөз ^уөзүммөн ^уол ͡гезде сырласып кеттім// сондай ͡гезеңде жыйырма ͡б̊ірінші ͡гүнү/ менің баламның беті ͡б̊ері ͡ғарады↓/// ↑^уол выйрұус ^уонұң бұуұндарын зақымдап ^уон'артрыйт жасады↓///	- Жете алмадық, соңында өйткені ол оны жоюға болады. Анау-мынау сондай вспышка болды, содан менің балам ауырды. Сол кезде мен балама көмектесе алмадым ештеңкемен. Ештеңке, құр қарап отырдым, баламның қалай көз алдымызда жоғалып, өліп қалуы мүмкін екенін көрдім. Менің аяғым ауыр болған екінші балаға. Мені жібермеді балаға, мен жынды ана сияқты балама қарап лавочкада. Сосын қарап өмірімнің мәнін іздеп, не болды сонда деп ойладым. Неліктен былай болды деп, сүйтіп бүткіл тылсымдарға сенуге тырыстым. Барлық нәрседен жапырақтан да белгі іздедім. Ойладым мұндай нәрсемен мені, бізді қалдыру мүмкін емес қой. Бұл бұның шешімі болу керек қой, мен бір нәрсені түсінбей жүрмін ба деп те ойладым. Өте өз-өзіммен ол кезде сырласып кеттім, сондай кезеңде жиырма бірінші күні менің баламның беті бері қарады. Ол вирус оның буындарын зақымдап, оны артрит жасады.
Мақпал Жұмабай	▶	↑ал ^уол бірақ ^іреактійвт'артрійт болды↓/// ↑^уол йағній ͡б̊із ^уоның ағзасындағы прасестерді// жаңағы созылмалы күйге жеткізген жоқпыз↓/// ↑йағній менің сергектігім арқасында// менің жаңағы дер кезінде↓/// ↑біз ^уөйткені ͡б̊аламыз айтты// көтеріңдерш/ көтеріңдерш папасы көтеріп жүрді↓/// ↑сосын мен айтам неге ^уөзін жүрмейсің// түсіндір'алмайды жағдайын// әлі ͡б̊ілмейді↓/// ↑ана ͡б̊ұуындард'үуже алып жатыр↓/// ↑сол кезде ͡б̊із көз дәрігерге ͡б̊ардық// жійі жійі көзін тек̊серіп тұратын ^йедім// праблемалар ͡б̊олып↓/// ↑сол кезде мақпал/ смотрій↓/// ↑ійдет какой то прасес сұуставной деп маған айтты↓/// ↑давай/ ты сдашь вот этій/ вот этій аналійзы↓/// ↑^ыладно/ сәул'апай ↓/// ↑алып алдым да/ неге ͡б̊ара салдым жаңағ'аналійз тап̊сырұуға↓/// ↑кешке жақын менің балам үуже жүрмей жатты ғой// нұу прасес қалай жылдам болды/ ійә↓///	↑ал ^уол бірақ ^іреактыйвт'артрыйт болдұ↓/// ↑^уол йағный ͡б̊із ^уонұң ағзасындағы прасестерді// жаңағы созұлмалы ͡гүйгө жеткізген жоқпұз↓/// ↑йағный менің сергектігім арқасында// менің жаңағы дер ͡гезінде↓/// ↑біз ^уөйткөнү ͡б̊аламыз айтты// көтөрүңдерш/ көтөрүңдерш папасы ͡гөтөрүб̊ жүрдү↓/// ↑сосұн мен айтам неге ^уөзүн жүрмөйсүң// түсүндүр'алмайды жағдайын// әлі ͡б̊ілмейді↓/// ↑ана ͡б̊ұуұндард'үужө алыб̊ жатыр↓/// ↑сол ͡гезде ͡б̊із ͡гөз дәрігерге ͡б̊ардық// жійі жійі ͡гөзүн тек̊серіп тұратын ^йедім// праблемалар ͡б̊олұп↓/// ↑сол ͡гезде мақпал/ сматрый↓/// ↑ ійдет какой то прасес сұуставной деп маған айтты↓/// ↑давай/ ты сдаш вот этій/ вот этій аналыйзы↓/// ↑^ыладно/ сәул'апай ↓/// ↑алыб̊ ͡алдым да/ неге ͡б̊ара салдым жаңағ'аналыйз тап̊сырұуға↓/// ↑кешке жақын менің балам үужө жүрмөй жатты ғой// нұу прасес қалай жылдам болдұ/ ійә↓///	- Ал ол бірақ реактивті артрикт болды. Ол яғни біз оның ағзасындағы процесстерді жаңағы созылмалы күйге жеткізген жоқпыз. Яғни менің сергектігім арқасында менің жаңағы дер кезінде. Біз өйткені баламыз айтты «көтеріндерш , көтеріңдерш!» папасы көтеріп жүрді. Сосын мен айтам неге өзін жүрмейсің, түсіндіре алмайды жағдайын, әлі білмейді. - Ана буындарды уже алып жатыр. Сол кезде біз көз дәрігерге бардық, жиі-жиі көзін тексеріп тұратын едім, проблемалар болып. - Сол кезде: «Мақпал, смотри. Идет какой-то процесс суставной» деп маған айтты. - Давай, ты сдашь вот эти, вот эти анализы. - Ладно, Сәуле апай. - Алып алдым да, неге бара салдым жаңағы анализ тапсыруға. Кешке жақын менің балам уже жүрмей жатты ғой, ну процесс қалай жылдам болды, иә?
Мақпал Жұмабай	▶	↑^йестерімде/ біз сол ^йекі күнді жоғалтып алмадық↓/// ↑дүйсенбіде таңертең қол^ұмызда ͡б̊арлық ^ірезүултаттармен// скорый шақ^ырып болнійсаға келдік// балам жүр'алмады сол кезде↓/// ↑қатт'ауырды / қатты күресті ^уөм^үр'үшін // кансійлійумдар ^уөтті↓/// ↑сүйтіп жыйырма ͡б̊ір күнде ͡б̊еті ͡б̊ері қарады↓/// ↑балам балнійсадан кішкентай болып̊ шықты↓/// ↑^йенді жыйырма ͡б̊ір күн температұурасы жоғары ͡б̊олды↓/// ↑біздің ^уотбас'үшін ^уөте сынақ болып ^уөтті↓/// ↑соның барлығынан аман боп̊ шыққан соң// мен ^уөзім ^уойладым// бұл бала деген біздікі ^йемес ^йекен ғой↓/// ↑бұл деген жеме жемге келгенде// ^йештеңк'істей алмайды ^йекенсің ғой// қарап ^уот^ұрад ^йекенсің ғой↓/// ↑сосын мен ^уойладым// сол маған балаларымнан жақ̊сылап тұрып̊ сепарасыйа жасауға себ̊еп болды↓/// ↑^уөз ͡б̊алама сыртынан қарадым// несі кемшілігі ͡б̊ар// не жақ̊сылығы ͡б̊ар// қандай артық̊шылығы ͡б̊олған// дұрыс адам ба// бұрыс адам ба// нені ͡б̊ілмейд↓///	↑^йестерімде/ біс сол ^йекі ͡гүндү жоғалтыб̊ ͡алмадық↓/// ↑дүйсөмбүде таңертең ͡ғол^ұмұзда ͡б̊арлық ^ірезүултаттармен// скорый шақ^ырып ͡полнұйсаға ͡гелдік// балам жүр'алмады сол ͡гезде↓/// ↑қатт'ауұрдұ / қатты ͡гүрөстү ^уөм^үр'үшүн // кансыйлыйумдар ^уөттү↓/// ↑сүйтүб̊ жыйырма ͡б̊ір ͡гүндө ͡б̊еті ͡б̊ері ͡ғарады↓/// ↑балам балныйсадаң ͡ гішкентай болұп̊ шықты↓/// ↑^йенді жыйырма ͡б̊ір ͡гүн температұурасы жоғары ͡б̊олдұ↓/// ↑біздің ^уотпас'үшүн ^уөтө сынақ ͡полұп ^уөттү↓/// ↑сонұң барлығынан амам боп̊ шыққан соң// мен ^уөзүм ^уойладым// бұл бала дегем біздікі ^йемес ^йекен ғой↓/// ↑бұл деген жеме жемге ͡гелгенде// ^йештеңк'істей алмайды ^йекенсің ғой// қарап ^уот^ұрад ^йекенсің ғой↓/// ↑сосұн мен ^уойладым// сол мағам балаларымнан жақ̊сылап тұрұп̊ сепарасыйа жасауға себ̊еп ͡полдұ↓/// ↑^уөз ͡б̊алама сыртынаң ͡ ғарадым// несі ͡гемшілігі ͡б̊ар// не жақ̊сылығы ͡б̊ар// қандай артық̊шылығы ͡б̊олған// дұрұс адам ба// бұрұс адам ба// нені ͡б̊ілмейді↓///	- Естерімде, біз сол 2 күнді жоғалтып алмадық. Дүйсенбіде таңертең қолымызда барлық результаттармен, скорой шақырып больницаға келдік, балам жүре алмады сол кезде. Қатты ауырды, қатты күресті өмірі үшін, консилиумдар өтті. Сүйтіп, 21 күнде беті бері қарады. Балам больницадан кішкентай болып шықты. Енді 21 күн температурасы жоғары болды. Біздің отбасы үшін өте сынақ болып өтті. Соның барлығынан аман боп шыққан соң, мен өзім ойладым, бұл бала деген біздікі емес екен ғой. Бұл деген жеме-жемге келгенде ештеңке істей алмайды екенсің ғой, қарап отырад екенсің ғой. Сосын мен ойладым, сол маған балаларымнан жақсылап тұрып сепарация жасауға себеп болды. Өз балама сыртынан қарадым, несі кемшілігі бар, не жақсылығы бар, қандай артықшылығы болған, дұрыс адам ба, бұрыс адам ба, нені білмейд.
Мақпал Жұмабай	▶	↑кәдімгідей қатал/ салқынқанды қарауд'үйрендім ↓/// ↑мен балаларымды ͡б̊өлек ^уөз^үмен ^уөзі жүрүуге дайындаймын деп̊ шештім↓/// ↑кәдімгідей ^уөзімнің стратегійам бар ^уоған байланысты↓/// ↑^уолар ͡б̊ілед ^уоны↓/// ↑сон^ұмен біз ^уоларды ^йересек ^уөмірге жақ̊сы дайындадық деп ^уойлам↓/// ↑әрійне сіз айтып ^уотырған жаңағы жағдай// соның барлығын жеке ͡б̊асым ғана ^йемес// ^уолмен айналасып жүрген// папасы да тұура сондай міндетпен айналасад↓/// ↑^уол жағ^ынан бізд'үлкен түс^үністік бар// ^уөйткені ͡б̊із ͡б̊ірге көп қыйындықтардан ^уөттік// ^уодан тірі қалған адамдар аз шығар↓/// ↑сосын менің баламда ^уөз^үнің мійсыйасы ͡б̊олған↓/// ↑^уол айтқан/ мама↓/// ↑мен ^йегер тірі қалсам// мүмкін менде ^уосы ^уөмірде мән бар шығар↓/// ↑әрійне мән бар// сен дүнійені ^уөзгертетін адамсың// сен сүупер геройсың// сен деген қол^ұнан келмейтіні жоқ↓/// ↑^уол шын^ымен соған сенді↓///	↑кәдімгідей ͡ғатал/ салқыңқанды қарауд'үйрөндүм ↓/// ↑мем балаларымды ͡б̊өлөк ^уөз^үмөн ^уөзү жүрүугө дайындаймын деп̊ шештім↓/// ↑кәдімгідей ^уөзүмнүң стратегійәм бар ^уоғам байланысты↓/// ↑^уолар ͡б̊іледі ^уонұ↓/// ↑сон^ұмем біз ^уоларды ^йересек ^уөмүргө жақ̊сы дайындадығ ͡деп ^уойлам↓/// ↑әрійне сіз айтып ^уотұрған жаңағы жағдай// сонұң барлығын жеке ͡б̊асым ғана ^йемес// ^уолмен айналасыб̊ жүргөн// папасы да тұура сондай міндетпен айналасады↓/// ↑^уол жағ^ынам бізд'үлкөн түс^үнүстік бар// ^уөйткөнү ͡б̊із ͡б̊ірге ͡гөп қыйындықтардан ^уөттүк// ^уодан тірі ͡ғалған адамдар аш шығар↓/// ↑сосұн менің баламда ^уөз^үнүң мыйсыйасы ͡б̊олған↓/// ↑^уол айтқан/ мама↓/// ↑мен ^йегер тірі ͡ғалсам// мүмкүн менде ^уосұ ^уөмүрдө мәм бар шығар↓/// ↑әрійне мәм бар// сен дүнүйөнү ^уөзгөртөтін адамсың// сен сүупөр геройсұң// сен дегең ͡ғол^ұнаң ͡ гелмейтіні жоқ↓/// ↑^уол шын^ымен соған сенді↓///	- Кәдімгідей қатал, салқынқанды қарауды үйрендім. Мен балаларымды бөлек өзімен-өзі жүруге дайындаймын деп шештім. Кәдімгідей өзімнің стратегиям бар оған байланысты. Олар білед оны. Сонымен біз оларды ересек өмірге жақсы дайындадық деп ойлам. Әрине, сіз айтып отырған жаңағы жағдай соның барлығын жеке басым ғана емес, олмен айналасып жүрген, папасы да тура сондай міндетпен айналасад. Ол жағынан бізде үлкен түсіністік бар, өйткені біз бірге көп қиындықтардан өттік, одан тірі қалған адамдар аз шығар. Сосын менің баламда өзінің миссиясы болған. Ол айтқан: - Мама! Мен егер тірі қалсам, мүмкін менде осы өмірде мән бар шығар. - Әрине, мән бар, сен дүниені өзгертетін адамсың, сен супер геройсың, сен деген қолынан келмейтіні жоқ. Ол шынымен соған сенді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑қазір ^йенді қараңыз/ ^уөз^үнің деңгей'үшін үлкен кітаптармен айналысады↓/// ↑дүнійелерді жазады↓/// ↑сосын қазақ̊станда війкійпедійа қауымдастығында мүше↓/// ↑қазақ тіліндегі війкійпедійашылардың ^уондығына кіреді↓/// ↑^йекі мыңнан үш мыңға дейін мақала жазылған// ^уол ^уөз^үнің мына дүнійеге ͡б̊ір нәрсе жасау үшін келгеніне сенді↓/// ↑содан кейін мен толық түсіндім↓/// ↑жаңа сіздің сұрағыңызға↓/// ↑біздің міндетіміз ұстаз ͡б̊олұу↓/// ↑мүмкіндігің келсе сенсей болұу↓/// ↑бірақ̊ сенсей деңгейіне жетүу үшін // біраз ^ұуақыт керек↓/// ↑бірақ дос болұу// ұстаз ͡б̊олұу және ^уөз^үмен ^уөз^үнің дамұуына мүмкіндік берүу// әрқашан дайындау↓/// ↑қыйын сәттерге/ жақ̊сы сәттерге/ жаман сәттерге күресүуге// үйткені ͡б̊із ^уоларға ^йештең'істей алмаймыз↓/// ↑біз ^уойлаймыз ғой// біз тұудық// біз міне/ біз ^уотыр десек ^уот^ұрады// біз тұр десек тұрады↓/// ↑^уол кезең ^уөте кішкентай↓///	↑қазір ^йенді ͡ғараңыз/ ^уөз^үнүң деңгей'үшүн үлкөң ͡ гітаптармен айналысады↓/// ↑дүнүйөлөрді жазады↓/// ↑сосұң ͡ ғазақ̊станда війкійпедійә қауұмдастығында мүшө↓/// ↑қазақ тіліндегі війкійпедійәшылардың ^уондұғұна ͡гіреді↓/// ↑^йекі мыңнан үш мыңға дейін мақала жазылған// ^уол ^уөз^үнүң мына дүнүйөгө ͡б̊ір нәрсе жасау үшүн келгеніне сенді↓/// ↑содаң ͡ гейін мен толұқ түсүндүм↓/// ↑жаңа сіздің сұрағыңызға↓/// ↑біздің міндетіміз ұстаз ͡б̊олұу↓/// ↑мүмкүндүгің ͡гелсе сенсей болұу↓/// ↑бірақ̊ сенсей деңгейіне жетүу үшүн // біраз ^ұуақыт керек↓/// ↑бірағ ͡дос ͡полұу// ұстаз ͡б̊олұу және ^уөз^үмөн ^уөз^үнүң дамұуұна мүмкүндүк берүу// әрқашан дайындау↓/// ↑қыйын сәттерге/ жақ̊сы сәттерге/ жаман сәттерге ͡гүрөсүугө// үйткөнү ͡б̊із ^уоларға ^йештең'істей алмаймыз↓/// ↑біз ^уойлаймыз ғой// біз тұудұқ// біз міне/ біз ^уотұр десек ^уот^ұрады// біз тұр десек тұрады↓/// ↑^уол ͡гезең ^уөтө кішкентай↓///	- Қазір енді қараңыз, өзінің деңгейі үшін үлкен кітаптармен айналысады. Дүниелерді жазады. Сосын Қазақстанда википедия қауымдастығында мүше. Қазақ тіліндегі википедияшылардың ондығына кіреді. Екі мыңнан үш мыңға дейін мақала жазылған, ол өзінің мына дүниеге бір нәрсе жасау үшін келгеніне сенді. Содан кейін мен толық түсіндім. Жаңа сіздің сұрағыңызға. Біздің міндетіміз ұстаз болу. Мүмкіндігің келсе сенсей болу. Бірақ сенсей деңгейіне жету үшін біраз уақыт керек. Бірақ дос болу, ұстаз болу және өзімен өзінің дамуына мүмкіндік беру, әрқашан дайындау. Қиын сәттерге, жақсы сәттерге, жаман сәттерге күресуге, үйткені біз оларға ештеңе істей алмаймыз. Біз ойлаймыз ғой біз тудық, біз міне біз отыр десек отырады, біз тұр десек тұрады. Ол кезең өте кішкентай.
Мақпал Жұмабай	▶	↑кішкентай нәресте кезінде ^уот^ұрады тұрады↓/// ↑әрі қарай ^уол сенің қолыңда ^йемес↓/// ↑сондықтан да жақ̊сылап жоспар қойдық↓/// ↑денсаулықтарында ͡б̊ір праблемалар ͡б̊олған ^уон^ұмен күрестік↓/// ↑маған көмектесті ^уөздері жоспар құрды ͡б̊алалар↓/// ↑ійа/ мама ͡б̊ұл біздің денсаулығымыз↓/// ↑сондықтан да сен бізге сенім артып// біз әрі қарай ^уөз^үміз айналысамыз↓/// ↑біз түсіндік үлкен дійалог қой↓/// ↑маған ^уоған жетүу үшін // ^уөт'үлкен күш керек болды↓/// ↑мен ^уойладым ғой// бәрі менің қолымда деп↓/// ↑мен ^уөзімді құдай ана сезіндім ғой↓/// ↑мен бейтіп тұрсам ^йешкім тійіспейді// бійтіп үф деп қалсам жаз^ылып кетеді↓/// ↑қолымнан дыыым келмейді↓/// ↑^уотыр/ жатыр ͡б̊ала/ үуже кетіп бара жатыр↓/// ↑міне кетті/ әне кетті деп↓/// ↑сол кезде хранійческій түр^үне ^уөткен жоқ↓/// ↑қазір менің баламд'артрійт жоқ↓///	↑кішкентай нәресте ͡гезінде ^уот^ұрады тұрады↓/// ↑әрі ͡ғарай ^уол сенің ͡ғолұңда ^йемес↓/// ↑сондұқтан да жақ̊сылаб̊ жоспар ͡ғойдұқ↓/// ↑денсаулұқтарында ͡б̊ір праблемалар ͡б̊олған ^уон^ұмең ͡ гүрөстүк↓/// ↑мағаң ͡ гөмөктөсті ^уөздөрү жоспар ͡ғұрдұ ͡б̊алалар↓/// ↑ійа/ мама ͡б̊ұл біздің денсаулұғұмұз↓/// ↑сондұқтан да сем бізге сенім артып// біз әрі ͡ғарай ^уөз^үмүз айналысамыз↓/// ↑біз түсүндүг үлкөн дыйалог қой↓/// ↑маған ^уоған жетүу үшүн // ^уөт'үлкөн күш керек болдұ↓/// ↑мен ^уойладым ғой// бәрі менің ͡ғолұмда деп↓/// ↑мен ^уөзүмдү құдай ана сезіндім ғой↓/// ↑мем бейтіп тұрсам ^йешкім тійіспейді// бійтіб̊ ͡үф деп қалсам жаз^ылып кетеді↓/// ↑қолұмнан дыыым ͡гелмейді↓/// ↑^уотұр/ жатыр ͡б̊ала/ үужө кетіп ͡пара жатыр↓/// ↑міне ͡гетті/ әне ͡гетті деп↓/// ↑сол ͡гезде хранійческій түр^үнө ^уөткөн жоқ↓/// ↑қазір менің баламд'артрыйт жоқ↓///	- Кішкентай нәресте кезінде отырады тұрады. Әрі қарай ол сенің қолыңда емес. Сондықтан да жақсылап жоспар қойдық. Денсаулықтарында бір проблемалар болған онымен күрестік. Маған көмектесті өздері жоспар құрды балалар. Ия, мама, бұл біздің денсаулығымыз. Сондықтанда сен бізге сенім артып, біз әрі қарай өзіміз айналысамыз. Біз түсіндік үлкен диалог қой. Маған оған жету үшін өте үлкен күш керек болды. Мен ойладым ғой бәрі менің қолымда деп. Мен өзімді құдай-ана сезіндім ғой. Мен бейтіп тұрсамешкім тиіспейді, битіп үф деп қалсам жазылып кетеді. Қолымнан дыыым келмейді. Отыр, жатыр бала, уже кетіп бара жатыр. Міне кетті, әне кетті деп. Сол кезде хронический түріне өткен жоқ. Қазір менің баламда артрит жоқ.
Мақпал Жұмабай	▶	↑мен содай війрұустарды жұқтырып// соның зардаб̊ымен келіп ^уотырған балалардың барлығы ͡б̊алнійсада қалды↓/// ↑біз ғана ͡б̊алнійсадан шықтық↓/// ↑менің балам айтты// барып тұрайық̊шы ^уоларға деп↓/// ↑мен айттым жүрегім көтермейді/ қайта қайта ͡б̊арұуға↓/// ↑сен^імен айналысам ^йенді↓/// ↑қасықпен сұу ͡б̊еріп// баламызды ^уөмір сүрүуг'үйреттік ↓/// ↑сондықтан да ^уондай себ̊еп керек ^йемес адамға↓/// ↑^уондай күрделі/ сындай трагедійалық̊ себ̊еп керек ^йемес ^уоны түсінүу үшүн ↓/// ↑^уоны ͡б̊ылай да түсінүу керек↓/// ↑сенің ^уоны ^уөсірүу/ ^уоны тәрб̊ійелеу/ адамгершілік/ жақ̊сылық/жамандықт'аж^ырататын қылып ^уөсірүу// сенің міндетің↓/// ↑ары қарай ^уөз жолын ^уөзі таңдайды↓/// ↑біз ^уоған келіскен жоқпыз↓/// ↑^уол солай болұу керек↓/// ↑бізде ͡б̊арлық нәрсеге келісүу керек деп ^уойлайды↓/// ↑баланы тұуған соң/ ^уоның міндеттерін бөлісүуге келісүу керек// ^уоны ^уөсірүу үшін келісүу керек// ^уоның да ͡б̊аласы/ менің де ͡б̊алам↓///	↑мен содай выйрұустарды жұқтұрұп// сонұң зардаб̊ымең ͡ геліп ^уотұрғам балалардың барлығы ͡б̊алныйсада ͡ғалды↓/// ↑біз ғана ͡б̊алныйсадан шықтық↓/// ↑менің балам айтты// барып тұрайық̊шы ^уоларға деп↓/// ↑мен айттым жүрөгүм ͡гөтөрмөйді/ қайта ͡ғайта ͡б̊арұуға↓/// ↑сен^імен айналысам ^йенді↓/// ↑қасықпен сұу ͡б̊еріп// баламызды ^уөмүр сүрүуг'үйрөттүк ↓/// ↑сондұқтан да ^уондай себ̊еп керек ^йемес адамға↓/// ↑^уондай ͡гүрдөлү/ сындай трагедійәлық̊ себ̊еп керек ^йемес ^уонұ түсүнүу үшүн ↓/// ↑^уонұ ͡б̊ылай да түсүнүу ͡герек↓/// ↑сенің ^уонұ ^уөсүрүу/ ^уонұ тәрб̊ійелеу/ адамгершілік/ жақ̊сылық/жамандықт'аж^ырататын қылып ^уөсүрүу// сенің міндетің↓/// ↑ары қарай ^уөж жолұн ^уөзү таңдайды↓/// ↑біз ^уоғаң ͡ геліскен жоқпұз↓/// ↑^уол солай болұу ͡герек↓/// ↑бізде ͡б̊арлық нәрсеге ͡гелісүу ͡герек деп ^уойлайды↓/// ↑баланы тұуған соң/ ^уонұң міндеттерім бөлүсүугө келісүу ͡герек// ^уонұ ^уөсүрүу үшүн келісүу ͡герек// ^уонұң да ͡б̊аласы/ менің де ͡б̊алам↓///	- Мен содай вирустарды жұқтырып, соның зардабымен келіп отырған балалардың барлығы больницада қалды. Біз ғана больницадан шықтық. Менің балам айтты барып тұрайықшы оларға деп. Мен айттым жүрегім көтермейді қайта-қайта баруға. Сенімен айналысам енді. Қасықпен су беріп, баламызды өмір сүруге үйреттік. Сондықтан да ондай себеп керек емес адамға. Ондай күрделі, сындай трагедиялық себепкерек емес оны түсіну үшін. Оны былай да түсіну керек. Сенің оны өсіру, оны тәрбиелеу, адамгершілік, жақсылық-жамандықты ажырататын қылып, өсіру сенің міндетің. Ары қарай өз жолын өзі таңдайды. - Біз оған келіскен жоқпыз. Ол солай болу керек. Бізде барлық нәрсеге келісу керек деп ойлайды. Баланы туған соң оның міндеттерін бөлісуге келісу керек, оныөсіру үшін келісу керек, оның да баласы, менің де балам.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сондықтан барлық нәрсе жауапкершілік тең↓/// ↑мен қалай жауап берсем// ^уол да тұура солай жауап береді↓/// ↑сондықтан біз ͡б̊алалар үшін// ана дүнійеге ͡б̊арғанда// бірге жауап береміз↓/// ↑және мына дүнійедегі қауіп̊сіздіг'үшін // біз жауап береміз↓/// ↑^йегер адасса/ құласа ͡б̊із жауап береміз// ауырса ͡б̊із жауап береміз// дұрыс ^йемес шешім қаб̊ылдаса// біз жауап береміз↓/// ↑және ^уол жауапкершілікті заң да жүктейді↓/// ↑барлық ^йелдің заңы жүктейді↓/// ↑бірақ бізге заңдар керек ^йемес қой// адамгершілік заңы керек↓/// ↑адамгершілік заң^ына ͡б̊ағынұуымыз керек↓/// ↑сондықтан да мен барлық ^уотбасыларды ͡б̊алаларға келгенде// ^йешқ̊андай келісім берүу жоқ// келісіліп тұрұу керек қалай болұуы керектігі↓/// ↑^уөйткені ͡б̊ізде ͡б̊алаға ͡б̊айланысты ^йешқ̊андай сұрақ болған жоқ↓/// ↑біз ͡б̊алан'ана дүнійеден қайтарып алдық қой// ^уондай сұрақтың талқыланұуы// ^уол ^уөте күрделі сұрақ болұушы ^йеді↓///	↑сондұқтам барлық нәрсе жауапкершілік тең↓/// ↑мең ͡ ғалай жауап ͡персем// ^уол да тұура солай жауап ͡переді↓/// ↑сондұқтам біз ͡б̊алалар үшүн// ана дүнүйөгө ͡б̊арғанда// бірге жауап ͡переміз↓/// ↑және мына дүнүйөдөгі ͡ғауүп̊сүздүг'үшүн // біж жауап ͡переміз↓/// ↑^йегер адасса/ құласа ͡б̊іж жауап ͡переміз// ауұрса ͡б̊іж жауап ͡переміз// дұрұс ^йемеш шешім қаб̊ылдаса// біж жауап ͡переміз↓/// ↑және ^уол жауапкершілікті заң да жүктөйдү↓/// ↑барлық ^йелдің заңы жүктөйдү↓/// ↑бірақ ͡пізге заңдар ͡герек ^йемес қой// адамгершілік заңы ͡герек↓/// ↑адамгершілік заң^ына ͡б̊ағынұуұмұз ͡герек↓/// ↑сондұқтан да мем барлық ^уотпасыларды ͡б̊алаларға ͡гелгенде// ^йешқ̊ендай ͡гелісім берүу жоқ// келісіліп тұрұу ͡герек қалай болұуұ ͡геректігі↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊ізде ͡б̊алаға ͡б̊айланысты ^йешқ̊андай сұрақ ͡полған жоқ↓/// ↑біз ͡б̊алан'ана дүнүйөдөң ͡ ғайтарыб̊ ͡алдық қой// ^уондай сұрақтың талқыланұуұ// ^уол ^уөтө күрдөлү сұрақ ͡полұушұ ^йеді↓///	- Сондықтан барлық нәрсе жауапкершілік тең. Мен қалай жауап берсем, ол да тура солай жауап береді. Сондықтан біз балалар үшін ана дүниеге барғанда бірге жауап береміз. Және мына дүниедегі қауіпсіздігі үшін біз жауап береміз. Егер адасса, құласа біз жауап береміз, ауырса бізжауап береміз, дұрыс емес шешім қабылдаса біз жауап береміз. Және ол жауапкершілікті заң да жүктейді. Барлық елдің заңы жүктейді. Бірақ бізге заңдар керек емес қой, адамгершілік заңы керек. Адамгершілік заңына бағынуымыз керек. Сондықтан да мен барлық отбасыларды балаларға келгенде, ешқендай келісім беру жоқ, келісіліп тұру керек қалай болуы керектігі. - Өйткені бізде балаға байланысты ешқандай сұрақ болған жоқ. Біз баланы ана дүниеден қайтарып алдық қой, ондай сұрақтың талқылануы ол өте күрделі сұрақ болушы еді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз ͡б̊алан'ана дүнійеден қайтарып алдық қой// ^уондай сұрақтың талқыланұуы// ^уол ^уөте күрделі сұрақ болұушы ^йеді↓/// ↑және ^уоларды сыйлау керек// ^уоларды жақ̊сы көрүу керек// сыйлау керек және ^уолардан үйренүу керек↓/// ↑^уолар ^уоған ұстаз ͡б̊олұу керек деп̊ санаймын мен↓/// ↑сондықтан да ͡б̊із сондай бір түс^үністік кезеңіне қоғам болып// ^йел болып// адам болып жетеміз деп ^уойлаймын↓/// ↑сондықтан да ͡б̊ұл жерде жауапкершілік барлығына ^уортақ↓/// ↑^уөйткені ^уол адам ғой↓/// ↑адам ^уол түзеп жіб̊еретін қателік ^йемес// қойа салатын зат ^йемес↓/// ↑^уол сезімдері ͡б̊ар// қажеттіліктері ͡б̊ар// жан дүнійесі ͡б̊ар үлкен планета↓/// ↑^уол планетаны ^ұуақыты келгенше жан жақтан қорғауың керек↓/// ↑содан кейін ары қарай ^уөздері шешеді↓/// ↑сондықтан да менің балағ'ұстанымым тек жауапкершілік↓/// ↑басқа сезімдер ^уол жерде ͡б̊олмау керек↓///	↑біз ͡б̊алан'ана дүнүйөдөң ͡ ғайтарыб̊ ͡алдық қой// ^уондай сұрақтың талқыланұуұ// ^уол ^уөтө күрдөлү сұрақ ͡полұушұ ^йеді↓/// ↑және ^уоларды сыйлау ͡герек// ^уоларды жақ̊сы ͡гөрүу ͡герек// сыйлау ͡герег және ^уолардан үйрөнүу ͡герек↓/// ↑^уолар ^уоған ұстаз ͡б̊олұу ͡герек деп̊ санаймын мен↓/// ↑сондұқтан да ͡б̊іс сондай бір түс^үнүстік кезеңіне қоғам болұп// ^йел болұп// адам болұб̊ жетеміз деп ^уойлаймын↓/// ↑сондұқтан да ͡б̊ұл жерде жауапкершілік барлығына ^уортақ↓/// ↑^уөйткөнү ^уол адам ғой↓/// ↑адам ^уол түзөб̊ жіб̊еретің ͡ ғателік ^йемес// қойа салатын зат ^йемес↓/// ↑^уол сезімдері ͡б̊ар// қажеттіліктері ͡б̊ар// жан дүнүйөсү ͡б̊ар үлкөм планета↓/// ↑^уол планетаны ^ұуақыты ͡гелгенше жан жақтаң ͡ ғорғауұң ͡герек↓/// ↑содаң ͡ гейін ары қарай ^уөздөрү шешеді↓/// ↑сондұқтан да менің балағ'ұстанымым тег жауапкершілік↓/// ↑басқа сезімдер ^уол жерде ͡б̊олмау ͡герек↓///	- Біз баланы ана дүниеден қайтарып алдық қой, ондай сұрақтың талқылануы ол өте күрделі сұрақ болушы еді. Және оларды сыйлау керек, оларды жақсы көру керек, сыйлау керек және олардан үйрену керек. Олар оған ұстаз болу керек деп санаймын мен. Сондықтан да біз сондай бір түсіністік кезеңіне қоғам болып, ел болып, адам болып жетеміз деп ойлаймын. Сондықтан да бұл жерде жауапкершілік барлығына ортақ. Өйткені ол адам ғой. Адам ол түзеп жіберетін қателік емес, қоя салатын зат емес. Ол сезімдері бар, қажеттіліктері бар, жан дүниесі бар үлкен планета. Ол планетаны уақыты келгенше жан-жақтан қорғауың керек. Содан кейін ары қарай өздері шешеді. Сондықтан да менің балаға ұстанымым тек жауапкершілік. Басқа сезімдер ол жерде болмау керек.
Мақпал Жұмабай	▶	↑басқа неше түрлі нәрс'айтып кетеді ғой// андай мұндай деп↓/// ↑мен ^йештең'айтпаймын ↓/// ↑тек жауапкершілік/ біз жауап береміз ͡б̊ал'үшін ↓/// ↑түсіндірдік/ ^уолар кішкентай болды// түсінген жоқ↓/// ↑мен де түсінген жоқпын↓/// ↑мен де көбп жыл/ көп ^ұуақыт ^уөзім ^уоны түсінүуг'арнадым ↓/// ↑сондықтан да мен ^уойлаймын// сондай жағдайдың барлығы/ менің ^уөзімді таб̊ұуым'ықпал ^йетті↓/// ↑^уөз ^уөзімді танұуым'ықпал ^йетті↓/// ↑барлық адамда ^уөзін танұу үшін // көптеген тәж^ірійб̊елер ͡б̊ола ͡б̊ермейді↓/// ↑мен жұмыста таныдым ^уөзімді↓/// ↑жұмыста таныдым↓/// ↑ адам ^іретінде таныдым// ^уөз ^уөзімнен көң^үлім қалған сәттер ͡б̊олды↓/// ↑^уөз ^уөзімді мақтаған/ жақ̊сы көрген сәттер ͡б̊олды↓/// ↑бірақ мен ^уосы нүктеге келіп ^уөзімд'әб̊ден таныдым↓/// ↑менің әрб̊ір атомым/ жақ̊сылық жасауға дайын ^йекенін түсіндім// және менің канстійтұусійамда жамандық нәрсе ͡б̊олмауы керек ^йекенін түсіндім↓/// ↑және сол үшін жұмыс істеп жатырмын↓/// ↑көп ^йеңбектер ^уоқыдым// сөзімнің барысында түсінген шығар адамдар↓///	↑басқа неше түрлү нәрс'айтып кетеді ғой// андай мұндай деп↓/// ↑мен ^йештең'айтпаймын ↓/// ↑тег жауапкершілік/ біж жауап ͡переміз ͡б̊ал'үшүн ↓/// ↑түсүндүрдік/ ^уолар ͡гішкентай болдұ// түсүңгөн жоқ↓/// ↑мен де түсүңгөн жоқпұн↓/// ↑мен де ͡гөб̊ жыл/ көп ^ұуақыт ^уөзүм ^уонұ түсүнүуг'арнадым ↓/// ↑сондұқтан да мен ^уойлаймын// сондай жағдайдың барлығы/ менің ^уөзүмдү таб̊ұуұм'ықпал ^йетті↓/// ↑^уөз ^уөзүмдү танұуұм'ықпал ^йетті↓/// ↑барлығ адамда ^уөзүн танұу үшүн // көптөгөн тәж^ірійб̊елер ͡б̊ола ͡б̊ермейді↓/// ↑мен жұмұста таныдым ^уөзүмдү↓/// ↑жұмұста таныдым↓/// ↑ адам ^іретінде таныдым// ^уөз ^уөзүмнөң ͡ гөң^үлүм қалған сәттер ͡б̊олдұ↓/// ↑^уөз ^уөзүмдү мақтаған/ жақ̊сы ͡гөргөн сәттер ͡б̊олдұ↓/// ↑бірағ мен ^уосұ нүктөгө келіп ^уөзүмд'әб̊ден таныдым↓/// ↑менің әрб̊ір атомұм/ жақ̊сылығ жасауға дайын ^йекенін түсүндүм// және менің ͡ганстыйтұусыйамда жамандық нәрсе ͡б̊олмауұ ͡герек ^йекенін түсүндүм↓/// ↑және сол үшүн жұмұс істеб̊ жатырмын↓/// ↑көп ^йеңбектер ^уоқұдұм// сөзүмнүң барысында түсүңгөн шығар адамдар↓///	- Басқа неше түрлі нәрсе айтыпкетеді ғой, андай мұндай деп. Мен ештеңе айтпаймын. Тек жауапкершілік, біз жауап береміз бала үшін. - Түсіндірдік, олар кішкентай болды, түсінген жоқ. Мен де түсінген жоқпын. Мен де көп жыл, көп уақыт өзім оны түсінуге арнадым. Сондықтан да мен ойлаймын сондай жағдайдың барлығы менің өзімді табуыма ықпал етті. Өз-өзімді тануыма ықпал етті. Барлық адамда өзін тану үшін көптеген тәжірибелер бола бермейді. Мен жұмыста таныдым өзімді. Жұмыста таныдым. Адам ретінде таныдым, өз-өзімнен көңілім қалған сәттер болды. Өз-өзімді мақтаған, жақсы көрген сәттер болды. Бірақ мен осы нүктеге келіп өзімді әбден таныдым. Менің әрбір атомым жақсылық жасауға дайын екенін түсіндім, және менің конституциямда жамандық нәрсе болмауы керек екенін түсіндім. Және сол үшін жұмыс істеп жатырмын. Көп еңбектер оқыдым, сөзімнің барысында түсінген шығар адамдар.
Мақпал Жұмабай	▶	↑шамам келсе ^уоқыйтын адаммын↓/// ↑барлық ^уөмірдегі сұрақтардың жауаб̊ын шығармашылықта зерттеуге тырыстым// және ^уосыған дейіңгі ^йеңбектерден/ ғыл^ымый ^йеңбектерден таб̊ұуға тырыстым// және ^уөз ^уөзімді таптым деп айтčам болады↓/// ↑^уөзімді таптым↓/// ↑кім ^йекенімді/ не ^йекенімді/ қандай мақсаттарым бар ^йекенін↓/// ↑^уөзіңді таб̊ұу негізгі нәрсе↓/// ↑қараңыз/ сіз ^уосы ͡б̊үтүн болмысыммен// сізге мені танұу үшін адамдар керек пе мына жерде↓/// ↑керек ^йемес/ ійа↓/// ↑біздің қарым қат^ынастарымыз қоғамда сондай болұуы керек↓/// ↑мен сізді көрдім// сізді таныдым// маған ^уол жетеді↓/// ↑қазір мен ^уой ^йеңбегімен көп айналысамын ғой// ^уой ^йеңбегі менің ^уөм^үрімнің тоқ̊сан тоғыз пайызын құрайды↓/// ↑жұмысымның тоқ̊сан тоғыз пайыз'әрқашан стратегійалар/ кансепсійалар// жазұу/ сызұу/ ^йесеп берүу/ жоспарлау/ сөз жазұу/ байандама жазұу// сондай кездерд'адамның мыйы тек ^уой ^йеңбегін жасауға ^йемес// қол ^йеңбегін жасауы керек↓///	↑шамам ͡гелсе ^уоқұйтұн адаммын↓/// ↑барлық ^уөмүрдөгі сұрақтардың жауаб̊ын шығармашылықта зерттеугө тырыстым// және ^уосұған дейіңгі ^йеңбектерден/ ғыл^ымый ^йеңбектерден таб̊ұуға тырыстым// және ^уөз ^уөзүмдү таптым деб̊ ͡айтčам болады↓/// ↑^уөзүмдү таптым↓/// ↑кім ^йекенімді/ не ^йекенімді/ қандай мақсаттарым бар ^йекенін↓/// ↑^уөзүңдү таб̊ұу негізгі нәрсе↓/// ↑қараңыз/ сіз ^уосұ ͡б̊үтүм болмұсұммен// сізге мені танұу үшүн адамдар ͡герек пе мына жерде↓/// ↑керек ^йемес/ ійа↓/// ↑біздің ͡ғарым қат^ынастарымыз ͡ғоғамда сондай болұуұ ͡герек↓/// ↑мен сізді ͡гөрдүм// сізді таныдым// маған ^уол жетеді↓/// ↑қазір мен ^уой ^йеңбегімең ͡ гөб̊ ͡айналысамын ғой// ^уой ^йеңбегі менің ^уөм^үрүмнің тоқ̊сан тоғұз пайызың ͡ ғұрайды↓/// ↑жұмұсұмның тоқ̊сан тоғұз пайыз'әрқашан стратегійәлар/ кансепсійәлар// жазұу/ сызұу/ ^йесеп ͡перүу/ жоспарлау/ сөж жазұу/ байандама жазұу// сондай ͡гездерд'адамның мыйы тек ^уой ^йеңбегін жасауға ^йемес// қол ^йеңбегін жасауұ ͡герек↓///	- Шамам келсе оқитын адаммын. Барлық өмірдегі сұрақтардың жауабын шығармашылықта зерттеуге тырыстым, және осыған дейінгі еңбектерден, ғылыми еңбектерден табуға тырыстым және өз-өзімді таптым деп айтсам болады. Өзімді таптым. Кім екенімді, не екенімді, қандай мақсаттарым бар екенін. - Өзіңді табу-негізгі нәрсе. Қараңыз, сіз осы бүтүн болмысыммен сізге мені тану үшін адамдар керек пе мына жерде. Керек емес, ия. Біздің қарым-қатынастарымыз қоғамда сондай болуы керек. Мен сізді көрдім, сізді таныдым, маған ол жетеді. -Қазір мен ой еңбегімен көп айналысамын ғой, ой еңбегі менің өмірімнің 99 пайызын құрайды. Жұмысымның 99 пайызы әрқашан стратегиялар, концепциялар жазу, сызу, есеп беру, жоспарлау, сөз жазу, баяндама жазу сондай кездерде адамның миы тек ой еңбегін жасауға емес, қол еңбегін жасауы керек.
Мақпал Жұмабай	▶	↑біз таб̊ыйғатымыздан негізінде кансепсійамыз қол ^йеңбегінен тұрады↓/// ↑сосын қатар ^уой ^йеңбегінен тұрады↓/// ↑соның қазір ͡б̊алансының бұзылғанынан// қазір сеземін де кейде кеңседе ͡б̊арып ^йеден жұуамын// сосын таза ^йемес болып тұрса// ұуб̊орныйды да жұуамын// мен ^уоған ұйалмаймын↓/// ↑^уөйткені ^уол дұрыс нәрсе↓/// ↑содан кейін терезелерді жұуамын↓/// ↑қағамын/ сілкілеймін ^уол біз үшін ^уөте қалыпты нәрсе↓/// ↑біреу көріп ^уойб̊ай деп көріп қашып кетеді↓/// ↑мына кісі пол жұуып жүр ғой деп↓/// ↑тұура сондай тіршілікті тоғжан д'істейді ↓/// ↑бір сәт тағы д'адам ^йекенімд'ұмытпау // ійа/ сондай кездердің бірінде қатты ^уойладым// көп жыл ^уойладым↓/// ↑бір ͡б̊арійста ͡б̊олұу соншалықты қыйын нәрсе сыйақты↓/// ↑^уол барійста ͡б̊олұу қыйын нәрсе ^йемес↓/// ↑соны түсінүу жолы қыйын болған ғой↓/// ↑сонд'адамға қол ^йеңбегі керек ^йекенін// сен ^уөзіңді ^уой ^йеңбегіңмен ылғый да ^уөзің үшін жасап// қол ^йеңбегін д'ұмытпауың керек ^йекенін де пайда ͡б̊олған қажеттілік ^йекенін білмей жүрдім↓///	↑біз таб̊ыйғатымыздан негізінде ͡гансепсійәмыз ͡ғол ^йеңбегінен тұрады↓/// ↑сосұң ͡ғатар ^уой ^йеңбегінен тұрады↓/// ↑сонұң ͡ғазір ͡б̊алансының бұзұлғанынан// қазір сеземін де ͡гейде ͡геңседе ͡б̊арып ^йеден жұуамын// сосұн таза ^йемес ͡полұп тұрса// ұуб̊орнұйдұ да жұуамын// мен ^уоған ұйалмаймын↓/// ↑^уөйткөнү ^уол дұрұс нәрсе↓/// ↑содаң ͡ гейін терезелерді жұуамын↓/// ↑қағамын/ сілкілеймін ^уол біз үшүн ^уөтө қалыпты нәрсе↓/// ↑біреу ͡гөрүп ^уойб̊ай деп көрүп қашып кетеді↓/// ↑мына ͡гісі пол жұуұб̊ жүр ғой деп↓/// ↑тұура сондай тіршілікті тоғжан д'істейді ↓/// ↑бір сәт тағы д'адам ^йекенімд'ұмұтпау // ійа/ сондай ͡гездердің бірінде қатты ^уойладым// көб̊ жыл ^уойладым↓/// ↑ бір ͡б̊арыйста ͡б̊олұу соншалықты қыйын нәрсе сыйақты↓/// ↑^уол барыйста ͡б̊олұу ͡ғыйын нәрсе ^йемес↓/// ↑сонұ түсүнүу жолұ қыйым болған ғой↓/// ↑сонд'адамға қол ^йеңбегі ͡герек ^йекенін// сен ^уөзүңдү ^уой ^йеңбегіңмен ылғый да ^уөзүң үшүн жасап// қол ^йеңбегін д'ұмұтпауұң керек ^йекенін де пайда ͡б̊олғаң ͡ ғажеттілік ^йекенім білмей жүрдүм↓///	- Біз табиғатымыздан негізінде концепциямыз қол еңбегінен тұрады. Сосын қатар ой еңбегінен тұрады. Соның қазір балансының бұзылғанынан қазір сеземін де кейде кеңседе барып еден жуамын, сосын таза емес болып тұрса уборныйды да жуамын, мен оған ұялмаймын. Өйткені ол дұрыс нәрсе. Содан кейін терезелерді жуамын. Қағамын, сілкілеймін ол біз үшін өте қалыпты нәрсе. Біреу көріп «ойбай» деп көріп қашып кетеді. Мына кісі пол жуып жүр ғой деп. Тура сондай тіршілікті Тоғжан да істейді. Бір сәт тағы да адам екенімді ұмытпау ия, сондай кездердің бірінде қатты ойладым, көп жыл ойладым. Бір бариста болу соншалықты қиын нәрсе сияқты. Ол бариста болу қиын нәрсе емес. Соны түсіну жолы қиын болған ғой. Сонда адамға қол еңбегі керек екенін, сен өзіңді ой еңбегіңмен ылғи да өзің үшін жасап, қол еңбегңн де ұмытпауың керек екенін де пайда болған қажеттілік екенін білмей жүрдім.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уол қол ^йеңбегі ͡б̊арійста ͡б̊олмаса// басқа ͡б̊олұуы мүмкін↓/// ↑біздің үйде көп адамдар ^іреставрасыйамен ауырады мысалы↓/// ↑қазір мен ^йескі дыйваныммен сатып алдық// матаны сатып алдық// ^йенд'ағам /әпкем үшеуіміз ^іреставрасыйалаймыз↓/// ↑біздің үшеуімізде сондай қажеттілік бар↓/// ↑бізге ^уөз^үмізді тағы түсінүуімізге/ тағы да шұқ^ұлап/ қолмен жұмыс істеп// бір сәт тыныш тұрұуға мүмкіндік береді↓/// ↑мыйың демалады↓/// ↑барійста ͡б̊олған кезіңде дзт дзт деген дыб̊ыстар/ барлығы ͡б̊ір мұузыка сыйақты// алдыңа сәт čайын жаң'адамдар келеді↓/// ↑сосын бір кезде ^уойлаймын ғой// бір кезде ^уөмірлік тәж^ірійб̊еммен бөлісіп// сондай ^уолардың жақ̊сы сөзімд'айтып // ^йегер мен ^уосы ^уөмірде дұрыс ^уөмірді сүрсем// іздеп келеді ғой адамдар↓/// ↑бір тал/ ^йекі тал жастар іздеп келүуі мүмкін↓/// ↑мен сол кезде тәж^ірійб̊еммен бөлісіп жіб̊ерсем↓///	↑^уол ͡ғол ^йеңбегі ͡б̊арыйста ͡б̊олмаса// басқа ͡б̊олұуұ мүмкүн↓/// ↑біздің үйдө көб̊ ͡адамдар ^іреставрасыйамен ауұрады мысалы↓/// ↑қазір мен ^йескі дыйваныммен сатыб̊ ͡алдық// матаны сатыб̊ ͡алдық// ^йенд'ағам /әпкем үшөуүмүз ^іреставрасыйалаймыз↓/// ↑біздің үшөуүмүздө сондай ͡ғажеттілік бар↓/// ↑бізге ^уөз^үмүзді тағы түсүнүуүмүзгө/ тағы да шұқ^ұлап/ қолмен жұмұс істеп// бір сәт тыныш тұрұуға мүмкүндүк береді↓/// ↑мыйың демалады↓/// ↑барыйста ͡б̊олғаң ͡ гезіңде дзт дзт деген дыб̊ыстар/ барлығы ͡б̊ір мұузұка сыйақты// алдыңа сәт čайын жаң'адамдар келеді↓/// ↑сосұм бір ͡гезде ^уойлаймын ғой// бір ͡гезде ^уөмүрлүк тәж^ірійб̊еммем бөлүсүп// сондай ^уолардың жақ̊сы сөзүмд'айтып // ^йегер мен ^уосұ ^уөмүрдө дұрұс ^уөмүрдү сүрсөм// іздеп келеді ғой адамдар↓/// ↑бір тал/ ^йекі тал жастар іздеп келүуү мүмкүн↓/// ↑мен сол ͡гезде тәж^ірійб̊еммем бөлүсүб̊ жіб̊ерсем↓///	- Ол қол еңбегі бариста болмаса, басқа болуы мүмкін. Біздің үйде көп адамдар реставрациямен ауырады мысалы. Қазір мен ескі диваныммен сатып алдық, матаны сатып алдық, енді ағам,әпкем үшеуміз реставрациялаймыз. Біздің үшеуімізде сондай қажеттілік бар. Бізге өзімізді тағы түсінуімізге, тағы да шұқылап, қолмен жұмыс істеп бір сәт тыныш тұруға мүмкіндік береді. Миың демалады. Бариста болған кезіңде дзт-дзт деген дыбыстар, барлығы бір музыка сияқты, алдыңа сәт сайын жаңа адамдар келеді. Сосын бір кезде ойлаймын ғой, бір кезде өмірлік тәжірибеммен бөлісіп, сондай олардың жақсы сөзімді айтып, егер мен осы өмірде дұрыс өмірді сүрсем, іздеп келеді ғой адамдар. Бір тал, екі тал жастар іздеп келуі мүмкін. Мен сол кезде тәжірибеммен бөлісіп жіберсем.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сосын кофе ͡б̊ерсем↓/// ↑содан ^уолар қайтадан іздеп келсе↓/// ↑білесіз ͡б̊е содай қарапай'адам ^іретіндегі қажеттілік↓/// ↑және де мен білем// солай жасасам да ͡б̊ақытты ͡б̊олатынымды↓/// ↑сөйтіп бақытты ͡б̊олып барып тұрамын// сосын саб̊ақ алдық↓/// ↑қазір үйреніп алдым барлығын↓/// ↑^йенді мен ^уөзім кеңістікке ͡б̊арған кезде// кофе жасап берүуге шамам келеді↓/// ↑бірақ бір ^ұуақыты келеді деп ^уойлаймын↓/// ↑сондай адамдармен сөйлесүудің/ тілдесүудің/ ^уөзіңді танұудың бір үлкен жолы ғой↓/// ↑^уол болмаса ^іреставратор ͡б̊олып кететін шығармын↓/// ↑^йегер ^уол болмай жатčам// басқа ͡б̊ір кәсіптерд'үйренетін шығармын↓/// ↑^уол әйтеуүр қол ^йеңбегі ͡б̊олұуы керек деп̊ санаймын↓/// ↑^уол біздегі қоғамда ^уой ^йеңбегі ^уөте көп↓/// ↑қыздарда ͡б̊олсын/ ұлдарда ͡б̊олсын/ біздің мемлекетіміз ^уой ^йеңбегін көп қажетčінеді↓///	↑сосұң ͡ гофе ͡б̊ерсем↓/// ↑содан ^уолар ͡ғайтадан іздеп келсе↓/// ↑білесіз ͡б̊е содай ͡ғарапай'адам ^іретіндегі ͡ғажеттілік↓/// ↑және де мем білем// солай жасасам да ͡б̊ақытты ͡б̊олатынымды↓/// ↑сөйтүп ͡пақытты ͡б̊олұп ͡парып тұрамын// сосұн саб̊ағ алдық↓/// ↑қазір үйрөнүб̊ ͡алдым барлығын↓/// ↑^йенді мен ^уөзүм ͡геңістікке ͡б̊арғаң ͡ гезде// кофе жасап ͡перүугө шамам ͡геледі↓/// ↑бірақ ͡пір ^ұуақыты ͡геледі деп ^уойлаймын↓/// ↑сондай адамдармен сөйлөсүудүң/ тілдесүудүң/ ^уөзүңдү танұудұң бір үлкөн жолұ ғой↓/// ↑^уол болмаса ^іреставратор ͡б̊олұп кететін шығармын↓/// ↑^йегер ^уол болмай жатčам// басқа ͡б̊ір ͡гәсіптерд'үйрөнөтін шығармын↓/// ↑^уол әйтеуүр ͡ғол ^йеңбегі ͡б̊олұуұ ͡герек деп̊ санаймын↓/// ↑^уол біздегі ͡ғоғамда ^уой ^йеңбегі ^уөтө көп↓/// ↑қыздарда ͡б̊олсұн/ ұлдарда ͡б̊олсұн/ біздің мемлекетіміз ^уой ^йеңбегің ͡ гөп қажетčінеді↓///	- Сосын кофе берсем. Содан олар қайтадан іздеп келсе. Білесіз бе содай қарапайы адам ретіндегі қажеттілік. Және де мен білем солай жасасам да бақытты болатынымды. Сөйтіп бақытты болып барып тұрамын, сосын сабақ алдық. Қазір үйреніп алдым барлығын. Енді мен өзім кеңістікке барған кезде кофе жасап беруге шамам келеді. Бірақ бір уақыты келеді деп ойлаймын. Сондай адамдармен сөйлесудің, тілдесудің, өзіңді танудың бір үлкен жолы ғой. Ол болмаса реставратор болып кететін шығармын. Егер ол болмай жатсам, басқа бір кәсіптерді үйренетін шығармын. Ол әйтеуір қол еңбегі болуы керек деп санаймын. Ол біздегі қоғамда ой еңбегі өте көп. Қыздарда болсын, ұлдарда болсын, біздің мемлекетіміз ой еңбегін көп қажетсінеді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бізде қазір сондай кезең// сен баспен/ міймен жұмыс істеу керек̊сің↓/// ↑ал ^уосындай кезде/ біз дене шынықтырұуды/ спортты/ сосын қол ^йеңбегін ұмытпауымыз керек↓/// ↑^уөйткені ͡б̊із содан жарат^ылғамбыз↓/// ↑ал ^уол болмаса// сіздің мыйыңыз/ санаңыз/ денеңіз деформасыйағ'ұш^ұрауы мүмкін ғой↓/// ↑мен мысалы/ шартты түрде нақты спортпен айналыспаймын↓/// ↑ы ы ^уоған ұзақ келе жатырмын↓/// ↑^уоның үлкен қателік ^йекенін білемін↓/// ↑әрі қарай менің ағзам менің қажеттіліктерімді ^уөтей алмауы мүмкін↓/// ↑сондықтан мен сол тұуралы көп ^уойлай бастадым↓/// ↑спорт керек// қол ^йеңбегі керек// бәрі керек↓/// ↑^уөзіңді сақтау үшін // денің сау ͡б̊олұу үшін міндетті түрде керек↓/// ↑мен ^уөзім ^уөмірдің мәнін саналы түрде/ жүйелі түрд'іздеп келе жатқан адаммын деп̊ санаймын ^уөзімді↓/// ↑кейб̊іреулер ͡б̊ейсаналы түрд'іздеп жүреді ғой// анда санда ^йес^іне түседі↓/// ↑^уөмірдің мәнін іздеп жүр ^йедім ғой деп↓///	↑бізде қазір сондай ͡гезең// сем баспен/ міймен жұмұс істеу ͡герек̊сің↓/// ↑ал ^уосұндай ͡гезде/ біз дене шынықтырұудұ/ спорттұ/ сосұң ͡ ғол ^йеңбегін ұмұтауұмұз ͡герек↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊іс содан жарат^ылғамбыз↓/// ↑ал ^уол болмаса// сіздің мыйыңыз/ санаңыз/ денеңіз деформасыйағ'ұш^ұрауұ мүмкүн ғой↓/// ↑мен мысалы/ шартты түрдө нақты спортпен айналыспаймын↓/// ↑ы ы ^уоған ұзақ келе жатырмын↓/// ↑^уонұң үлкөң ͡ ғателік ^йекенім білемін↓/// ↑әрі ͡ғарай менің ағзам менің ͡ғажеттіліктерімді ^уөтөй алмауұ мүмкүн↓/// ↑сондұқтан мен сол тұуралы ͡гөп ^уойлай бастадым↓/// ↑спорт керек// қол ^йеңбегі ͡герек// бәрі ͡герек↓/// ↑^уөзүңдү сақтау үшүн // денің сау ͡б̊олұу үшүн міндетті түрдө керек↓/// ↑мен ^уөзүм ^уөмүрдүң мәнін саналы түрдө/ жүйөлү түрд'іздеп келе жатқан адаммын деп̊ санаймын ^уөзүмдү↓/// ↑кейб̊іреулөр ͡б̊ейсаналы түрд'іздеп жүрөдү ғой// анда санда ^йес^іне түсөдү↓/// ↑^уөмүрдүң мәнін іздеб̊ жүр ^йедім ғой деп↓///	- Бізде қазір сондай кезең сен баспен, мимен жұмыс істеу керексің. Ал осындай кезде біз дене шынықтыруды, спортты, сосын қол еңбегін ұмытпауымыз керек. Өйткені біз содан жаратылғанбыз. Ал ол болмаса сіздің миыңыз, санаңыз денеңіз деформацияға ұшырауы мүмкін ғой. Мен мысалы шартты түрде нақты спортпен айналыспаймын. Ы-ы оған зақ келе жатырмын. Оның үлкен қателік екенін білемін. Әрі қарай менің ағзам менің қажеттіліктерімді өтей алмауы мүмкін. Сондықтан мен сол туралы көп ойлай бастадым. Спорт керек, қол еңбегі керек,бәрі керек. Өзіңді сақтау үшін, денің сау болу үшін міндетті түрде керек. - Мен өзім өмірдің мәнін саналы түрде, жүйелі түрде іздеп келе жатқан адаммын деп санаймын өзімді. Кейбіреулер бейсаналы түрде іздеп жүреді ғой анда-санда есіне түседі. Өмірдің мәнін іздеп жүр едім ғой деп.
Мақпал Жұмабай	▶	↑ал менде жеке шығармашылық бар/ жеке шығармашылық↓/// ↑ ^уол ^уөмірдің мәнін іздеуден тұрады↓/// ↑сұрақтарымнан тұрады// жауаптарымнан тұрады↓/// ↑^уөмірдің мәнін таптым деп ^уойлай алмаймын↓/// ↑^уөмірдің мәнін тапқан жоқпын// ^уөзімді таптым↓/// ↑^уөмірдің мәнін таб̊ұу ^уөте күрделі↓/// ↑біз қарап ^уотырсаңыз// ^уөт'үлкен галактыйкада ͡б̊ір ғана нүктеміз↓/// ↑біздің бұл дүнійеде пайда ͡б̊олып// н'үшін мұндай әңгіме құрып ^уотырғанымызды түсінүу үшін // көптеген фыйзыйкалық құб̊^ұлыстар ͡б̊олып жатыр қазір↓/// ↑бүкүл метеорійттер ұшып кетіп жатыр↓/// ↑планет'айналып жатыр↓/// ↑бір ͡б̊ір^іне соғ^ұлып қалып жатқан жоқ↓/// ↑күн шығып// кіріп/ сағаттар жылжып// ^уол деген ғаламат құб̊^ұлыстар ͡б̊олып жатыр ійа↓/// ↑сондықтан да ^уөмірдің мәнін тапқан күні// мүмкін ^уөмірдің мәні жоғалып кететін шығар деп ^уойлаймын↓/// ↑а а менің таныс достарым бар// барлық̊ сұраққа жауаптары ͡б̊ар↓///	↑ал менде жеке шығармашылық ͡пар/ жеке шығармашылық↓/// ↑^уол ^уөмүрдүң мәнін іздеудөн тұрады↓/// ↑сұрақтарымнан тұрады// жауаптарымнан тұрады↓/// ↑^уөмүрдүң мәнін таптым деп ^уойлай алмаймын↓/// ↑^уөмүрдүң мәнін тапқан жоқпұн// ^уөзүмдү таптым↓/// ↑^уөмүрдүң мәнін таб̊ұу ^уөтө күрдөлү↓/// ↑біз ͡ғарап ^уотұрсаңыз// ^уөт'үлкөн галактыйкада ͡б̊ір ғана нүктөмүз↓/// ↑біздің бұл дүнүйөдө пайда ͡б̊олұп// н'үшүн мұндай әңгіме құрұп ^уотұрғанымызды түсүнүу үшүн // көптөгөн фыйзыйкалық құб̊^ұлұстар ͡б̊олұб̊ жатыр ͡ғазір↓/// ↑бүкүл метеорұйттер ұшұп кетіб̊ жатыр↓/// ↑планет'айналып жатыр↓/// ↑бір ͡б̊ір^іне соғ^ұлұп қалыб̊ жатқан жоқ↓/// ↑күн шығып// кіріп/ сағаттар жылжып// ^уол деген ғаламат құб̊^ұлұстар ͡б̊олұб̊ жатыр ійа↓/// ↑сондұқтан да ^уөмүрдүң мәнін тапқаң ͡ гүнү// мүмкүн ^уөмүрдүң мәні жоғалып кететін шығар деп ^уойлаймын↓/// ↑а а менің таныс ͡тостарым бар// барлық̊ сұраққа жауаптары ͡б̊ар↓///	- Ал менде жеке шығармашылық бар, жеке шығармашылық. Ол өмірдің мәнін іздеуден тұрады. Сұрақтарымнан тұрады, жауаптарымнан тұрады. Өмірдің мәнін таптым деп ойлай алмаймын. Өмірдің мәнін тапқан жоқпын, өзімді таптым. Өмірдің мәнін табу өте күрделі. Біз қарап отырсаңыз, өте үлкен галактикада бір ғана нүктеміз. Біздің бұл дүниеде пайда болып, не үшін мұндай әңгіме құрып отырғанымызды түсіну үшін көптеген физикалық құбылыстар болып жатыр қазір. Бүкіл метеориттер ұшып кетіп жатыр. Планета айналып жатыр. Бір-біріне соғылып қалып жатқан жоқ. Күн шығып, кіріп, сағаттар жылжып, ол деген ғаламат құбылыстар болып жатыр ия. Сондықтан да өмірдің мәнін тапқан күні мүмкін өмірдің мәні жоғалып кететін шығар деп ойлаймын. А-а менің таныс достарым бар, барлық сұраққа жауаптары бар.
Мақпал Жұмабай	▶	↑кез келген сұрақты сұрасаң/ әйтеуір жауап береді↓/// ↑сон^ұмен кейд'айтам // қорықпайсың ба ͡б̊әрін білесің ғой деп↓/// ↑маған жартылай білмей жүрген ұнайды↓/// ↑күмәнданып жүрген ұнайды// ^ұуайымдап жүрген ұнайды↓/// ↑үйткені шығармашылықтың мәні/ мән іздеу↓/// ↑мәні ^уөмір ͡б̊ойы қозғалыста жүрүу↓/// ↑ ^уөзгерістер ^уорын алған кезде// сол дұрыс па/ дұрыс ^йемес па тағ'ой^ұланұу керек↓/// ↑^уол тағы ͡б̊олған кезде// тұрақты ^йемес/ канстанта ^йемес ^уөзгерістер↓/// ↑^уол даже нйұутонның заңында да ͡б̊ар↓/// ↑келесі ͡б̊ір нәрсе/ бірнәрсеге ^уөзгеріс қылады↓/// ↑^уоны сен таб̊'аласың деп айт'алмаймын ↓/// ↑ал ^уөзіңді таб̊ұуға ͡б̊олады↓/// ↑сондықтан да мен ^уөзімді ͡б̊ірден тапқан жоқпын↓/// ↑^уөзімд'әр қадам сайын/ әр күн сайын/ әр сәт čайын ^уөз ^уөз^үме қол созып// ^уөзімді таб̊ұуғ'ұмтылып келе жатырмын↓///	↑кез ͡гелген сұрақты сұрасаң/ әйтеуүр жауап ͡переді↓/// ↑сон^ұмең ͡ гейд'айтам // қорұқпайсың ба ͡б̊әрім білесің ғой деп↓/// ↑маған жартылай білмей жүргөн ұнайды↓/// ↑күмәнданыб̊ жүргөн ұнайды// ^ұуайымдаб̊ жүргөн ұнайды↓/// ↑үйткөнү шығармашылықтың мәні/ мән іздеу↓/// ↑мәні ^уөмүр ͡б̊ойұ қозғалыста жүрүу↓/// ↑^уөзгөрүстер ^уорұн алғаң ͡ гезде// сол дұрұс па/ дұрұс ^йемес па тағ'ой^ұланұу керек↓/// ↑^уол тағы ͡б̊олғаң ͡ гезде// тұрақты ^йемес/ канстанта ^йемес ^уөзгөрүстер↓/// ↑^уол даже нйұутоннұң заңында да ͡б̊ар↓/// ↑келесі ͡б̊ір нәрсе/ бірнәрсеге ^уөзгөрүс қылады↓/// ↑^уонұ сен таб̊'аласың деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑ал ^уөзүңдү таб̊ұуға ͡б̊олады↓/// ↑сондұқтан да мен ^уөзүмдү ͡б̊ірден тапқан жоқпұн↓/// ↑^уөзүмд'әр қадам сайын/ әр ͡гүн сайын/ әр сәт čайын ^уөз ^уөз^үмө қол созұп// ^уөзүмдү таб̊ұуғ'ұмтұлұп келе жатырмын↓///	- Кез келген сұрақты сұрасаң әйтеуір жауап береді. Сонымен кейде айтам «қорықпайсың ба бәрін білесің ғой?» деп. Маған жартылай білмей жүрген ұнайды. Күмәнданып жүрген ұнайды, уайымдап жүрген ұнайды. Үйткені шығармашылықтың мәні - мән іздеу. Мәні өмір бойы қозғалыста жүру. Өзгерістер орын алғанкезде сол дұрыс па, дұрыс емес па тағы ойлану керек. Ол тағы болған кезде тұрақты емес, константа емес өзгерістер. Ол даже Ньютонның заңында да бар. Келесі бір нәрсе, бірнәрсеге өзгеріс қылады. Оны сен таба аласың деп айта алмаймын. Ал өзіңді табуға болады. Сондықтан да мен өзімді бірден тапқан жоқпын. Өзімді әр қадам сайын, әр күн сайын, әр сәт сайын өз –өзіме қол созып, өзімді табуға ұмтылып келе жатырмын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑қазіргі ^уөзімді тапқаным/ жеткен дүнійем тұуралы сәл де ͡б̊олса// бөлісүуге тырыстым↓/// ↑ал ^йенді қазірг'үлкен арманым деп айтčам болады// кезінде ^уойлайтыммын// кейб̊ір нәрселерд'айтпау керек↓/// ↑әрб̊ір адам ^уөз тәж^ірійб̊есімен жетеді↓/// ↑кәсіб̊ій тәж^ірійб̊еде ͡б̊арлығында ^уөз^үнің саб̊ағы ͡б̊олады ^уөз^үнің деп↓/// ↑қазір түс^үнемін/ кейб̊ір адамдардың ^уөм^үрін бір сөз ғана ^уөзгертүуі мүмкін↓/// ↑бір әрекет қана ^уөзгертүуі мүмкін↓/// ↑бір ғана жүріп ^уөткен жол ^уөзгертүуі мүмкін↓/// ↑сондықтан мен ^уойладым// кәсіб̊ій жолым тұуралы көб̊^үрек айтамын↓/// ↑балалармен қарым қат^ынасым тұуралы кеңес бермеймін// тәж^ірійб̊еммен бөлісемін// кеңес берүуге менің кампетенсійам жоқ↓/// ↑мен тек кәсіб̊ій жолда көмектес'алам ↓/// ↑ал кеңес берүу ͡б̊асқа деңгей↓/// ↑^уоған да келетін шығармыз деп ^уойлаймын↓/// ↑арманым болашақта дәріс бергім келеді↓///	↑қазіргі ^уөзүмдү тапқаным/ жеткен дүнүйөм тұуралы сәл де ͡б̊олса// бөлүсүугө тырыстым↓/// ↑ал ^йенді ͡ғазірг'үлкөн арманым деб̊ ͡айтčам болады// кезінде ^уойлайтыммын// кейб̊ір нәрселерд'айтпау керек↓/// ↑әрб̊ір адам ^уөз тәж^ірійб̊есімен жетеді↓/// ↑кәсіб̊ій тәж^ірійб̊еде ͡б̊арлығында ^уөз^үнүң саб̊ағы ͡б̊олады ^уөз^үнүң деп↓/// ↑қазір түс^үнөмін/ кейб̊ір адамдардың ^уөм^үрүм бір сөз ғана ^уөзгөртүуү мүмкүн↓/// ↑бір әрекет қана ^уөзгөртүуү мүмкүн↓/// ↑бір ғана жүрүп ^уөткөн жол ^уөзгөртүуү мүмкүн↓/// ↑сондұқтан мен ^уойладым// кәсіб̊ій жолұм тұуралы ͡гөб̊^үрөг айтамын↓/// ↑балалармең ͡ ғарым қат^ынасым тұуралы ͡геңес ͡пермеймін// тәж^ірійб̊еммем бөлүсөмін// кеңес ͡перүугө менің ͡гампетенсійәм жоқ↓/// ↑ мен тек кәсіб̊ій жолда ͡гөмөктөс'алам ↓/// ↑ал ͡геңес ͡перүу ͡б̊асқа деңгей↓/// ↑^уоған да ͡гелетін шығармыз деп ^уойлаймын↓/// ↑арманым болашақта дәріс ͡пергім ͡геледі↓///	- Қазіргі өзімді тапқаным, жеткен дүнием туралы сәл де болса, бөлісуге тырыстым. Ал енді қазіргі үлкен арманым деп айтсам болады, кезінде ойлайтынмын, кейбір нәрселерді айтпау керек. Әрбір адам өз тәжірибесімен жетеді. Кәсіби тәжірибеде барлығында өзінің сабағы болады өзінің деп. Қазір түсінемін кейбір адамдардың өмірін бір сөз ғана өзгертуі мүмкін. Бір әрекет қана өзгертуі мүмкін. Бір ғана жүріп өткен жол өзгертуі мүмкін. Сондықтан мен ойладым, кәсіби жолым туралы көбірек айтамын.Балалармен қарым-қатынасым туралы кеңес бермеймін, тәжірибеммен бөлісемін, кеңес беруге менің компетенциям жоқ. Мен тек кәсіби жолда көмектесе алам. Ал кеңес беру басқа деңгей. Оған да келетін шығармыз деп ойлаймын. Арманым болашақта дәріс бергім келеді.
Мақпал Жұмабай	▶	↑академійалық ійнстійтұуттарда саб̊ақ бергім келеді жүйелеп↓/// ↑жастардың кәсіб̊ій дамұуын'ықпал ^йететін// бір жүйелі жұмыстард'істегім келеді↓/// ↑қазір ͡б̊із ^йенді жүйелі жұмыстард'істеп жатырмыз↓/// ↑бірақ ^уоған жүйелі деп айт'алмаймын ↓/// ↑біз қазір ^уөнерді дамытұумен айналысып жатырмыз↓/// ↑^уөнердің жанрларын дамытұумен↓/// ↑ал жаңадан алдыңа көзі жып^ылық жып^ылық ^йетіп// алдыңа келген балаларға жол көрсетүуге ͡б̊ара жатырмыз↓/// ↑кейд'айтады маған// бара жатқан бар арманың сол ма деп↓/// ↑жаңағыдай қазір де мұғалім бол'аласың ғой↓/// ↑қазір де ͡б̊ол'аламын // бірақ не ͡б̊ер'аламын ↓/// ↑жеті/ ^уон жылдан кейін мақ̊сатты түрде/ бір жерде саб̊ақ беріп// ^ілексійаларымды ^уоқып// саб̊ақ жоспарымды жазып// сөйтіп ^уөз шәкірттерімд'үйге шақ^ырып// ^уоларға шай беріп// ^уолард'үлкен ^уөмірге ментор сыйақты дайындасам деймін↓///	↑академійәлығ ыйнстыйтұуттарда саб̊ақ ͡пергім ͡геледі жүйөлөп↓/// ↑жастардың ͡гәсіб̊ій дамұуұн'ықпал ^йететін// бір жүйөлү жұмұстард'істегім келеді↓/// ↑қазір ͡б̊із ^йенді жүйөлү жұмұстард'істеп жатырмыз↓/// ↑бірақ ^уоған жүйөлү деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑біз ͡ғазір ^уөнөрдү дамытұумөн айналысыб̊ жатырмыз↓/// ↑^уөнөрдүң жанрларын дамытұумөн↓/// ↑ал жаңадан алдыңа ͡гөзү жып^ылығ жып^ылық ^йетіп// алдыңа ͡гелгем балаларға жол ͡гөрсөтүугө ͡б̊ара жатырмыз↓/// ↑кейд'айтады маған// бара жатқам бар арманың сол ма деп↓/// ↑жаңағыдай ͡ғазір де мұғалім бол'аласың ғой↓/// ↑қазір де ͡б̊ол'аламын // бірақ не ͡б̊ер'аламын ↓/// ↑жеті/ ^уон жылдаң ͡ гейін мақ̊сатты түрдө/ бір жерде саб̊ақ ͡періп// ^ілексійәларымды ^уоқұп// саб̊ағ жоспарымды жазып// сөйтүп ^уөш шәкірттерімд'үйгө шақ^ырып// ^уоларға шай беріп// ^уолард'үлкөн ^уөмүргө ментор сыйақты дайындасам деймін↓///	- Академиялық институттарда сабақ бергім келеді жүйелеп. Жастардың кәсіби дамуына ықпал ететін бір жүйелі жұмыстарды істегім келеді. Қазір біз енді жүйелі жұмыстарды істеп жатырмыз. Бірақ оған жүйелі деп айта алмаймын. Біз қазір өнерді дамытумен айналысып жатырмыз. Өнердің жанрларын дамытумен. Ал жаңадан алдыңа көзі жыпылық-жыпылық етіп алдыңа келген балаларға жол көрсетуге бара жатырмыз. Кейде айтады маған «бара жатқан бар арманың сол ма?» деп. Жаңағыдай қазір де мұғалім бола аласың ғой. Қазір де бола аламын бірақ не бере аламын. 7-10 жылдан кейін мақсатты түрде бір жерде сабақ беріп, лекцияларымды оқып, сабақ жоспарымды жазып, сөйтіп өз шәкірттерімді үйге шақырып, оларға шай беріп, оларды үлкен өмірге ментор сияқты дайындасам деймін.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сенсей болып// сенсей қалай ^уойлайсыз деп тұрса↓/// ↑мұултфійлм сыйақты қарапайым қажеттіліктерім бар↓/// ↑сондықтан да көп адамда ͡б̊олған қызығұушылықтар// менде ͡б̊олған жоқ↓/// ↑әлі күңге дейін базалық кейб̊ір нәрселерім жоқ̊ шығар↓/// ↑мүмкін құндылықтар тіз^іміне қоймаған шығармын↓/// ↑бірақ қажеттіліктерім мүлде ͡б̊асқа↓/// ↑мені көріп ^уотырған қыздарғ'айтқым келетіні// ұлдарғ'айтқым келетіні// әлеуметтік желі деген вертүуалды шындық↓/// ↑шынайы шындық бар↓/// ↑^уол міні/ күнделікті қарым қат^ынас// ал қалғаны сондықтан да вертүуалды шындық деп аталады↓/// ↑^уол термійн вертүуалды шындық// ^уол жасалған шындық// қолдан жасалған шындық↓/// ↑және ^уоның бәр^іне сене ͡б̊ерүуге ͡б̊олмайды↓/// ↑қазір мен жаным ашыйтыны// сол жерд'айтылған көп нәрселерг'эк̊сперттердің кампетенсійасы жоқ↓/// ↑эк̊сперттердің сөз^үне/ ^уөз^үн'алданып // әрб̊ір қадамын'алданып // балалар адасып жүр ау деп ^уойлаймын↓///	↑сенсей болұп// сенсей ͡ғалай ^уойлайсыз деп тұрса↓/// ↑мұултфійлм сыйақты қарапайым ͡ғажеттіліктерім бар↓/// ↑сондұқтан да ͡гөб̊ ͡адамда ͡б̊олғаң ͡ ғызығұушұлұқтар// менде ͡б̊олған жоқ↓/// ↑әлі ͡гүңгө дейім базалық кейб̊ір нәрселерім жоқ̊ шығар↓/// ↑мүмкүң ͡ ғұндұлұқтар тіз^іміне қоймаған шығармын↓/// ↑бірақ қажеттіліктерім мүлдө ͡б̊асқа↓/// ↑мені ͡гөрүп ^уотұрғаң ͡ ғыздарғ'айтқым келетіні// ұлдарғ'айтқым келетіні// әлеумөттүг желі деген вертүуалды шындық↓/// ↑шынайы шындық ͡пар↓/// ↑^уол міні/ күндөлүкті ͡ғарым қат^ынас// ал ͡ғалғаны сондұқтан да вертүуалды шындығ ͡деб̊ ͡аталады↓/// ↑^уол термійн вертүуалды шындық// ^уол жасалған шындық// қолдан жасалған шындық↓/// ↑және ^уонұң бәр^іне сене ͡б̊ерүугө ͡б̊олмайды↓/// ↑қазір мен жаным ашыйтыны// сол жерд'айтылған көп нәрселерг'эк̊сперттердің кампетенсійәсы жоқ↓/// ↑эк̊сперттердің сөз^үнө/ ^уөз^үн'алданып // әрб̊ір ͡ғадамын'алданып // балалар адасыб̊ жүр ау деп ^уойлаймын↓///	- Сенсей болып, «Сенсей, қалай ойлайсыз?» деп тұрса. Мультфильм сияқты қарапайым қажеттіліктерім бар. Сондықтан да көп адамда болған қызығушылықтар менде болған жоқ. Әлі күнге дейін базалық кейбір нәрселерім жоқ шығар. Мүмкін құндылықтар тізіміне қоймаған шығармын. Бірақ қажеттіліктерім мүлде басқа. Мені көріп отырған қыздарға айтқым келетіні, ұлдарға айтқым келетіні-әлеуметтік желі деген вертуалды шындық. Шынайы шындық бар. Ол, міні, күнделікті қарым-қатынас, ал қалғаны сондықтан да вертуалды шындық деп аталады. Ол термин – вертуалды шындық, ол жасалған шындық, қолдан жасалған шындық. Және оның бәріне сене беруге болмайды. Қазір мен жаным ашитыны сол жерде айтылған көп нәрселерге эксперттердің компетенциясы жоқ. Эксперттердің сөзіне, өзіне алданып, әрбір қадамына алданып, балалар адасып жүр-ау деп ойлаймын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сондықтан да ͡б̊із сыйақты кәсіб̊ій мамандар/ жауапкершіліктен қашпай// бірнәрсен'айтып тұрұу керек↓/// ↑мен мысалы кәзір саналы түрде ^уөз^үме кантент план жасап// кейб̊ір нәрселерд'айтып тұрұуға шешім қаб̊ылдадым↓/// ↑^уоған қанша жылдар келдім↓/// ↑мен айтқам// деңгейім жетпейді// әлі ^уөсүуім керек// н'айтам қазір// сүйтčем жыйырма жылдан астам бэкграунд бар ^йекен да↓/// ↑сондықтан да ͡б̊ілімд'адамдар / бәлкім біл^імін бөлісүуг'асықпайтын шығар↓/// ↑ал біз асығұуымыз керек↓/// ↑^уөйткені ͡б̊өлісемін деп жүргенде// бәрі ͡б̊ітіп те қалұуы мүмкін↓/// ↑сондықтан да менің үлкен ^уөм^үрімнің// ^йендігі мәні ^уол біл^імімді ͡б̊өлісүу↓/// ↑пайдалы ͡б̊олұуды сезінүу// ^уөт'үлкен нәрсе↓/// ↑^уөзімде ͡б̊ір дұрыс ^йемес// жақ̊сы ^йемес қасыйетім болған// содан ар^ылып үйреніп келе жатырмын↓/// ↑мен үшін жоб̊аларды жасау// жасаған соң бірден құнсыздандыр'аламын↓///	↑сондұқтан да ͡б̊іс сыйақты ͡гәсіб̊ій мамандар/ жауапкершіліктең ͡ ғашпай// бірнәрсен'айтып тұрұу ͡герек↓/// ↑мен мысалы ͡гәзір саналы түрдө ^уөз^үмө кантент план жасап// кейб̊ір нәрселерд'айтып тұрұуға шешім қаб̊ылдадым↓/// ↑^уоғаң ͡ ғанша жылдар ͡гелдім↓/// ↑мен айтқам// деңгейім жетпейді// әлі ^уөсүуүм ͡герек// н'айтам қазір// сүйтčөм жыйырма жылдан астам бэкграунд бар ^йекен да↓/// ↑сондұқтан да ͡б̊ілімд'адамдар / бәлкім біл^імім бөлүсүуг'асықпайтын шығар↓/// ↑ал біз асығұуұмұз ͡герек↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊өлүсөмін деб̊ жүргөндө// бәрі ͡б̊ітіп те қалұуұ мүмкүн↓/// ↑сондұқтан да менің үлкөн ^уөм^үрүмнің// ^йендігі мәні ^уол біл^імімді ͡б̊өлүсүу↓/// ↑пайдалы ͡б̊олұудұ сезінүу// ^уөт'үлкөн нәрсе↓/// ↑^уөзүмдө ͡б̊ір дұрұс ^йемес// жақ̊сы ^йемес қасыйетім болған// содан ар^ылыб̊ ͡үйрөнүп келе жатырмын↓/// ↑мен үшүн жоб̊аларды жасау// жасаған соң бірдең ͡ ғұнсұздандыр'аламын↓///	- Сондықтан да біз сияқты кәсіби мамандар жауапкершіліктен қашпай, бірнәрсені айтып тұру керек. Мен мысалы кәзір саналы түрде өзіме контент план жасап, кейбір нәрселерді айтып тұруға шешім қабылдадым. Оған қанша жылдар келдім. Мен айтқам, деңгейім жетпейді, әлі өсуім керек, не айтам қазір, сүйтсем 20 жылдан астам бэкграунд бар екен да. Сондықтан да білімді адамдар, бәлкім білімін бөлісуге асықпайтын шығар. Ал біз асығуымыз керек. Өйткені бөлісемін деп жүргенде бәрі бітіп те қалуы мүмкін. Сондықтан да менің үлкен өмірімнің ендігі мәні ол білімімді бөлісу. -Пайдалы болуды сезіну-өте үлкен нәрсе. Өзімде бір дұрыс емес, жақсы емес қасиетім болған содан арылып үйреніп келе жатырмын. Мен үшін жобаларды жасау, жасаған соң бірден құнсыздандыра аламын.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уөйткені құнсыздандырып/ келесіге ^уөс^үріп жатыр деп ^уойлаймын↓/// ↑жеткен нәтійжеге сасредоточійтčйа ^йетпеймін мен↓/// ↑^уоны ^ырахаттанып// ^уосыған жетіппін ғой деп тұрмаймын↓/// ↑^уоған ^ұуақытым жоқ↓/// ↑бірақ жанымдағы жақ̊сы/ жақын достарым айтты// сен бір сәт н'істеп // не қойғаныңды ^уойланып// арасында ͡б̊өлісіп// дұрысыңды дұрыс// бұрысыңды ͡б̊ұрыс деп// бағалап тұрсаң жақ̊сы ͡б̊олар ^йед деп↓/// ↑және ^уол менің тәж^ірійб̊ем// менің қателіктерім↓/// ↑сондықтан да ͡б̊әр^ін'айтқым келетіні// бұл дүнійед'адам болұу үшін // ^уондай бэкграунд керек ^йемес↓/// ↑қазір ͡б̊іздің қыздар/ балалар ^уойлап қалмауы керек// ^уол ^уотыз тоғыз жыл ^уөмірдің бэкграунды↓/// ↑^уон алты/ ^уон жеті жастағы қыздарға ͡б̊ірден сондай болұуы қыйын↓/// ↑көптеген жұлдыздар сәйкес келіп// фыйзыйканың заңдарымен неше түрлі жағдайға түсіп болұуың керек̊сің↓/// ↑бірақ айтатын нәрсем// ^уөзіңнің дүнійеге келүуіңнің ^уөз'үлкен ғажайып нәрсе↓///	↑^уөйткөнү құнсұздандырып/ келесіге ^уөс^үрүб̊ жатыр деп ^уойлаймын↓/// ↑жеткен нәтійжеге сасредоточұйтčйа ^йетпеймін мен↓/// ↑^уонұ ^ырахаттанып// ^уосұған жетіппін ғой деп тұрмаймын↓/// ↑^уоған ^ұуақытым жоқ↓/// ↑бірағ жанымдағы жақ̊сы/ жақын достарым айтты// сем бір сәт н'істеп // не қойғаныңды ^уойланып// арасында ͡б̊өлүсүп// дұрұсұңды дұрұс// бұрұсұңды ͡б̊ұрұс ͡теп// бағалап тұрсаң жақ̊сы ͡б̊олар ^йеді деп↓/// ↑және ^уол менің тәж^ірійб̊ем// менің ͡ғателіктерім↓/// ↑сондұқтан да ͡б̊әр^ін'айтқым келетіні// бұл дүнүйөд'адам болұу үшүн // ^уондай бэкграунд керек ^йемес↓/// ↑қазір ͡б̊іздің ͡ғыздар/ балалар ^уойлап қалмауұ ͡герек// ^уол ^уотұз тоғұж жыл ^уөмүрдүң бэкграундұ↓/// ↑^уон алты/ ^уон жеті жастағы қыздарға ͡б̊ірден сондай болұуұ қыйын↓/// ↑көптөгөн жұлдұздар сәйкес келіп// фыйзыйканың заңдарымен неше түрлү жағдайға түсүп ͡полұуұң ͡герек̊сің↓/// ↑бірағ айтатын нәрсем// ^уөзүңнүң дүнүйөгө келүуүңнүң ^уөз'үлкөн ғажайып нәрсе↓///	- Өйткені құнсыздандырып, келесіге өсіріп жатыр деп ойлаймын. Жеткен нәтижеге сосредоточиться етпеймін мен. Оны рахаттанып, осыған жетіппін ғой деп тұрмаймын. Оған уақытым жоқ. Бірақ жанымдағы жақсы, жақын достарым айтты «сен бір сәт не істеп, не қойғаныңды ойланып, арасында бөлісіп, дұрысыңды дұрыс, бұрысыңды бұрыс деп, бағалап тұрсаң жақсы болар еді», деп. Және ол-менің тәжірибем, менің қателіктерім. Сондықтан да бәріне айтқым келетіні бұл дүниеде адам болу үшін ондай бэкграунд керек емес. Қазір біздің қыздар, балалар ойлап қалмауы керек, ол 39 жыл өмірдің бэкграунды. 16-17 жастағы қыздарға бірден сондай болуы қиын. Көптеген жұлдыздар сәйкес келіп, физиканың заңдарымен неше түрлі жағдайға түсіп болуың керексің. Бірақ айтатын нәрсем – өзіңнің дүниеге келуіңнің өзі үлкен ғажайып нәрсе.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бійологійалық тұрғыдан да/ басқа да тұрғыдан да ͡б̊ұл дүнійеге келіп қалған кезде// бізден қазір көп нәрсе талап ^йетед'адам болұу үшін ↓/// ↑бізде тізім бар адам болұу үшін // бүйтүу керек/ сүйтүу керек↓/// ↑^йең ақ^ыр'әлеуметтік желіде парақ̊шаң болұу керек↓/// ↑және ^уоны жақ̊сылап жүргізүуің керек↓/// ↑әдемі сәнді ͡б̊олұу керек̊сің↓/// ↑күшті↓/// ↑білімді ͡б̊олұу керек̊сің↓/// ↑сіз ^уойлаңызшы/ сіз ͡б̊ен біз ^уоған әрең ілесіп жүрміз// күн сайын жоспар жасап// каманд'ұстап / ійа↓/// ↑ал кіп кішкентай бала ^уон сегіз/ ^уон тоғызд'әлі ^уөмірлік тәж^ірійб̊есі жоқ// ақ̊шасы жоқ↓/// ↑қалай ^уол ^уолай болады↓/// ↑бізде ͡б̊олмайтынды талап ^йетеміз↓/// ↑сондықтан да менің айтқым келіп ^уотырғаны// біздің бұл дүнійеге келүуіміздің ^уөзі ^йең басты жетістігіміз↓/// ↑^йенді н'үшін келгеніңді ^уойлап/ түс^үніп̊ соны таб̊'алсаң босқа ^уөмір сүрмегенің↓///	↑быйологұйалық тұрғұдан да/ басқа да тұрғұдан да ͡б̊ұл дүнүйөгө келіп қалғаң ͡ гезде// біздең ͡ ғазір ͡гөп нәрсе талап ^йетед'адам болұу үшүн ↓/// ↑бізде тізім бар адам болұу үшүн // бүйтүу ͡герек/ сүйтүу ͡герек↓/// ↑^йең ақ^ыр'әлеумөттүк желіде парақ̊шаң болұу ͡герек↓/// ↑және ^уонұ жақ̊сылаб̊ жүргүзүуүң ͡герек↓/// ↑әдемі сәнді ͡б̊олұу ͡герек̊сің↓/// ↑күштү↓/// ↑білімді ͡б̊олұу ͡герек̊сің↓/// ↑сіз ^уойлаңышшы/ сіз ͡б̊ем біз ^уоған әрең ілесіб̊ жүрмүз// күн сайын жоспар жасап// каманд'ұстап / ійа↓/// ↑ал ͡гіп кішкентай бала ^уон сегіз/ ^уон тоғұзд'әлі ^уөмүрлүк тәж^ірійб̊есі жоқ// ақ̊шасы жоқ↓/// ↑қалай ^уол ^уолай болады↓/// ↑бізде ͡б̊олмайтынды талап ^йетеміз↓/// ↑сондұқтан да менің айтқым ͡геліп ^уотұрғаны// біздің бұл дүнүйөгө келүуүмүздүң ^уөзү ^йең басты жетістігіміз↓/// ↑^йенді н'үшүн келгеніңді ^уойлап/ түс^үнүп̊ сонұ таб̊'алсаң босқа ^уөмүр сүрмөгөнің↓///	- Биологиялық тұрғыдан да, басқа да тұрғыдан да бұл дүниеге келіп қалған кезде, бізден қазір көп нәрсе талап етеді адам болу үшін. Бізде тізім бар адам болу үшін, бүйту керек, сүйту керек. Ең ақыры әлеуметтік желіде парақшаң болу керек. Және оны жақсылап жүргізуің керек. Әдемі сәнді болу керексің. Күшті. Білімді болу керексің. Сіз ойлаңызшы, сіз бен біз оған әрең ілесіп жүрміз, күн сайын жоспар жасап, команда ұстап, ия. Ал кіп кішкентай бала 18-19 да әлі өмірлік тәжірибесі жоқ, ақшасы жоқ. Қалай ол олай болады? Бізде болмайтынды талап етеміз. Сондықтан да менің айтқым келіп отырғаны – біздің бұл дүниеге келуіміздің өзі ең басты жетістігіміз. Енді не үшін келгеніңді ойлап, түсініп соны таба алсаң босқа өмір сүрмегенің.
Мақпал Жұмабай	▶	↑тіпті мұқағалыйдің ^уөз'айтқан ғой// босқа ^уөмір сүрген сыйақтымын деп// босқа ^уөмір сүргенін б'әуремен деп↓/// ↑сонда ғасырдың ақ^ыны/ ғасырдың тұумасы ͡б̊ар ͡б̊олғанына күмәнданады↓/// ↑бірақ қалыпты нәрсе// біз ͡б̊алаларымызды күмәндандырмауымыз керек↓/// ↑сен дүнійеге келдің бе// сенд'үлкен мақ̊сат болды// сен ^уөз ^уорныңмен келдің// сен ^уөз айналаңды/ ^уөз ^уөм^үріңді ^уөзгертүу үшін келдің// жалғау үшін келдің деген әңгімелерді көб̊^үрек айтұуымыз керек↓/// ↑кәзір соны зерттейтін үлкен ^йеңбектер ͡б̊ар↓/// ↑^уөк^үнішке ^уорай/ ^уоны ^уоқ^ұмай жатыр ғой біздің жастарымыз↓/// ↑^йегер соның бәрін аударып// соның тезійсіне ͡б̊еретін болсақ// ^уосындай сұрақтардың жауаптары таб̊^ылып// кітаптар жаз^ылып// жастардың түсінүуін'алдамшы болып жатқан трендтерг'ілеспеуіне білім береді да↓/// ↑ал бізд'әлеуметтік жүйелер ͡б̊асқарады ғой↓///	↑тіпті мұқағалыйдің ^уөз'айтқан ғой// босқа ^уөмүр сүргөн сыйақтымын деп// босқа ^уөмүр сүргөнүм б'әурөмөн деп↓/// ↑сонда ғасырдың ақ^ыны/ ғасырдың тұумасы ͡б̊ар ͡б̊олғанына ͡гүмәнданады↓/// ↑бірақ қалыпты нәрсе// біз ͡б̊алаларымызды ͡гүмәндандырмауұмұз ͡герек↓/// ↑сен дүнүйөгө келдің бе// сенд'үлкөн мақ̊сат ͡полдұ// сен ^уөз ^уорнұңмең ͡ гелдің// сен ^уөз айналаңды/ ^уөз ^уөм^үрүңді ^уөзгөртүу үшүн келдің// жалғау үшүн келдің деген әңгімелерді ͡гөб̊^үрөг айтұуұмұз ͡герек↓/// ↑кәзір сонұ зерттейтін үлкөн ^йеңбектер ͡б̊ар↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай/ ^уонұ ^уоқ^ұмай жатыр ғой біздің жастарымыз↓/// ↑^йегер сонұң бәрін аударып// сонұң тезійсіне ͡б̊еретім болсақ// ^уосұндай сұрақтардың жауаптары таб̊^ылып// кітаптар жаз^ылып// жастардың түсүнүуүн'алдамшы болұб̊ жатқан трендтерг'ілеспеуүнө білім береді да↓/// ↑ал бізд'әлеумөттүк жүйөлөр ͡б̊асқарады ғой↓///	- Тіпті Мұқағалидің өзі айтқан ғой, босқа өмір сүрген сияқтымын деп, «Босқа өмір сүргенім бе әуремен?» деп. Сонда ғасырдың ақыны, ғасырдың тумасы бар болғанына күмәнданады. Бірақ қалыпты нәрсе, біз балаларымызды күмәндандырмауымыз керек. Сен дүниеге келдің бе, сенде үлкен мақсат болды, сен өз орныңмен келдің, сен өз айналаңды, өз өміріңді өзгерту үшін келдің, жалғау үшін келдің деген әңгімелерді көбірек айтуымыз керек. Кәзір соны зерттейтін үлкен еңбектер бар. Өкінішке орай оны оқымай жатыр ғой біздің жастарымыз. Егер соның бәрін аударып соның тезисіне беретін болсақ, осындай сұрақтардың жауаптары табылып, кітаптар жазылып, жастардың түсінуіне алдамшы болып жатқан трендтерге ілеспеуіне білім береді да. Ал бізді әлеуметтік жүйелер басқарады ғой.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^уос^ұның ^йешқайсысы жоқ менде↓/// ↑бірақ мен ^уөзімді ^уөте жақ̊сы сез^інемін↓/// ↑сол үшін де ͡б̊із әлеуметтік жел^іні қолданұудың мәденійетін білүуіміз керек↓/// ↑^уоның вертүуалды шындық ^йекенін түсінүуіміз керек↓/// ↑келес'этапта / біз шындық пен ^уөт^үрікт'аж^ырата алмайтын боламыз↓/// ↑вертүуалды ͡б̊іздер пайда ͡б̊оламыз/ мысалы↓/// ↑^уол мен ^йемес деп дәлелдеумен ^ұуақытың кетеді↓/// ↑^уол жасанды// мен мындамын деп/ сіз соны дәлелдеу үшін // көптөгөн ійдентійфійкасыйалық номеріңізді көрсетіп жүрүуіңіз мүмкін бес жылдан кейін↓/// ↑ал қазір ^уөз^үңіз ^уойлаңызшы қандай қыйын↓/// ↑соның бәрінде шатасып// жоғалып кетпес үшін// нақт'эк̊сперт ^іретінде ^уоқұуың керек// ^йеңбектенүуің керек// ^уөз жолыңды жасауың керек↓/// ↑^йегер сен әдемі кейтерійнг жасай алсаң сол саланың үздігі ͡б̊ол↓///	↑^уос^ұнұң ^йешқайсысы жоғ менде↓/// ↑бірағ мен ^уөзүмдү ^уөтө жақ̊сы сез^інемін↓/// ↑сол үшүн де ͡б̊із әлеумөттүг жел^іні ͡ғолданұудұң мәденійетім білүуүмүз ͡герек↓/// ↑^уонұң вертүуалды шындық ^йекенін түсүнүуүмүз ͡герек↓/// ↑келес'этапта / біш шындық пен ^уөт^үрүкт'аж^ырата алмайтым боламыз↓/// ↑вертүуалды ͡б̊іздер пайда ͡б̊оламыз/ мысалы↓/// ↑^уол мен ^йемес ͡теп дәлелдеумөн ^ұуақытың ͡гетеді↓/// ↑^уол жасанды// мен мындамын деп/ сіс сонұ дәлелдеу үшүн // көптөгөн ійдентійфійкасыйалық номеріңізді ͡гөрсөтүб̊ жүрүуүңүз мүмкүм беш ͡ шылдаң ͡ гейін↓/// ↑ал ͡ғазір ^уөз^үңүз ^уойлаңышшы қандай ͡ғыйын↓/// ↑сонұң бәрінде шатасып// жоғалып кетпес үшүн// нақт'эк̊сперт ^іретінде ^уоқұуұң ͡герек// ^йеңбектенүуүң ͡герек// ^уөж жолұңдұ жасауұң ͡герек↓/// ↑^йегер сен әдемі ͡гейтерійңг жасай алсаң сол саланың үздүгү ͡б̊ол↓///	-...Осының ешқайсысы жоқ менде. Бірақ мен өзімді өте жақсы сезінемін. -Сол үшін де біз әлеуметтік желіні қолданудың мәдениетін білуіміз керек. Оның вертуалды шындық екенін түсінуіміз керек. Келесі этапта біз шындық пен өтірікті ажырата алмайтын боламыз. Вертуалды біздер пайда боламыз, мысалы. Ол мен емес деп дәлелдеумен уақытың кетеді. Ол жасанды, мен мындамын деп сіз соны дәлелдеу үшін көптеген идентификациялық номеріңізді көрсетіп жүруіңіз мүмкін бес жылдан кейін. Ал қазір өзіңіз ойлаңызшы қандай қиын. Соның бәрінде шатасып, жоғалып кетпес үшін, нақты эксперт ретінде оқуың керек, еңбектенуің керек, өз жолыңды жасауың керек. Егер сен әдемі кейтеринг жасай алсаң сол саланың үздігі бол.
Мақпал Жұмабай	▶	↑^йегер сен түс^үр'алсаң үздігі ͡б̊ол// түк болмаса тоқ^ұма жасауд'үйрен ↓/// ↑кез келген нәрсе ваза жасап үйрен де↓/// ↑адамдар ^йекіге ͡б̊өл^үнеді// біреу'үйренүуге дайын адамдар// біреу'үйренбейтін адамдар↓/// ↑сондықтан әлемд'үйренүуді үйренүу деген кітап бар↓/// ↑^уөт'әлемге тан^ымал кітап↓/// ↑үйренүу деген ^йең күшті дағды↓/// ↑адам үйренгісі келмейді// үйткені мыйының мышсылары ͡б̊әрі ^уоны қаб̊ылдағысы келмейді↓/// ↑қыйын ^уол үшін// қайтадан жаңадан үйренүу↓/// ↑сондықтан да ^уол жерде ^уоны тәртіппен көрсетеді↓/// ↑бүгін мынан'істеп үйренесің// ^йертең мынаны↓/// ↑белгілі ͡б̊ір күндер/ ^ұуақыт ^уөткен кезд'үйренүу дағдыңды қалыптастырасың↓/// ↑сосын үйренүуг'ашық боласың↓/// ↑біз ^уоны ͡б̊ілмейміз ғой↓/// ↑біз/ үйренбей жатčың// ^уоқ^ұмай жатčың деп ұрсамыз↓/// ↑^уоны ^уоқытұу үшін ^уоқытұуға дейінгі талаптардың бәрін жасауың керек̊сің↓/// ↑біз көп жасамаймыз↓///	↑^йегер сен түс^үр'алсаң үздүгү ͡б̊ол// түк болмаса тоқ^ұма жасауд'үйрөн ↓/// ↑кез ͡гелген нәрсе ваза жасаб̊ ͡үйрөн де↓/// ↑адамдар ^йекіге ͡б̊өл^үнөді// біреу'үйрөнүугө дайын адамдар// біреу'үйрөмбөйтін адамдар↓/// ↑сондұқтан әлемд'үйрөнүудү үйрөнүу дегең ͡ гітап ͡пар↓/// ↑^уөт'әлемге тан^ымал ͡гітап↓/// ↑үйрөнүу деген ^йең ͡гүштү дағды↓/// ↑адам үйрөңгүсі ͡гелмейді// үйткөнү мыйының мышсылары ͡б̊әрі ^уонұ қаб̊ылдағысы ͡гелмейді↓/// ↑қыйын ^уол үшүн// қайтадан жаңадан үйрөнүу↓/// ↑сондұқтан да ^уол жерде ^уонұ тәртіппең ͡ гөрсөтөді↓/// ↑бүгүн мынан'істеп үйрөнөсің// ^йертең мынаны↓/// ↑белгілі ͡б̊ір ͡гүндөр/ ^ұуақыт ^уөткөң ͡ гезд'үйрөнүу дағдыңды қалыптастырасың↓/// ↑сосұн үйрөнүуг'ашық боласың↓/// ↑біз ^уонұ ͡б̊ілмейміз ғой↓/// ↑біз/ үйрөмбөй жатčың// ^уоқ^ұмай жатčың деб̊ ͡ұрсамыз↓/// ↑^уонұ ^уоқұтұу үшүн ^уоқұтұуға дейіңгі талаптардың бәрін жасауұң ͡герек̊сің↓/// ↑біз ͡гөб̊ жасамаймыз↓///	- Егер сен түсіре алсаң үздігі бол, түк болмаса тоқыма жасауды үйрен. Кез келген нәрсе ваза жасап үйрен де. Адамдар екіге бөлінеді: біреуі - үйренуге дайын адамдар, біреуі - үйренбейтін адамдар. Сондықтан әлемде «ҮЙРЕНУДІ ҮЙРЕНУ» деген кітап бар. Өте әлемге танымал кітап. Үйрену деген – ең күшті дағды. Адам үйренгісі келмейді, үйткені миының мышцылары бәрі оны қабылдағысы келмейді. Қиын ол үшін, қайтадан жаңадан үйрену. Сондықтан да ол жерде оны тәртіппен көрсетеді. Бүгін мынаны істеп үйренесің, ертең мынаны. Белгілі бір күндер, уақыт өткен кезде үйрену дағдыңды қалыптастырасың. Сосын үйренуге ашық боласың. Біз оны білмейміз ғой. Біз үйренбей жатсың, оқымай жатсың деп ұрсамыз. Оны оқыту үшін оқытуға дейінгі талаптардың бәрін жасауың керексің. Біз көп жасамаймыз.
Мақпал Жұмабай	▶	↑бермейміз↓/// ↑бірақ көп нәрсені талап ^йетеміз↓/// ↑үйренүуд'үйренүу / ^уол кітапты қол^ұма құдай ^уоңдап// біраз жылдар ͡б̊ойы түскен↓/// ↑таң қалғанмын// қалай үйренүуд'үйренүу деген абсұурд қой деген сыйақты↓/// ↑сөйтčем/ ^уол дағдыны қалыптастырұудың ^йережелері ͡б̊ар ^йекен↓/// ↑сондықтан да сен жалықпайсың ғой// балаңа кійіміңді апарып қой// беті қолыңды жұуып кел// сен ^уөмір ͡б̊ой'үйретесің ↓/// ↑сол сыйақты ғой// ^уол үйренбей кетүуі мүмкін ақыр соңында↓/// ↑көріп ^уотырсыз ͡б̊а// адамның жарат^ылысы ^уөте қызық нәрсе↓/// ↑соңғы сөзімд'айтқым кеп тұр// ^уосыған байланысты/ біздің қазақ̊станд'әңгіме айтатын алаңдар жоқ// ^уөз тәж^ірійб̊еңді бөлісетін алаңдар жоқ↓/// ↑біз көб̊^үрек/ сондай алаңдарды көб̊ейтčек// жән'айтары бар жастар көп↓/// ↑жастардың ^уөз^үмен әңгімелесүу/ кездесіп ^уот^ұрып айтамыз// қайда ͡б̊арып̊ сөйлессек ^йекен деп↓///	↑бермейміз↓/// ↑бірақ көп нәрсені талап ^йетеміз↓/// ↑үйрөнүуд'үйрөнүу / ^уол ͡гітапты қол^ұма ͡ғұдай ^уоңдап// біраж жылдар ͡б̊ойұ түскөн↓/// ↑таң ͡ғалғаммын// қалай үйрөнүуд'үйрөнүу деген абсұурд қой деген сыйақты↓/// ↑сөйтčөм/ ^уол дағдыны қалыптастырұудұң ^йережелері ͡б̊ар ^йекен↓/// ↑сондұқтан да сен жалықпайсың ғой// балаңа ͡гійіміңді апарып қой// беті ͡ғолұңдұ жұуұп кел// сен ^уөмүр ͡б̊ой'үйрөтөсің ↓/// ↑сол сыйақты ғой// ^уол үйрөмбөй ͡гетүуү мүмкүн ақыр соңұнда↓/// ↑көрүп ^уотұрсұз ͡б̊а// адамның жарат^ылысы ^уөтө қызық нәрсе↓/// ↑соңғұ сөзүмд'айтқым келіп тұр// ^уосұғам байланысты/ біздің ͡ғазақ̊станд'әңгіме айтатын алаңдар жоқ// ^уөз тәж^ірійб̊еңді бөлүсөтін алаңдар жоқ↓/// ↑біз ͡гөб̊^үрөк/ сондай алаңдарды ͡гөб̊өйтčек// жән'айтары бар жастар ͡гөп↓/// ↑жастардың ^уөз^үмөн әңгімелесүу/ кездесіп ^уот^ұрұб̊ ͡айтамыз// қайда ͡б̊арып̊ сөйлөссөк ^йекен деп↓///	- Бермейміз. Бірақ көп нәрсені талап етеміз. «Үйренуді үйрену» ол кітапты қолыма, құдай оңдап, біраз жылдар бойы түскен. Таң қалғанмын «Қалай үйренуді үйрену?» деген абсурд қой деген сияқты. Сөйтсем, ол дағдыны қалыптастырудың ережелері бар екен. Сондықтан да сен жалықпайсың ғой, балаңа киіміңді апарып қой, беті-қолыңды жуып кел, сен өмір бойы үйретесің. Сол сияқты ғой, ол үйренбей кетуі мүмкін ақыр соңында. Көріп отырсыз ба, адамның жаратылысы өте қызық нәрсе. -Соңғы сөзімді айтқым кеп тұр осыған байланысты, біздің Қазақстанда әңгіме айтатын алаңдар жоқ, өз тәжірибеңді бөлісетін алаңдар жоқ. Біз көбірек сондай алаңдарды көбейтсек және айтары бар жастар көп. Жастардың өзімен әңгімелесу, кездесіп отырып айтамыз, «қайда барып сөйлессек екен?» деп.
Мақпал Жұмабай	▶	↑сонда мен айтқам// ^йең болмас'айнұр мені шақ^ыратын шығар ^йең болмаса деп↓/// ↑басқа деңгейде сезіндіргеніңіз үшін ^ырақмет↓/// ↑мұндай жаппай бұқараға тарайтын алаңдар// көптеген жаңа құндылықтарды жәрыйалауға мүмкіндік береді↓/// ↑мен айтпаймын/ ^йелден ^йерек̊шемін/ артықпын/ кеммін деп↓/// ↑айтары ͡б̊ар деп̊ санасаңыз// мен айтұуға тырыстым↓/// ↑ал айтары ͡б̊ар адамдар ^уөте көп// солар келе ͡б̊ерсін/ келе ͡б̊ерсін↓/// ↑сіз ^уөз^үңіүз айтпақ̊шы ^ылаб̊араторійа/ бәлкім әлеуметтік зерттеулерді жүргізе ͡б̊астауыңыз мүмкін↓/// ↑^уөйткені ͡б̊ұл әңгімелер сізге жеткілік̊сіз ͡б̊олады↓/// ↑кейб̊ір құб̊^ұлыстарды зерттеуге кірісүуіңіз мүмкін↓/// ↑^уөте ͡б̊асқа жел^ілерді қоса ͡б̊астайсыз↓/// ↑үлкен саобшшество ͡б̊олып жатырсыз/ ійа↓/// ↑дамұуыңызды көрем/ сізг'үлкен ^ырақмет айтамын↓/// ↑^ырақмет↓///	↑сонда мен айтқам// ^йең болмас'айнұр мені шақ^ыратын шығар ^йең болмаса деп↓/// ↑басқа деңгейде сезіндіргеніңіз үшүн ^ырақмет↓/// ↑мұндай жаппай бұқараға тарайтын алаңдар// көптөгөн жаңа ͡ғұндұлұқтарды жарыйалауға мүмкүндүк береді↓/// ↑мен айтпаймын/ ^йелден ^йерек̊шемін/ артықпын/ кеммін деп↓/// ↑айтары ͡б̊ар деп̊ санасаңыз// мен айтұуға тырыстым↓/// ↑ал айтары ͡б̊ар адамдар ^уөтө көп// солар ͡геле ͡б̊ерсін/ келе ͡б̊ерсін↓/// ↑сіз ^уөз^үңүз айтпақ̊шы ^ылаб̊араторұйа/ бәлкім әлеумөттүк зерттеулөрдү жүргүзө ͡б̊астауұңұз мүмкүн↓/// ↑^уөйткөнү ͡б̊ұл әңгімелер сізге жеткілік̊сіз ͡б̊олады↓/// ↑кейб̊ір ͡ғұб̊^ұлұстарды зерттеугө кірісүуүңүз мүмкүн↓/// ↑^уөтө ͡б̊асқа жел^ілерді ͡ғоса ͡б̊астайсыз↓/// ↑үлкөн саобшшество ͡б̊олұб̊ жатырсыз/ ійа↓/// ↑дамұуұңұздұ ͡гөрөм/ сізг'үлкөн ^ырақмет айтамын↓/// ↑^ырақмет↓///	- Сонда мен айтқам «ең болмаса Айнұр мені шақыратын шығар ең болмаса» деп. Басқа деңгейде сезіндіргеніңіз үшін рақмет! Мұндай жаппай бұқараға тарайтын алаңдар көптеген жаңа құндылықтарды жариялауға мүмкіндік береді. Мен айтпаймын елден ерекшемін, артықпын, кеммін деп. «Айтары бар» деп санасаңыз, мен айтуға тырыстым. Ал айтары бар адамдар өте көп, солар келе берсін, келе берсін! Сіз өзіңіз айтпақшы лаборатория, бәлкім, әлеуметтік зерттеулерді жүргізе бастауыңыз мүмкін. Өйткені бұл әңгімелер сізге жеткіліксіз болады. Кейбір құбылыстарды зерттеуге кірісуіңіз мүмкін. Өте басқа желілерді қоса бастайсыз. Үлкен сообщество болып жатырсыз, ия. Дамуыңызды көрем, сізге үлкен рақмет айтамын! -Рақмет!
Мақсат Толықбай	▶			Оны енді, бірақ көшеге қара халық та шықты ғой, қарапайым халық, мен де болдым алаңда, қымбатшылықты айтты, кредит кешірілсін деді, басқа деді. Жаңа дүкөндер тонады деп сынадық, жанармай бекеттерін қиратты деп, ол аш-жалаңаш, жұмыссыз жастар, ешқашан ол патриот болмайд. Ондай адамнан патриотты күтуге болмайд. Сондықтан, біз әділетті қоғамда өмір сүріп жатқанымызға көз жеткізуіміз керек. Жаңа мәжіліс депутаттары неге бармад деп жатыр, о мен барғанымен не өзгеред о жерде? Әркім өз ісімен айналысу керек қой. Заң жобасымен қандай да бір өзгертетін бағыттар болса, келсін, со нәрсені күн тәртібіне шығарайық.
Мақсат Толықбай	▶			Өткенде Жаңаөзеннің мұнайшылары кеп, бір қабылдады, екі рет қабылдады, қаз айтатын болдым, ол енді еңбек табу, жеке компанияның арасында боп жатқан. ҚазМұнайға барыңдар, энергетика министрі не үшін отыр, алдына барып жатыңдар, есігіне. Аштық жариялаңдар, айналыссын, еңбек табуына байланысты заңда бір норманы өзгерту керек болса, онда келіңдер. Енді әрқайсысына біз жүгірсек не болад ол? Әркім өз ісімен айналысу керек. Ол бәріне депутат жүгіре беретін болса, тек қана Президент тапсырма беріп, сол кезде ғана істелетін болса.
Мақсат Толықбай	▶			-;Осы жерде мақсат, мынандай мәселе туындап тұр ғой, халық өкінішке орай сол полицияға да сенбейд, ешкімге сенбейд, ия. Министрге сенбейд, депутатқа сенед, ия? Неге? Мысалы, бұл Талғардың кейісінің өзінде бізге мынау сенімдіктің жоқтығын көрсетіп берді сол полицияға деген дәне әділдіктің жоқтығын көрсетіп берді. Енді бұ жерде біз полицияны реформаладық та, полицияны, полицейлерді аттестатаудан да өткіздік. Бірақ, нәтиже, енді біз көріп отырған жоқпыз. ;-;Нәтиже қайдан шығад? Біз ананы сынаймыз, мынаны сынаймыз. Ең үлкөн реформа, ол сол сот саласынан басталад, сотың тәуелсіз болу керек.
Мақсат Толықбай	▶			Сотың тәуелсіз боп, сотың ешкімге бағынбайтын болса, әкімің де тыныш жүред, шенеуің де тыныш жүред, басқа жәңағы орталар бар ғо? Полицияң да тыныш жүред, өйткөні сот бар ғой, әділдігін айтад. Соты тәуелді елдің, жемқорлық тоқтамайд ешқашан. Соты сатылатын, соты тәуелді елдің халқы да ол жемқорлыққа әрбірден соң көз жұма қарайд. Менде ертең тамыр-таныс табамын ғой деп, міне әділеттік осыдан басталад бізде, көрдіңіздер ғой? Енд біз жарайд, бірінші кезекте заң шығарушы органбыз, біз қайда қарап отыр дид, депутаттың міндеті ол заң шығару, екіншіде халықтың талабын жеткізу. Сендер айтқанмен не орындалад дид енд, айтпасаң айтпадың дид, ол нәрсе айтыла беру керек, бүгін мен айтайын, бүгін біреу айтад, ертең тағы біреу айтад, сөйтіп-сөйтіп біз көбейеміз.
Мақсат Толықбай	▶			Ол айтылып жатыр, енді біз іздеп кететін әйтеу біз қоғамды қабылдау есік қашан да есік ашық. Әйтеуір тыңдайсың, бәріне шамаң жетпейд, сен көмектесе алатын дүниең бар, көмектесе алмайтын дүниең бар. Ол еститін өкімет концепциясы болғаннан кейін, ол министрліктің де есігі қашан да халыққа ашық болу керек деп мен есептейм, ол ауруды жасыра бергеннен ештеңе өзгермейд. Бірақ, қарның ашатын осы кішкене жауапкершілікті мойына ала алатын, мына елін сүйетін, бір адал жұмыс істейнш деген бір кадрлар кішкене тапшы бізде, со жағы кішкене.
Мақсат Толықбай	▶			Енді біз кейбір министрлер сынаймыз, ескі Қазақстанның өкілдері әрбір тармақтарда отыр, ия, бұрынғы министрлер кеткен шығар, орнына кім келді көп жағдайда? Сол орынбасар болған вице-министрлер отыр. Ол ананың былығын білед, бірақ оны көтеріп ашайын десе, сол құжаттардың бәрінде өзінің қолы тұр ғой, ол ларқ ете алмайд. Осындай көп дүниелер әртүрлі тармақта. Біз тамырынан құрттаған ағаштың бір бұтағынан емдеп жүрміз да, ол тамырдан құрттаған ағаш бұтағынан емделмейді ғой? Сондықтан, үокөн реформалар керек, енді эволюциялық түрде жүріп жатыр әділетті Қазақстан қадамдары.
Мақсат Толықбай	▶			Бірақ енді бір күнде, екі күнде оны жүзеге асу өте қиын, азаматтық қоғамға да байланысты, қоғам белсенді болмай, азаматтық мемлекет те мықты болмайд. Біз отырыпап, кейде мен үшін анау айтса екен, мен үшін мынау айтса екен дейміз, ол да болмайд. Бірігіп жұмыс істеуіміз керек. ;-;Ия, әйтеуір сіздерден талап етіп жатад, сосын сынап та жатад, айтад. ;-;Дұрыс қой, сынайды ғой енді. ;-;Нәтиже жоқ деп. ;-;Мен ешкім депутат бол деп сүйреп әкелген жоқ қой, осы жауапкершілікті мойыныма алдым ғой, мен бүкіл сынға дайын болуым керек. Ешкім саған депутат бол деген жоқ. Кез-келген сынды қабылдап үйрену керек, оған енді онсызда үйренесің бұ жақта.
Мақсат Толықбай	▶			-;Жақсы, мына сауалдарыңызға қатысты айтайықшы, мысалы бір мынандай аналогия, аналогиядан бұрын іі бір орташа болжам жасап көрсек, жоқ болжам емес, есептек, есептеу. Мысалы, сіз қанша сауал жасадыңыз, қанша сауал соңына дейін жетті ия мысал, нәтижелі болды, процентпен шығара аламыз ба? Осы жылы осынша сауал болса, соның бір осыншасы. ;-;Апта сайын отырыста сауал оқуға болад, ол бірақ санмен емес, сапасымен өлшенед деп есептейм. Өткенде іштей қарадым, бір елу пайызына дейін орындалған сияқты. Елу пайызына дейін. ;-;Мына жиырма төртінші жыл бойынша?
Мақсат Толықбай	▶			-;Жалпы осы бір жарым, әлі екі жыл болған жоқ қой. Енді қысқаша ғана айтып өтейік. Бір жарым, ең бірінші депутат сауалым Қожа Ахмет Яссауи кесенесі туралы айтқам. Өйткені мен сайлауды бірінші сол Түркістаннан бастадық, анау енді ЮНЕСКО-ға енген біздің асыл мұрамыз ғой, алты ғасыр тұрған. Оның қалай болса сыртын, қамысын ұрыпстаған, астынан су кетіп жатыр, неден тұз алып жатқанын білмейд. Енд бұл әлемдік мұра, басқа мақтанатын ештеңе жоқ тарихи бізде, енд ананы құлатып алсақ, енд ол обал, циркуляция дұрыс емес. Ол жылына ақша бөлінед, бәлембай миллиард, сыртын ағартып қоят краскілеп. Ол неден тұзданып жатыр? Ол неге төбеден су ағат, ол алты ғасыр тұрған ғимарат қой, несін бүлдіріп алдық?
Мақсат Толықбай	▶			Бірінші зерттеу керек оны, Иранның мықты мамандары, Өзбекстанның, Ресейден, шетелден шақырып. Бірінші комиссия құрындар деп, осы мәселені көтердім, көтергеннен бір-екі аптадан соң мен жүз отыз сегіз миллион теңге бөлдірдім, осы уақытқа дейін алты жүз елу миллион теңге бөлдіруге әрекет еттім, ақша бөлінді. Жиырма бесіншң жылдың аяғына дейін зерттеу жұмыстары бітед, қаз жүріп жатыр. Әрбір жерге датчиктарын да қойды, ішкі ауа қалай өзгеріп тұрад, оның бәрі зерттеліп жатыр. Одан кейін барып, жаңа жөндеу жұмыстарына кірісед, оны жәй жөндей беруге болмайд, бірінші себебін білуіміз керек қой. Қаз бірінші … запрос, одан біз алты жүз елу миллиард теңге бөлінді.
Мақсат Толықбай	▶			Екінші енді ұсақ-түйек көп қой, үлкен мәселелердің бірі енд бір есіңізде болса, жәшікпен сегіз мың қарта(?) арқалап кеп көрсеткем. ;-;Ия, ия, ия-ия. ;-;Бұл саяжайдың мәселесі, Алматы облысы Алматының төңірегінде тұратын бұл бір миллионның мәселесі. Саяжайда тұрад, оларға барған соң сұрайтыны статус беріңдер, э біз қайта бір елді-мекен деген атқа ие болайық деп. Ол елді-мекен деген аты болмаса, статус болмаса ешкім оған мемлекет жәрдемдесе алмайды ғой. Үйлердің бәрі қалай болса солай салынған, не мектеп жоқ, не жол жоқ, не су жоқ, бірақ бір миллионға жуық адам тұрып жатыр. Осымен күресіп, енд бұл тарихта болмаған, отыз жылда.
Мақсат Толықбай	▶			Биыл міне үш жүз отыз саяжайлармен статус алып бердік, үш жүз отыз, Алматы облысы. Бұл үш жүз отыз дегеніңіз ол жерде шамамен бес жүз, алты жүз мың халық тұрад. Енді олар заң бойынша бізге су керек, заң бойынша бізге жол керек деп, олар талап ете алад. Енді оған жергілікті бюджеттің шамасы жетпейтіні белгілі. Осы жаңа бюжетті қарағанда біраз миллиардтарды бөлуге әрекет еттім, Алматы облысы. Біреулер ренжімесін, біздің облыс не болд деп. Біз енді партиялық тізіммен сайланғанымыз болмаса, әрбір депутат бекітілген облысы бар.
Мақсат Толықбай	▶			Мен енді Алматы облысына бекітілгеннен кейін, бірінші күннен бастап сол аудандарды аралап шықтым ғой. Біреуге су керек болды, жағдайы қиын, тоқ тарту керек, мәдениет үйі керек, медпунк керек. Бюджетті бөлінетін кезде сол ана ПЭЗ дейміз, жобалық смета займ құжаттарын, әкімдердң шақырып алып, вице-министрлер кабинетке шақырып, керек болса әрі министрлерге өзім кіріп, біраз миллиардтар бөліндіруге әйтеу әрекет еттім. Өйткені жергілікті бюджеттің шамасы жоқ, жоспар бойынша ол қашан бөлінетіні белгісіз. ;-;Ия, ия-ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Тіпті екі жыл, үш жыл мүлдем армандамай-ақ қойыңдар деді, жаңа жол тарту, су тарту, ішкі жолдарды жасау. Кейбіреу өлкелердегі, тіпті мен Қарасай ауданына да, Шалқар, Елтай, Жармұхаммед, ауылдарымен атап бере алам. Бірнеше мысал үшін, су тартуға алтв миллиардтан, жаңа жол салдыруға, ішкі жолдар, біраз жұмыстарға ақша бөлдірттік. Енді, басқа да депутаттар бар, өз өңірлерінің ше. ;-;Ия, ия-ия, ия. ;-;Бюджетке келгенде кәдімгідей талас бізде. Және ол ақшаны сен қорғауың керек. ;-;Дұрыс.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ол айдалада жатқан ақша жоқ қой, басқа кететін ақшаны мен мына жаққа суырып алушымын, мына жақтың мәселесі сіздер мына бөлейін деп отырғаннан әлдеқайда маңызды. Сіздер мына жаққа жаңағы мәдениет үйін салайын деп отсыздар, мына жақта мысал үшін елу мың адам әлі су іше алмай отыр. Біз ол ақшаны керісінше осы ауылға бағыттайық деп, оларды да сендіруім керек, оларды бағыттауым керек. Ол құжат ана әкімдіктермен бірге жұмыс істеуім керек, тездетіңдер, құжаттарың дайын болсын. ;-;Ия, ия, ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ол есептеп шығу керек қой, сонда үлкөн жұмыстар бар заң жобаларынан бөлек. Енді кейде ойлайсың жаңағы бәріне бірдей жақпайсың, бір депутат бұның бәрін көтеру мүмкін емес, әйтеу енді тағы бір жыл отырам ба, екі жыл отырам ба, ол кім не айтпай жатыр ол. ;-;Мхм. ;-;Ол әжерді столды қағып отырып, депутат сауал оқыған бір бөлек, ауылдағы ағайынға жергілікті жердегі ол аса не болып жатқан, қызықсыз. Оған сол жолын салынғаны керек, судың тартылғаны керек, дұрыс мектепке барғысы келед, дұрыс жерден ем алғысы келед. Әйтеуір дәнекер болып, ең болмаса осы уәде еткен жобаларды қазір қырық пайызы орындалды.
Мақсат Толықбай	▶			Екі-үш жыл осыны жасап беріп, кетсем, әйтеу мақсаттың тұсында осындай нәрсеге әйтеуір әрекет істелді, ананы уәде беріп, соны істеп кетті деп артынан сондай сөз қалса, соның өзі жетед маған. Басқа ештеңе керек жоқ. Енді, вагондардың мәселесін көтердім ҚТЖ-дағы, білесіздер енді. Жазда не кондиционер істемейд, сөйтіп күресіп жүріп оған да отыз сегіз вагон қостырдық.. - Және жол мәселесі бар ғой, Самара-Алматы ме еді? - Ол енді Ақтөбеге бардық. - Ия-ия. - Біз осы тасқыннан кейін, оның алдында да барғам. Сол кезде елдің бәрінің айтқаны тоқсан пайыз, уақытың болса, кеп қайтпай, дайын жиналысқа қатыспай, бір көлікке отыр да, мына Ақтөбеден Ырғызға дейін жүрші деді.
Мақсат Толықбай	▶			Самара-Шымкент бағыты, көрш жолды деді. Одан кейін бізге айт ана жол ма, жол емес па деп. Сол көлікпен отырып, жүрдім. ;-;Бұл өте әсерлі болған сияқты. Видеоларыңызды қарап отырып сездім. ;-;Анау енді жол деп айтуға келмейд, біз бір сағаттың ішінде он екі километрді әрең жүрдік, менің астымда қайта “джип” көлігі болған. ;-;Ия анау джип көлік те бәрінің жүрісі. ;-;Енді анау Батыс Еуропа, Батыс Қытай, халықаралық дәліз деп айтқанда сондайбыз, аты дардай, бірақ іске келгенде жұрдай боп тұр. Бүкіл Қытайдан шығатын, Өзбекстанның, Ресейдің, барлығының көлігі соерден өтед. Әрбірден соң ұят анау. ;-;Ұят, ұят. ;-;Елдің имеджына да ұят қой анау. ;-;Рас, рас, рас.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ресейден шыққанда міне енд тозаққа кірдік дейді, осы жолдан аман-есен шығып алсақ, ары қарай Өзбекстанға барамыз дид. Қаншама ұзын-сонар жүк көлігі өтіп жатыр, анау жол жоқ тіптен. Ең көп жол апаты сол жолда болады. Енд ана жерде қаза, көз жұматындармен тізім керек десеңіз, келесі жолы берейін, өте көп. Жарысад ана обломға шығам дид, қаншама адам өліп жатыр, оны апарып жылына екі-үш миллиард теңге бөлінед та, ана жыртықтарды жамап қоят, одан ештеңке өзгермейд. Оған орташа деңгейдегі жол керек, оған тіпті қарастырылмаған бюджетте ақша жоқ. Осы мәселені көтеріп, әйтеу Азия даму банкімен келісіп министрлер арқылы, конкурс ойнатылып, келесі жылы жол басталатын болды.
Мақсат Толықбай	▶			Биылдың өзінде біраз жерлері жасалды, Хромтауға дейін. Енді ары қарай мына Қарабұтаққа дейін салса, енді ол көп жылға арман Ақтөбеге. Сол ақтөбеліктермен барып, бір атап өтеміз. ;-;Керемет. ;-;Бұл енд басталған соң, оны назарда ұстаймыз, тікелей бақылауға. ;-;Жақсы, жалпы мына елу пайыз деген жақсы көрсеткіш екен, байқап отырм, өйткені оңай емес, ия. Сосын екінші мәселе осы сауалдар тақырыбын жалғастырайық. Өскеменде өткенде мына себеп айтылды, ауаның газдануына байланысты деді, ластануына байланысты деді, мектеп оқушылары, оның ішінде алпыс төрт мектептің оқушылары бір апта бойы қашықтан оқуға мәжбүр болған екен.
Мақсат Толықбай	▶			Және сенатор біо әпкеміздің әріптесіңіз осы мәселені көтеріп жатыр, Өскеменде экологиялық апат аймағына кіргізу мәселесі. Енді сіз де осы Шығыстың тумасы ретінде үн қосасыз ба, сауалдарыңыздың қатарына қосасыз ба осы тақырыпты да? ;-;Ол өте өзекті мәселе, жаның ашид расымен Өскеменге барғанда , айналасының бәрі завод қой, қаланың ортасына дейін заводтар. Жаңа он мың, жиырма мың аламға дейін істейтін, зауыттың арасында орналасқан қала. Ол зауыттар жауып тастай алмайсың, елдің бәрі жұмыссыз қалад. Бірақ, енд түтіннің астында өмір сүріп жатыр, қаншама о жақта мына рак жаман аурулар да көбейіп бара жатыр, басқасы бар. Негізі экологиялық аймаққа қосатын кез келді, Өскеменді.
Мақсат Толықбай	▶			Балалар мүгедек боп туылып жатқандай біраз отбасыларды білем. Енді өткөндегі газдан дид, ұшақтардың өзі қона алмай қалды, түк көрінбейд, сабақ тоқтамағанда қайтед енді. Осы мәселені көтерді, оның алдында да үш-төрт миллиард теңге айыппұл салынды, ол үлкөн титан шығарып отырған, үлкөн андай металлургиямен айналысып отырған заводтар ғой, ол үш-төрт миллиард деген ештеңе емес. Ол айыппұлды көбейту керек, не болмаса ең заманауи соңғы қондырғылар, жаңағы фильтр дейміз ғой, шығатын мұржаларынан. Соны қойдыр, мүмкін басқа бағытқа ауыспаса болмайд енді, елге обал. Сондықтан бұл мәселе міндетті түрде біз көтереміз, өткенде де мен сұрау салдым, әкіммен сөйлесіп отырм, не болд, аяғы не болд.
Мақсат Толықбай	▶			Қазыр тергеу жүріп жатыр, қазірдің өзінде тағы айыппұл салдық дид. Бүгін Өскемен қаласы, кеше жаңадан келді осы, кеше ғана келді, әкіммен де сөйлестім, Алмат дейтін азамат. Оған да тапсырма бердік, қолын алам деді, одан кейін бірге барып, дөңгелек үстөл өткіземіз. Оны негізі экологиялық ғалым қосатын кез келді. Өте қиын жағдай. ;-;Жақсы, сәттілік сіздерге. Келесі мәселе, өкімет айтты жаңа жылға дейін азық-түлік бағасы көтерілмейд деді. Бірақ, ар жағын тыс жарып айтқан жоқ, ар жағына барған жоқ. Жаңа жылдан кейін не болад? Неге үйтіп отыр өкімет?
Мақсат Толықбай	▶			-;Енді жаңа жылға дейін қазір, уақытша рейд жасап, базар, дүкөндерді аралап, ұсталуы мүмкін. Енді оның өзінде де қиын, дәл жаңа жылға тақаған күні баға қымбаттайтынын білеміз ғой. Енді халыққа ашығын айту керек, ештеңе арзандамайд, оны қолда ұстап отыру да дұрыс емес. Біз саясатта да еркіндік болу керек, саясатта еркіндік боса, мысал үшін жаңа партиялар құрылад, ия? Жаңа саяси институттар дамид, ол сауда бизнесінде де еркіндік болу керек. Мен бірдеңе егем бе, мен оны қайда сатам, қай мемлекетке сатам, не істегім келед, мен өзім білем, білуім керек. ;-;Ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Бір жаққа қымбатырақ, мына Канадаға сатқым келетін шығар, мен қымбатырақ сатсам, мен қоластымдағы жұмысшылар ертең алты жүз мың теңгеден айлық төлей алам. Айлықты көтер дид, ол өзі қымбат бағаға сатпаса, ол айлықты қалай көтеред? Мысал үшін, қарапайым логика, дұрыс қой? ;-;Ия, ия. ;-;Ол енді табыс көбейген сайын ертең бәсекелестік көбейед, маған қарайд та Мақсат мына дүниесі жақсы екен айналысып жатыр деп, қасындағы ел сондай ертең кәсіппен айналысад, Серік айналысад, ептең бәсекелестік күшейгеннен кейін ол нарық өзі бағаны белгілейд, өзінен-өзі түсед. Көрдіңіз ғой?
Мақсат Толықбай	▶			Біз бірдеңемен айналыссақ дейсің, болды мына ішкі нарықтан асырмайсың, сендерге квота сыртқа тек қана мынаны жібересің, мынаны аласыңдар, мынаны сатасыңдар, болд. Бәрін өздері белгілеп беред, бірақ мемлекетте ешқандай қолдау жоқ. Одан кейін бізде әкімдік болсын, сауда министрлігі болсын, ауыл шаруашылық министрлігі болсын, арасында бір байланыс жоқ. Біз енд Голландияның тәжірибесін көрдік, Канаданы көрдік. Шаруа неге икем, оны қайда сатам деп ешқашан бас ауырмау керек. Сен ауылды жерде тұрасың ба, сен үлкөн алаң поляң бар, міне ол лабораториядан зерттелген әлемдік көп өнім беретін тұқымын мемлекет беру керек, міне, Жамбыл қолыңа.
Мақсат Толықбай	▶			Сенің міндетің жаздай осыны суғарасың, қарайсың, құрт жеп қоймасын. Күздің күні сенің поляңнан бастап, біз осынша теңгеден сатып аламыз дид. Ол алад, одан кейін Қазақстан бойынша оны үлестіру, осы министрліктер, әкімдіктердің бірлескен жұмысы деп көру керек, көрдіңіз ғой? Мына жақта бізде капуста жетпей жатыр, қырыққабат, бәлембай. Ана мақталар ол шіріп жатыр, ол келісу керек ед, біз қырыққабатты міне бөліп Шығыс Қазақстан сен ал, Абай ал, сендерден біз мына бал мынандай өнім дерді алайық. Біздерге сендер мынаны беріңдер, біз сендерге мынаны берейік, ортадағы үлестіру. Осы бір бағытқа қойылмаған ғой. ;-;Идеалды жағдайда.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ешкім ешкімнен сөз жоқ міне, мынаяқтан бірдеңе шіріп жатыр, со кезде ол баға, бәрі бір-біріне әсер етеді ғой. Сондықтан, бізде мәселе жалғыз Қазақстанда емес қымбаттап жатқан, ол барлық әлемде қымбаттайд. Ол ана ертең Африка банан өсіріп отырған, мына әлемге мына бағадан сатыңдар, сосын мына қазақ дейтін ұлт бар екен, құдайдың бір ерекше жаралған, сүйікті пенделері екен, қазаққа мынаншадан сатыңдар деп ешкім айтпайды ғой. Ол нарықтағы баға бір, біздегі мәселе қымбатшылық деген халықтың табысы көтерілмей жатыр, мәселе сонда. ;-;Ия-ия, ия. ;-;Табыс орнында, бәрі қымбаттап жатыр. ;-;Ия-ия, ия-ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Біз табысты көтеруіміз керек, оның бәрі айналып кеп тағы сол экономика, өндіріс, терең өңдеу, бизнеске кеп тірелед. Мысал үшін бізде шағын орта бизнес, біз макроэкономиканы күн бастығымызкөріп отырмыз, шағын орта бизнес дамытуымыз керек. Ішкі өнімге келгенде экономиканы бір он бес пайызын құрау керек деп Президент тапсырма берді, жеті пайыздан әлі аса алмай келе жатырмыз. ;-;Өткенде бір күзет, күзет қой енді қарапайым ия мысалы, біздің сол күзетте де көп ер адамдар тартылған. Кеше бір сөйлесіпатсақ айтад, іі осы жылдың көктемінде, жазында, күзінде жалақыларыңызды көтереміз деп айтты да дейді, міне желтоқсанның іі осы бір екі күн бұрын жаңа бастығымыз шақырып, есеп берді дид біздің алдымызда.
Мақсат Толықбай	▶			Сол кезде айтты дид, биыл он пайызға сіздерге көтеріп берем, шамам соған ғана жетті дид. Сонда мен айтам ана жиырма жылдың инфляция қайда жыл сайынғы, мынау өсіпатқан тауарларымыз қайда, коммуналдық төлемдеріміз қайда, соның бәрі есептелмейд. Халық кедейленген сайын, кедейленіп бара жатыр. Соның бірі, жыирма бесінші жылы диді міне электр энергиясына және қоқысқа отыз пайызға төлемақы өсед диді. Енді өссе өссін, ия, бірақ сол қоқыс жәшіктерін ретке келтіріп жатса, қоқыс таситын көліктерді ретке келтіріп, жаңалап жатса, мүмкін ия, бір тиынды жұмсап жатса, сол ақшаны. Енд сіздің ойыңыз қалай? Мен өз ойымды айттым, осылай боп тұр. Немесе өсірмесін, егер жәрата алмаса деген сияқты ғой.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия тарихта да ол қымбаттайтыны белгілі, өйткені бізде жылу бар, …қарасаңыз, ел бойынша жетпіс пайыз тозық жерлер, барлық сол Кеңес Өкіметінде салынған, оның құрылғыларын әлі сол Россия, Ресейден сатып алып отыр. Ертең олар істен шықса қайтеміз? Мұқым бір қала жылусыз қалад ертең, қыстың күні. ;-;Ия. ;-;Оның бәрі, трубалардың бәрін құбырларды ауыстыру үшін оған қосымша ақша керек, оған инвестиция керек. Оны сұрай беред, мемлекетте артық ақша жоқ. Оны жәрдемақы төлейсің, зейнетақы төлейсің ба, не істейсің? Әлде құбыр ауыстырасың ба? Сондықтан, айналып кеп инвесторлар, ия, қаз инвесторлар іздеп, сомен жұмыс істелініп жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Ол инвесторлар да ол бірден ақша құю екіталай, ол өйткені екі-үш жылда ақтамайтын жоба ғо ол, қырық жылдай, отыз жылдан кейін ақтауы мүмкін салған ақшасы. Баяғыда ана кливанк бед, бір теңгеге болсын, сатып ала беріңдер деп, сол сияқты. Сондай айналып кеп, оның бәрі тарифқа қосылад ертеңгі күні. Одан да қаша алмайсың. Енді қоқыс тазалауға келгенде әртүрлі ұсыныстар айтылып жатыр, бұл әлі заң жүзінде енген жоқ, біз өткендө тіпті бір ұйымдар тарапынан мынандай ұсыныс айтылды. Әрбір адам жылына бір рет салық төлесін деп, әрбір адам.
Мақсат Толықбай	▶			Сен қай жерде, қандай үйде тұратының маңызды емес, сенің кәдімгі картаң кеп тұрад ана, салық төлейміз ғой? Көлікке салық төлейсің, сол сияқты сен қоқысқа да жылына бір рет салық төлейсің. Егер әрбір адам жеке төлеу керек десе олаодың айтып отырғаны, сен үйде ғана қоқыс тастамайсың ғой, сен көлікпен келе жатып, әуежайда болсын, жанармай бекетінде болсын, далада тұрып қандай да бір жаңағы қоқыс жәшігіне қоқыс тастауың мүмкін. Басқа жерлерде де жүресің ғой. - Ия. - Кафеде отырып, асханада бір қоқыс. тастауың мүмкін. Сондықтан бірыңғай тариф болсын дид. Былай қарасаң халыққа шаққанда мүмкін аз шығатын шығар, жарайд ол, оған да келістік.
Мақсат Толықбай	▶			Ол ақша барлығынан орталыққа жиналад, одан кейін ертең үлестіру жағы қалай болад? Ол қаншалықты әділ болад? Өңірлерге бөлгенде. Ертең тағы ол механизм ашық бола ма, тағы да жемқорлық фактілері болмай ма? ;-;Ия-ия, ия-ия. ;-;Ол қаншалықты ел, біз бір ел таза ұстап тұра аламыз? Оны да түсінбейсің, сондықтан қарау керек бұны, бағдарлап. ;-;Мхм, осындай ұсыныс бар, алдарыңызға келді ғой, ия? ;-;Ия, әртүрлі ұсыныстар айтылып жатыр, әлі келген жоқ. ;-;Ааа. ;-;Сол кезде талқылаймыз әлі де.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мхм, ал енді отбасы банкке қатысты ұсыныс бүгін төрағаның сөзінен сізге келтірейін үзінді, ия, қазір мынау неге байланысты, жыирма бесінші жылдан бастап мемлекеттік сыйақы. Енді кейбір категорияларға берілмейд деп айтып жатыр ғой? Ііі, оны енді бұл ұсыныс диді және мәжіліс ол енді қабылдай ма, қабылдамай ма әлі белгісіз деп, сөйтіп төраға бұны журналистке айтқанын естіп қалдым, ия? Енді, сіз не дейсіз? Бұл ұсынысты мәжіліс қабылдай ма, жоқ па? ;-;Біз енді онсыз да біраз ұсыныстарымыз өткенде дауласып, әлі толық шешілген жоқ. Келген жоқ, мысал үшін, жетім балаларға келгенде, мысал үшін, тегін үй беру жағы болсын. Енді елдің көбі айтатыны жергілікті жерлерде баспана мәселесі көп көтереді ғой, мына кезектің жылжымайтыны.
Мақсат Толықбай	▶			Менен кейінгі тіпті кезекте тұрғандар үй алып жатыр деген сияқты және бұ жерде де кішкене ашықтау, ашықтық жоқ сияқты. Сондықтан енді бұларды негізі қазір ойға алып жатқаны, заң жобасы, отбасы банктің аясында бірыңғай база болад Қазақстан бойынша. Және әкімдікке барып, жеке тіркелмейсің. Енд тізім қайда жасалад? Кезектің тізімі. Бірыңғай базадан әркім көріп отырад, мысал үшін, баллдық есеппен көпбалалы аналарға, жетім балаларға, бірінші топтағы мүгедектерге, ол баллдық есеппен. Анау неге алды, мен неге алмай қалдым деген секілді, ол не үшін алды? Оның да себебі айтылып тұрад, бірыңғай база болад. Енді елдер қорқып отыр, енді жеті жыл болды кезекте тұрмыз, онда ол не болад?
Мақсат Толықбай	▶			Қайтадан кезекке тұрамыз ба деп. Енді сол кезектің барлығын қалай сақталды, сол бойынша енді қайтадан. ;-;Көшіру керек. ;-;Ия, көшіру керек. ;-;Цифрландырад. ;-;Ол қаншалықты қазір ашық болад, оны да біз бақылауға алуымыз керек. Осылай жаңалықтар боп жатыр. Енд жәңәгі ұсынысымыз қарап көрейік айтқан. ;-;Бірақ, ол мынау дұрыс бастама сияқты негізі, ия? Ол отбасы банкке беру, бүкіл әкімдіктерден алып, мысалы. ;-;Деп бірыңғай республика бойынша база болғаны жақсы, ашық, әркім көріп отыратын. ;-;Әйтпесе жиырма әкімдік, ол жиырма әкімдік әртүрлі жүргізед мысалы. ;-;Ия, бірыңғай база болу керек, әкімдіктерге бағынбайтын, республика бойынша.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мхм, жақсы. Енді осы ұсыныстардың ішінде дұрысы да бар, бұрысы да бар екен ғой, әйтеуір. ;-;Әртүрлі бар, енді үлескірлер көп біз алданып жатқан, оларға байланысты заң қабылдадық, қазыр. Енді көптеген қазір құрылыс компаниялар бар. ;-;Ия. ;-;Әлі әкімдіктен рұқсаттары жоқ, жерді аатып алған да, жарнамасын жасайд бірден. Бізден үй алыңдар, үйтіп жарнама жасауға тыйым салынды. Олардың да жаңағы банктық кепілдік болу керек, әкімдіктен рұқсаты болу керек, үлескерлермен жұмыс істеу үшін кішкене алданғандардың санын азайтайық деп, оларға да мына шартты қатайтып жатырмыз, баспана нарығына келгенде. Құрылыс компаниялардың талап күшейед.
Мақсат Толықбай	▶			- Жақсы. Ұялы байланыс операторларына қатысты не айтасыз? Енді ммм баға көтерілед деп жатыр, Бағдат Мусин жиырма бесінші жылдан бастап деді ғой дим, ия? Бірақ, бұ жерде тағы да баға көтерілед, сапа көтерілмейд. Енді бізге солай көрінед. Өйткені сапасы енді нетпесе, өспесе, төмендеп жатқанын өзім де көріп жүрм, қолданушы ретінде. - Ия, сапаға байланысты сын көп айтылад, тіпті мен шалғайдағы елді мекендерді айтпай-ақ қояйын, осы Астананың өзінде байқайтын шығарсыз. - Ия-ия, ия. - Кейде Астананың орталығының өзінде әрең ұстайд. Біз енді отыратын кабинет тіпті Ақ Орданың қасы ғой тіпті мәжілісте, енді о жақта кішкене қиындау, әртүрлі құрылғылар бар.
Мақсат Толықбай	▶			Қаланың орталығында да мен байқайм, сапа осы бір-екі жылға қарағанда тіпті нәшарләп кеткен сияқты. Ол бойынша міне тексеріс өткенде басталды, нәтижелерін әлі қалай болғанын көргенім жоқ. Бірақ енді тарифты қолдан өсіріп, осы уақытқа дейін де қымбаттатқандар бар, оларға да тексеріс жүргізілді, өткенде комитетте көтердік. Белгіленген айымппұлдар салдық, бірақ ол үлкөн компаниялар үшін ол ештеңе емес. Мен сізге қазір бір цифр көрсетейнш. Мысал үшін теледва компаниясына жеті жүз елу бір миллион теңге, кейсель компаниясына актив бес жүз алпыс үш миллион теңге, биллайнға үш жүз жиырма тоғыз миллион теңге айыппұл салынды. Шамамен енді үш миллиард екі жүз, оларға мүмкін бір апталық табыс шығар ол?
Мақсат Толықбай	▶			Айыппұлды да көбейту керек, айналып келгенде осы қадағалаудың нашарлығы. Қазір Бағдат Мусинде мәлімдеме жасады, басқалар қадағалау күшейтеміз деп жатыр, жаңағы жерде(?) министр де бар, енді. ;-;Еее, түсінікті. ;-;Бұлардың енді айтатын сылтауы. ;-;Ия. ;-;Қазақстан әлемдегі ең интернет тарифы арзан сегіз мемлекетке кіреміз, сондықтан көбейту керек, тарифты көбейту керек дид, сапа қайда, жарайд көбейттік? Сапа сол қалпында тұр ғой. Ауылды жерлерде тіпті қиын. Мына үлкен компаниялар айналдырған жаңағы мың үйі бар, бес жүз үйі бар ауылдарға барып, вышка қойғысы келмейд.
Мақсат Толықбай	▶			Е сен мына жақтан табыс тауып отсың ғой сен, ең болмаса жылына бәлембай ауылға көмектес отырып бар. Олар сенен тегін алып отырған жоқ қой, ел сияқты олар да ертең тарифпен төлейд деген сияқты. ;-;Бұл ана Өскемендегі заводтар сияқты ғой енді, сол сүзгіні қойып, шығынданбай, мына айыппұл төлец салған, мыналар да сол мұнараға шығынданбай-ақ, айыппұл төлей салған бұларға жеңіл сияқты боп тұр. Жақсы, осыны бір заңды тұрғыда онда бір тежеудің амалын қарастыру керек шығар. Маңызды мәселе, енді сіз өзіңіз де мәжілістің жұмысына кірісе салып, мына уақыт белдеуі жөнінде айттыңыз ғой, ия? ;-;Ия.
Мақсат Толықбай	▶			- Сөйтті де өкімет өзінің уәжін айтты, яғни біз үш жыл бойы зерттеу жұмысын жүргізуіміз керек деді, бұл сіздерге енді жауап болды. Бірақ сіздер тағы да оған қанағаттанбай, осы наурыз айында ма, зерттеу жұмыстарын аяқтау жөнінде бір ұсыныс тасталған сияқты. - Кеше, екі күн бұрын болды отырыс. - Ия. - Екі күн болды. - Енді, әйтеу бұ жерде де тартыс қой, сіздер былай айтасыздар, олар жауапты былай деп қайтарады. Сөйтіп енді сіздер тағы да амалын жасаудың, жылдамдатудың жолы ғой, ия? Әйтеуір наурызға дейін аяқталсын деген. - Енді біз осы өңірлерді аралағанда Шығыс Қазақстан бар, Солтүстік, мына Жетісуға дейін.
Мақсат Толықбай	▶			Ең көп қойылған сұрақ осы, басқасы білмейм Мақсат анау уақытты қайтарыңдар деді. Үш жарымда кеш батад, таңғы үште таң атад, осы мәселені енді бірнеше рет көтердік, өкімет үнсіз. Содан өткенде бірнеше депутат жиналып, осы мәселені көтердік қой, мәлімдеме жасадық. Осыған байланысты екі күн бұрын Денсаулық сақтау министрі, Ғылым министрі, тағы кім бар ед? Сауда интеграция министрін шақырып, уәждерін тыңдадық, уақыт бердік. Бұлар үш жыл сұрап отыр, зерттеуіміз керек деп. ;-;Ия. ;-;Ана үш облыс онсыз да қарғап-сілеп отыр, үш жыл қалай күтед, ел оны күте алмайд. Бұл зерттеуіміз керек дид қазір.
Мақсат Толықбай	▶			Бізге грант ойнатуымыз керек, конкурс, үш жүз алпыс миллион теңге бөліп беріңдер, үш жыл қалай зерттейд соны? Бірнеше адамға эксперимент жасайд, апта сайын қанын тексеред, жаңағы психологиялық ауытқушылық бар ма, басқа бар ма. Енді ол еститін үкімет концепциясы болса, осы уақытқа қанша, екі жүз мың адамнан петиция жиналды, осы ауыстырардан бұрын неге зерттемейд енді соны? ;-;Соны айтам, ия. ;-;Жоқ, сол кезде неге зерттемеді? Комиссия құрды, құрамына бес-алты қоғам белсендісін қосқан, енд бір-екі депутат болды, оның да кім екенін білмейміз, айтқан жоқ. Сөйтті де өздері қолын шығара салды, қабылдап. Бұл елдің қытығына тиетін бұндай мәселелер, ең болмаса мәжілісте өткізу керек еді ғой заң аренада, ешкім бізден сұраған жоқ.
Мақсат Толықбай	▶			Бір күнде кеп өзгерте салды, енді зерттеу керек екен бұны. Бұны, қаншалықты қисым бар зерттеу? Көріп отырсыздар ғой, Қатон қарағай деген ел бар ана Шығыс Қазақстан. Барыңызшы қазір түстен кейін екі жарымда кеш батып кетед. Екі жарым баяғыда түскі уақыт деуші едік қой, ояқта қазір кешкі уақыт екі жарым деген. Бұны о бастағы қабылдаған шешімдері, жаңағы экономикалық, экономикаға тиімді, мысал үшін Қытайда халық мысал үшін көп жұмыс істейд диді ғой, уақытын жұмыста өткізед, еңбек өнімділігін арттырамыз дид. Қарапайым логика, түстен кейін кеш батып кететін болса, сен қалай еңбек өнімділігін арттырасың? Енд жұмыс істей ма? Керісінше ұйықтай ма?
Мақсат Толықбай	▶			Енді тоқ жағын қараңыз, онсыз да тоққа тәуелдіміз қазір Ресейге. Ертең мына кеш ерте бататын болса электрэнергиясын да көбірек шығындайтын боламыз. Сондықтан бұл өте ұят нәрсе, үш жыл дегенге біз келіспедік, біз айттық, жарайд мына жаңа жыл өтсін, зерттеулеріңе үш ай уақыт береміз дедік, наурызға дейін. Наурызда қандай да бір қорытындысы бойынша шешім қабылдаймыз, бұ жерде саяси шешім болуы да мүмкін. Қазақстанның территориясы үлкөн, ол бір уақытта болуы, ол мүмкін емес. Енд қатты қатты ренжіп жатыр халық. ;-;Ал енді үкімет бір қолымен істеп отқанды, яғни уақыт белдеуін енгізді ғой, өзгертті ғой. Екінші қолымен соны жоққа шығарып, бұрынғы…
Мақсат Толықбай	▶			- Жоқ олар жоққа шығара алмайтын шығар, өйткені үш жыл уақыт бердіңдер деп айтқанынан қайтпайд. Үш жылда дәлелдейміз, зерттейміз деп. Енді үш жылда адам сол уақытқа да үйреніп алуы да мүмкін ғой, бірақ қазіо қолайсыз боп тұр ғой. - Сондықтан біз оны үш жыл күтетін уақыт жоқ, бізді де мына жақтан халық жеп жатыр, үш ай уақыт береміз дедік, нәтижесін енді нақты қорытындысын осы наурыз айында күтейік - Бізде ықпал етеміз. - Жалпы үкімет өзінің осы шешімін өзгертед дегенге сенесіз бе? Өзгертуі мүмкін дегенге болашақта? - Өздігінен өзгертпейд. - Бірақ басқа бір амалдар қарастырылуы мүмкін ия. - Саяси шешімдер қабылдауға барамыз.Болмаса одан да қатты-қатты мәлімдемелер жасаймыз.
Мақсат Толықбай	▶			Еститін үкімет концепциясы дейтін сол ғой, қайда қалды енді,халық айтып жатыр, орындау керек,сол министрдің айтқан жауабы жаңа Сауда министрі, сіз айтып жатқан Шығыс Қазақстан бір бөлігі жүз жиырма мың адамға ғана қолайсыз ғой дейд. Жүз жиырма мың ол адам емес пе сонда, Шығыс Қазақстанның халқы ол халық емес, халыққа жатпай ма? Он адам болса да адам ғой ол, осындай көзғарас. ;-;Түсінікті енді, бұл жерде былай деп қортындысын шығарайық енді бүгінгі сұхбатымыздың ия, көбінде бізді сөгіп жатад. ;-;Біз мына нәрсеге бет бұруымыз керек, негізі Жамбыл мырза, мына заң саласына байланысты қазір, заң жобасы керек. Мына екінші деңгейлі банктерге көп нәрсе байланысты.
Мақсат Толықбай	▶			Біз енді бюджетте тапшылық бар, бірақ бізде резервте тұрған ақша жоқ емес бар. Біздің қазір екінші деңгейлі банктерде, елу триллион теңге жатыр, баяғыда бұлар құрып кетуіміз мүмкін, банкроттың алдында тұрмыз дегенде, мемлекет көмектесті екі мың тоғызыншы жылы, Самрұқ қазына арқылы он миллиард доллар берді, ұлттық қордан алты миллиард доллар бердік. Ол біздің экономикамызға бірақ ол да кері әсерін берді, баға өсті, азық-түлік қымбаттады деген сияқты, біз со кезде көмектестік қой, қаз бұлар да міндеттеуіміз керекпіз.
Мақсат Толықбай	▶			Бұлар әбден жаман үйреніп алған, жоғары пайызбен тек халыққа ғана несие беред халыққа, жетпіс пайызын тек халыққа беред, тіпті халықаралық сарапшылар айтад, қазақтың банктері ең пайда келетін банктердің бірі әлемдегі, өйткені біз бизнесті қолдамаймыз ғой, жаман үйреніп алғамыз, ақша көп пе, сол халыққа ғана береміз, пайызы жоғары ғой. Енді бұлар экономиканың нақты секторына көмектесетін кез келді. Осы жыл аяқталмай жатып, қазір банктердің таза тапқан пайдасы триллионнан асып кетті. Ақша тауып жатыр.Біз енді мынадай шарт қолданайық деп жатырмыз, дивиденттердің елу пайызын мемлекетке қайтару, не болмаса нақты экономика секторына көмектесу, осындай заң жобасы келе жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Кәсіппен айналысайын десем мен қазір банкке барайын, мағанда сол жиырма пайызбен береді. Мен банктің кредитін төлейм ба, кәсібімді ашам ба, не каникул жоқ, сондықтан жеңілдетілген несие берсін, кәсіп ашқысы келетіндерге екі-үш пайызбен, біз осыны ультиматум қойып, заң шығарамыз екінші деңгейлі банктерге. Қанша пайда таптыңдар дивидент, не шағын орта бизнесті дамытуға кредит бересіңдер төмен пайызбен, не болмаса пайдаларыңның жартысын мемлекеттік салық ретінде алып қоямыз, ойланыңдар деп. ;-;Ал енді банктердің артында олигархтардың тұрғанын ескерсек.. ;-; Жоқ ол заң жобасын қабылдаймыз күшке салып, енді ойлаңыз ол тапқан пайдасының жартысын, жәй мемлекетке салық ретінде бере салғаннан гөрі, одан да шағын бизнеске жеңілдетілген несие берген өзіне тиімді ғой, тегін кеткеннен гөрі одан да пайдасын көреді.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия, ия. ;-;Осындай шарт қоятын кез келді, мемлекет қаншама жыл көмектесті, бірақ бұлар экономиканың нақты секторда бизнеске ақша салуға құлықсыз. Әбден әуестеніп алған, тек қана халықты тонау, жоғары пайызбен халыққа ғана кредит беру, содан оларды міндеттейтін кез келді. Бір кезде мемлекет те көмектесті ғой аяқтан тұрып кетулеріне, енді соның да жауабы болу керек қой деп есептеймін. ;-; Бұл заң жобасы қандай деңгейде қазір? ;-;Қазір енді түсіп жатыр, қарастырып жатырмыз, салық кодексі бар, осы бар барлығы.
Мақсат Толықбай	▶			- Жақсы, қортындылайық онда, бізде халық сөгіп жатад, айтасыңдар, айтасыңдар қалад деп, бірақ енді бүгінгі сұхбатымызда да құдайға шүкір біз енді шешімін де айтқан сияқтымыз, жаңа сауалдар бойынша да менің мысалы көңілімнен шығып отыр ия, тек қана сөз болған жоқ, яғни қанша пайызына дейін шағып беріп айттық қой. Қанша сауалымыз орындалды. - Енді. - Тағы алып-қосарыңыз болса? - Біздің бірінші депутатдар міндеті бұл, парламент - ол заң шығарушы орган. Бізде шығып жатқан заңдар жаман деп айта алмайм, дәл қазір күн, күннің осы уақыттың сұранысына е, жақсы заңдар шығып жатыр, оны біз бақылап отырмыз ғой. Германияда қандай ол заң, басқа елде қалай салыстырмалы түрде, заңдар жаман емес, заң шығып жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Мәсели сол заңның орындалуында, заң әділ сөйлейтін болса, заң ақ сөйлейтін болса, біз көтеріп жүрген талай мәселе күн тәртібінен түсіп қалар еді.Мәселе сол заңдар қалай жұмыс істейді ары қарай, мәселе сода.Енді бұл бізде бірінші функция, екінші халықтың өкілі ретінде жеткізу. Осы айтып жатырсыңдар, айтып жатырсыңдар не өзгеред дейд? Айтыла беру керек ол мәселе, айтыла беру керек. Біздің қатарымыз көбею керек, көрдіңіз бе, негізгі миссия сол. Бірдеңені өзгерту менің қолымнан келмейд, мен сот ісіне араласа алмаймын ондай құқықты да алып тастаған , сот ісіне араласа алмаймын ғой.
Мақсат Толықбай	▶			Бірақ бюджетті бақылай аламыз, ең болмаса мына жерде бір жыл отырайын, екі жыл отырайық, үш жыл отырайық, жақсы болайық, жаман болайық, осы біздің отырғанымызды пайдаланып, өңірдегі мәслихат депуттаттары болсын, тұралап қалған жобаларын олар әкелсе, жергілікті халықтың талабын жеткізсе, бірігіп жұмыс істеуге бір мүмкіндік бар. Бас прокурорларға да жеткізе аламын мәселелелерді, басқа да жеткізе алам, көрдіңіз бе ол бір адамға байланысты емес. Біз бірігіп жұмыс істеуіміз керек, біздің отырғанымызды пайдалансын, әйтеуір енді жақсы жұмыс істеп жатқан әріптестеріміз өте көп қой, енді осы айтқанмен не өзгеред, осылар да қоймады ғой, ол да пенде ғой, бір күні айтад: не істесеңде жақпайсың ғой деп, ол да қолын сілтеуі мүмкін, қолдай сал, есі дұрыс адам ол халық махаббатын ештеңеге айырбастамайд.
Мақсат Толықбай	▶			Керісінше міндеттеп қой, мақтап-мақтап жұмысты үйіп қой алдына, е мынамен айналыс, біздің өңірдегі мына мәселені шеш деп. Бұл ана ерім дейтін ел болмаса, елім дейтін ер қайдан пайда болады дейді. Біз отырып алып айтамыз ғой, Махатма Ганди, Эльсон Моделла сияқты әлемдік бір лидерлердің көшбасшылығын айтамыз да, бірақ сомен соңына дейін барған халықты айтпаймыз ғой. Халық қайда сонда? Сондықтан Азамат қоғамының өзіне де көп нәрсе байланысты, отырып ап сен, анау айтса екен, мынау айтса екен деп, аспаннан аяғы салбырап кеп ешкім өзгерпейд ол, өзгерту бәріміздің қолымызда. Болашаққа не қалдырамыз,бала шағаға қалай тәрбие береміз, бірлесіп жұмыс істеуіміз керек.
Мақсат Толықбай	▶			Бұл енді өзімізге қалады ғой басқа, Африкаға көшіп кетпейм ғой мен, Европаға көшіп кетпейм осы елде қаламыз. - Жақсы, жақсы, осы енді айтып жатқан белсенді депутатдардың бірі Махсат Толықбай Шымкентке кетед деген бір сыбыс болды, жаз мезгілінде, қайдан шыққан сыбыс? Әкім орынбасары боп кетеді деп. - Жалғыз Шымкент емес, бірнеше өңірден шақырылу келді, осы қалаға, бірнеше, Шығыс Қазақстанда бар ішінде. Әкімнің орынбасары боласың ба деген ұсыныс, ыыы, өзіміздің енді мәжілістің төрағасы… ақылдастым.
Мақсат Толықбай	▶			Келгенің кеше бір-екі жыл жүре тұрған дұрыс қой деп енді, бастап қойған үлкен істер бар, жаңа айтқандай Алматы облысына байланысты, басқа да заң жобалары, енді бір келіп, бір кетіп жүргенше, осы нәрселерді соңына дейін жеткізіп кеткен дұрыс шығар деп ойлаймын мен, болашақта енді қайда барарымды бір құдай білсін. - Жақсы, керемет. Енді онда мен енді болжап отырмын, депутаттықтан кейін де бір құдай қаласа, осы ұсыныстар әлі болады ғой… - Көреміз енді, ден сау болсын, құдай амандығын берсін. - Жақсы, сіздерге сәттілік тілейміз, ия, енді осындай біріншіден, мәселелер таусылмайтыны түсінікті ғой әйтеуір, бірақ олармен күресте де бір қажыр-қайрат керек, ия, ия. Рахмет сіздерге.
Мақсат Толықбай	▶			-;Батырып неге айтпайсыңдар деп жатад, мен айтам да енді, күйіп кетуге болмайд, болашақта бұдан да үлкен мәселелерде бар, біз сол кезде керек боламыз. Не нәрсеге де болса да басыңды сұғып, бас күйіп кетуі мүмкін, сондықтан бір нәрседе үнсіз қалуым мүмкін, оны да түсіну керек деп есептеймін. ;-;Дұрыс, бұл да бір тактика ия ;-;Жақсы, рахмет. Ал құрметті көрермен, сіздерде қолдай отырыңыздар, бұл осы дастарханның басында, столдың басында айтылып қалған әңгіме болмау керек, тарау керек барынша адамдар көру керек деп есептеймін өз басым, қолдай отырыңыздар пікір жазыңыздар, лүпілді басыңыздар.
Мақсат Толықбай	▶			-;Биылғы қарыздарды айтып берейін сізге. Жалпы өзі біз қазір қарызға өмір сүріп жатырмыз. Ең болмаса өкіметке бір жылды жоспарлап үйренуге болады ғой? Оның алты жүз миллиард мына Жапониядан алып жатыр, осы жолы алты жүз миллион. Одан бөлек, ұлттық қордан, бес те алты триллион теңге, ҚазАтомПром арқылы бір триллион теңге, келесі жылы тағы да бес те алты триллион теңге қарыз алмақ, ұлттық қордан. Мақтанып айтады ғой, Жапониядан біз өөөте төмен пайызбен келістік, бір пайызға, нөл де бес пайызға алып отырдық деп. Енді ол қарыз бәрібір мақтанатын дүние емес қой?
Мақсат Толықбай	▶			-;Көбіне депутаттар шулап жатад, ұлттық қордан трансфер аударылмасын ешқандай ақша және алынбасын дид, әә бірақ қалай осы бюджеттің енді бір ың-шыңсыз ба ия, қабылданып кетуінн жол беріп қоят? ;-;Бізді халық жеп жатыр сондықтан, үш ай уақыт береміз дедік, нәтижесін енді, нақты қорытындысын осы наурыз айында күтейік, біз де барынша ықпал етеміз. ;-;Жалпы өкімет енді өзінің осы шешімін өзгертед дегенге сенесіз бе? Өзгерту мүмкін дегенге болашақта. ;-;Өздігінен өзгертпейд. ;-;Бірақ басқа бір амалдар қарастырылуы мүмкін, ия?
Мақсат Толықбай	▶			-;Саяси шешім қабылдауға, барамыз. Болмаса одан да қатты-қатты мәлімдемелер жасаймыз. Күй кетуге болмайт. ;-;Ммм, ия-ия. ;-;Болашақта бұдан да үлкен мәселелер бар. Сол кезде керек боламыз. ;-;Қадірменді көрермен бұл “Қасқа жол” және оның жүргізушісі мен Жамбыл Зейнолла. Бүгін жылдың енді өзіндік қорытындысын жасайық деп шештік, ол әә халыққа, әсіресе қатысы бар мынау экономикалық тұрғыда және өңірлердің дамуына қатысты деп айтып қояйын. Сол себепті бізде Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Мақсат Толықбай келіп отыр және осы экономикалық және өңірлік даму комитетінің мүшесі, ия. Сол себепті біздің сұрақтарымыз да осы тұрғыда болад.
Мақсат Толықбай	▶			Енді, мынадан бастайық, жиырма бес және жиырма жетінші жылдарға еліміздің бюжеті қабылданды, бірақ мен мына жерде түсінбейтін нәрсем және мен үшін қызық нәрсе ия? Көбінде депутаттар шулап жатад, ұлттық қордан трансфер аударылмасын ешқандай ақша, және алынбасын дид, бірақ қалай осы бюджеттің енді бір ың-шыңсыз ба, ия, қабылданып кетуіне жол беріп қоят? ;-;Кейде амалсыз бересің. Бұлар по факту соңында келед та алдыңа, бір жыл бұрын келмейд. Енді біз бір жылға жоспарлаймыз ғой, үш жылдық жоспар болад, екі жылдық жоспар болад, келесі жылы міне мынанша мектеп салыну керек, мынша ауылға су тартылуы керек, жол салынуы керек, оның ішінде әлеуметтік міндеттемелер бар, елге төленетін.
Мақсат Толықбай	▶			Осының барлығын жинастырып, бізге ап келед. Іі, бізде бірақ енді кемші тұсымыз жоспарлаудың жоқтығында өкіметте. Ыы, биыл биылғы қарыздарды айтып берейін сізге, жалпы өзі біз қазыр қаоызға өмір сүріп жатырмыз. Іі, бюджеттің тапшылығын жабу үшін, үкімет тағы да міне үш триллион теңге қарыз алды. ;-;Жиырма төртінші жылы, ия? ;-;Ия, осы жақында. Оның алты жүз миллиард мына Жапониядан алып жатыр, осы жолы алты жүз миллион. Одан бөлек, ұлтты қордан бес те алты триллион теңге, ҚазАтомПром арқылы бір триллион теңге, келесі жылы тағы да бес те алты триллион теңге қарыз алмақ, ұлттық қордан.
Мақсат Толықбай	▶			Сонда екі жылда біз болашақ үшін, болашақтың капиталы деп жинап келе жатқан ұлттық қордан жиырма төрт миллиард доллар, долларға пара пара ақша алынбақ. Көрдіңіз ғой? Енді өкімет ең болмаса бір жылға жоспарлауды үйрену керек. Жоспарлайт, ақша жетпей қалад, одан кейін мынаяқ, қайтып толтырамыз? Зейнетақыны қалай береміз? Ана жобаны қалай саламыз? Шетелден қарыз… ;-;По факту …. ;-;По факту алдымызғк келед, мақтанып айтады ғой, Жапониядан біз өөөте төмен пайызбен келістік, бір пайызға, нөл де бес пайызға алып отырдық деп. Енді ол қарыз бәрібір мақтанатын дүние емес қой? Бірақ жауапкершілікті ешкім мойына алмайд, бәріне бәрібір.
Мақсат Толықбай	▶			. Ана қаржы министрлер жап-жас жігіттер, осы айды қалай толтырайын деп жатсыңдар? Бәлембайдан мемлекеттен осындай бір триллион алатын болдық, екі триллион алатын болдық, қаз мен банктен барып кредит алып көрейін, уақытында төлей алмасам, менің үйімді тартып алад. Менің көлігімді тартып алад. Ешқандай ешкім жауапқа тартылмайд. Ең болмаса ешкім сөгіс те алмайд. Бізге жауапкершілікті күшейту керек, мына бюджеттің тапшылығын жабуға келгенде, ең болмаса өкіметке бір жылды жоспарлап үйренуге болады ғой? Мұнайдың бағасына динамика осылай ойнауы мүмкін, доллардың бағамы бар, басқа да форс-мажор бар. Ең болмаса бір жылдықтың жоспарлау болады ғой. Оны да жоспарлай алмайд. Айналып кеп тағыда міне қарыз алып жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			- Ия. - Қарызға батып жатыр. - Бұл енді мысалы, жиырма жетіге дейін жоспарлаған болып тұр, бірақ ертең алдарыңызға талай келе ме? - Биыл, келесі жылы алынатын қарызды ғана айтып отырмын. Жиырма жетіге дейін емес. Енді бізде қазір шығыс көп, кірім аз боп жатыр, көріп отсыс. Енді, елге қарапайым тілмен түсіндіргенде, біо отбасының айлық табы үш жүз мың десек, біздің шығымыз бес жүз мыңға айналып кеп отыр ғой. Айналайын әйелім мына үш жүз мың кішкене үнемдейк, саған қыстық куртканы осы айда емес, ең болмаса келесі айда алайық де. Осының бәрін жоспарлауға болады ғой? Бізде кіріс, шығыс көп боп жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			- Мхм, жаңа бір сөзіңізде айтып қалдыңыз ғой, ұлттық қордан сіз қарыз алу деп айттыңыз, бұл қаншалықты қарыз? Сонда қайтатын ақша ма, әлде? - Жо, Президенттің берген тапсырмасы бар. Біз енді жиырма бес, жиырма жетіге дейін біз ұлттық қордың табысын екі есеге көбейутіміз керек деп жатырмыз. Біз жылда ала беретін болсақ, оны қалай көбейтеміз? Және біз енді үлкен заң жобасын қабылдадық, бұл болашақ капитал жиналып жатыр, ұлттық қор, әр балаға ұлттық қордан деп. Со үшін ертең ата-аналар да бақылайды, ол болашақ инвестициясы, бала он сегізге толғанда ұлттық қордан үлесін алу керек қой. Біз талан-таражға салып, түк қалдырмайтын болсақ, ертең болашақ ұрпаққа не қалад? Оның бәрін ескеру керек.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мм, түсінікті, түсінікті. Енді келесі мәселе. ;-;Енді тағы үлкен мәселе бұ жерде, жоспардың жоқтығы деп. Биыл бюджетке түсу керек болған салықтан, негізгі біздің бюджет салықтан құралад, үш триллион теңге түсу керек болған, ол да түспеді. Яғни, бұ жерде лазейка кетіп жатыр, о неге түспеді? Оған ешкім жауап бермейд. Сен уәде еткенде сен түсіруің керек қой, сен жоспарлайсың ғой, келесі айда мен осынша табыс табуым керек деп. Таба алмасаң, неге таппадың? Кім кінәлі? Ешкім жауап бермейд. Енді мемлекет қолдау ретінде осы отыз жылдың ішінде қандай ірі компаниялар, өндіріс қой негізі салық беріп отырған.
Мақсат Толықбай	▶			Солардың әрқайсысына біз жүз миллиардтаған теңгеден бердік, аяқтан тұрып алсын деп, солар қанша салық төлеп жатыр, қанша өнім шығарып жатыр, қанша адамға жұмыс беріп отыр, олардың да бір есебін сұрайтын кез келді ғой. Ең ірі компаниялардың есебін сұраттық, әлі ләм мим ешкім жағаға шыққан жоқ, әлі күтіп отырмыз. Оның бәрін есебін сұрау керек. ;-;Сіздің айтқаныңыздан шығып отыр, өткенде Ермурат Бапи ағамыз ба, осы шүйдікті қаржы министрлігіне, неге? Өйткені бұлар дейді, кәсіпкерлерден алдын-ала, келер жылдың талығын алып қойған ба? Бірдеңесі бар. Яғни осы жоспарды орындау үшін, бірақ соның өзінде орындай алмай отыр ғой.
Мақсат Толықбай	▶			-;Жоқ енді бұлар негізгі айтатын сылтау, қазір енді мұнайға байланысты болып тұр ғой, баға төмендеп кетті. Қазыр шектеу қойып жатыр өнімге де, соған байланысты, оның бәрін ескеру керексің ғой, форс-мажор жағдайын. Онда артық шығындарды, артық конференцияларды тоқтатайық біз, керекі жоқ жобаларды. Біз қай сала өркендеп жатыр, соған көмектесудің орнына, керісінше әбден банкроттың алдында тұрған сол кәсіпорынды ұстап қалу үшін, ақшаның бәрін соған аударамыз да, о жерде қиын дамудың болуы. Ол экономикада да еркіндік болу керек. ;-;Мхм, түсінікті. Талғар мәселесін айтып өтейікші, ол да қазір ушығып тұр ғой. Мына алдымен Шерзаттың ағасы қайтыс болды ия, енді әкесін қамады.
Мақсат Толықбай	▶			Жұртшылық жалпы суицид дегенге сенбейд дәне әкесін әділдікті талап еткені үшін қамады дегенді айтад. Енді бұ жерде не айтуға келед? ;-;Бұл енді қарап отырмын, әлеуметтік желіде көп талқыланып жатыр, расында үлкөн трагедия, айналасы бір, бір жарым айдың ішінде енді ағасы, інісі, екі адам кетіп отыр. Біреу атылды, жа біреу асылып өлді деген секілді. Енді мен тергеу материалдарын енді, ашық айтуға болмайд, сұратып, ешқандай криминалдық сипат жоқ, өз-өзіне қол жұмсардың алдында ашық суицид. Жаңағы хат жазып кеткен деп отыр. Жәрайд, ол өз-өзіне қол жұмсаған күннің өзінде де оны бір өлімге итермелеген жағдайды біз көріп отырмыз ғой?
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия. ;-;О және соның жаназасында ол адамда шок состояние болад, ол әртүрлі эмоцияға берілуі мүмкін, ол біреуді балағаттауы мүмкін, біреуді боқтауы мүмкін. Енді оның өмірі ойран болды ғой, былай қарасаң. Бұ жерде енд ол тыныштықты ойлап, әйтеу шуды басу үшін, бірден оны қолын қайырып кеткен, бұл дұрыс емес әрекет деп ойлайм. Бұ жерде психологтармен жұмыс істеу керек ед, бір маман бер. Енді ол орталық көшені жауыпстап, қозғалыс тоқтатып, митинг ұйымдастырып жатқан жоқ қой. Сондықтан, бірінші кезекте сол құзырлы органдар, пракуратураның жауапкершілігі, өйткені тергеу материалында ел білмейтін басқа да дүниелер бар.
Мақсат Толықбай	▶			Бізде барлығы құпия деп жасырад, соңына дейін, басынан бастап ашық жүргізу керек ед. Сонда ел білетін ед, сен жасырған сайын басқаьда топтар бар, осындайда жұмыс істейтін. Бұл енд біз, бұның екінші жағына да үңілуіміз керек, бұл бір ғана Талғарда ғана емес, кім білед, шалғай өзге өңірлерде, бұндай проблемалар болмасын ешкіи кепіл емес, болып та жатқан шығар. Е біздің блогерлер бар, журналисттер бар, қоғам белсенділері резонанс туғызғаннан кейін барып, талқыланып жатыр. Кеше енді мәлімет таратып жатыр, отбасын қауіпсіз жерге көшірдік деп. Осы уақытқа дейін көшіру керек ед. Ол бірінші кезекте сол, құзырлы орган, пракуратураға келетін сын, жұмысының ашық болмауы, ашықтық керек қазір қоғамда.
Мақсат Толықбай	▶			Ана Бишембаевтың сотын жүргіздік қой, сол сияқты бұндай резонанс дүниелерді ашық жүргізу керек еді. Енді екінші жағынан келетін болсақ, мына бұл дүниелердің барлығы қайдан шығып жатыр, мына сенім кредитінің азайғандығы, бұл сол әлеуметтік отыз жыл бойы жиналған проблемалар, бізде. Бұның артында үлкөн жемқорлық тұр, әлеуметтік теңсіздік. Енд біз еңбек адамын бағалауымыз керек дейміз, қарапайым жастармен сөйлесесің, олардың қазір бүкіл санасы тез байып кету, тез жетістікке жету. Өйткені ол көрші прокуратураның баласы, басқа біреудің баласы, қалай байып жатқанын ол көзбен көріп отыр ғой. Ол адал еңбекпен осындай деңгейге жете ала ма, жоқ па деген сұрақ қояд.
Мақсат Толықбай	▶			Сондықтан, бірінші кезекте қаз айтып жатқан әділетті Қазақстан, әрбір қарапайым адам, мен әйтеу қорғаштай алатын мемлекетім бар ғой, мені қорғайтын сотым бар, мені қорғайтын полициям бар деп айталмайынша, ол әділетті Қазақстан құрылуы өте қиын. Мына Талғарда бір ғана жағдай, сол әділетті Қазақстанға сын алып жатыр деп мен есептейм. Өйткені әлеуметтік теңсіздіктің өзі қайдан шығад? Мен енд экономикалық реформа комитетінде болғаннан кейін, ыы бюджеттің бәрі салықтан толад, біз заң тұлғалардың өткенде қанша қарапайым тілмен түсіндірейін, ИП-ны ТОО дейміз ғой тіркелген, қаншауы бар екен деп, біз екі жарым, үш миллионға жуық заңды тұлға бар Қазақстанда.
Мақсат Толықбай	▶			Үш миллионға жуық, тіркелген осы ТОО-лардың саны. Соның енді тоқсан пайыз салықты, қанша компания беріп отыр деп ойлайсыз, үш миллионға жуық ТОО-ның ішінде? Шамамен айтып көріңізші мысал үшін. ;-;Екі жарым миллион шығар? ;-;Жүз жетпіс-ақ компания. ;-;Аа, жүз жетпіс компания тоқсаг процент салық төлеп отыр, ааа. ;-;Тіпті, он жеті емес, мың жеті жүз емес, жүз жетпіс мың емес, жүз жетпіс-ақ компания. Яғни Президент айтқандай, сол Қазақстан байлығы тең жартысы жүз алпыс екі адам әлі иелік етіп отыр деген сөз. ;-;Аа, ия-ия, ия. ;-;Көрдіңіз ғой? Салықтың көбісі, әлі монополия солардың қолында. Сондықтан мұның барлығы кеше Қаңтарда да, енді билікті басып алмақ болған басқа да әрекеттер болды, білеміз ол, ондай сценарий төңкерісті алдын-ала дайындалад.
Мақсат Толықбай	▶			Оны енді, бірақ көшеге қара халық та шықты ғой, қарапайым халық, мен де болдым алаңда, қымбатшылықты айтты, кредит кешірілсін деді, басқа деді. Жаңа дүкөндер тонады деп сынадық, жанармай бекеттерін қиратты деп, ол аш-жалаңаш, жұмыссыз жастар, ешқашан ол патриот болмайд. Ондай адамнан патриотты күтуге болмайд. Сондықтан, біз әділетті қоғамда өмір сүріп жатқанымызға көз жеткізуіміз керек. Жаңа мәжіліс депутаттары неге бармад деп жатыр, о мен барғанымен не өзгеред о жерде? Әркім өз ісімен айналысу керек қой. Заң жобасымен қандай да бір өзгертетін бағыттар болса, келсін, со нәрсені күн тәртібіне шығарайық.
Мақсат Толықбай	▶			Өткенде Жаңаөзеннің мұнайшылары кеп, бір қабылдады, екі рет қабылдады, қаз айтатын болдым, ол енді еңбек табу, жеке компанияның арасында боп жатқан. ҚазМұнайға барыңдар, энергетика министрі не үшін отыр, алдына барып жатыңдар, есігіне. Аштық жариялаңдар, айналыссын, еңбек табуына байланысты заңда бір норманы өзгерту керек болса, онда келіңдер. Енді әрқайсысына біз жүгірсек не болад ол? Әркім өз ісімен айналысу керек. Ол бәріне депутат жүгіре беретін болса, тек қана Президент тапсырма беріп, сол кезде ғана істелетін болса.
Мақсат Толықбай	▶			-;Осы жерде мақсат, мынандай мәселе туындап тұр ғой, халық өкінішке орай сол полицияға да сенбейд, ешкімге сенбейд, ия. Министрге сенбейд, депутатқа сенед, ия? Неге? Мысалы, бұл Талғардың кейісінің өзінде бізге мынау сенімдіктің жоқтығын көрсетіп берді сол полицияға деген дәне әділдіктің жоқтығын көрсетіп берді. Енді бұ жерде біз полицияны реформаладық та, полицияны, полицейлерді аттестатаудан да өткіздік. Бірақ, нәтиже, енді біз көріп отырған жоқпыз. ;-;Нәтиже қайдан шығад? Біз ананы сынаймыз, мынаны сынаймыз. Ең үлкөн реформа, ол сол сот саласынан басталад, сотың тәуелсіз болу керек.
Мақсат Толықбай	▶			Сотың тәуелсіз боп, сотың ешкімге бағынбайтын болса, әкімің де тыныш жүред, шенеуің де тыныш жүред, басқа жәңағы орталар бар ғо? Полицияң да тыныш жүред, өйткөні сот бар ғой, әділдігін айтад. Соты тәуелді елдің, жемқорлық тоқтамайд ешқашан. Соты сатылатын, соты тәуелді елдің халқы да ол жемқорлыққа әрбірден соң көз жұма қарайд. Менде ертең тамыр-таныс табамын ғой деп, міне әділеттік осыдан басталад бізде, көрдіңіздер ғой? Енд біз жарайд, бірінші кезекте заң шығарушы органбыз, біз қайда қарап отыр дид, депутаттың міндеті ол заң шығару, екіншіде халықтың талабын жеткізу. Сендер айтқанмен не орындалад дид енд, айтпасаң айтпадың дид, ол нәрсе айтыла беру керек, бүгін мен айтайын, бүгін біреу айтад, ертең тағы біреу айтад, сөйтіп-сөйтіп біз көбейеміз.
Мақсат Толықбай	▶			Ол айтылып жатыр, енді біз іздеп кететін әйтеу біз қоғамды қабылдау есік қашан да есік ашық. Әйтеуір тыңдайсың, бәріне шамаң жетпейд, сен көмектесе алатын дүниең бар, көмектесе алмайтын дүниең бар. Ол еститін өкімет концепциясы болғаннан кейін, ол министрліктің де есігі қашан да халыққа ашық болу керек деп мен есептейм, ол ауруды жасыра бергеннен ештеңе өзгермейд. Бірақ, қарның ашатын осы кішкене жауапкершілікті мойына ала алатын, мына елін сүйетін, бір адал жұмыс істейнш деген бір кадрлар кішкене тапшы бізде, со жағы кішкене.
Мақсат Толықбай	▶			Енді біз кейбір министрлер сынаймыз, ескі Қазақстанның өкілдері әрбір тармақтарда отыр, ия, бұрынғы министрлер кеткен шығар, орнына кім келді көп жағдайда? Сол орынбасар болған вице-министрлер отыр. Ол ананың былығын білед, бірақ оны көтеріп ашайын десе, сол құжаттардың бәрінде өзінің қолы тұр ғой, ол ларқ ете алмайд. Осындай көп дүниелер әртүрлі тармақта. Біз тамырынан құрттаған ағаштың бір бұтағынан емдеп жүрміз да, ол тамырдан құрттаған ағаш бұтағынан емделмейді ғой? Сондықтан, үокөн реформалар керек, енді эволюциялық түрде жүріп жатыр әділетті Қазақстан қадамдары.
Мақсат Толықбай	▶			Бірақ енді бір күнде, екі күнде оны жүзеге асу өте қиын, азаматтық қоғамға да байланысты, қоғам белсенді болмай, азаматтық мемлекет те мықты болмайд. Біз отырыпап, кейде мен үшін анау айтса екен, мен үшін мынау айтса екен дейміз, ол да болмайд. Бірігіп жұмыс істеуіміз керек. ;-;Ия, әйтеуір сіздерден талап етіп жатад, сосын сынап та жатад, айтад. ;-;Дұрыс қой, сынайды ғой енді. ;-;Нәтиже жоқ деп. ;-;Мен ешкім депутат бол деп сүйреп әкелген жоқ қой, осы жауапкершілікті мойыныма алдым ғой, мен бүкіл сынға дайын болуым керек. Ешкім саған депутат бол деген жоқ. Кез-келген сынды қабылдап үйрену керек, оған енді онсызда үйренесің бұ жақта.
Мақсат Толықбай	▶			-;Жақсы, мына сауалдарыңызға қатысты айтайықшы, мысалы бір мынандай аналогия, аналогиядан бұрын іі бір орташа болжам жасап көрсек, жоқ болжам емес, есептек, есептеу. Мысалы, сіз қанша сауал жасадыңыз, қанша сауал соңына дейін жетті ия мысал, нәтижелі болды, процентпен шығара аламыз ба? Осы жылы осынша сауал болса, соның бір осыншасы. ;-;Апта сайын отырыста сауал оқуға болад, ол бірақ санмен емес, сапасымен өлшенед деп есептейм. Өткенде іштей қарадым, бір елу пайызына дейін орындалған сияқты. Елу пайызына дейін. ;-;Мына жиырма төртінші жыл бойынша?
Мақсат Толықбай	▶			-;Жалпы осы бір жарым, әлі екі жыл болған жоқ қой. Енді қысқаша ғана айтып өтейік. Бір жарым, ең бірінші депутат сауалым Қожа Ахмет Яссауи кесенесі туралы айтқам. Өйткені мен сайлауды бірінші сол Түркістаннан бастадық, анау енді ЮНЕСКО-ға енген біздің асыл мұрамыз ғой, алты ғасыр тұрған. Оның қалай болса сыртын, қамысын ұрыпстаған, астынан су кетіп жатыр, неден тұз алып жатқанын білмейд. Енд бұл әлемдік мұра, басқа мақтанатын ештеңе жоқ тарихи бізде, енд ананы құлатып алсақ, енд ол обал, циркуляция дұрыс емес. Ол жылына ақша бөлінед, бәлембай миллиард, сыртын ағартып қоят краскілеп. Ол неден тұзданып жатыр? Ол неге төбеден су ағат, ол алты ғасыр тұрған ғимарат қой, несін бүлдіріп алдық?
Мақсат Толықбай	▶			Бірінші зерттеу керек оны, Иранның мықты мамандары, Өзбекстанның, Ресейден, шетелден шақырып. Бірінші комиссия құрындар деп, осы мәселені көтердім, көтергеннен бір-екі аптадан соң мен жүз отыз сегіз миллион теңге бөлдірдім, осы уақытқа дейін алты жүз елу миллион теңге бөлдіруге әрекет еттім, ақша бөлінді. Жиырма бесіншң жылдың аяғына дейін зерттеу жұмыстары бітед, қаз жүріп жатыр. Әрбір жерге датчиктарын да қойды, ішкі ауа қалай өзгеріп тұрад, оның бәрі зерттеліп жатыр. Одан кейін барып, жаңа жөндеу жұмыстарына кірісед, оны жәй жөндей беруге болмайд, бірінші себебін білуіміз керек қой. Қаз бірінші … запрос, одан біз алты жүз елу миллиард теңге бөлінді.
Мақсат Толықбай	▶			Екінші енді ұсақ-түйек көп қой, үлкен мәселелердің бірі енд бір есіңізде болса, жәшікпен сегіз мың қарта(?) арқалап кеп көрсеткем. ;-;Ия, ия, ия-ия. ;-;Бұл саяжайдың мәселесі, Алматы облысы Алматының төңірегінде тұратын бұл бір миллионның мәселесі. Саяжайда тұрад, оларға барған соң сұрайтыны статус беріңдер, э біз қайта бір елді-мекен деген атқа ие болайық деп. Ол елді-мекен деген аты болмаса, статус болмаса ешкім оған мемлекет жәрдемдесе алмайды ғой. Үйлердің бәрі қалай болса солай салынған, не мектеп жоқ, не жол жоқ, не су жоқ, бірақ бір миллионға жуық адам тұрып жатыр. Осымен күресіп, енд бұл тарихта болмаған, отыз жылда.
Мақсат Толықбай	▶			Биыл міне үш жүз отыз саяжайлармен статус алып бердік, үш жүз отыз, Алматы облысы. Бұл үш жүз отыз дегеніңіз ол жерде шамамен бес жүз, алты жүз мың халық тұрад. Енді олар заң бойынша бізге су керек, заң бойынша бізге жол керек деп, олар талап ете алад. Енді оған жергілікті бюджеттің шамасы жетпейтіні белгілі. Осы жаңа бюжетті қарағанда біраз миллиардтарды бөлуге әрекет еттім, Алматы облысы. Біреулер ренжімесін, біздің облыс не болд деп. Біз енді партиялық тізіммен сайланғанымыз болмаса, әрбір депутат бекітілген облысы бар.
Мақсат Толықбай	▶			Мен енді Алматы облысына бекітілгеннен кейін, бірінші күннен бастап сол аудандарды аралап шықтым ғой. Біреуге су керек болды, жағдайы қиын, тоқ тарту керек, мәдениет үйі керек, медпунк керек. Бюджетті бөлінетін кезде сол ана ПЭЗ дейміз, жобалық смета займ құжаттарын, әкімдердң шақырып алып, вице-министрлер кабинетке шақырып, керек болса әрі министрлерге өзім кіріп, біраз миллиардтар бөліндіруге әйтеу әрекет еттім. Өйткені жергілікті бюджеттің шамасы жоқ, жоспар бойынша ол қашан бөлінетіні белгісіз. ;-;Ия, ия-ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Тіпті екі жыл, үш жыл мүлдем армандамай-ақ қойыңдар деді, жаңа жол тарту, су тарту, ішкі жолдарды жасау. Кейбіреу өлкелердегі, тіпті мен Қарасай ауданына да, Шалқар, Елтай, Жармұхаммед, ауылдарымен атап бере алам. Бірнеше мысал үшін, су тартуға алтв миллиардтан, жаңа жол салдыруға, ішкі жолдар, біраз жұмыстарға ақша бөлдірттік. Енді, басқа да депутаттар бар, өз өңірлерінің ше. ;-;Ия, ия-ия, ия. ;-;Бюджетке келгенде кәдімгідей талас бізде. Және ол ақшаны сен қорғауың керек. ;-;Дұрыс.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ол айдалада жатқан ақша жоқ қой, басқа кететін ақшаны мен мына жаққа суырып алушымын, мына жақтың мәселесі сіздер мына бөлейін деп отырғаннан әлдеқайда маңызды. Сіздер мына жаққа жаңағы мәдениет үйін салайын деп отсыздар, мына жақта мысал үшін елу мың адам әлі су іше алмай отыр. Біз ол ақшаны керісінше осы ауылға бағыттайық деп, оларды да сендіруім керек, оларды бағыттауым керек. Ол құжат ана әкімдіктермен бірге жұмыс істеуім керек, тездетіңдер, құжаттарың дайын болсын. ;-;Ия, ия, ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ол есептеп шығу керек қой, сонда үлкөн жұмыстар бар заң жобаларынан бөлек. Енді кейде ойлайсың жаңағы бәріне бірдей жақпайсың, бір депутат бұның бәрін көтеру мүмкін емес, әйтеу енді тағы бір жыл отырам ба, екі жыл отырам ба, ол кім не айтпай жатыр ол. ;-;Мхм. ;-;Ол әжерді столды қағып отырып, депутат сауал оқыған бір бөлек, ауылдағы ағайынға жергілікті жердегі ол аса не болып жатқан, қызықсыз. Оған сол жолын салынғаны керек, судың тартылғаны керек, дұрыс мектепке барғысы келед, дұрыс жерден ем алғысы келед. Әйтеуір дәнекер болып, ең болмаса осы уәде еткен жобаларды қазір қырық пайызы орындалды.
Мақсат Толықбай	▶			Екі-үш жыл осыны жасап беріп, кетсем, әйтеу мақсаттың тұсында осындай нәрсеге әйтеуір әрекет істелді, ананы уәде беріп, соны істеп кетті деп артынан сондай сөз қалса, соның өзі жетед маған. Басқа ештеңе керек жоқ. Енді, вагондардың мәселесін көтердім ҚТЖ-дағы, білесіздер енді. Жазда не кондиционер істемейд, сөйтіп күресіп жүріп оған да отыз сегіз вагон қостырдық.. - Және жол мәселесі бар ғой, Самара-Алматы ме еді? - Ол енді Ақтөбеге бардық. - Ия-ия. - Біз осы тасқыннан кейін, оның алдында да барғам. Сол кезде елдің бәрінің айтқаны тоқсан пайыз, уақытың болса, кеп қайтпай, дайын жиналысқа қатыспай, бір көлікке отыр да, мына Ақтөбеден Ырғызға дейін жүрші деді.
Мақсат Толықбай	▶			Самара-Шымкент бағыты, көрш жолды деді. Одан кейін бізге айт ана жол ма, жол емес па деп. Сол көлікпен отырып, жүрдім. ;-;Бұл өте әсерлі болған сияқты. Видеоларыңызды қарап отырып сездім. ;-;Анау енді жол деп айтуға келмейд, біз бір сағаттың ішінде он екі километрді әрең жүрдік, менің астымда қайта “джип” көлігі болған. ;-;Ия анау джип көлік те бәрінің жүрісі. ;-;Енді анау Батыс Еуропа, Батыс Қытай, халықаралық дәліз деп айтқанда сондайбыз, аты дардай, бірақ іске келгенде жұрдай боп тұр. Бүкіл Қытайдан шығатын, Өзбекстанның, Ресейдің, барлығының көлігі соерден өтед. Әрбірден соң ұят анау. ;-;Ұят, ұят. ;-;Елдің имеджына да ұят қой анау. ;-;Рас, рас, рас.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ресейден шыққанда міне енд тозаққа кірдік дейді, осы жолдан аман-есен шығып алсақ, ары қарай Өзбекстанға барамыз дид. Қаншама ұзын-сонар жүк көлігі өтіп жатыр, анау жол жоқ тіптен. Ең көп жол апаты сол жолда болады. Енд ана жерде қаза, көз жұматындармен тізім керек десеңіз, келесі жолы берейін, өте көп. Жарысад ана обломға шығам дид, қаншама адам өліп жатыр, оны апарып жылына екі-үш миллиард теңге бөлінед та, ана жыртықтарды жамап қоят, одан ештеңке өзгермейд. Оған орташа деңгейдегі жол керек, оған тіпті қарастырылмаған бюджетте ақша жоқ. Осы мәселені көтеріп, әйтеу Азия даму банкімен келісіп министрлер арқылы, конкурс ойнатылып, келесі жылы жол басталатын болды.
Мақсат Толықбай	▶			Биылдың өзінде біраз жерлері жасалды, Хромтауға дейін. Енді ары қарай мына Қарабұтаққа дейін салса, енді ол көп жылға арман Ақтөбеге. Сол ақтөбеліктермен барып, бір атап өтеміз. ;-;Керемет. ;-;Бұл енд басталған соң, оны назарда ұстаймыз, тікелей бақылауға. ;-;Жақсы, жалпы мына елу пайыз деген жақсы көрсеткіш екен, байқап отырм, өйткені оңай емес, ия. Сосын екінші мәселе осы сауалдар тақырыбын жалғастырайық. Өскеменде өткенде мына себеп айтылды, ауаның газдануына байланысты деді, ластануына байланысты деді, мектеп оқушылары, оның ішінде алпыс төрт мектептің оқушылары бір апта бойы қашықтан оқуға мәжбүр болған екен.
Мақсат Толықбай	▶			Және сенатор біо әпкеміздің әріптесіңіз осы мәселені көтеріп жатыр, Өскеменде экологиялық апат аймағына кіргізу мәселесі. Енді сіз де осы Шығыстың тумасы ретінде үн қосасыз ба, сауалдарыңыздың қатарына қосасыз ба осы тақырыпты да? ;-;Ол өте өзекті мәселе, жаның ашид расымен Өскеменге барғанда , айналасының бәрі завод қой, қаланың ортасына дейін заводтар. Жаңа он мың, жиырма мың аламға дейін істейтін, зауыттың арасында орналасқан қала. Ол зауыттар жауып тастай алмайсың, елдің бәрі жұмыссыз қалад. Бірақ, енд түтіннің астында өмір сүріп жатыр, қаншама о жақта мына рак жаман аурулар да көбейіп бара жатыр, басқасы бар. Негізі экологиялық аймаққа қосатын кез келді, Өскеменді.
Мақсат Толықбай	▶			Балалар мүгедек боп туылып жатқандай біраз отбасыларды білем. Енді өткөндегі газдан дид, ұшақтардың өзі қона алмай қалды, түк көрінбейд, сабақ тоқтамағанда қайтед енді. Осы мәселені көтерді, оның алдында да үш-төрт миллиард теңге айыппұл салынды, ол үлкөн титан шығарып отырған, үлкөн андай металлургиямен айналысып отырған заводтар ғой, ол үш-төрт миллиард деген ештеңе емес. Ол айыппұлды көбейту керек, не болмаса ең заманауи соңғы қондырғылар, жаңағы фильтр дейміз ғой, шығатын мұржаларынан. Соны қойдыр, мүмкін басқа бағытқа ауыспаса болмайд енді, елге обал. Сондықтан бұл мәселе міндетті түрде біз көтереміз, өткенде де мен сұрау салдым, әкіммен сөйлесіп отырм, не болд, аяғы не болд.
Мақсат Толықбай	▶			Қазыр тергеу жүріп жатыр, қазірдің өзінде тағы айыппұл салдық дид. Бүгін Өскемен қаласы, кеше жаңадан келді осы, кеше ғана келді, әкіммен де сөйлестім, Алмат дейтін азамат. Оған да тапсырма бердік, қолын алам деді, одан кейін бірге барып, дөңгелек үстөл өткіземіз. Оны негізі экологиялық ғалым қосатын кез келді. Өте қиын жағдай. ;-;Жақсы, сәттілік сіздерге. Келесі мәселе, өкімет айтты жаңа жылға дейін азық-түлік бағасы көтерілмейд деді. Бірақ, ар жағын тыс жарып айтқан жоқ, ар жағына барған жоқ. Жаңа жылдан кейін не болад? Неге үйтіп отыр өкімет?
Мақсат Толықбай	▶			-;Енді жаңа жылға дейін қазір, уақытша рейд жасап, базар, дүкөндерді аралап, ұсталуы мүмкін. Енді оның өзінде де қиын, дәл жаңа жылға тақаған күні баға қымбаттайтынын білеміз ғой. Енді халыққа ашығын айту керек, ештеңе арзандамайд, оны қолда ұстап отыру да дұрыс емес. Біз саясатта да еркіндік болу керек, саясатта еркіндік боса, мысал үшін жаңа партиялар құрылад, ия? Жаңа саяси институттар дамид, ол сауда бизнесінде де еркіндік болу керек. Мен бірдеңе егем бе, мен оны қайда сатам, қай мемлекетке сатам, не істегім келед, мен өзім білем, білуім керек. ;-;Ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Бір жаққа қымбатырақ, мына Канадаға сатқым келетін шығар, мен қымбатырақ сатсам, мен қоластымдағы жұмысшылар ертең алты жүз мың теңгеден айлық төлей алам. Айлықты көтер дид, ол өзі қымбат бағаға сатпаса, ол айлықты қалай көтеред? Мысал үшін, қарапайым логика, дұрыс қой? ;-;Ия, ия. ;-;Ол енді табыс көбейген сайын ертең бәсекелестік көбейед, маған қарайд та Мақсат мына дүниесі жақсы екен айналысып жатыр деп, қасындағы ел сондай ертең кәсіппен айналысад, Серік айналысад, ептең бәсекелестік күшейгеннен кейін ол нарық өзі бағаны белгілейд, өзінен-өзі түсед. Көрдіңіз ғой?
Мақсат Толықбай	▶			Біз бірдеңемен айналыссақ дейсің, болды мына ішкі нарықтан асырмайсың, сендерге квота сыртқа тек қана мынаны жібересің, мынаны аласыңдар, мынаны сатасыңдар, болд. Бәрін өздері белгілеп беред, бірақ мемлекетте ешқандай қолдау жоқ. Одан кейін бізде әкімдік болсын, сауда министрлігі болсын, ауыл шаруашылық министрлігі болсын, арасында бір байланыс жоқ. Біз енд Голландияның тәжірибесін көрдік, Канаданы көрдік. Шаруа неге икем, оны қайда сатам деп ешқашан бас ауырмау керек. Сен ауылды жерде тұрасың ба, сен үлкөн алаң поляң бар, міне ол лабораториядан зерттелген әлемдік көп өнім беретін тұқымын мемлекет беру керек, міне, Жамбыл қолыңа.
Мақсат Толықбай	▶			Сенің міндетің жаздай осыны суғарасың, қарайсың, құрт жеп қоймасын. Күздің күні сенің поляңнан бастап, біз осынша теңгеден сатып аламыз дид. Ол алад, одан кейін Қазақстан бойынша оны үлестіру, осы министрліктер, әкімдіктердің бірлескен жұмысы деп көру керек, көрдіңіз ғой? Мына жақта бізде капуста жетпей жатыр, қырыққабат, бәлембай. Ана мақталар ол шіріп жатыр, ол келісу керек ед, біз қырыққабатты міне бөліп Шығыс Қазақстан сен ал, Абай ал, сендерден біз мына бал мынандай өнім дерді алайық. Біздерге сендер мынаны беріңдер, біз сендерге мынаны берейік, ортадағы үлестіру. Осы бір бағытқа қойылмаған ғой. ;-;Идеалды жағдайда.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ешкім ешкімнен сөз жоқ міне, мынаяқтан бірдеңе шіріп жатыр, со кезде ол баға, бәрі бір-біріне әсер етеді ғой. Сондықтан, бізде мәселе жалғыз Қазақстанда емес қымбаттап жатқан, ол барлық әлемде қымбаттайд. Ол ана ертең Африка банан өсіріп отырған, мына әлемге мына бағадан сатыңдар, сосын мына қазақ дейтін ұлт бар екен, құдайдың бір ерекше жаралған, сүйікті пенделері екен, қазаққа мынаншадан сатыңдар деп ешкім айтпайды ғой. Ол нарықтағы баға бір, біздегі мәселе қымбатшылық деген халықтың табысы көтерілмей жатыр, мәселе сонда. ;-;Ия-ия, ия. ;-;Табыс орнында, бәрі қымбаттап жатыр. ;-;Ия-ия, ия-ия.
Мақсат Толықбай	▶			-;Біз табысты көтеруіміз керек, оның бәрі айналып кеп тағы сол экономика, өндіріс, терең өңдеу, бизнеске кеп тірелед. Мысал үшін бізде шағын орта бизнес, біз макроэкономиканы күн бастығымызкөріп отырмыз, шағын орта бизнес дамытуымыз керек. Ішкі өнімге келгенде экономиканы бір он бес пайызын құрау керек деп Президент тапсырма берді, жеті пайыздан әлі аса алмай келе жатырмыз. ;-;Өткенде бір күзет, күзет қой енді қарапайым ия мысалы, біздің сол күзетте де көп ер адамдар тартылған. Кеше бір сөйлесіпатсақ айтад, іі осы жылдың көктемінде, жазында, күзінде жалақыларыңызды көтереміз деп айтты да дейді, міне желтоқсанның іі осы бір екі күн бұрын жаңа бастығымыз шақырып, есеп берді дид біздің алдымызда.
Мақсат Толықбай	▶			Сол кезде айтты дид, биыл он пайызға сіздерге көтеріп берем, шамам соған ғана жетті дид. Сонда мен айтам ана жиырма жылдың инфляция қайда жыл сайынғы, мынау өсіпатқан тауарларымыз қайда, коммуналдық төлемдеріміз қайда, соның бәрі есептелмейд. Халық кедейленген сайын, кедейленіп бара жатыр. Соның бірі, жыирма бесінші жылы диді міне электр энергиясына және қоқысқа отыз пайызға төлемақы өсед диді. Енді өссе өссін, ия, бірақ сол қоқыс жәшіктерін ретке келтіріп жатса, қоқыс таситын көліктерді ретке келтіріп, жаңалап жатса, мүмкін ия, бір тиынды жұмсап жатса, сол ақшаны. Енд сіздің ойыңыз қалай? Мен өз ойымды айттым, осылай боп тұр. Немесе өсірмесін, егер жәрата алмаса деген сияқты ғой.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия тарихта да ол қымбаттайтыны белгілі, өйткені бізде жылу бар, …қарасаңыз, ел бойынша жетпіс пайыз тозық жерлер, барлық сол Кеңес Өкіметінде салынған, оның құрылғыларын әлі сол Россия, Ресейден сатып алып отыр. Ертең олар істен шықса қайтеміз? Мұқым бір қала жылусыз қалад ертең, қыстың күні. ;-;Ия. ;-;Оның бәрі, трубалардың бәрін құбырларды ауыстыру үшін оған қосымша ақша керек, оған инвестиция керек. Оны сұрай беред, мемлекетте артық ақша жоқ. Оны жәрдемақы төлейсің, зейнетақы төлейсің ба, не істейсің? Әлде құбыр ауыстырасың ба? Сондықтан, айналып кеп инвесторлар, ия, қаз инвесторлар іздеп, сомен жұмыс істелініп жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Ол инвесторлар да ол бірден ақша құю екіталай, ол өйткені екі-үш жылда ақтамайтын жоба ғо ол, қырық жылдай, отыз жылдан кейін ақтауы мүмкін салған ақшасы. Баяғыда ана кливанк бед, бір теңгеге болсын, сатып ала беріңдер деп, сол сияқты. Сондай айналып кеп, оның бәрі тарифқа қосылад ертеңгі күні. Одан да қаша алмайсың. Енді қоқыс тазалауға келгенде әртүрлі ұсыныстар айтылып жатыр, бұл әлі заң жүзінде енген жоқ, біз өткендө тіпті бір ұйымдар тарапынан мынандай ұсыныс айтылды. Әрбір адам жылына бір рет салық төлесін деп, әрбір адам.
Мақсат Толықбай	▶			Сен қай жерде, қандай үйде тұратының маңызды емес, сенің кәдімгі картаң кеп тұрад ана, салық төлейміз ғой? Көлікке салық төлейсің, сол сияқты сен қоқысқа да жылына бір рет салық төлейсің. Егер әрбір адам жеке төлеу керек десе олаодың айтып отырғаны, сен үйде ғана қоқыс тастамайсың ғой, сен көлікпен келе жатып, әуежайда болсын, жанармай бекетінде болсын, далада тұрып қандай да бір жаңағы қоқыс жәшігіне қоқыс тастауың мүмкін. Басқа жерлерде де жүресің ғой. - Ия. - Кафеде отырып, асханада бір қоқыс. тастауың мүмкін. Сондықтан бірыңғай тариф болсын дид. Былай қарасаң халыққа шаққанда мүмкін аз шығатын шығар, жарайд ол, оған да келістік.
Мақсат Толықбай	▶			Ол ақша барлығынан орталыққа жиналад, одан кейін ертең үлестіру жағы қалай болад? Ол қаншалықты әділ болад? Өңірлерге бөлгенде. Ертең тағы ол механизм ашық бола ма, тағы да жемқорлық фактілері болмай ма? ;-;Ия-ия, ия-ия. ;-;Ол қаншалықты ел, біз бір ел таза ұстап тұра аламыз? Оны да түсінбейсің, сондықтан қарау керек бұны, бағдарлап. ;-;Мхм, осындай ұсыныс бар, алдарыңызға келді ғой, ия? ;-;Ия, әртүрлі ұсыныстар айтылып жатыр, әлі келген жоқ. ;-;Ааа. ;-;Сол кезде талқылаймыз әлі де.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мхм, ал енді отбасы банкке қатысты ұсыныс бүгін төрағаның сөзінен сізге келтірейін үзінді, ия, қазір мынау неге байланысты, жыирма бесінші жылдан бастап мемлекеттік сыйақы. Енді кейбір категорияларға берілмейд деп айтып жатыр ғой? Ііі, оны енді бұл ұсыныс диді және мәжіліс ол енді қабылдай ма, қабылдамай ма әлі белгісіз деп, сөйтіп төраға бұны журналистке айтқанын естіп қалдым, ия? Енді, сіз не дейсіз? Бұл ұсынысты мәжіліс қабылдай ма, жоқ па? ;-;Біз енді онсыз да біраз ұсыныстарымыз өткенде дауласып, әлі толық шешілген жоқ. Келген жоқ, мысал үшін, жетім балаларға келгенде, мысал үшін, тегін үй беру жағы болсын. Енді елдің көбі айтатыны жергілікті жерлерде баспана мәселесі көп көтереді ғой, мына кезектің жылжымайтыны.
Мақсат Толықбай	▶			Менен кейінгі тіпті кезекте тұрғандар үй алып жатыр деген сияқты және бұ жерде де кішкене ашықтау, ашықтық жоқ сияқты. Сондықтан енді бұларды негізі қазір ойға алып жатқаны, заң жобасы, отбасы банктің аясында бірыңғай база болад Қазақстан бойынша. Және әкімдікке барып, жеке тіркелмейсің. Енд тізім қайда жасалад? Кезектің тізімі. Бірыңғай базадан әркім көріп отырад, мысал үшін, баллдық есеппен көпбалалы аналарға, жетім балаларға, бірінші топтағы мүгедектерге, ол баллдық есеппен. Анау неге алды, мен неге алмай қалдым деген секілді, ол не үшін алды? Оның да себебі айтылып тұрад, бірыңғай база болад. Енді елдер қорқып отыр, енді жеті жыл болды кезекте тұрмыз, онда ол не болад?
Мақсат Толықбай	▶			Қайтадан кезекке тұрамыз ба деп. Енді сол кезектің барлығын қалай сақталды, сол бойынша енді қайтадан. ;-;Көшіру керек. ;-;Ия, көшіру керек. ;-;Цифрландырад. ;-;Ол қаншалықты қазір ашық болад, оны да біз бақылауға алуымыз керек. Осылай жаңалықтар боп жатыр. Енд жәңәгі ұсынысымыз қарап көрейік айтқан. ;-;Бірақ, ол мынау дұрыс бастама сияқты негізі, ия? Ол отбасы банкке беру, бүкіл әкімдіктерден алып, мысалы. ;-;Деп бірыңғай республика бойынша база болғаны жақсы, ашық, әркім көріп отыратын. ;-;Әйтпесе жиырма әкімдік, ол жиырма әкімдік әртүрлі жүргізед мысалы. ;-;Ия, бірыңғай база болу керек, әкімдіктерге бағынбайтын, республика бойынша.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мхм, жақсы. Енді осы ұсыныстардың ішінде дұрысы да бар, бұрысы да бар екен ғой, әйтеуір. ;-;Әртүрлі бар, енді үлескірлер көп біз алданып жатқан, оларға байланысты заң қабылдадық, қазыр. Енді көптеген қазір құрылыс компаниялар бар. ;-;Ия. ;-;Әлі әкімдіктен рұқсаттары жоқ, жерді аатып алған да, жарнамасын жасайд бірден. Бізден үй алыңдар, үйтіп жарнама жасауға тыйым салынды. Олардың да жаңағы банктық кепілдік болу керек, әкімдіктен рұқсаты болу керек, үлескерлермен жұмыс істеу үшін кішкене алданғандардың санын азайтайық деп, оларға да мына шартты қатайтып жатырмыз, баспана нарығына келгенде. Құрылыс компаниялардың талап күшейед.
Мақсат Толықбай	▶			- Жақсы. Ұялы байланыс операторларына қатысты не айтасыз? Енді ммм баға көтерілед деп жатыр, Бағдат Мусин жиырма бесінші жылдан бастап деді ғой дим, ия? Бірақ, бұ жерде тағы да баға көтерілед, сапа көтерілмейд. Енді бізге солай көрінед. Өйткені сапасы енді нетпесе, өспесе, төмендеп жатқанын өзім де көріп жүрм, қолданушы ретінде. - Ия, сапаға байланысты сын көп айтылад, тіпті мен шалғайдағы елді мекендерді айтпай-ақ қояйын, осы Астананың өзінде байқайтын шығарсыз. - Ия-ия, ия. - Кейде Астананың орталығының өзінде әрең ұстайд. Біз енді отыратын кабинет тіпті Ақ Орданың қасы ғой тіпті мәжілісте, енді о жақта кішкене қиындау, әртүрлі құрылғылар бар.
Мақсат Толықбай	▶			Қаланың орталығында да мен байқайм, сапа осы бір-екі жылға қарағанда тіпті нәшарләп кеткен сияқты. Ол бойынша міне тексеріс өткенде басталды, нәтижелерін әлі қалай болғанын көргенім жоқ. Бірақ енді тарифты қолдан өсіріп, осы уақытқа дейін де қымбаттатқандар бар, оларға да тексеріс жүргізілді, өткенде комитетте көтердік. Белгіленген айымппұлдар салдық, бірақ ол үлкөн компаниялар үшін ол ештеңе емес. Мен сізге қазір бір цифр көрсетейнш. Мысал үшін теледва компаниясына жеті жүз елу бір миллион теңге, кейсель компаниясына актив бес жүз алпыс үш миллион теңге, биллайнға үш жүз жиырма тоғыз миллион теңге айыппұл салынды. Шамамен енді үш миллиард екі жүз, оларға мүмкін бір апталық табыс шығар ол?
Мақсат Толықбай	▶			Айыппұлды да көбейту керек, айналып келгенде осы қадағалаудың нашарлығы. Қазір Бағдат Мусинде мәлімдеме жасады, басқалар қадағалау күшейтеміз деп жатыр, жаңағы жерде(?) министр де бар, енді. ;-;Еее, түсінікті. ;-;Бұлардың енді айтатын сылтауы. ;-;Ия. ;-;Қазақстан әлемдегі ең интернет тарифы арзан сегіз мемлекетке кіреміз, сондықтан көбейту керек, тарифты көбейту керек дид, сапа қайда, жарайд көбейттік? Сапа сол қалпында тұр ғой. Ауылды жерлерде тіпті қиын. Мына үлкен компаниялар айналдырған жаңағы мың үйі бар, бес жүз үйі бар ауылдарға барып, вышка қойғысы келмейд.
Мақсат Толықбай	▶			Е сен мына жақтан табыс тауып отсың ғой сен, ең болмаса жылына бәлембай ауылға көмектес отырып бар. Олар сенен тегін алып отырған жоқ қой, ел сияқты олар да ертең тарифпен төлейд деген сияқты. ;-;Бұл ана Өскемендегі заводтар сияқты ғой енді, сол сүзгіні қойып, шығынданбай, мына айыппұл төлец салған, мыналар да сол мұнараға шығынданбай-ақ, айыппұл төлей салған бұларға жеңіл сияқты боп тұр. Жақсы, осыны бір заңды тұрғыда онда бір тежеудің амалын қарастыру керек шығар. Маңызды мәселе, енді сіз өзіңіз де мәжілістің жұмысына кірісе салып, мына уақыт белдеуі жөнінде айттыңыз ғой, ия? ;-;Ия.
Мақсат Толықбай	▶			- Сөйтті де өкімет өзінің уәжін айтты, яғни біз үш жыл бойы зерттеу жұмысын жүргізуіміз керек деді, бұл сіздерге енді жауап болды. Бірақ сіздер тағы да оған қанағаттанбай, осы наурыз айында ма, зерттеу жұмыстарын аяқтау жөнінде бір ұсыныс тасталған сияқты. - Кеше, екі күн бұрын болды отырыс. - Ия. - Екі күн болды. - Енді, әйтеу бұ жерде де тартыс қой, сіздер былай айтасыздар, олар жауапты былай деп қайтарады. Сөйтіп енді сіздер тағы да амалын жасаудың, жылдамдатудың жолы ғой, ия? Әйтеуір наурызға дейін аяқталсын деген. - Енді біз осы өңірлерді аралағанда Шығыс Қазақстан бар, Солтүстік, мына Жетісуға дейін.
Мақсат Толықбай	▶			Ең көп қойылған сұрақ осы, басқасы білмейм Мақсат анау уақытты қайтарыңдар деді. Үш жарымда кеш батад, таңғы үште таң атад, осы мәселені енді бірнеше рет көтердік, өкімет үнсіз. Содан өткенде бірнеше депутат жиналып, осы мәселені көтердік қой, мәлімдеме жасадық. Осыған байланысты екі күн бұрын Денсаулық сақтау министрі, Ғылым министрі, тағы кім бар ед? Сауда интеграция министрін шақырып, уәждерін тыңдадық, уақыт бердік. Бұлар үш жыл сұрап отыр, зерттеуіміз керек деп. ;-;Ия. ;-;Ана үш облыс онсыз да қарғап-сілеп отыр, үш жыл қалай күтед, ел оны күте алмайд. Бұл зерттеуіміз керек дид қазір.
Мақсат Толықбай	▶			Бізге грант ойнатуымыз керек, конкурс, үш жүз алпыс миллион теңге бөліп беріңдер, үш жыл қалай зерттейд соны? Бірнеше адамға эксперимент жасайд, апта сайын қанын тексеред, жаңағы психологиялық ауытқушылық бар ма, басқа бар ма. Енді ол еститін үкімет концепциясы болса, осы уақытқа қанша, екі жүз мың адамнан петиция жиналды, осы ауыстырардан бұрын неге зерттемейд енді соны? ;-;Соны айтам, ия. ;-;Жоқ, сол кезде неге зерттемеді? Комиссия құрды, құрамына бес-алты қоғам белсендісін қосқан, енд бір-екі депутат болды, оның да кім екенін білмейміз, айтқан жоқ. Сөйтті де өздері қолын шығара салды, қабылдап. Бұл елдің қытығына тиетін бұндай мәселелер, ең болмаса мәжілісте өткізу керек еді ғой заң аренада, ешкім бізден сұраған жоқ.
Мақсат Толықбай	▶			Бір күнде кеп өзгерте салды, енді зерттеу керек екен бұны. Бұны, қаншалықты қисым бар зерттеу? Көріп отырсыздар ғой, Қатон қарағай деген ел бар ана Шығыс Қазақстан. Барыңызшы қазір түстен кейін екі жарымда кеш батып кетед. Екі жарым баяғыда түскі уақыт деуші едік қой, ояқта қазір кешкі уақыт екі жарым деген. Бұны о бастағы қабылдаған шешімдері, жаңағы экономикалық, экономикаға тиімді, мысал үшін Қытайда халық мысал үшін көп жұмыс істейд диді ғой, уақытын жұмыста өткізед, еңбек өнімділігін арттырамыз дид. Қарапайым логика, түстен кейін кеш батып кететін болса, сен қалай еңбек өнімділігін арттырасың? Енд жұмыс істей ма? Керісінше ұйықтай ма?
Мақсат Толықбай	▶			Енді тоқ жағын қараңыз, онсыз да тоққа тәуелдіміз қазір Ресейге. Ертең мына кеш ерте бататын болса электрэнергиясын да көбірек шығындайтын боламыз. Сондықтан бұл өте ұят нәрсе, үш жыл дегенге біз келіспедік, біз айттық, жарайд мына жаңа жыл өтсін, зерттеулеріңе үш ай уақыт береміз дедік, наурызға дейін. Наурызда қандай да бір қорытындысы бойынша шешім қабылдаймыз, бұ жерде саяси шешім болуы да мүмкін. Қазақстанның территориясы үлкөн, ол бір уақытта болуы, ол мүмкін емес. Енд қатты қатты ренжіп жатыр халық. ;-;Ал енді үкімет бір қолымен істеп отқанды, яғни уақыт белдеуін енгізді ғой, өзгертті ғой. Екінші қолымен соны жоққа шығарып, бұрынғы…
Мақсат Толықбай	▶			- Жоқ олар жоққа шығара алмайтын шығар, өйткені үш жыл уақыт бердіңдер деп айтқанынан қайтпайд. Үш жылда дәлелдейміз, зерттейміз деп. Енді үш жылда адам сол уақытқа да үйреніп алуы да мүмкін ғой, бірақ қазіо қолайсыз боп тұр ғой. - Сондықтан біз оны үш жыл күтетін уақыт жоқ, бізді де мына жақтан халық жеп жатыр, үш ай уақыт береміз дедік, нәтижесін енді нақты қорытындысын осы наурыз айында күтейік - Бізде ықпал етеміз. - Жалпы үкімет өзінің осы шешімін өзгертед дегенге сенесіз бе? Өзгертуі мүмкін дегенге болашақта? - Өздігінен өзгертпейд. - Бірақ басқа бір амалдар қарастырылуы мүмкін ия. - Саяси шешімдер қабылдауға барамыз.Болмаса одан да қатты-қатты мәлімдемелер жасаймыз.
Мақсат Толықбай	▶			Еститін үкімет концепциясы дейтін сол ғой, қайда қалды енді,халық айтып жатыр, орындау керек,сол министрдің айтқан жауабы жаңа Сауда министрі, сіз айтып жатқан Шығыс Қазақстан бір бөлігі жүз жиырма мың адамға ғана қолайсыз ғой дейд. Жүз жиырма мың ол адам емес пе сонда, Шығыс Қазақстанның халқы ол халық емес, халыққа жатпай ма? Он адам болса да адам ғой ол, осындай көзғарас. ;-;Түсінікті енді, бұл жерде былай деп қортындысын шығарайық енді бүгінгі сұхбатымыздың ия, көбінде бізді сөгіп жатад. ;-;Біз мына нәрсеге бет бұруымыз керек, негізі Жамбыл мырза, мына заң саласына байланысты қазір, заң жобасы керек. Мына екінші деңгейлі банктерге көп нәрсе байланысты.
Мақсат Толықбай	▶			Біз енді бюджетте тапшылық бар, бірақ бізде резервте тұрған ақша жоқ емес бар. Біздің қазір екінші деңгейлі банктерде, елу триллион теңге жатыр, баяғыда бұлар құрып кетуіміз мүмкін, банкроттың алдында тұрмыз дегенде, мемлекет көмектесті екі мың тоғызыншы жылы, Самрұқ қазына арқылы он миллиард доллар берді, ұлттық қордан алты миллиард доллар бердік. Ол біздің экономикамызға бірақ ол да кері әсерін берді, баға өсті, азық-түлік қымбаттады деген сияқты, біз со кезде көмектестік қой, қаз бұлар да міндеттеуіміз керекпіз.
Мақсат Толықбай	▶			Бұлар әбден жаман үйреніп алған, жоғары пайызбен тек халыққа ғана несие беред халыққа, жетпіс пайызын тек халыққа беред, тіпті халықаралық сарапшылар айтад, қазақтың банктері ең пайда келетін банктердің бірі әлемдегі, өйткені біз бизнесті қолдамаймыз ғой, жаман үйреніп алғамыз, ақша көп пе, сол халыққа ғана береміз, пайызы жоғары ғой. Енді бұлар экономиканың нақты секторына көмектесетін кез келді. Осы жыл аяқталмай жатып, қазір банктердің таза тапқан пайдасы триллионнан асып кетті. Ақша тауып жатыр.Біз енді мынадай шарт қолданайық деп жатырмыз, дивиденттердің елу пайызын мемлекетке қайтару, не болмаса нақты экономика секторына көмектесу, осындай заң жобасы келе жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Кәсіппен айналысайын десем мен қазір банкке барайын, мағанда сол жиырма пайызбен береді. Мен банктің кредитін төлейм ба, кәсібімді ашам ба, не каникул жоқ, сондықтан жеңілдетілген несие берсін, кәсіп ашқысы келетіндерге екі-үш пайызбен, біз осыны ультиматум қойып, заң шығарамыз екінші деңгейлі банктерге. Қанша пайда таптыңдар дивидент, не шағын орта бизнесті дамытуға кредит бересіңдер төмен пайызбен, не болмаса пайдаларыңның жартысын мемлекеттік салық ретінде алып қоямыз, ойланыңдар деп. ;-;Ал енді банктердің артында олигархтардың тұрғанын ескерсек.. ;-; Жоқ ол заң жобасын қабылдаймыз күшке салып, енді ойлаңыз ол тапқан пайдасының жартысын, жәй мемлекетке салық ретінде бере салғаннан гөрі, одан да шағын бизнеске жеңілдетілген несие берген өзіне тиімді ғой, тегін кеткеннен гөрі одан да пайдасын көреді.
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия, ия. ;-;Осындай шарт қоятын кез келді, мемлекет қаншама жыл көмектесті, бірақ бұлар экономиканың нақты секторда бизнеске ақша салуға құлықсыз. Әбден әуестеніп алған, тек қана халықты тонау, жоғары пайызбен халыққа ғана кредит беру, содан оларды міндеттейтін кез келді. Бір кезде мемлекет те көмектесті ғой аяқтан тұрып кетулеріне, енді соның да жауабы болу керек қой деп есептеймін. ;-; Бұл заң жобасы қандай деңгейде қазір? ;-;Қазір енді түсіп жатыр, қарастырып жатырмыз, салық кодексі бар, осы бар барлығы.
Мақсат Толықбай	▶			- Жақсы, қортындылайық онда, бізде халық сөгіп жатад, айтасыңдар, айтасыңдар қалад деп, бірақ енді бүгінгі сұхбатымызда да құдайға шүкір біз енді шешімін де айтқан сияқтымыз, жаңа сауалдар бойынша да менің мысалы көңілімнен шығып отыр ия, тек қана сөз болған жоқ, яғни қанша пайызына дейін шағып беріп айттық қой. Қанша сауалымыз орындалды. - Енді. - Тағы алып-қосарыңыз болса? - Біздің бірінші депутатдар міндеті бұл, парламент - ол заң шығарушы орган. Бізде шығып жатқан заңдар жаман деп айта алмайм, дәл қазір күн, күннің осы уақыттың сұранысына е, жақсы заңдар шығып жатыр, оны біз бақылап отырмыз ғой. Германияда қандай ол заң, басқа елде қалай салыстырмалы түрде, заңдар жаман емес, заң шығып жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			Мәсели сол заңның орындалуында, заң әділ сөйлейтін болса, заң ақ сөйлейтін болса, біз көтеріп жүрген талай мәселе күн тәртібінен түсіп қалар еді.Мәселе сол заңдар қалай жұмыс істейді ары қарай, мәселе сода.Енді бұл бізде бірінші функция, екінші халықтың өкілі ретінде жеткізу. Осы айтып жатырсыңдар, айтып жатырсыңдар не өзгеред дейд? Айтыла беру керек ол мәселе, айтыла беру керек. Біздің қатарымыз көбею керек, көрдіңіз бе, негізгі миссия сол. Бірдеңені өзгерту менің қолымнан келмейд, мен сот ісіне араласа алмаймын ондай құқықты да алып тастаған , сот ісіне араласа алмаймын ғой.
Мақсат Толықбай	▶			Бірақ бюджетті бақылай аламыз, ең болмаса мына жерде бір жыл отырайын, екі жыл отырайық, үш жыл отырайық, жақсы болайық, жаман болайық, осы біздің отырғанымызды пайдаланып, өңірдегі мәслихат депуттаттары болсын, тұралап қалған жобаларын олар әкелсе, жергілікті халықтың талабын жеткізсе, бірігіп жұмыс істеуге бір мүмкіндік бар. Бас прокурорларға да жеткізе аламын мәселелелерді, басқа да жеткізе алам, көрдіңіз бе ол бір адамға байланысты емес. Біз бірігіп жұмыс істеуіміз керек, біздің отырғанымызды пайдалансын, әйтеуір енді жақсы жұмыс істеп жатқан әріптестеріміз өте көп қой, енді осы айтқанмен не өзгеред, осылар да қоймады ғой, ол да пенде ғой, бір күні айтад: не істесеңде жақпайсың ғой деп, ол да қолын сілтеуі мүмкін, қолдай сал, есі дұрыс адам ол халық махаббатын ештеңеге айырбастамайд.
Мақсат Толықбай	▶			Керісінше міндеттеп қой, мақтап-мақтап жұмысты үйіп қой алдына, е мынамен айналыс, біздің өңірдегі мына мәселені шеш деп. Бұл ана ерім дейтін ел болмаса, елім дейтін ер қайдан пайда болады дейді. Біз отырып алып айтамыз ғой, Махатма Ганди, Эльсон Моделла сияқты әлемдік бір лидерлердің көшбасшылығын айтамыз да, бірақ сомен соңына дейін барған халықты айтпаймыз ғой. Халық қайда сонда? Сондықтан Азамат қоғамының өзіне де көп нәрсе байланысты, отырып ап сен, анау айтса екен, мынау айтса екен деп, аспаннан аяғы салбырап кеп ешкім өзгерпейд ол, өзгерту бәріміздің қолымызда. Болашаққа не қалдырамыз,бала шағаға қалай тәрбие береміз, бірлесіп жұмыс істеуіміз керек.
Мақсат Толықбай	▶			Бұл енді өзімізге қалады ғой басқа, Африкаға көшіп кетпейм ғой мен, Европаға көшіп кетпейм осы елде қаламыз. - Жақсы, жақсы, осы енді айтып жатқан белсенді депутатдардың бірі Махсат Толықбай Шымкентке кетед деген бір сыбыс болды, жаз мезгілінде, қайдан шыққан сыбыс? Әкім орынбасары боп кетеді деп. - Жалғыз Шымкент емес, бірнеше өңірден шақырылу келді, осы қалаға, бірнеше, Шығыс Қазақстанда бар ішінде. Әкімнің орынбасары боласың ба деген ұсыныс, ыыы, өзіміздің енді мәжілістің төрағасы… ақылдастым.
Мақсат Толықбай	▶			Келгенің кеше бір-екі жыл жүре тұрған дұрыс қой деп енді, бастап қойған үлкен істер бар, жаңа айтқандай Алматы облысына байланысты, басқа да заң жобалары, енді бір келіп, бір кетіп жүргенше, осы нәрселерді соңына дейін жеткізіп кеткен дұрыс шығар деп ойлаймын мен, болашақта енді қайда барарымды бір құдай білсін. - Жақсы, керемет. Енді онда мен енді болжап отырмын, депутаттықтан кейін де бір құдай қаласа, осы ұсыныстар әлі болады ғой… - Көреміз енді, ден сау болсын, құдай амандығын берсін. - Жақсы, сіздерге сәттілік тілейміз, ия, енді осындай біріншіден, мәселелер таусылмайтыны түсінікті ғой әйтеуір, бірақ олармен күресте де бір қажыр-қайрат керек, ия, ия. Рахмет сіздерге.
Мақсат Толықбай	▶			-;Батырып неге айтпайсыңдар деп жатад, мен айтам да енді, күйіп кетуге болмайд, болашақта бұдан да үлкен мәселелерде бар, біз сол кезде керек боламыз. Не нәрсеге де болса да басыңды сұғып, бас күйіп кетуі мүмкін, сондықтан бір нәрседе үнсіз қалуым мүмкін, оны да түсіну керек деп есептеймін. ;-;Дұрыс, бұл да бір тактика ия ;-;Жақсы, рахмет. Ал құрметті көрермен, сіздерде қолдай отырыңыздар, бұл осы дастарханның басында, столдың басында айтылып қалған әңгіме болмау керек, тарау керек барынша адамдар көру керек деп есептеймін өз басым, қолдай отырыңыздар пікір жазыңыздар, лүпілді басыңыздар.
Мақсат Толықбай	▶			-;Биылғы қарыздарды айтып берейін сізге. Жалпы өзі біз қазір қарызға өмір сүріп жатырмыз. Ең болмаса өкіметке бір жылды жоспарлап үйренуге болады ғой? Оның алты жүз миллиард мына Жапониядан алып жатыр, осы жолы алты жүз миллион. Одан бөлек, ұлттық қордан, бес те алты триллион теңге, ҚазАтомПром арқылы бір триллион теңге, келесі жылы тағы да бес те алты триллион теңге қарыз алмақ, ұлттық қордан. Мақтанып айтады ғой, Жапониядан біз өөөте төмен пайызбен келістік, бір пайызға, нөл де бес пайызға алып отырдық деп. Енді ол қарыз бәрібір мақтанатын дүние емес қой?
Мақсат Толықбай	▶			-;Көбіне депутаттар шулап жатад, ұлттық қордан трансфер аударылмасын ешқандай ақша және алынбасын дид, әә бірақ қалай осы бюджеттің енді бір ың-шыңсыз ба ия, қабылданып кетуінн жол беріп қоят? ;-;Бізді халық жеп жатыр сондықтан, үш ай уақыт береміз дедік, нәтижесін енді, нақты қорытындысын осы наурыз айында күтейік, біз де барынша ықпал етеміз. ;-;Жалпы өкімет енді өзінің осы шешімін өзгертед дегенге сенесіз бе? Өзгерту мүмкін дегенге болашақта. ;-;Өздігінен өзгертпейд. ;-;Бірақ басқа бір амалдар қарастырылуы мүмкін, ия?
Мақсат Толықбай	▶			-;Саяси шешім қабылдауға, барамыз. Болмаса одан да қатты-қатты мәлімдемелер жасаймыз. Күй кетуге болмайт. ;-;Ммм, ия-ия. ;-;Болашақта бұдан да үлкен мәселелер бар. Сол кезде керек боламыз. ;-;Қадірменді көрермен бұл “Қасқа жол” және оның жүргізушісі мен Жамбыл Зейнолла. Бүгін жылдың енді өзіндік қорытындысын жасайық деп шештік, ол әә халыққа, әсіресе қатысы бар мынау экономикалық тұрғыда және өңірлердің дамуына қатысты деп айтып қояйын. Сол себепті бізде Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Мақсат Толықбай келіп отыр және осы экономикалық және өңірлік даму комитетінің мүшесі, ия. Сол себепті біздің сұрақтарымыз да осы тұрғыда болад.
Мақсат Толықбай	▶			Енді, мынадан бастайық, жиырма бес және жиырма жетінші жылдарға еліміздің бюжеті қабылданды, бірақ мен мына жерде түсінбейтін нәрсем және мен үшін қызық нәрсе ия? Көбінде депутаттар шулап жатад, ұлттық қордан трансфер аударылмасын ешқандай ақша, және алынбасын дид, бірақ қалай осы бюджеттің енді бір ың-шыңсыз ба, ия, қабылданып кетуіне жол беріп қоят? ;-;Кейде амалсыз бересің. Бұлар по факту соңында келед та алдыңа, бір жыл бұрын келмейд. Енді біз бір жылға жоспарлаймыз ғой, үш жылдық жоспар болад, екі жылдық жоспар болад, келесі жылы міне мынанша мектеп салыну керек, мынша ауылға су тартылуы керек, жол салынуы керек, оның ішінде әлеуметтік міндеттемелер бар, елге төленетін.
Мақсат Толықбай	▶			Осының барлығын жинастырып, бізге ап келед. Іі, бізде бірақ енді кемші тұсымыз жоспарлаудың жоқтығында өкіметте. Ыы, биыл биылғы қарыздарды айтып берейін сізге, жалпы өзі біз қазыр қаоызға өмір сүріп жатырмыз. Іі, бюджеттің тапшылығын жабу үшін, үкімет тағы да міне үш триллион теңге қарыз алды. ;-;Жиырма төртінші жылы, ия? ;-;Ия, осы жақында. Оның алты жүз миллиард мына Жапониядан алып жатыр, осы жолы алты жүз миллион. Одан бөлек, ұлтты қордан бес те алты триллион теңге, ҚазАтомПром арқылы бір триллион теңге, келесі жылы тағы да бес те алты триллион теңге қарыз алмақ, ұлттық қордан.
Мақсат Толықбай	▶			Сонда екі жылда біз болашақ үшін, болашақтың капиталы деп жинап келе жатқан ұлттық қордан жиырма төрт миллиард доллар, долларға пара пара ақша алынбақ. Көрдіңіз ғой? Енді өкімет ең болмаса бір жылға жоспарлауды үйрену керек. Жоспарлайт, ақша жетпей қалад, одан кейін мынаяқ, қайтып толтырамыз? Зейнетақыны қалай береміз? Ана жобаны қалай саламыз? Шетелден қарыз… ;-;По факту …. ;-;По факту алдымызғк келед, мақтанып айтады ғой, Жапониядан біз өөөте төмен пайызбен келістік, бір пайызға, нөл де бес пайызға алып отырдық деп. Енді ол қарыз бәрібір мақтанатын дүние емес қой? Бірақ жауапкершілікті ешкім мойына алмайд, бәріне бәрібір.
Мақсат Толықбай	▶			. Ана қаржы министрлер жап-жас жігіттер, осы айды қалай толтырайын деп жатсыңдар? Бәлембайдан мемлекеттен осындай бір триллион алатын болдық, екі триллион алатын болдық, қаз мен банктен барып кредит алып көрейін, уақытында төлей алмасам, менің үйімді тартып алад. Менің көлігімді тартып алад. Ешқандай ешкім жауапқа тартылмайд. Ең болмаса ешкім сөгіс те алмайд. Бізге жауапкершілікті күшейту керек, мына бюджеттің тапшылығын жабуға келгенде, ең болмаса өкіметке бір жылды жоспарлап үйренуге болады ғой? Мұнайдың бағасына динамика осылай ойнауы мүмкін, доллардың бағамы бар, басқа да форс-мажор бар. Ең болмаса бір жылдықтың жоспарлау болады ғой. Оны да жоспарлай алмайд. Айналып кеп тағыда міне қарыз алып жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			- Ия. - Қарызға батып жатыр. - Бұл енді мысалы, жиырма жетіге дейін жоспарлаған болып тұр, бірақ ертең алдарыңызға талай келе ме? - Биыл, келесі жылы алынатын қарызды ғана айтып отырмын. Жиырма жетіге дейін емес. Енді бізде қазір шығыс көп, кірім аз боп жатыр, көріп отсыс. Енді, елге қарапайым тілмен түсіндіргенде, біо отбасының айлық табы үш жүз мың десек, біздің шығымыз бес жүз мыңға айналып кеп отыр ғой. Айналайын әйелім мына үш жүз мың кішкене үнемдейк, саған қыстық куртканы осы айда емес, ең болмаса келесі айда алайық де. Осының бәрін жоспарлауға болады ғой? Бізде кіріс, шығыс көп боп жатыр.
Мақсат Толықбай	▶			- Мхм, жаңа бір сөзіңізде айтып қалдыңыз ғой, ұлттық қордан сіз қарыз алу деп айттыңыз, бұл қаншалықты қарыз? Сонда қайтатын ақша ма, әлде? - Жо, Президенттің берген тапсырмасы бар. Біз енді жиырма бес, жиырма жетіге дейін біз ұлттық қордың табысын екі есеге көбейутіміз керек деп жатырмыз. Біз жылда ала беретін болсақ, оны қалай көбейтеміз? Және біз енді үлкен заң жобасын қабылдадық, бұл болашақ капитал жиналып жатыр, ұлттық қор, әр балаға ұлттық қордан деп. Со үшін ертең ата-аналар да бақылайды, ол болашақ инвестициясы, бала он сегізге толғанда ұлттық қордан үлесін алу керек қой. Біз талан-таражға салып, түк қалдырмайтын болсақ, ертең болашақ ұрпаққа не қалад? Оның бәрін ескеру керек.
Мақсат Толықбай	▶			-;Мм, түсінікті, түсінікті. Енді келесі мәселе. ;-;Енді тағы үлкен мәселе бұ жерде, жоспардың жоқтығы деп. Биыл бюджетке түсу керек болған салықтан, негізгі біздің бюджет салықтан құралад, үш триллион теңге түсу керек болған, ол да түспеді. Яғни, бұ жерде лазейка кетіп жатыр, о неге түспеді? Оған ешкім жауап бермейд. Сен уәде еткенде сен түсіруің керек қой, сен жоспарлайсың ғой, келесі айда мен осынша табыс табуым керек деп. Таба алмасаң, неге таппадың? Кім кінәлі? Ешкім жауап бермейд. Енді мемлекет қолдау ретінде осы отыз жылдың ішінде қандай ірі компаниялар, өндіріс қой негізі салық беріп отырған.
Мақсат Толықбай	▶			Солардың әрқайсысына біз жүз миллиардтаған теңгеден бердік, аяқтан тұрып алсын деп, солар қанша салық төлеп жатыр, қанша өнім шығарып жатыр, қанша адамға жұмыс беріп отыр, олардың да бір есебін сұрайтын кез келді ғой. Ең ірі компаниялардың есебін сұраттық, әлі ләм мим ешкім жағаға шыққан жоқ, әлі күтіп отырмыз. Оның бәрін есебін сұрау керек. ;-;Сіздің айтқаныңыздан шығып отыр, өткенде Ермурат Бапи ағамыз ба, осы шүйдікті қаржы министрлігіне, неге? Өйткені бұлар дейді, кәсіпкерлерден алдын-ала, келер жылдың талығын алып қойған ба? Бірдеңесі бар. Яғни осы жоспарды орындау үшін, бірақ соның өзінде орындай алмай отыр ғой.
Мақсат Толықбай	▶			-;Жоқ енді бұлар негізгі айтатын сылтау, қазір енді мұнайға байланысты болып тұр ғой, баға төмендеп кетті. Қазыр шектеу қойып жатыр өнімге де, соған байланысты, оның бәрін ескеру керексің ғой, форс-мажор жағдайын. Онда артық шығындарды, артық конференцияларды тоқтатайық біз, керекі жоқ жобаларды. Біз қай сала өркендеп жатыр, соған көмектесудің орнына, керісінше әбден банкроттың алдында тұрған сол кәсіпорынды ұстап қалу үшін, ақшаның бәрін соған аударамыз да, о жерде қиын дамудың болуы. Ол экономикада да еркіндік болу керек. ;-;Мхм, түсінікті. Талғар мәселесін айтып өтейікші, ол да қазір ушығып тұр ғой. Мына алдымен Шерзаттың ағасы қайтыс болды ия, енді әкесін қамады.
Мақсат Толықбай	▶			Жұртшылық жалпы суицид дегенге сенбейд дәне әкесін әділдікті талап еткені үшін қамады дегенді айтад. Енді бұ жерде не айтуға келед? ;-;Бұл енді қарап отырмын, әлеуметтік желіде көп талқыланып жатыр, расында үлкөн трагедия, айналасы бір, бір жарым айдың ішінде енді ағасы, інісі, екі адам кетіп отыр. Біреу атылды, жа біреу асылып өлді деген секілді. Енді мен тергеу материалдарын енді, ашық айтуға болмайд, сұратып, ешқандай криминалдық сипат жоқ, өз-өзіне қол жұмсардың алдында ашық суицид. Жаңағы хат жазып кеткен деп отыр. Жәрайд, ол өз-өзіне қол жұмсаған күннің өзінде де оны бір өлімге итермелеген жағдайды біз көріп отырмыз ғой?
Мақсат Толықбай	▶			-;Ия. ;-;О және соның жаназасында ол адамда шок состояние болад, ол әртүрлі эмоцияға берілуі мүмкін, ол біреуді балағаттауы мүмкін, біреуді боқтауы мүмкін. Енді оның өмірі ойран болды ғой, былай қарасаң. Бұ жерде енд ол тыныштықты ойлап, әйтеу шуды басу үшін, бірден оны қолын қайырып кеткен, бұл дұрыс емес әрекет деп ойлайм. Бұ жерде психологтармен жұмыс істеу керек ед, бір маман бер. Енді ол орталық көшені жауыпстап, қозғалыс тоқтатып, митинг ұйымдастырып жатқан жоқ қой. Сондықтан, бірінші кезекте сол құзырлы органдар, пракуратураның жауапкершілігі, өйткені тергеу материалында ел білмейтін басқа да дүниелер бар.
Мақсат Толықбай	▶			Бізде барлығы құпия деп жасырад, соңына дейін, басынан бастап ашық жүргізу керек ед. Сонда ел білетін ед, сен жасырған сайын басқаьда топтар бар, осындайда жұмыс істейтін. Бұл енд біз, бұның екінші жағына да үңілуіміз керек, бұл бір ғана Талғарда ғана емес, кім білед, шалғай өзге өңірлерде, бұндай проблемалар болмасын ешкіи кепіл емес, болып та жатқан шығар. Е біздің блогерлер бар, журналисттер бар, қоғам белсенділері резонанс туғызғаннан кейін барып, талқыланып жатыр. Кеше енді мәлімет таратып жатыр, отбасын қауіпсіз жерге көшірдік деп. Осы уақытқа дейін көшіру керек ед. Ол бірінші кезекте сол, құзырлы орган, пракуратураға келетін сын, жұмысының ашық болмауы, ашықтық керек қазір қоғамда.
Мақсат Толықбай	▶			Ана Бишембаевтың сотын жүргіздік қой, сол сияқты бұндай резонанс дүниелерді ашық жүргізу керек еді. Енді екінші жағынан келетін болсақ, мына бұл дүниелердің барлығы қайдан шығып жатыр, мына сенім кредитінің азайғандығы, бұл сол әлеуметтік отыз жыл бойы жиналған проблемалар, бізде. Бұның артында үлкөн жемқорлық тұр, әлеуметтік теңсіздік. Енд біз еңбек адамын бағалауымыз керек дейміз, қарапайым жастармен сөйлесесің, олардың қазір бүкіл санасы тез байып кету, тез жетістікке жету. Өйткені ол көрші прокуратураның баласы, басқа біреудің баласы, қалай байып жатқанын ол көзбен көріп отыр ғой. Ол адал еңбекпен осындай деңгейге жете ала ма, жоқ па деген сұрақ қояд.
Мақсат Толықбай	▶			Сондықтан, бірінші кезекте қаз айтып жатқан әділетті Қазақстан, әрбір қарапайым адам, мен әйтеу қорғаштай алатын мемлекетім бар ғой, мені қорғайтын сотым бар, мені қорғайтын полициям бар деп айталмайынша, ол әділетті Қазақстан құрылуы өте қиын. Мына Талғарда бір ғана жағдай, сол әділетті Қазақстанға сын алып жатыр деп мен есептейм. Өйткені әлеуметтік теңсіздіктің өзі қайдан шығад? Мен енд экономикалық реформа комитетінде болғаннан кейін, ыы бюджеттің бәрі салықтан толад, біз заң тұлғалардың өткенде қанша қарапайым тілмен түсіндірейін, ИП-ны ТОО дейміз ғой тіркелген, қаншауы бар екен деп, біз екі жарым, үш миллионға жуық заңды тұлға бар Қазақстанда.
Мақсат Толықбай	▶			Үш миллионға жуық, тіркелген осы ТОО-лардың саны. Соның енді тоқсан пайыз салықты, қанша компания беріп отыр деп ойлайсыз, үш миллионға жуық ТОО-ның ішінде? Шамамен айтып көріңізші мысал үшін. ;-;Екі жарым миллион шығар? ;-;Жүз жетпіс-ақ компания. ;-;Аа, жүз жетпіс компания тоқсаг процент салық төлеп отыр, ааа. ;-;Тіпті, он жеті емес, мың жеті жүз емес, жүз жетпіс мың емес, жүз жетпіс-ақ компания. Яғни Президент айтқандай, сол Қазақстан байлығы тең жартысы жүз алпыс екі адам әлі иелік етіп отыр деген сөз. ;-;Аа, ия-ия, ия. ;-;Көрдіңіз ғой? Салықтың көбісі, әлі монополия солардың қолында. Сондықтан мұның барлығы кеше Қаңтарда да, енді билікті басып алмақ болған басқа да әрекеттер болды, білеміз ол, ондай сценарий төңкерісті алдын-ала дайындалад.
Марал Жақыпова	▶			Себебі ел-елде, жер-жерде, өзіңіз айтқандай, әлі отаршылдықтың сарқыншағы өте көп. Өте көп. Былайынша, ойбай керемет, жаңағы тәуелсіз мемлекетпіз ура-ура дегенмен, ел-елде қайта әлі мұз бар, әлі ерімей жатқан. Тоң боп еріп атқан..., ерімей жатқан әлі отаршылдықтың әсері бар. – Сол по-моему ана қазір не жүріп жатыр. Ана Памятник пе? Еще захоронение болса болды, болмаса, алып тастайды-ау димін, по-моему акимат. Общем, мен ойлайм, алып тастау керек оны. – Оған кәдімгідей ұсыныс енгізу керек. – А... – Ұсыныс енгізу керек, ресми түрде. Қағазға жазып, а жаңағы қол қойып, содан кейін ол құжат қаралатын болад.
Марал Жақыпова	▶			Әйтпесе құлай... құр былай айтқан әңгіме, әңгіме қалпында қалып қояды. Идеяңыз өте жақсы, тек қана оны ұсыныс ретінде қағаз жүзінде. – Соны соны решение жүріп атыр-ау дим. – енгізу керек ондай нәрсені. Ішіңіздерсеш, шай құяйыншы, тағы бір шыны аяқ құяйын. – Қәне, құяйын, бір кесе. – Иә, бір кесе. – Мына майды қалай жасадыңыз? – Ооой. – Мына түсі де басқа екен да. – Біздің жақтың майы осылай. – Соны айтып жібересіз бе? – Анау шөбі жап-жасыл ғой. Сондықтан осындай сары май. – ындай болад, иә. М... – Бұл сиырдың майы. Біздің жақта сиырды жаңағы сауысыменен свежий қалпында сепаратордан өткізеді. Қаймақ ағызады. Сосын қаймақты ха... мұздатқышқа қояды.
Марал Жақыпова	▶			Ол боп қоюланад. Бітті, он онбес минуттың ішінде былғайсың, ма... сап-сары май боп шыға келеді. Май айында, июнь айында осындай болады. Әр қарай күзге қарай, сосын кішкене ағарады. Келесі жылы, майда, көктемде көк шыққан кезде дәл осындай болад. Өте құнарлы май. Мен осыдан м... неше жыл бұрын. Он алтыншы жылы бір қызық жағдай басымнан өтті. Он алтыншы жылы үлкен қызымызды ұзаттық, Айшаны. Сосын қыз ұзату тойына дайындалып жатырмыз. Енді сұрастырсам і... құдалар Астанадан. Олар да тойға дайындалып атыр. Олар жаңағы тележкамен торт алып шығайын деп жатыр.
Марал Жақыпова	▶			Сосын мен ойладым, енді о жақта да, бұ жақта да бірдей енді қайта-қайта торт алып шығып, қызық емес қой. Сосын мен бір қарын май салғым келді. Торттың орнына. Сосын, ал, кеп, сабылып, Көкшетаудан қарын май іздейін. Таба алсамшы. Бір қарын сары май таба алмадым ғой. Бііір ауыл жақтан менде бар әкелем дегесін, екінші күні алып келген. Кішкентай ғана мынадай тоқты қарын. Еще сырты қара ала, торы ала. Енді оны тойға қалай саласың? Менің көз алдыма елестеп тұрған қарын, мынадай. – Әппақ ә. – Мынандай сары қарын, нағыз. Со әлгіндей жасағым келед енді. Әлгіні іздейм, іздейм жоқ.
Марал Жақыпова	▶			Содан таппадық. Сосын і... ковид кезінде қайтып кеткен апам бар, өзімнен бес жас үлкен Гүлнәр марқұм. Сол екеуміз не істейік. Содан ақылдасып былай дедік. Тойға соямыз деп, қойған құнан қой тұрған қорада. Сосын жолдасыма айттық, әй Таңатар сен ана қойды сой. Соның оқуы жоқ шығар, сол қарынды біз өзіміз аршиық. Әлгі шешемізден көргеніміз бар, анау үлкен жеңгелерімізден көргеніміз бар. Содан і... жолдасым Таңатар қа... қойды сойып берді, бес минуттың ішінде. Әлгінің қарны мындай үлкен болар ма. Мынадай қарын шықты. Әлгі қарынның іші сыртын бірдей қылып, аппақ қылып, тап-таза қылып жуып. Оны сосын түтінге салдым қақтап тұздап.
Марал Жақыпова	▶			Әлгінің ішіне май алып, жиырма бес келі май кетті ғой. Жиырма бес келі майды салып, әлгі мынау торт шығатын тележкамен бірдей болды өзі. Тойда тележканың үстіне қойып, мына жағына әлгі от шашу қайда, соны қойып. Жан-жағына сары бауырсақты қойып ана официанттар алып шыққан кезде тойда отырған жұрттың бәрі битіп, түрг... түргеп кетті ғой орындарынан. Таң-тамаша қалд бәрі. Сосын официанттар і... бөліп-бөліп берді. Официантқа айтып қойдым. М... қарынның құрышын турама, ол үйге қайтып келу керек. Ол ... – Құрышы деген қай жері? – Құрышы деген - ең түбі. Қарынның былай аузынан бастап салған кездегі ең түбі.
Марал Жақыпова	▶			Қарынның құрышы дид, ол құрышы міндетті түрде үйде қалу керек. Себебі ол үйдің ырыздығы. Содан кейін әр бір торт тураған секілді осындай тарелкадай-тарелкадай турап-турап әрқайысының үстелдерге таратты. Өзі канша үстел болды. – Не деген керемет, а. – Жұрт деген керемет, майды мынау. Мынау қарынға салынбаған май. Қарынға салған майдың дәмі кәдімгідей анау голландский сырдың дәміндей болад. Копченый дәмі болады. Сүр, сүрдің дәмі керемет. Әлгіні көріп алған. Енді менің бүкіл туыстарым, құрдастарым той болған сайын Марал бізге де сондай қарын тауып бер. Мен айтам и қайдан тауып берем сендерге мен өзім і... қолдан жасадық.
Марал Жақыпова	▶			Жасап бер ендеше диді. Содан жасай бастадым. – Мәәә! – Енді өзіме де қызық болды әлгі. Сосын ойладым. Мынау кішкене былай елдің ішіне тарқасыншы. Тара ... таратылсын, ұмтыл болып... ұмыт боп бара жатыр ғой. Әжелеріміздің көзі кетті. Оны шешелеріміздің көзі кетті. Ұмыт боп бара жатыр. Содан нанасыздар ма, сол жазда отыз қарынға май салдым ғой. Келесі жылы отыз екі қарынға салдым. Одан кейінгі жылы отыз үш қарынға салдым. – Ал керек болса. – Сонда өзім жүз шақты қарынға салдым. Сонда өзім қызметте жүрмін әлі. Қызметте жүрм со кешкілік кеп істейм, түнде салып жатам. Таң алдында ерте тұрып салам.
Марал Жақыпова	▶			Сенбі, жексенбіде салам. Сонымен әлгі менің жүз қарынымның осы Қазақстанда кетпеген облысы жоқ. Атырау, Ақтау, Ақтөбе, Қарағанды, Алматы, Астана, Көкшетау, Қостанай, мынау солтүстік Қазақстан, Шымкент, Жамбылға дейін, Қызылордаға дейін. Жүз қарынның кетпеген жері жоқ. Әлгі қарындар әр қилы болады екен. Міне. А не Такең әкеп беред маған қарындарды. Көкше... оны қайдан аламыз енді қарынды. Анау Көкшетаудан і... бір, не бар, убойный цех деген бар. Көкшетаудың бер жағында. Сосын айт кезінде жұрт айт шалады ғой. Қазіргі қазақтар айт шалғанда негізінде оның даже, ана бір тұяғына дейін тастамау керек қой, і... құрбандыққа шалған малдың.
Марал Жақыпова	▶			Біздікілер ішек-қарнын алад та лақтырып тастайды ғой. Ішек-қарнын алу дегенді білмейді. Міне, мынаның барлығы со соңғы біздің әлгі айт шалдық. Айт шалғандағы қойдың ішек қарнынан жасалад, осы бүйрек. Содан менің Такең барад та жаңағы бір әкелгенде отыз қарын, қырық қарынды төгіп-төгіп, шайып-шайып алып келедтағын, әлгіні отырып тазалап жуып. ы... әлгіндей қылып жасаймыз. Содан үш жылдан кейін шаршадым. кәдімгідей. Мынау қолдың күші керек. Себебі мынау бір шара май, қатып тұрған май. Оны жібіту керек.
Марал Жақыпова	▶			Сосын оны сұп-суық мұздай сумен жуу керек, бірнеше қайтара. Сосын оны тұздау керек. Сосын оны нығыздап тұрып анау қарынға салу керек. Ал қарынды дайындаудың өзінің қиямет жұмысы бар. Содан кәдімгідей мынау қолым і… ауыра бастад. Және жазуды да көп жазам ғой. То компьютерде тұрад, то қарында тұрад. Содан кейін тоқтаттым, бірақ былай ойладым. Мынау үш жылдың ішінде менің білген дүнием, ы... тапқан дүнием, іздеп көңіліме түйген дүнием.
Марал Жақыпова	▶			Себебі мен бастар кезде интернетке былай да жазам, былай да жазам. Қазақша кантент жоқ қой. Қайдағы қарынға май салу түгел і... сары май туралы да дұрыс ақпарат жоқ. Қарынды қалай тазалау туралы ақпарат мүлдем жоқ. Сосын барып қызыма айттым. Қызым мен бүгін соңғы қарынды салам, тазалайм. Сен мені видеоға түсір. Сүйтіп, толықтай жаңағы бейне роликке түсіріп желіге салып жібердім. – Желіде жүрсіз бе? – Жүр. Оны жіберейін сіздерге. – Оны алайық.
Марал Жақыпова	▶			Түгін қырғаннан бастап түтінге салған мен жаңағы май салғанға дейінгі процесі түгел солай жаздым да. – Ютубта жүр иә? – Ютубта жүр иә. Біреу болмаса біреуге і... пайдасы тиер. – Тиед, тиед, тиед. Біз білмейміз, мысалы. – Керек болар деп, сүйтіп, салып жібердім. Ы... керемет, керемет комментарийлер жазылды, рақмет сізге деп. – Қарындар вообще мен бабушкаларым бар, екі бабушкам бар. Атам бар. Мынадай былай үрленіп тұратын тұратын. – Иә, иә. – И қазіргі жастар көбі білмейді. О қарын майды қалжаға апарад, ай қалжаға емес, неге, і... қызымның несіне апарад... – Дұрыс айтасыз. – Бесік тойға апарад, бесік тойға.
Марал Жақыпова	▶			– Қалжа, қалжа по-моему, да. – Қалжа. – Қалжатой. – Қалжаға апарды майды, сол. Соған апарад. Жолы сол. Қазақтың жолы сол. – Көбінесе сол қалжатойға салады екен. А бірақ мен жаңағы оны кішкене жаңарттым. Мынау енді салт дәстүрдің озығы да бар, тозығы да бар дейді ғой. Мынау уақытына қарай өзгеріп отырад. Мен жаңағы қыз ұзатқандағы тойға салғаным былай дедім. Ырым болсын! Сары майдай сақтаған қызым. Құдалар сіздерге беріп жатырмыз. Және әлгі орыстың сөзі бар ғой, і... « как сыр в масле » деген. Сіздерге майдай жақсын. – Иә.
Марал Жақыпова	▶			Сіздерге майдай жақсын, барған жеріне қызым майдай жақсын деп, сүйтіп, қыз ұзату тойына салған едім. Содан кейін і... жаңағы жұрт алғаннан кейін, анау Ақтау, Атырау жақ біле бермейді ғой, бұл майды. Мынау оңтүстік жақ сұрайд менен. Бұның реті қалай, жөні қалай, қайда салад, қалай турайд. Сосын әлгі видеоның ішінде түгелдей айттым. Мынау "қарын бастау" деген дәстүр бар қазақта. Қарын бастау. Мысалы, ол қарынды тойға алып келдің ба, оны жайдан-жай битіп, анау басқа продукциялар секілді, өнімдер секілді турап қоя салмайсың. Қарын бастау деген өте сыйлы, құрметті дүние.
Марал Жақыпова	▶			Оны жаңағы төрде отырған үлкен әженің біреуіне і... жаңағы, бағыттайды, қарын бастауды. Ол кісі қарынның аузынан осылай, бір литр, кеседей өзіне кесіп алады. Міндетті түрде. Содан кейін қалғанын жаңағы айтатынын айтып, тілегін айтып әлгі жұртқа таратат та, қарынның құрышы, жаңағы айтқанымдай, үйде қалады. Ол жұртқа кетпеуі керек. Ал қарын бастаған кісіге міндетті түрде қолына жаңағы күміс білезік не болмаса күміс жүзік салады. Неге, себебі қазақ күмісті неге адал күміс деп айтады. Неліктен ... қазақ алтыннан көрі күмісті жақсы көреді. Оның сонау заманнан бері қалып қойған бір жақсы аңызы бар.
Марал Жақыпова	▶			Ана Айша Мухаммед пайғамбар ғалейхи уа ссалам. Иә со со кісінің Айша кішкентайлы болғаннан кейін тамақ істемей қойыпты үйінде. Сосын неге ас і... әзірлемейсің десе, айтыпты, мен ана кішкентайдың нәжісін жуған қолымменен сізге ас даярлауға арланам депті. Содан і... жаңағы ғалейхи уа ссалам, Мухаммед пайғамбар, оған үш түрлі білезік сыйлайды. Біреуі алтын, біреуі күміс, біреуі гауһар. Осы үш білезікті билегіңе салып дайындасаң, асың адал болад дид. Содан жарайд деп ы... Айша жаңағы шелегін алып суға барып, судан шелекпен су алып жатқан кезде а... алтын секіріп кетіп қолынан құмға сіңіп кетет.
Марал Жақыпова	▶			Мен ы... жаңағы нәжіс жуған қолда тұрмаймын деп секіріп кетет. Гауһар мен нәжіс жуған қолда тұрмайм деп суға түсіп кетет. Қолында күміс қана қалад. Соны қазақтың адал күміс деп айтатыны сол екен. Одай адалдығы. Содан бері қазақ келінге жаңағы күміс салады екен. Себебі қолында күміс білезігі бар, күміс жүзігі бар адамның асы адал болды деген ұғым содан қалған екен. Мынау қарын бастаған апаға да солай күміс таққан жақсы. Содан кейін барып ы... оның жөн-жосығын қандай тойға салады. Неге салады? Мына майдың пайдасы қандай ақзаға. Соны неге қалжаға салады. Қалжаға салатын өзінің жөні бар. Себебі ы....
Марал Жақыпова	▶			Осы жерден ар орфографиясын тексеріп жіберсеңіздер!Ы... жас босанған келіншектің іш құрлысы түгел қалпына келіп ақзасы тазаруы үшін жаңағы кеткен кетіп қалған і... керекті витаминдерінің барлығы орнына қалпына келуі үшін жас келінге міндетті түрде сары май салып шәй беред. Босаған әйелге. Сондықтан қалжаға апарад сары майды. Қыздың шешесі апарады оны. – Біреуің кеш қалдыңыздар. Жылқы сойып жатқанда келсеңіздер. – Кеше біз құнан сойдық. Кеше құнан сойдық, ішек қарын ашыдық. Санатория алған, санаториядағылар қарын қарта жемейді ау дим. Қарын қартасын алған жоқ, етін алды. Соны аршыды. Менің жаңағы қарынды былай воучу көргілеріңіз келе ме, менің былтырдан қалған екі үш қарыным бар. Көрсетейін. – Иә, иә. Күшті.
Марал Жақыпова	▶			Кәзір, сосын дәм қайтарайық. Қазір мен сендерге көрсетейін мұны. – Кәзір әңгіме үзіліп қала ма деп тұрм да. Пакетте кетеді ғой. – Жоқ үзілмейді ғой. – Осы арада бір не жақсы бір аура пайда болды. – Уах..., піссіміллә піссіміллә. – Маш аллах, тфа-тфа! – Міне, қарын деген міне. Мынандай болад, мейіздей. Мына исін қараш. – Мәәә, мынау ыстағансыз ба? – Ия, ыстаған. Түтінге салад. Ішін, сыртын тұздайд. Түгін аршид, сыртындағы түгін. – Күшті, түсірші. – Осындай жұп-жұқа оболочка болад неге. Осыған май салғанда керемет әдемі болад. Мен сендерге видеоны да салып жіберем. Ы... бар ғой дим. – Болады ғойшы... – Исі керемет екен. – Толтырып тұрып оны салғанда, а...
Марал Жақыпова	▶			– Ауа кірмейтіндей ғылып салады. Енді ертеде ана мұздатқыш жоқ, апаларымыз осындай бір қарын сары майды ұнның ішіне сақтайды екен. Ауа кірмейтін қылып. Не болмаса өре дид, өреге иә жер қазад та со ұра ұра. Ұра диді ұра. Жерді қазад та салқында тұрсын деп. Ал кәзір құдайдың рақаты мынаны саласың да морозильникке тастайсың, қатып тұрад. – Мынаған неше килограмм кетеді. Сонда мысалы. – Аа, бір айтайын дегенім мынау бір қызығы, адам секілді мал да әр қи 01:52-лы болады екен. – Иә! – Кейбір үп үлкен қойдың қарны осындай ғана болады. Міне мынадай ғана болад.
Марал Жақыпова	▶			Ал бір кішірек қана тоқтының қарны жаңағы жиырма жиырма бес келі. Негізінде ең кіші қарынға бес, алты келі май кетет екен. Ортаншы қарынға он, он бес келі. Үлкен қарынға жиырма, жиырма бес келі май кетет екен. Әр қилы қарындардың өзі. Қайын енең отыр ма үйіңде, мә қайын енеңе май салып бер. Үлкен кісілер жақсы көреді ғой мұны, ия. Мынау елерінді сізге берейін. – Ой! – Көкшетаудан да не болсын. – Мә. Мен енді мұны қайтып, мен оны мазалап сұраймын ғой. Қалай істейм, қалай істейм. Битем ба, сүйтем ба деп. – Ол үшін сиыр ұстау керек. – Жоқ. Мен соны сұрақ қояйын деп отырм.
Марал Жақыпова	▶			Өзім сауып, өзім тартқан жоқпын. Енді маған анадай отыз қарынға май салу керек болғаннан кейін, мен оны бір-бір килолап отырмаймын ғой. Мынау жолдасым екеуміз, іздеген адам табады ғой бәрін да. Анау солтүстік Қазақстан облысының түбіндегі Киевка деген ауылды тауып алдық. Екі жүз елу ма қанша километр? Үш... километр. Аха, сол Киевкада ы... бір кәсіпкер жігіт бір он бес, жиырма сиыр ұстайды екен. Соның барлығын жаңағы таза ы... аппаратпен сауад. Аппаратпен жаңағы масло бойкасы андай мындайы бар екен. Соның цехына кіріп әлгінің бәрін көргеннен кейін, ол жігітпен мен келістім. Ол жігітке енді ол майын сату керек, маған ол қарынға салуға керек.
Марал Жақыпова	▶			Сосын екеуміз келісімге отырдық. Аптасына бір рет сен маған жаңағы жүз килолап па қанша килолап май әкеліп тұрасың деп. Майы балдай. О кісі әкеліп тастайд. Мен жаңағы алам да жібітіп осылай қарынға салам. – Тұздап. Тұздайд. – Керемет, керемет! Масқарааа. – А? – Тұздайд. – Міндетті түрде. Қарынға салатын майды міндетті түрде тұздау керек. Тұздау керек. Мынаны қай... қайын енеңе айт әже беріп жіберд де со кісіге. Сосын май салып бересің. – Қазіргі жас келіндер мұны білмейд. – Білмегенініз не , біз білмей отырқ. Бізден бастасаңызшы. – Қазір май, бізде была ғой. Дүкеннен барып сатып аламыз. – Иә.
Марал Жақыпова	▶			– Алла өзі не жіберд кәзір. – Заманның ағысы ғой енді. – А? – Заманның ағысы ғой боп тұр гой. – Міне мынау менің ауылым Абылай хан. Соның үйінде, мысалға ағамның үйінде алпыс сиыры бар. Сиыр саумайд жеңгем. Мен сиыр саумайм дид. – Ай байй. –Сіз оны айтасыз. – Сүтті, майды базардан барып сатып алад. – Ал не істейд, алпыс сиырды. – Алпыс сиыр сол подсос бұзаулары жүред. Бұзауларын сатат, етке айдайд. – Етке, етке ұстайд. – Үйткені ол тырнақ өсіред әні. Тырнақ өсірген бар ғой соны... – Ия. – Сонымен сиыр сауа алмайд. – Тырнағы сынып қалад ия. – Бір келіншек ы... бірде ы... біздің жақтың келіншегі енді.
Марал Жақыпова	▶			Өзім таң қалдым соған жаңағы адамның білместігіне да иногда таң қаласың ғой. Алматыға алып кеткен құдаларына бір қарын май. Бір кезде байбаламдап Алматыдан звондайд. Марал Қажкеновна мыну қарынды қалай жарад диді. Сосын айттым әй қалқам қарынды жармайд. Қарынды бастайд. Со секілді мынау қазақтың әр сөзінің мән мағнасы өте терең ғой. Оны орынды пайдаланбасаң і... үлкен пәлеге ұшырап қалуың мүмкін яя. – Иә, иә, иә. – Мысалы і... элементарно әлгі адамайтқысыз бен адамкөргісіз арасы жер мен көктей ғой. Ең керемет дүниені адамайтқысыз дид та қазақ, ең нашар дүниені адамкөргісіз деп айтады ғой.
Марал Жақыпова	▶			– Иә. – Сонда мына орыс тілділер айыра алмайды оның адамкөргісізі қайсысы, адамайтқысызы қайсысы. Оны енді жаңағы қазахи тәрбие көрген, қазақ мектебінен білім алған ы... баллар ғана білуі мүмкін деп ойлаймын. Әр қилы жағдай. – Абылай жаққа бара алмай қалдыңыздар. Абылай жаққа барсаңдар мыңдап жатат жылқы... – Өткенде, өткенде бір. – Сиыр, жылқы, қой. – Барад о кісілер. – Кәзір барамыз. – Кәзір Абылайға... – Бір отбасын қара шаңыраққа түсіріп жатырмын. Сосын сол үйдің анасы үлкен кісі енді. Әңгіме айтып.
Марал Жақыпова	▶			Кісі туралы әңгіме айтып жатыр. Со кісілер туралы айтат айтат та сөздің со кісілер туралы айтып атқан кезде сөздің арасында қара жер хабар айтпасын, қара жер хабар айтпасын деп айта беред. Үлкен кісі, өзі мұғалім. Со мен ойладым, ойбайии мына кісіге айтайын десем ренжіп қала ма деп отырмын. Қара жер хабар айтпасын дегенді ондай жағдайда айтпайды ғой. – Әрине. – Қара жер хабар айтпасын деп ы... бұ дүниеден ө... өткен ы... адамды бір келеңсіз жағдайын айтқанда ғана айтады.
Марал Жақыпова	▶			Бір жағымсыз жағын айтқанда ғана айтады. Жақсы жағын айтқанда үйтіп айтпайды, қара жер хабар айтпасын деп. Қара жер хабар айтпасын дегенде бір болады ғой адам, пенде болғаннан кейін әртүрлі. – Соны жақсы мақтап отыр ма? – Ол оны жақсымын жә... мақтап отырып сүй деп айтат. – Аа, мен енді түсіндім. – Өзі қайын енесін керемет жақсы көреді екен. Мақтап отыр. – Құдай аййй. – Қайын атасын мақтап отыр. Бірақ екі сөзінің бірінде қара жер хабар айтпасын дид.
Марал Жақыпова	▶			Тілім қышып бара жатыр айтқым келіп тұр. Апа андағы сөз бұ жерде қолданылмайд деп. Бірақ енді... – Айту керек еді. – Сосын айтып кеттіңіз бе, соңында? – Иә, ынғайсыздандым. Үлкен кісі, мыну мені оқытып үйретіп кетті ғой мына бала деп айта ма деп. Енді менен жиырма жастай үлкен кісі. Бірақ енді ойладым, ееее орысша оқыған. Орысша, орысша айыра бермейд. Ал жарайд дәм қайтарамыз дедіңіздер ғой, кәзір.
Марал Жақыпова	▶			Бисмилляхи рахман рахим, дастархандарың тоқ болсын! Уайымдарың жоқ болсын! Дендерің сау болсын! Мал бастарың аман болып, барлығыңда амандық болсын! Немерелерің, шөберелерің көн болсын! Не берсе де аллам алхамдулла берекетін берсін! Аллаху акбар! – Аумин, айтқаныңыз келсін!
Марал Жақыпова	▶			Ерекше ұнайтын бір жері бар сол көңілімде қалып қойған, хан Абылайға қатысты. Хан Абылай аңшылықта жүргенде қалмақтың ханы Калдан Цэрэнді жігіттер ұстап алып кетеді ғой басып. Басып ұстап алып кетеді ғой тұтқындап. Сосын алып келгеннен кейін ы... жаңағы Калдан Цэрэні айтат әй мынау шынымен қазақтың ханы Абылай ма дид. Бұны қайдан білеміз. Мұның маңдайында жазулы тұрған жоқ қой хан Абылай деп. Соны Қараменде деген мықты бәйбішесі болыпты Калдан Цэрэнің. Сол айтат оны сынау керек дид. Сынап барып білеміз. Қалай сынаймыз? Былай сынайық, бірінші күні айдалаға киіз үй тігіп, бөлек қойыңдар.
Марал Жақыпова	▶			Алты күн аш ұстаңдар. Жетінші күні бір тостаған қара суға толықтай тол май салып беріңдер, не істейді екен. Солай істейік. Солай істеп енді Абылай, алты күн аш отырған адам анау майды бүйтіп ұрыттап қауып алайын десем, май судың бетімен сырғып қаша беред. Кесенің мын жағына ұстаса былай қашад, мын жағына ұстаса былай қашад. Әлгі ызаланад та, кесені маймен бірге шаңыраққа бірақ атад. Содан аналар келіп айтад, не істеді? Солай істеді дейд. Содан Қараменде айтады, әй мынау тегін болмады. Егер мынау қарадан болса, о аш отырған адам қолын тығып жіберіп анау тон майды алып, қылғытар ед.
Марал Жақыпова	▶			Мынау тегін болмады дейд. Екінші рет қалай сынаймыз дейд. Екінші ретінде і... екі жігіт іңір уақытында найза ұстап, кіріп барсын да, екі жағынан басын шабатындай болып жаңа ыңғайлансын. Ханнан жарлық болды, сіздің жаңағы жазмышыңыз осылай болды деп басын шабатындай ыңғай танытыңдар, не істейді екен келіп айтындар дейд. Әлгіндей жасағанда хан Абылай қырын қарап отыр екен. Отырған қалпында селіт етпейд. Бұрынбайд та, шапсаң шап дегендей отыра беред солайынан. Сөйті дид Қараменде айтад, мынау шынымен де тегін бо...текті жігіт болды. Себебі қара болса, төрт аяқтап жүріп басына сауға сұрар еді, жалынар еді.
Марал Жақыпова	▶			Мынаның мысы қатты екен. Жарайды, соңғы рет сынайық дейді. Қалдан Цэрэнің тоқсан уәзірі бар екен. Бәрін бірдей шапан жамылдыңдар. Бәрің осы мынау ханның сарайында отырыңдар. Қалдан Цэрэнге айтад, сен де түсіп, уәзірлерінің жаңына отыр. Сосын Абылайды шақырыңдар. Кіріп келген Абылайға бірде бірің қағылып орын бермеңдер дид. Бір керемет бәйбіше болса керек та. Біліп тұр ғой ананы қандай ы... жаңағы қадамға баруы мүмкін екенін. Содан әлгіндей жасайд. Абылай кіріп келед та, босағадан қараса, толып отыр сарайдың іші. Бір де біреуі қағылып он бермейд. Енді қараса, төрдегі Қалдан Цэрэның тағы бос тұр.
Марал Жақыпова	▶			Абылай адымдап басып, ханның тағына бір-ақ отырад. Содан мына қалмақтар ұшып ұшып тұрад. Бұл не қылған басынғандық, қазақтың мынау тұтқыны келіп, біздің ханның орнына отырғаны нес деп. Қалдан Цэрэн жанында отыр тақтың. Содан Қалдан Цэрэн біледі ғой оны не үшін тұтқынға алып тұр анау Сәруді өлтірдің деп, баласы Сәруді жаңағы. і... Қырғын соғыста Сәруді Абылай өлтірді деп тұр ғой. Содан бұл айтад. Үш қайтара сұрайд Сәру қайда деп. Сәру қайда деп бірінші рет сұрағанда, Абылай айтад, «Шаппаймын деп қару айтпады, Сәрумін деп ол айтпады.» дейд. Екінші рет Сәру қайда дегенде, «Жақтартушы көп болды, жаман аты бізге қалды.» дейд.
Марал Жақыпова	▶			Үшінші рет Сәру қайда дегенде, « Ғайып болған Сәруді іздегенше, көзге көрініп тұрған өзіңнің орныңды іздесейші.» дейд. Бұл енді тағында отыр ғой. Бұл Қалданның а... Цэрэннің тағында отыр, Қалдан Цэрэн былай тұр мысалы. Содан Қалдан Цэрэн айтад... бас... мынаны мен жаңағы жазалайм. Мынау шыныменен қазақтың ханы Абылай екен, таныдық енді. Бірақ енді ажалы жетті, бұны жаңағы басын шап... дарға асам дид. Содан сүйтіп дарға асуға ыңғайлаған кезде, жарайд қалай болған күнде де і... көп қараның бірі емессің хансың ғой. Соңғы арманыңды айтып қал дид.
Марал Жақыпова	▶			Сонда қ... Абылай айтат «арман көп қой, менің бір үш өкінішім бар ед соны айтайыншы» дид. Содан айтат « мен ұлан ғайыр жерде көшіп қонып жүрген қазақ деген халықтың ханы едім. Соны бір жерге отырғызып, отырықшы ғып қала салып бере алмай кетіп бара жатырмын. Соған өкінем.» дид. Екіншіден «мен бір атадан жалғыз қалып едім, басым жас соңымда ұрпақ қалмай бара жатыр. А... ұрпағым тұқымым құрып кетеді ау деп соған өкініп тұрмын» дид. Үшіншіден « мен батырға сәйкес жаугершілікте жаумен алысып жүріп ажалым қылт... қылыштан жетпей алданып тұтқынға түсіп өліп бара жатырмын.
Марал Жақыпова	▶			Соған өкінем » деген екен. Сонда Қалдан Цэрэн «аай балам ай» дид. Дәл ойланып қағып алад Абылай «балам дедіңіз ғой, өз балаңызды өзіңіз өлтірмейтін шығарсыз.» дид. Содан негізі Қалдан Цэрэн мықты адам болған ғой. Анау хан менен өзінің... өзіне тең көріп құрмет көрсетіп сол қаншама ай бағып қағып. Топшысұлу қателеспесем. Топшысұлуды ұзатып сүйтіп аман есен еліне қайтарған ғой. Кейіннен Қалдан Цэрэн қайтты, жаңағы жоңғардың халқы жойылды деген хабарды естігенде Абылай қатты күңіренген екен. І... жаңағы тарихтан осындай тұлға өтті деген. Бірін бірі қандай құрметтеп өткен я.
Марал Жақыпова	▶			Жау... жаугершілік бұ жерде жүріп, жау болып атысып шабысып жүріп, бірақ бірін бірі мойындаған. Бір бірінің ақыл парасатын, бір бірінің жаңағы кереметін мойындаған ғой. Мықты адамдар. Ондай адам қазір бар ма жоқ па. Үйтпесе ол Абылай Абылай бола ма. – Иә, ондай адам қайда жоқ қой. – Абылай Абылай бола ма, иә. Ал енді сол Абылайдың аулы тосып отыр сіздерді. – Керемет! –Айтатын әңгіме көп. Түнімен ұйықтамай отырып айтатын нәрсе көп. – Бұ кісінің телефонын сізге берейін. – Иә мен соны айтайын...
Марал Жақыпова	▶	[↑бір⁀гезде әлгі⁀кісі кіріп⁀келіп айтат// ↑ а⁀где он⁀сам дійд↓ /// ↑мен⁀ойладым //↑түсүнбей⁀ғалдым↓/// ↑кім⁀кімді сұрайт / деб⁀ а // бетіне⁀бійтіп қарадым ↓///↑нұу йетат ваш⁀біржан // →где ↓ он сам дійді↓/// ↑он війдыма / ойлады //↑ йұубійлійар↓/// ↑бір //бүрөудүн йұубійлейі⁀деп ↓///↑сонда анау даже / жай внійкат етпей⁀ақ⁀қойсұн↓///↑бірақ неужелій ош⁀шасқа келгеншеге⁀дейін / біржан⁀сал деген есімді / естімеді↓/// ↑неужелій еш⁀жерден бір↓/// ↑өлүп ғалған ғо//→где он сам дійд↓///↑сосын жарайд енді↓/// ↑ол⁀олма↑ сосн бір гүні/→осыдан бір жарым жыл ғана бұрұн ғайтқан сәбійт досаныв⁀ғайда//жазұушұ ↓///]	[↑бір ⁀гезде / әлгі кісі⁀гіріп келіб̊ ⁀айтат // ↑а⁀где⁀он сам дійді↓/// мен ^уінt ⁀б̊ійтіп⁀қарадым↓/// ↑ну⁀йетат⁀ваш⁀біржан //→ ↑где⁀он⁀сам дійд ↓/// ↑он>війдыма / ^уойлады// ↑йұубійлійар↓/// ↑бір // біреудүң йүуб̊ійлейі деп ↓ /// ↑сонд'анау даже/ жарайд / внійкайт⁀етпей-ақ қойсұн↓/// ↑бірақ неужелій⁀осұ жасқа⁀гелгеншеге⁀дейін // біржан⁀сал деген⁀есімді / ^йестімеді↓/// ↑неужелій ^йеш⁀шердем⁀бір↓/// ^у↑өлүп⁀қалғаң⁀ғой// →где⁀он⁀сам дійд↓ /// ↑сосұн / жарайд ⁀енді↓/// ^у↑ол // ^уол ма // сосұм⁀бір⁀гүнү //→ ^уосұдам⁀бір⁀жарым жыл⁀ғана⁀б̊ұрұң⁀ғайтқан сәб̊ійт⁀тосаныв⁀ғайда // жаз^ұушұ↓///]	Бір кезде әлгі кісі кіріп келіп айтат «а где он сам» дид. Мен ойладым, түсінбей қалдым. Кім, кімді сұрайд деп, ааа... бетіне битіп қарадым. «Ну этот ваш Біржан, где он сам» дид. Он видимо ойлады, юбиляр. Бір, біреудің юбилейі деп. Сонда анау даже жарайд вникайт етпей-ақ қойсын. Бірақ неужели осы жасқа келгеншеге дейін Біржан сал деген есімді естімеді. Неужели еш жерден бір... – Өліп қалған ғой. – где он сам дид. Сосын жарайд енді. Ол, ол ма, сосын бір күні осыдан бір жарым жыл ғана бұрын қайтқан Сәбит Досанов, қайда, жазушы.
Марал Жақыпова	▶	↑алматтан сол⁀кісі⁀гелетін болұпты↓ /// ↑сосын бір⁀гезде мені шақырат⁀кабійнетіне↓/// ↑мен ішкі⁀сайасат бөлүмүн⁀басқарам↓/// ↑келдім↓/// ↑вам сказалый // ышто сабйіт мұканып йедійт /дейді↓/// ↑сосын мен⁀айттым // не күлөрімді⁀білмейм⁀//→не күлмөсімді⁀білмейм// үндемей осұлай ⁀бетіне қарап тұрм↓/// ↑ышто вы на менійа так смотрійте↑ вы ышто сабійта мұуканыва не⁀знаете//ышто⁀лій дійд⁀маған↓///↑сосын тағы / үндөмөдім//ендү↓/// ↑не⁀знайұу деп айтарымды білмійм//не / знайу деп айтарымды білмійм↓///↑нет йшшо нійкто не гаварійл// харашо// харашо↓/// ↑йа разузнайұу дедім⁀де →шығып кеттім //ақырын↓/// ↑мәә//масғара↓///	↑алматтан сол гісі ⁀ гелетім⁀болұптұ↓/// ↑сосұм⁀бір⁀гезде мені шақ^ырат каб̊ійнетіне ↓/// мен ішкі сайасат⁀пөлүмүм⁀басқарам /// ↑келдім↓/// ↑вам сказалый // ышто сәб̊ійт мұқанов ^йедійт // дійді ↓/// ↑сосұн // мен / ійә күлөрүмдү ⁀ ͡б̊ілмейм// не⁀гүлмөсүмдү⁀б̊ілмейм. үндөмөй⁀ос ⁀ ^ұлай бет^іне⁀ғарап тұрам ↓/// ↑ышто вы на менійа так̊⁀смотрійте↓ // вый ышто саб̊ійта мұканова не⁀знаете // ышто⁀ли↑ / дейді маған↓/// ↑сосұн // тағ'үндөмөдүм // ^йенді↓/// ↑не знайұу деб̊ ⁀айтарымды⁀б̊ілмейм // не⁀знайұу деб̊ ⁀айтарымды ⁀б̊ілмійм↓///↑нет ^ййшшо нійкто не⁀гаварыйл↓ // ↑харашо / харашо /// йа разұузнайұу↓// дедім⁀де// шығып⁀кеттім// ақ^ырын ↓/// мәә // масғара↓///	Алматыдан со кісі келетін болыпты. Сосын бір кезде мені шақырат кабинетіне. Мен ішкі саясат бөлімін басқарам. Келдім. «Вам сказали, что Сәбит Мұқанов едит» диді. Сосын мен айттым, не күлерімді білмейм, не күлмесімді білмейм, үндемей осылай бетіне қарап тұрм. «Что вы на меня так смотрите? Что вы Сәбита Мұқанова не знаете, что ли?» диді маған. Сосын тағы үндемедім, енді. Не знаю деп айтарымды білмейм, не знаю деп айтарымды білмейм. Нет еще никто не говорил, хорошо, хорошо. Я разузнаю дедім де шығып кеттім, ақырын. – Мәә, масқара...
Марал Жақыпова	▶	[↑ шығып кетіп //↑ әй // қайдағы сәб̊ійт мұқаныф келі⁀жатыр десем // → сәб̊ійт досаныф келі жатыр ^йекен ↓ /// ↑ сонда ызначыйт //→ ^уол сәб̊ійт мұқаныфты ̊⁀ білмейтім⁀боп тұр ғой ↓ /// ↑ білмейм қазағ⁀әдеб̊ійетін мүлдөм ^уоқұмаған ↓ ///↑ ^уол // → шет ⁀елде ^уоқұп келгем⁀бала ↓ /// ^уой алла ↓ /// ↑ шет ⁀ел // ал// → ^уол ^уорұс мектеб̊ін⁀оқығам ба // бала ↑ /// ↑ ^уорұс мектеб̊ін⁀оқығам бала ↓ /// ааа // ↑ сондықтан ^уол // ↑ біз мысалы қазағ⁀мектеб̊інде ^уоқысақ⁀та // ↑ ^уорұс⁀әдеб̊йетін жатқа ̊⁀ біліб̊⁀ үйрөнөсің ̊⁀ ғой // → анау ^ілермонтыф// пушкиндерді жаттаб ⁀ ̊ үйрөндүк ⁀ қой ↓ /// ↑ әлі ⁀ гүңгө дейін жатқа ⁀ ̊білеміз анау ы //→ талс //→ талстойлардың бүкүл ^ыромандарын ^уоқұб̊ ⁀ үйрөндүк ⁀ қой ↓ /// ↑ ^уорұс мектеб̊і ⁀ керісінше ↓ /// ↑ бізде мысалы марал апамның ↓ /// ]	[↑ шығып кетіп // ↑ әй // қайдағы сәб̊ійт мұқанов келе⁀жатыр десем // → сәб̊ійт досаноф⁀келе жатыр⁀екен ↓/// сонда значійт //→ ^уол сәб̊ійт мұқанофтұ⁀б̊ілмейтім⁀боп тұр⁀ғой ↓ /// ↑білмейм қазағ⁀әдеб̊ійетін мүлдөм ^уоқұмаған ↓///↑ ^уол // → шет⁀елде ^уоқұп келгем⁀бала ↓ /// ^уой⁀алла ↑ /// ↑ шет⁀ел // ал ↓/// → ^уол ^уорұс мектеб̊ін ^уоқұғам⁀ ба // бала ↑ /// ↑ ^уорұс мектеб̊ін ^уоқұғам⁀бала ↓ /// ааа /// ↑ сондұқтан⁀ол // ↑ біз мысалы қазағ⁀мектеб̊інде ^уоқұсақ⁀та // ↑ ^уорұс әдеб̊ійетін жатқа ⁀б̊іліб̊⁀үйрөнөсүң ⁀ғой // → анау ^{і^{лермонтыф //пүушкійндерді жаттаб̊⁀үйрөндүк⁀қой ↓ /// ↑ әлі⁀гүңгө дейін жатқа⁀б̊ілеміз анау // і // → талс // → талстойлардың бүкүл⁀ ^ұромандарын ^уоқұб̊⁀үйрөндүк қой ↓ /// ↑ ^уорұс мектеб̊і⁀герісінше ↓ /// ↑ бізде мысалы марал⁀апамның ↓ /// ]}}	– Шығып кетіп, әй, қайдағы Сәбит Мұқанов келе жатыр десем, Сәбит Досанов келе жатыр екен. Сонда значит, ол Сәбит Мұқановты білмейтін боп тұр ғой. Білмейм қазақ әдебиетін мүлдем оқымаған. Ол шет елде оқып келген бала. – Ой алла! – Шет ел, ал... – Ол орыс мектебін оқыған ба, бала? – Орыс мектебін оқыған бала. –Ааа... – Сондықтан ол, біз мысалы қазақ мектебінде оқысақ та, орыс әдебиетін жатқа біліп үйренесің ғой, анау Лермонтов, Пушкиндерді жаттап үйрендік қой. Әлі күнге дейін жатқа білеміз анау і... Толс... Толстойлардың бүкіл романдарын оқып үйрендік қой. Орыс мектебі керісінше. – Бізде мысалы Марал апамның.
Марал Жақыпова	▶	↑тұрған⁀бесауұл // қазақ↓ /// ↑бірақ/ дарафейіф деген орыс келіпті → /жаңағы / әлгі кіліймыфтар секілді↓/// ↑ шошқа ұстаған↓ /// ↑шошқа ұстағанда → // ^уонұң ійісі→ // желді мын⁀ жақтан соғұп⁀тұрад⁀ылғый↓ /// ↑ійісі⁀гелгеннең⁀ гейін⁀қазақтар// ығысып / ығысып / ығысып / ығысып// әрі⁀ғарай // қазір көрөсүздөр→// керемет⁀шақ→ // мына жақ ↓ /// ↑соғаң көшө⁀берген↓/// ↑бірағ ағаш шамалы о жақта →// дала ↓/// ↑төб̊ө / төб̊ө / төб̊ө / төб̊ө / шоқұ / шоқұ // бірәғ⁀әдемі енді↓ /// ↑аб̊ылайдың жаз⁀ жайлауұ⁀ғой↓/// ↑тамаша жер↓///↑со жерге /көшкен аб̊ылайдың ͡ғыз^ылағаш⁀та со⁀жақта↓/// ↑кәзір жеңіс жол / жолда / айтар↓/// ↑содан ^йенді не /істесем⁀екен↑	↑тұрғам⁀бесауұл // қазақ↓ /// ↑бірақ/ дарафіейіф деген ^уорұс келіпті →// жаңағы/ әлгі кіліймыфтар секілді↓/// ↑ шошқ̊'⁀ұстаған↓ /// ↑шошқ̊' ⁀ұстағанда → // ^уонұң⁀ійісі→ // желді мын⁀ жақтан соғұп⁀тұрад⁀ылғый↓ /// ↑ійісі⁀гелгеннең⁀ гейің⁀ғазақтар// ығысып / ығысып / ығысып / ығысып// әрі⁀ғарай // кәзір гөрөсүздер →// керемет⁀шақ→ // мына жақ ↓ ///↑соғаң⁀гөшө⁀б̊ерген↓/// ↑бірағ⁀ағаш⁀шамалы ^уо жақта→// дала ↓/// ↑төб̊ө / төб̊ө / төб̊ө / төб̊ө / шоқұ / шоқұ // б̊ірәғ⁀әдемі^йенді ↓/// ↑аб̊^ылайдың жаж⁀ жайлауұ⁀ғой↓/// ↑тамаша жер↓///↑со жерге⁀гөшкөн аб̊^ылайдың ͡ғыз^ылағаш⁀та со⁀жақта↓/// ↑кәзір жеңіш шол / жолд'айтар↓/// ↑сонан ^йенді н'істесем⁀екен↑///	Тұрған бес ауыл қазақ. Бірақ Дорофеев деген орыс келіпті, жаңағы, әлгі Климовтар секілді. Шошқа ұстаған. Шошқа ұстағанда оның иісі желді мын жақтан соғып тұрад ылғи. Иісі келгеннен кейін қазақтар ығысып, ығысып, ығысып, ығысып, әрі қарай қазір көресіздер, керемет жақ ‒ мына жақ. Соған көше берген. Бірақ ағаш шамалы о жақта, дала. Төбе, төбе, төбе, төбе , шоқы, шоқы, бірақ әдемі енді. Абылайдың жаз жайлауы ғой. Тамаша жер. Со жерге көшкен Абылайдың Қызылағаш та со жақта. Қазір Жеңіс жол... жолда айтар. Содан енді не істесем екен?
Марал Жақыпова	▶	↑әр'ойланып→ // бер'⁀ойланып →// а / анау⁀кітәпті⁀қопарып →// мынау⁀кітәпті⁀ғопарып⁀ жүрүп→ // содам⁀бір⁀гүнү→ // ^уөз'⁀алла тағала→ // былай санама сала⁀ғойды↓ ///↑ мен⁀ойладым →// мем⁀бұларға бүйтүб⁀үш⁀па→ // төрт⁀па ысхот өткіздік ↓ /// ↑ана/ әлөк марқұм қайтты⁀ғой ↓ /// ↑сонұң⁀да⁀еңбегі зор⁀болды↓ /// ↑әкім болдұ / ол→ // ос⁀жерде ↓ /// ↑содан / былай⁀дедім↓ ///↑ міне / ш:өрс → // наурұзбай⁀ батыр⁀ғылыб⁀ауыстырған↓///↑ міне / александырыфка→ // кененсары⁀ғыб ⁀ауыстырған↓ /// ↑міне/ абылай⁀хан отыр↓///↑ фрунзе⁀болған↓ /// ↑ ия →// фрунзе ͡болған ↓///↑ мен айтам ↓ /// ↑это саратныйкый→ // с⁀ними вместе⁀был ақылбай ↓ /// ↑батыр ақылбай ↓ ///↑ вот⁀вам↑ // ақылбайскій перевал ↓ /// ↑мінә⁀жерде тұр ↓ /// ↑ана ⁀бұурабайға бара⁀жатқанда→ //ақылбай⁀асұуұ ↓///	↑әр'ойланып→ // бер'⁀ойланып →// а / анау⁀гітәпті⁀ғопарып →// мынау⁀гітәпті⁀ғопарыб̊⁀ жүрүп→ // содам⁀бір⁀гүнү→ // ^уөз'⁀алла тағала→ // ͡б̊ылай санама сала ͡ғойдұ↓ ///↑ мен⁀ойладым →// мем⁀бұларға ͡б̊үйтүб̊ ⁀үш⁀па→ // төрт⁀па ысхот ^уөткүздүк ↓ /// ↑ан'әлөк марқұм қайтты⁀ғой ↓ /// ↑сонұң⁀д'еңбегі зор⁀͡б̊олдұ↓ /// ↑әкім болд'⁀ол→ // ^уосұ⁀жерде ↓ /// ↑содан / былай⁀дедім↓ ///↑ міне / ш:орс → // наурұзб̊ай⁀ батыр⁀ғылыб̊⁀ауұстұрған↓///↑ міне / алек̊сандырыфка→ // кененсары⁀ғылыб̊ ⁀ауұстұрған↓///↑міне/ аб̊ылай⁀хан ^уотұр↓///↑ фрунзе ͡б̊олған↓ /// ↑ ия →// фрунзе ͡б̊олған ↓///↑ мен айтам ↓ /// ↑это саратныйкый→ // с⁀ними вместе⁀был ақылб̊ай ↓ /// ↑батыр ақылб̊ай ↓ ///↑ вот вам↑ // ақылб̊айскій перевал ↓ /// ↑мінә⁀жерде тұр ↓ /// ↑ана ⁀б̊ұураб̊айға ͡б̊ара⁀жатқанда→ //ақылб̊ай⁀асұуұ ↓///	Әрі ойланып, бері ойланып а... анау кітапты қопарып, мынау кітапты қопарып жүріп, содан бір күні өзі Алла тағала былай санама сала қойды. Мен ойладым, мен бұларға бүйтіп үш па, төрт па сход өткіздік. Ана Әлөк марқұм қайтты ғой. Соның да еңбегі зор болды. Әкім болды ол осы жерде. Содан былай дедім. Міне, Щорс Наурызбай батыр қылып ауыстырған. Міне, Александровка Кененсары қылып ауыстырған. Міне, Абылай хан отыр. Фрунзе болған. Ия, Фрунзе болған. Мен айтам, это соратники с ними вместе был Ақылбай. Батыр Ақылбай. Вот вам Ақылбайский перевал. Мінә жерде тұр. Ана Бурабайға бара жатқанда – Ақылбай асуы.
Марал Жақыпова	▶	↑ақылб̊ай асұуұ дегем⁀бар ↓ /// ↑ керемет та:р → // мына⁀ шатқалдың ортасымен жүретін⁀жол ↓ /// ↑ соны / ақылб̊ай асұуұ дейд ↓ ///↑ ы / ^уорұстар ақылбайскый⁀перевал дейд ↓ /// ↑содаң⁀гейін/ ақылбайскій леснійчества дегем⁀бар↓ /// ↑әлгінің бәрін⁀бәрін // тілге⁀тійек⁀қып мен↑ айттым ↓ /// ↑в⁀этой местныстый → // ана/ асталас → // і/ нашей землей благадарйа⁀ақылбайұу батырұу →// ақылбайұу саратныйкұу хан абылайа ↓ /// ↑ не⁀ справедлійва // аб̊^ылай сійдійт→ // і →/ кененсары ^йесть→ // наурұзбай ^йесть →// а⁀гд'ақылб̊ай ↑ /// ↑ нада⁀переименават` ійменій ақылб̊ай ауұла↓ /// ↑ сонұмен әйтеуүр не⁀герек →// жеңіп ^уорұстарды →// сүйтүб̊ ⁀ақылбай ауұлұ⁀ ғылыб⁀айырбастаб ⁀алғамбыз ↓ /// ↑ бастапқыда ^йек'⁀үш жылға дейін ^уолар→ // дарафейіфка→ // дарафейіфка деб̊ ⁀жүрдү →// ^уорұстар⁀да // қазақтар⁀да ↓ ///	↑ақылб̊ай асұуұ дегем⁀бар ↓ /// ↑ керемет та:р → // мына⁀ шатқалдың ^уортасымен жүрөтүн⁀жол ↓ /// ↑ сон⁀'ақылб̊ай асұуұ дейд ↓ ///↑ ы / ^уорұстар ақылб̊айскый⁀перевал дейд ↓ /// ↑содаң⁀гейін/ ақылб̊айскій ^ілеснійчества дегем⁀бар↓ /// ↑әлгінің бәрім⁀бәрін // тілге⁀тійек⁀қылып мен↑ айттым ↓ /// ↑в⁀этой местнастый → // ан'асталас` → // і/ нашей землей благадарйа⁀ақылб̊айұу батырұу →// ақылб̊айұу саратныйкұу хан'аб̊^ылайа ↓ /// ↑ не⁀ справедлійва // аб̊^ылай сійдійт→ // і →/ кененсары ^йесть→ // наурұзб̊ай ^йесть →// а⁀гд'ақылб̊ай ↑ /// ↑ нада⁀переименавать ійменій ақылб̊ай ауұла↓ /// ↑ сонұмен әйтеуүр не⁀герек →// жеңіп ^уорұстарды →// сүйтүб̊ ⁀ақылб̊ай ауұлұ⁀ ғылыб̊ ⁀айырб̊астаб̊ ⁀алғамбыз ↓ /// ↑ бастапқыда ^йек'⁀үш жылға дейін ^уолар→ // дарафейіфка→ // дарафейіфка деб̊ ⁀жүрдү →// ^уорұстар⁀да, қазақтар⁀да ↓ ///	– Ақылбай асуы деген бар. Керемет тааар, мына шатқалдың ортасымен жүретін жол. Соны Ақылбай асуы дейд. Ы... орыстар Ақылбайский перевал дейд. Содан кейін Ақылбайский лесничество деген бар. Әлгінің бәрін-бәрін тілге тиек қылып мен айттым. В этой местности она осталась і... нашей землей благодаря Ақылбаю батыру, Ақылбаю соратнику хана Абылая. Не справедливо Абылай сидит, і... Кененсары есть, Наурызбай есть, а где Ақылбай? Надо переименовать имени Ақылбай ауыла. Сонымен әйтеуір не керек, жеңіп орыстарды, сүйтіп Ақылбай ауылы қылып айырбастап алғанбыз. Бастапқыда екі үш жылға дейін олар Дорофеевка, Дорофеевка деп жүрді орыстар да, қазақтар да.
Марал Жақыпова	▶	↑қазір ͡б̊әр'⁀үйрөнді ↓ ///↑ иә ↓/// ↑ қазір ͡б̊әрі // ақылб̊ай деб̊⁀айтады ↓ /// ↑ шеб̊аше ͡б̊олғам⁀бұрұн ↓ /// ы/ ↑мынау /мынау → // мынау⁀гөл⁀ ғой / көл↓ /// ↑ сол⁀көлгө жаңағы → // шәб̊әшій / шәб̊әшій⁀деп → // ^уонұ⁀орұстар⁀геп / чеб̊ачійе деп → // сонұменен⁀ біраж⁀жыл → // чеб̊ачійе⁀б̊олған ↓ /// ↑ бұл⁀гөл → // бұл⁀ көлдүң⁀де тарыйхы→ // ^уөтө⁀көп ↓ ///↑ негізінде / і: → // қазір мысалы → б̊ал`шой⁀чеб̊ачійе // // малойе⁀чеб̊ачійе деб̊⁀жаз^ылат картада ↓ ///	↑қазір ͡б̊әр'⁀үйрөндү ↓ ///↑ иә ↓/// ↑ қазір ͡б̊әрі // ақылб̊ай деб̊⁀айтады ↓ /// ↑ шеб̊аше ͡б̊олғам⁀бұрұн ↓ /// ы/ ↑мынау /мынау → // мынау⁀гөл⁀ ғой // көл↓ /// ↑ сол⁀гөлгө жаңағы → // шәб̊әшій / шәб̊әшій⁀деп → // ^уон⁀орұстар⁀геп / чеб̊ачійе деп → // сонұменем⁀ біраж⁀жыл → // чеб̊ачійе⁀б̊олған ↓ /// ↑ бұл⁀гөл → // бұл⁀ гөлдүң⁀де тарыйхы → // ^уөтө⁀гөп ↓ ///↑ негізінде / і: → /// қазір мысалы → б̊ал`шой⁀чеб̊ачійе → // малойе⁀чеб̊ачійе деб̊⁀жаз^ылат картада ↓ ///	– Қазір бәрі үйренді. – Иә ... – Қазір бәрі Ақылбай деп айтады. – Шебаше болған бұрын. – Ы... мынау, мынау... Мынау көл ғой, көл. Сол көлге жаңағы Шабаши, Шабаши деп оны орыстар кеп Чебачье деп, соныменен біраз жыл Чебачье болған. Бұл көл, бұл көлдің де тарихы өте көп. Негізінде і... қазір мысалы Большой Чебачье, Малое Чебачье деп жазылад картада.
Марал Жақыпова	▶	↑менде⁀олай болмаған ↓ /// ↑үлкен шаб̊ақкөл болған // таудұң бер⁀ жағында ↓ /// ↑ар⁀ жағында айнакөл болған/// қазір б̊ал`шой⁀чеб̊ачійе деб̊ ⁀ жүргөн↓ ///↑ ^уоның ар⁀жағында б̊ұураб̊ай⁀көлү →// ^уонұң ар⁀жағында⁀қатаргөл ↓ /// ↑шын⁀аты қотұргөл / негізінде ↓ ///↑^уонұң⁀да ͡б̊ір⁀тарыйхы ͡б̊ар→ // ^уон'⁀айта⁀гетермін → // соңұра⁀есіме түссө ↓ /// содан ы/ мынау→ // ^уорұстар⁀гелгеннең⁀гейін→ // айнагөл жайына⁀ғалған ↓ ///↑ ^уонұ / ͡б̊ольшой чеб̊ачійе⁀ғылыб̊ ⁀жіб̊ерген // мынаны / малый чеб̊ачійе⁀қылыб̊⁀жіб̊ерген↓ /// ↑негізінде мынау // жамбыл артықбайыв⁀ағамыз айтат →// мына шаб̊ақкөлдүң →// ^уодан⁀да ^йежелгі /атауұ бар⁀екен↓///↑ әулійегөл деб̊ →// атаб̊ жүр ғой↓ /// ↑жоқ // әулійе ͡гөл →/ бұураб̊ай ↓/// ↑ бұураб̊ай→ // ^уол↓ /// ↑ ^уол →// бұураб̊ай гөлү↓	↑менд'⁀олай болмаған ↓ /// ↑үлкөн шаб̊ақкөл болған // таудұң бер⁀ жағында ↓ /// ↑ары⁀ жағынд'айнагөл болған/// қазір б̊ал`шой⁀чеб̊ачійе деб̊ ⁀ жүргөн↓ ///↑ ^уонұң ар жағында ͡б̊ұураб̊ай гөлү →// ^уонұң ар⁀жағында⁀ғатаркөл ↓ /// ↑шын аты қотұргөл / негізінде ↓ ///↑^уонұң⁀да ͡б̊ір⁀тарыйхы ͡б̊ар→ // ^уон'⁀айта⁀гетермін → // соңұр'⁀есіме түссө ↓ /// содан ы/ мынау→ // ^уорұстар⁀гелгеннең⁀гейін→ // айнагөл жайына⁀ғалған ↓ ///↑ ^уонұ / ͡б̊ольшой чеб̊ачійе⁀ғылыб̊ ⁀жіб̊ерген // мынаны / малый чеб̊ачійе қылыб̊ жіб̊ерген↓ /// ↑негізінде мынау // жамбыл артықбайыв⁀ағамыз айтат →// мына шаб̊ақкөлдүң →// ^уодан⁀да ^йежелг'атауұ бар⁀екен↓ /// ↑ әулійе ͡гөл деб̊ →// атаб̊ жүр ғой↓ /// ↑жоқ // әулійе ͡гөл →/ бұураб̊ай ↓/// ↑ бұураб̊ай→ // ^уол↓ /// ↑ ^уол →// бұураб̊ай гөлү↓ ///	Менде олай болмаған. Үлкен Шабақкөл болған, таудың бер жағында. Ары жағында Айнакөл болған. Қазір Большой Чебачье деп жүрген. Оның ар жағында Бурабай көлі, оның ар жағында Қатаркөл. Шын аты Қотыркөл негізінде. Оның да бір тарихы бар, оны айта кетермін, соңыра есіме түссе. Содан ы... мынау орыстар келгеннен кейін Айнакөл жайына қалған. Оны Большой Чебачье қылып жіберген, мынаны Малое Чебачье қылып жіберген. Негізінде мынау Жамбыл Артықбаев ағамыз айтат, мына Шабақкөлдің одан да ежелгі атауы бар екен. – Әулие көл деп атап жүр ғой. – Жоқ, Әулие көл – Бурабай. – Бурабай – ол. – Ол – Бурабай көлі.
Марал Жақыпова	▶	↑әулійе⁀көл деп→// негізінде→ // шын атауы⁀͡б̊ұураб̊ай⁀ гөлү↓ /// ↑^уонұ⁀кейіннен → // бұураб̊ай⁀ гөлі деген ↓/// ↑сол төрт⁀көл // ы→ // бір⁀б̊ірінің арасын жалғастырыб̊⁀жатқан↓ /// ↑азаймаған⁀да → // тартылып⁀та ⁀қалмаған→// көб̊өйіп⁀те→// тасып та ⁀кетпеген → //себ̊еб̊і→// әр⁀көл⁀мен→// көл⁀гөлдүң арасын жалғайтын→ // ^уөзендер ⁀б̊ар↓ /// ↑^уөзендер ͡б̊ар↓ /// ↑мысалы а→ // күркүрөуүк деген ^уөзөн⁀бар ↓/// ↑қотұр⁀көлдөн шығып→ // бұураб̊айға⁀құйатын↓///↑ ^уоны⁀орұстар→// граматұуха ⁀ғылып тастаған↓ /// ↑граматұуха⁀дид бәрі→ // дасловный перевот↓/// ↑негізінде⁀күркүрөуүк↓///↑ гүрүлдөб̊ ⁀ағады⁀ғой↓ ///	↑әулійе⁀гөл деп→// негізінде→ // шын атауұ⁀͡б̊ұураб̊ай⁀ гөлү↓ /// ↑^уонұ⁀гейіннен → // бұураб̊ай⁀ гөлү деген ↓/// ↑сол төрт⁀көл // ы→ // бір⁀б̊ірінің арасын жалғастырыб̊⁀жатқан↓ /// ↑азаймаған⁀да → // тартылып⁀та ⁀ғалмаған→// көб̊өйүп⁀те→// тасып та ⁀гетпеген → //себ̊еб̊і→// әр⁀гөл⁀мен→// көл⁀гөлдүң арасын жалғайтын→ // ^уөзөндөр ⁀б̊ар↓ /// ↑^уөзөндөр ͡б̊ар↓ /// ↑мысалы а→ // күркүрөуүк деген ^уөзөм⁀бар ↓/// ↑қотұр⁀гөлдөн шығып→ // бұураб̊айға⁀ғұйатын↓///↑ ^уонорұстар→// граматұуха ͡ғылып тастаған↓ /// ↑граматұуха дид бәрі→ // дасловный перевот↓/// ↑негізінде⁀гүркүрөуүк↓///↑ гүрүлдөб̊ ⁀ағады ғой↓ ///	Әулие көл деп, негізінде, шын атауы Бурабай көлі. Оны кейіннен Бурабай көлі деген. Сол төрт көл ы... бір - бірінің арасын жалғастырып жатқан. Азаймаған да, тартылып та қалмаған, көбейіп те, тасып та кетпеген, себебі әр көл мен көл-көлдің арасын жалғайтын өзендер бар. Өзендер бар. Мысалы а... Күркіреуік деген өзен бар. Қотыр көлден шығып Бурабайға құятын. Оны орыстар Громотуха қылып тастаған. Громотуха дид бәрі, дословный перевод. Негізінде Күркіреуік. Гүрілдеп ағады ғой.
Марал Жақыпова	▶	↑шайыңыз ғайнап кетті ғой дим↓ // ^уөз^үнөн асып ↓/// ↑ жоқ /// ↑қайнаб̊⁀атыр↓ /// ↑ ^йенді⁀ғайнаб̊ ⁀атыр ↓/// ↑ қазыр / қазыр / қазыр↓ ///↑ бағаныдам⁀бері↓ /// ↑ сол⁀күркүрөуүк→ // бүкүл анау⁀әлгі →// қотұркөлдүң артық⁀ сұуұн әкеп →// бұураб̊айға⁀құйад'⁀екен↓ /// ↑бұураб̊айдан сарыгөл апарыб̊ ⁀айнакөлгө⁀құйад'екен ↓ /// ↑айнагөлдөн → // қай⁀гөл ұмұтұб⁀отұрмұн → // қылшақты⁀ма↑ /// ↑жоқ / қылшақты мынамең⁀кетеді⁀ғой ↓ ///↑ тағы ͡б̊ір⁀гөл әкеп → // мына⁀шаб̊ақкөлгө⁀ғұйад'⁀екен ↓ /// ↑сөйтүп // төрт көл → // бірінің сұуұм⁀бірі // толұқтұрып тұратын↓///↑ таб̊ыйғат деген→ // керемет дүнүйө ↓ /// ↑^уонұ ^уөзүмүз⁀ ғой → // жаңағы ͡б̊ұзұб̊⁀жіб̊ерген → // бұлақтардың⁀көзүн ашпай ↓/// біз / ійә / біз↓ ///	↑шайыңыз ғайнап кетті ғой дим↓ // ^уөз^үнөн асып ↓/// ↑ жоқ /// ↑қайнаб̊⁀атыр↓ /// ↑ ^йенді⁀ғайнаб̊ ⁀атыр ↓/// ↑ қазір / қазір / қазір↓ ///↑ бағаныдам⁀бері↓ /// ↑ сол⁀гүркүрөуүк→ // бүкүл анау⁀әлгі →// қотұргөлдүң артық̊ сұуұн әкеп →// бұураб̊айға⁀ғұйад'⁀екен↓ /// ↑бұураб̊айдан сарыгөл апарыб̊ ⁀айнакөлгө⁀ғұйад'екен ↓ /// ↑айнагөлдөн → // қай⁀гөл ұмұтұб⁀отұрмұн → // қылшақты⁀ма↑ /// ↑жоқ / қылшақты мынамең⁀гетеді⁀ғой ↓ ///↑ тағы ͡б̊ір⁀гөл әкеліп → // мына⁀шаб̊ақкөлгө⁀ғұйад'⁀екен ↓ /// ↑сөйтүп // төрт көл → // бірінің сұуұм⁀бірі // толұқтұрып тұратын↓///↑ таб̊ыйғат деген→ // керемет дүнүйө ↓ /// ↑^уонұ ^уөзүмүз⁀ ғой → // жаңағы ͡б̊ұзұб̊⁀жіб̊ерген → // бұлақтардың⁀гөзүн ашпай ↓/// – біз / ійә / біз↓ ///	– Шайыңыз қайнап кетті ғой дим, өзінен асып... – Жоқ. – Қайнап атыр. – Енді қайнап атыр. – Қазір, қазір, қазір. – Бағаныдан бері ... – Сол Күркіреуік бүкіл анау әлгі Қотыркөлдің артық суын әкеп Бурабайға құяды екен. Бурабайдан Сарыкөл апарып Айнакөлге құяды екен. Айнакөлден, қай көл ұмытып отырмын, Қылшақты ма? Жоқ, Қылшақты мынамен кетеді ғой. Тағы бір көл әкеліп мына Шабақкөлге құяды екен. Сөйтіп төрт көл бірінің суын бірі толықтырып тұратын. Табиғат – деген керемет дүние. Оны өзіміз ғой, жаңағы бұзып жіберген, бұлақтардың көзін ашпай. – Біз, иә, біз...
Марал Жақыпова	▶			Әкімдігінде мен қызмет істеп жүргенде әкімнің орынбасары тағайындалды. Жап-жас жігіт. Мықты жігіт енді. Өз ісінің і... маманы шығар мықты, бірақ әлгі жігітті әлеуметтік салаға қойып қойды. Айтпай-ақ қояйын, енді аты-жөнін кім екенін. Бірақ жағамды ұстағаным: Біржан сал бабамыздың жүз тоқсан жылдығы ма қанша, екі жүз елу жылдығы ма, ұмытып қалыппын. Қай датасы екенін. Датасы болд та әлгіге... – Мерейтойына. – Іс шара өткізейін деп жатырмыз, Көкшетауда. Іс шара өткізейін деп жатырмыз. Бәрі дайын енді жаңағы әкімнің орынбасарын күтіп отырмыз ғой, келіп енді алғы сөзін айтып беруге.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ пұшайман хәлім → / ^уөртөді мені↓/// ↑қылғоб̊ұз͡ геудөм → / шертеді нені↓// ↑жал бітт͡і генет → / жотама менің↓// ↑^уоқыйғадағыдай ^йертегідегі↓/// ↑ғаламат ͡ čолай / басталып ͡ пір сәт↓// ↑құйғұтұп͡ геттім тастарды турап↓/// ↑атылдым ͡ гөкке → // жәй сыйақтанып↓// ↑тұйағым алтын / ай ͡ сыйақтанып↓// ↑алапам тасып →/ ақырып / төніп↓// ↑арұуағымды шақ^ырып͡ геліп↓// ↑шығысқа͡ ғарай / ад^ырна тарттым↓// ↑жар ͡ б̊осын тәң^ірі / ақ^ырім ͡ беріп↓///	↑пұшайман хәлім →/ ^уөртөдү мені ↓/// ↑қылғоб̊ұз͡ геудөм → / шертеді нені↓ // ↑жал бітт͡і генет → / жотама менің↓// ↑^уоқыйғадағыдай ^йертегідегі↓/// ↑ғаламат ͡ čолай / басталып ͡ пір сәт ↓// ↑құйғұтұб̊͡ геттім тастарды тұурап↓/// ↑атылдым ͡ гөккө → // жәй сыйақтанып↓// ↑тұйағым алтын / ай ͡ сыйақтанып↓// ↑алапам тасыб̊ / → ақырып / төнүп↓// ↑арұуағымды шақ^ырыб̊ ͡ геліп↓// ↑ шығысқа͡ ғарай ад^ырна тарттым↓// ↑жар ͡ б̊олсұн тәң^ірі / ақ^ырын ͡ беріб̊↓///	Пұшайман халім өртеді мені, Қылқобыз кеудем шертеді нені? Жал бітті кенет жотама менің Оқиғадағыдай ертегідегі. Ғаламат солай басталып бір сәт, Құйғытып кеттім тастарды турап. Атылдым көкке жай сияқтанып, Тұяғым алтын ай сияқтанып. Алапам тасып, ақырып, төніп, Аруағымды шақырып келіп. Шығысқа қарай адырна тарттым, Жар болсын тәңірі ақырын беріп.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^ұуақыт ^уозад'екен // → аға ↓/// ↑^уөйткені ͡ б̊ұл / ^уөткінші ^ұуақытқа / тоқтау ͡ б̊олған // байлам жасаған адамдар некенсайақ ↓/// ↑бұл / ^ұуақытты тоқтатұу немен тоқтайды / ^ұуақыт ͡ ш̆ын мәніндегі / кәдімг'алладан бер^ілетің ͡ ғәс^ійетті͡ б̊ір ^уөнердің шыңы ͡ б̊олады͡ ғой↓/// ↑мысалүшүн мен айтар͡ ем / ^уөнерді тоқтатқаң͡ гім →// деп / ^уөнерді мійкеланджела тоқтатты // → ^ырафаэл'дер тоқтатты→ // ^ілеанарда ͡ да ͡ винчійлер тоқтатты →// джакондаларымен / басқа ͡ да сійк̊стійнскайа ͡ гапелларындағы / жасаған ұлұ дүн^үйелерімен // солар ^ұуақытты тоқтатып̊͡ гетті↓///	↑^ұуақыт ^уозад'екен →// аға ↓/// ↑^уөйткөнү ͡ б̊ұл / ^уөткүншү ^ұуақытқа / тоқтау ͡ б̊олған // байлам жасаған адамдар некеңсайақ↓/// ↑бұл / ^ұуақытты тоқтатұу немен тоқтайды // ^ұуақыт ͡ ш̆ын мәніндегі / кәдімг'алладан бер^ілетің ͡ ғәс^ійетті͡ б̊ір ^уөнөрдүң шыңы ͡ б̊олады͡ ғой ↓/// ↑мысалүшүн мен айтар͡ ем / ^уөнөрдү тоқтатқаң͡ гім →// деп / ^уөнөрдү мійкеланджела тоқтатты →// ^ырафаэл'дер тоқтатты→ // ^ілеанардо ͡ да ͡ війнчійлер тоқтатты →// джакондаларымен / басқа ͡ да сыйк̊стыйнскайа ͡ гапелларындағы / жасаған ұлұ дүн^үйөлөрүмен // солар ^ұуақытты тоқтатып̊͡ гетті↓///	Уақыт озады екен, аға. Өйткені бұл өткінші уақытқа тоқтау болған, байлам жасаған адамдар некен-саяқ. Бұл уақытты тоқтату немен тоқтайды, уақыт шын мәніндегі кәдімгі Алладан берілетін қасиетті бір өнердің шыңы болады ғой. Мысал үшін, мен айтар ем, өнерді тоқтатқан кім? - деп. Өнерді Микеланджело тоқтатты, Рафаэльдер тоқтатты, Леонардо да Винчилер тоқтатты Джокондаларымен, басқа да Сикстинская капеллаларындағы жасаған ұлы дүниелерімен солар уақытты тоқтатып кетті.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑тоқтатты / ^ұуақытты↓/// ↑бізд'аб̊ай тоқтатты / ^ұуақытты ↓///	↑ тоқтатты / ^ұуақытты ↓/// ↑бізд'аб̊ай тоқтатты / ^ұуақытты↓///	Тоқтатты уақытты, бізде Абай тоқтатты уақытты.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑мен ұйалмаймын →// ^уол / ұйалмайтын себ̊еб̊ім →// мен сол͡ гездерде / ^ұуақытпен жаңағы сіз͡ айтқандай / алысыб̊ ͡ жүргең →/ ^ұуақытты ͡ гідіртем ͡ деб̊ жүргең / сәттерім болатұғұн //→ солгезде↓/// ↑сол сәттер →// мен ^уөмірімде / жүрөгімнің бас^ынада ͡ б̊еріш͡ боп ͡ ғатып ͡ ғалған ^ұуақыттар →// солгездерде ↓/// ↑мең ͡ ғәзір ^уойлаңғанда →/ толғаңғанда →/ ^уөзім бала-шағама͡ ғараб̊ ͡ отрып → // ^ұуайым͡ ғам жегең͡ гезде →// солар балаларым / сол мең ͡ гөргөң͡ ғыйындықты ͡ гөрмөсө'кен →// мең͡ гөргөң жаңағыдай / ^уөмірдің / бір͡ б̊ұралаң / тасадағы͡ ғатпарлы / қараңғы сәттеріне / бармаса'кен деп тілеймін↓///	↑мен ұйалмаймын →// ^уол / ұйалмайтын себ̊еб̊ім →// мен солгездерде / ^ұуақытпен жаңағы сіз͡ айтқандай / алысыб̊ ͡ жүргөн / → ^ұуақытты ͡ гідіртем ͡ деб̊ жүргөн / сәттерім болатұғұн →// солгезде ↓/// ↑сол сәттер →// мен ^уөмүрүмдө / жүрөгүмнүң бас^ынада ͡ б̊еріш͡ боб̊ ͡ ғатыб̊ ͡ қалған ^ұуақыттар →// солгездерде↓/// ↑мең ͡ ғәзір ^уойлаңғанда →/ толғаңғанда →/ ^уөзүм бала-шағама͡ ғараб̊ ͡ отұрұп → // ^ұуайым / қам͡ жегең͡ гезде →// солар балаларым / сол мең ͡ гөргөң͡ ғыйындықты͡ гөрмөс 'екен →// мең͡ гөргөн жаңағыдай / ^уөмүрдүң / бір͡ б̊ұралаң / тасадағы͡ ғатпарлы / қараңғы сәттеріне / бармас'екен деп тілеймін↓///	Мен ұялмаймын, ол ұялмайтын себебім, мен сол кездерде уақытпен, жаңағы сіз айтқандай, алысып жүрген, уақытты кідіртем деп жүрген сәттерім болатұғын сол кезде. Сол сәттер мен өмірімде, жүрегімнің басына да беріш боп қатып қалған уақыттар, сол кездерде. Мен қазір ойланғанда, толғанғанда, өзім бала-шағама қарап отырып, уайым, қам жеген кезде солар - балаларым сол мен көрген қиындықты көрмесе екен, мен көрген жаңағыдай өмірдің бір бұралаң тасадағы қатпарлы, қараңғы сәттеріне бармаса екен деп тілеймін.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ал мен сөйтө͡ жүріп // солгезде → / ^уөмүрдө͡ гімнің͡ гім ^йекенін // →мына жарат^ылысты / ^уонсегізмың͡ ғаламды / таныдым↓/// ↑кеңсайға ͡ б̊арып түнедім →// кеңсайға͡ ғондым↓/// ↑^уол жазушылар ^уодағы дегем͡ бір / ғажаб̊͡ жер͡ ғой↓/// ↑мен / кеудемдегі →// ішімдегі маралтаймен мына ^уөмір шыңдап͡ петтескең͡ гезде →// мен ^уөмірден / жең^іліп͡ ғалдым →// ^уөмірдің шыңдығынан жең^іліп ͡ ғалдым↓/// ↑мен / көк̊сөгөн →/ мен іздеген ағалар →// мен іздеген арман-мұраттар →// мүлдө / басқа ^йекен^іне ͡ гөжжөткөң͡ гезде → // мен / сағым сынып қалды↓/// ↑міне / солгезде алматыны тастап →// ^уөлілердің мекеніне →/ кеңсай ғашып ͡ геттім↓///	↑ал мен сөйтө͡ жүрүп // солгезде → / ^уөмүрдө͡ гімнің͡ гім ^йекенін →// мына жарат^ылысты / ^уонсегізмың͡ ғаламды / таныдым ↓/// ↑кеңсайға ͡ б̊арып түнөдүм →// кеңсайға͡ ғондұм↓/// ↑^уол жазұушұлар ^уодағы дегем͡ бір / ғажаб̊͡ жер͡ ғой↓/// ↑мен / кеудөмдөгү →// ішімдегі маралтаймен мына ^уөмүр шыңдап͡ петтескең͡ гезде →// мен ^уөмүрдөн / жең^іліп қалдым →// ^уөмүрдүң шыңдығынан жең^іліп қалдым↓/// ↑мең ͡ гөк̊сөгөн →/ мен іздеген ағалар →// мен іздеген арман-мұраттар →// мүлдө / б̊асқ'екен ^іне ͡ гөжжөткөң͡ гезде →// мен / сағым сынып қалды↓/// ↑міне солгезде алматыны тастап →// ^уөлүлөрдүң мекеніне →/ кеңсайға ͡ ғашып ͡ кеттім↓///	Ал мен сүйте жүріп сол кезде өмірде кімнің кім екені, мына жаратылысты, он сегіз мың ғаламды таныдым. Кеңсайға барып түнедім, Кеңсайға қондым. Ол Жазушылар одағы деген бір ғажап жер ғой. Мен кеудемдегі, ішімдегі Маралтаймен мына өмір шындап беттескен кезде, мен өмірден жеңіліп қалдым, өмірдің шындығынан жеңіліп қалдым. Мен көксеген, мен іздеген ағалар, мен іздеген арман-мұраттар мүлде басқа екеніне көз жеткен кезде, мен сағым сынып қалды. Міне сол кезде Алматыны тастап, өлілердің мекеніне, Кеңсайға қашып кеттім.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уол йақта ͡ да сол ағаларымыздың бас^ына неб̊ір жазұуларды / жад^ымызға тоқыдық →// ^уоқыдық →// тоқыдық ↓/// ↑бір ағамыздың басында жазұулы тұр↓/// ↑тірлікте жүрдім төменде↓// ↑жаңғам͡ жоғ ͡ жалған жарқырап↓// ↑жатырмын бүгүм ͡ бійікте↓// ↑ажалдан ^уорын тартып ͡ ап ↓/// ↑әрійне сұуұқ͡ ғайғы →/ сұуұқ͡ ғайғы ↓// көңілін халқың бірақ̊ ͡ сұуұтпайды↓/// ↑^йегер ͡ де халық / ^уөзін ұмытпаса↓// ↑бақұл ͡ б̊ол // халқың сені → ұмытпайды↓/// ↑бір ͡ гүлермін ғарышшаққа͡ гетерде↓// ↑көп кешшеге͡ ғай ͡ бетіммең͡ гектенем↓///	↑^уол жақта ͡ да сол ағаларымыздың бас^ына неб̊ір жазұуларды / жад^ымызға тоқұдұқ →// ^уоқұдұқ →// тоқұдұқ↓/// ↑бір ағамыздың басында жазұулұ тұр ↓// ↑тірлікте жүрдүм төмөндө↓// ↑жаңғам͡ жоғ ͡ жалған жарқырап↓/// ↑жатырмын бүгүм ͡ бійікте↓// ↑ажалдан ^уорұн тартып ͡ ап↓/// ↑әрійне сұуұқ͡ ғайғы →/ сұуұқ͡ ғайғы↓// көңүлүн халқың бірақ̊ ͡ сұуұтпайды↓/// ↑^йегер ͡ де халығ ͡ өзүн ұмұтпаса↓// ↑бақұл ͡ б̊ол // халқың сені → ұмұтпайды↓/// ↑бір ͡ гүлөрмүн ғарышшаққа͡ гетерде↓// ↑көп кешшеге͡ ғай ͡ бетіммең͡ гектенем↓///	Ол жақта да, сол ағаларымыздың басына небір жазуларды жадымызға тоқыдық, оқыдық, тоқыдық. Бір ағамыздың басында жазулы тұр: Тірлікте жүрдім төменде, Жанғам жоқ жалған жарқырап. Жатырмын бүгін биікте, Ажалдан орын тартып ап. Әрине суық қайғы, суық қайғы, Көңілін халқың бірақ суытпайды. Егер де халық өзін ұмытпаса, Бақұл бол, халқың сені ұмытпайды. Бір күлермін ғарыш жаққа кетерде, Көп кещеге қай бетіммен кектенем.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑бізге / ^уөлүмнің ғолұ ͡ сірә жетерме↓// ↑мұқағалій / төлегеңге жетпеген↓/// ↑^уосұндай / жаңағ'ағаларымыздың басындағы эпійтафійалар →// солар мені ͡ б̊ір саб̊ама түсірген сыйақты ͡ б̊олды↓/// ↑бір ͡ б̊айламғ'әкелген / мен де мына ^йетекте жүрген адамдардан ^йешшерім артығ ͡ емес →// ^йешшерім͡ гем ͡ емес ^йекенін сезіңгең͡ гезде →// жәйлап / сол / сезімдерімнің бәрін арқаға салып →// басым ій^іліп →// мына ^уоралдым →/ мыйллыйоннан астам ͡ ғалқы ͡ б̊ар↓/// ↑алматының ішіне ͡ ғайтадаң͡ геліп̊ ͡ сіңістім →// солармен бірге ^уөмір сүрүуге →// басымды ійдім // тұура͡ гелді↓///	↑бізге ͡ өлүмнүң ͡ ғолұ ͡ сүрә жетерме↑// ↑мұқағалый / төлөгөңгө жетпеген↓/// ↑^уосұндай / жаңағ'ағаларымыздың басындағы эпыйтафыйалар →// солар мені ͡ б̊ір саб̊ама түсүргөң сыйақты ͡ б̊олды↓/// ↑бір ͡ б̊айламғ'әкелген / менде мына ^йетекте жүргөң ͡ адамдардан ^йешшерім артығ ͡ емес→// ^йешшерім͡ гем ͡ емес ^йекенін сезіңгең͡ гезде →// жәйлап / сол / сезімдерімнің бәрін арқаға салып →/ басым ій^іліп →// мына ^уоралдым →// мыйллыйоннан астам ͡ ғалқы ͡ б̊ар↓/// ↑алматының ішіне ͡ ғайтадаң͡ геліп̊ ͡ сіңістім →// солармен бірге ^уөмүр сүрүугө // басымд'^ійдім → тұура͡ гелді↓///	Бізге өлімнің қолы, сірә, жетер ме, Мұқағали, Төлегенге жетпеген?! Осындай жаңағы ағаларымыздың басындағы эпитафиялар, солар мені бір сабама түсірген сияқты болды. Бір байламға әкелген, мен де мынау етекте жүрген адамдардан еш жерім артық емес, еш жерім кем емес екенін сезінген кезде жайлап, сол сезімдерімнің бәрін арқаға салып, басым иіліп, мына оралдым миллионнан астам халқы бар Алматының ішіне, қайтадан келіп сіңістім, солармен бірге өмір сүруге басымды идім, тура келді.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑қасымда деб̊ ͡ айтуға ͡ б̊олады →// қасымда деп↓/// ↑мен / жалпы / адам ͡ баласын жоғалтұуды ^уөтө ͡ ғыйың ͡ ғаб̊ылдайтын адаммын↓/// ↑сондықтан͡ да мен мүмкіндігінше →// бір адам ͡ болса͡ да →// ^уол менің дұшпаным →// жауұм ͡ болса͡ да →// мен ^уоны жоғалтпауға →/ көз͡ алдымда жүргенің ͡ ғалаймын↓///	↑қасымда деб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады →// қасымда деп↓/// ↑мен / жалпы / адам ͡ баласын жоғалтұуды ^уөтө ͡ ғыйың ͡ ғаб̊ылдайтын адаммын↓/// ↑сондұқтан͡ да мен мүмкүндүгүнше →// бір адам ͡ болса͡ да →// ^уол менің дұшпаным →// жауұм ͡ болса͡ да →// мен ^уонұ жоғалтпауұуға →/ көз͡ алдымда жүргөнүң ͡ ғалаймын↓///	Қасымда деп айтуға болады, қасымда деп. Мен жалпы адам баласын жоғалтуды өте қиын қабылдайтын адаммын. Сондықтан да мен мүмкіндігінше бір адам болса да, ол менің дұшпаным, жауым болса да, мен оны жоғалтпауға, көз алдымда жүргенін қалаймын.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^йең басты нәрсе →// мына / ^уонсегізмың ͡ ғалам →// алла͡ тағаланың бір адамның ақылы жетпес // қыйалынан жаратылғаң ͡ гөрінісі ͡ ғой →// сол әлемге ͡ б̊із ͡ ғылаудай бір͡ гіршік / түсүрүб̊ ͡ алмасақ ^йекен деб̊ ͡ ойлаймын →// бірінші↓/// ↑^йекінші / ^уөзіміздің әлеміміз→// мына жершары →/ біжжерана дейміз͡ ғой →// адам / анасының бетіне түкірмейді ғой →// біз͡ гейде ͡ гөшеде →/ ^йештеңені͡ ғамсыз / ^уойсыз / былш ^йеткізіп түкіріп ͡ гетіп ͡ паражатқан адамдарды көргенде →// менің жүрөгүм ауұрады↓///	↑^йең басты нәрсе →// мына / ^уонсегізмың ͡ ғалам→// алла͡ тағаланың бір адамның ақылы жетпес // қыйалынан жаратылғаң ͡ гөрүнүсү ͡ ғой↓/// ↑сол әлемге ͡ б̊із ͡ ғылауұдай бір͡ гіршік / түсүрүб̊ ͡ алмасақ ^йекен деб̊ ͡ ойлаймын →// бірінші↓/// ↑^йекінші / ^уөзүмүздүң әлеміміз →// мына жершары →// біжжерана дейміз͡ ғой↓/// ↑адам / анасының бетіне түкүрмөйдү͡ ғой →// біз͡ гейде ͡ гөшөдө / → ^йештеңені͡ ғамсыз / ^уойсұз / былш ^йеткізіп түкүрүп ͡ кетіп ͡ паражатқан адамдарды көргөндө→// менің жүрөгүм ауұрады↓///	Ең басты нәрсе, мынау 18 мың ғалам Алла тағаланың бір адамның ақылы жетпес қиялынан жаратылған көрінісі ғой. Сол әлемге біз қылаудай бір кіршік түсіріп алмасақ екен деп ойлаймын, бірінші. Екінші, өзіміздің әлеміміз, мына жер шары, біз жер-ана дейміз ғой. Адам анасының бетіне түкірмейді ғой, біз кейде көшеде ештеңені қамсыз, ойсыз былш еткізіп түкіріп кетіп бара жатқан адамдарды көргенде, менің жүрегім ауырады.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уодаң͡ гейіңгі нәрсе ͡ геудедегі жүрегіміз →// жүрек тұсының тазалығы // жүректің тазалығы →// жершарының тазалығы ↓/// ↑алла жаратқан ^уонсегізмың͡ ғаламның →// ^уосы тұтастығы / ^уосы үш әлем →// кәдімгі ^уөзінен / ^уос^інен тайып ͡ гетпес'екен деп тілеймін↓/// ↑бүткүл ͡ гөктөн түскен төрт͡ кітаб̊тың айтатыны →// ^уодаң͡ гейінгі неб̊ір ғұлама данышпан шәугүмбастардың айтатын нәрсесі →// айналып гелгенде →// ^уосы үш ͡ ақ нәрсеге ͡ геліп тіреледі →// ізгі ^уой ^уойлау →// ізгі сөссөйлеу→// ізгі ͡ іс тындру↓/// ↑жаңағы ͡ б̊із айтқан үш қағыйдат͡ та →// ^уосының айналасына топтасады деб̊ ͡ ойлаймын // аға↓///	↑^уодаң͡ гейіңгі нәрсе ͡ геудөдөгү жүрөгүмүз→// жүрөк тұсұнұң тазалығы // жүрөктүң тазалығы →// жершарының тазалығы↓/// ↑алла жаратқан ^уонсегізмың͡ ғаламның →// ^уосұ тұтастығы / ^уосұ үш әлем →// кәдімгі ^уөзүнөн / ^уос^інен тайып ͡ кетпес'екен деп тілеймін↓/// ↑бүкүл ͡ гөктөн түскөн төрт͡ кітаб̊тың айтатыны →// ^уодаң͡ гейінгі неб̊ір ғұлама данышпан шәугүмбастардың айтатын нәрсесі →// айналып келгенде →// ^уосұ үш ͡ ақ нәрсеге͡ геліп͡ тіреледі↓/// ↑ізгі ^уой ^уойлау→// ізгі сөссөйлөу→// ізгі ͡ іс тындырұу↓/// ↑жаңағы͡ б̊із айтқан үш қағыйдат͡ та →// ^уосұнұң айналасына топтасады деб̊ ͡ ойлаймын // аға ↓///	Одан кейінгі нәрсе кеудедегі жүрегіміз, жүрек тұсының тазалығы, жүректің тазалығы - жер шарының тазалығы. Алла жаратқан 18 мың ғаламның осы тұтастығы, осы үш әлем кәдімгі өзінің осінен тайып кетпесе екен деп тілеймін. Бүткіл көктен түскен төрт кітаптың айтатыны, одан кейінгі небір ғұлама данышпан шәугімбастардың айтатын нәрсесі айналып келгенде осы үш-ақ нәрсеге келіп тіреледі. Ізгі ой ойлау, ізгі сөз сөйлеу, ізгі іс тындыру. Жаңағы біз айтқан үш қағидат та осының айналасына топтасады деп ойлаймын, аға.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑бұл ^йенді ͡ ғоғамдағы͡ ше →/ кезгелген нәрсе →// аға / біздің жүрегіміз арқылы ^уөтеді ͡ ғой↓/// ↑бұдам ͡ бұрұңғұ данышпандар айтқан →// жер͡ б̊ет^іне сызат түсетім ͡ болса →// ақынның жүрегінің үстімен ^уөтеді деген↓/// ↑аға / мен мысал үшүн →/ көшеде аб̊айсызда / ^уөтүппара͡ жатып →// жаңағы / құмұрсқаны ͡ б̊асып ͡ гетčем͡ де →// мен жүрегім ауұратын адаммын↓///	↑бұл ^йенді ͡ ғоғамдағы͡ ше →/ кезгелген нәрсе →// аға / біздің жүрөгүмүз арқылы ^уөтөдү ͡ ғой↓/// ↑бұдам ͡ бұрұңғұ данышпандар айтқан →// жер͡ б̊ет^іне сызат түсөтүм ͡ болса →// ақынның жүрөгүнүң үстүмөн ^уөтөдү деген↓/// ↑аға / мен мысал үшүн →/ көшөде аб̊айсызда / ^уөтүппара͡ жатып →// жаңағы / құмұрсқаны ͡ б̊асып ͡ кетčем͡ де →// мен жүрөгүм ауұратын адаммын↓///	Бұл енді қоғамдағы ше, кез келген нәрсе, аға, біздің жүрегіміз арқылы өтеді ғой. Бұдан бұрынғы данышпандар айтқан "жер бетіне сызат түсетін болса, ақынның жүрегінің үстімен өтеді" деген. Аға, мен мысал үшін, көшеде абайсызда өтіп бара жатып, жаңағы құмырсқаны басып кетсем де мен жүрегім ауыратын адаммын.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑сондұқтам ͡ біздің ͡ ғоғамда / б̊олұб̊ жатқаң͡ ғайб̊ір жақ̊сы нәрселер →// қайб̊ір ͡ гөлөңкелі нәрселер →// барлығы менің жанымд'ауұртады↓/// ↑мен ақым ͡ болмасам͡ да →// мен ^уоған солай жаным ауұрғам ͡ болар ^йеді →// күйзелгем болар ^йем →// күйгем болар ^йем ↓/// ↑ал ͡ ғоғамда не ͡ б̊оп жатқанының бәрін → ^йенді біз / кішкентайғана сөздүң айасына салып // ^уоны ͡ гәдімгі азғантай сөзб̊ен / айтыпперүуү мүмкүн ^йемес ͡ теп ^уойлаймын↓/// ↑^уоны ͡ гөзүғарақты ^йел →// жүрегі ͡ б̊ар адамдардың бәрі ͡ гөріп ͡ піліб̊ ͡ отыр↓/// ↑және әргімнің ^уөз түйсігі ͡ б̊ар↓///	↑сондұқтам ͡ біз ͡ ғоғамда / б̊олұб̊ жатқаң͡ ғайб̊ір жақ̊сы нәрселер // → қайб̊ір ͡ гөлөңкелі нәрселер →// барлығы менің жанымд'ауұртады↓/// ↑мен ақым ͡ болмасам͡ да →// мен ^уоған солай жаным ауұрғам ͡ болар ^йеді →// күйзөлгөм болар ^йем →// күйгөм болар ^йедім↓/// ↑ал ͡ ғоғамда не ͡ б̊оп жатқанының бәрін → ^йенді біз / кішкентайғана сөздүң айасына салып→//^уонұ ͡ гәдімгі азғантай сөзб̊өн / айтыпперүуү мүмкүн ^йемес ͡ теп ^уойлаймын↓/// ↑^уонұ͡ гөзүғарақты ^йел →// жүрөгү͡ б̊ар адамдардың бәрі͡ гөрүп ͡ піліб̊ ͡ отұр↓/// ↑және әргімнің ^уөз түйсүгү ͡ б̊ар↓///	Сондықтан біздің қоғамда болып жатқан қайбір жақсы нәрселер, қайбір көлеңкелі нәрселер, барлығы менің жанымды ауыртады. Мен ақын болмасам да, мен оған солай жаным ауырған болар еді, күйзелген болар едім, күйген болар едім. Ал қоғамда не болып жатқанының бәрін енді біз кішкентай ғана сөздің аясына салып, оны кәдімгі азғантай сөзбен айтып беру мүмкін емес деп ойлаймын. Оны көзіқарақты ел, жүрегі бар адамдардың бәрі көріп-біліп отыр. Және әркімнің өз түйсігі бар.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑түп̊сіз дүн^үйө / түб̊ің толса мен ^йертең ↑// келмешшаққа жан сәулесін жөнелтем↓/// ↑ай толғанда ͡ гүрсініпқап көкірек↑// сүріңгенде / күрең түсті ͡ гөлеңкем↓/// ↑мен тірі͡ жан / ^уол тірі͡ жан / тәні͡ гүл // ↑таб̊ысып͡ ек / сәтčіз ͡ б̊олды бәріб̊ір↓/// ↑^уөз ͡ б̊асымдай ͡ гөрүуш'ем͡ ғой мен ^уоны↑// көжжасымдай тамып ͡ геткен сары ͡ нұр↓/// ай толғанда / басым ͡ байлап ͡ пәлеге // ↑жан ауырып / жалғыз͡ ғалдым және͡ де↓///	↑түп̊сүз дүн^үйө / түб̊үң толса мен ^йертең↑// келмешшаққа жан сәулөсүн жөнөлтөм↓/// ↑ай толғанда ͡ гүрсүнүпқап көкүрөк ↑// сүрүңгөндө / күрөң түстү ͡ гөлөңкем↓/// ↑мен тірі͡ жан / ^уол тірі͡ жан / тәні͡ гүл ↑// таб̊ысып͡ едік / сәтčіз ͡ б̊олды бәріб̊ір↓/// ↑^уөз ͡ б̊асымдай ͡ гөрүуш'едім ͡ ғой мен ^уон ↑// көжжасымдай тамып ͡ кеткен сары ͡ нұр↓/// ↑ай толғанда / басым ͡ байлап ͡ пәлеге // ↑жан ауұрұп / жалғыз͡ ғалдым және͡ де↓///	Түпсіз дүние, түбің толса мен ертең Келмес жаққа жан сәулесін жөнелтем. Ай толғанда күрсініп қап көкірек, Сүрінгенде, күрең түсті көлеңкем. Мен тірі жан, ол тірі жан, тәні гүл, Табысып ек, сәтсіз болды бәрібір. Өз басымдай көруші ем ғой мен оны, Көз жасымдай тамып кеткен сары нұр. Ай толғанда басым байлап бәлеге, Жан ауырып, жалғыз қалдым және де
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑толған айдың толқынынаң ͡ гөрдүң͡ ғой // ↑менің демім / ^уөрт ͡ ш̆арпып тұр әуеге↓/// ↑мен сезб̊еген / ішінде ͡ б̊ір ͡ гүнә͡ ғап ↑// мазаңд'алса / пәг ͡ махаб̊ат кінәлап↓/// ↑басымдағы / айға тійгіз ^йерніңді↑// көктөг'айға мінәжат͡ қып / мінәжат↑/// ↑түн ^уортасы / түннүң түрүп түндүгүн ↑// жұлдұз͡ ақты / анау жұлдұз͡ гімдікі ↑// түптүң түб̊ү / біжжолұғар нүктөмүз ↑// көктөг'ай мен жердег'айдың ͡ гіндігі↓///	↑толған айдың толқұнұнаң ͡ гөрдүң͡ ғой↑// менің демім / ^уөрт ͡ ш̆арпып тұр әуөгө↓/// ↑мен сезб̊еген / ішінде͡ б̊ір͡ гүнә͡ ғап ↑// мазаңд'алса / пәг ͡ махаб̊ат кінәлап↓/// ↑басымдағы / айға тійгіз ^йерніңді // ↑көктөг'айға мінәжат͡ қып / мінәжат↑/// ↑түн ^уортасы / түннүң түрүп түндүгүн↓/// ↑жұлдұз͡ ақты / анау жұлдұз͡ гімдікі↑// түптүң түб̊ү / біжжолұғар нүктөмүз↑// көктөг'ай мен жердег'айдың ͡ гіндігі↓///	Толған айдың толқынынан көрдің ғой, Менің демім өрт шарпып тұр әуеге. Мен сезбеген ішінде бір күнә қап, Мазаңды алса пәк махаббат кінәлап. Басымдағы айға тигіз ерніңді, Көктегі айға мінәжат қып, мінәжат! Түн ортасы, түннің түріп түндігін. Жұлдыз ақты, анау жұлдыз кімдікі. Түптің түбі, біз жолығар нүктеміз - Көктегі ай мен жердегі айдың кіндігі.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑той͡ да ͡ б̊олды →// ^уой͡ да ͡ б̊олды↓/// ↑^уолай болатын себ̊еб̊і →// бұл жерде / несіппек дәуітаеп ағамыз айтты↓/// ↑^уосы мынау / құс керуеніндей →// іркес͡ тіркес / ^уосындай ͡ ғазақтың үлкен аптал азаматтары͡ геліп͡ жүрғой ↓/// ↑бірағ ͡ дәл / мынау ͡ ғұстұң ͡ гөшүндей боп ͡ парлығы тійегім ͡ бұзб̊ай →// тоб̊ымең͡ гелгені ͡ б̊ірінші͡ рет деді↓///↑мыну әкім →// ^уоб̊ылыс әкімі / асқар исаб̊екұлы қаб̊ылдады ↓/// ↑бір͡ жарым сағат ^ұуақытың͡ ғыйды↓///	↑той͡ да ͡ б̊олдұ ↓// ^уой͡ да ͡ б̊олдұ↓/// ↑^уолай болатын себ̊еб̊і →// бұл жерде / несіппек дәуүтаев ағамыз айтты →// ^уосұ мынау / құс керүуөнүндөй →// іркес͡ тіркес / ^уосұндай ͡ ғазақтың үлкөн аптал азаматтары͡ геліп͡ жүрғой →// бірағ ͡ дәл / мынау ͡ ғұстұң ͡ гөшүндөй боп ͡ парлығы тійегім ͡ бұзб̊ай →// тоб̊ұмең͡ гелгені͡ б̊ірінші͡ рет деді↓/// ↑мын'әкім → // ^уоб̊ұлұс әкімі / асқар ыйсаб̊екұлұ қаб̊ылдады → // бір͡ жарым сағат ^ұуақытың͡ ғыйды↓///	Той да болды, ой да болды. Олай болатын себебі, бұл жерде Несіпбек Дәуітаев ағамыз айтты. Осы мынау құс керуеніндей, іркес-тіркес осындай қазақтың үлкен аптал азаматтары келіп жүр ғой. Бірақ дәл мынау құстың көшіндей боп барлығы тиегін бұзбай, тобымен келгені бірінші рет деді. Мынау әкім, облыс әкімі Асқар Исабекұлы қабылдады. 1,5 сағат уақытын қиды.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уос'азаматтарға // сол жерд'елдің / жердің ^уосы / қазаққалқының // жаңағы / әлеуметтік / басқа͡ да мәденій / жағдайлары сөз ^йетілді↓/// ↑^уодаң͡ гейін жаңағы / ақкөкөмүз →// асауб̊ай ағамыз↓/// ↑сізді соншалықты ͡ ғатты͡ гүттү →// жағдайдың ͡ ғандай ^йекенім ͡ біле͡ тұра →// сізге дегең ͡ ғүрмөтү ͡ б̊өлөк →// ілтійпаты ͡ б̊өлөкқой →// қайгезде͡ де↓/// ↑сол / ^уодаң ͡ гейін жаңағы / сағат ͡ песте / ^уоб̊лыстық драма театрда геш͡ өттү →// ^йекіжарым сағат↓/// ↑^уол жерде͡ де →/ мен айтұуұға тійістімін →// ^уоб̊лыс әк^імі / асқар исаб̊екұлы → / сол жерде ͡ гәдімгі / бас^ынан айағына ͡ шейің ͡ ғатысыб̊ ͡ отырды↓///	↑^уос'азаматтарға // сол жерде / ^йелдің / жердің ^уосұ / қазаққалқының // жаңағы / әлеуүмөттүк / басқа͡ да мәденій / жағдайлары сөз ^йетілді →// ^уодаң͡ гейін жаңағы / ақкөкөмүз →// асауб̊ай ағамыз // сізді соншалықты ͡ ғатты͡ гүттү →// жағдайдың ͡ ғандай ^йекенім ͡ біле͡ тұра →// сізге дегең ͡ ғүрмөтү ͡ б̊өлөк →// ілтійпаты ͡ б̊өлөкқой →// қайгезде͡ де↓/// ↑сол / ^уодаң ͡ гейін жаңағы / сағат ͡ песте / ^уоб̊ұлұстұқ драма театрда геш͡ өттү→// ^йекіжарым сағат↓/// ↑^уол жерде͡ де →/ мен айтұуұға тійістімін / →// ^уоб̊ұлұс әк^імі / асқар ыйсаб̊екұлұ → сол жерде ͡ гәдімгі / бас^ынан айағына ͡ шейің ͡ ғатысыб̊ ͡ отұрдұ↓///	Осы азаматтарға сол жерде елдің, жердің осы қазақ халқының, жаңағы, әлеуметтік басқа да мәдени жағдайлары сөз етілді. Одан кейін, жаңағы, ақ көкеміз, Асаубай ағамыз. Сізді соншалықты қатты күтті жағдайдың қандай екенін біле тұра, сізге деген құрметі бөлек, ілтипаты бөлек қой, қай кезде де. Сол одан кейін жаңағы, сағат 5-те облыстық драма театрда кеш өтті. 2,5 сағат. Ол жерде де мен айтуға тиістімін, облыс әкімі Асқар Исабекұлы сол жерде кәдімгі басынан аяғына шейін қатысып отырды.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уон'айтатын себ̊еб̊ім неде →// бұл ͡ б̊асқа͡ да ͡ об̊лұс әкімдеріне / үлгү болұуға тійісті нәрсе болғандықтан / мен айтыб̊ ͡ отырмын↓///	↑^уон'айтатын себ̊еб̊ім неде →// бұл ͡ б̊асқа͡ да ͡ об̊ұлұс әкімдеріне / үлгү болұуға тійісті / нәрсе болғандықтан // мен айтыб̊ ͡ отұрмұн↓///	Оны айтатын себебім неде, бұл басқа да облыс әкімдеріне үлгі болуға тиісті нәрсе болғандықтан мен айтып отырмын.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уол ͡ гіс^інің ^уөзі / қазақы͡ гісі →// сөздің жөнүм ͡ біледі →// қазақы жолжораның жөнүм ͡ біледі↓///	↑^уол ͡ гіс^інің ^уөзү / қазақы͡ гісі →// сөздүң жөнүм ͡ біледі →// қазақы жолжораның жөнүм ͡ біледі↓///	Ол кісінің өзі қазақы кісі, сөздің жөнін біледі, қазақы жол-жораның жөнін біледі.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑қырымб̊ег ͡ ағамыз ͡ б̊ар // мысал үшүн →^йералы тоғжаноп ағаларымыз ͡б̊ар // → мысал үшүн ↓/// ↑барлығы шын мәнінде͡ де ͡б̊ұл/ үлкен мәселе ↓///	↑қырымб̊ег ͡ ағамыз ͡ б̊ар // мысалүшүн →^йералы тоғжанов ағаларымыз ͡ б̊ар →// мысал үшүн↓/// ↑барлығы / шын мәнінде͡ де ͡ б̊ұл / үлкөн мәселе↓///	Қырымбек ағамыз бар, мысалы үшін, Ералы Тоғжанов ағаларымыз бар, мысал үшін. Барлығы шын мәнінде де бұл үлкен мәселе.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑құуанышты нәрсе //→ бұл ^йенді мәденій ғұб̊ұлұс ͡ теб̊ ͡ айтуға ͡ б̊олад↓/// ↑ақ^ыны / әкіміне ͡ ғараған // →әк^імі / ақ^ынына ͡ ғараған ^йел // →қайгезде͡ де ұзаққа барғаң ͡ ғой →// мысалүшүн↓/// ↑қазақтың ͡ ғайгезде→//	↑құуанышты нәрсе →// бұл ^йенді мәденій ғұб̊ұлұс ͡ теб̊ ͡ айтұуұға ͡ б̊олады↓/// ↑ақ^ыны / әкіміне ͡ ғараған →// әк^імі / ақ^ынына ͡ ғараған ^йел →// қайгезде͡ де ұзаққа барғаң ͡ ғой→/ мысалүшүн↓/// ↑қазақтың ͡ ғайгезде→//	Қуанышты нәрсе, бұл енді мәдени құбылыс деп айтуға болады. Ақыны әкіміне қараған, әкімі ақынына қараған ел қай кезде де ұзаққа барған ғой мысал үшін. Қазақтың қай кезде
Маралтай Райымбекұлы	▶	ійә / сол ^йенді мен анау / әргезде жыйын жасағаң͡ гезде →// кешшасағаң͡ гезде →// бір͡ б̊өлектеу порматта жасағым ͡ геледі ↓/// ↑кейб̊ір шарұуаларды ^уөзіңізб̊ен ақылдасыб̊ ͡ жүрем →// аға / сіз ͡ б̊өлек̊ше ^уойлайсыз ͡ ғой ↓/// ↑мынаны ͡ ғалай͡ ғылсақ ͡ полад →// былай ͡ ғылсақ / қалай болад деп↓/// ↑бұл жолы ͡ да сол / шақырылған ағаларымның →// бір͡ бір әдемі партреттерін →// әрғайсысы͡ б̊ір ͡ ғаралығ ͡ деб̊ ͡ айтуға ͡ б̊олад →// салдырыб̊ ͡ алыппардым↓/// ↑сөйтүп / сол ^йелдің алдында таб̊ыс ^йеттім // →^уөз атымнан↓/// ↑әрійне / ^йелдіңде / жұрттың ^уөзнің сый-сыйапаты͡ б̊олып ͡ жатыр͡ ғой →// ^уодам ͡ бөлег ^уөзім сыйладым↓///	↑ійә / сол ^йенді мен анау / әргезде жыйын жасағаң͡ гезде →// кешшасағаң͡ гезде →// бір͡ б̊өлөктөу форматта жасағым ͡ геледі↓/// ↑кейб̊ір шарұуаларды ^уөзүңүзб̊өн ақылдасыб̊ ͡ жүрөмін →// аға / сіз ͡ б̊өлөк̊ше ^уойлайсыз ͡ ғой↓/// ↑мынаны ͡ ғалай͡ ғылсақ ͡ полады →// былай ͡ ғылсақ / қалай болады деп↓/// ↑бұл жолұ ͡ да сол / шақ^ырылған ағаларымның →// бір͡ бір әдемі портреттерін →// әрғайсысы͡ б̊ір ͡ ғаралығ ͡ деб̊ ͡ айтұуұға ͡ б̊олады →// салдырыб̊ ͡ алыппардым↓/// ↑сөйтүп / сол ^йелдің алдында таб̊ыс ^йеттім →// ^уөз атымнан↓/// ↑әрійне / ^йелдің де / жұрттұң ^уөзүнүң сый-сыйапаты͡ б̊олып ͡ жатыр͡ ғой →// ^уодам ͡ бөлөг ^уөзүм сыйладым↓///	Иә, сол енді мен анау әр кезде, жиын жасаған кезде, кеш жасаған кезде, бір бөлектеу форматта жасағым келеді. Кейбір шаруаларды өзіңізбен ақылдасып жүремін, аға, сіз бөлекше ойлайсыз ғой. Мынаны қалай қылсақ болады, былай қылсақ қалай болады деп. Бұл жолы да сол, шақырылған ағаларымның бір-бір әдемі портреттерін, әрқайсысы бір қарарлық деп айтуға болады, салдырып алып бардым. Сөйтіп сол елдің алдында табыс еттім өз атымнан. Әрине, елдің де, жұрттың өзінің сый-сияпаты болып жатыр ғой, одан бөлек өзім сыйладым.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уөйткөнү ͡ б̊ұл неге ͡ б̊ұлай дегең͡ гезде →// мен / ағаларым ^уосы →// мен анау ^уонжеті жасымда сіздердің алақандарыңыздам ͡ бозторғайдың балапанындай пыр ^йетіб̊ ͡ ұшұп ͡ кетіб̊ ͡ ем →// ^йелүу дійтін жасқа ͡ гелдім →// не͡ б̊ерем →// кәдімгі ͡ ғыйын жағдайлар басымнан ^уөтті↓/// ↑^уөліп ͡ қалатым ͡ бір сәттер͡ б̊олды ↓/// ↑неб̊ір жағдайлар ͡ б̊олды →// соның бәр^інен аман-есең͡ геліп →// міне ͡ ғайтадан алақандарыңызға ͡ ғонұб̊ ͡ атырмын↓/// ↑сол кезде мен ^уосындай ағаларды таптым деймін↓/// ↑^уос'ағаларымды алға салыппардым →// ағаларымд'алға салып̊ ͡ сөйледім →// мен сол үшүн ^ырахметімд'айттым болды↓/// ↑солгезде͡ де / аға / мына сөздің ретіне қарай айтайын ^йекен →// сіздің де портретіңіз ͡ б̊арды↓/// ↑^уөзіңіз͡ б̊армайтыныңызды ͡ б̊іле тұрұп мен алыппардым↓/// ↑сөйтүб̊ ^йелдің алдында ͡ гөрсеттім →// сізді ^йелдің бәрі / әрійне таныйды͡ ғой↓///	↑^уөйткөнү ͡ б̊ұл неге ͡ б̊ұлай дегең͡ гезде →// мен / ағаларым ^уосұ →// мен анау ^уонжеті жасымда сіздердің алақандарыңыздам ͡ бозторғайдың балапанындай пыр ^йетіб̊ ͡ ұшұп ͡ кетіб̊ ͡ едім →// ^йелүу деійтүн жасқа ͡ гелдім →// не͡ б̊еремін →// кәдімгі ͡ ғыйын жағдайлар басымнан ^уөттү ↓/// ↑^уөлүп ͡ қалатым ͡ бір сәттер ͡ б̊олдұ ↓/// ↑неб̊ір жағдайлар ͡ б̊олдұ↓/// ↑сонұң бәр^інен аман-есең͡ геліп →// міне ͡ ғайтадан алақандарыңызға ͡ ғонұб̊ ͡ жатырмын↓/// ↑солгезде мен ^уосұндай ағаларды таптым деймін↓/// ↑^уос'ағаларымды алға салыппардым →// ағаларымды / алға салып̊ ͡ сөйлөдүм →// мен сол үшүн ^ырахметімд'айттым болды↓/// ↑солгезде͡ де / аға / мына сөздүң ретіне ͡ ғарай ͡ айтайын →// сіздің де портретіңіз ͡ б̊арды↓/// ↑^уөзүңүз͡ б̊армайтыныңызды ͡ б̊іле тұрұп мен алыппардым↓/// ↑сөйтүб̊ ^йелдің алдында͡ гөрсөттүм →// сізді ^йелдің бәрі / әрійне таныйды͡ ғой↓///	Өйткені бұл неге бұлай деген кезде, мен: - Ағаларым, осы мен анау 17 жасымда сіздердің алақандарыңыздан бозторғайдың балапанындай пыр етіп ұшып кетіп едім, 50 дейтін жасқа келдім, не берем, кәдімгі қиын жағдайлар басымнан өтті. Өліп қалатын бір сәттер болды. Небір жағдайлар болды. Соның бәрінен аман-есен келіп, міне қайтадан алақандарыңызға қонып жатырмын. Сол кезде мен осындай ағалар таптым деймін. Осы ағаларымды алға салып бардым, ағаларымды алға салып сөйледім, мен сол үшін рахметімді айттым болды. Сол кезде де, аға, мына сөздің ретіне қарай айтайын, сіздің де портретіңіз барды. Өзіңіз бармайтыныңызды біле тұрып мен алып бардым. Сөйтіп елдің алдында көрсеттім, сізді елдің бәрі, әрине, таниды ғой.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑бұл͡ да аға мен інінің арасындағы͡ б̊ір ілтійпат →// айтұуға тійіс нәрсе деб̊ ^уойлайм↓/// ↑бұл текқана сіз хаб̊ар жүргүзүуші →// мең ͡ соның гейіпкер ретіндегі нәрс'емес →// бұл біздің ұзақтаң ͡ геле͡ жатқан сізге деген ғұрметіміз↓/// ↑біз͡ ғаршы жерден сізді ͡ гөрүб̊ ^уөстік →// сізді ійдеал тұттық↓/// ↑қай͡ жолұ / айтқаныңыз бар ^йедіғой →// қазаққалқында / сол азаматтықтың / мынау жігіттіктің / түр-сыйпаттың бір сіймволы ͡ б̊арғой→// джентел'мен / қазақтың джентел'мені нұртүлеу ыймаңғалый көкөғой деб̊ ͡ айтқамб̊ыз↓/// ↑бұл нег^ізі / аға →/ айтылып тұрұуға тійісті сөз деб̊ ͡ ойлайм →/ нег^ізі↓///	↑бұл͡ да аға мен інінің арасындағы ͡ б̊ір ілтійпат →// айтұуұға тійіс нәрсе деб̊ ͡ ойлаймын↓/// бұл текқана сіз хаб̊ар жүргүзүушү →// мең ͡ гейіпкері'ретіндегі нәрс'емес →// бұл біздің ұзақтаң ͡ геле͡ жатқан сізге деген ͡ ғұрмөтүмүз↓/// ↑біз͡ ғаршы жерден сізді ͡ гөрүб̊͡ өстүк →// сізді ійдеал тұттұқ↓/// ↑қай͡ жолұ / айтқаныңыз бар ^йедіғой →// қазаққалқында / сол азаматтықтың / мынау жігіттіктің / түр-сыйпаттың бір сыймволы ͡ б̊арғой →// джентел'мен / қазақтың джентел'мені нұртүлеу ыймаңғалый көкө ͡ ғой деб̊ ͡ айтқамб̊ыз↓/// ↑бұл нег^ізі / аға →/ айтылып тұрұуға тійісті сөз деб̊ ͡ ойлаймын →/ нег^ізі↓///	Бұл да аға мен інінің арасындағы бір ілтипат, айтуға тиіс нәрсе деп ойлаймын. Бұл тек қана сіз хабар жүргізуші, мен соның кейіпкері ретіндегі нәрсе емес, бұл біздің ұзақтан келе жатқан сізге деген құрметіміз. Біз қаршы жерден сізді көріп өстік, сізді идеал тұттық. Қай жолы айтқаныңыз бар еді ғой, қазақ халқында сол азаматтықтың, мынау жігіттіктің, түр-сипаттың бір символы бар ғой, джентельмен, қазақтың джентельмені Нұртілеу Иманғали көке ғой деп айтқанбыз. Бұл негізі, аға, айтылып тұруға тиісті сөз деп ойлаймын, негізі.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑қазақтың ұранын'айналып ̊͡ геттіғой ͡ б̊ұл↓///	↑қазақтың ұранын'айналып / кетті ͡ ғой ͡ б̊ұл↓///	Қазақтың ұранына айналып кетті ғой бұл.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^ырахмет / аға↓/// ↑мынау ͡ б̊ір ғажап нәрсе'кен↓///	↑^ырахмет / аға ↓/// ↑мынау ͡ б̊ір ғажап нәрсе'кен↓///	Рақмет, аға. Мынау бір ғажап нәрсе екен.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑әрійне / аға / мінекій ^уосының бәрі мынау жасаған ^уосы →/ адамның да сол ^уосы нәрсеге әб̊ден ақыл-ойұ сыйп̊ ͡ гетіп тұр →// және ^уоны сіссондай / сол деңгейде ғаб̊ылдап →// маған ұс'нып тұрғаныңызға // аға / ^ырахмет↓/// ↑мәнді мағыналы дүн^үйе ^йекен↓/// ↑мен ^уөзім бұл саладаң ͡ ғашығ ^йемеспін →// сондықтан түсүнем бұл саланы↓/// ↑^ырахмет / аға↓///	↑әрійне / аға / мінекей ^уосұнұң бәрі мынау жасаған ^уосұ →/ адамның да сол ^уосұ нәрсеге әб̊ден ақыл-ойұ сыйып̊ ͡ кетіп тұр →// және ^уонұ сіс͡ сондай / сол деңгейде͡ ғаб̊ылдап →// маған ұсұнұп тұрғаныңызға // аға / ^ырахмет↓/// ↑мәнді мағыналы дүн^үй'екен↓/// ↑мен ^уөзүм бұл саладан / қашығ ^йемеспін →// сондұқтан түсүнөм бұл саланы →// ^ырахмет / аға↓///	Әрине, аға, мінеки, осының бәрі мынау жасаған осы адамның да сол осы нәрсеге әбден ақыл-ойы сиып кетіп тұр және оны сіз сондай, сол деңгейде қабылдап, маған ұсынып тұрғаныңызға, аға, рахмет. Мәнді, мағыналы дүние екен. Мен өзім бұл саладан қашық емеспін, сондықтан түсінем бұл саланы. Рақмет, аға!
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^ұуа / әдійлә / мына ͡ ғалың͡ ғорұмға↑// бір ͡ б̊ас^ыма / қос͡ ай ͡ ғадап кіріб̊ ͡ ем ↑// сірі деммен серт тайысқаң͡ гүнү / мен↓/// ↑алғашқ̊ысы / ар^ұуақтар / соңғысы↑// жасыл ^уөңді / ғасыл͡ ғарақ тіріден↓/// ↑көңлім͡ ғап / маралтай мең ͡ ғұдайға ↑// маңдайымда͡ ғара сызық / күн͡ айға↓/// ↑ ^йей / қара ͡ б̊аққып / сез^імімді таптатпа ↑// деп мінәжат ^йетпепп'ем ұмайға↑/// ↑сау ͡ ғанатым͡ ғалмаған соң͡ гүймеген↑// ^ұрұуұхұмдұ қан мен сүтке / ійлеп ͡ ем↓/// ↑саған жаным ашыйтыны тағы ^ырас↑// ^йемшегіңе ^йеркек ^йерні тіймеген↓/// ↑^йе / әдійлә / айналайын / әдійлә /// ↑қапелімде / шыға͡ геліб̊͡ нұрдан сіз //↓	↑^ұуа / әдійлә / мына ͡ ғалың͡ ғорұмға // ↑бір ͡ б̊ас^ыма / қос͡ ай ͡ ғадап кіріб̊ ͡ ^йем↑// сірі деммен серт тайысқаң͡ гүнү / мен↓/// ↑алғашқ̊ысы / ар^ұуақтар / соңғұсұ↑// жасыл ^уөңдү / ғасыл͡ ғарақ тіріден↓/// ↑көңүлүм͡ ғап / маралтай мең ͡ ғұдайға↑// маңдайымда͡ ғара сызық / күн͡ айға↓/// ↑^йей / қара ͡ б̊аққып / сез^імімді таптатпа↑// деп мінәжат ^йетпепп'едім ұмайға↑/// ↑сау ͡ ғанатым͡ ғалмаған соң͡ гүймөгөн↑// ^ұрұуұхұмдұ / қан мен сүтк'ійлеп ͡ ем↓/// ↑саған жаным ашыйтыны тағы ^ырас↑// ^йемшегіңе ^йеркек ^йерні тіймеген↓/// ↑^йе / әдійлә / айналайын / әдійлә//↑қапелімде / шыға͡ геліб̊͡ нұрдан сіз↓///	Уа, Әдила, мына қалың қорымға, Бір басыма қос ай қадап кіріп ем, Сірі деммен серт тайысқан күні мен. Алғашқысы - аруақтар, соңғысы Жасыл өңді ғасыл ғарақ тіріден. Көңілім қап Маралтай мен Құдайға, Маңдайымда қара сызық, күн, айға. Ей, қара бақ қып сезімімді таптатпа! Деп мінәжат етпеп пе едім Ұмайға? Сау қанатым қалмаған соң күймеген, Рухымды қан мен сүтке илеп ем. Саған жаным ашитыны тағы рас, Емшегіңе еркек ерні тимеген. Е, Әдила, айналайын, Әдила! Қапелімде шыға келіп нұрдан сіз
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑мұңдан'алмас / мыйсыздарды мұңдаңғыз↓/// ↑қара түстү қалампырды құшақтап↑// құлпұтаста / күлүп͡ қарап тұрғаң͡ ғыз↓/// ↑менікі ^уолай ^йемес →// ^уөтө сійрег͡ жазамын мен↓/// ↑мен жазамын →// жазғым͡ гелгең ͡ гезде →/ жағдай таңдамаймын↓/// ↑бұл ^уөтө͡ ғыйын↓/// ↑бұл сұраққа жауапперүу ^уөтө ͡ ғыйын↓/// ↑ананың ақ̊сүтүн →/ әкенің үмүтүн ақтау →/ дейтін / мүмкүн ^йемес нәрсе↓///	↑мұңдан'алмас мыйсыздарды мұңдаңғыз↓/// ↑қаратүстү қалампырды құшақтап↑// ↑құлпұтаста͡ гүлүп͡ қарап тұрғаң͡ ғыз ↓/// ↑құлпұтаста͡ гүлүп͡ қарап тұрғаң͡ ғыз↓/// ↑менікі ^уолай ^йемес →// ^уөтө сійрег͡ жазамын мен↓/// ↑мен жазамын // → жазғым͡ гелгең ͡ гезде →/ жағдай таңдамаймын↓/// ↑бұл ^уөтө͡ ғыйын →/ бұл сұраққа жауапперүу ^уөтө ͡ ғыйын →// ананың ақ̊сүтүн →/ әкенің үмүтүн ақтау →// дейтін / мүмкүн ͡ емес нәрсе↓///	Мұңдана алмас мисыздарды мұңданғыз. Қара түсті қалампырды құшақтап, Құлпытаста күліп қарап тұрған қыз. Менікі олай емес, өте сирек жазамын мен. - Мен жазамын, жазғым келген кезде, жағдай таңдамаймын. - Бұл өте қиын. Бұл сұраққа жауап беру өте қиын. Ананың ақ сүтін, әкенің үмітін ақтау дейтін мүмкін емес нәрсе.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑төмеңгі деңгейде↓/// ↑әлі / ұлт ͡ полып / біз ұйұс'алмай атырмыз әлі↓/// ↑ал біздің сол әлеуүмөттүг ͡ желілердегі ^уой ͡ пікірлеріміз де → // сол / ^уодан͡ да төмөн деңгейде тұр↓/// ↑біз͡ ғай͡ гезде ͡ гөтерілеміз↑// ↑^уөреміз →/ ^уой͡ санамыздың бәрі͡ б̊ійіктейді → // ^уол ͡ б̊ір деңгейлесіп көтөріледі ͡ ғой → // әлеуметтіг ͡ желі деген нәрсе↓/// ↑^йегер / аб̊айдың деңгейіндегідей болса → // жоғары деңгейде ͡ гөмектеседі↓/// ↑ал бізде ^уөкініштісі / сол әлеуметтіг ͡ желіде ^уотырған данышпандардың бәрі // аб̊айд'оқмайд↓///	↑төмөңгү деңгейде↓/// ↑әлі / ұлт ͡ полұп / біз ұйұс'алмай ^уотұрмұз →// әлі↓/// ↑ал біздің сол әлеуүмөттүг ͡ желілердегі ^уой ͡ пікірлеріміз де →// сол / ^уодан͡ да төмөн деңгейде тұр↓/// ↑біз͡ ғай͡ гезде ͡ гөтөрүлөмүз↑// ^уөрөмүз →/ ^уой͡ санамыздың бәрі͡ б̊ійіктейді →// ^уолб̊ір деңгейлесіп көтөрүлөдү ͡ ғой →// әлеуүмөттүг ͡ желі деген нәрсе↓/// ↑^йегер / аб̊айдың деңгейіндегідей болса →// жоғары деңгейде ͡ гөмөктөсөді↓/// ↑ал бізде ^уөкүнүштүсү / сол әлеуүмөттүг ͡ желіде ^уотұрған данышпандардың бәрі →// аб̊айды ^уоқұмайды↓///	Төменгі деңгейде. Әлі ұлт болып біз ұйыса алмай атырмыз әлі. Ал біздің сол әлеуметтік желілердегі ой-пікірлеріміз де сол одан да төмен деңгейде тұр. Біз қай кезде көтерілеміз? Өреміз, ой-санамыздың бәрі биіктейді, ол бір деңгейлесіп көтеріледі ғой, әлеуметтік желі деген нәрсе. - Егер Абайдың деңгейіндегідей болса, жоғары деңгейде көмектеседі. Ал бізде өкініштісі, сол әлеуметтік желіде отырған данышпандардың бәрі Абайды оқымайды.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ мем ͡ бір жыйында / сол жыйында ͡ ғазақтың біраз зыйалылары ͡ б̊олады↓/// ↑сонда͡ б̊ір ағамыз // құран ^уоқыды↓/// ↑құран ^уоқығаңгезде / ар^ұуақтарға дұға ͡ б̊ерді ↓/// ↑сол жерде мен / піткен кезде қол шапалақтадым↓/// ↑сүйтіп ^йем // асанәл'ағам ^уотыр͡ ^йед →// алагөзімен қарад →// ^йей жын ұрып ͡ гетті͡ ма →// дегендей↓/// ↑сосын айттым →// ^уөнер деңгейінешейің͡ гөтеріліпті // дедім↓/// ↑^уөйткені / ана дауұста сондай бір әуез ͡ б̊ар →// сәм ͡ бар →// салтанат ͡ пар →// мен тәттімб̊еттің͡ гүйін тыңдағандай ͡ б̊олдым↓///	↑ мем ͡ бір жыйында / сол жыйында ͡ ғазақтың біраз зыйалылары ͡ б̊олады →// сонда ͡ б̊ір ағамыз // құран ^уоқұдұ →// құран ^уоқұғаң ͡ гезде / ар^ұуақтарға дұға ͡ б̊ерді →// сол жерде мен піткең ͡ гезде / қол шапалақтадым↓/// ↑сөйтүп ^йедім асанәл'ағам ^уотұр͡ еді →// маған алагөзүмең ͡ ғарады →// ^йей жын ұрұп ͡ кетті͡ ме →// дегендей↓/// ↑сосұн айттым →// ^уөнөр деңгейінешейің͡ гөтөрүлүптү дедім →// ^уөйткөнү / ана дауұста сондай бір әуөз ͡ б̊ар→// сәм ͡ бар →// салтанат ͡ пар →// мен тәттімб̊еттің͡ гүйүн тыңдағандай ͡ б̊олдұм↓///	Мен бір жиында, сол жиында қазақтың біраз зиялылары болды. Сонда бір ағамыз Құран оқыды. Құран оқыған кезде аруақтарға дұға берді. Сол жерде мен біткен кезде қол шапалақтадым (қол шапалақтайды). Сөйтіп ем Асанәлі ағам отыр еді, ала көзімен қарады, ей, жын ұрып кетті ма дегендей. Сосын айттым, өнер деңгейіне шейін көтеріліпті дедім. Өйткені ана дауыста сондай бір әуез бар, сән бар, салтанат бар, мен Тәттімбеттің күйін тыңдағандай болдым.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑аға / бізде / құдаймең ͡ ғорқытады қәзір↓/// ↑құдаймең͡ ғорқытпау͡ герек →// құдайға деген / біздегі махаб̊ат^ымызд'ашу ͡ герек↓/// ↑ ійә / ^уол͡ да ͡ б̊ір қәс^ійет͡ полу͡ герек деб̊͡ ^уойлайм →// ійманның ^уөзі↓/// ↑анау / біздің аталарымыздың бәрі →// адамның͡ ғұн^ұның бағасын іймаммен ^уөлшеген↓// ↑іймансыз деген сөзд'естігеннен асқаң͡ ғорлық→// сұмдық ͡ полмаған↓///	↑ аға / бізде / құдаймең ͡ ғорқұтады ͡ ғәзір↓/// ↑құдаймең͡ ғорқұтпау͡ герек →// құдайға деген / біздегі махаб̊ат^ымызд'ашұу ͡ герек↓/// ↑ійә / ^уол͡ да ͡ б̊ір қәс^ійет͡ полұу͡ герек деб̊͡ ойлаймын →// ыйманның ^уөзү↓/// ↑анау / біздің аталарымыздың бәрі →// адамның͡ ғұн^ұнұң бағасын ыймаммен ^уөлшөгөн↓/// ↑ыймансыз деген сөзд'естігеннен асқаң͡ ғорлұқ →// сұмдұқ ͡ полмаған↓///	М.Р.: Аға, бізде Құдаймен қорқытады қазір. Құдаймен қорқытпау керек, Құдайға деген біздегі махаббатымызды ашу керек. - Иә, ол да бір қасиет болу керек деп ойлаймын, иманның өзі. Анау біздің аталарымыздың бәрі адамның құнының бағасын иманмен өлшеген, "имансыз" деген сөзді естігеннен асқан қорлық, сұмдық болмаған.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ ^уоған айтатын нәлет͡ čөзі ͡ б̊ір͡ ақ̊ ͡ сөз →// ыймансыз деген сөзді ^йесту →// болд↓/// ↑ ійә / нүкте ғойылды деген сөз↓/// ↑сонымен ^уөлшегем біздің аталарымыз →// мысалүшүн↓/// ↑сондықтан͡ да / сол ыйманың ͡ гөздүң͡ ғарашығындай →// жүрегінің нұрұндай алақаңға͡ салыб̊͡ өту // → әрб̊ір͡ ғазақ ͡ паласының арманы ͡ б̊олған ед →/ басқа ^йелді айтпай͡ ақ͡ қойайын →// мен / мысалүшүн↓/// ↑біздегі таным →// біздегі дүн^үйетаным →// солай болатын / → атадаң͡ ғалған↓///	↑^уоған айтатын нәлет͡ čөзү ͡ б̊ір͡ ақ̊ ͡ сөз →// ыймансыз деген сөздү ^йестүу →// болдұ↓/// ↑ ійә / нүктө͡ ғойұлдұ деген сөз↓/// ↑сонұмен ^уөлшөгөм біздің аталарымыз →// мысалүшүн / сондұқтан͡ да / сол ыйманың ͡ гөздүң͡ ғарашығындай →// жүрөгүнүң нұрұндай алақаңға͡ салыб̊͡ өтүу →// әрб̊ір͡ ғазақ ͡ паласының арманы ͡ б̊олған ^йеді →// басқа ^йелді айтпай͡ ақ͡ қойайын мен→// мысалүшүн↓/// ↑біздегі таным →// біздегі дүн^үйөтаным →/ солай болатын →// атадаң͡ ғалған↓///	Оған айтатын нәлет сөзі бір-ақ сөз, "имансыз" деген сөзді есту болды. Иә, нүкте қойылды деген сөз. Сонымен өлшеген біздің аталарымыз, мысал үшін. Сондықтан да сол иманын көздің қарашығындай, жүрегінің нұрындай алақанға салып өту ол әрбір қазақ баласының арманы болған еді, басқа елді айтпай-ақ қояйын мен, мысал үшін. Біздегі таным, біздегі дүниетаным солай болатын атадан қалған.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ жоқ → ^уол / былай ͡ ғой →// шартты түрд'айтылатын нәрсе͡ де ↓/// ↑^уөзіңд'оқұ ͡ дейтін →// ^уөзіңд'өзің ͡ таны →// ^уөзіңд'өзің ͡ жетілдір ͡ дейтін мағ^ынада айтылатын нәрсе ͡ ғой →// мысалүшүн↓/// ↑мем ͡ бәрін ^уоқыймын →// менем ͡ бұрұңғылардың бәрін ^уоқыймын →// менең͡ гейің͡ гележатқан ͡ балалардың͡ ғаншамасын ͡ біз маңдайынан сыйпадық // арқасынаң͡͡ ғақтық →// жеткіздік / жетілдірдік↓/// ↑мем͡ байағыда / алматыда ^уөзім әрең жүріп →// ^йесімді жыйа ͡ б̊астап →// ^уоб̊лыс ^уоб̊лыстарда ͡ ғаншам'ақындарды →// жас ақындарды шақ^ырыб̊ ͡ алып →// ^уос'алматыда →// жазұушылар ^уодағында →// ғалымдар үйінде →// кештер ^уөткіздім↓/// ↑^уөйткені / ы: мен ^уөзім͡ де сол ағалардың сондай жақ̊сылықтарды →// сыйпаттарды͡ гөрдім↓///	↑жоқ → ^уол / былай ͡ ғой →// шартты түрд'айтылатын нәрсе͡ де↓/// ↑^уөзүңд'оқұ ͡ дейтін →// ^уөзүңд'өзүң ͡ таны →// ^уөзүңд'өзүң ͡ жетілдір ͡ дейтін мағ^ынад'айтылатын нәрсе ͡ ғой →// мысалүшүн↓/// ↑мем ͡ бәрін ^уоқыймын →// менем ͡ бұрұңғұлардың бәрін ^уоқыймын →// менең͡ гейің͡ геле ͡ жатқам ͡ балалардың͡ ғаншасым ͡ біз маңдайынан сыйпадық →// арқасынаң͡͡ ғақтық →// жеткіздік / жетілдірдік↓/// ↑мем ͡ байағыда / алматыда ^уөзүм әрең жүрүп →// ^йесімді жыйа ͡ б̊астап →// ^уоб̊ұлұс ^уоб̊ұлұстарда ͡ ғаншам'ақындарды →// жас ақындарды шақ^ырыб̊ ͡ алып →// ^уос'алматыда →// жазұушұлар ^уодағында →// ғалымдар үйүндө →// кештер ^уөткүздүм↓/// ↑^уөйткөнү / мен ^уөзүм͡ де сол ағалардың сондай жақ̊сылықтарды→// сыйпаттарды͡ гөрдүм↓///	Жоқ, ол былай ғой, шартты түрде айтылатын нәрсе де. Өзіңді оқы дейтін өзіңді өзің таны, өзіңді өзің жетілдір дейтін мағынада айтылатын нәрсе ғой мысал үшін. Мен бәрін оқимын, менен бұрынғылардың бәрін оқимын, менен кейін келе атқан балалардың қаншамасын біз маңдайынан сипадық, арқасынан қақтық, жеткіздік, жетілдірдік. Мен баяғыда Алматыда өзім әрең жүріп есімді жия бастап, облыс-облыстарда қаншама ақындарды, жас ақындарды шақырып алып, осы Алматыда Жазушылар одағында, Ғалымдар үйінде кештер өткіздім, өйткені ы-ы-ы мен өзім де сол ағалардың сондай жақсылықтарды, сипаттарды көрдім.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑адам͡ гөргенін жасайды͡ ғой →// қайгезде ͡ гөргенін жасайд↓/// ↑ана͡ б̊өлтірік →/ бөрінің артынан ақылдылығынан ^йермейд ͡ дейд↓/// ↑^уол ͡ да ͡ б̊ір тылсым͡͡ гүш →// әйтеуүр ͡ б̊іреуд'артыңа ^йертіб̊ жүресің →// ^уол біреу ^йемес ͡ қой →// әрійне / белгілі ͡ б̊ір тұлғалардың артынан ^йересің →// бірағ ^уоны / ақылға салмайсың →// ^йерік̊сізден ^йеріксіз ^йересің →// мысалүшүн↓/// ↑сондай ^уоларда харыйзма ͡ б̊олад →// адамды ^йерт'алатын →// сондай ағаларымыздың артынан ^йердік↓/// ↑солардың әр ісінен // әр сөзінен не'стеу͡ герек →// не'стемеу͡ герек →// ^уолар ͡ б̊ылай істе / былай істеме деб̊ ͡ айтқан жоқ↓///	↑адам͡ гөргөнүн жасайды͡ ғой →// қайгезде ͡ гөргөнүн жасайды↓/// ↑ана͡ б̊өлтүрүк →/ бөрүнүң артынан ақылдылығынан ^йермейді ͡ дейді↓/// ↑^уол ͡ да ͡ б̊ір тылсым͡͡ гүш →// әйтеуүр ͡ б̊іреуд'артыңа ^йертіб̊ ͡ жүрөсүң →// ^уол біреу ^йемес ͡ қой →// әрійне / белгілі ͡ б̊ір тұлғалардың артынан ^йересің →// бірағ ^уонұ / ақылға салмайсың →// ^йерік̊сізден ^йеріксіз ^йересің →// мысалүшүн↓/// ↑сондай ^уоларда харыйзма ͡ б̊олады →// адамды ^йерт'алатын →// сондай ағаларымыздың артынан ^йердік↓/// ↑солардың әр ісінен // әр сөзүнөн не&39;стеу͡ герек →// не'стемеу͡ герек →// ^уолар ͡ б̊ылай істе / былай істеме деб̊ ͡ айтқан жоқ↓///	Адам көргенін жасайды ғой, қай кезде көргенін жасайды. Ана бөлтірік бөрінің артынан ақылдылығынан ермейді дейді. Ол да бір тылсым күш, әйтеуір біреуді артыңа ертіп жүресің, ол біреу емес қой, әрине, белгілі бір тұлғалардың артынан ересің, бірақ оны ақылға салмайсың, еріксізден-еріксіз ересің, мысал үшін. Сондай оларда харизма болады, адамды ерте алатын, сондай ағаларымыздың артынан ердік. Солардың әр ісінен, әр сөзінен не істеу керек, не істемеу керек, олар былай істе, былай істеме деп айтқан жоқ.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уолардың жүріс͡ тұрысынан ͡ біз нен'стеуге ͡ б̊олад → // нен'стеуге ͡ б̊олмайтынын сезіндім → // мен ^уөз ͡ б̊асым↓/// ↑^йе / былай ұйат ͡ полад'екен͡ ғой → // былай болса͡ б̊олмайд'екен → // мынау дұрыс͡ екен → // деген нәрселерді / уже санама салып таразыладым↓/// ↑мен ^уөзім әке-шешемнен ^уоналты / ^уонжеті ͡ жасымда͡ ғалған адаммын //→ мысалүшүн↓/// ↑содаң͡ гейіңгі / мен / тәрб̊ійемді ^уосы ^уөнердег'ақын ағаларымыз ͡ берді тәрб̊ійемді↓///	↑^уолардың жүрүс͡ тұрұсұнам ͡ біз не'стеугө ͡ б̊олады →// не'стеугө ͡ б̊олмайтынын сезіндім →// мен ^уөз ͡ б̊асым↓/// ↑^йе / былай ұйат ͡ полад'екен͡ ғой →// былай болса ͡ б̊олмайд'екен →// мынау дұрұс͡ екен →// деген нәрселерді / уже санама салып таразыладым↓/// ↑мен ^уөзүм әке-шешемнен ^уоналты͡ онжеті ͡ жасымда͡ ғалған адаммын →// мысалүшүн↓/// ↑содаң͡ гейіңгі / мен / тәрб̊ійемді ^уосұ ^уөнөрдөг'ақын ағаларымыз ͡ берді тәрб̊ійемді↓///	Олардың жүріс-тұрысынан біз нені істеуге болады, нені істеуге болмайтынын сезіндім мен өз басым. Е, былай ұят болады екен ғой, былай болса болмайды екен, мынау дұрыс екен деген нәрселерді, уже, санама салып таразыладым. Мен өзім әке-шешемнен 16-17 жасымда қалған адаммын, мысал үшін. Содан кейінгі мен тәрбиемді, осы өнердегі ақын ағаларымыз берді тәрбиемді.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уосы ͡ гүңгешейін сол ағаларымыздың тәрб̊ійесімең͡ гележатырмын↓/// ↑так дейтін жерінде тұрамыз →// жүр деген жерінде жүреміз →// мысалүшүн↓/// ↑біз ^уодаң͡ гем ͡ болған жоқпыз →// ал баукөңш'айтқанда / тәртіпке ͡ б̊ас͡ ійгең͡ ғұл ^йемес ͡ тейд↓/// ↑бұл біздің ^уөзіміздің ^уөнердің ішінде // әдеб̊ійеттің ішіндегі ͡ б̊ір тәртіп →// аға сыйлау дейтің →// гөрегенділік дейтін нәрсе↓///	↑ ^уосұ ͡ гүңгөшейін сол ағаларымыздың тәрб̊ійесімең͡ гележатырмын↓/// ↑так дейтін жерінде тұрамұз →// жүр деген жерінде жүрөмүз →// мысалүшүн↓/// ↑біз ^уодаң͡ гем ͡ болған жоқпұз →// ал баукөңш'айтқанда / тәртіпке ͡ б̊ас͡ ійгең͡ ғұл ^йемес ͡ тейді↓/// ↑бұл біздің ^уөзүмүздүң ^уөнөрдүң ішінде // әдеб̊ійеттің ішіндегі ͡ б̊ір тәртіп →// аға сыйлау дейтін →// көрөгөндүлүк дейтін нәрсе↓///	Осы күнге шейін сол ағаларымыздың тәрбиесімен келе жатырмын. Так дейтін жерінде тұрамыз, жүр деген жерінде жүреміз мысал үшін. Біз одан кем болған жоқпыз, ал Баукеңше айтқанда: "Тәртіпке бас иген құл емес", - дейді. Бұл біздің өзіміздің, өнердің ішінде, әдебиеттің ішіндегі бір тәртіп, аға сыйлау дейтін, көргенділік дейтін нәрсе.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑бар ^уол жалғасын таұуұп ͡ геле жатыр↓/// ↑біздің артымыздан да / інілеріміз ^йеріп келе жатыр↓/// ↑^уолар͡ да б̊іздің͡ ғаб̊ағымызға͡ ғарайды →// біз ͡ де ^уоларды ͡ гейде айтып ͡ қойамыз →// біздең͡ гейін ақындар жоғ ͡ деб̊ ͡ айтып ͡ қойамы↓/// ↑бірақ / бар ͡ екенін ͡ біліп тұрамыз →// ішіміжжылып тұрады↓/// ↑бізге ͡ де ағаларымыз сөйтүб̊ ͡ айтты →// мысал'үшүн // қайралсын дедік кішкене→// сондай ͡ нәрсе↓///	↑бар ^уол жалғасын таұуұп ͡ кележатыр↓/// ↑біздің артымыздан ͡ да / інілеріміз ^йеріп ͡ кележатыр↓/// ↑^уолар͡ да ͡ б̊іздің͡ ғаб̊ағымызға͡ ғарайды →// біз ͡ де ^уоларды ͡ гейде айтып ͡ қойамыз →// біздең͡ гейін ақындар жоғ ͡ деб̊ ͡ айтып ͡ қойамыз↓/// ↑бірақ / бар ͡ екенім ͡ біліп тұрамұз →// ішіміжжылып тұрады↓/// ↑бізге ͡ де ағаларымыз сөйтүб̊ ͡ айтты →// мысалы'шүн / қайралсын дедік кішкене →// сондай ͡ нәрсе↓///	Бар, ол жалғасын тауып келе жатыр. Біздің артымыздан да інілеріміз еріп келе жатыр. Олар да біздің қабағымызға қарайды, біз де оларды кейде айтып қоямыз, бізден кейін ақындар жоқ деп айтып қоямыз. Бірақ бар екенін біліп тұрамыз, ішіміз жылып тұрады. Бізге де ағаларымыз сөйтіп айтты, мысалы үшін, қайралсын дедік кішкене, сондай нәрсе.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑ақыйқый шындық →// ^йең жоғарғы шындығ ͡ дейді ͡ ғой ↓/// ↑ адамның / ^уөмірге ͡ гелгені͡ ғандай ақыйқат ͡ полса →// ^уөмірден / мына / қайтатыны сондай ақыйқат ͡ қой↓/// ↑сондағ'адамның мынандай / ғажап →// құдай͡ гешірсін →// ^йенді͡ б̊ір тоғызыншы / сегіжжәннәт ͡ пар͡ ма ↑// мынау тоғызыншы жәннәт ͡ čыйақты ͡ ғой →// жердің беті↓/// ↑қәд ^ірін ͡ білген адамзат ͡ паласына →/ көкпөңбөк͡ қыб̊ ͡ аспанды жаратты ↓// нұрұң͡ ғұйұп күндү жаратты ↓/// ↑құстарың ұшұп жүр →// жапжасыл ^уорман→// сұуұң сарқыраб̊ ͡ ағыб̊ жатыр →// ^йенді͡ б̊ұдан артық не ͡ б̊олұуұ мүмкүн↓/// ↑сол нәрсені ͡ де адам ͡ ғыйып кетеді ͡ ғой↓///	↑ақыйқый шындық →// ^йең жоғарғы шындығ ͡ дейді ͡ ғой↓/// ↑адамның / ^уөмүргө ͡ гелгені͡ ғандай ақыйқат ͡ полса →// ^уөмүрдөн / мына / қайтатыны сондай ақыйқат ͡ қой↓/// ↑сондағ'адамның мынандай / ғажап →// құдай͡ гешірсін →// ^йенді ͡ б̊ір тоғұзұншұ / сегіжжәннәт ͡ пар͡ ма↑// мынау тоғұзұншұ жәннәт ͡ čыйақты ͡ ғой →// жердің беті↓/// ↑қәд ^ірім ͡ білген адамзат ͡ паласына →/ көкпөңбөк͡ қыб̊ ͡ аспанды жаратты →// нұрұң͡ ғұйұп күндү жаратты↓/// ↑құстар'ұшұп жүр →// жапжасыл ^уорман →// сұуұң сарқыраб̊ ͡ ағыб̊͡ жатыр →// ^йенді ͡ б̊ұдан артық не ͡ б̊олұуұ мүмкүн↓/// ↑сол нәрсені ͡ де / адам ͡ ғыйып кетеді ͡ ғой↓///	Ақиқи шындық - ең жоғарғы шындық дейді ғой. Адамның өмірге келгені қандай ақиқат болса, өмірден мына қайтатыны сондай ақиқат қой. Сондағы адамның мынандай ғажап, Құдай кешірсін, енді бір 9-ыншы, 8 жаннат бар ма? Мынау 9-ыншы жаннат сияқты ғой жердің беті. Қадірін білген адамзат баласына көкпеңбек қып аспанды жаратты, нұрын құйып күнді жаратты. Құстарың ұшып жүр, жап-жасыл орман, суың сарқырап ағып атыр, енді бұдан артық не болуы мүмкін. Сол нәрсені де адам қиып кетеді ғой.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑^уөмірде / адамның соңғы ͡ сәттері →// сол ͡ б̊ір сәттерде мем ͡ бір / көркем дүн^үйемен →// қазақтың бір мәйекті сөзімен →// адам теб̊^іренетіндей →// мын'өмірдің бағасын ͡ білетіндей ^уоқыған адамдардың →// бір͡ б̊ірін маңайындағы ͡ адамдарды сыйлайтындай →// сондай бір ͡ б̊ійіг ͡ ойларға жетектейтін дүн^үйе жазғым ͡ гелед↓/// ↑^уосы нәрсе менің͡ гөкейімде жүр↓///	↑^уөмүрде / адамның соңғұ ͡ сәттері →// сол ͡ б̊ір сәттерде мем ͡ бір / көркөм дүн^үйөмен →// қазақтың бір мәйекті сөзүмөн→// адам теб̊^іренетіндей →// мын'өмүрдүң бағасым ͡ білетіндей ^уоқұған адамдардың →// бір͡ б̊ірін маңайындағы ͡ адамдарды сыйлайтындай →// сондай бір ͡ б̊ійіг ͡ ойларға жетектейтін дүн^үйө жазғым ͡ геледі↓/// ↑^уосұ нәрсе менің͡ гөкөйүмдө жүр↓///	Өмірде адамның соңғы сәттері, сол бір сәттерде мен бір көркем дүниемен, қазақтың бір мәйекті сөзімен адам тебіренетіндей, мына өмірдің бағасын білетіндей, оқыған адамдардың бір-бірін, маңайындағы адамдарды сыйлайтындай, сондай бір биік ойларға жетектейтін дүние жазғым келеді. Осы нәрсе менің көкейімде жүр.
Маралтай Райымбекұлы	▶	↑жоб̊алап / маңайында жүрген // шыйырлаб̊ жүрген нәрселер͡ б̊олұу͡ герек↓/// ↑^йенді͡ ғапыйада ͡ ғайсысын сұуұрұб̊ ͡ айтайын↓/// ↑қарсы тұру қыйын // ^ырас құдайға ↑//дегемменен жасау͡͡ герек бір айла↓/// ↑бұ дүн^үйені менше сүйші / жандар͡ ау↑// не'стеу͡ герег ͡ мұндайда↑// ^уосылай басталатын ͡ бір ^уөлең бар →// қәзір ͡ ғапыйада / таб̊анастында / ұмұтұп ͡ тұрм↓/// ↑^ырахмет аға /// мен ͡ де ͡ айтар сөздерімнің біразы / ішімде ͡ ғалды деб ͡ ойлайм // дейтұрғаммен↓///	↑жоб̊алап / маңайында жүргөн // шыйырлаб̊ ͡ жүргөн нәрселер ͡ б̊олұу͡ герек↓/// ↑^йенді ͡ ғапыйада ͡ ғайсысын сұуұрұб̊ ͡ айтайын ↑// қарсы тұрұу қыйын // ^ырас құдайға ↑// дегемменен жасау͡͡ герек бір айла↓/// ↑бұл дүн^үйөнү менше сүйшү / жандар͡ ау↑// не'стеу͡ герег ͡ мұндайда↓/// ↑^уосұлай басталатым ͡ бір ^уөлөң бар →// қәзір ͡ ғапыйада / таб̊анастында / ұмұтұп тұрмұн↓/// ↑^ырахмет аға↓/// ↑мен ͡ де ͡ айтар сөздөрүмнүң біразы / ішімде ͡ ғалды / деб ͡ ойлаймын →// дейтұрғаммен↓///	Жобалап маңайында жүрген, шиырлап жүрген нәрселер болу керек. Енді қапияда қайсысын суырып айтайын. Қарсы тұру қиын рас, Құдайға, Дегенменен жасау керек бір айла. Бұ дүниені менше сүйші, жандар-ау, Не істеу керек мұндайда? Осылай басталатын бір өлең бар, қазір қапияда, табан астында ұмытып тұрмын. Рақмет, аға! Мен де айтар сөздерімнің біразы ішімде қалды деп ойлаймын, дей тұрғанмен.
Мариям Хакімжан	▶			Өткен күнде белгі жоқ деп бұрынғылар сөйдейд екен. Бірінші съезден бері қарай алпыс жылдан аса уақыт өтсе, мен де сексеннің бесеуіне қарай аяқ басып отырған кісімін ғой. Бәрі түгел есімде қалд деп айту қиындау болар. Кейбір кезеңдер есімде, ол уақытта дүнияның самсап тұрған кезі ғой. Ағаларымыздың бәрі иық тіресіп, бәйтеректей боп тұрған кездері. Әрқайсысын көргенде біздің көңіліміз көкке көтеріліп, төбеміз көкке жеткендей боушы едік. Бір әдеп бар еді ғой, соларды бір көргеннің өзі, қазір ойлайм, соның өзі бір университет екен. Олар “Қарағым, аманбысың, денің сау ма? Бірдеңе істеп жүрсің бе? Бірдеңелерің бар ма?” деп сұраушы ед.
Мариям Хакімжан	▶			Бейімбет ағай болын, Сәкен ағай босын. Сәбит ағай енді өзіміздің бір әкеміздей боп кеткен кісі. Соларды аңсаймыз, со кезде біздің киратып атқан, дәл өзімнің қара басымның ештеңесі де жоқ шығар ғой. Солардың тәрбиесі ғой, сондай жерлерге де қалдырмай, алып барып жүргені. Пәлен елдің, пәлені бар ед, түген елдің, түгендей қызы бар ед. Біздің де өзіміздің қанат қағып келатқан қарлығашымыз алып барамыз деп, алып баратын-ды, шуақтай қылып. Сонда менің қалай жүріп, қалай тұратыным, бәрі солардың бір қызы сықылды дедім, мисалы, мына Сәбит ағайдың, ана Ғабит ағайдың Құсни деген бәйбішесі, жарықтық, бір туған сіңлімдей, бір туған бауырымдай еді ғой олар.
Мариям Хакімжан	▶			Осы үлкендердің кейінгі келатқандарға жаны ашуын көрсең, енді мен сонда арабша сауатым болғанменен де, осында деген ілектес оқыдым ғой, сонда осы қамқор, оқу үлгеріп жүрсең, үлгермей жүр… Бейімбет ағай ғой тіпті, марқұм, енді Бейімбеттің үйіндегі жеңгеміз, Күнжамал, өле-өлгенше кеше айдаудан келгенінде де Мариям деп менің атымды атаған емес, Еркежан дегенімен кетті. Ол да біртүрлі бір мейірім бар еді ғой, мейірім болғанда, жанашырлық бар еді. Солардың сондай мейірімділігімен, жанашырлығымен, семьясымен қамқорым болды менің, дұрысын айту керек. Кейде әйелдердің де қиқы-жиқысы болып қалады ғой, жоқ, оның бірін көрмедім мен. Солардың арқасында мен адам қатарына қосылдым, солардың арқасында, әйтпесе менің бұ жерде екі туып бір қалғаным жоқ ед
Мариям Хакімжан	▶			ЦКА-да үшінші секретарь Ильяс Омаров болатын-ды. Қалмақан келіп айтты маған, ана съезге баратын делегаттардың тізімінде сен де бар екенсің, мен де бар екенмін дегенде мен шошып кеттім. Мен енді қара перденің астында жүрген кісімін ғой, ойладым, әлде қалжың қып айтып тұр ма деп ойладым. Сәбит ағай айтты, Мариям жағдайың қандай ед қарағым, Москвадан келген тізімнің ішінде сен бар екесің, сондықтан орталық партия комитетінде де бізден бір әйелдің баруы заңды, бара берсін деп айтты, деп сөйдед. Ойбай, Сәбит ағай, менің үсті-басымда да ештеңем жоқ ед, қайдан білейін, ұят болатын шығар деп сөйдедім.
Мариям Хакімжан	▶			Жоқ, ол мәселені шешті со жерде, саған бес жүз теңге, ВИД фондынан единовременный пособие берілсін деп ЦКА-да сөйтіп айтты. Москвадан келген тізімден енді алып тастауымыз ұят болар, жалғыз әйелді, міні сөйтіп алып барды. Сөйтіп, мені шоқтай қып киіндіріп, осы бір маңдайымнан күн туып тұрғандай қылып апарды ғой. Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Мағжан, Жүсіпбек ағай, Шәкәрім ағайлар, осылардың бәрінде тек алақай-алақай деп ақтап шыққаннан кейін, бір-бір том ұстатты да. Әрі олардың қалың жатқан кенін қазыпатқан ешкім, бар ма, жоқ па білмейміз. Бұрынғы өткендердің бәрін қазіргі мына кеңшілік, бостандық, емін-еркін, егемендік, бәрі қолдарына тиіп тұрғанда, енді жігіттер де ойланатын шығар деп ойлаймын.
Мариям Хакімжан	▶			Бізде бір салқындық бар ғой осы, неменеге салқын болып қалғандарын білмейм. Енді, мына мыналарға да енді жаудыртып, жаудыртып, осы талай Иван-Шивандардың атындағы көшелерді берсе болар еді ғой ақталғаннан кейін, қырық-елу жыл тартқан азаптары аз боватыр ма олардың? Мисалға алсақ Ыбырай Алтынсариннің жүз елу жылдығы деп жатыр, анада Қостанайдың газетінде сүйінші деп басыпты, қуанғандары ғой бишәрәлардың. Сөйтсе, Калинин көшесі дегенді Ыбырай Алтынсаринның көшесі деп ауыстырған екен. Соған шүйінші деп тұрып жазыпты, ой айналайын-ау Ыбырай Алтынсариннің туғаны жүз елу жыл ғой, содан бері бір көшенің аты жаңа тиген ғой. Қостанай қаласы, өзінің кіндік қаны тамған жері, недеген сұмдық?! Ол қорлау ма, анада бір жерде бір әңгіме бопты, осы мына ғалымдардың арасында.
Мариям Хакімжан	▶			Сонда бір ғалымсымақ айтыпты, Ыбырай Алтынсарин деген кісінің жүз елу жылдығын өткізу қалай болар екен, ол кісі өзі қазаққа орыстың білімін әкеліп, қазақты орыстандырам деген кісі ғой депті. Сонда не бетімен айтып отыр екен деп ойлайм. Ыбырай өзі Шеген биге жиен ғой, Торғайда. Кейін мынау біздің Қостанай осындағы ағайындары, сен нағашыңа бұрылып кеттің-ау, өзіміздің елде мектеп ашпай жатып, Торғайдың түкпірінен барып мектеп аштың депті. Сонда Абекең айтыпты, қалай дейін сіздерді, қалай түсіндірейін. Надандықты төрден қусаң, есіктен шығу оңай, есіктен қусаң, төрге барып тіреліп қалуы мүмкін. Сондықтан, мен Торғайды қазақтың төрі деп, төрінен есікке қарай қуып едім надандықты, сіздер оны түсінбеген екенсіздер.
Мариям Хакімжан	▶			Осы сөздің өзінде көп астары бар сықылды ғой. Қазақ деген халықтан өзі неше түрлі керемет адамдар туған ғой, қарағым. Тіпті надан уақыттардың өзінде сол Шоқан, Ыбырайлар туғызып жүрген қазақтан, енді қазір неге біз өзіміздің құдіретімізді пайдалана алмаймыз? Тегі енді мына осы қазіргі мен жүзін көрген кісім емес, сыртынан тілегін тілеп, өмірін тілеп отырған сықылдымын мен қазір мына Нұрсұлтан баламыз. Әйтеуір, жаныменен, арыменен осы шырылдап тұрған адам ғой, қазағым деп.
Мариям Хакімжан	▶			Тек соған өмір берсін, соны көріп мына кейінгі жастарымыз қанаттансын, өздерінің ар-намыстарын шақырсын, өткендерін ұмытпасын. Бізді, өзімізді өзіміз әлде көрсете алмай, қадірлей алмай жатқан жерлеріміз көп, оның бәрін мен қазір қайдан тізіп жатайын. Мына біздің қаламгерлеріміз бұрынғы ана Сәкен Сейфуллиндердің уақытында, ойпырой не замандағы дүнияның біз бәрін жаңғыртып, ұрандап отырушы еді ғой. Бізде қазір өзі кеше ғана өткен кісілерді атап айта алмай қалдық қой.
Мәулен Балақаев	▶	↑ жеке ͡ б̊ір ͡ кішкентай ^уөлеңнің басына ͡ қарап̊ шығармаймыз ↓ /// ↑ жалп'әдеб̊ій тілдің ^уөзүнің барлық тұлғасына → // б̊ейнесіне қарап ͡ айтатын боламыз ↓ /// ↑ ал ^йенді жаңағы сен келтірген мысалың шынында → / ^уөлең ұйқас'үшін → // ^уорн'ауысып келіп ^уотыр ↓ /// ↑ ^уоны түсініп ^уотырмын ↓ /// ↑ ^уол солай айтылұуы заңды → / қазақ тілінен норма солай б̊олұуға тійісті ↓ ///	↑ жеке ͡ б̊ір ͡ гішкентай ^уөлөңнүң басына ͡ ғарап̊ шығармаймыз ↓ /// ↑ жалп'әдеб̊ій тілдің ^уөзүнүң барлық тұлғасына → // б̊ейнесіне қараб̊ ͡ айтатым боламыз ↓ /// ↑ ал ^йенді жаңағы сең ͡ гелтірген мысалың шынында → / ^уөлөң ұйқас'үшүн → // ^уорн'ауұсұп келіп ^уотұр ↓ /// ↑ ^уонұ түсүнүп ^уотұрмұн ↓ /// ↑ ^уол солай айтылұуұ заңды → / қазақ тілінен норма солай б̊олұуға тійісті ↓ ///	Жеке бір кішкентай өлеңнің басына қарап шығармаймыз. Жалпы әдеби тілдің өзінің барлық тұлғасына, бейнесіне қарап айтатын боламыз. Ал енді жаңағы сен келтірген мысалың шынында өлең ұйқасы үшін, орны ауысып келіп отыр. Оны түсініп отырмын. Ол солай айтылуы заңды қазақ тілінен норма солай болуға тиісті.
Мәулен Балақаев	▶	↑ алмат'алатаудың → // ійә → // маған мәлім алатаудың алмасы маған ^уөлең болғаннан кейін ^уөзі келе ͡ б̊ереді → // ^уол аб̊̊̊айда да → // бәрінде де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уол ^йенді → / ұйқас үшін солай болады → / ұйқас үшін ↓ /// ↑ ал бұл жерде сол норманы ͡б̊ұзып ͡айтұу → // бұл жөнүмен ауытқұу ↓ /// ↑ қажеттілігіне қарай ↓ ///	↑ алмат'алатаудұң → // ійә → // маған мәлім алатаудұң алмасы маған ^уөлөң болғаннаң ͡ гейін ^уөзү келе ͡ б̊ереді → // ^уол аб̊айда да → // бәрінде де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уол ^йенді → / ұйқас үшүн солай болады → / ұйқас үшүн ↓ /// ↑ ал бұл жерде сол норманы ͡б̊ұзұб̊ ͡ айтұу → // бұл жөнүмөн ауұтқұу ↓ /// ↑ қажеттілігіне ͡ ғарай ↓ ///	Алматы Алатаудың, иә,маған мәлім Алатаудың алмасы маған өлең болғаннан кейін өзі келе береді, ол Абайда да, бәрінде де бар. Ол енді ұйқас үшін солай болады ұйқас үшін. Ал бұл жерде сол норманы бұзып айту, бұл жөнімен ауытқу. Қажеттілігіне қарай.
Мәулен Балақаев	▶	↑ қажеттілігіне қарай керек болғандықтан ^уосұлай б̊олады → // ұйқас үшін керек болады → // ^ірійтм болұу'үшін керек болады → // тағысын тағы → // көркемдік үшін керек болады → // көріктеу үшін керек болады ↓ /// ↑ ал ^йенді мынау мұхтар ^уомархановійчтің бір шығармасында → / біреуге тарт қолыңды дейді ↓ /// ↑ ^йесімде жаңағы → / бір ͡ кітәпта жазылған ↓ /// ↑ қолыңды тарт демейді → // тарт қолыңды дейді ↓ /// ↑ сонда ͡ қолыңды тарт деп ͡ айтұуымыз ͡б̊ұл норма → // ал тарт қолыңды деп ͡ айтұу → / ^уол нормадан ауытқұу ↓ ///	↑ қажеттілігіне ͡ ғарай герек болғандықтан ^уосұлай б̊олады → // ұйқас үшүң герек болады → // ^ірійтм болұу'үшүн герек болады → // тағысын тағы → // көркөмдүг ͡ үшүң герек болады → // көрүктөу үшүн герек болады ↓ /// ↑ ал ^йенді мынау мұхтар ^уомарханывійчтің бір шығармасында → / біреугө тарт қолұңдұ дейді ↓ /// ↑ ^йесімде жаңағы → / бір ͡ гітәпта жазылған ↓ /// ↑ қолұңдұ тарт демейді → // тарт қолұңдұ дейді ↓ /// ↑ сонда ͡ ғолұңдұ тарт деб̊ ͡ айтұуұмұз ͡ б̊ұл норма → // ал тарт қолұңдұ деб̊ ͡ айтұу → / ^уол нормадан ауұтқұу ↓ ///	Қажеттілігіне қарай керек болғандықтан осылай болады, ұйқас үшін керек болады, ритм болуы үшін керек болады, тағысын тағы, көркемдік үшін керек болады, көріктеу үшін керек болады. Ал енді мынау Мұхтар Омархановичтің бір шығармасында біреуге тарт қолыңды дейді. Есімде жаңағы бір кітапта жазылған. Қолыңды тарт демейді, тарт қолыңды дейді. Сонда қолыңды тарт деп айтуымыз бұл норма, ал тарт қолыңды деп айту ол нормадан ауытқу.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ауытқығанда жөнүмен ауытқұу → // жөнүмен ауытқұу ↓ /// ↑ ^уөйткені ^уосындай жаңағы ͡б̊ұйұрұу → / жек^ірүу → / белгілі ͡ б̊ір стійльдік әлгі → / белгілі мақ̊сатты ^уөтеп ^уотыр ↓ /// ↑ міне ^уосындай белгілі ͡б̊ір мақ̊сатты ^уөтеуге ^ылайықталған болса → // ^йенді ^уондайды ͡ б̊із жоққа шығармаймыз ↓ /// ↑ мына ͡ кімнің → / ғаб̊ійттің қазақ̊ салдаты деген ^ыраманы ма → // ^ыраман дейсіңдер ғой ійә → // сонда мынандай бір жері ͡ б̊ар → // ана ͡б̊ір → / жүгүріп келетін кім ^йед'аты қайырғалій ма → // қайырғалій зытып келед → // зытып келед дейтін жері ͡б̊ар ғой ↓ ///	↑ ауұтқұғанда жөнүмөн ауұтқұу → // жөнүмөн ауұтқұу ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^уосұндай жаңағы ͡ б̊ұйұрұу → /жек^ірүу → / белгілі ͡ б̊ір стійльдіг әлгі → / белгілі мақ̊сатты ^уөтөп ^уотұр ↓ /// ↑ міне ^уосұндай белгілі ͡ б̊ір мақ̊сатты ^уөтөуге ^ылайықталған болса → // ^йенді ^уондайды ͡ б̊іж жоққа шығармаймыз ↓ /// ↑ мына ͡ гімнің → / ғаб̊ійттің қазақ̊ салдаты деген ^ыраманы ма → // ^ыраман дейсіңдер ғой ійә → // сонда мынандай бір жері ͡б̊ар → // ана ͡б̊ір → / жүгүрүп келетің гім ^йед'аты қайырғалій ма → // қайырғалій зытып келеді → // зытып келеді дейтін жері ͡ б̊ар ғой ↓ ///	Ауытқығанда жөнімен ауытқу жөнімен ауытқу. Өйткені осындай жаңағы бұйыру жекіру белгілі бір стильдік әлгі белгілі мақсатты өтеп отыр. Міне, осындай белгілі бір мақсатты өтеуге лайықталған болса, енді ондайды біз жоққа шығармаймыз. Мына кімнің Ғабиттің «Қазақ солдаты» деген романы ма, роман дейсіңдер ғой, иә, сонда мынандай бір жері бар, ана бір жүгіріп келетін кім еді аты Қайырғали ма, Қайырғали зытып келеді, зытып келеді дейтін жері бар ғой.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^йең басында ғой ↓ /// ↑ ^йең басында зытып келеді ↓ /// ↑ зытып келем → // зытым ͡ келем ↓ ///	↑ ^йең басында ғой ↓ /// ↑ ^йең басында зытып келеді ↓ /// ↑ зытып келем → // зытым ͡ гелем ↓ ///	Ең басында ғой. Ең басында зытып келеді. Зытып келем, зытым келем
Мәулен Балақаев	▶	↑ зытып келем → // зытып келем дейді ↓ /// ↑ сол зытып келетін кісіге ͡ б̊іреу айтады → // әй → // таб̊анының ͡ көр'әб̊ден тілініп жар^ылып кеткен ↓ /// ↑ ^уосындай да таб̊ан бола ма ͡ қырық тесік дейді ↓ /// ↑ сонда ^уосындай да таб̊ан бола ма ͡ қырық тесік деп ^уотырғаны → // ͡б̊ұл біздің жаңағы нормамызды ͡ б̊ұзып → // әдейілеп жаңағы сөздерді ͡ б̊асқаша ͡ құрағандағысы ↓ /// ↑ біздің граматійка → // ійә → // ійә → // біздің граматійканың заңы ͡ б̊ойынша → / анықтауыш анықтайтын сөздөн кейін тұрмау ͡керек → // анықтауыш анықтайтын сөздің алдында тұрұу ͡керек ↓ ///	↑ зытып келем → // зытып келем дейді ↓ /// ↑ сол зытып келетің ͡ гісіге ͡ б̊іреу айтады → // әй → // таб̊анының ͡ гөр'әб̊ден тілініб̊ жар^ылып кеткен ↓ /// ↑ ^уосұндай да таб̊ам бола ма ͡ ғырық тесік дейді ↓ /// ↑ сонда ^уосұндай да таб̊ам бола ма ͡ ғырық тесік деп ^уотұрғаны → // ͡б̊ұл біздің жаңағы нормамызды ͡ б̊ұзұп → // әдейілеб̊ жаңағы сөздөрдү ͡ б̊асқаша ͡ ғұрағандағысы ↓ /// ↑ біздің граматыйка → // ійә → // ійә → // біздің граматыйканың заңы ͡б̊ойұнша → / анықтауұш анықтайтын сөздөң ͡ гейін тұрмау ͡ герек → // анықтауұш анықтайтын сөздүң алдында тұрұу ͡ герек ↓ ///	Зытып келем, зытып келем дейді. Сол зытып келетін кісіге біреу айтады, әй, табанының көрі әбден тілініп жарылып кеткен. Осындай да табан бола ма қырық тесік дейді. Сонда осындай да табан бола ма қырық тесік деп отырғаны бұл біздің жаңағы нормамызды бұзып, әдейілеп жаңағы сөздерді басқаша құрағандағысы. Біздің грамматика... иә, иә, біздің грамматиканың заңы бойынша анықтауыш анықтайтын сөзден кейін тұрмау керек, анықтауыш анықтайтын сөздің алдында тұру керек.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уосындай да ͡ қырық тесік таб̊ан бола ма дегеннің ^уорнына → / ^уосындай да ͡ қырық тесік → / ^уорнын ауыстырып ͡ айтып ^уотыр ↓ /// ↑ мұндайд'ійнверсійа дейміз → // ійнверсійа ͡ б̊ұл көркем әдеб̊ійеттің ^уөзүнің ͡ кәдімгі теорійасында да ͡б̊ар → // біздің граматійкамызда да ͡б̊ар → // мұндайғ'әрійне жол ашық ↓ /// ↑ сондықтан норма дегенде → / мен айтты ^йекен деп → // сендер әйтеуүр ^уорынды → // керекті жерінде → // әй мынау норманы ͡б̊ұзұу ғой деп қаша ͡б̊ермеңдер → // керегінде пайдаланыңдар (күледі) ↓ ///	↑ ^уосұндай да ͡ ғырық тесік таб̊ам бола ма дегеннің ^уорнұна → / ^уосұндай да ͡ ғырық тесік → / ^уорнұн ауұстұрұб̊ ͡ айтыб̊ ͡ ^уотұр ↓ /// ↑ мұндайд'ійнверсійа дейміз → // ійнверсійа → / ͡ б̊ұл гөркөм әдеб̊ійеттің ^уөзүнүң ͡ гәдімгі теорійасында да ͡б̊ар → // біздің граматыйкамызда да ͡б̊ар → // мұндайғ'әрійне жол ашық ↓ /// ↑ сондұқтан → / норма дегенде мен айтты ^йекен деп → / сендер әйтеуүр ^уорұндұ → // керекті жерінде → // әй → / мынау норманы ͡б̊ұзұу ғой деп қаша ͡ б̊ермеңдер → // керегінде пайдаланыңдар (күлөдү) ↓ ///	Осындай да қырық тесік табан бола ма, дегеннің орнына осындай да қырық тесік орнын ауыстырып айтып отыр. Мұндайды инверсия дейміз, инверсия бұл көркем әдебиеттің өзінің кәдімгі теориясында да бар, біздің грамматикамызда да бар, мұндайға, әрине, жол ашық. Сондықтан норма дегенде мен айтты екен деп, сендер әйтеуір орынды керекті жерінде, әй, мынау норманы бұзу ғой деп қаша бермеңдер, керегінде пайдаланыңдар (күледі).
Мәулен Балақаев	▶	↑ ал кімде ↓ /// ↑ ^йе → / сондай ғой қайсысы ͡б̊олса да ↓ /// ↑ ^йенді → / анық ^йесімде жоқ ↓ /// ↑ жаңағы ^уорнымен сөйлеудің ^уорнын айтып ^уотырмын ↓ /// ↑ жаңағы мысалдың дәлдігін сақтап ^уотырған жоқ ↓ /// ↑ ^уөзүнің ^уорын тәртіб̊ін↓ ///↑ ^уөзүнің ^уорын тәртіб̊і → // бағыты → // пікір айтып ^уотыр ғой бұлар ↓ /// ↑ ал сізде сұрақ ͡бар ма ↑ /// ↑ сенің атың ͡ кім сенің ↑ /// ↑ қайда ↑ /// ↑ заң факультетінде ^уоқыйсың ба → // казгұудің ↑ ///	↑ ал гімде ↓ /// ↑ ^йе → / сондай ғой ғайсысы ͡ б̊олса да ↓ /// ↑ ^йенді → / анық ^йесімде жоқ ↓ /// ↑ жаңағы ^уорнұмен сөйлөудүң ^уорнұн айтып ^уотұрмұн ↓ /// ↑ жаңағы мысалдың дәлдігін сақтап ^уотұрған жоқ ↓ /// ↑ ^уөзүнүң ^уорұн тәртіб̊ін ↓ /// ↑ ^уөзүнүң ^уорұн тәртіб̊і → // бағыты → // пікір айтып ^уотұр ғой бұлар ↓ /// ↑ ал сізде сұрақ ͡ пар ма ↑ /// ↑ сенің атың ͡гім сенің ↑ /// ↑ қайда ↑ /// ↑ заң факұултөтүндө ^уоқұйсұң ба → // казгұудің ↑ ///	Ал кімде....Е, сондай ғой қайсысы болса да. ... Енді анық есімде жоқ. Жаңағы орнымен сөйлеудің орнын айтып отырмы...Жаңағы мысалдың дәлдігін сақтап отырған жоқ.Өзінің орын тәртібін...Өзінің орын тәртібі, бағыты, пікір айтып отыр ғой бұлар.Ал сізде сұрақ бар ма?...Сенің атың кім сенің? Қайда? Заң факультетінде оқисың ба, КазГУ-дің?
Мәулен Балақаев	▶	↑ бұл заманда ͡б̊ізде қазақ тілінің → // сөздері қаптап тұр ↓ /// ↑ сол арап парсы тілдерінен ^йеңген сөздердің саны ^йекі мыңнан асып → // сондай сөздер ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосы ͡б̊іздің ͡кітәп → // қалам → // қағаз деген сөздеріміз ͡б̊ар ғой → // соның барлығы ^уөзі ͡б̊ілмейсіңдер → // қазақтыкы дейсіңдер ғой → // ^уол арап парсыдан ^йеңген сөздер ↓ /// ↑ ^уосындай ^уөзі ͡ б̊асқа тілден сөз ^йенүу деген → // бұл тіл мен тілге тән нәрсе ↓ /// ↑ бірақ̊ сол просес тоқталды ↓ ///	↑ бұл заманда ͡ б̊ізде қазақ тілінің → // сөздөрү ͡ ғаптап тұр ↓ /// ↑ сол арап ͡ парсы тілдерінен ^йеңген сөздөрдүң саны ^йекі мыңнан асып → // сондай сөздөр ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосұ ͡ б̊іздің ͡ гітәп → // қалам → // қағаз деген сөздөрүміз ͡б̊ар ғой → // сонұң барлығы ^уөзү ͡б̊ілмейсіңдер → // қазақтыкы дейсіңдер ғой → // ^уол арап ͡ парсыдан ^йеңген сөздөр ↓ /// ↑ ^уосұндай ^уөзү ͡ б̊асқа тілден сөз ^йенүу дегем → // бұл тіл мен тілге тән нәрсе ↓ /// ↑ бірақ̊ сол пратсес тоқталды ↓ ///	... Бұл заманда бізде қазақ тілінің ... сөздері қаптап тұр. Сол араб-парсы тілдерінен енген сөздердің саны екі мыңнан асып, сондай сөздер бар. Осы біздің кітап, қалам, қағаз деген сөздеріміз бар ғой соның барлығы өзі білмейсіңдер қазақтікі дейсіңдер ғой ол араб-парсыдан енген сөздер. Осындай өзі басқа тілден сөз ену деген бұл тіл мен тілге тән нәрсе. Бірақ сол процесс тоқталды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ араб̊ тілінен сөз алұу деген → / қазақ тілін'арап парсы тілінен сөз алұу деген просес тоқталды ↓ /// ↑ ^уоның ^уорнына ^уосы ͡ күнде → / ^уорыс халқымең қарым қат^ынасымыздың ͡ күшейүуі нәтійжесінде → // мәденій қарым қат^ынасымыздың күшейүуі нәтійжесінде → // тілдік байланыстың ͡күшейүуінің нәтійжесінде → / ^уорыс тілінен қазақ тіліне сөз ^йенүу → / бұл ^йерек̊ше ^уорын алады ↓ ///	↑ араб̊ тілінен сөз алұу деген → // қазақ тілін'арап ͡ парсы тілінен сөз алұу дегем пратсес тоқталды ↓ /// ↑ ^уонұң ^уорнұна ^уосұ ͡ гүндө → / ^уорұс халқымең ғарым ͡ ғат^ынасымыздың ͡ гүшөйүуү нәтійжесінде → // мәденій ғарым ͡ ғат^ынасымыздың ͡ гүшөйүуү нәтійжесінде → // тілдік байланыстың ͡ гүшөйүуүнүң нәтійжесінде ^уорұс тілінең ғазақ тіліне сөз ^йенүу → / бұл ^йерек̊ше ^уорұн алады ↓ ///	Араб тілінен сөз алу деген қазақ тіліне араб-парсы тілінен сөз алу деген процесс тоқталды. Оның орнына осы күнде орыс халқымен қарым-қатынасымыздың күшеюі нәтижесінде мәдени қарым-қатынасымыздың күшеюі нәтижесінде, тілдік байланыстың күшеюінің нәтижесінде орыс тілінен қазақ тіліне сөз ену бұл ерекше орын алады.
Мәулен Балақаев	▶	↑ біз ^уосұны қазақ тілін байытұудың бір жолы деп қараймыз → // сонда ^уорыс тілінің ^уол ійг^ілікт'әсері деп қараймыз ↓ /// ↑ міне сондай да → // ^уосындайды ^йенді ͡ б̊із қалай болса солай ^уөз ͡б̊етімен қойа ͡б̊ермейміз ғой → // біз ^уосыған норма жасап жүрміз қолдан → // сол норма жасау үшін → / ^йекі ͡ кісі ^уотұрып → // әлгі термійн деген ^уорыс тілінен ^йенген сөздерді шеше салмайды ↓ /// ↑ бізде мемлекеттік термійнологійалық камійсійасы деген камійсійа ͡б̊ар → // әзір де ͡б̊ар → // ійә ↓ ///	↑ біз ^уосұнұ қазақ тілім байытұудұң бір жолұ деп қараймыз → // сонда ^уорұс тілінің ^уол ійг^ілікт'әсері деп қараймыз ↓ /// ↑ міне сондай да → // ^уосұндайды ^йенді ͡б̊із ғалай болса солай ^уөз ͡ б̊етімең ғойа ͡ б̊ермейміз ғой → // біз ^уосұған норма жасаб̊ ͡ жүрмүз ғолдан → // сол норма жасау үшүн → / ^йекі ͡ гісі ^уотұрұп → // әлгі термійн деген ^уорұс тілінен ^йеңген сөздөрдү шеше салмайды ↓ /// ↑ бізде мемлекеттік термійналогійалық камійсійасы дегең гамійсійа ͡ б̊ар → // әзір де ͡ б̊ар → // ійә ↓ ///	Біз осыны қазақ тілін байытудың бір жолы деп қараймыз сонда орыс тілінің ол игілікті әсері деп қараймыз. Міне, сондайда, осындайды енді біз қалай болса солай өз бетімізбен қоя бермейміз ғой, біз осыған норма жасап жүрміз қолдан сол норма жасау үшін екі кісі отырып, әлгі термин деген орыс тілінен енген сөздерді шеше салмайды. Бізде мемлекеттік терминологиялық комиссиясы деген комиссия бар әзір де бар, иә.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә ↓ /// ↑ міне сол термійнком → / жаңағыдай сіз айтқан сөздерді басқалар тізіп ͡алып келед → // соны ͡ б̊із жыйналыста ͡қараймыз → // жыйналыста ͡қарап → // мынау не ^уорышшасындағыдай болсын → // не ͡ б̊олмаса мынаның ^уорнына мынандай сөз алынсын деп ұсұнамыз ↓ /// ↑ іздейді → // таб̊'алса алады → // таб̊ылмаса сол ↓ ///	↑ ійә ↓ /// ↑ міне сол термійңгом → / жаңағыдай сіз айтқан сөздөрдү басқалар тізіб̊ ͡алып келед → // сонұ ͡ б̊іж жыйналыста ͡ғараймыз → // жыйналыста ͡ ғарап → // мынау не ^уорұшшасындағыдай болсұн → // не ͡б̊олмаса мынаның ^уорнұна мынандай сөз алынсын деп ұсұнамыз ↓ /// ↑ іздейді → // таб̊'алса алады → // таб̊ылмаса сол ↓ ///	Иә. Міне сол терминком жаңағыдай сіз айтқан сөздерді басқалар тізіп алып келеді, соны біз жиналыста қараймыз жиналыста қарап, мынау не орысшасындағыдай болсын не болмаса мынаның орнына мынандай сөз алынсын деп ұсынамыз. Іздейді, таба алса алады, табылмаса сол...
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә → // сондықтан мұндағы прійнційп былай → / демек̊ соның эквійваленті ͡б̊олса → // соның мағ^ынасын беретіндей қазақ тілінде сөз ͡б̊олса → // ^уол сөздің тіпт'әдеб̊ій нормада ͡б̊олмаса да → // сон'аламыз ↓ /// ↑ ^уосы жақында → / әлгі варенье деген сөз кездесті ↓ /// ↑ варенье → // міне ^уол деген шырын ба ↑ /// ↑ соны әлгі термійнкомда ͡қарағанда → // нестерін білмей → / сол варенье деп ͡ атайық ͡ дейді → // б̊іреу шырын деп ͡атайық ͡дейді ↓ /// ↑ сосын мен айттым → // мұның ͡қазақ̊ш'аты бар → // біздің түркістанда мұны мұрапба дейді (күледі) ↓ /// ↑ мұрапба ↑ ///	↑ ійә → // сондұқтан мұндағы прійнсійп пылай → / демек̊ сонұң эквійваленті ͡б̊олса → // сонұң мағ^ынасым беретіндей ғазақ тілінде сөз ͡б̊олса → // ^уол сөздүң тіпт'әдеб̊ій нормада ͡б̊олмаса да → // сон'аламыз ↓ /// ↑ ^уосұ жақында → / әлгі варенье деген сөз гездесті ↓ /// ↑ варенье → // міне ^уол деген шырым ба ↑ /// ↑ сонұ әлгі термійңгомда ͡ ғарағанда → // нестерім білмей → / сол варенье деб̊ ͡атайығ ͡ дейді → // б̊іреу шырын деб̊ ͡атайығ ͡дейді ↓ /// ↑ сосұн мен айттым → // мұнұң ͡ ғазақ̊ш'аты бар → // біздің түркүстанда мұнұ мұраппа дейді (күлөдү) ↓ /// ↑ мұраппа ↑ ///	Иә, сондықтан мұндағы принцип былай демек соның эквиваленті болса, соның мағынасын беретіндей қазақ тілінде сөз болса, ол сөздің тіпті әдеби нормада болмаса да, соны аламыз. Осы жақында әлгі варенье деген сөз кездесті. Варенье, міне, ол деген шырын ба? Соны әлгі терминкомда қарағанда, не істерін білмей сол варенье деп атайық дейді, біреу шырын деп атайық дейді. Сосын мен айттым мұның қазақша аты бар біздің Түркістанда мұны мұраппа дейді (күледі). Мұраппа?
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә → // мұрапба дейді ↓ /// ↑ сон'айтып ^йедім → // соны қаб̊ылдадық → / мұрапба дедік ↓ /// ↑ бұдан былай ^йенді вареньеніміз мұрапба (күледі) ↓ /// ↑ ^уол қай тілде → // ^уөзб̊ек тілі ма ↑ /// ↑ ^йенді → // қазақ айтады ^уосұны ↓ /// ↑ ійә → // б̊ұл ^йенді сол арап парсыдан ↓ /// ↑ арап парсыдаң келген ↓ /// ↑ жаңа жүдә дегенде ͡ күлдік қой ↓ /// ↑ жүдәңіз арапша → / ^уочень деген сөз ^йекен ғой ↓ /// ↑ жоқ → // ^уол ^уоның жөні ͡б̊асқа ↓ /// ↑ ^уол да жаңағ'арап тілінен ^йенген ↓ ///	↑ ійә → // мұраппа дейді ↓ /// ↑ сон'айтып ^йедім → // сонұ ͡ ғаб̊ылдадығ → // мұраппа дедік ↓ /// ↑ бұдам ͡ былай ^йенді вареньеніміз мұраппа (күлөдү) ↓ /// ↑ ^уол ғай тілде → // ^уөзб̊өк тілі ма ↑ ///↑ ^йенді → // қазағ ͡ айтады ^уосұнұ ↓ /// ↑ ійә → // б̊ұл ^йенді сол арап ͡ парсыдан ↓ /// ↑ арап ͡ парсыдаң ͡ гелген ↓ /// ↑ жаңа жүдә дегенде ͡ гүлдүк қой ↓ /// ↑ жүдәңіз арабша → / ^уочень деген сөз ^йекен ғой ↓ /// ↑ жоқ → // ^уол ^уонұң жөнү ͡ б̊асқа ↓ /// ↑ ^уол да жаңағ'арап ͡ тілінен ^йеңген ↓ ///	Иә, мұраппа дейді. Соны айтып едім соны қабылдадық мұраппа дедік. Бұдан былай енді вареньеніміз мұраппа (күледі)Ол қай тілде, өзбек тілі ма?Енді..., қазақ айтады осыны. Иә, бұл енді сол араб-парсыдан. Араб-парсыдан келген. Жаңа жүдә дегенде күлдік қой. Жүдәңіз арабша очень деген сөз екен ғой...Жоқ, ол оның жөні басқа. Ол да жаңағы араб тілінен енген.
Мәулен Балақаев	▶	↑ жоқ ^уол басқа → // ^уоның жөні ͡б̊асқа ↓ /// ↑ ^уосындай → // кейде → // мына ͡ кісінің сұрағына жауап беріп ͡ алайын ↓ /// ↑ ^уосындай мына'әлгі баламасы ͡б̊олып тұрған сөздер ͡б̊олатын болса → // ^уол сөздерд'алып жүрміз → // әлі де ͡ б̊олс'аламыз ↓ /// ↑ мын'әдеб̊ійетш̆ілер → // мына тілшілер → // анау ͡ қазақ әдеб̊ійетінде сол айалдама деп → // астановка дегенд'айалдама деп кетті → // солай сіңіп кетті ↓ ///	↑ жоқ ^уол басқа → // ^уонұң жөнү ͡ б̊асқа ↓ /// ↑ ^уосұндай → // кейде → // мына ͡гісінің сұрағына жауап періб̊ ͡ алайын ↓ /// ↑ ^уосұндай мына'әлгі баламасы ͡б̊олұп тұрған сөздөр ͡ б̊олатым болса → // ^уол сөздөрд'алып жүрмүз → // әлі де ͡ б̊олс'аламыз ↓ /// ↑ мын'әдеб̊ійетш̆ілер → // мына тілшілер → // анау ͡ ғазағ әдеб̊ійетінде сол айалдама деп → // астановка дегенд'айалдама деп кетті → // солай сіңіп кетті ↓ ///	Жоқ ол басқа оның жөні басқа. Осындай... кейде ... мына кісінің сұрағына жауап беріп алайын. Осындай мынау әлгі баламасы болып тұрған сөздер болатын болса, ол сөздерді алып жүрміз, әлі де болса аламыз. Мына әдебиетшілер, мына тілшілер, анау қазақ әдебиетінде сол аялдама деп остановка дегенді аялдама деп кетті, солай сіңіп кетті.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә → // балмұздақ ͡ деп ͡ айтт'әлгі нені → / мароженое дегенді → / мароженое дегенді ͡б̊алмұздақ ͡ деп ͡ айтты → // сол сіңіп кетті → // әдеб̊ій норма ͡ қайда ͡ кіріп кетті ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ көрермен жайында → // менің бір қышыған жеріме тійейін деп ^уотыр (күледі) ↓ /// ↑ ійә → // бір уақыт мен ^уосы ͡ көрермен → // аларман деген сыйақтыға ͡ қарсы мақала жазғам → // қазақ әдеб̊ійеті → / не сосійалійстік қазақ̊станға жаздым ↓ ///	↑ ійә → // балмұздағ ͡ деб̊ ͡ айтт'әлгі нені → / мароженое дегенді → / мароженое дегенді ͡ б̊алмұздағ ͡ деб̊ ͡ айтты → // сол сіңіп кетті → // әдеб̊ій норма ͡ ғайда ͡ гіріп кетті ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ гөрөрмөн жайында → // менің бір ғышыған жеріме тійейін деп ^уотұр (күлөдү) ↓ /// ↑ ійә → // бір уақыт мен ^уосұ ͡ гөрөрмөн → // аларман деген сыйақтыға ͡ ғарсы мақала жазғам → // қазағ әдеб̊ійеті → / не сатсійалійстік қазақ̊стаңға жаздым ↓ ///	Иә, балмұздақ деп айтты әлгі нені мороженое дегенді мороженое дегенді балмұздақ деп айтты, сол сіңіп кетті, әдеби норма қайда кіріп кетті. Ал енді көрермен жайында....менің бір қышыған жеріме тиейін деп отыр (күледі). Иә, бір уақытта мен осы көрермен, аларман, деген сияқтыға қарсы мақала жазғам «Қазақ әдебиеті» не «Социалистік Қазақстанға» жаздым.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уоның мәнісі ͡ б̊ылай болды → // ^уорыс тілінд'әлгі ійспалнійтель → // ахранійтель → // васпійтатель → // тағысын тағы ^уосындай тльмен келетін сөздер ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сонұң біреуі зрійтель → // чійтатель → // міне ^уосы зрійтель → // чійтатель → // әлгі ійспалнійтель дегендерді көрермен деп ͡ ала ͡ б̊ерсең → // мен дегенмен → / ала ͡ б̊ерсең ^уонда ͡ қазақ тілінде ^уой масқара ͡ б̊олады да шығады ↓ ///	↑ ^уонұң мәнісі ͡ б̊ылай болдұ → // ^уорұс тілінд'әлгі ійспалнійтель → // ахранійтель → // васпійтатель → // тағысын тағы ^уосұндай тльмең ͡ гелетін сөздөр ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сонұң біреуү зрійтель → // чійтатель → // міне ^уосұ зрійтель → // чыйтатель → // әлгі ійспалныйтель дегендерді көрөрмөн деб̊ ͡ ала ͡ б̊ерсең → // мен дегеммен → / ала ͡ б̊ерсең ^уонда ͡ ғазақ тілінде ^уой масқара ͡ б̊олады да шығады ↓ ///	Оның мәнісі былай болды орыс тілінде әлгі исполнитель, охранитель, воспитатель тағысын тағы осындай тль-мен келетін сөздер бар. Соның біреуі зритель, читатель, міне осы зритель, читатель, әлгі исполнитель дегендерді көрермен деп ала берсең мен дегенмен ала берсең онда қазақ тілінде ой масқара болады да шығады.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уөлермен де солай → // көрермен де солай ↓ /// ↑ сосын мағ^ына жағынан ^уонша ͡ келмейді ↓ /// ↑ мысалы → // салыстырыңдаршы → // ^уөлермен дегендегі мағ^ынасы ͡б̊ір түрлі → // көрермен дегеннің мағ^ынасы ^йекінші түрлі ↓ /// ↑ бірақ тілде мынандай кейб̊ір дұрыс ^йемес нәрсен'айта берсең → // айта ͡б̊ерсең → // сол ^уөзінше дұрыс ͡ боп кетеді → // қалыптасып кетеді ↓ ///	↑ ^уөлөрмөн де солай → // көрөрмөн де солай ↓ /// ↑ сосұн мағ^ына жағынан ^уонша ͡ гелмейді ↓ /// ↑ мысалы → // салыстырыңдаршы → // ^уөлөрмөн дегендегі мағ^ынасы ͡ б̊іртүрлү → // көрөрмөн дегеннің мағ^ынасы ^йекінші түрлү ↓ /// ↑ бірақ тілде мынандай кейб̊ір дұрұс ^йемес нәрсен'айта берсең → // айта ͡б̊ерсең → // сол ^уөзүншө дұрұс ͡ поп кетеді → // қалыптасып кетеді ↓ ///	Өлермен де солай, көрермен де солай. Сосын мағына жағынан онша келмейді. Мысалы салыстырыңдаршы өлермен дегендегі мағынасы бір түрлі, көрермен дегеннің мағынасы екінші түрлі. Бірақ тілде мынандай кейбір дұрыс емес нәрсені айта берсең, айта берсең, сол өзінше дұрыс боп кетеді қалыптасып кетеді.
Мәулен Балақаев	▶	↑ сосын деген сықылды ↓ /// ↑ ійә → / сосын ↓ /// ↑ бір мысал келтірейін → // ^ірәб̊ійға мың тоғыз жүз ^уотұзыншы жылы тұуды → / қалай түсінесіңдер ↑ /// ↑ тұуылды ↓ /// ↑ тұуды ͡б̊олса → // босанды деген мағ^ына → // босанды ͡ б̊олады (күлді) → // ал ^йенді жақыпбек мың тоғыз жүз ^уотұзыншы жылы тұуды деп ͡айта ͡б̊ереді ↓ /// ↑ шынында → / ^уосұның дұрысы тұуылды болұу ͡ керек ↓ /// ↑ сендер ^уосы жазғандарыңда мұхтар пәленше тұуды → // анау пәленше тұуды дейсіңдер ғой → // сонда дұрыс ^йемес → // граматійкалық тыныш шағынан тұуылды ͡ б̊олұу ͡ керек ↓ ///	↑ сосұн деген сықылды ↓ /// ↑ ійә → / сосұн ↓ /// ↑ бір мысал ͡ гелтірейін → // ^ірәб̊ійға мың тоғұжжүз ^уотұзұншы жылы тұудұ → / қалай түсүнөсүңдер ↑ ///↑ тұуұлдұ ↓ /// ↑ тұудұ ͡ б̊олса → // босанды деген мағ^ына → // босанды ͡ б̊олады (күлдү) → // ал ^йенді жақыпбег мың тоғұжжүз ^уотұзұншы жылы тұудұ деб̊ ͡ айта ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ шынында ^уосұнұң дұрұсұ тұуұлдұ → // болұу ͡герек ↓ /// ↑ сендер ^уосұ ͡ жазғандарыңда мұхтар пәленше тұудұ → // анау пәленше тұудұ дейсіңдер ͡ ғой → // сонда дұрұс ^йемес → // грамматійкалық тыныш ͡ шағынан тұуұлдұ ͡ б̊олұу ͡ герек ↓ ///	Сосын деген сықылды.Иә сосын. Бір мысал келтірейін Рәбиға 1930 жылы туды қалай түсінесіңдер?Туылды. Туды болса, босанды деген мағына босанды болады (күлді), ал енді Жақыпбек 1930 жылы туды деп айта береді. Шынында осының дұрысы туылды болу керек. Сендер осы жазғандарыңда Мұхтар пәленше туды анау пәленше туды дейсіңдер ғой сонда дұрыс емес, грамматикалық тыныс жағынан туылды болу керек.
Мәулен Балақаев	▶	↑ жоқ → // дұрысы тұуылды → // тұуды дегенің жаңағы сыйақты ͡б̊олып̊ шығады → // ^уөзі тұуады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊асқа сөзб̊ен салыстырып көрші → / не ͡б̊олмаса майдың → // бесінші май дейді ↓ /// ↑ ^йертең бірінші май → // мысалы ^уосұмыз дұрыс па → / б̊ірінші май деп ͡ жатқанымыз ↓ /// ↑ ^уойлап қарашы → // бірінші май майдың бірі ͡ б̊олұу ͡ керек қой → // майдың ^уоны → // майдың жыйырмасы ↓ /// ↑ әдеб̊ійетте мына майдың бірі демейді → // бірінші май дейді ↓ ///↑ байағыда ͡ б̊із тұуылды деп ͡ айтұушы ^йедік → // әдеб̊ій тілге ͡ келмейді деп ^уөздеріңіз (күледі) ↓ ///	↑ байағыда ͡б̊із тұуұлдұ деб̊ ͡ айтұушұ ^йедік → // әдеб̊ій тілге ͡ гелмейді деп ^уөздөрүңіз (күлөдү) ↓ /// ↑ жоқ → // дұрұсұ тұуұлдұ → // тұудұ дегенің жаңағы сыйақты ͡б̊олұп̊ шығады → // ^уөзү тұуады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊асқа сөзб̊өн салыстырып көршү → / не ͡б̊олмаса майдың → // бесінші май дейді ↓ /// ↑ ^йертең бірінші май → // мысалы ^уосұмұз дұрұс па → / б̊ірінші май деб̊ ͡ жатқанымыз ↓ /// ↑ ^уойлап қарашы → // бірінші май майдың бірі ͡ б̊олұу ͡ герек қой → // майдың ^уонұ → // майдың жыйырмасы ↓ /// ↑ әдеб̊ійетте мына майдың бірі демейді → // бірінші май дейді ↓ ///	Баяғыда біз туылды деп айтушы едік, әдеби тілге келмейді деп өздеріңіз.. (күледі). Жоқ дұрысы туылды, туды дегенің жаңағы сияқты болып шығады, өзі туады. Ал енді басқа сөзбен салыстырып көрші не болмаса, майдың бесінші май дейді. Ертең бірінші май мысалы осымыз дұрыс па бірінші май деп жатқанымыз. Ойлап қарашы, бірінші май майдың бірі болу керек қой майдың оны, майдың жиырмасы.әдебиетте мына майдың бірі демейді бірінші май дейді.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә → // ^уоныншы май → // жүзінші май → // значійт бесінші брійгада сыйақты ^уоныншы брійгада → // бесінші май → // барлығының ^уөзүнің дәрежесі ͡ б̊ірдей ғой ↓ /// ↑ ал шынында ^уоның мағ^ынасы ͡ б̊есінші май дегенде → / майдың бесі деп ͡ ұғынамыз → // ^уоныншы май дегенде → / майдың ^уоны деп ͡ ұғынамыз → // бірақ̊ солай болып → // ^уөзі теріс нәрсе бізге қалыптасып кетті ↓ /// ↑ кейде ^уосындай мына ұра ͡б̊ерсе → // құдай да ^уөледі дейді ғой (күледі) → // айта ͡ б̊ерсе → // жаза ͡ б̊ерсе → // ^уосұлардың ^уөзі қалыптасып кетеді ↓ /// ↑ ^уосындай қалыптасқан барайатқан → // менің құлағым'әлі күнге дейін тосаң ^йестілетін көрермен → // ^уөлермен ↓ ///	↑ ійә → // ^уонұншұ май → // жүзүншү май → // значійт песінші брыйгада сыйақты ^уонұншұ брыйгада → // бесінші май → // барлығының ^уөзүнүң дәрежесі ͡ б̊ірдей ғой ↓ /// ↑ ал шынында ^уонұң мағ^ынасы ͡ б̊есінші май дегенде → / майдың бесі деб̊ ͡ ұғұнамыз → // ^уонұншұ май дегенде → / майдың ^уонұ деб̊ ͡ ұғұнамыз → // бірақ̊ солай болұп → // ^уөзү теріс нәрсе бізге қалыптасып кетті ↓ /// ↑ кейде ^уосұндай мына ұра ͡ б̊ерсе → // құдай да ^уөлөдү дейді ғой (күлөдү) → // айта ͡ б̊ерсе → // жаза ͡б̊ерсе → // ^уосұлардың ^уөзү ͡ ғалыптасып кетеді ↓ /// ↑ ^уосұндай ғалыптасқам бара жатқан → // менің ͡ғұлағым'әлі ͡ гүңгө дейін тосаң ^йестілетің гөрөрмөн → // ^уөлөрмөн ↓ ///	Иә, оныншы май, жүзінші май значит бесінші бригада сияқты оныншы бригада, бесінші май барлығының өзінің дәрежесі бірдей ғой. Ал шынында оның мағынасы бесінші май дегенде майдың бесі деп ұғынамыз, оныншы май дегенде майдың оны деп ұғынамыз, бірақ солай болып өзі теріс нәрсе бізге қалыптасып кетті. Кейде осындай мына ұра берсе, құдай да өледі дейді ғой (күледі) айта берсе, жаза берсе, осылардың өзі қалыптасып кетеді. Осындай қалыптасқан бара жатқан, менің құлағыма әлі күнге дейін тосаң естілетін көрермен, өлермен
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уоқырман ↓ /// ↑ ^уоқырман осы ^йекеуі ↓ /// ↑ маған ^уонш'ұнамайды ↓ /// ↑ соны ͡ кім шығарды → // айтқан кісінің ͡көң^үліне ͡ келмесін ↓ /// ↑ ^уоқұушы ғой байағы → // тыңдаушы → // ^уоқұушы → // жазұушы → // ал ^йенді соны дейді ͡ б̊асқа ^уоқұушы ͡ б̊ар ғой содан айырұу ͡ керек дейді ↓ /// ↑ ^уойб̊айау → // ^уолай дейтін болса → // ^уонда ͡б̊ізде ^йекі түрлі мағ^ынада жұмсалатын → // үш түрлі мағ^ынада жұмсалатын сөздер ͡ көп қой → // соның барлығына жаңағыдай жасанды сөз іздейміз ба → // сондықтан ^уол ^йенді ͡ қазақ тілін жарытып жатқан жоқ ^уол жері → // менің түс^үнігімше → // ^уөңшең жаңағы нормадан жөнсіз ауытқұудың бір түрі → // тағы қандай сұрақ бар ↑ ///	↑ ^уоқұрман ↓ /// ↑ ^уоқұрман осұ ^йекеуү ↓ /// ↑ маған ^уонш'ұнамайды ↓ /// ↑ сонұ ͡ гім шығарды → // айтқаң гісінің ͡ гөң^үлүне ͡ гелмесін ↓ /// ↑ ^уоқұушұ ғой байағы → // тыңдаушұ → // ^уоқұушұ → // жазұушұ → // ал ^йенді сонұ дейді ͡ б̊асқа ^уоқұушұ ͡ б̊ар ғой → / содан айырұу ͡ герек дейді ↓ /// ↑ ^уойб̊айау → // ^уолай дейтім болса → // ^уонда ͡б̊ізде ^йекі түрлү мағ^ынада жұмсалатын → // үш түрлү мағ^ынада жұмсалатын сөздөр ͡ гөп қой → // сонұң барлығына жаңағыдай жасанды сөз іздейміз ба → // сондұқтан ^уол ^йенді ͡ ғазақ тілін жарытыб̊ жатқан жоқ ^уол жері → // менің түс^үнүгүмше → // ^уөңшөң жаңағы нормадан жөнсүз ауұтқұудұң бір түрү → // тағы ғандай сұрақ ͡ пар ↑ ///	Оқырман. Оқырман осы екеуі. Маған онша ұнамайды. Соны кім шығарды айтқан кісінің көңіліне келмесін. Оқушы ғой баяғы тыңдаушы, оқушы, жазушы, ал енді соны дейді басқа оқушы бар ғой содан айыру керек дейді. Ойбай-ау, олай дейтін болса онда бізде екі түрлі мағынада жұмсалатын, үш түрлі мағынада жұмсалатын, сөздер көп қой соның барлығына жаңағыдай жасанды сөз іздейміз ма, сондықтан ол енді қазақ тілін жарытып жатқан жоқ ол жері менің түсінігімше, өңшең жаңағы нормадан жөнсіз ауытқудың бір түрі тағы қандай сұрақ бар?
Мәулен Балақаев	▶	↑ тағы ͡б̊ір сұрақ қалды ма → / ал ↓ /// ↑ сұрақ қой бәрі ↓ /// ↑ ал кім атыңыз кім сіздің ↑ /// ↑ ә → // жақ̊сы ↓ /// ↑ біз де ^уосы мәкеңнің шәкіртіміз ↓ /// ↑ жаңағ'айтып ^уотырған ^йелүу адамның ішінде (күледі) ↓ /// ↑ айтқан жақ̊с'әңгімелеріңіз бізде ͡көп жаңағы → // ^уос'астанада істеп жүрген ғалым → // ^уосы халықтың арасынд'ұғындырып жүрміз ͡ б̊алдарғ'әс^іресе → // жаңағы ^уөзүңіз айтып жатырсыз → // біздің тіліміз ͡б̊асқа → // тілдерден ↓ ///	↑ тағы ͡ б̊ір сұрақ қалды ма → / ал ↓ /// ↑ сұрақ ͡ қой бәрі ↓ /// ↑ ал гім атыңыз ͡ гім сіздің ↓ /// ↑ ә → // жақ̊сы ↓ /// ↑ біз де ^уосұ мәкеңнің шәкіртіміз ↓ /// ↑ жаңағ'айтыб̊ ^уотұрған ^йелүу адамның ішінде (күлөдү) ↓ /// ↑ айтқан жақ̊с'әңгімелеріңіз бізде ͡ гөб̊ жаңағы → // ^уос'астанада істеб̊ ͡ жүргөн ғалым → // ^уосұ халықтың арасынд'ұғұндұрып жүрмүз ͡ б̊алдарғ'әс^іресе → // жаңағы ^уөзүңүз айтыб̊ ͡ жатырсыз → // біздің тіліміз ͡ б̊асқа → // тілдерден ↓ ///	Тағы бір сұрақ қалды ма ал. Сұрақ қой бәрі. Ал кім атыңыз кім сіздің? Ә, жақсы Біз де осы Мәкеңнің шәкіртіміз. Жаңағы айтып отырған елу адамның ішінде... (күледі). Айтқан жақсы әңгімелеріңіз бізде көп жаңағы.... осы астанада істеп жүрген ғалым.... осы халықтың арасында ұғындырып жүрміз балдарға әсіресе жаңағы өзіңіз айтып жатырсыз, біздің тіліміз басқа ..... тілдерден
Мәулен Балақаев	▶	↑ ал ^йенді жаңа ^уөзүңіз айтып тұрғандай → // ^уосы ͡ кейде ^уөзүмізде ͡ б̊ар ͡ б̊аламасы ͡б̊ар → // сайрап тұрған сөздер ↓ /// ↑ бірақ̊ соның ішінде ↓ /// ↑ алайда → / жаңағы ^уөзүңіз айтып ^уотырғандай → // ^уосы ͡ кейде ^уөзүмізде ͡ б̊ар ͡ б̊аламасы сөздер сайрап тұрған сөздер ↓ /// ↑ ал ^йенді мына дәріс дегеніміз → // шынында → // бұрын көп ͡ айтылмайтын ^йеді → // міне соңғы ͡ кезд'айтыла бастады ↓ /// ↑ ^йенді мен ^уоны → / маған д'ұнамайды дәріс теген ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	↑ ал ^йенді жаңа ^уөзүңүз айтып тұрғандай → // ^уосұ ͡ гейде ^уөзүмүзде ͡ б̊ар ͡ б̊аламасы ͡ б̊ар → // сайрап тұрған сөздөр ↓ /// ↑ бірақ̊ сонұң ішінде ↓ /// ↑ алайда жаңағы ^уөзүңүз айтып ^уотұрғандай → // ^уосұ ͡ гейде ^уөзүмүзде ͡ б̊ар ͡ б̊аламасы сөздөр сайрап тұрған сөздөр ↓ /// ↑ ал ^йенді мына дәріс ͡ тегеніміз → // шынында → // бұрұң гөб̊ ͡ айтылмайтын ^йеді → // міне соңғұ ͡гезд'айтыла бастады ↓ /// ↑ ^йенді мен ^уонұ → / маған д'ұнамайды дәріс ͡ теген ↓ /// ↑ ійә ↓ ///	Ал енді жаңа өзіңіз айтып тұрғандай осы кейде өзімізде бар баламасы бар ......сайрап тұрған сөздер. Бірақ соның ішінде. Алайда жаңағы өзіңіз айтып отырғандай, осы кейде өзімізде бар баламасы сөздер сайрап тұрған сөздер. Ал енді мына дәріс дегеніміз шынында бұрын көп айтылмайтын еді міне соңғы кезде айтыла бастады. Енді мен оны маған да ұнамайды дәріс деген. Иә.
Мәулен Балақаев	▶	↑ мына тіл конференсійасы жазды ғой → / малов дәрістері деп ↓ /// ↑ мейлі жасса жассын ↓ /// ↑ сендер ^уосы мәкеңнің істейтін ійнстійтұуты жазған ↓ /// ↑ ана неде → // мысалы → // әлгі нәшірйат дегенді сол нәшірйат дегенді сендер қолдайсыңдар ма ↑ /// ↑ мен нәшірйат дегенді жазғам жоқ → // бірақ ͡ басқа сөздерім бар ↓ /// ↑ мен шайырды ͡ кіргіздім ↓ /// ↑ шайыр дұрыс → // ^уол қазақтың сөзі ↓ /// ↑ пойеттың ^уорнына ↓ /// ↑ шайырларың ^уорынды → // ал үунійверсійтетті не дедіңдер ↑ /// ↑ үунійверсійтетті үунійверсійтет дедік ↓ ///	↑ мына тіл ͡ ганференсыйасы жазды ғой → / малов дәрістері деп ↓ /// ↑ мейлі жасса ͡ жассын ↓ /// ↑ сендер ^уосұ мәкеңнің істейтін ійнстійтұутұ жазған ↓ /// ↑ ана неде → // мысалы → // әлгі нәшірійат дегенді → / сол нәшірійат дегенді сендер ғолдайсыңдар ма ↑ /// ↑ мен нәшірійат дегенді жазғам жоқ → // бірақ ͡ пасқа сөздөрүм бар ↓ /// ↑ мен шайырды ͡ гіргіздім ↓ /// ↑ шайыр дұрұс → // ^уол ғазақтың сөзү ↓ /// ↑ пойеттің ^уорнұна ↓ /// ↑ шайырларың ^уорұндұ → // ал үунійверсійтетті не дедіңдер ↑ /// ↑ үунійверсійтетті үунійверсійтет дедік ↓ ///	Мына тіл конференциясы жазды ғой Малов дәрістері деп. Мейлі жазса жазсын. Сендер осы Мәкеңнің істейтін институты жазған. -Ана неде мысалы әлгі нәшірият дегенді сол нәшірият дегенді сендер қолдайсыңдар ма? -Мен нәшірият дегенді жазғам жоқ, бірақ басқа сөздерім бар. Мен шайырды кіргіздім. -Шайыр дұрыс ол қазақтың сөзі. -Поэттың орнына -Шайырларың орынды, ал университетті не дедіңдер? -Университетті университет дедік.
Мәулен Балақаев	▶	↑ міне сондайды → // мысалы қазақ тілінде ^уөзү қалыптасып үунүйвөрсүйтет полұп кетčе → // сол ғалпында солай айтылған дұрұс ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғазақ тілінде саб̊ағ ͡ деб̊ ͡ айтылғам болса → // саб̊ағ ͡ деу ͡ герек ↓ /// ↑ ал ^йенді дәріс тегенд'айтұуға бола ма → // болады → // болғанда мына ^йескі ͡ б̊ірдеңелерді ^йелестетүу үшүн байағыд'айтатын → // ійә → // сол басқалар ͡ б̊ұрұңғұларды сөйлөткөнде дәріс теб̊ ͡ айтčа → // ал ^йенді ͡ ғазіргі ͡ б̊іздің мынау ^уосұ ↓ /// ↑ біз ^ілексійаның ^уорнын'алып жүрміз → // ағай → // ұуроктың ^уорнына ^йемес → // ^ілексійаның ^уорнын'алып жүрміз ↓ ///	↑ міне сондайды → // мысалы ғазақ тілінде ^уөзү ͡ ғалыптасып үунійверсійтет ͡ полұп кетčе → // сол ͡ ғалпында солай айтылған дұрұс ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғазақ тілінде саб̊ағ ͡ деб̊ ͡ айтылғам болса → // саб̊ағ ͡ деу ͡ герек ↓ /// ↑ ал ^йенді дәріс ͡ тегенд'айтұуға бола ма → // болады → // болғанда мына ^йескі ͡ б̊ірдеңелерді ^йелестетүу үшүн байағыд'айтатын→ // ійә → // сол басқалар ͡ б̊ұрұңғұларды сөйлөткөнде дәріс ͡ теб̊ ͡ айтčа → // ал ^йенді ͡ ғәзіргі ͡ б̊іздің мынау ^уосұ ↓ /// ↑ біз ^ілексійаның ^уорнұн'алып жүрмүз → // ағай → // ұуроктұң ^уорнұна ^йемес → // ^ілексійаның ^уорнұн'алып жүрмүз ↓ ///	Міне сондайды мысалы қазақ тілінде өзі қалыптасып университет болып кетсе, сол қалпында солай айтылған дұрыс.. Ал енді қазақ тілінде сабақ деп айтылған болса, сабақ деу керек. Ал енді дәріс дегенді айтуға бола ма, болады болғанда мына ескі бірдеңелерді елестету үшін баяғыда айтатын, иә, сол басқалар бұрынғыларды сөйлеткенде дәріс деп айтса..., ал енді қазіргі біздің мынау осы Біз лекцияның орнына алып жүрміз ағай уроктың орнына емес, лекцияның орнына алып жүрміз.
Мәулен Балақаев	▶	↑ саб̊ақ ^йемес → // ^ілексійа дегеннің ^уорнын'алатын болса → // ^уонда ^уон'әрійне заңды ^йетүу ͡керек ↓ /// ↑ мына термійнкомда ͡ б̊екітүу ͡ керек → // сонда ^уол жалғыз сіз үшін ^йемес → // жұрттың бәріне ^уортақ̊ сөз ͡ б̊олып̊ шығады → // тағы қандай сөз айттыңыз ↑ /// ↑ дәріс болды ғой ↓ ///	↑ саб̊ағ ͡ ^йемес → // ^ілексійа дегеннің ^уорнұн'алатын болса → // ^уонда ^уон'әрійне заңды ^йетүу ͡ герек ↓ /// ↑ мына термійңгомда ͡ б̊екітүу ͡ герек → // сонда ^уол жалғыс ͡ сіз үшүн ^йемес → // жұрттұң бәріне ^уортақ̊ сөз ͡ б̊олұп̊ шығады → // тағы ͡ ғандай сөз айттыңыз ↑ /// ↑ дәріс болдұ ͡ ғой ↓ ///	Сабақ емес, лекция дегеннің орнына алатын болса, онда оны әрине заңды ету керек. Мына терминкомда бекіту керек, сонда ол жалғыз сіз үшін емес, жұрттың бәріне ортақ сөз болып шығады... тағы қандай сөз айттыңыз? Дәріс болды ғой...
Мәулен Балақаев	▶	↑ мәселе деген былай → // термійнкомда ^уосы мәселе сөз ͡б̊олғанда → / трійжды герой саветčкава сойұуза деген бар ғой → // ^уосұны қазақ̊ша ͡ қалай аударамыз деп̊ сұраған ↓ /// ↑ ^уосындайда жаңағ'үш мәртеб̊е дегенд'алып жіб̊ердік ↓ /// ↑ ^уөйткені сол мәртеб̊е деген → // үш мәртеб̊е деген қазақ тілінде ͡б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ ^іүш рет деп ͡ айтčа → // үш ^ірет келмейд'ана мағ^ынасына ↓ ///	↑ мәселе дегем былай → // термійңгомда ^уосұ мәселе сөз ͡ б̊олғанда → / трыйжды герой саветčкава сойұуза дегем бар ғой → // ^уосұнұ ғазақ̊ша ͡ ғалай аударамыз деп̊ сұраған ↓ /// ↑ ^уосұндайда жаңағ'үш мәртеб̊е дегенд'алып жіб̊ердік ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / сол мәртеб̊е деген → // үш мәртеб̊е дегең ғазақ тілінде ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ үш ^ірет деб̊ ͡ айтčа → // үш ^ірет келмейд'ана мағ^ынасына ↓ ///	Мәселе деген былай, терминкомда осы мәселе сөз болғанда трижды герой советского союза деген бар ғой, осыны қазақша қалай аударамыз деп сұраған. Осындайда жаңағы үш мәртебе дегенді алып жібердік. Өйткені сол мәртебе деген үш мәртебе деген қазақ тілінде бар екен. Үш рет деп айтса, үш рет келмейді ана мағынасына.
Мәулен Балақаев	▶	↑ а → // трій ^ыраза ͡б̊олады ↓ /// ↑ ійә → // сондықтан жаңағыны шартты түрд'үш мәртеб̊е деген сөзді термійнкомда ^іресмій түрде ͡ б̊екітіп̊ шығарғанбыз ↓ /// ↑ ^уол сөз мына йұугта ͡ б̊ар ^йекен → // ^уөзүміз айтатынбыз ͡ б̊айағыда → // бірақ ^уоны мен ^йемес → // басқалар айтқан ↓ /// ↑ сондықтан пайдаланұу ͡ керек → // ^йегер ͡б̊олатын болса ↓ /// ↑ кім айтčа да → // қайдан шық̊са да ↓ /// ↑ мырзахметов мекемтас → // фійлологійа ғылымының ͡ кандійдаты → // қазақ және шығыс әдеб̊ійетінің арасын зерттеушісі ↓ ///	↑ а → // трій ^ыраза ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ійә → // сондұқтан жаңағыны шартты түрд'үш мәртеб̊е деген сөздү термійңгомда ^іресмій түрдө ͡ б̊екітіп̊ шығарғамбыз ↓ /// ↑ ^уол сөз мына йұугта ͡б̊ар ^йекен → // ^уөзүмүз айтатымбыз ͡б̊айағыда → // бірақ ^уонұ мен ^йемес → // басқалар айтқан ↓ /// ↑ сондұқтам пайдаланұу ͡ герек → // ^йегер ͡б̊олатым болса ↓ /// ↑ кім айтčа да → // қайдан шық̊са да ↓ /// ↑ мырзахметып мекемтас → // фійлалогійа ғылымының ͡ гандыйдаты → // қазағ және шығыс әдеб̊ійетінің арасын зерттеушүсү ↓ ///	А, три раза болады. Иә, сондықтан жаңағыны шартты түрде үш мәртебе деген сөзді Терминкомда ресми түрде бекітіп шығарғанбыз. Ол сөз мына югта бар екен өзіміз айтатынбыз баяғыда, бірақ оны мен емес, басқалар айтқан. Сондықтан пайдалану керек, егер болатын болса. Кім айтса да қайдан шықса да. Мырзахметов Мекемтас филология ғылымының кандидаты қазақ және шығыс әдебиетінің арасын зерттеушісі.
Мәулен Балақаев	▶	↑ сөйлесе келе ͡б̊ірін бірі мазақтайды → // әй → / сен қазақ ^йемессің → // сенің тілің ͡ қазақ тілі ^йемес деп ͡ айтатын болады ↓ /// ↑ мен ^уосындайды талай ^ірет ^йестідім ↓ /// ↑ сондықтан қазақтардың ^уөзі → / ^уөзара сөйлесе келгенде → / б̊ұл ^йерек̊шеліктерді ^уөрескел көріп → // ^уосұлай дейтіндер ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ал ^йенді сенің айтып ^уотырғаның → / ^уол мынау ͡ көп ͡ ұлттардың басы қосұлатын жер → / армійаның ͡құрамы ↓ ///	↑ сөйлөсө ͡ геле ͡ б̊ірім бірі мазақтайды → // әй → / сең ғазақ ^йемессің → // сенің тілің ͡ ғазақ тілі ^йемес теб̊ ͡айтатым болады ↓ /// ↑ мен ^уосұндайды талай ^ірет ^йестідім ↓ /// ↑ сондұқтаң ғазақтардың ^уөзү → / ^уөзара сөйлөсө ͡ гелгенде → / б̊ұл^йерек̊шеліктерді ^уөрөскөл ͡ гөрүп → // ^уосұлай дейтіндер ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ал ^йенді сенің айтып ^уотұрғаның → / ^уол мынау ͡гөб̊ ͡ ұлттардың басы ͡ ғосұлатын жер → / армійаның ͡ ғұрамы ↓ ///	Сөйлесе келе бірін бірі мазақтайды, әй сен қазақ емессің сенің тілің қазақ тілі емес деп айтатын болады. Мен осындайды талай рет естідім. Сондықтан қазақтардың өзі өзара сөйлесе келгенде бұл... ерекшеліктерді өрескел көріп, осылай дейтіндер бар. Ал енді сенің айтып отырғаның ол мынау көп ұлттардың басы қосылатын жер армияның құрамы.
Мәулен Балақаев	▶	↑ армійада ͡ қазақ та ͡ б̊ар → // ^уөзб̊ек те ͡ б̊ар → // басқа да ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне → / солардың арасында жаңағы сөйлеген сөзің → // әрійне қазақпенен сөйлессең ͡ қазақ̊ша сөйлес → // ^уорыспен сөйлессең ^уорысша сөйлес → // ^ұукраійнмен сөйлессең ^ұукраійн тілін білмесең → // қай тілде түсүнеді → // сонұмен сөйлес ↓ /// ↑ ^уөзі тіл дейтін біздің → / ^уөз'айналып келгенде қарым қат^ынас жасаудың ͡ құралы ғой ↓ /// ↑ ал ^йенд'әлгі (күледі) ^уорыс тілі жайындағы сенің сайасатың ^уонша жақ̊сы ^йемес ^йекен (күледі) ↓ /// ↑ біз ^уорыс тілін ^йенд'әлгі гәзетке → / қазақ әдеб̊ійетінде жақында жақ̊с'үлкен мақала жазыпты ↓ /// ↑ сонда ^уорыс тілінің лійтератұурнайа гәзетте ↓ ///	↑ армійада ͡ ғазақ та ͡ б̊ар → // ^уөзб̊өк те ͡ б̊ар → // басқа да ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне → / солардың арасында жаңағы сөйлөгөн сөзүң → // әрійне ғазақпенен сөйлөссөң ͡ ғазақ̊ша сөйлөс → // ^уорұспен сөйлөссөң ^уорұшша сөйлөс→ // ^ұукраійммен сөйлөссөң ^ұукраійн тілім білмесең ͡ ғай тілде түсүнөді → // сонұмен сөйлөс ↓ /// ↑ ^уөзү тіл дейтім біздің → / ^уөз'айналып келгенде қарым ͡ ғат^ынаш ͡ шасаудұң ͡ ғұралы ғой ↓ /// ↑ ал ^йенд'әлгі (күлөдү) ^уорұс тілі жайындағы сенің сайасатың ^уонша жақ̊сы ^йемес ^йекен (күлөдү) ↓ /// ↑ біз ^уорұс тілін ^йенд'әлгі гәзетке → / қазағ әдеб̊ійетінде жақында жақ̊с'үлкөн мақала жазыпты ↓ /// ↑ сонда ^уорұс тілінің лійтератұурнайа гәзетте ↓ ///	Армияда қазақ та бар, өзбек те бар, басқа да бар. Міне, солардың арасында жаңағы сөйлеген сөзің, әрине, қазақпенен сөйлессең қазақша сөйлес, орыспен сөйлессең орысша сөйлес, украинмен сөйлессең украин тілін білмесең қай тілде түсінеді, сонымен сөйлес. Өзі тіл дейтін біздің өзі айналып келгенде қарым-қатынас жасаудың құралы ғой. Ал енді әлгі (күледі) орыс тілі жайындағы сенің саясатың онша жақсы емес екен (күледі). ..... Біз орыс тілін енді әлгі газетке «Қазақ әдебиетінде» жақында ... жақсы үлкен мақала жазыпты. Сонда орыс тілінің «Литературная газетте».
Мәулен Балақаев	▶	↑ лійтератұурнайа гәзетте ійә → // ^уорыс тілінің біздің ^уөмүріміздегі ͡ қызметінің ͡қаншалықты мол ^йекендігін → / соны ͡ көрсетеді ↓ /// ↑ әрб̊ір мәденійатты ͡ кісі ^уосы ͡ күні ͡ б̊іздің ^уөмүрімізде ^уорыс тілін білмесе мәденійетті ͡б̊олмайды ↓ /// ↑ ғалым ^уорыс тілін білмесе → // жақ̊сы ғалым болмайды ↓ /// ↑ ійә → // жәй былай қарапайым қазақ та ^уорыс тілін білүу ͡ керек ↓ /// ↑ ^уөйткені → / ^уорыс тілімен біз → / ^уорыс тілін білүу арқылы ^уөнерге → // ійә ғылымға → // білімге → // ^уосыған кенелеміз → // сондай білім аламыз → // сосын қарым қат^ынасымыздың ^уорыс халқыменен біте қайнасып жатқан қарым қат^ынас ↓ /// ↑ сондықтан ^уорыс тілін қойа тұрайық → // ^уорыс сөзін қойа тұрайық → // араптан алайық → // парсыдан алайық ͡ дегенің ^уол → // ^уол мыйға ͡ қонбайтын нәрсе → // қарағым → // мыйға ͡қонбайтын әңгіме ↓ ///	↑ лійтератұурнайа гәзетте ійә → // ^уорұс тілінің біздің ^уөмүрүміздегі ͡ ғызметінің ͡ ғаншалықты мол ^йекендігін → / сонұ ͡ гөрсөтөді ↓ /// ↑ әрб̊ір мәдәнійатты ͡ гісі ^уосұ ͡ гүнү ͡ б̊іздің ^уөмүрүмізде ^уорұс тілім білмесе мәденійетті ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ ғалым ^уорұс тілім білмесе → // жақ̊сы ғалым болмайды ↓ /// ↑ ійә → // жәй былай ғарапайым ͡ ғазақ та ^уорұс тілім білүу ͡ герек ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / ^уорұс тілімем → // біз ^уорұс тілім білүу арқылы ^уөнөргө → // ійә ғылымға → // білімге → // ^уосұғаң ͡ генелеміз → // сондай білім аламыз → // сосұң ғарым ͡ ғат^ынасымыздың ^уорұс халқыменем біте қайнасыб̊ жатқан қарым ғат^ынас ↓ /// ↑ сондұқтан ^уорұс тілің ͡ ғойа тұрайық → // ^уорұс сөзүң ͡ ғойа тұрайық → // араптан алайық → // парсыдан алайығ ͡ дегенің ^уол → // ^уол мыйға ͡ ғомбайтын нәрсе → // қарағым → // мыйға ͡ ғомбайтын әңгіме ↓ ///	«Литературная газетте» иә, орыс тілінің біздің өміріміздегі қызметінің қаншалықты мол екендігін соны көрсетеді. Әрбір мәдәниятты кісі осы күні біздің өмірімізде орыс тілін білмесе мәдениетті болмайды. Ғалым орыс тілін білмесе, жақсы ғалым болмайды. Иә, жай былай қарапайым қазақ та, орыс тілін білу керек. Өйткені орыс тілімен біз орыс тілін білу арқылы өнерге, иә ғылымға, білімге осыған кенелеміз. сондай білім аламыз, сосын қарым-қатынасымыздың орыс халқыменен біте қайнасып жатқан қарым-қатынас. Сондықтан орыс тілін қоя тұрайық, орыс сөзін қоя тұрайық, арабтан алайық парсыдан алайық дегенің ол ол миға қонбайтын нәрсе, қарағым миға қонбайтын әңгіме.
Мәулен Балақаев	▶	↑ сен сұрағың болса сұрап ͡ айт → // бұл жерде пікір айтатындай бұл дійскүуссүйа ^йемес ↓ /// ↑ бұл кішкене → / әдеб̊ій тілдің нормасы → // жағдайы тұуралы мағлұмат берүу ↓ /// ↑ ^уол дійскүуссійалық мәселе ^йемес ↓ /// ↑ ал → // пожалұуста ↓ /// ↑ жаңағы термійнологійа ͡ комійсійасын басқарамын дедіңіз ғой ↓ /// ↑ мен басқармаймын → // соның бір мүшесімін мен ↓ /// ↑ ійә → // соның мүшесісіз ↓ /// ↑ мысалы → // міне ͡б̊ізде → / мен ^уөзім ^уоңтүстіктенмін де ↓ ///	↑ сен сұрағың болса сұраб̊ ͡ айт → // бұл жерде пікір айтатындай бұл дійскүуссүйа ^йемес ↓ /// ↑ бұл гішкене → / әдеб̊ій тілдің нормасы → // жағдайы тұуралы мағлұмат ͡ перүу ↓ /// ↑ ^уол дійскүуссійалығ ͡ мәселе ^йемес ↓ /// ↑ ал → // пожалұуста ↓ /// ↑ жаңағы термійналогійа ͡ гамійсійасын басқарамын дедіңіз ͡ ғой ↓ /// ↑ мен басқармаймын → // сонұң бір мүшөсүмін мен ↓ /// ↑ ійә → // сонұң мүшөсүсіз ↓ /// мысалы → // міне ͡б̊ізде → / мен ^уөзүм ^уоңтүстүктөммін де ↓ ///	Сен сұрағың болса сұрап айт бұл жерде пікір айтатындай бұл дискуссия емес. Бұл кішкене әдеби тілдің нормасы жағдайы туралы мағлұмат беру... Ол дискуссиялық мәселе емес. Ал, пожалуйста. Жаңағы терминология комиссиясын басқарамын дедіңіз ғой. Мен басқармаймын, соның бір мүшесімін мен. Иә, соның мүшесісіз. Мысалы, міне, бізде мен өзім оңтүстіктенмін де.
Мәулен Балақаев	▶	↑ жүргізүуші → // ↑ бұл ^уоқұу жылының ^йең соңғы саб̊ақтарының бірі ↓ /// ↑ бұдан кейінгі саб̊ағымыз ^уон сегізінші майда ͡ б̊олады → // ^уол қор^ұтынды саб̊ақ → / мына ^йекі жылдық ғалым кұурсын толық ͡ бітіргендеріңе → // күуәлік берілетін саб̊ақ ͡ болады ↓ /// ↑ түрлі ^ірәсімдер бар → // ^уон сегізінші майдағы саб̊ақ → // қор^ұтындылау → // пікір алысұу → // жұрттың пікірлерін тыңдау → // ійдейаларын → // тілектерін келесі жылғы ^уоқұу жылына деген сықылды жақ̊сы ^ілекторларғ'алғыс айтұу деген сықылды болады ↓ /// ↑ бүгін біз ^йесеб̊іміз ͡б̊ойынша → / ^уон бесінші ^уоқұу жылының ^йекі жүз ^уотыз жетінші саб̊ағы ↓ /// ↑ біз әр саб̊ағымызға ^уосындай мән беріп → // жолдастар → // ^уон бес жыл бойы ^уоқұу жүргізіп келе жатырмыз ↓ /// ↑ бүгінгі саб̊ағымызға мына'адам сан'аздау болып ^уотыр ↓ ///	↑ жүргүзүушү → // ↑ бұл ^уоқұу жылының ^йең соңғұ саб̊ақтарының бірі ↓ /// ↑ бұдаң ͡ гейіңгі саб̊ағымыз ^уон сегізінші майда ͡ б̊олады → // ^уол ғор^ұтұнды саб̊ақ → / мына ^йекі жылдық ғалым кұурсұн толұқ ͡ пітіргендеріңе күуәлік ͡ перілетін саб̊ақ ͡ полады ↓ /// ↑ түрлі ^ірәсімдер бар → // ^уон сегізінші майдағы саб̊ақ → // қор^ұтұндұлау → // пікір алысұу → // жұрттұң пікірлерін тыңдау → // ійдейаларын → // тілектерің гелесі жылғы ^уоқұу жылына деген сықылды жақ̊сы ^ілекторларғ'алғыс айтұу деген сықылды болады ↓ /// ↑ бүгүм біз ^йесеб̊іміз ͡ б̊ойұнша → / ^уом ͡ бесінші ^уоқұу жылының ^йекі жүз ^уотұж ͡ жетінші саб̊ағы ↓ /// ↑ біз әр саб̊ағымызға ^уосұндай мәм ͡ беріп → //жолдастар → // ^уом ͡ беш ͡ шыл бойұ ^уоқұу жүргүзүп келе жатырмыз ↓ /// ↑ бүгүңгү саб̊ағымызға мына'адам сан'аздау болұб̊ ͡ ^уотұр ↓ ///	Жүргізуші: Бұл оқу жылының ең соңғы сабақтарының бірі. Бұдан кейінгі сабағымыз 18 майда болады ол қорытынды сабақ мына екі жылдық ғалым... курсын толық бітіргендеріңе, куәлік берілетін сабақ болады. Түрлі рәсімдер бар 18 майдағы сабақ, қорытындылау, пікір алысу, жұрттың пікірлерін тыңдау, идеяларын тілектерін келесі жылғы оқу жылына деген сықылды жақсы лекторларға алғыс айту, деген сықылды болады. Бүгін біз есебіміз бойынша... он бесінші оқу жылының 237-ші сабағы. Біз әр сабағымызға осындай мән беріп, жолдастар он бес жыл бойы оқу жүргізіп келе жатырмыз. Бүгінгі сабағымызға мынау адам саны аздау болып отыр.
Мәулен Балақаев	▶	↑ бұл алматының таб̊ійғатына ͡б̊айланысты → // сұлұу таб̊ійғатына → // жаңбырдың молдығына ͡б̊айланысты тікелей себ̊еп болып ^уотыр → // зонты жоқ адамның шығұуы қыйын ↓ /// ↑ бірақ ͡ бізде ^уосы ^уотырған аз да ͡б̊олса саз → // әрқайсысы жет'адам ғана ^йемес → // қаншам'аудійторійада сөйлейтін мұғалімдер ͡ б̊ар → // стүуденттер → // ғалымдар да ^уотыр → // сондықтан → / байағыда ͡ кійров айтыпты ғой → / астрахань ^йеліне телеграмасында → / астрахань жерінде ͡б̊ір ͡комұунійст болса → // астрахань советтік болады дей беріңіз деп ↓ /// ↑ сол сықылд'аз тыңдаушы саз → // тағы да ͡ келіп қалар ↓ /// ↑ бүгінгі саб̊ағымыз әдеб̊ій тіл сыйпаты деген праграмадан да ͡көрдіңіздер → // хаб̊арландырұудан да ͡көрдіңіздер → // ^йекі гәзетте шықты ͡ кеше ^іленійншіл жаста → // бүгін қазақ әдеб̊ійетінде ↓ ///	↑ бұл алматының таб̊ійғатына ͡ б̊айланысты → // сұлұу таб̊ійғатына → // жаңбырдың молдұғұна ͡ б̊айланысты тікелей себ̊еп ͡ полұп ^уотұр → // зонтұ жоғ ͡ адамның шығұуұ ͡ ғыйын ↓ /// ↑ бірақ ͡ пізде ^уосұ ^уотұрған аз да ͡ б̊олса саз → // әрғайсысы жет'адам ғана ^йемес → // қаншам'аудійторійада сөйлөйтүн мұғалімдер ͡ б̊ар → // стүудөнттөр → // ғалымдар да ^уотұр → // сондұқтан → / байағыда ͡ гійріп айтыпты ғой астрахань ^йеліне телеграмасында → / астрахань жерінде ͡б̊ір ͡ гамұунұйст ͡ полса → // астрахань саветтік болады дей беріңіз деп ↓ /// ↑ сол сықылд'аз тыңдаушұ саз → // тағы да ͡ геліп қалар ↓ /// ↑ бүгүңгү саб̊ағымыз әдеб̊ій тіл сыйпаты деген праграмадан да ͡ гөрдүңүздер → // хаб̊арландырұудан да ͡ гөрдүңүздер → // ^йекі гәзетте шықты ͡ геше ^іленійншіл жаста → // бүгүң ғазағ ͡ әдеб̊ійетінде ↓ ///	Бұл Алматының табиғатына байланысты сұлу табиғатына, жаңбырдың молдығына, байланысты тікелей себеп болып отыр зонты жоқ адамның шығуы қиын. Бірақ бізде осы отырған аз да болса саз әрқайсысы жеті адам ғана емес, қаншама аудиторияда сөйлейтін мұғалімдер бар, студенттер, ғалымдар да отыр. Сондықтан баяғыда Киров айтыпты ғой Астрахань еліне телеграммасында Астрахань жерінде бір коммунист болса, Астрахань советтік болады дей беріңіз деп. Сол сықылды аз тыңдаушы саз тағы да келіп қалар. Бүгінгі сабағымыз әдеби тіл сипаты деген программадан да көрдіңіздер, хабарландырудан да көрдіңіздер екі газетте шықты кеше, «Лениншіл жаста» бүгін «Қазақ әдебиетінде».
Мәулен Балақаев	▶	↑ шақ^ырып ^уотырған ^ілекторымызды бәріңіз танійсыздар → // жүзтаныстарыңыз да ͡б̊ар шығар → // біздің атақты тілші ғал^ымымыз → // қазақ̊ сср ғылым академійасының ͡ кареспондент мүшесі → // фійлалогійа ғылымының докторы → // профессор мәулен балақаев ағайды шақ^ырып ^уотырмыз ↓ /// ↑ біз әр саб̊аққа сол тақ^ырыптың ^йең маманданып жүрген адамын шақ^ырамыз → // әдетте ↓ /// ↑ ^уөйткені ͡б̊із жыйырма ^уотыз саб̊ақ ^уөткізүуге ͡ б̊ір тақ^ырыптан → / ій'үш төрт čаб̊ақ ^уөткізүуге де ͡ б̊ір жыл → // ^йекі жылдық кұурсымыз ͡ б̊іздің ^уотыз ^йекақ̊ саб̊ақ → // сонда ͡б̊із әрқайсысынан бірегей фольклордан бір саб̊ақ ͡дегендей → // тарійхтан әрқайсысынан жеке саб̊ақ ^уөткіземіз → // мін'әдеб̊ій тілг'арнап ^уотырған саб̊ағымыз ^уосы ↓ ///	↑ шақ^ырып ^уотұрған ^ілектырымызды бәріңіз таныйсыздар → // жүстаныстарыңыз да ͡ б̊ар шығар → // біздің атақты тілші ғал^ымымыз → // қазақ̊ сср ғылым академійасының ͡ гареспандент мүшөсү → // фійлалогұйа ғылымының доктыры → // прафессыр → / мәулөм балақаев ағайды шақ^ырып ^уотұрмұз ↓ /// ↑ біз әр саб̊аққа → / сол тақ^ырыптың ^йең маманданыб̊ жүргөн адамын шақ^ырамыз → // әдетте ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / б̊іж ͡ жыйырма ^уотұс ͡ саб̊ақ ^уөткүзүугө ͡б̊ір тақ^ырыптан → // ій'үш ͡ төрт čаб̊ақ ^уөткүзүугө де ͡б̊ір жыл → // ^йекі жылдық кұурсұмұз ͡б̊іздің ^уотұз ^йек'ақ̊ саб̊ақ → // сонда ͡ б̊із әрқайсысынам бірегей фальклордам бір саб̊ағ ͡ дегендей → // тарійхтан әрғайсысынан жеке саб̊ақ ^уөткүзөміз → // мін'әдеб̊ій тілг'арнап ^уотұрған саб̊ағымыз ^уосұ ↓ ///	Шақырып отырған лекторымызды бәріңіз танисыздар жүзтаныстарыңыз да бар шығар, біздің атақты тілші ғалымымыз, Қазақ ССР Ғылым академиясының корреспондент мүшесі, филология ғылымының докторы, профессор Мәулен Балақаев ағайды шақырып отырмыз. Біз әр сабаққа сол тақырыптың ең маманданып жүрген адамын шақырамыз әдетте. Өйткені біз 20-30 сабақ өткізуге бір тақырыптан я 3-4 сабақ өткізуге де бір жыл... 2 жылдық курсымыз біздің 32-ақ сабақ сонда біз әрқайсысынан бірегей фольклордан бір сабақ дегендей, тарихтан әрқайсысынан жеке сабақ өткіземіз міне әдеби тілге арнап отырған сабағымыз осы.
Мәулен Балақаев	▶	↑ сондықтан мұның тақ^ырыб̊ы қандай үлкен болса → // матерійалы да ^уөте көп қой ↓ /// ↑ ^уоны сығымдап → // ^уоқұушылардың тілегіне сәйкес ^йең ͡ қажетті ͡ б̊ілім → // әдеб̊ій тілдің негізгі сыйпаттары → // дамұу жолдары → // ұтыстар → // қыйыстар деген әдеб̊ій тіл жөнінде → / мәкең ^уөте көп жазып жүр ↓ /// ↑ қазыр академійада тілтаным ійнстійтұутының тіл мәденійеті ͡ б̊өлүмінің меңгерүушісі ͡ б̊олып ͡ істейді ↓ ///	↑ сондұқтан мұнұң тақ^ырыб̊ы қандай үлкөм ͡ болса → // матерійалы да ^уөтө ͡ гөп қой ↓ /// ↑ ^уонұ сығымдап → // ^уоқұушұлардың тілегіне сәйкес ^йең ͡ ғажетті ͡ б̊ілім → // әдеб̊ій тілдің негізгі сыйпаттары → // дамұу жолдары → // ұтұстар → // қыйыстар деген әдеб̊ій тіл жөнүндө → / мәкең ^уөтө ͡ гөб̊ жазыб̊ ͡ жүр ↓ /// ↑ қазір академійада тілтаным ійнстійтұутұнұң тіл мәденійеті ͡ б̊өлүмүнің меңгерүушүсү ͡ б̊олұб̊ ͡ істейді ↓ ///	Сондықтан мұның тақырыбы қандай үлкен болса, материалы да өте көп қой. Оны сығымдап, оқушылардың тілегіне сәйкес ең қажетті білім, әдеби тілдің негізгі сипаттары, даму жолдары, ұтыстар, қиыстар деген әдеби тіл жөнінде Мәкең өте көп жазып жүр. Қазір академияда Тілтаным институтының Тіл мәдениеті бөлімінің меңгерушісі болып істейді.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ұзақ жылдар ͡ б̊ойы → / үунійверсійтетте профессор → // кафедра меңгерүушісі ͡б̊олды → // қазыр ^йенд'академійада бірыңғай ↓ /// ↑ көп кітәптардың авторы → // ^уөзүміз ^уосұның ішінде ^уотырғандардың алғашқ̊'әліппемізді ^уоқығанда → / мәкеңнің ^уоқұулығынан бастағанбыз ↓ /// ↑ ал → / ^йенд'айтып ^уөтčек → // ^йеңбектері ͡ көп → // бір ͡ кезде жазұушылықпен д'айналысқан мәкең → / ^йертерек кезде ↓ /// ↑ кейіннен бірыңғай ғылымый жұмыспен айналысып ↓ /// ↑ көп мақтасаң → // сұрақ көп болып кетеді ↓ ///	↑ ұзағ жылдар ͡ б̊ойұ → / үунійверсійтетте прафессыр → // кафедра меңгерүушүсү ͡б̊олдұ → // қәзір ^йенд'академійада біріңғай ↓ /// ↑ көп кітәптардың авторұ → // ^уөзүмүз ^уосұнұң ішінде ^уотұрғандардың алғашқ̊'әліппемізді ^уоқұғанда → / мәкеңнің ^уоқұулұғұнан бастағамбыз ↓ /// ↑ ал → / ^йенд'айтып ^уөтčек → // ^йеңбектері ͡ гөп → // бір ͡ гезде жазұушұлұқпен д'айналысқан мәкең → / ^йертерек ͡ кезде ↓ /// ↑ кейіннем бірыңғай ғылымый жұмұспен айналысып ↓ /// ↑ көб̊ ͡ мақтасаң → // сұрақ көп ͡ полұп ͡ кетеді ↓ ///	Ұзақ жылдар бойы университетте профессор кафедра меңгерушісі болды. Қазір енді академияда бірыңғай. Көп кітаптардың авторы, өзіміз осының ішінде отырғандардың алғашқы әліппемізді оқығанда Мәкеңнің оқулығынан бастағанбыз. Ал енді айтып өтсек, еңбектері көп бір кезде жазушылықпен де айналысқан Мәкең ертерек кезде. Кейіннен бірыңғай ғылыми жұмыспен айналысып Көп мақтасаң, сұрақ көп болып кетеді.
Мәулен Балақаев	▶	↑ жүргізүуші → // ійә (күледі) → // ал ^йенді ͡б̊ір мәселен'атап айтұуға тійіспіз → // мен ^уөзім → // ^іректоры → // әдеб̊ійетш̆і ^йесеб̊інде мына ͡б̊іздің жаң'алфавійтімізді түзісүуге ^йең белсенді ͡қатысқан мәкең ↓ /// ↑ мұны мен жәй айтып ^уотырған жоқпын → // мен ^уөзім мына халықтар достығы жөнінде ͡б̊іраз мақала жазғам → // сонау йакүутійадан бастап → / ноғайға дейін араладым біраз жерді ↓ /// ↑ ағайын тұуыстар дегендей аралап → // мақала жазып → // сонда → / мына ͡б̊ізде ^йең сәтт'алфавійт → / кійрійлійса ͡ б̊ойынша → // славійан алфавійтіне негізделген сәтті деуге ͡б̊олады ^йекен біздің ͡қазақ алфавійтін ↓ /// ↑ мен ноғайларға → // қалмақтарға ͡б̊арғанда → / қалмақтар д'айтты → // тіпті ͡б̊іздің ^йелүу працент čөзүмізді дұрыс сөйлемейміз дегендер ͡б̊олды ↓ ///	↑ жүргүзүушү → // ійә (күлөдү) → // ал ^йенді ͡ б̊ір мәселен'атап айтұуға тійіспіз → // мен ^уөзүм → // ^іректірі → // әдеб̊ійетш̆і ^йесеб̊інде мына ͡ б̊іздің жаң'алфавійтімізді түзүсүугө ^йең белсенді ͡ ғатысқан мәкең ↓ /// ↑ мұнұ мен жәй айтып ^уотұрған жоқпұн → // мен ^уөзүм мына халықтар достұғұ жөнүндө ͡ б̊іраз мақала жазғам → // сонау йәкүутүйадам ͡ бастап → / ноғайға дейін араладым біраж ͡ жерді ↓ /// ↑ ағайын ͡ тұуұстар дегендей аралап → // мақала жазып → // сонда → / мына ͡ б̊ізде ^йең сәтт'алфавійт → / кійрійлійса ͡ б̊ойұнша → // славйан алфавійтіне негізделген сәтті деугө ͡ б̊олады ^йекем біздің ͡ғазағ алфавійтін ↓ /// ↑ мен ноғайларға → // қалмақтарға ͡ б̊арғанда → / қалмақтар д'айтты → // тіпті ͡б̊іздің ^йелүу пратсент čөзүмүзді дұрұс сөйлөмөйміз дегендер ͡ б̊олдұ ↓ ///	Жүргізуші: Иә (күледі), ал енді бір мәселені атап айтуға тиіспіз мен өзім ... ректоры, әдебиетші есебінде мына біздің жаңа алфавитімізді түзісуге ең белсенді қатысқан Мәкең. Мұны мен жай айтып отырған жоқпын, мен өзім мына халықтар достығы жөнінде біраз мақала жазғам, сонау Якутиядан бастап ноғайға дейін араладым біраз жерді. Ағайын-туыстар дегендей аралап, мақала жазып, сонда мына бізде ең сәтті алфавит, кирилица бойынша, славян алфавитіне негізделген сәтті деуге болады екен біздің қазақ алфавитін. Мен ноғайларға, қалмақтарға барғанда қалмақтар да айтты тіпті біздің 50 процент сөзімізді дұрыс сөйлемейміз дегендер болды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ тағы несін → // ійә → // ^уөйткені ^уоған маман керек қой түзүу үшін ↓ /// ↑ мысалы → // отыз ^йек'әріпті алұу → // ұлттық ^йерек̊шелігіне қанша ͡ қосұу → // сол жағынан қарағанда ͡б̊іздің алфавійтіміз ͡б̊ақытты ^йекен дедім мен → // соны ͡б̊үгін айтқым ͡келіп ^уотыр ↓ /// ↑ ^уөйткені дыб̊ысымыз → // халқымыздың ͡қандай үні ͡б̊олса → // соның бәрін беретін әріптеріміз ͡б̊ар ↓ /// ↑ мүмкін → // кейб̊ір әлі де жетілдіретін ^ілійнгвійстердің ͡көзүмен ғарағанда ійдейалар ͡б̊ар шығар → // бірақ негізінен → / тіпт'әдемі ^йекен ↓ /// ↑ мына ͡ғасымыздағы ^уотырған жақын тұуысымыз ^уөзб̊ек халқының алфавійтінде де → / ^уосы ͡күнге дейін былай айтčақ қайтеді → // былай айтčақ қайтеді → // кітәптар жазыб жүр → // данійаров дегендер → // мысалы ͡б̊ір тоб̊ұмызға ^уонша түс^үнікті ^йемес → // бір тоб̊ұмыздың тіл ^йерек̊шелігіміз келмейді деген сықылды ↓ ///	↑ тағы несін → // ійә → // ^уөйткөнү ^уоған мамаң герек қой түзү'үшүн ↓ /// ↑ мысалы → // ^уотұз ^йек'әріпті алұу → // ұлттұқ ^йерек̊шелігіне ғанша ͡ ғосұу → // сол жағынаң ғарағанда ͡б̊іздің алфавійтіміз ͡ б̊ақытты ^йекен дедім мен → // сонұ ͡б̊үгүн айтқым ͡геліп ^уотұр ↓ /// ↑ ^уөйткөнү дыб̊ысымыз → // халқымыздың ͡ғандай үнү ͡б̊олса → // сонұң бәрім ͡ беретін әріптеріміз ͡ б̊ар ↓ /// ↑ мүмкүн → // кейб̊ір әлі де жетілдіретін ^ілійңгвійстердің ͡ гөзүмөң ͡ ғарағанда ійдейалар ͡б̊ар шығар → // бірақ негізінен → / тіпт'әдемі ^йекен ↓ /// ↑ мына ͡ғасымыздағы ^уотұрған жақын тұуұсұмұз ^уөзб̊өк халқының алфавійтінде де → / ^уосұ ͡ гүңгө дейін былай айтčақ қайтеді → // былай айтčақ қайтеді → // кітәптар жазыб̊ ͡ жүр → // даныйарыб ͡ дегендер → // мысалы ͡б̊ір тоб̊ұмұзға ^уонша түс^үнүкті ^йемес → // бір тоб̊ұмұздың тіл ^йерек̊шелігіміз ͡ гелмейді деген сықылды ↓ ///	Тағы несін иә өйткені оған маман керек қой түзу үшін. Мысалы 32 әріпті алу ұлттық ерекшелігіне қанша қосу, сол жағынан қарағанда біздің алфавитіміз бақытты екен дедім мен соны бүгін айтқым келіп отыр. Өйткені дыбысымыз, халқымыздың қандай үні болса, соның бәрін беретін әріптеріміз бар. Мүмкін, кейбір әлі де жетілдіретін лингвистердің көзімен қарағанда идеялар бар шығар, бірақ негізінен тіпті әдемі екен. Мына қасымыздағы отырған жақын туысымыз өзбек халқының алфавитінде де, осы күнге дейін былай айтсақ қайтеді, былай айтсақ қайтеді, кітаптар жазып жүр Данияров дегендер мысалы бір тобымызға онша түсінікті емес бір тобымыздың тіл ерекшелігіміз келмейді деген сықылды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ соған қарағанда → / біздің мын'айтып ^ұуотырғанымыз ^үөте маңызды фактор ↓ /// ↑ біздің халқымыздың әдеб̊ійетін → / алфавійттен артық не варійант → // соған мәкең → // секең → // ісмет кеңесбаев қазырг'академійк → // тағы марқұм боп кеткен бірнеше ^ілійнгвійстер → // барлығы ͡б̊ас қосып түзіп берген ↓ /// ↑ ^уосы ^йеңбегінің ^уөзін атап ^уөткенімізде → // қазыргі тақ^ырыб̊ымыз → / ^йенді мен мәкеңе сөз ͡ б̊еремін → // әдеб̊ій тілдің сыпаты деген ↓ /// ↑ мәкең бұл тақ^ырыпты семійнар ͡ кұурсын ^уөтүуге матерійалы жетеді → // ^уоның үстіне мын'аудійторійаға ^ылайықтап → // өзүнің пікірін айтып беред → // мәке ↓ ///	↑ соғаң ͡ ғарағанда → / біздің мын'айтып ^ұотұрғанымыз ^үөтө маңызды фактор ↓ /// ↑ біздің халқымыздың әдеб̊ійетін → / алфавійттен артық не варійант → // соған мәкең → // секең → // ісмет кеңесбаев қәзірг'академійк → // тағы марқұм боп кеткем бірнеше ^ілійңгвійстер → // барлығы ͡б̊ас қосұп түзүп ͡ перген ↓ /// ↑ ^уосұ ^йеңбегінің ^уөзүн атап ^уөткөнүмізде → // қәзіргі тақ^ырыб̊ымыз → / ^йенді мен мәкеңе сөз ͡ б̊еремін → // әдеб̊ій тілдің сійпаты деген ↓ /// ↑ мәкең бұл тақ^ырыпты семійнар ͡ гұурсұн ^уөтүугө матерійалы жетеді → // ^уонұң үстүнө мын'аудійторійаға ^ылайықтап → // ^уөзүнүң пікірін айтып перед → // мәке ↓ ///	Соған қарағанда біздің мына айтып отырғанымыз өте маңызды фактор. Біздің халқымыздың әдебиетін алфавиттен артық не вариант соған Мәкең, Секең, Смет Кеңесбаев қазіргі академик тағы марқұм боп кеткен бірнеше лингвистер барлығы бас қосып түзіп берген. Осы еңбегінің өзін атап өткенімізде..., қазіргі тақырыбымыз енді мен Мәкеңе сөз беремін, әдеби тілдің сипаты деген. Мәкең бұл тақырыпты семинар курсын өтуге материалы жетеді, оның үстіне мына аудиторияға лайықтап, өзінің пікірін айтып береді, Мәке.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уөзі қазақ тілінің мәселелері ͡ көп қой ↓ /// ↑ ^ырахметілла ^уосы тақ^ырып ͡ әдеб̊ій тіл жайында ͡б̊олсын дегеннен кейін → / соны құп көрдік ↓ /// ↑ мына сондықтан біздің негізг'әңгімеміз әдеб̊ій тіл жайында ͡б̊олса да → // ^йегер сіздер қызығатындай → // ^уосы қалай дейтін сұрақтарыңыз ͡б̊олатын болса → // жаңағы мені мақтап жатыр ғой → // сол мақтағаң кісі сұраққа жауап беретіндей болұуға тійіс ↓ /// ↑ сондықтан сұрақтарың болса ^йеркін → // кәдімгі жәйбарақат ^уотұрып бере ͡ б̊ерүуге ͡б̊олады ↓ /// ↑ әңгімелесейік → // мүмкін қазақ тілінің алфавійт → // арфаграфійасы жайлы ͡б̊ола ма → // қазақ тілінің граматійкасына ͡ б̊айланысты ͡б̊ола ма → // термійнологійа мәселесі ͡б̊ар → // толып жатқан мәселелер ͡б̊ар → // қазақ тілінің тарійхымем байланысты ͡ б̊олұуы мүмкін → // дегенмен мен ^уөзім айтатын сөзім негізінд'әдеб̊ій тіл жайында ͡б̊олсын ↓ ///	↑ ^уөзү қазақ тілінің мәселелері ͡ гөп қой ↓ /// ↑ ^{ы/sup>рахметілла ^уосұ тақ^ырыб̊ ͡ әдеб̊ій тіл жайында ͡б̊олсұн дегеннең ͡ гейін → / сонұ ғұп көрдүк ↓ /// ↑ мына сондұқтам біздің негізг'әңгімеміз әдеб̊ій тіл жайында ͡б̊олса да → // ^йегер сіздер ͡ ғызығатындай → // ^уосұ ͡ ғалай дейтін сұрақтарыңыз ͡ б̊олатым болса → // жаңағы мені мақтаб̊ ͡ жатыр ғой → // сол мақтағаң ͡ гісі сұраққа жауап ͡ перетіндей болұуға тійіс ↓ /// ↑ сондұқтан сұрақтарың болса → / ^йеркін → // кәдімгі жәйбарақат ^уотұрұп ͡ пере ͡ б̊ерүугө ͡ болады ↓ /// ↑ әңгімелесейік → // мүмкүң ғазақ тілінің алфавійт → // арфаграфыйасы жайлы ͡ б̊ола ма → // қазақ тілінің граматійкасына ͡ б̊айланысты ͡ б̊ола ма → // термійнологійа мәселесі ͡ б̊ар → // толұб̊ ͡ жатқан мәселелер ͡ б̊ар → // қазақ тілінің тарійхымем байланысты ͡ б̊олұуұ мүмкүн → // дегеммен мен ^уөзүм айтатын сөзүм негізінд'әдеб̊ій тіл жайында ͡ б̊олсұн ↓ ///}	Өзі қазақ тілінің ... мәселелері көп қой. Рахметілла осы тақырып әдеби тіл жайында болсын дегеннен кейін, соны құп көрдік. Мына сондықтан біздің негізгі әңгімеміз әдеби тіл жайында болса да, егер сіздер қызығатындай осы қалай дейтін сұрақтарыңыз болатын болса, жаңағы мені мақтап жатыр ғой сол мақтаған кісі сұраққа жауап беретіндей болуға тиіс. Сондықтан сұрақтарың болса еркін, кәдімгі жайбарақат отырып бере беруге болады. Әңгімелесейік, мүмкін қазақ тілінің алфавит орфографиясы жайлы бола ма, қазақ тілінің грамматикасына байланысты бола ма, терминология мәселесі бар, толып жатқан мәселелер бар, қазақ тілінің тарихымен байланысты болуы мүмкін дегенмен мен өзім айтатын сөзім негізінде әдеби тіл жайында болсын.
Мәулен Балақаев	▶	↑ әдеб̊ій тілдің жетілүуі → // әдеб̊ій тілдің пайда ͡б̊олұуы → // сосын әдеб̊ій тілдің мәселелері деген → / бұл жалпы қазақ тілі мәселесінің ілгері дамұуын қамтыйды ↓ /// ↑ мысалы қазақ тілін жетілдірүуге → // әс^ірес'әдеб̊ій тілін жетілдірүуге → / үлкен ^йеңбек̊ сіңірген → // ^йеңбек̊ сіңіргенде ^уөзүнің үлкен келелі шығармалары негізінде → / қазақ тілін'үлкен үлес қосқан → // дарынды жазұушы мұхтар ^уомархановійштің ^уосындай шаң^ырағында ^уотұрып → // ^уосы қазақ тілі жайынд'әңгіме айтұуымыз → // менің ^уөзүм'үлкен құрмет қошемет ↓ /// ↑ ^уөйткені мұқаң тек ^уөзүнің үлкен келелі шығармалары негізінде қазақ тілін дамытұуға → // үлкен ^йеңбек̊ сіңірген кісі ^йемес → // ^уол кісі ͡қазақ тілі жайында → // қазақтың әс^ірес'әдеб̊ій тілі мәселесі жайында ͡ көп мақалалар жазған адам ↓ /// ↑ сондықтан → / біздің әңгімеміздің бір ұшы сол мұқаңның ^уосы жайындағ'айтқан сөздерімен байланысты ͡ б̊олұуға тійісті ↓ ///	↑ әдеб̊ій тілдің жетілүуү → // әдеб̊ій тілдің пайда ͡ б̊олұуұ → // сосұн әдеб̊ій тілдің мәселелері деген → // бұл жалпы қазақ тілі мәселесінің ілгері дамұуұң ͡ ғамтыйды ↓ /// ↑ мысалы қазақ тілін жетілдірүугө → // әс^ірес'әдеб̊ій тілін жетілдірүугө/→ үлкөн ^йеңбек̊ сіңірген → // ^йеңбек̊ сіңіргенде ^уөзүнүң үлкөң ͡ гелелі шығармалары негізінде → / қазақ тілін'үлкөн үлөс қосқан → // дарынды жазұушұ мұхтар ^уомарханывійштің ^уосұндай шаң^ырағында ^уотұрұп → // ^уосұ ͡ ғазақ тілі жайынд'әңгіме айтұуұмұз → // менің ^уөзүм'үлкөң ͡ ғұрмөт қошемет ↓ /// ↑ ^уөйткөнү мұқаң тек ^уөзүнүң үлкөң ͡ гелелі шығармалары негізінде қазақ тілін дамытұуға үлкөн ^йеңбек̊ сіңіргең ͡ гісі ^йемес → // ^уол ͡ гісі ͡ ғазақ тілі жайында → // қазақтың әс^ірес'әдеб̊ій тілі мәселесі жайында ͡ гөп мақалалар жазған адам ↓ /// ↑ сондұқтан → / біздің әңгімеміздің бір ұшұ сол мұқаңның ^уосұ жайындағ'айтқан сөздөрүмем ͡ байланысты ͡ б̊олұуға тійісті ↓ ///	Әдеби тілдің жетілуі, әдеби тілдің пайда болуы, сосын әдеби тілдің мәселелері деген бұл жалпы қазақ тілі мәселесінің ілгері дамуын қамтиды. Мысалы қазақ тілін жетілдіруге, әсіресе әдеби тілін жетілдіруге, үлкен еңбек сіңірген еңбек сіңіргенде өзінің үлкен келелі шығармалары негізінде, қазақ тіліне үлкен үлес қосқан, дарынды жазушы Мұхтар Омархановичтің осындай шаңырағында отырып, осы қазақ тілі жайында әңгіме айтуымыз менің өзіме үлкен құрмет-қошемет. Өйткені Мұқаң тек өзінің үлкен келелі шығармалары негізінде қазақ тілін дамытуға үлкен еңбек сіңірген кісі емес ол кісі қазақ тілі жайында, қазақтың әсіресе әдеби тілі мәселесі жайында көп мақалалар жазған адам. Сондықтан біздің әңгімеміздің бір ұшы сол Мұқаңның/ осы жайындағы айтқан сөздерімен байланысты болуға тиісті.
Мәулен Балақаев	▶	↑ әб̊ден зерттеліп → // жетер жеріне жетіп → // ^уосы жұрттың бәр'ұйғарып → // ^уосұлай болсын → // мұның сыйпаты ^уосындай болсын дейтін мәселе ^йемес ↓ /// ↑ мұның шешілмеген мәселелері көп ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл деген бардағы → // сосын көркем әдеб̊ійеттің тілі ͡ б̊ар → // көркем әдеб̊ійеттің тілі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ көркөм әдеб̊ійеттің тіл'әдеб̊ійеттің тіліне қат^ынасы қалай → // сосын бұл әдеб̊ій тіл болатын болса → // ^уол әдеб̊ійеттің сыйпаты қандай болады ↓ /// ↑ ійә → // жазұушылар сол әдеб̊ій тіл дегенді ͡ қалай түсүнүу ͡ керек ↓ /// ↑ басқаларғ'әдеб̊ій тілдің ͡ қандай → // қаншалықты мұның ^йерек̊шеліктері ͡б̊олады деген сыйақты толып жатқан мәселелер → / бұл ^уосы ͡ күнге дейін шешүуін тапқан жоқ ↓ /// ↑ ^уөзі мына ͡ қазақ тілінің мәселесі жайында жазып жүрген көрнекті ғалымдарымыздың бәрі де → // соның бірі → // марқұм болған нығмат čауранбаев → // сәрсен аманжолов → // ^уосы ͡ күнде көзі тірі → // бірақ̊ солардың ͡ қатарына жақындап жүрген ісмет кеңесбаев деген құрдасым бар → // ійә → // мұсаб̊аев деген кісі → // ^уосы тілшілердің ͡ қайсысы ͡б̊олса да → // ^уос'әлгі ахмедій ысқақов деген → // соның ͡ қайсысы ͡ б̊олса да → // б̊әрі де ^уос'әдеб̊ійет мақала жазған → // пікірлер айтады ↓ /// ↑ айтқанд'әртүрлі ыңғайд'айтады → // біреулер әдейі тіл тарійхы ͡ б̊айланысты деп ͡айтады → // біреулер әдейі тілдің дамұу ͡ кезеңдері деп ͡ айтады → // біреулер әдеб̊ій тілдердің → // мына ͡ қоғамдық қызметінің ͡ қанша ^йекендігін → // әлгі ыңғайлау несінд'айтады → // әйтеуір әдеб̊ійет ͡ жайынд'әңгіме көп → // әйтеуір әдеб̊ійетш̆ілер де солай ↓ /// ↑ әдеб̊ійетш̆ілер д'әдеб̊ійет жайында ͡ көп ͡ әңгімелер жазып жүр → // бірақ̊ соның ͡ қайсысы ͡б̊олса да → // ^уосы менің байқағаным → // әлгі мен ^уоқыған шығармаларда → // бұлардың ͡ қайсысын алсаңыз да → // әдеб̊ій тіл деген не деген сұраққа жауап бермейд ↓ /// ↑ жаңағ'айтқан авторлардың барлығының ^йеңбектерін алып қараңыздаршы → // әдеб̊ій тіл жайлы сөз ^йетеді → // әдеб̊ійет жайынд'әңгіме көтереді → // бірақ әдеб̊ій тіл деген не → // міне ^уосыған жауап жоқ ↓ /// ↑ жауап болмайтыны → // бұл әдебій тіл деген → // қыйын мәселе → // бұған жауап берүу ͡ б̊ұл ^уорыс ғалымдарының арасында да ^уонш'айағы жерге тійген мәселе ^йемес ↓ /// ↑ біреулөр әдеб̊ій тіл дейтініміз → // бұл жалпы халық тілінің бір түрі дейді → // ^уорыс ғалымдарының ішінде біреулер әдеб̊ійет дейтініміз → // нормаланған тіл дейді → // біреулер әдеб̊ійет дейтініміз → // стійльдік негізі ͡ құрылған → // стійльдік тармақтары ͡ б̊ар тіл дейді → // ^йенді ͡ б̊іреулөр әдеб̊ійет дейтініміз тек қана жазұу тілі → // жазұу ͡ қағазға түскен → // жазылған → // жазб̊аға түскен тіл → // бұл әдеб̊ій тіл деп ^уосылай келеді ↓ /// ↑ сондықтан → / ал енді солардың ішінде мысал'академійк війноградов әдеб̊ій тілг'үлкен мән беріп → // кітәп̊ шығарған → // жазған ↓ /// ↑ сосын әдеб̊ій тілде мына ͡ көркем әдеб̊ій тілінің ͡ қарым қат^ынасының ͡ қандай ^йекендігін түсіндірүу ^ырайында ^уол кісі ͡ көркөм әдеб̊ійет тілі ͡б̊ұл әдеб̊ій тілге жатпайды → // ал әдеб̊ій тіл дегеніміз → // б̊ұл мерзімді ͡ б̊аспасөз тілі → // кеңсе тілі → // сонан соң іс қағаздар тілі → // тағысын тағы ^уосы сыйақтылард'атайды дағы → // ал көркем әдеб̊ійет тілін әдеб̊ій тілге жатқызб̊айды ↓ /// ↑ ^уөйткені дейді → // көркем әдеб̊ійет тілі → / б̊ұл ^йестетійкалық қызмет атқарады ↓ /// ↑ ал жай ауызөкі сөйлөу тіліміздің ͡ қызметі → / ауызөкі қарым қат^ынас жұмысын жүргізүуге жұмсалатын болса → // көркем әдеб̊ійет көріктеудің ͡құралы → // көркем әдеб̊ійет дейтініміз → // ^йестетійкалық әсер ͡ б̊ерүудің әлгі көркемдіктің ͡ құралы ↓ /// ↑ ^уосұлай болғаннан кейін ^уоның ͡ қызметі ͡б̊асқа → // ал солай болғаннан кейін/→ көркем әдеб̊ійет дегеніміз ͡б̊ұл әдеб̊ій тілге жатпайды дегенд'айтады ↓/// ↑^уосындай ^уөз^үнің бір ͡б̊айандамасы ͡б̊олды мен тыңдап ^йем ↓ /// ↑ ал ^йенді сөйте ^уотұра → // ^уөздерінің жазған → // ^уорыс тілінің граматійкаларында → // ^уорыс тілінің басқа мәселелерінде → // әдеб̊ій тілден мысал келтірүу ͡ керек қой → // сол мысалдардың барлығы көркем әдеб̊ійеттен алынады ↓ /// ↑ көркем әдеб̊ійет әдеб̊ій тілге жатпайды деп ^уотыр → // граматійкалық зерттеулерінө ͡ б̊еретін ійлйұустрасійалық матерійалдардың бәрін д'әдеб̊ій тілден → // көркем әдебійеттен мысал алады ↓ /// ↑ солай болғаннан кейін ^уол айтқан пікір де шамасы ^уонша тыңғылықты шешілген мәселе деп ^йесептемеу ͡ керек ↓ /// ↑ ал былайша ͡ қарағанда → // әдеб̊ій тіл дейтініміз → // б̊ұл халық тілінің жоғары формасы ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл дейтініміз → // б̊ұл ғылымның → // ^уөнердің → // мектептің → // баспа ^уорындарының → // ^ырадійоның → // жыйналыста ^уосындай сөйлейтін сөздеріміздің → // тағысын тағы солардың → // соларды қамтыйтын форма ↓ /// ↑ солай болғаннан кейін бұл әдеб̊ій тіл дегеніміз → // бұл ауызекі сөйлөу тілге қарама ͡ қарсы қойұлатын мәселе ↓ /// ↑ мына'әлгі халықтың ^уөзүнің әдеб̊ій тілінің ^йерек̊шеліктері ͡б̊олады ғой → // бір халықтардың ^йерте ͡ кездег'әдеб̊ій тілі тіпті ^уөздерінің ана тілі негізінде ^йемес → // басқа бір ^йелдердің басқ'үстемдік жасаған → // басқа ^йелдердің тілі ͡б̊ар → // әдеб̊ій тілі ͡б̊олып ^йесептеледі ↓ /// ↑ көп заманға дейін → / мысал'ійндійада жылдай ағылшындар үстемдік жасап келді ↓ /// ↑ сол ағылшынның әдеб̊ій тілі → // мемлекет тілі → // мектептегі ^уоқытатын тілі → // газет журналының тілі → // тағысын тағы сөздер ͡ б̊олып кетті ↓ /// ↑ мынау ^йевропада → // афрійкада да → // афрійкан'әрб̊ір ^йевропа халықтары → // ^йелдері ͡б̊ұратана ^йел қылып басып ͡алған → // ійә → // кім қай жерге қожайын болса → // сол жердің тіл'үстем боладыдағы → // сол жердің тіл'әдеб̊ій тіл ^йесеб̊інде жұмсалады ↓ /// ↑ ^уөзүнің ана тілі мектепте де ^уоқытылмайды → // ^уөзүнің ана тілінде гәзет те шығарылмайды → // ^уөзүнің ана тілі былай қағаб̊ерісте қалып қойады ↓ /// ↑ бірағ ауызекі сөйлөу тілі ^іретінде жұмсалады → // айтылады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊іздің заманымызда → // біздің заманымызда сосійалійстік құр^ұлыс дәуіріндө ^уол сыйақты жағдайдың болұуы мүмкін ^йемес ↓ /// ↑ біздің тіліміздің дамұуына ͡б̊остандық → // ^йеркінділік берілген → // міне солай ^йеткенде ͡ б̊остандық нәтійжесінде ͡б̊іздің тіліміз дамұу ͡б̊арысында → // халық тілі негізінде сол әдеб̊ій тіл жасалды → // қалыптасты ↓ /// ↑ сонда халық тілі мен ^йекеуінің ^уортасында ͡қанш'айырмашылық бар ↓ /// ↑ халық тілі деген мен әдеб̊ій тілдің бір ͡ б̊олмағаны ғой ↓ /// ↑ халық тілі деп ^уотырғанымыз ауызекі сөйлеу тілі → // ауызекі сөйлеу тілі менен мын'әдеб̊ій тілдің ^йекеуінің үлкен айырмашылығы ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^йекеуі ͡ б̊ір ^йемес → // мен солай деп ^уойлаймын дағы → // бірақ мына ͡кім → // ғаб̊ійт мұстафійн мың тоғыз жүз ^йелүу алтыншы жылы жазған бір мақаласында → // қазақ әдеб̊ійеті деген гәзетте жазыпты → // мақаласы ͡б̊ар ^йеді → // сосын кейін тағы ͡ б̊ір мақала жазыпты → // ^уол мақаласы жақ̊сы → // әлгі жастарғ'арнап жазыпты → // сендердің жыйнақтарыңда тілге қат^ынасты ↓ /// ↑ сонда → // сонда ͡б̊ылай дейді → // ^уол ауызекі сөйлөу тілі → // халық тілі ͡б̊ір ͡б̊асқа → // әдеб̊ій тіл бір ͡б̊асқа деген дұрыс ^йемес → // бәрі ͡б̊ір тіл дейді ↓ /// ↑ ^йенді соны тек мұстафійн ған'айтпайды → // соны ^уорыс ғалымдарында ͡ кездестірдім → // сондай айтатындар ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уолард'айтатындар кімдер десеңіздер мынау → // халық тілінде жасалған әдеб̊ій тілдің ^уөкілдер'айтады ↓ /// ↑ айырмашылығын байқамайды → // ^уөйткені ^уөзі жазұушы айтайын деген ^уойын → // қазақ тіліндегі ͡б̊ар ͡б̊айлықт'алады дағы пайдалана ͡б̊ерді ↓ /// ↑ солай болатын болғаннан кейін әдеб̊ійетім қайда → // әдеб̊ійет ^йемес қайсы → // бәрі ͡қазақ тілі ғой → // бәрі халық тілі ғой → // бәрі сол күй'алғаннан кейін айырмашылығы жоқ ͡болып̊ шығады ↓ /// ↑ ал дегенмен → / қандай айырмашылығы ͡ б̊ар деген сұрақ тұуады ғой ^уосында ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл деген → // ^уол ^йерек̊ше → // ауызекі тілден ^йерек̊ше → // категорійа ^іретінде ^йерек̊ше жоғарғы формасы ^іретінде айтатын болсақ → // ^уоның ͡ қандай нышандары ͡б̊ар → // несіне қарап біз әдеб̊ій тілді → // мысалы жалпы ауызекі сөйлөу тілінен бөліп ͡алып → // әдеб̊ій тіл дейміз ↓ /// ↑ соған менің ^уөзімнің бірнеше айтып жүрген мақалаларда → // кейде ͡ кітәпта жазып жүрген пікірім бар ↓ /// ↑ ^уоның бірқатары мына ^уорыс ғалымдарының айтқанымен үйлеседі → // бірқатары ^уоған үйлеспейді → // ^уөзімш'айтамын ↓ /// ↑ дегенмен → / менің түсінігімде → // әдеб̊ій тілдің ^уөзі → // әдеб̊ій тіл дегеніміз → // белгілі жүйелі қалыпқа түскен → // стійльдік тармақтары ͡б̊ар → // қоғамдық қызмет'әралұуан тіл ↓ /// ↑ міне ^уос'әдеб̊ій тілдің негізгі ͡б̊асты сыйпаттамасы ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ір нәрсег'әдетте → / мына ғылымд'анықтама берүу үшін → / мысалы маркстің бір айтатын сөзі ͡ б̊ар әлгі капійтал дегенде бір нәрсенің ^уөзін ұстап → // бір нәрсег'анықтама берүу үшін дейді → // сол нәрсенің → // сол құб̊^ұлыстың → // сол категорійаның негізгі ͡б̊асты б̊асты қасійеті не ^йекендігін айқындап ͡ ал → // соның ішінде ^йең бастысы қай сөз → // міне соған негіздеп барып ͡анықтама ͡б̊ер дейді ͡б̊айағы ↓ /// ↑ ал ^йенді сол тұрғыдан алғанда → // әдеб̊ій тілдің басты ͡ б̊ір қасійеті → // бір ^йерек̊шелігі → // ауызекі тілден ^йерек̊шелігі → // бұның нормаланұуы → // әдеб̊ій тілде норма ͡б̊олады → // қалыпты жүйе б̊олады ↓ /// ↑ ^уол бір ͡б̊елгісі → // ^йекінші ͡б̊елгісі → / әдеб̊ій тілдің ͡қоғамдық қызмет'әралұуан болады ↓ /// ↑ мен әрқайсысын ^уөзара түсіндірем ↓ /// ↑ сосын үшінші ͡б̊елгісі → // әдеб̊ій тілдің ілгері дамұу ͡б̊арысында ^уоның стійльдік тармақтары сараланады → // стійльдері ͡б̊олады ↓ /// ↑ міне ^уос'айтқан үш нәрсе → // әдеб̊ій тілдің әдеб̊ій тіл ^йекендігін көрсететін стандарт ↓ /// ↑ ^йенді норма дегенге ͡келейік → // ^уөзі ^уосында ^уотырған кісілердің әрқайсысы → / әр жерден келген кіс^ілер → // әрқайсысының білім дәрежес'әртүрлі → // әрқайсысының тілдік тәрб̊ійесі ^йелде жүрсін → // басқа ^йелде ͡б̊олсын әртүрлі ↓ /// ↑ міне сол әртүрліліктің ^уөзі ^уорыс тілінде де ͡б̊ар ↓ /// ↑ ал біздің мақ̊сатымыз сол тіліміз әртүрлі ͡б̊олмасын → // сол тілде сөйлейтін сөзі де → // жазғандағы жазұуы да → //б̊арлығ'әдеб̊ій тілде ͡б̊олса ^йекен дейміз ↓ /// ↑ міне → // ^уосыдан келеміз дағы → // б̊із әдеб̊ій тілдің ^йекі формасы ͡б̊ар дейміз ↓ /// ↑ бір формас'әдеб̊ій тілдің мынау → // бір түр'әдеб̊ій тілдің мына жазб̊а халы ͡б̊олады → // ^йекінші түрі сөйлөу тілінде ͡ б̊олұу ͡ керек → // сөйлөу тілінің нұсқалары әдеб̊ій тілде ͡б̊олұу ͡керек ↓ /// ↑ сонда ^уосы ͡ күнгі ͡б̊іздің ^уөмүрімізде солай ↓ /// ↑ мына'аудійторійада тұрып̊ сөйлейтін кісілер де → // ^ырадійомен сөйлегендегі сөзүміз → // телевійзормен сөйлеген сөзүміз → // жыйналыста сөйлейтін сөздеріүміз → // бұлар әдеб̊ій тілдегі сөздер → // әдеб̊ій тілдегілер → // әдеб̊ій тілде сөйлейтіндер ↓ /// ↑ ауызекі сөйлейміз → // бірақ әдеб̊ій тілде сөйлейміз ↓ /// ↑ сондай мәденій тілдің → // әдеб̊ій тілдің бір формасы ↓ /// ↑ ал ^йенд'әдеб̊ій тіл дейтініміз → // негізінде халық тілі негізінде жасалады ↓ /// ↑ сонд'әдеб̊ій тіл ^уөзүнің ͡ қорын ^уөзүне керектінің барлығын халық тілінен → // ауызекі тілден алады ↓ /// ↑ сол ауызекі тілден ала ^уотұрады дағы → // ауызекі тілге ͡ керісінш'әсер ^йетеді ↓ /// ↑ ауызекі тілдег'ала құлалықтарды жойады → // бара б̊ара → // бара б̊ар'ауызекі тілдег'алалық → // алақұлалық → // ^уол біртіндеп жойұлұуға тійіс ↓ /// ↑ жұрттың барлығы сауатты → // барлығы ͡б̊ілімді → // барлығы жаңағыдай әдеб̊ій тілдің ͡қасійетін → // ^йерек̊шеліктерін жақ̊с'ұғынған → // түсінген кісілер ͡ б̊олады дағы ͡келешекте → // солардың барлығы сөйлеген сөзінд'әдеб̊ій тілде сөйлейтін болады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡б̊іздің жағдайымызда ^уолай ^йемес ↓ /// ↑ мысалы үунійвөрсійтетте ^уоқып → // менен саб̊ақ алып пітіріп кеткен бір жігіт маған амандасады → // жолығады → // сөйлеседі → // сөйлескенде қалқам → // сен қашан бітірдің → // мен дейді мың тоғыз жүз ^йелүу алтыншы жылы бітірдім дейді → // үунійвөрсійтетті ^йелүу алтыншы жылы → // ^йелүу алтыншы жыл бітірдім дейді ↓ /// ↑ сол бітірдім деген сөзі → // ^уол менің жаңағ'айтқан баламның менің саб̊ағымды жақ̊сы түсінбеген бала ^йекен деп түсіндім ↓ /// ↑ пітірдім болмау ͡ керек → // бітірдім болұу ͡ керек қой ↓ ///	↑ әб̊ден зерттеліп → // жетер жеріне жетіп → // ^уосұ жұрттұң бәр'ұйғарып → // ^уосұлай болсұн → // мұнұң сыйпаты ^уосұндай болсұн дейтін мәселе ^йемес ↓ /// ↑ мұнұң шешілмеген мәселелері ͡ гөп ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл дегем бар-дағы → // сосұң гөркөм әдеб̊ійеттің тілі ͡ б̊ар → // көркөм әдеб̊ійеттің тілі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ көркөм әдеб̊ійеттің тіл'әдеб̊ійеттің тіліне ғат^ынасы ғалай → // сосұм бұл әдеб̊ій тіл болатым болса → // ^уол әдеб̊ійеттің сыпаты қандай болады ↓ /// ↑ ійә → // жазұушұлар сол әдеб̊ій тіл дегенді ͡ ғалай түсүнүу ͡ герек ↓ /// ↑ басқаларғ'әдеб̊ій тілдің ͡ ғандай.... қаншалықты мұнұң ^йерек̊шеліктері ͡ б̊олады деген сыйақты толұб̊ жатқан мәселелер → / бұл ^уосұ ͡ гүңгө дейін шешүуүн тапқан жоқ ↓ /// ↑ ^уөзү мына ͡ ғазақ тілінің мәселесі жайында жазыб̊ жүргөң гөрнөктү ғалымдарымыздың бәрі де → // сонұң бірі → / марқұм болған нығмат čаурамбаев → // сәрсен аманжолов → // ^уосұ ͡ гүндө гөзү тірі → // бірақ̊ солардың ͡ ғатарына жақындаб̊ жүргөн ісмет кеңесбаев дегең ғұрдасым бар → // ә → // ій мұсаб̊аев дегең гісі → // ^уосұ тілшілердің ͡ ғайсысы ͡ б̊олса да → // ^уос'әлгі ахмедій → // ысқақов деген → // сонұң ͡ ғайсысы ͡ б̊олса да ͡ б̊әрі де ^уос'әдеб̊ійет .... мақала жазған → // пікірлер айтады ↓ /// ↑ айтқанд'әртүрлү ыңғайд'айтады → // біреулөр әдейі тіл тарійхы ͡ б̊айланысты деб̊ ͡ айтады → // біреулөр әдейі тілдің дамұу ͡гезеңдері деб̊ ͡ айтады → // біреулөр әдеб̊ій тілдердің → // мына ͡ ғоғамдық қызметінің ͡ ғанша ^йекендігін → // әлгі ыңғайлау несінд'айтады → // әйтеуүр әдеб̊ійет ͡шайынд'әңгіме гөп → // әйтеуүр әдеб̊ійетшілер де солай ↓ /// ↑ әдеб̊ійетшілер д'әдеб̊ійет жайында ͡ гөб̊ ͡ әңгімелер жазыб̊ жүр → // бірақ̊ сонұң ͡ ғайсысы ͡ б̊олса да → // ^уосұ менің байқағаным → // әлгі мен ^уоқұған шығармаларда → // бұлардың ͡ ғайсысын алсаңыз да → // әдеб̊ій тіл деген не деген сұраққа жауап ͡ пермейд ↓ /// ↑ жаңағ'айтқан авторлардың барлығының ^йеңбектерін алып қараңыздаршы → // әдеб̊ій тіл жайлы сөз ^йетеді → // әдеб̊ійет ͡шайынд'әңгіме ͡ гөтөрөді → // бірағ әдеб̊ій тіл деген не → // міне ^уосұған жауаб̊ жоқ ↓ /// ↑ жауап ͡ полмайтыны → // бұл әдебій тіл деген → / қыйын мәселе → // бұған жауап ͡ перүу ͡ б̊ұл ^уорұс ғалымдарының арасында да ^уонш'айағы жерге тійген мәселе ^йемес ↓ /// ↑ біреулөр әдеб̊ій тіл дейтініміз → // бұл жалпы халық тілінің бір түрү дейді → // ^уорұс ғалымдарының ішінде біреулөр әдеб̊ійет дейтініміз → // нормалаңған тіл дейді → // біреулөр әдеб̊ійет дейтініміз → // стійльдік нег^ізі ͡ ғұрұлған стійльдік тармақтары ͡ б̊ар тіл дейді → // ^йенді ͡ б̊іреулөр әдеб̊ійет дейтініміз тек қана жазұу тілі → // жазұу ͡ ғағазға түскөн жазылған → // жазб̊аға түскөн тіл → // бұл әдеб̊ій тіл деп ^уосұлай ͡ геледі ↓ /// ↑ сондұқтан → // ал ^йенді солардың ішінде мысал'академійк війнаградыв әдеб̊ій тілг'үлкөн мәм беріп → // кітәп̊ шығарған → // жазған ↓ /// ↑ сосұн әдеб̊ій тілде мына ͡ гөркөм әдеб̊ій тілінің ͡ ғарым-ғат^ынасының ͡ ғандай ^йекендігін түсүндүрүу ^ырайында ^уол гісі ͡ гөркөм әдеб̊ійет тілі ͡ б̊ұл әдеб̊ій тілге жатпайды → // ал әдеб̊ій тіл дегеніміз ͡ б̊ұл мерзімді ͡ б̊аспасөз тілі → // кеңсе тілі → // сонан соң іс қағаздар тілі → // тағысын тағы ^уосұ сыйақтылард'атайды-дағы → // ал гөркөм әдеб̊ійет тілін әдеб̊ій тілге жатқызб̊айды ↓ /// ↑ ^уөйткөнү дейді → // көркөм әдеб̊ійет тілі ͡б̊ұл ^йестетійкалық қызмет атқарады ↓ /// ↑ ал жай ауұзөкү сөйлөу тіліміздің ͡ ғызметі ауұзөкү қарым-ғат^ынаш ͡ шұмұсұн жүргүзүугө жұмсалатым болса → // көркөм әдеб̊ійет көрүктөудүң ͡ ғұралы → // көркөм әдеб̊ійет дейтініміз → // ^йестетійкалығ әсер ͡ б̊ерүудүң әлгі гөркөмдүктің ͡ғұралы ↓ /// ↑ ^уосұлай болғаннаң ͡ гейін ^уонұң ͡ ғызметі ͡ б̊асқа → // ал солай болғаннаң ͡ гейін көркөм әдеб̊ійет дегеніміз → // б̊ұл әдеб̊ій тілге жатпайды дегенд'айтады ↓ /// ↑ ^уосұндай ^уөзүнүң бір ͡ б̊айандамасы ͡б̊олдұ → // мен тыңдап ^йем ↓ /// ↑ ал ^йенді сөйтө ^уотұра ^уөздөрүнің жазған → // ^уорұс тілінің грамматыйкаларында → // ^уорұс тілінің басқа мәселелерінде әдеб̊ій тілден мысал гелтірүу ͡ герек қой → // сол мысалдардың барлығы гөркөм әдеб̊ійеттен алынады ↓ /// ↑ көркөм әдеб̊ійет әдеб̊ій тілге жатпайды деп ^уотұр → // грамматыйкалық зерттеулөрүнө ͡ б̊еретін ійллійұустрасыйалығ матерійалдардың бәрін д'әдеб̊ій тілден → // көркөм әдебійеттен мысал алады ↓ /// ↑ солай болғаннаң ͡ гейін ^уол айтқам пікір де шамасы ^уонша тыңғылықты шешілген мәселе деп ^йесептемеу ͡ герек ↓ /// ↑ ал былайша ͡ ғарағанда → // әдеб̊ій тіл дейтініміз ͡ б̊ұл → // халық тілінің жоғары формасы ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл дейтініміз → // б̊ұл ғылымның → // ^уөнөрдүң → // мектептің → // баспа ^уорұндарының → // ^ырадыйонұң → // жыйналыста ^уосұндай сөйлөйтүн сөздөрүміздің → // тағысын тағы солардың → // соларды қамтыйтын форма ↓ /// ↑ солай болғаннаң ͡ гейім бұл әдеб̊ій тіл дегеніміз → // бұл ауұзөкү сөйлөу тілге ғарама ͡ ғарсы ғойұлатын мәселе ↓ /// ↑ мын'әлгі халықтың ^уөзүнүң әдеб̊ій тілінің ^йерек̊шеліктері ͡б̊олады ғой → // бір халықтардың ^йерте ͡ гездег'әдеб̊ій тілі тіпті ^уөздөрүнің ана тілі негізінде ^йемес → // басқа бір ^йелдердің → // басқ'үстөмдүк жасаған → // басқа ^йелдердің тілі ͡ б̊ар әдеб̊ій тілі ͡ б̊олұп ^йесептеледі ↓ /// ↑ көб̊ замаңға дейін мысал'ыйндыйада жылдай ағылшындар үстөмдүг жасап келді ↓ /// ↑ сол ағылшынның әдеб̊ій тілі → // мемлекет тілі → // мектептегі ^уоқұтатын тілі → // газет-͡шұурналының тілі т.т. сөздөр ͡ б̊олұп кетті ↓ /// ↑ мынау ^йевропада → // афрыйкада да → // афрыйкан'әрб̊ір → // ^йевропа халықтары → // ^йелдері ͡ б̊ұратана ^йел ͡ ғылып пасыб̊ ͡ алған → // ійә → // кім ғай жерге ғожайым болса → // сол жердің тіл'үстөм болады-дағы → // сол жердің тіл'әдеб̊ій тіл ^йесеб̊інде жұмсалады ↓ /// ↑ ^уөзүнүң ана тілі мектепте де ^уоқұтұлмайды → // ^уөзүнүң ана тілінде газет те шығарылмайды → // ^уөзүнүң ана тілі былай ғағаб̊ерісте ғалып қойады ↓ /// ↑ бірағ ауұзөкү сөйлөу тілі ^іретінде жұмсалады → // айтылады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊іздің заманымызда → // біздің заманымызда сатсыйалыйстік құр^ұлұс ͡ тәуүрүндө ^уол сыйақты жағдайдың болұуұ мүмкүн ^йемес ↓ /// ↑ біздің тіліміздің дамұуұна ͡ б̊остандық → // ^йеркінділік берілген → // міне солай ^йеткенде ͡ б̊остандық нәтійжесінде ͡ б̊іздің тіліміз дамұу ͡ б̊арысында халық тілі негізінде сол әдеб̊ій тіл жасалды → // қалыптасты ↓ /// ↑ сонда халық тілі мен ^йекеуүнүң ^уортасында ͡ ғанш'айырмашылық бар ↓ /// ↑ халық тілі деген мен әдеб̊ій тілдің бір ͡ б̊олмағаны ғой ↓ /// ↑ халық тілі деп ^уотұрғанымыз ауұзөкү сөйлөу тілі → // ауұзөкү сөйлөу тілі менен мын'әдеб̊ій тілдің ^йекеуүнүң үлкөн айырмашылығы ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^йекеуү ͡ б̊ір ^йемес → // мен солай деп ^уойлаймын дағы → // бірағ мына ͡ гім → // ғаб̊ыйт мұстафыйн мың тоғұжжүз ^йелүу алтыншы жылы жазғам бір мақаласында ͡ ғазағ әдеб̊ійеті деген гәзетте жазыпты → // мақаласы ͡ б̊ар ^йеді → // сосұң ͡ гейін тағы ͡ б̊ір мақала жазыпты → // ^уол мақаласы жақ̊сы → // әлгі жастарғ'арнап жазыпты сендердің жыйнақтарыңда → // тілге ғат^ынасты ↓ /// ↑ сонда → // сонда ͡ б̊ылай дейді → // ^уол ауұзөкү сөйлөу тілі → // халық тілі ͡ б̊ір ͡ б̊асқа → // әдеб̊ій тіл бір ͡ б̊асқа деген дұрұс ^йемес → // бәрі ͡ б̊ір тіл дейді ↓ /// ↑ ^йенді сонұ тег мұстафыйн ған'айтпайды → // сонұ ^уорұс ғалымдарында ͡ гездестірдім → // сондай айтатындар ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уолард'айтатындар гімдер десеңіздер мынау → // халық тілінде жасалған әдеб̊ій тілдің ^уөкүлдөр'айтады ↓ /// ↑ айырмашылығым байқамайды → // ^уөйткөнү ^уөзү жазұушұ → // айтайын деген ^уойұн → // қазақ тіліндегі ͡ б̊ар ͡ б̊айлықт'алады-дағы пайдалана ͡ б̊ерді ↓ /// ↑ солай болатым болғаннаң ͡ гейін әдеб̊ійетім ғайда → // әдеб̊ійет ^йемесі ͡ ғайсы → // бәрі ͡ ғазақ тілі ғой → // бәрі халық тілі ғой → // бәрі сол гүй'алғаннаң ͡ гейін айырмашылығы жоқ ͡ полұп̊ шығады ↓ /// ↑ ал дегеммен → // қандай айырмашылығы ͡ б̊ар деген сұрақ тұуады ғой ^уосұнда ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл деген → // ^уол ^йерек̊ше → // ауұзөкү тілден ^йерек̊ше → // категорұйа ^іретінде ^йерек̊ше жоғарғы формасы ^іретінде айтатым болсақ → // ^уонұң ͡ ғандай нышандары ͡ б̊ар → // несіне ғарап піз әдеб̊ій тілді мысалы → // жалпы ауұзөкү сөйлөу тілінем бөлүб̊ ͡ алып → // әдеб̊ій тіл дейміз ↓ /// ↑ соған менің ^уөзүмнүң бірнеше айтыб̊ ͡ жүргөн мақалаларда → // кейде ͡ гітәпта жазыб̊ ͡ жүргөм пікірім бар ↓ /// ↑ ^уонұң бірғатары мына ^уорұс ғалымдарының айтқанымен үйлөсөді → // бірғатары ^уоған үйлөспөйді → // ^уөзүмш'айтамын ↓ /// ↑ дегеммен → // менің түсүнүгүмде әдеб̊ій тілдің ^уөзү → // әдеб̊ій тіл дегеніміз → // белгілі жүйөлү ғалыпқа түскөн → // стійльдік тармақтары ͡ б̊ар → // қоғамдық қызмет'әралұуан тіл ↓ /// ↑ міне ^уос'әдеб̊ій тілдің негізгі ͡ б̊асты сыйпаттамасы ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊ір нәрсег'әдетте → // мына ғылымд'анықтама берүу үшүн → // мысалы маркстің бір айтатын сөзү ͡ б̊ар әлгі → // капыйтал дегенде → // бір нәрсенің ^уөзүн ұстап → // бір нәрсег'анықтама берүу үшүн дейді → // сол нәрсенің → // сол ғұб̊^ұлұстың → // сол ͡ гатегорұйаның негізгі ͡ б̊асты-͡б̊асты ͡ ғасійеті не ^йекендігін айқындаб̊ ͡ ал → // сонұң ішінде ^йең бастысы ғай сөз → // міне соған негіздеп ͡ парыб̊ ͡ анықтама ͡ б̊ер дейді ͡ б̊айағы ↓ /// ↑ ал ^йенді сол тұрғұдан алғанда → // әдеб̊ій тілдің басты ͡ б̊ір ғасійеті → // бір ^йерек̊шелігі → // ауұзөкү тілден ^йерек̊шелігі → // бұнұң нормаланұуұ → // әдеб̊ій тілде норма ͡ б̊олады → // қалыпты жүйө ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ^уол бір ͡ б̊елгісі → // ^йекінші б̊елгісі → // әдеб̊ій тілдің ͡ ғоғамдық қызмет'әралұуан болады ↓ /// ↑ мен әрғайсысын ^уөзара түсүндүрем ↓ /// ↑ сосұн үшүншү ͡ б̊елгісі → // әдеб̊ій тілдің ілгері дамұу ͡ б̊арысында ^уонұң стійльдік тармақтары сараланады → // стійльдері ͡ б̊олады ↓ /// ↑ міне ^уос'айтқан үш нәрсе → / әдеб̊ій тілдің әдеб̊ій тіл ^йекендігің ͡ гөрсөтөтін стандарт ↓ /// ↑ ^йенді норма дегеңге ͡ гелейік → // ^уөзү ^уосұнда ^уотұрғаң ͡ гісілердің әрғайсысы → // әр жердең ͡ гелгең гісілер → // әрғайсысының білім дәрежес'әртүрлү → // әрғайсысының тілдік тәрб̊ійесі ^йелде жүрсүн → // басқа ^йелде ͡ б̊олсұн әртүрлү ↓ /// ↑ міне сол әртүрлүлүктің ^уөзү ^уорұс тілінде де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ал біздің мақ̊сатымыс сол тіліміз әртүрлү ͡ б̊олмасын → // сол тілде сөйлөйтүн сөзү де → // жазғандағы жазұуұ да ͡ б̊арлығ'әдеб̊ій тілде ͡ б̊олса ^йекен дейміз ↓ /// ↑ міне → // ^уосұдаң ͡ гелеміз дағы ͡ б̊із әдеб̊ій тілдің ^йекі формасы ͡ б̊ар дейміз ↓ /// ↑ бір формас'әдеб̊ій тілдің мынау → // бір түр'әдеб̊ій тілдің мына жазб̊а халы ͡ б̊олады → // ^йекінші түрү сөйлөу тілінде ͡ б̊олұу ͡ герек → // сөйлөу тілінің нұсқалары әдеб̊ій тілде ͡ б̊олұу ͡ герек ↓ /// ↑ сонда ^уосұ ͡ гүңгү ͡ б̊іздің ^уөмүрүмізде солай ↓ /// ↑ мын'аудыйторұйада тұрұп̊ ͡ сөйлөйтүң гісілер де → // ^ырадыйомен сөйлөгөндегі сөзүмүз → // телевійзірмен сөйлөгөн сөзүмүз → // жыйналыста сөйлөйтүн сөздөрүміз → // бұлар әдеб̊ій тілдегі сөздөр → // әдеб̊ій тілдегілер → // әдеб̊ій тілде сөйлөйтүндер ↓ /// ↑ ауұзөкү сөйлөймүз → // бірағ әдеб̊ій тілде сөйлөймүз ↓ /// ↑ сондай мәденій тілдің → // әдеб̊ій тілдің бір формасы ↓ /// ↑ ал ^йенд'әдеб̊ій тіл дейтініміз негізінде → / халық тілі негізінде жасалады ↓ /// ↑ сонд'әдеб̊ій тіл ^уөзүнүң ͡ ғорұн ^уөзүнө геректінің барлығын халық тілінен → // ауұзөкү тілден алады ↓ /// ↑ сол ауұзөкү тілден ала ^уотұрады дағы → // ауұзөкү тілге ͡ герісінш'әсер ^йетеді ↓ /// ↑ ауұзөкү тілдег'ала-құлалықтарды жойады бара-͡б̊ара → // бара-͡б̊ар'ауұзөкү тілдег'алалық → // алағұлалық → // ^уол біртіндеб̊ жойұлұуға тійіс ↓ /// ↑ жұрттұң барлығы сауатты → // барлығы ͡ б̊ілімді → // барлығы жаңағыдай әдеб̊ій тілдің ͡ғасійетін → // ^йерек̊шеліктерін жақ̊с'ұғұңған → // түсүңгөң гісілер ͡б̊олады-дағы → // келешекте солардың барлығы сөйлөгөн сөзүнд'әдеб̊ій тілде сөйлөйтүм болады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊іздің жағдайымызда ^уолай ^йемес ↓ /// ↑ мысалы ^ұунійверсійтетте ^уоқұп → // менен саб̊ағ ͡ алып ͡ пітіріп кеткем бір жігіт маған амандасады → // жолұғады → // сөйлөсөді ↓ /// ↑ сөйлөскөнде ғалқам → // сең ғашам бітірдің → // мен дейді мың тоғұжжүз ^йелүу алтыншы жылы пітірдім дейді → // ^ұунійверсійтетті ^йелүу алтыншы жылы → // ^йелүу алтыншы жыл пітірдім дейді ↓ /// ↑ сол пітірдім деген сөзү → // ^уол менің жаңағ'айтқан баламның менің саб̊ағымды жақ̊сы түсүмбөгем бала ^йекен деп түсүндүм ↓ /// ↑ бітірдім болмау ͡ герек → // бітірдім болұу ͡ герек қой ↓ ///	Әбден зерттеліп, жетер жеріне жетіп, осы жұрттың бәрі ұйғарып, осылай болсын мұның сипаты осындай болсын дейтін мәселе емес. Мұның шешілмеген мәселелері көп. Әдеби тіл деген бар-дағы сосын көркем әдебиеттің тілі бар, көркем әдебиеттің тілі бар. Көркем әдебиеттің тілі әдебиеттің тіліне қатынасы қандай сосын бұл әдеби тіл болатын болса, ол әдебиеттің сипаты қандай болады. Иә жазушылар сол әдеби тіл дегенді қалай түсіну керек. Басқаларға әдеби тілдің қандай.... қаншалықты мұның ерекшеліктері болады деген сияқты толып жатқан мәселелер бұл осы күнге дейін шешуін тапқан жоқ. Өзі мына қазақ тілінің мәселесі жайында жазып жүрген көрнекті ғалымдарымыздың бәрі де, соның бірі марқұм болған Нығмат Сауранбаев, Сәрсен Аманжолов осы күнде көзі тірі бірақ, солардың қатарына жақындап жүрген Смет Кеңесбаев деген құрдасым бар иә, Мұсабаев деген кісі осы тілшілердің қайсысы болса да, осы әлгі Ахмеди Ысқақов деген соның қайсысы болса да бәрі де осы әдебиет.... мақала жазған пікірлер айтады. Айтқанда әртүрлі ыңғайда айтады біреулер әдейі тіл тарихы байланысты деп айтады біреулер әдейі тілдің даму кезеңдері деп айтады, біреуер әдеби тілдердің мына қоғамдық қызметінің қанша екендігін әлгі ыңғайлау несінде айтады, әйтеуір әдебиет жайында әңгіме көп, әйтеуір әдебиетшілер де солай. Әдебиетшілер де әдебиет жайында көп әңгімелер жазып жүр, бірақ соның қайсысы болса да, осы менің байқағаным әлгі мен оқыған шығармаларда бұлардың қайсысын алсаңыз да, әдеби тіл деген не деген сұраққа жауап бермейді. Жаңағы айтқан авторлардың барлығының еңбектерін алып қараңыздаршы әдеби тіл жайлы сөз етеді әдебиет жайында әңгіме көтереді/ бірақ әдеби тіл деген не, міне осыған жауап жоқ. Жауап болмайтыны/ бұл// әдеби тіл деген// қиын мәселе/ бұған жауап беру бұл орыс ғалымдарының арасында да онша аяғы жерге тиген мәселе емес. Біреулер әдеби тіл дейтініміз/ бұл/ жалпы халық тілінің бір түрі дейді/ орыс ғалымдарының ішінде/ біреулер әдебиет дейтініміз/ нормаланған тіл дейді/ біреулер әдебиет дейтініміз/ стильдік негізі құрылған/ стильдік тармақтары бар тіл дейді/ енді біреулер әдебиет дейтініміз тек қана жазу тілі/ жазу қағазға түскен/ жазылған/ жазбаға түскен тіл/ бұл әдеби тіл деп осылай келеді. Сондықтан// ал енді солардың/ ішінде мысалы академик Виноградов әдеби тілге үлкен мән беріп/ кітап шығарған/ жазған. Сосын әдеби тілде мына көркем әдеби тілінің қарым-қатынасының қандай екендігін түсіндіру райында/ ол кісі көркем әдебиет тілі бұл әдеби тілге жатпайды// ал әдеби тіл дегеніміз бұл мерзімді баспасөз тілі/ кеңсе тілі// сонан соң іс қағаздар тілі/ тағысын тағы осы сияқтыларды атайды-дағы/ ал көркем әдебиет тілін әдеби тілге жатқызбайды. Өйткені/ дейді/ көркем әдебиет тілі бұл эстетикалық/ қызмет атқарады. Ал жай ауызекі сөйлеу тіліміздің қызметі// ауызекі қарым-қатынас жұмысын жүргізуге жұмсалатын болса/ көркем әдебиет көріктеудің құралы/ көркем әдебиет дейтініміз// эстетикалық әсер берудің әлгі / көркемдіктің құралы. Осылай болғаннан кейін оның қызметі басқа// ал солай болғаннан кейін/ көркем әдебиет дегеніміз бұл әдеби тілге жатпайды дегенді айтады. Осындай өзінің бір баяндамасы болды мен тыңдап ем. Ал енді сөйте отыра/ өздерінің жазған/ орыс тілінің грамматикаларында// орыс тілінің басқа мәселелерінде/ әдеби тілден мысал келтіру керек қой/ сол мысалдардың барлығы/ көркем әдебиеттен алынады. Көркем әдебиет әдеби тілге жатпайды деп отыр/ грамматикалық зерттеулеріне беретін иллюстрациялық материалдардың бәрін де әдеби тілден/ көркем әдебиеттен мысал алады. Солай болғаннан кейін ол айтқан пікір де шамасы онша/ тыңғылықты шешілген мәселе/ деп есептемеу керек. Ал былайша қарағанда/ әдеби тіл дейтініміз бұл/ халық тілінің жоғары формасы. Әдеби тіл дейтініміз бұл// ғылымның/ өнердің/ мектептің/ баспа орындарының/// радионың/ жиналыста осындай сөйлейтін сөздеріміздің/ тағысын тағы солардың// соларды қамтитын форма. Солай болғаннан кейін бұл әдеби тіл дегеніміз/ бұл ауызекі сөйлеу тілге қарама қарсы қойылатын мәселе. Мынау әлгі халықтың/ өзінің әдеби тілінің ерекшеліктері болады ғой/ бір халықтардың ерте кездегі әдеби тілі тіпті өздерінің ана тілі негізінде емес/ басқа/ бір елдердің/ басқа үстемдік жасаған// басқа елдердің тілі бар/ әдеби тілі болып есептеледі. Көп заманға дейін мысалы Индияда/ 300 жылдай ағылшындар үстемдік жасап келді. Сол ағылшынның әдеби тілі/ мемлекет тілі/ мектептегі оқытатын тілі/ газет-журналының тілі т.т. сөздер болып кетті. Мынау Европада/ Африкада да/ Африканы әрбір// Европа халықтары/ елдері бұратана ел қылып басып алған/ иә/ кім қай жерге қожайын болса/ сол жердің тілі үстем болады-дағы/ сол жердің тілі әдеби тіл есебінде жұмсалады. Өзінің ана тілі мектепте де оқытылмайды/ өзінің ана тілінде газет те шығарылмайды/ өзінің ана тілі / былай қағаберісте қалып қояды. Бірақ ауызекі сөйлеу тілі ретінде жұмсалады/ айтылады. Ал енді біздің заманымызда/ біздің заманымызда социалистік құрылыс дәуірінде ол сияқты жағдайдың болуы мүмкін емес. Біздің тіліміздің дамуына бостандық/ еркінділік берілген/ міне солай еткенде бостандық нәтижесінде біздің тіліміз даму барысында / халық тілі негізінде сол әдеби тіл жасалды/ қалыптасты. Сонда халық тілі мен екеуінің ортасында қанша айырмашылық бар. Халық тілі деген мен әдеби тілдің бір болмағаны ғой. Халық тілі деп отырғанымыз ауызекі сөйлеу тілі/ ауызекі сөйлеу тілі менен/ мынау әдеби тілдің екеуінің/ үлкен айырмашылығы бар. Екеуі бір емес/ мен солай деп ойлаймын дағы/ бірақ мына кім/// Ғабит Мұстафин/ 1956 жылы жазған бір мақаласында «Қазақ әдебиеті» деген газетте жазыпты / мақаласы бар еді/ сосын кейін тағы бір мақала жазыпты/ ол мақаласы жақсы/ әлгі жастарға арнап жазыпты/ сендердің жинақтарыңда/ тілге қатынасты. Сонда/ сонда былай дейді/ ол ауызекі сөйлеу тілі/ халық тілі бір басқа/ әдеби тіл бір басқа деген дұрыс емес/ бәрі бір тіл дейді. Енді соны тек Мұстафин ғана айтпайды/ соны орыс ғалымдарында кездестірдім/ сондай айтатындар бар. Оларды айтатындар кімдер десеңіздер мынау/ халық тілінде жасалған әдеби тілдің өкілдері айтады. Айырмашылығын байқамайды/ өйткені өзі жазушы/ айтайын деген ойын/ қазақ тіліндегі бар байлықты алады-дағы пайдалана берді. Солай болатын болғаннан кейін/ әдебиетім қайда/ әдебиет емесі қайсы/ бәрі қазақ тілі ғой/ бәрі халық тілі ғой / бәрі сол күйі алғаннан кейін/ айырмашылығы жоқ болып шығады. Ал дегенмен/ қандай айырмашылығы бар деген сұрақ туады ғой осында. Әдеби тіл деген/ ол ерекше/ ауызекі тілден ерекше/ категория ретінде ерекше жоғарғы формасы ретінде айтатын болсақ/ оның қандай нышандары бар / несіне қарап біз әдеби тілді мысалы жалпы/ ауызекі сөйлеу тілінен бөліп алып/ әдеби тіл дейміз. Соған менің өзімнің бірнеше/ айтып жүрген мақалаларда/ кейде кітапта жазып жүрген пікірім бар. Оның бірқатары мына орыс ғалымдарының айтқанымен үйлеседі/ бірқатары оған үйлеспейді/ өзімше айтамын. Дегенмен/ менің түсінігімде/ әдеби тілдің өзі// әдеби тіл дегеніміз// белгілі жүйелі қалыпқа түскен/ стильдік тармақтары бар/ қоғамдық қызметі әралуан тіл. Міне осы әдеби тілдің негізгі басты сипаттамасы. Сонда бір нәрсеге әдетте/ мына ғылымда анықтама беру үшін/ мысалы Маркстің бір айтатын сөзі бар әлгі/ капитал дегенде/ бір нәрсенің өзін ұстап/ бір нәрсеге анықтама беру үшін дейді/ сол нәрсенің/ сол құбылыстың/ сол категорияның/ негізгі басты-басты қасиеті не екендігін айқындап ал/ соның ішінде ең бастысы қай сөз/ міне соған негіздеп барып анықтама бер дейді баяғы. Ал енді сол тұрғыдан алғанда/ әдеби тілдің басты бір қасиеті/ бір ерекшелігі/ ауызекі тілден ерекшелігі/ бұның нормалануы/ әдеби тілде норма болады/ қалыпты жүйе болады. Ол бір белгісі/ екінші белгісі// әдеби тілдің қоғамдық қызметі әралуан болады. Мен әрқайсысын өзара түсіндірем. Сосын үшінші белгісі/ әдеби тілдің ілгері даму барысында/ оның стильдік тармақтары сараланады/ стильдері болады. Міне осы айтқан үш нәрсе/ әдеби тілдің әдеби тіл екендігін көрсететін стандарт. Енді норма дегенге келейік/ өзі осында отырған кісілердің әрқайсысы/ әр жерден келген кісілер/ әрқайсысының білім дәрежесі әртүрлі/ әрқайсысының тілдік тәрбиесі елде жүрсін/ басқа елде болсын әртүрлі. Міне сол әртүрліліктің өзі орыс тілінде де бар. Ал біздің мақсатымыз сол тіліміз әртүрлі болмасын/ сол тілде сөйлейтін сөзі де/ жазғандағы жазуы да барлығы әдеби тілде болса екен дейміз. Міне/ осыдан келеміз дағы біз әдеби тілдің екі формасы бар дейміз. Бір формасы әдеби тілдің мынау/ бір түрі әдеби тілдің мына жазба халы болады/ екінші түрі сөйлеу тілінде болу керек/ сөйлеу тілінің нұсқалары/ әдеби тілде болу керек. Сонда осы күнгі біздің өмірімізде солай. Мынау аудиторияда тұрып сөйлейтін кісілер де/ радиомен сөйлегендегі сөзіміз/ телевизормен сөйлеген сөзіміз/ жиналыста сөйлейтін сөздеріміз/ бұлар әдеби тілдегі сөздер/ әдеби тілдегілер/ әдеби тілде сөйлейтіндер. Ауызекі сөйлейміз / бірақ әдеби тілде сөйлейміз. Сондай мәдени тілдің// әдеби тілдің бір формасы. Ал енді әдеби тіл дейтініміз негізінде халық тілі негізінде жасалады. Сонда әдеби тіл өзінің қорын өзіне керектінің барлығын халық тілінен/ ауызекі тілден алады. Сол ауызекі тілден ала отырады дағы ауызекі тілге керісінше әсер етеді. Ауызекі тілдегі ала-құлалықтарды жояды/ бара-бара/ бара-бара ауызекі тілдегі алалық/ алақұлалық/ ол біртіндеп жойылуға тиіс. Жұрттың барлығы сауатты/ барлығы білімді/ барлығы жаңағыдай/ әдеби тілдің қасиетін/ ерекшеліктерін жақсы ұғынған/ түсінген кісілер болады-дағы келешекте/ солардың барлығы сөйлеген сөзінде әдеби тілде сөйлейтін болады. Ал енді біздің жағдайымызда олай емес. Мысалы университетте оқып/ менен сабақ алып бітіріп кеткен бір жігіт маған/ амандасады/ жолығады/ сөйлеседі. Сөйлескенде қалқам/ сен қашан бітірдің/ мен дейді 1956 жылы пітірдім дейді/ университетті 56-шы жылы/ 56-шы жыл пітірдім дейді. Сол пітірдім деген сөзі/ ол менің жаңағы айтқан баламның менің сабағымды жақсы түсінбеген бала екен деп түсіндім. Пітірдім болмау керек/ бітірдім болу керек қой.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уол жалғыз әлгі жүз дегенді дүз деп ͡ айтұу → // не б̊оолмаса ͡кійіз дегенді ͡ гійгіз деп ͡айтұу → // содан соң ійә → // мысалы → // қазақ тілінде ͡б̊із нормаланған сөздер дегеннің ͡қатарында → // нормаланған сөздер дегеннің ͡ қатарында дейміз → // ^уөйткені дейміз → / ^уосұларды қолданыстағы нормалар → // қысқасы → // ^уос'әдеб̊ій тілге тән дыб̊ыстық → // сөздің ^уөзүнің дыб̊ыстық қаб̊^ілетін сақтамай → // барын сақтамай → // ^уөзгертіп → // бұзып ͡айтұу → // не ͡б̊олмас'әдеб̊ій тілге тән сөздерд'айтпай → // әдеб̊ій тілге тән ^йемес → // ауызекі тілде ған'айтылатын ^йел ішінде → // ^уошақ ͡басында → // сонан соң жергілікті ^йерек̊шеліктерге негіздеп ͡ айтатын сөздердің → // сөздеріміздің ^уөзі ^уол әдеб̊ійет нормасынан тысқары ͡ б̊олады ↓ /// ↑ сондықтан норма дегеніміз → // бұл әдеб̊ій тілдің басты ͡б̊ір ^йерек̊шелігі → // әдеб̊ій тілге тән ерек̊ше ͡б̊ір қасійет ↓ /// ↑ ^уосұны жазушыларғ'айтčаң → // ^уонша ^йелемейді → // айтčа → // құлақ қоймайды ↓ /// ↑ ^уөйткені → / мен әлгі гәзетте ͡б̊іраз жазушыларды сынап → // солардан мысал келтіріп айтқаным болды ↓ /// ↑ сосын сол кісілермен сөйлессем → // жоқ ͡біздің ^йелде ^уосұлай дейді → // ^уосұмыз дұрыс дейді ͡б̊айағы ↓ /// ↑ ал ^йенді нормаға жатпайды десең → // ^уоған ^йенді ^уоған жоқ → // қазақ ^уосұлай деп ͡ айтады дейді ↓ /// ↑ тағы бір мысалы → // ^уосы тілді ^йең жақ̊сы зерттеген кісінің біреуі ғаб̊ійден ↓ /// ↑ ғаб̊ійденнің әлгі шығанақ → // мійллійонер ^ыромандарының барлығын сондай ық^ыласпенен → // қарағандысын → // барлығын сондай ық^ылас қойып жақ̊сы ͡көріп ^уоқыймыз ↓ /// ↑ бірақ ͡біз тілшілер ^уоқығанда → // соның ͡көркемдік → // көркемдік қасійетінің ͡қандай екеніндігін аңғарұу үшін → // сосын әс^іресе соның біздің тілдік мамандығымызға ͡керекті ͡қандай мысалдар ͡б̊ар екен → // соларды танұу үшін ^уоқыймыз көб̊інесі ↓ /// ↑ міне ^уосындайда → // әс^іресе мына қарағандыда мынандай мысалдар ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уотұра ͡кетті ^уол бір тасқа → // келе жатыр ^йеді ^уол алыста → // көрінбей қалды ^уол бізге дейді ↓ /// ↑ дәл ^уосы мысалдардың ^уөзі да → / ^уосы сыйақтылар ͡б̊ар ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ұл жерде сөйлем мүшелерінің ^уорын тәртіб̊і ^уөзгеріліп ͡айтылып ^уотұр ↓ /// ↑ ал ^йенді сөйлем мүшелерінің ͡қалыпты ^уорны → // ^уол нормасы ^уолай ^йемес қой ↓ /// ↑ ^уотұра кетті ^уол бір тасқа ^йемес → // ^уол бір тасқа ^уотұра кетті → / не ^уол бізді көрмей қалды → // тағысын тағы → // ^уосы ^уөздерің білетін құб̊^ұлыстар ↓ /// ↑ ал соны ͡кейб̊ір жазұушылар әдейі ͡құб̊ылтып ͡ айтады → // ^уөзгертіп ͡ айтады → // біле тұра ^уөзгертіп ͡ айтады ↓ /// ↑ ^уөзгертіп ͡айтқандағы ͡б̊ір мақ̊сат → // әлгі жазұушының ^уөзүнің стійльдік ^йерек̊шелігі ͡б̊олұу ͡ керек → // әрб̊ір шығарманың ^уөзүнің ^йекінші шығармасына ͡қарағанда ^йерек̊шеліктері ͡б̊олұу керек ↓ /// ↑ сондай ^йерек̊шеліктерді ͡ кейде ^уосындай бір құб̊ылмалылық жайттарға негіздеп тұрады ↓ /// ↑ ал ^йенді сол дұрыс па → // теріс пе → // ^уоған ^уонша мән бермейді ↓ /// ↑ ^уосы мәселе сөз ͡б̊олғанда → / ^уөздеріңіз сыйақты ͡кісілерменен ғаб̊ійден кездескен ^йекен де → // сол кездескенде → / ^уосындай мәселе ͡ көтеріліпті ғой → // ^уосыған қалай қарайсыз деп̊ сұрапты ғаб̊ійден ↓ /// ↑ сосын ғаб̊ійден айтты дейді → // бұл қазақта ^уосұлай деп ͡ айта ͡б̊ереді → // бар қазақ тілінде → // бар ↓ ///	↑ ^уол жалғыз әлгі жүз дегенді дүз деб̊ ͡ айтұу → // не б̊оолмаса ͡ гійіз дегенді ͡ гійгіз деб̊ ͡ айтұу → // содан соң ійә → // мысалы → // қазақ тілінде ͡б̊із нормалаңған сөздөр дегеннің ͡ ғатарында → // нормалаңған сөздөр дегеннің ͡ ғатарында дейміз → // ^уөйткөнү дейміз → // ^уосұларды қолданыстағы нормалар → // қысқасы → // ^уос'әдеб̊ій тілге тән дыб̊ыстық → // сөздүң ^уөзүнүң дыб̊ыстық қәб̊^ілетін сақтамай → // барын сақтамай → // ^уөзгөртүп → // бұзұб̊ ͡ айтұу → // не ͡б̊олмас'әдеб̊ій тілге тән сөздөрд'айтпай → // әдеб̊ій тілге тән ^йемес → // ауұзөкү тілде ған'айтылатын → // ^йел ішінде → // ^уошақ ͡пасында → // сонан соң жергілікті ^йерек̊шеліктерге негіздеб̊ ͡ айтатын сөздөрдүң → // сөздөрүміздің ^уөзү ^уол → / әдеб̊ійет нормасынан тысқары ͡б̊олады ↓ /// ↑ сондұқтан норма дегеніміз → // бұл әдеб̊ій тілдің басты ͡б̊ір ^йерек̊шелігі → // әдеб̊ій тілге тән ^йерек̊ше ͡ б̊ір ғәс^ійет ↓ /// ↑ ^уосұнұ жазұушұларғ'айтčаң → // ^уонша ^йелемейді → // айтčа → // құлақ қоймайды ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / мен әлгі гәзетте ͡б̊іраж жазұушұларды сынап → // солардан мысал гелтіріп → // айтқаным болдұ ↓ /// ↑ сосұн сол гісілермен сөйлөссөм → // жоқ ͡ піздің ^йелде ^уосұлай дейді → // ^уосұмұз дұрұс тейді ͡б̊айағы ↓ /// ↑ ал ^йенді нормаға жатпайды десең → // ^уоған ^йенді ^уоған жоқ → // қазақ ^уосұлай деб̊ ͡ айтады дейді ↓ /// ↑ тағы бір мысалы → // ^уосұ тілді ^йең жақ̊сы зерттегең гісінің біреуү ғаб̊ійден ↓ /// ↑ ғаб̊ійденнің әлгі шығанақ → // мійллійанер ^ыромандарының барлығын сондай ық^ыласпенен → // қарағандысын → // барлығын сондай ық^ылас қойұб̊ жақ̊сы ͡ гөрүп ^уоқұймұз ↓ /// ↑ бірақ ͡ піз тілшілер ^уоқұғанда → // сонұң ͡гөркөмдүк → // көркөмдүк қәсійетінің ͡ ғандай ^йекеніндігін аңғарұу үшүн → // сосұн әс^іресе сонұң біздің тілдіг мамандығымызға ͡ геректі ͡ ғандай мысалдар ͡ б̊ар ^йекен → // соларды танұу үшүн ^уоқұймұз көб̊үнөсө ↓ /// ↑ міне ^уосұндайда → / әс^іресе мына қарағандыда мынандай мысалдар ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уотұра ͡ гетті ^уол бір тасқа → // келе жатыр ^йеді ^уол алыста → // көрүмбөй ғалды ^уол бізге → / дейді ↓ /// ↑ дәл ^уосұ мысалдардың ^уөзү да → // ^уосұ сыйақтылар ͡б̊ар ↓ /// ↑ сонда ͡б̊ұл жерде сөйлөм мүшөлөрінің ^уорұн тәртіб̊і ^уөзгөрүліб̊ ͡айтылып ^уотұр ↓ /// ↑ ал ^йенді сөйлөм мүшөлөрінің ͡ ғалыпты ^уорнұ → // ^уол нормасы ^уолай ^йемес қой ↓ /// ↑ ^уотұра гетті ^уол бір тасқа ^йемес → // ^уол бір тасқа ^уотұра гетті → / не ^уол бізді ͡ гөрмөй ғалды → // тағысын тағы → // ^уосұ ^уөздөрүң білетің ғұб̊^ұлұстар ↓ /// ↑ ал сонұ ͡ гейб̊ір жазұушұлар әдейі ͡ ғұб̊ұлтұб̊ ͡айтады → // ^уөзгөртүб̊ ͡ айтады → // біле тұра ^уөзгөртүб̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ ^уөзгөртүб̊ ͡айтқандағы ͡б̊ір мақ̊сат → // әлгі жазұушұнұң ^уөзүнүң стійльдік ^йерек̊шелігі ͡б̊олұу ͡ герек → // әрб̊ір шығарманың ^уөзүнүң ^йекінші шығармасына ͡ ғарағанда ^йерек̊шеліктері ͡б̊олұу герек ↓ /// ↑ сондай ^йерек̊шеліктерді ͡ гейде ^уосұндай бір ғұб̊ұлмалылығ жайттарға негіздеп тұрады ↓ /// ↑ ал ^йенді сол дұрұс па → // теріс пе → // ^уоған ^уонша мәм бермейді ↓ /// ↑ ^уосұ мәселе сөз ͡б̊олғанда → / ^уөздөрүңіс сыйақты ͡ гісілерменен ғаб̊ійдең гездескен ^йекен де → // сол гездескенде ^уосұндай мәселе ͡ гөтөрүліпті ғой → // ^уосұғаң ғалай ғарайсыз деп̊ сұрапты → / ғаб̊ійден ↓ /// ↑ сосұн ғаб̊ійден айтты дейді → // бұл ғазақта ^уосұлай деб̊ ͡ айта ͡б̊ереді → // бар ғазақ тілінде → // бар ↓ ///	Ол жалғыз... әлгі жүз дегенді дүз деп айту, не болмаса киіз дегенді кигіз деп айту содан соң иә мысалы қазақ тілінде біз нормаланған сөздер дегеннің қатарында, нормаланған сөздер дегеннің қатарында ... дейміз өйткені дейміз. Осыларды қолданыстағы нормалар қысқасы осы әдеби тілге тән дыбыстық, сөздің өзінің дыбыстық қабілетін сақтамай, барын сақтамай өзгертіп, бұзып айту не болмаса, әдеби тілге тән сөздерді айтпай, әдеби тілге тән емес ауызекі тілде ғана айтылатын ел ішінде ошақ басында, сонан соң, жергілікті ерекшеліктерге негіздеп айтатын сөздердің, сөздеріміздің өзі ол әдебиет норасынан тысқары болады. Сондықтан норма дегеніміз бұл әдеби тілдің басты бір ерекшелігі әдеби тілге тән ерекше бір қасиет. Осыны жазушыларға айтсаң онша елемейді, айтса құлақ қоймайды. Өйткені, мен әлгі газетте біраз жазушыларды сынап, солардан мысал келтіріп, айтқаным болды. Сосын сол кісілермен сөйлессем, жоқ біздің елде осылай дейді осымыз дұрыс дейді баяғы. Ал енді нормаға жатпайды десең, оған енді оған жоқ қазақ осылай деп айтады дейді. Тағы бір мысалы осы тілді ең жақсы зерттеген кісінің біреуі Ғабиден. Ғабиденнің әлгі «Шығанақ», «Миллионер» романдарының барлығын сондай ықыласпенен «Қарағандысын» барлығын сондай ықылас қойып жақсы көріп оқимыз. Бірақ біз тілшілер оқығанда соның көркемдік, көркемдік қасиетінің қандай екеніндігін аңғару үшін сосын әсіресе соның біздің тілдік мамандығымызға керекті қандай мысалдар бар екен соларды тану үшін оқимыз көбінесе. Міне осындайда әсіресе мына «Қарағандыда» мынандай мысалдар бар. Отыра кетті ол бір тасқа, келе жатыр еді ол алыста көрінбей қалды ол бізге дейді. Дәл осы мысалдардың өзі да, осы сияқтылар бар. Сонда бұл жерде сөйлем мүшелерінің орын тәртібі өзгеріліп айтылып отыр. Ал енді сөйлем мүшелерінің қалыпты орны ол нормасы, олай емес қой. Отыра кетті ол бір тасқа емес, ол бір тасқа отыра кетті, не ол бізді көрмей қалды. Тағысын тағы осы өздерің білетін құбылыстар. Ал соны кейбір жазушылар әдейі құбылтып айтады, өзгертіп айтады, біле тұра өзгертіп айтады. Өзгертіп айтқандағы бір мақсат әлгі жазушының өзінің стильдік ерекшелігі болу керек әрбір шығарманың өзінің екінші шығармасына қарағанда ерекшеліктері болу керек. Сондай ерекшеліктерді кейде осындай бір құбылмалылық жайттарға негіздеп тұрады. Ал енді сол дұрыс па, теріс пе, оған онша мән бермейді. Осы мәселе сөз болғанда, өздеріңіз сияқты кісілерменен Ғабиден кездескен екен де, сол кездескенде, осындай мәселе көтеріліпті ғой осыған қалай қарайсыз деп сұрапты Ғабиден. Сосын Ғабиден айтты дейді бұл қазақта осылай деп айта береді, бар қазақ тілінде бар.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ауызша айта береді ғой дегені ↓ ///	↑ ауышша айта береді ғой дегені ↓ ///	Ауызша айта береді ғой дегені.
Мәулен Балақаев	▶	↑ айтыла ͡б̊ерді дейді ↓ /// ↑ ^уол гісінің бір жағынан дұрыс → / қазақ̊ша ^йелд'айта береді ↓ /// ↑ бірақ̊ сол ^йелде солай деп ͡ айтылұу → // ^уол әдеб̊ій норма ^йемес → // әдеб̊ій норманы ^уөзгертіп ͡ айтұуымыз ͡б̊олады ↓ /// ↑ ал ^йел аузындағын'айта берүу → // бұл әдеб̊ій тілге тән нәрсе ͡б̊ір жағынан → // бірақ̊ соның ^уөзүнің ^уорны ͡б̊ар → // сол белгілі сөйлеген ↓ /// ↑ негізгі ͡б̊елгілі сйүужетке → / не б̊олмаса ͡б̊елгілі әлгі → / адам характерін жасауға → // тағысын тағы ^уосындай бір мақ̊сатқа ^ылайықтап құрылса → // ^уол бір ͡ б̊асқа ↓ /// ↑ мысалы ͡б̊ір надандау ͡б̊іреуді сөйлеткенде → / әлгіндей қып̊ сөйлетčе → // сөйлемдегі сөздердің ^уорнын ^уойқастатып ^уөзгертіп → // ^уонша тілді ͡б̊ілмейтіндей қып̊ сөйлетčе → // ^уол соған жарасымды → // соған ^ылайықты → // бұл соның ͡ қасійетіне ^ылайықты нәрсе ↓ /// ↑ ал ^уолай ^йемес → // ^уортаң қолдай білімді → // сауатты деп мақтап ^уотырғаң кісілері ͡б̊арып̊ сондай сөйлеп жатčа → // значійт мұнысы дұрыс ^йемес ^йекен деп қараймыз ↓ /// ↑ ^уосындай нормалар барлық̊ сійнтак̊сійстік құр^ұлыста ^йемес → // ^ілек̊сійкада да ͡б̊ар сөздерде де ͡б̊ар ↓ /// ↑ сөздің әдеб̊ій тілге тән болатындары ͡б̊ар → // әдеб̊ій тілге тән ^йемесі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сондықтан қазақ тіліндегі сөздердің барлығы ^уол әдеб̊ій тілде қолданады деп жазыпт'әдеб̊ійетш̆ілер → // ^уоны ͡ б̊із деп жазыб жүрміз ↓ /// ↑ ^уөзі қазақ тілінде сөз ͡ б̊олатын болса → // ^уол сөзді көркем әдеб̊ійетте қолданұуға ͡ б̊олмайды деп ^йешкім айтпайды → // болады → // бірақ̊ сол ^уөзүнің ^уорнымен айтылса → // керегінд'айтылса → // ^уол ^йеді ^уорынды ↓ /// ↑ міне → / ^уосұ ^уорайда мысалы → // ^йегер қазақ тілінде ͡б̊ұрын айтылмай жүрген сөздер ͡б̊олса → // сол айтылмай жүрген сөздерді қазақ тіліне ^йенгізетін жазұушылар ͡б̊ар → // солардың ^йекі мақ̊саты ͡ б̊олады ↓ /// ↑ бір мақ̊саты → // қазақтың әдеб̊ій тіл деген тіл бұл жас қой → // ^уосұ қазақ әдеб̊ій тілді дамыта ͡б̊ерейік та → // қазақ тіліндегі ͡б̊арлық̊ сөз ͡ б̊айлықты қамтый берейік деген мақ̊сат → // бір мақ̊сат ↓ /// ↑ ^йекінші мақ̊сат → // жоқ → // ^уосы сөздер маған → // біздің ^йелге тән → // біздің ^йелде ^уосұлай деп̊ сөйлейді деп̊ сөйлейді → // жүдә деп̊ сөйлейді → // сол жүдәсын ^уөз'ала береді ↓ /// ↑ керекті ма → // керек̊сіз ͡б̊ар → // ^уорынды ма → // ^уорынсыз ͡б̊а → // жаза ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ^йенді ^уосында мынандай бір не ͡б̊ар → // ^уосы жерде ^уойланатын мынандай бір жайт бар → // әрійн'әрб̊ір жазұушы ͡б̊елгілі ^уорталықтың үуәкілі ↓ /// ↑ біреу ͡б̊атыстан → // біреу ^уоңтүстіктен → // біреу шығыстан → // тағысын тағы ↓ /// ↑ қанш'айтқанменен → / адамның ^уөзі ^уөскен ^уорталығы → // ^уөскен ^уорталығы ^уоның ^уөзүне → // ^уоның тіліне → // құлқұн мінезіне → // тағысын тағы әсер ^йетпей қоймайды ↓ /// ↑ сондықтан жазұушылардың ͡ кейб̊іреуінің аузынан жаңағы сыйақты сөздің шығұуы → // ^уол түсүнікті ↓ /// ↑ ^уөйткені ^уол ^уөзүнің ^уөзүне тән → // ^уөзүнің ^уорталығын'ыңғайлы болған нәрселер → // бірақ̊ соны жазұушы соның ͡ қайсысы дұрыс → // ^уосұлай айтқан дұрыс па ͡ б̊ойлай деп → // не ^уөне ͡б̊ойы деген дұрыс па → // не анаусы дұрыс па → // не мынаусы дұрыс па → // мен қайдамын → // мені ͡қайтесің деп тұратын сөздер ͡б̊ар ғой ↓ /// ↑ сондықтан біздің жазұушыларғ'айтатын ақылымыз → // ^йең болмаса норма дегенді сақтау үшін → // нормалық қалыпты қалыптастыра ͡б̊ерүу үшін → // ійә ^уосындай жайттарды сұрыптау → // таңдау → // талғау деген нійетті ^уосы тәкен әлімқұлов деген мақаласында жазыпты ↓ /// ↑ ал ^йенді тәкеннің бір шығармаларында мынадай жәйттегі мақалад'айттым ↓ /// ↑ ^уол кісі жұрт түсінбейтін сөздерг'әуес қой ↓ /// ↑ ійә → // сондағысы ^уол кісі ͡б̊арып → // жаңағы қазақ тілін байытамын деген мақ̊сатпен жазады → // сон'айтады да ^уөзі ↓ /// ↑ ал ^йенді ^йекінші жағынан қарағанда → // мысалы ͡көркем әдеб̊ійет көріктеудің → // көркем әдеб̊ійет тілі ͡ көріктеудің ͡құралы ↓ /// ↑ көркем әдеб̊ійеттің тілі ͡б̊ір деннен түсүнікті ͡б̊олмаса → // ал ^йенді ͡қайта қайта ^уоқыйтындай болса → // ^уол ^йенді ^уол адамды еліктірмейді ↓ /// ↑ ^уосы жөнінде чеховтың бір айтқан сөзі ͡б̊ар → // белетрійстійка → // йазык белетрійстійкій должна ͡б̊ыть сразұу понйатным → // бірден түсүнікті ͡б̊олмаған белетрійстійканың тілі ^уол әсерлі ͡б̊олмайды дейді ↓ /// ↑ шынында → // мына чеховтарды ^уоқысаң → // түургеневтерді ^уоқысаң солай ғой ↓ /// ↑ мына ͡қақалып̊ шашалып → // мынау не деген сөз ^йекен → // мынау немене ^йекен деп ^уотырмайсың ғой ↓ /// ↑ әлгі ^уорыс тілінде ^уосы нелер ͡көп → // дійалектійзм деген көп → // жергілікті ^йерек̊шеліктер дегендер ͡ көп ↓ /// ↑ сол жергілікті ^йерек̊шеліктер дегендерд'аттап ^уөтеді → // ^уоларды жолатпайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡б̊іздің әдеб̊ій тіліміздегі ͡б̊ір ͡кемшілік → // меніңше → // менің байқайтыным → // ^уосы ͡күнде не ͡көп → // жазұушы көп → // көб̊і жақ̊сы ғой құуанышты → // не ͡көп ^ыраман көп → // ^уол да ͡ құуаныш → // ^уол да жақ̊сылық ↓ /// ↑ ^уөзі ͡б̊ір	↑ айтыла ͡ б̊ерді дейді ↓ /// ↑ ^уол гісінің бір жағынан дұрұс → // қазақ̊ша ^йелд'айта береді → // бірақ̊ сол ^йелде солай деб̊ ͡ айтылұу → // ^уол әдеб̊ій норма ^йемес → // әдеб̊ій норманы ^уөзгөртүб̊ ͡ айтұуұмұз ͡ б̊олады → // ал ^йел аузұндағын'айта берүу → // бұл әдеб̊ій тілге тән нәрсе ͡ б̊ір жағынан → // бірақ̊ сонұң ^уөзүнүң ^уорнұ ͡ б̊ар → // сол белгілі сөйлөгөн ↓ /// ↑ негізгі ͡ б̊елгілі сйүужөткө → // не ͡б̊олмаса ͡ б̊елгілі әлгі адам характерін жасауға → // тағысын тағы ^уосұндай бір мақ̊сатқа ^ылайықтап құрұлса → // ^уол бір ͡ б̊асқа ↓ /// ↑ мысалы ͡ б̊ір надандау ͡ б̊іреудү сөйлөткөнде → // әлгіндей ғып̊ сөйлөтčе → // сөйлөмдөгі сөздөрдүң ^уорнұн ^уойқастатып ^уөзгөртүп → // ^уонша тілді ͡ б̊ілмейтіндей ғып̊ сөйлөтčе → // ^уол соған жарасымды → // соған ^ылайықты → // бұл сонұң ͡ ғас^ійетіне ^ылайықты нәрсе ↓ /// ↑ ал ^уолай ^йемес → // ^уортаңғолдай білімді → // сауатты деп мақтап ^уотұрғаң гісілері ͡б̊арып̊ сондай сөйлөб̊ жатčа → // значыйт мұнұсұ дұрұс ^йемес ^йекен деп қараймыз ↓ /// ↑ ^уосұндай нормалар барлық̊ сыйнтак̊сыйстік құр^ұлұста ^йемес → // ^ілек̊сійкада да ͡б̊ар → //... сөздөрдө де ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сөздүң әдеб̊ій тілге тәм болатындары ͡ б̊ар → // әдеб̊ій тілге тән ^йемесі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сондұқтаң ғазақ тіліндегі сөздөрдүң барлығы ^уол әдеб̊ій тілде қолданады деб̊ жазыпт'әдеб̊ійетшілер → // ^уонұ ͡ б̊із деб̊ жазыб̊ жүрмүз ↓ /// ↑ ^уөзү қазақ тілінде сөз ͡ б̊олатым болса → // ^уол сөздү көркөм әдеб̊ійетте қолданұуға ͡ б̊олмайды деп ^йешкім айтпайды → // болады → // бірақ̊ сол ^уөзүнүң ^уорнұмен айтылса → // керегінд'айтылса → // ^уол ^йеді ^уорұндұ ↓ /// ↑ міне → // ^уосұ ^уорайда мысалы → // ^йегер ғазақ тілінде ͡ б̊ұрұн айтылмай жүргөн сөздөр ͡ б̊олса → // сол айтылмай жүргөн сөздөрдү қазақ тіліне ^йеңгізетін жазұушұлар ͡ б̊ар → // солардың ^йекі мақ̊саты ͡ б̊олады ↓ /// ↑ бір мақ̊саты → // қазақтың әдеб̊ій тіл деген тіл бұл жас қой → // ^уосұ қазағ әдеб̊ій тілді дамыта ͡ б̊ерейік та → // қазақ тіліндегі ͡ б̊арлық̊ сөз ͡ б̊айлықты қамтый берейік деген мақ̊сат → // бір мақ̊сат ↓ /// ↑ ^йекінші мақ̊сат → // жоқ → // ^уосұ сөздөр маған біздің ^йелге тән → // біздің ^йелде ^уосұлай деп̊ сөйлөйдү → // ... деп̊ сөйлөйдү → // жүдә деп̊ сөйлөйдү → // сол ... → // жүдәсын ^уөз'ала береді ↓ /// керекті ма → // керек̊сіз ͡ б̊ар → // ^уорұндұ ма → // ^уорұнсұз ͡ б̊а → // жаза ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұнда мынандай бір не ͡ б̊ар → // ^уосұ жерде ^уойланатын мынандай бір жайт пар → // әрійн'әрб̊ір жазұушұ ͡ б̊елгілі ^уорталықтың ^үуәкілі ↓ /// ↑ біреу ͡ б̊атыстан → // біреу ^уоңтүстүктөн → // біреу шығыстан → // тағысын тағы ↓ /// ↑ қанш'айтқамменен → // адамның ^уөзү ^уөскөн ^уорталығы → // ^уөскөн ^уорталығы ^уонұң ^уөзүнө → // ^уонұң тіліне → // құлқұн-мінезіне → // тағысын тағы әсер ^йетпей ғоймайды ↓ /// ↑ сондұқтан жазұушұлардың ͡гейб̊іреуүнүң аузұнан жаңағы сыйақты сөздүң шығұуұ → // ^уол түс^үнүкті ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^уол ^уөзүнүң ^уөзүнө тән → // ^уөзүнүң ^уорталығын'ыңғайлы болған нәрселер → // бірақ̊ сонұ жазұушұ → // сонұң ͡ ғайсысы дұрұс → // ^уосұлай айтқан дұрұс па ͡ б̊ойлай деп → // не ^уөнө ͡ б̊ойұ деген дұрұс па → // н'анаусұ дұрұс па → // не мынаусұ дұрұс па → // мең ғайдамын → // мені ͡ ғайтесің деп тұратын сөздөр ͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ сондұқтам біздің жазұушұларғ'айтатын ақылымыз → // ^йең болмаса норма дегенді сақтау үшүн нормалық қалыпты қалыптастыра ͡ б̊ерүу үшүн → // ійә ^уосұндай жайттарды сұрұптау → // таңдау → // талғау деген нійетті ^уосұ тәкен әлімқұлов деген мақаласында жазыпты ↓ /// ↑ ал ^йенді тәкеннің ... бір шығармаларында мынадай жәйттегі мақалад'айттым ↓ /// ↑ ^уол гісі жұрт түсүмбөйтін сөздөрг'әуөс қой ↓ /// ↑ ійә → // сондағысы ^уол гісі ͡ б̊арып → // жаңағы қазақ тілім байытамын деген мақ̊сатпен жазады → // сон'айтады да ^уөзү ↓ /// ↑ ал ^йенді ^йекінші жағынаң ғарағанда → // мысалы ͡ гөркөм әдеб̊ійет көрүктөудүң → // көркөм әдеб̊ійет тілі ͡ гөрүктөудүң ͡ ғұралы ↓ /// ↑ көркөм әдеб̊ійеттің тілі ͡ б̊ір деннен түс^үнүкті ͡ б̊олмаса → // ал ^йенді ͡ ғайта-͡ғайта ^уоқұйтұндай болса → // ^уол ^йенді ^уол адамды еліктірмейді ↓ /// ↑ ^уосұ жөнүндө чехыфтұң бір айтқан сөзү ͡ б̊ар → // беллетрійстійка → // йазык белетрійстійкій должна ͡ б̊ыть сразұу панйатным → // бірден түс^үнүкті ͡ б̊олмағам белетрійстійканың тілі ^уол әсерлі ͡б̊олмайды дейді ↓ /// ↑ шынында → // мына чехыфтарды ^уоқұсаң → // түургөнөвтерді ^уоқұсаң солай ғой ↓ /// ↑ мына ͡ ғақалып̊-шашалып → // мынау не деген сөз ^йекен → // мынау немене ^йекен деп ^уотұрмайсың ғой ↓ /// ↑ әлгі ^уорұс тілінде ^уосұ нелер ͡гөп → // дыйалектійзм дегең гөп → // жергілікті ^йерек̊шеліктер дегендер ͡ гөп ↓ /// ↑ сол жергілікті ^йерек̊шеліктер дегендерд'аттап ^уөтөдү → // ^уоларды жолатпайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ б̊іздің әдеб̊ій тіліміздегі ͡ б̊ір ͡гемшілік → // менімше → // менің байқайтыным → // ^уосұ ͡ гүндө не ͡ гөп → // жазұушұ ͡ гөп → // көб̊ү жақ̊сы ғой ͡ ғұуанышты → // не ͡ гөп ^ырамаң ͡ гөп → // ^уол да ͡ ғұуаныш → // ^уол да жақ̊сылық ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ б̊ір	Айтыла берді дейді. Ол кісінің бір жағынан дұрыс қазақша елде айта береді. Бірақ сол елде солай деп айтылу ол әдеби норма емес, әдеби норманы өзгертіп айтуымыз болады. Ал ел аузындағыны айта беру бұл әдеби тілге тән нәрсе бір жағынан бірақ соның өзінің орны бар сол белгілі сөйлеген. Негізгі белгілі сюжетке, не болмаса белгілі әлгі адам характерін жасауға, тағысын тағы осындай бір мақсатқа лайықтап құрылса, ол бір басқа. Мысалы бір надандау біреуді сөйлеткенде әлгіндей ғып сөйлетсе, сөйлемдегі сөздердің орнын ойқастатып өзгертіп, онша тілді білмейтіндей ғып сөйлетсе, ол соған жарасымды, соған лайықты, бұл соның қасиетіне лайықты нәрсе. Ал олай емес ортанқолдай білімді, сауатты деп мақтап отырған кісілері барып сондай сөйлеп жатса, значит мұнысы дұрыс емес екен деп қараймыз. Осындай нормалар барлық синтаксистік құрылыста лексикада да бар сөздерде де бар. Сөздің әдеби тілге тән болатындары бар, әдеби тілге тән емесі бар. Сондықтан қазақ тіліндегі сөздердің барлығы ол әдеби тілде қолданады деп жазыпты әдебиетшілер оны біз деп жазып жүрміз. Өзі қазақ тілінде сөз болатын болса, ол сөзді көркем әдебиетте қолдануға болмайды деп ешкім айтпайды болады, бірақ сол өзінің орнымен айтылса, керегінде айтылса, ол еді орынды. Міне осы орайда мысалы егер қазақ тілінде бұрын айтылмай жүрген сөздер болса, сол айтылмай жүрген сөздерді қазақ тіліне енгізетін жазушылар бар солардың екі мақсаты болады. Бір мақсаты қазақтың әдеби тіл деген тіл бұл жас қой осы қазақ әдеби тілді дамыта берейік та, қазақ тіліндегі барлық сөз байлықты қамти берейік деген мақсат, бір мақсат. Екінші мақсат жоқ, осы сөздер маған біздің елге тән біздің елде осылай деп сөйлейді деп сөйлейді жүдә деп сөйлейді, сол ... жүдәсын өзі ала береді. Керекті ма, керексіз бар, орынды ма, орынсыз ба жаза береді. Енді осында мынандай бір не бар осы жерде ойланатын мынандай бір жайт бар, әрине әрбір жазушы белгілі орталықтың уәкілі. Біреу батыстан, біреу оңтүстіктен, біреу шығыстан тағысын тағы. Қанша айтқанменен адамның өзі өскен орталығы, өскен орталығы оның өзіне, оның тіліне, құлқын-мінезіне, тағысын тағы әсер етпей қоймайды. Сондықтан жазушылардың кейбіреуінің аузынан жаңағы сияқты сөздің шығуы ол түсінікті. Өйткені ол өзінің, өзіне тән өзінің орталығына ыңғайлы болған нәрселер бірақ соны жазушы соның қайсысы дұрыс, осылай айтқан дұрыс па бойлай деп, не өне бойы деген дұрыс па, не анаусы дұрыс па, не мынаусы дұрыс па мен қайдамын, мені қайтесің деп тұратын сөздер бар ғой. Сондықтан біздің жазушыларға айтатын ақылымыз ең болмаса норма дегенді сақтау үшін, нормалық қалыпты қалыптастыра беру үшін, ия осындай жайттарды сұрыптау, таңдау, талғау деген ниетті осы Тәкен Әлімқұлов деген мақаласында жазыпты. Ал енді Тәкеннің... Бір шығармаларында мынадай жәйттегі мақалада айттым. Ол кісі жұрт түсінбейтін сөздерге әуес қой. Иә сондағысы ол кісі барып, жаңағы қазақ тілін байытамын деген мақсатпен жазады, соны айтады да өзі. Ал енді екінші жағынан қарағанда, мысалы көркем әдебиет көріктеудің көркем әдебиет тілі көріктеудің құралы. Көркем әдебиеттің тілі бір деннен түсінікті болмаса, ал енді қайта-қайта оқитындай болса, ол енді ол адамды еліктірмейді. Осы жөнінде Чеховтың бір айтқан сөзі бар беллетристика язык беллетристики должна быть сразу понятным, бір деннен түсінікті болмаған беллетристиканың тілі ол әсерлі болмайды дейді. Шынында мына Чеховтарды оқысаң, Тургеневтерді оқысаң солай ғой. Мына қақалып-шашалып, мынау не деген сөз екен. Мынау немене екен деп отырмайсың ғой. Әлгі орыс тілінде осы нелер көп, диалектизм деген көп, жергілікті ерекшеліктер дегендер көп. Сол жергілікті ерекшеліктер дегендерді аттап өтеді, оларды жолатпайды. Ал енді біздің әдеби тіліміздегі бір кемшілік меніңше менің байқайтыным осы күнде не көп жазушы көп көбі жақсы ғой қуанышты, не көп роман көп ол да қуаныш, ол да жақсылық. Өзі бір
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^ыраман ↓ /// ↑ ійә → // сол ^йенд'әрб̊ір ^ыраманд'ашып қарасаңыз → // соның ішінде ^уосы қазақ тіліне тән сөздөр ͡ көп қой әрійне ↓ /// ↑ қазақ тілінде ͡ б̊ар сөздерді қамтыйды → // бірақ̊ соның ішінде ͡б̊ірқатар'әдеб̊ій тілге тән ^йемес ↓ /// ↑ қате → // кемшіліктер ͡көп кездеседі ↓ /// ↑ сонда ͡кейб̊іреулөр ͡б̊ылай ^уойлайды → // нұу жарайды → // мына ͡б̊іздің ^йелде мал шарұуашылығыменен шұғылданады ↓ /// ↑ сіздің ^йелд'ауыл шарұуашылығыменен → // әлгі ^йегін шарұуашылығыменен шұғылданады → // міне ^уосындай шарұуашылыққа ͡ қат^ынасты сөздерді нег'айтпаймыз → // неге пайдаланбаймыз деп ↓ /// ↑ ^уол керек → // пайдаланұу ͡керек ↓ /// ↑ ^йегер → / бірдеңен'айтқаныңда → / сол жайлы ͡б̊ір мақ̊сатт'айтқың келгенде → / соған ^ылайықт'әдеб̊ій тілде сөз ͡б̊олмаса → // ^уол сөзді халық тілінің бар ͡ б̊айлығын алұу деген → / ^уол осы ͡ күнге дейін байағыдан келе жатқан ^уол ^йереже → // ^йереже ↓ /// ↑ мысалы → // бірқатар ͡ кісілер ͡ көшет дегенді ͡б̊ілмеуі мүмкін ↓ /// ↑ ^уөйткені мен әлгі ͡б̊ір ^уөлеңдерді ^уоқығанда → / балаларға ͡ кітәб̊ жазұу үшін → / көркем әдеб̊ійеттен → // әс^іресе мына ^уөлеңдерден қараймын → // қандай мысалдар ͡ б̊ар ^йекенін ↓ /// ↑ ійә → // жақ̊сы ^уөзі балаларға ^ылайықты → // соларға ^ылайық ↓ /// ↑ сонда ͡көшет ^йектік демейді → // шұб̊ат ^йектік → // шұб̊ұр ^йектік → // шұб̊ұр ^йектік дейді → // б̊ірнеш'ақыннан кездестірдім ↓ /// ↑ көшет деген сөз сол жерде жоқ → // ал ^йенді ^уондай сөзд'әрійне алұу ͡ керек → // қамтұу ͡керек ↓ /// ↑ қарық ͡деген сөз кейб̊ір жерде жоқ → // мысалы ͡б̊іреуден соб̊ық ͡дегенді сұрадым → // соб̊ық ͡дегенді ͡б̊ілесің бе дедім → // мына ͡б̊іздің ғайнеден дегем білгіш бала ↓ /// ↑ ійә → // соб̊ықтың не ^йекенін білмейді ^йекен (күледі) ↓ /// ↑ ал ^уоның білмеуі → // ^уоның білмеуі → // менің де ͡б̊ілмейтін сөздерім ͡көп ↓ /// ↑ ^уол ^йенді ^уол күлкі ^йемес → // ^уоның білмеуі → // ^уөйткен'адам ^уөзі ^уөмүрінде ^уондай жерлермен → // сондай білмейтін кісі ͡ б̊ар ма ^уосында ↓ ///	↑ ^ыраман ↓ /// ↑ ійә → // сол ^йенд'әрб̊ір ^ыраманд'ашып қарасаңыз → // сонұң ішінде ^уосұ қазақ тіліне тән сөздөр ͡ гөп қой әрійне ↓ /// ↑ қазақ тілінде ͡ б̊ар сөздөрдү қамтыйды → // бірақ̊ сонұң ішінде ͡б̊ірғатар'әдеб̊ій тілге тән ^йемес ↓ /// ↑ қате → // кемшіліктер ͡ гөп кездеседі ↓ /// ↑ сонда ͡ гейб̊іреулөр ͡б̊ылай ^уойлайды → // нұу жарайды → // мына ͡б̊іздің ^йелде мал шарұуашылығыменен шұғұлданады → // сіздің ^йелд'ауұл шарұуашылығыменен → // әлгі ^йегін шарұуашылығыменен шұғұлданады → // міне ^уосұндай шарұуашылыққа ͡ ғат^ынасты сөздөрдү нег'айтпаймыз → // неге пайдаламбаймыз деп ↓ /// ↑ ^уол герек → // пайдаланұу ͡ герек ↓ /// ↑ ^йегер → / бірдеңен'айтқаныңда → // сол жайлы ͡б̊ір мақ̊сатт'айтқың келгенде → // соған ^ылайықт'әдеб̊ій тілде сөз ͡б̊олмаса → // ^уол сөздү халық тілінің бар ͡б̊айлығын алұу деген → / ^уол ^уосұ ͡ гүңгө дейім байағыдаң геле жатқан ^уол ^йереже → // ^йереже ↓ /// ↑ мысалы → // бірғатар ͡ гісілер ͡ гөшөт дегенді ͡б̊ілмеуү мүмкүн ↓ /// ↑ ^уөйткөнү мен әлгі ͡б̊ір ^уөлөңдөрді ^уоқұғанда → / балаларға ͡ гітәб̊ жазұу үшүн → / көркөм әдеб̊ійеттен → // әс^іресе мына ^уөлөңдөрдең ғараймын → / қандай мысалдар ͡б̊ар ^йекенін ↓ /// ↑ ійә → // жақ̊сы ^уөзү → / балаларға ^ылайықты → // соларға ^ылайық ↓ /// ↑ сонда ͡ гөшөт ^йектік демейді → // шұб̊ат ^йектік → // шұб̊ұр ^йектік → // шұб̊ұр ^йектік дейді ͡б̊ірнеш'ақыннаң ͡ гездестірдім ↓ /// ↑ көшөт ͡ теген сөс сол жерде жоқ → // ал ^йенді ^уондай сөзд'әрійне алұу ͡ герек → // қамтұу ͡ герек ↓ /// ↑ қарығ ͡ деген сөз гейб̊ір жерде жоқ → // мысалы ͡ б̊іреудөн соб̊ұғ ͡ дегенді сұрадым → // соб̊ұғ ͡ дегенді ͡ б̊ілесің бе дедім → / мына ͡б̊іздің ғайнеден дегем білгіш ͡ пала ↓ /// ↑ ійә → // соб̊ұқтұң не ^йекенім білмейді ^йекен (күлөдү) ↓ /// ↑ ал ^уонұң білмеуү → // ^уонұң білмеуү → // менің де ͡ б̊ілмейтін сөздөрүм ͡ гөп ↓ /// ↑ ^уол ^йенді ^уол ͡ гүлкү ^йемес → // ^уонұң білмеуү → // ^уөйткөн'адам ^уөзү ^уөмүрүнде ^уондай жерлермен сондай → // білмейтің ͡ гісі ͡ б̊ар ма ^уосұнда ↓ ///	Роман. Иә сол енді әрбір романды ашып қарасаңыз соның ішінде осы қазақ тіліне тән сөздер көп қой әрине. Қазақ тілінде бар сөздерді қамтиды, бірақ соның ішінде бірқатары әдеби тілге тән емес. Қате кемшіліктер көп кездеседі. Сонда кейбіреулер былай ойлайды ну жарайды, мына біздің елде мал шаруашылығыменен шұғылданады. Сіздің елде ауыл шаруашылығыменен әлгі егін шаруашылығыменен шұғылданады, міне осындай шаруашылыққа қатынасты сөздерді неге айтпаймыз, неге пайдаланбаймыз деп. Ол керек пайдалану керек. Егер бірдеңені айтқаныңда сол жайлы бір мақсатта айтқың келгенде соған лайықты әдеби тілде сөз болмаса, ол сөзді халық тілінің бар байлығын алу деген ол осы күнге дейін баяғыдан келе жатқан ол ереже ереже. Мысалы, бірқатар кісілер көшет дегенді білмеуі мүмкін. Өйткені мен әлгі бір өлеңдерді оқығанда балаларға кітап жазу үшін көркем әдебиеттен әсіресе мына өлеңдерден қараймын, қандай мысалдар бар екенін. Иә жақсы өзі балаларға лайықты соларға лайық. Сонда көшет ектік демейді шұбат ектік, шұбыр ектік, шұбыр ектік дейді, бірнеше ақыннан кездестірдім. Көшет деген сөз сол жерде жоқ, ал енді ондай сөзді әрине алу керек, қамту керек. Қарық деген сөз кейбір жерде жоқ, мысалы біреуден собық дегенді сұрадым собық дегенді білесің бе дедім мына біздің Ғайнеден деген білгіш бала.... Иә собықтың не екенін білмейді екен (күледі). Ал оның білмеуі, оның білмеуі, менің де білмейтін сөздерім көп. Ол енді ол күлкі емес оның білмеуі өйткені адам өзі өмірінде ондай жерлермен сондай білмейтін кісі бар ма осында...
Мәулен Балақаев	▶	↑ солай ійә → // соны ͡б̊ілмейтіндер ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ ^уөзі сөз дейтініміздің ^уөз'айналып келгенде → / адамның айналасындағы ^уобъектійвті ͡ құб̊^ұлысты танұуының ͡ көр^үнісі ↓ /// ↑ адам айналасында → / ^уөзүнің ^уөмүрінде не затты зат деп таныса → // сол затқ'ат қойады ↓ /// ↑ ^йегер ^уол зат ^уөмүріне ͡ керек болмаса → // тұрмысына ͡ керек болмаса → // ^уоның аты ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ маған бір ана ͡б̊ір ͡кезде → / бір жігіт келді ↓ /// ↑ бір жағы ͡ күлк'үшін айтайын → // балақаевт'іздеп келіпті ↓ /// ↑ жұмысы қайсы → // жұмысың не деп̊ сұрағанымда → / мен дейді → / мынау түлкіб̊ас ауданында заготовшійк ^йедім дейді ↓ /// ↑ ^уөз'әдемі жігіт čондай → / ^уөзі жақ̊сы ͡кійінген → // келісті ↓ /// ↑ ^уосы мынау → // ійә загатовшійк̊сіз → // не ͡ керек ^йеді → // менен қандай пайда тійеді ↓ /// ↑ менің дайындайтын ^йештеңем жоқ қой → / беретін (күледі) ↓ /// ↑ жоқ мен дейді → // ійтčійгек дайындайтынмын дейді → // ійтčійгек деген шөп бар ғой ↓ /// ↑ сол ^йелде дейді → // мені келемежб̊ен → / қыз келіншек ійтčійгек келе жатыр деп мазақтайтын болды дейді ↓ /// ↑ ійә → // ійтčійгек келе жатыр деп ^уос'ійтčійгек дейтіннің атын ^уөзгертүуге ͡ б̊олмай ма деп менен сұрағаны сол (күледі) ↓ /// ↑ сосын мен айттым ^йенді → // қазақ ^уон'итčійгек дейтін болса → // ^уол менің ^йеш қолымнан келмейді → // ^уондайд'істей алмаймыз → // ^уоны мен ^йемес/ ^йешкім д'істей алмайды → // басқа сөз таб̊ұу мүмкін ^йемес → // ійә ↓ /// ↑ сосын дейді → // ^йенді соны қазақ әйтеуір зат деп түсүніп → // әлгідей ійтпенен байланысты қылып ͡ айта салған ғой ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұның ^уорысш'аты бар ма ^йекен деп қарасам → // ^уорысш'аты жоқ ^йекен → // ^уорыстар ^уоның атын ^ылатынш'атайды ^йекен → // ^ылатынш'аты анаб̊азійс ^йекен → // анаб̊азійс ↓ ///	↑ солай ійә → // сонұ ͡ б̊ілмейтіндер ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ ^уөзү сөз дейтініміздің ^уөз'айналып келгенде → / адамның айналасындағы абъектійвті ͡ ғұб̊^ұлұсты танұуұнұң ͡ гөр^үнүсі ↓ /// ↑ адам айналасында → / ^уөзүнүң ^уөмүрүнде не затты зат деп таныса → // сол затқ'ат қойады ↓ /// ↑ ^йегер ^уол зат ^уөмүрүне ͡ герек болмаса → // тұрмұсұна ͡ герек болмаса → // ^уонұң аты ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ мағам бір ана ͡ б̊ір ͡ гезде → / бір жігіт келді ↓ /// ↑ бір жағы ͡ гүлк'үшүн айтайын → // балақаевт'іздеп келіпті ↓ /// ↑ жұмұсұ ғайсы → // жұмұсұң не деп̊ сұрағанымда → / мен дейді → / мынау түлкүб̊ас ауданында загатовшійк ^йедім дейді ↓ /// ↑ ^уөз'әдемі жігіт čондай → / ^уөзү жақ̊сы ͡ гійіңген → // келісті ↓ /// ↑ ^уосұ мынау → // ійә загатовшійк̊сіз → // не ͡ герек ^йеді → // менең ғандай пайда тійеді ↓ /// ↑ менің дайындайтын ^йештеңем жоқ қой → / беретін (күлөдү) ↓ /// ↑ жоғ мен дейді → / ійтčійгек дайындайтыммын дейді → // ійтčійгек деген шөп пар ғой ↓ /// ↑ сол ^йелде дейді → // мені гелемежб̊ен → / қыз геліншег ійтčійгек келе жатыр деп мазақтайтым болдұ дейді ↓ /// ↑ ійә → // ійтčійгек келе жатыр деп ^уос'ійтčійгек дейтіннің атын ^уөзгөртүугө ͡ б̊олмай ма деп менен сұрағаны сол (күлөдү) ↓ /// ↑ сосұн мен айттым ^йенді → / қазақ ^уон'ійтčійгек дейтім болса → // ^уол менің ^йеш қолұмнаң гелмейді → // ^уондайд'істей алмаймыз → // ^уонұ мен ^йемес → // ^йешкім д'істей алмайды → // басқа сөз таб̊ұу мүмкүн ^йемес → // ійә ↓ /// ↑ сосұн дейді → // ^йенді сонұ қазағ әйтеуүр зат деп түсүнүп → // әлгідей ійтпенем байланысты қылыб̊ ͡ айта салған ғой ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұнұң ^уорұшш'аты бар ма ^йекен деп қарасам → // ^уорұшш'аты жоқ ^йекен → // ^уорұстар ^уонұң атын ^ылатынш'атайды ^йекен → // ^ылатынш'аты анаб̊азыйс ^йекен → // анаб̊азыйс ↓ ///	Солай иә, соны білмейтіндер бар екен. Өзі сөз дейтініміздің өзі айналып келгенде адамның айналасындағы объективті құбылысты тануының көрінісі. Адам айналасында өзінің өмірінде не затты зат деп таныса, сол затқа ат қояды. Егер ол зат өміріне керек болмаса, тұрмысына керек болмаса, оның аты болмайды. Маған бір ана бір кезде бір жігіт келді. Бір жағы күлкі үшін айтайын Балақаевты іздеп келіпті. Жұмысы қайсы жұмысың не деп сұрағанымда, мен дейді мынау Түлкібас ауданында заготовщик едім дейді. Өзі әдемі жігіт сондай өзі жақсы киінген келісті. Осы мынау иә загатовщиксіз, не керек еді менен қандай пайда тиеді. Менің дайындайтын ештеңем жоқ қой, беретін (күледі). Жоқ мен дейді, итсигек дайындайтынмын дейді, итсигек деген шөп бар ғой. Сол елде дейді мені келемежбен қыз-келіншек итсигек келе жатыр деп мазақтайтын болды дейді. Иә итсигек келе жатыр деп, осы итсигек дейтіннің атын өзгертуге болмай ма деп менен сұрағаны сол (күледі). Сосын мен айттым енді қазақ оны итсигек дейтін болса, ол менің еш қолымнан келмейді ондайды істей алмаймыз, оны мен емес. Ешкім де істей алмайды, басқа сөз табу мүмкін емес иә. Сосын дейді енді соны қазақ әйтеуір зат деп түсініп, әлгідей итпенен байланысты қылып айта салған ғой. Енді осының орысша аты бар ма екен деп қарасам, орысша аты жоқ екен, орыстар оның атын латынша атайды екен, латынша аты анабазис екен, анабазис.
Мәулен Балақаев	▶	↑ бұл дәр'үшін пайдаланады ^йекен → // әйтеуір ^ылатынш'аты анаб̊азійс деп жазыпты → // сүуретін салыпты ↓ /// ↑ ійә → // дәр'үшін пайдаланады ^йекен дағы → // сондықтан ^уоны дайындайды ^йекен әлгіндей → // керек болғандағысы ғой ^уөмірде ↓ /// ↑ сонда ^уол ^уөмірге керек болмаса → // ^уонда ^уоның аты да ͡ б̊олмас ^йеді ғой ↓ /// ↑ қазақта не ͡ көп → // шөптің аты ͡ көп → // күйреуік дейді → // жантақ ͡ дейді → // ^йеб̊елек дейді → // тағысын тағы дейд'әйтеуүр → // қандай шөп бар соның барлығының аты ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уол ^йенді ^уөмүріне ͡ керек болды → // сосын ^йенд'әрб̊ір шөпк'ат қойады ↓ /// ↑ ал сондайдың біразының аты ^уорыс тілінде жоқ ↓ /// ↑ не ͡ б̊олмаса мінекей қазақтың ^уөмүрінде мал шарұуашылығымен шұғылданған халық қой → / қазақ ↓ /// ↑ қазақ тілінд'әлгі түйемен байланыст'атаудың жетпіш шақт'аты бар → // нар → // інген → // бұура → // тайлақ → // тағысын тағылар → // аты ͡ көп ↓ /// ↑ сол мына түйемен байланысты қазақ тілінде жетпіс шақт'ат бар дағы → // ал ^йенді жер жүзінде түйені ^йең ͡ көп бағатын → // түйемен көб̊^үрек айналысатын халық арап халқы ↓ /// ↑ арап тілінде ͡ б̊ес жүздей аты ͡б̊ар → // түйемен байланыст'аты ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уорыс тілінде қанш'ат бар → // бір ақ ат бар → // верблйүуд дейді де қойады ↓ /// ↑ сосын ар жағы двұухгорб̊ый → // ^уодногорб̊ый → // верблйүужонок деп кішкентайын айтады → / ботасын → // барлығы верблйүуд деген сөзден шығады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡қараңыздаршы ^йенді → // сонда мына ^уорыс тілі ͡ қазақ тіліне қарағанда ͡ кедей болғаны ма → // жарлы ͡ б̊олғаны ма ↓ /// ↑ дәл ^уосы жерінен → / ^уөйткені ͡ б̊ұл ^уөзі түйе деген жанұуар ^уолардың ^уөмүрінде ͡ б̊әлендей қызмет атқарған жоқ → // ^үрөлі ͡ б̊олған жоқ ↓ /// ↑ ал қазақтың тұрмысында жаңағы түйе де → // шөп те → // тағысын тағы малмен байланыст'атаулардың көп болұуы → // ^уоның ^уөмүріндегі жаңағы ^уобъектійвті ͡ б̊олмысты танұуының бір ͡ б̊елгісі → // формасы ͡ б̊олды ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уоның ^йесесіне ^уорыс тілінде гүлдің аты ͡ көп ↓ /// ↑ қазақ тілінде гүлдің аты ͡ б̊ір ^йекеуақ ↓ /// ↑ ^уөйткені → / гүл қазақтың ͡ кәдімгі ͡ көшіп қонып жүрген ^уөмүрінде → // іргесінде жатқан шөптердің бір түрі сыйақты гүл дей салады ↓ /// ↑ гүл дей салады → // қандай гүл ^уоған мән бермейді → // ^уоның мағ^ынасы да ͡б̊олмайды → // горшокқа салып → // жаңағы ͡ б̊ір жерге қоймайды ↓ /// ↑ тіпті ^уорыс тілінде ^йеш ат таб̊ылмағаннан кейін бір гүлдің аты ͡ б̊абій сплетній → // бабій сплетній деп ͡ ат қойыпты ↓ /// ↑ сондай гүлдің аты ͡ б̊ірнеше мың ^уөмүрінде ^уосындай ↓ ///	↑ бұл дәр'үшүн пайдаланады ^йекен → // әйтеуүр ^ылатынш'аты анаб̊азыйс теб̊ жазыпты → // сүурөтүн салыпты ↓ /// ↑ ійә → // дәр'үшүн пайдаланады ^йекен дағы → // сондұқтан ^уонұ дайындайды ^йекен әлгіндей → // керек болғандағысы ғой ^уөмүрдө ↓ /// ↑ сонда ^уол ^уөмүргө керек болмаса → // ^уонда ^уонұң аты да ͡ б̊олмас ^йеді ғой ↓ /// ↑ қазақта не ͡ гөп → // шөптүң аты ͡ гөп → // күйрөуүк дейді → // жантағ ͡ дейді → // ^йеб̊елек дейді → // тағысын тағы дейд'әйтеуүр → // қандай шөп ͡ пар сонұң барлығының аты ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уол ^йенді ^уөмүрүне ͡ герек болдұ → // сосұн ^йенд'әрб̊ір шөпк'ат қойады ↓ /// ↑ ал сондайдың біразының аты ^уорұс тілінде жоқ ↓ /// ↑ не ͡б̊олмаса мінекей ғазақтың ^уөмүрүнде мал шарұуашылығымен шұғұлдаңған халық қой → / қазақ ↓ /// ↑ қазақ тілінд'әлгі түйөмөм ͡ байланыст'атаудұң жетпіш ͡ шақт'аты бар → // нар → // іңген → // бұура → // тайлақ → // тағысын тағылар → // аты ͡ гөп ↓ /// ↑ сол мына түйөмөм ͡ байланысты ғазақ тілінде жетпіш ͡ шақт'ат бар дағы → // ал ^йенді жер жүзүндө түйөнү ^йең ͡ гөп пағатын → // түйөмөң гөб̊^үрөг ͡ айналысатын халығ арап ͡ халқы ↓ /// ↑ арап ͡ тілінде ͡ б̊еш ͡ шүздөй аты ͡ б̊ар → // түйөмөм ͡ байланыст'аты ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уорұс тілінде қанш'ат бар → // бірағ ͡ ат ͡ пар → // верблйүуд дейді де қойады ↓ /// ↑ сосұн ар жағы двұухгорб̊ұй → // адногорб̊ұй → // верблйүужоног деп кішкентайын айтады → / ботасын → // барлығы верблйүуд деген сөздөн шығады ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғараңыздаршы ^йенді → // сонда мына ^уорұс тілі ͡ ғазақ тіліне ͡ ғарағанда ͡ гедей болғаны ма → // жарлы ͡ б̊олғаны ма ↓ /// ↑ дәл ^уосұ жерінен → // ^уөйткөнү ͡ б̊ұл ^уөзү түйө деген жанұуар ^уолардың ^уөмүрүнде ͡ б̊әлендей ͡ ғызмет атқарған жоқ → // ^үрөлү ͡ б̊олған жоқ ↓ /// ↑ ал ғазақтың тұрмұсұнда жаңағы түйө дө → // шөп тө → // тағысын тағы малмем ͡ байланыст'атаулардың көп ͡ полұуұ → // ^уонұң ^уөмүрүндегі жаңағы абъектійвті ͡ б̊олмұстұ танұуұнұң бір ͡ б̊елгісі → // формасы ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уонұң ^йесесіне ^уорұс тілінде гүлдүң аты ͡ гөп ↓ /// ↑ қазақ тілінде гүлдүң аты ͡ б̊ір ^йекеуақ ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → / гүл ғазақтың ͡гәдімгі ͡ гөшүп қонұб̊ жүргөн ^уөмүрүнде → // іргесінде жатқан шөптөрдүң бір түрү сыйақты → // гүл дей салады ↓ /// ↑ гүл дей салады → // қандай гүл ^уоған мәм бермейді → // ^уонұң мағ^ынасы да ͡ б̊олмайды → // гаршокқа салып → // жаңағы ͡ б̊ір жерге қоймайды ↓ /// ↑ тіпті ^уорұс тілінде ^йеш ат таб̊ылмағаннаң ͡ гейім бір гүлдүң аты ͡ б̊абій сплетній → // бабій сплетній деб̊ ͡ ат қойұптұ ↓ /// ↑ сондай гүлдүң аты ͡ б̊ірнеше мың ^уөмүрүнде ^уосұндай ↓ ///	Бұл дәрі үшін пайдаланады екен, әйтеуір латынша аты анабазис деп жазыпты, суретін салыпты. Иә дәрі үшін пайдаланады екен дағы сондықтан оны дайындайды екен әлгіндей керек болғандағысы ғой өмірде. Сонда ол өмірге керек болмаса, онда оның аты да болмас еді ғой. Қазақта не көп, шөптің аты көп, күйреуік дейді, жантақ дейді, ебелек дейді тағысын тағы ... дейді әйтеуір қандай шөп бар соның барлығының аты бар. Ол енді өміріне керек болды сосын енді әрбір шөпке ат қояды. Ал сондайдың біразының аты орыс тілінде жоқ. Не болмаса мінекей қазақтың өмірінде мал шаруашылығымен шұғылданған халық қой қазақ. Қазақ тілінде әлгі түйемен байланысты атаудың 70 шақты аты бар нар, інген, бура, тайлақ, ... тағысын тағылар аты көп. Сол мына түйемен байланысты қазақ тілінде 70 шақты ат бар дағы ал енді жер жүзінде түйені ең көп бағатын түйемен көбірек айналысатын халық араб халқы. Араб тілінде 500-дей аты бар, түйемен байланысты аты. Ал енді орыс тілінде қанша ат бар, бір-ақ ат бар, верблюд дейді де қояды. Сосын ар жағы двухгорбый, одногорбый, верблюжонок деп кішкентайын айтады. Ботасын барлығы верблюд деген сөзден шығады. Ал енді қараңыздаршы енді сонда мына орыс тілі қазақ тіліне қарағанда кедей болғаны ма, жарлы болғаны ма. Дәл осы жерінен... өйткені бұл өзі түйе деген жануар олардың өмірінде бәлендей қызмет атқарған жоқ, рөлі болған жоқ. Ал қазақтың тұрмысында жаңағы түйе де, шөп те, тағысын тағы малмен байланысты атаулардың көп болуы оның өміріндегі жаңағы объективті болмысты тануының бір белгісі, формасы болды. Ал енді оның есесіне орыс тілінде гүлдің аты көп. Қазақ тілінде гүлдің аты бір-екеу-ақ. Өйткені, гүл қазақтың кәдімгі көшіп-қонып жүрген өмірінде, іргесінде жатқан шөптердің бір түрі сияқты гүл дей салады. Гүл дей салады, қандай гүл оған мән бермейді, оның мағынасы да болмайды. Горшокқа салып, жаңағы бір жерге қоймайды. Тіпті орыс тілінде еш ат табылмағаннан кейін бір гүлдің аты бабьи сплетни, бабьи сплетни деп ат қойыпты. Сондай гүлдің аты бірнеше мың, өмірінде осындай ...
Мәулен Балақаев	▶	↑ міне қысқасы → // сөз дейтініміздің ^уөзі ^уосындай адамның ^уөмүрінде керекті ͡ б̊олған заттарды → // адам ^уөмүрінде танылған заттарды → // ^уосындай ат қойып → // айдар тағып ͡айтұу дегенмен байланысты ↓ /// ↑ міне сондайларымыз халық → // ^йел арасында ͡ б̊олса → // ^йел арасындағы сол сөздеріміз ^йегер әдеб̊ій тілге ^йенбеген болса → // ^уолар ^йенүу ͡ керек ↓ /// ↑ керегіне қарап ^йенүу ͡ керек → // ал ^йенді керек̊сіз жерінде болмас'әдеб̊ій тілг'әдеб̊ій тілдің ^уөзүнің белгілі нормалық → // нормасы ͡ б̊олып тұрған жәйтты → // нормасы ͡б̊олған жерде → // ^уол біздің ^йелде ^уосұлай ^йеді ғой деп ͡ айта ͡б̊ерүу → // ^уол дұрыс ͡ болмайды ↓ ///	↑ міне қысқасы → // сөз дейтініміздің ^уөзү ^уосұндай адамның ^уөмүрүнде керекті ͡ б̊олған заттарды → // адам ^уөмүрүнде танылған заттарды → // ^уосұндай ат қойұп → // айдар тағыб̊ ͡ айтұу дегеммем ͡ байланысты ↓ /// ↑ міне сондайларымыз халық → // ^йел арасында ͡ б̊олса → // ^йел арасындағы сол сөздөрүміз ^йегер әдеб̊ій тілге ^йембегем ͡ болса → // ^уолар ^йенүу ͡ герек → // керегіне ͡ ғарап ^йенүу ͡ герек → // ал ^йенді керек̊сіж ͡ жерінде → // болмас'әдеб̊ій тілг'әдеб̊ій тілдің ^уөзүнүң белгілі нормалық → // нормасы ͡ б̊олұп тұрған жәйтты → // нормасы ͡ б̊олған жерде → // ^уол біздің ^йелде ^уосұлай ^йеді ғой деб̊ ͡ айта ͡ б̊ерүу → // ^уол дұрұс ͡ полмайды ↓ ///	Міне қысқасы сөз дейтініміздің өзі осындай адамның өмірінде керекті болған заттарды, адам өмірінде танылған заттарды, осындай ат қойып, айдар тағып айту дегенмен байланысты. Міне сондайларымыз халық ел арасында болса, ел арасындағы сол сөздеріміз егер әдеби тілге енбеген болса, олар ену керек. Керегіне қарап ену керек ал енді керексіз жерінде болмаса әдеби тілге әдеби тілдің өзінің белгілі нормалық, нормасы болып тұрған жайтты, нормасы болған жерде, ол біздің елде осылай еді ғой деп айта беру ол дұрыс болмайды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ мысалы → // мен түркістандық ͡ боламын → // түркістанда жүдә деген сөзді көп ͡ айтады ↓ /// ↑ ал ^йенді мен сөйлеген сөзімде де → // жазған жазұуымда да → // жүдә деп ͡айтұуд'ар көрем → // ^уөйткөні ^уол әдеб̊ій тілдің нормасы ^йемес ↓ /// ↑ не ͡ б̊олмаса → // ^йелге ͡ б̊арғанымызда түркістанда не дейді → // ауқат ішіп кетіңіз → // ауқат ішіп кетіңіз → // ауқат ішіп кетіңіз (күледі) → // ійә ауқатқа шақ^ырады → // ауқат ішіп ^уотыр дейді ↓ ///	↑ мысалы → // мен түркүстандық ͡ поламын → // түркүстанда жүдә деген сөздү көб̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ ал ^йенді мен сөйлөгөн сөзүмдө де → // жазған жазұуұмда да → // жүдә деб̊ ͡ айтұуд'ар ͡ гөрөм → // ^уөйткөнү ^уол әдеб̊ій тілдің нормасы ^йемес ↓ /// ↑ не ͡ б̊олмаса → // ^йелге ͡ б̊арғанымызда түркүстанда не дейді → // ауқат ішіп кетіңіз → // ауқат ішіп кетіңіз → // ауқат ішіп кетіңіз (күлөдү) → // ійә ауқатқа шақ^ырады → // ауқат ішіп ^уотұр дейді ↓ ///	Мысалы мен түркістандық боламын, Түркістанда жүдә деген сөзді көп айтады. Ал енді мен сөйлеген сөзімде де, жазған жазуымда да, жүдә деп айтуды ар көрем өйткені ол әдеби тілдің нормасы емес. Не болмаса, елге барғанымызда Түркістанда не дейді ауқат ішіп кетіңіз, ауқат ішіп кетіңіз, ауқат ішіп кетіңіз (күледі)/ иә ауқатқа шақырады, ауқат ішіп отыр дейді.
Мәулен Балақаев	▶	↑ мен ^уөзім ^уосұны түсүнемін → // бірақ ^уөзім ^уон'айтпаймын ↓ /// ↑ айтпайтын себ̊еб̊ім → // ^уол әдеб̊ій тілдің нормасы ^йемес ↓ /// ↑ ^йегер жұрттың бәрі ^уосұлай әдеб̊ій тілдің нормасы ма → // нормасы ^йемес па деп қарап жатčа → // сол әдеб̊ій тілдің дәрежесін → // дәрежесін көтереді сол кісі ↓ /// ↑ ал ^йенді немқұрайды қарап → // қалай болса солай → // қалай болса солай айта ͡б̊ерсе → // ^уонда ͡б̊іздің әдеб̊ій тіліміздің дәрежесі ͡ құлдырап төмендей береді ↓ /// ↑ сондықтан әдеб̊ій тілдің дәрежесін көтерүудің бір жолы → // әдеб̊ій норма дегенді сақтау ↓ /// ↑ ^уол норма фонетійкалық жүйеде ͡б̊ар → // ^уол норма ^ілек̊сійкада сөздерде ͡б̊ар → // граматійкалық құр^ұлыста ͡б̊ар → // барлық жерде ͡б̊ар ↓ /// ↑ бірақ̊ сол норманы ͡кейде ͡б̊із қолдан жасаймыз ↓ /// ↑ бірқатары ^уөзі тілдің ілгері дамұу ͡б̊арысында → / ^уөзүнен ^уөзі кәдімгі заңы ^іретінде пайда ͡б̊олып қалыптасты ↓ /// ↑ нұу мысалы → // мына фонетійкалық жүйемізд'үндестік заңы деген бар ↓ /// ↑ үндестік заңы ͡б̊ойынша → / сөзге жалғанатын қосымшаның соңғы дыб̊ысы жұуан болса → // соңғы ͡б̊ұуын жұуан болса → // қосымша да жұуан болады → // жіңішке ͡б̊олса → // жіңішке ͡б̊олады → // қатаң болса → // қосымшаның басқы ͡ б̊ұуыны қатаң болады → // жұуан болса жұуан болады дегенді ^уоқығансыңдар ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұны ͡б̊із тілшілер жанымыздан шығарған жоқпыз → // тілдің ілгері дамұу ͡ б̊арысында пайда ͡ б̊олған заңдылық → // біз сол заңдылықт'айтамыз ↓ /// ↑ ^йестеріңізде ͡б̊олсын → // тілшілер ^йеш ^ұуақытта ^уосы сыйақт'әлгі граматійкалық → / не әлгі граматійкалық құр^ұлысты ^уөз ͡б̊етімен ^уөзгертіп → // ^уөз ͡б̊етімен жасай бермейді → // жасай алмайды ↓ /// ↑ бірақ ͡ дегенмен → / граматійкалық құр^ұлыстағы ͡ б̊ар → // дамұуға тійісті прагресійвті ͡б̊ір құб̊^ұлыстарды → // солард'анадан бөліп ͡ алып → // ^уосұлай болұуға тійіс деп ͡ айтады ↓ /// ↑ нұу мысалы → // барман → // келмен → // айтпан дегенд'әр жерден кездестіреміз ↓ ///	↑ мен ^уөзүм ^уосұнұ түсүнөмін → // бірақ ^уөзүм ^уон'айтпаймын ↓ /// ↑ айтпайтын себ̊еб̊ім → // ^уол әдеб̊ій тілдің нормасы ^йемес ↓ /// ↑ ^йегер жұрттұң бәрі ^уосұлай әдеб̊ій тілдің нормасы ма → // нормасы ^йемес па деп қараб̊ ͡ жатčа → // сол әдеб̊ій тілдің дәрежесін → // дәрежесің ͡ гөтөрөді сол ͡ гісі ↓ /// ↑ ал ^йенді немғұрайды ͡ ғарап → // қалай болса солай → // қалай болса солай айта ͡ б̊ерсе → // ^уонда ͡ б̊іздің әдеб̊ій тіліміздің дәрежесі ͡ ғұлдұрап төмөндөй береді ↓ /// ↑ сондұқтан әдеб̊ій тілдің дәрежесің ͡ гөтөрүудүң бір жолы → // әдеб̊ій норма дегенді сақтау ↓ /// ↑ ^уол норма фанетійкалығ ͡ жүйөдө ͡б̊ар → // ^уол норма ^ілек̊сійкада сөздөрдө ͡б̊ар → // грамматыйкалық құр^ұлұста ͡б̊ар → // барлығ ͡ жерде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ бірақ̊ сол норманы ͡ гейде ͡б̊із ғолдан жасаймыз ↓ /// ↑ бірғатары ^уөзү тілдің ілгері дамұу ͡б̊арысында → / ^уөзүнөн ^уөзү гәдімгі заңы ^іретінде пайда ͡б̊олұп қалыптасты ↓ /// ↑ нұу мысалы → // мына фанетійкалығ жүйөмүзд'үндөстүк заңы дегем ͡ бар ↓ /// ↑ үндөстүк заңы ͡б̊ойұнша → / сөзгө жалғанатың ͡ ғосұмшаның соңғұ дыб̊ысы жұуам болса → // соңғұ ͡б̊ұуұн жұуам болса → // қосұмша да жұуам болады → // жіңішке ͡б̊олса → // жіңішке ͡б̊олады → // қатаң болса → // қосұмшаның басқы ͡ б̊ұуұнұ ғатаң болады → // жұуам болса жұуам болады дегенді ^уоқұғансыңдар ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұнұ ͡б̊із тілшілер жанымыздан шығарған жоқпұз → // тілдің ілгері дамұу ͡б̊арысында пайда ͡б̊олған заңдылық → // біс сол заңдылықт'айтамыз ↓ /// ↑ ^йестеріңізде ͡б̊олсұн → // тілшілер ^йеш ^ұуақытта → / ^уосұ сыйақт'әлгі граматыйкалық → / не әлгі граматыйкалық құр^ұлұсты ^уөз ͡б̊етімен ^уөзгөртүп → // ^уөз ͡б̊етімен жасай бермейді → // жасай алмайды ↓ /// ↑ бірағ ͡дегеммен → / граматыйкалық құр^ұлұстағы ͡б̊ар дамұуға тійісті прагресійвті ͡б̊ір ғұб̊^ұлұстарды → // солард'анадан бөлүб̊ ͡ алып → // ^уосұлай болұуға тійіс теб̊ ͡ айтады ↓ /// ↑ нұу мысалы → // барман → // келмен → // айтпан дегенд'әр жердең ͡ гездестіреміз ↓ ///	Мен өзім осыны түсінемін, бірақ өзім оны айтпаймын. Айтпайтын себебім ол әдеби тілдің нормасы емес. Егер жұрттың бәрі осылай әдеби тілдің нормасы ма, нормасы емес па деп қарап жатса, сол әдеби тілдің дәрежесін дәрежесін көтереді сол кісі. Ал енді немқұрайды қарап, қалай болса солай ... қалай болса солай айта берсе, онда біздің әдеби тіліміздің дәрежесі құлдырап төмендей береді. Сондықтан әдеби тілдің дәрежесін көтерудің бір жолы әдеби норма дегенді сақтау. Ол норма фонетикалық жүйеде бар, ол норма лексикада сөздерде бар, грамматикалық құрылыста бар, барлық жерде бар. Бірақ сол норманы кейде біз қолдан жасаймыз. Бірқатары өзі тілдің ілгері даму барысында өзінен өзі кәдімгі заңы ретінде пайда болып қалыптасты. Ну мысалы мына фонетикалық жүйемізде үндестік заңы деген бар. Үндестік заңы бойынша сөзге жалғанатын қосымшаның соңғы дыбысы жуан болса, соңғы буын жуан болса, қосымша да жуан болады. Жіңішке болса, жіңішке болады қатаң болса, қосымшаның басқы буыны қатаң болады. Жуан болса жуан болады дегенді оқығансыңдар. Ал енді осыны біз тілшілер жанымыздан шығарған жоқпыз тілдің ілгері даму барысында пайда болған заңдылық біз сол заңдылықты айтамыз. Естеріңізде болсын тілшілер еш уақытта осы сияқты әлгі грамматикалық, не әлгі грамматикалық құрылысты өз бетімен өзгертіп, өз бетімен жасай бермейді, жасай алмайды. Бірақ дегенмен, грамматикалық құрылыстағы бар дамуға тиісті прогрессивті бір құбылыстарды соларды анадан бөліп алып, осылай болуға тиіс деп айтады. Ну мысалы барман, келмен, айтпан дегенді әр жерден кездестіреміз.
Мәулен Балақаев	▶	↑ алдыңа ͡ келіп тұрмын ↓ /// ↑ арнамысым қашырман → / деген әлгі махамбетте де б̊ар → // аб̊айдың ^уөлеңінде де б̊ар ↓ ///	↑ алдыңа ͡ геліп тұрмұн ↓ /// ↑ арнамысым қашырман → / деген әлгі махамбетте де б̊ар → // аб̊айдың ^уөлөңүнде де б̊ар ↓ ///	Алдыңа келіп тұрмын. Ар-намысым қашырман деген әлгі Махамбетте де бар Абайдың өлеңінде де бар.
Мәулен Балақаев	▶	↑ алдыңа келіп бас ұрман ↓ ///	↑ алдыңа ͡ геліп бас ͡ ұрман ↓ ///	Алдыңа келіп бас ұрман
Мәулен Балақаев	▶	↑ бас ұрман → // ^уотырман → // ійә деген бар ↓ /// ↑ ^уосындағы ман бұл жіктік жалғауы ↓ /// ↑ біз ^уосы жіктің жалғауын әдеб̊ій тіл нормасы деп жазб̊аймыз → // ^уол ^уоқта текте ғана ͡ кездесетін әдеб̊ійеттік нормадан ауытқұу ↓ /// ↑ ал ^йенд'әдеб̊ійеттік нормадан ауытқұудың ^уөзү → / ^йекі түрлі ͡ б̊олады деп жазып жүрмін мен ↓ /// ↑ біреуі жөнүмен ауытқұу → // біреуі жөнсіз ауытқұу ↓ /// ↑ жөнүмен ауытқұу дегеніміз → // белгілі мақ̊сатқа ^ылайықтанып айтылған ауытқұу ͡б̊олатын болса → // ^уол жөнүмен ауытқұу → // мағ^ынасы ͡ б̊олатын болса → // мәні ͡ б̊олатын болса → // мәнсіз → // мағ^ынасыз ауытқұулар ^уол жөнсіз ауытқұу ͡ б̊олады ↓ /// ↑ мысал келтірейік → // баратын → // баратұғұн деген ^йекеуі қатар жүреді → // келетін → // келетұғұн → // ^уөлеңнің ұйқасына ͡ қарай жазұушылар ^уосұны әлгі соған мысалы ^уөлең ұйқасына ͡ келіп жатčа жаза ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ^уол аб̊айда да ͡ б̊ар → // ^уол ^уосы мына ͡б̊іздің сәрсен аманжолов ^уоңтүстіктің дійалектісі деп жазыпты → // ^уолай ^йемес → // ^уол ^уоңтүстікте де ͡ б̊ар → // әр жерде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ бұл форма ^йертедең келе жатқан мына граматійкалық құр^ұлыстың ілгері дамұуының бір көр^үнісі ↓ /// ↑ баратұрған дегеннен барып → // әлгі ^йетістіктен барып тұрған болып кеткен → // сосын содам барып тым болып кеткен → // баратын болып ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊аратын дегеніміз → // әлгі ͡ б̊аратұрған дегеннің қысқарған түрі → // міне ^уосы қысқарған түр'әдеб̊ій норма ↓ /// ↑ бұл граматійкада да ^уосы ͡ б̊аратын дегенд'әдеб̊ій норма деп көрсеткеміз ↓ /// ↑ ал ^йенд'анау қайтүу ͡ керек → // ананы жұмсауға ͡ б̊ола ма тұрған дегенді → // болады → // бірақ ͡ болғанда ^уорнымен жұмса → // керегі ͡ б̊олса жұмса → // ұйқас үшін келіп жатčа → // ^уонда да жұмсауға ͡б̊олады ↓ /// ↑ біз ^йенд'әлгі норма ͡ көрсетті → // тыйым салып тастауға жарамайды ^уол → // мысалы жаңағы неміз → // барман → // келмен дейтініміз ↓ /// ↑ алдыңа ͡ келіп тұрмын деп → // ар-намысым қашырман → // не қылсаң да ͡ б̊ақырман → // ійә деген сыйақты ^уөлең бар → // ійә ↓ /// ↑ ^йенді ^уосында ͡ б̊елгілі мағ^ына ͡ б̊ар → // мұнд'әлгі қайсарлықпенен үзілді-кесілді ͡ б̊ірдеңеге ден қойып → // айтылған ^уойды ͡ б̊ілдіреді ↓ /// ↑ сонда → / мен бармаймын → / не ͡ б̊арамын → // дегенменен барман деген ^йекеуінің мағ^ынасы ͡ б̊ір ^йемес → // стійльдік ^йекеуінің айырмашылығы → // ^йерек̊шелігі б̊ар → // мағ^ыналық айырмашылығы б̊ар ↓ /// ↑ міне сол мағ^ыналық айырмашылығын пайдаланұу үшін барамын дегеннің ^уорнына ͡ б̊арман деп ͡ айтұу → // бұл жөнүмен ауытқұу ͡ б̊олады ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊із норма дегенд'айтқанда → / сен мына ^уосы нормадан әлгі ауытқыма → // ^уоның тіпті ^йеш шерде ͡ керегі ͡б̊олмайды дегенд'айтпаймыз → // ^уөйтіп ͡ айтұуға ^йешкімнің аузы ͡ б̊армайды ↓ /// ↑ қысқасы → // норма дегеніміздің негізгі желісі ^уосы ↓ /// ↑ сонда ^уос'әдеб̊ій тілде сондай норманың болұуұ → / бұл әдеб̊ій тілдің дәрежесінің ͡ қандай ^йекендігін көрсетеді ↓ /// ↑ міне ^ырахматіллаға → // ^йрахманқұлға тійісті ͡ б̊ір мәселе ^уөзі → // біраз жазұушылар → // тілді жақ̊сы ͡б̊ілетін жазұушылар → // әдеб̊ійетшілер → // тілді жақ̊сы түсүнетін әдеб̊ійетшілер кейде біздің ^уосы ͡ күнгі нормамыздан тысқары → // ^йескі ͡б̊ір сөздерд'айтұуға әуес ↓ /// ↑ бейнет демейді → // мехнат дейді → // ^уөмір демейді → // ғұмыр дейді → // жазып жүр ғой ^уосұлай → // ^уөлеңде де жазады → // қара сөзде де ͡ кездеседі ↓ /// ↑ ійә → // не ͡ б̊олмас'әлгі тәкен әлімқұлов нәш^ірійәт деп ͡ айтайық ͡ деп жазыпты → // баспасөзде баспаны нәш^ірійәт деп ↓ /// ↑ ійә → // сонда ͡ б̊іздің баспасөз дейтінімізді ^уол кіс'ұнатпай солай деп жазады ^уөзі тағы ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосы дұрыс па деген сұрақ тұуады ↓ /// ↑ ^уоның да ^уөзі әлгі нормадан ауытқұу ͡ б̊ар → // ^йегер ^уос'ауытқұуды ^уорнымен қолданған болса → // қай ^ұуақытта ^уорнымен қолданұуы мүмкін → // ^йескі ͡ б̊ұрынғы ^уоқұмыстыларды сөйлеткенде → / міне солардың әдеб̊ій тіліне тән нормаменен сөйлететін болса → // әдеб̊ій норма дейтіннің ^уөзі ͡ б̊ір қалыпта ͡ қатып қалмайды → // әдеб̊ій тілдің өзінің дәрежесінің ыңғайына ͡ қарай бір ͡кездер' жаңағы мағлұм → // сонаң кейін ғұмыр → // мехнет деген ^уол норма ͡б̊олды бір ͡кезде → // бір ͡кезде солай норма ͡б̊олды → // әдеб̊ій тілдің нормасы ͡ б̊олды ↓ /// ↑ ана шағатай әдеб̊ійеті → // әлгі ͡б̊іздің ^йескі → // ^уоктйаб̊рьден бұрынғ'әдеб̊ійетіміз нормасы ͡б̊олды ↓ /// ↑ ал сол норма ͡кейін барып ^уөзгерілді → // халықтық негізде → // халық аузында ͡қалай айтылатын болса → // сол айтылған қалпында ^уосұлай жұмсалатын болды ↓ /// ↑ сондықтан → / не ͡б̊олмаса мыш деген → // ійә → // бармыш → // келміш → // айтмыш деген ↓ /// ↑ ^уосұн'айтқанда ^уосы менің мына шекеме жаңғақ̊ шаққандай болады ↓ /// ↑ аталмыш дейді (күледі) ↓ /// ↑ аталмыш дейді → // бұл да ͡ б̊ір ^ұуақыт норма ͡ б̊олған ↓ ///	↑ бас ұрман → // ^уотұрман → // ійә дегем бар ↓ /// ↑ ^уосұндағы ман бұл жіктіг жалғауұ ↓ /// ↑ біз ^уосұ жіктің жалғауұн әдеб̊ій тіл нормасы деб̊ ͡ жазб̊аймыз → // ^уол ^уоқта текте ғана ͡ гездесетін әдеб̊ійеттік нормадан ауұтқұу ↓ /// ↑ ал ^йенд'әдеб̊ійеттік нормадан ауұтқұудұң ^уөзү → / ^йекі түрлү ͡ б̊олады деб̊ жазыб̊ ͡ жүрмүн мен ↓ /// ↑ біреуү жөнүмөн ауұтқұу → // біреуү жөнсүз ауұтқұу ↓ /// ↑ жөнүмөн ауұтқұу дегеніміз → // белгілі мақ̊сатқа ^ылайықтанып айтылған ауұтқұу ͡ б̊олатым болса → // ^уол жөнүмөн ауұтқұу → // мағ^ынасы ͡б̊олатым болса → // мәні ͡ б̊олатым болса → // мәнсіз → // мағ^ынасыз ауұтқұулар ^уол жөнсүз ауұтқұу ͡ б̊олады ↓ /// ↑ мысал гелтірейік → // баратын → // баратұғұн деген ^йекеуү ғатар жүрөдү → // келетін → // келетұғұн → // ^уөлөңнүң ұйқасына ͡ ғарай жазұушұлар ^уосұнұ әлгі соған мысалы ^уөлөң ұйқасына ͡геліб̊ жатčа жаза ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ^уол аб̊айда да ͡ б̊ар → // ^уол ^уосұ мына ͡б̊іздің сәрсен аманжолов ^уоңтүстүктүң дыйалектісі деб̊ жазыпты → // ^уолай ^йемес → // ^уол ^уоңтүстүктө де ͡ б̊ар → // әр жерде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ бұл форма ^йертедең геле жатқан мына грамматыйкалық құр^ұлұстың ілгері дамұуұнұң бір ͡ гөр^үнүсү ↓ /// ↑ баратұрған дегеннем барып → // әлгі ^йетістіктем барып тұрғам болұп кеткен → // сосұн содам барып тым болұп кеткен → // баратым болұп ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊аратын дегеніміз әлгі ͡б̊аратұрған дегеннің ғысқарған түрү → // міне ^уосұ ғысқарған түр'әдеб̊ій норма ↓ /// ↑ бұл граматыйкада да ^уосұ ͡б̊аратын дегенд'әдеб̊ій норма деп көрсөткөміз ↓ /// ↑ ал ^йенд'анау ғайтүу ͡ герек → // ананы жұмсауға ͡ б̊ола ма → // тұрған дегенді болады → // бірақ ͡ полғанда ^уорнұмен жұмса → // керегі ͡ б̊олса жұмса → // ұйқас үшүн геліб̊ жатčа → // ^уонда да жұмсауға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ біз ^йенд'әлгі норма ͡ гөрсөттү → // тыйым салып тастауға жарамайды ^уол → // мысалы жаңағы неміз → // барман → // келмен дейтініміз ↓ /// ↑ алдыңа ͡ геліп тұрмұн деп → // ар-намысым ғашырман → // не ғылсаң да ͡ б̊ақырман → // ійә деген сыйақты ^уөлөң бар → // ійә ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұнда ͡б̊елгілі мағ^ына ͡ б̊ар → // мұнд'әлгі қайсарлықпенен үзүлдү-кесілді ͡ б̊ірдеңеге дең ͡ ғойұп айтылған ^уойдұ ͡ б̊ілдіреді ↓ /// ↑ сонда → / мем бармаймын → / не ͡ б̊арамын дегем менем барман деген ^йекеуүнүң мағ^ынасы ͡ б̊ір ^йемес → // стійльдік ^йекеуүнүң айырмашылығы → // ^йерек̊шелігі б̊ар → // мағ^ыналығ ͡ айырмашылығы б̊ар ↓ /// ↑ міне сол мағ^ыналығ ͡ айырмашылығын пайдаланұ'үшүн барамын дегеннің ^уорнұна ͡ б̊арман деб̊ ͡айтұу → // бұл жөнүмөн ауұтқұу ͡ б̊олады ↓ /// ↑ сонда ͡ б̊із норма дегенд'айтқанда → / сен мына ^уосұ нормадан әлгі ауұтқұма → // ^уонұң тіпті ^йеш шерде ͡ герегі ͡ б̊олмайды дегенд'айтпаймыз → // ^уөйтүб̊ ͡ айтұуға ^йешкімнің аузұ ͡ б̊армайды ↓ /// ↑ қысқасы → // норма дегеніміздің негізгі желісі ^уосұ ↓ /// ↑ сонда ^уос'әдеб̊ій тілде сондай норманың болұуұ → // бұл әдеб̊ій тілдің дәрежесінің ͡ ғандай ^йекендігің гөрсөтөді ↓ /// ↑ міне → //^ырахматіллаға / ^ырахмаңқұлға тійісті ͡ б̊ір мәселе → // ^уөзү біраж жазұушұлар → // тілді жақ̊сы ͡б̊ілетін жазұушұлар → // әдеб̊ійетшілер → // тілді жақ̊сы түсүнөтін әдеб̊ійетшілер кейде біздің ^уосұ ͡ гүңгү нормамыздан тысқары → // ^йескі ͡ б̊ір сөздөрд'айтұуға әуөс ↓ /// ↑ бейнет демейді → // мехнат дейді → // ^уөмүр демейді → // ғұмұр дейді → // жазыб̊ жүр ғой ^уосұлай → // ^уөлөңдө де жазады → // қара сөздө де ͡ гездеседі ↓ /// ↑ ійә → // не ͡ б̊олмас'әлгі тәкен әлімқұлов нәш^ірійәт деб̊ ͡ айтайығ ͡ деб̊ жазыпты баспасөздү → // баспаны нәш^ірійәт деп ↓ /// ↑ ійә → // сонда ͡ б̊іздің баспасөз дейтінімізді ^уол ͡ гіс'ұнатпай солай деб̊ ͡ жазады ^уөзү тағы ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұ дұрұс па деген сұрақ тұуады ↓ /// ↑ ^уонұң да ^уөзү әлгі нормадан ауұтқұу ͡ б̊ар → // ^йегер ^уос'ауұтқұудұ ^уорнұмең ͡ ғолдаңғам болса → // қай ^ұуақытта ^уорнұмең ͡ ғолданұуұ мүмкүн → // ^йескі ͡ б̊ұрұңғұ ^уоқұмұстыларды сөйлөткөнде → // міне солардың әдеб̊ій тіліне тән нормаменен сөйлөтөтім болса → // әдеб̊ій норма дейтіннің ^уөзү ͡ б̊ір ғалыпта ͡ ғатып қалмайды → // әдеб̊ій тілдің ^уөзүнүң дәрежесінің ыңғайына ͡ ғарай бір ͡ гездер' жаңағы мағлұм → // сонаң ͡ гейін ғұмұр → // мехнет деген ^уол норма ͡ б̊олдұ бір ͡ гезде → // бір ͡гезде солай норма ͡ б̊олдұ → // әдеб̊ій тілдің нормасы ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ана шағатай әдеб̊ійеті → / әлгі ͡б̊іздің ^йескі → // актйаб̊рьдем бұрұңғ'әдеб̊ійетіміз нормасы ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ал сол норма ͡ гейім барып ^уөзгөрүлді → // халықтық негізде → // халығ аузұнда ͡ ғалай айтылатым болса → // сол айтылғаң ͡ ғалпында ^уосұлай жұмсалатым ͡ болдұ ↓ /// ↑ сондұқтан → / не ͡ б̊олмаса мыш деген → // ійә → // бармыш → // келміш → // айтмыш деген ↓ /// ↑ ^уосұн'айтқанда ^уосұ менің мына шекеме жаңғақ̊ шаққандай болады ↓ /// ↑ аталмыш дейді (күлөдү) ↓ /// ↑ аталмыш дейді → // бұл да ͡ б̊ір ^ұуақыт норма ͡б̊олған ↓ ///	Бас ұрман иә деген бар. Осындағы ман бұл жіктік жалғауы. Біз осы жіктің жалғауын әдеби тіл нормасы деп жазбаймыз ол оқта-текте ғана кездесетін әдебиеттік нормадан ауытқу. Ал енді әдебиеттік нормадан ауытқудың өзі екі түрлі болады деп жазып жүрмін мен. Біреуі жөнімен біреуі жөнсіз ауытқу. Жөнімен ауытқу дегеніміз белгілі мақсатқа лайықтанып, айтылған ауытқу болатын болса, ол жөнімен ауытқу мағынасы болатын болса, мәні болатын болса, мәнсіз мағынасыз ауытқулар ол жөнсіз ауытқу болады. Мысал келтірейік баратын, баратұғын деген екеуі қатар жүреді, келетін келетұғын өлеңнің ұйқасына қарай жазушылар осыны әлгі соған мысалы өлең ұйқасына келіп, жатса жаза береді. Ол Абайда да бар, ол осы мына біздің Сәрсен Аманжолов оңтүстіктің диалектісі деп жазыпты. Олай емес ол оңтүстікте де бар, әр жерде бар. Бұл форма ертеден келе жатқан мына грамматикалық құрылыстың ілгері дамуының бір көрінісі. Баратұрған дегеннен барып, әлгі етістіктен барып тұрған болып кеткен, сосын содан барып тын болып кеткен баратын болып. Сонда баратын дегеніміз әлгі баратұрған дегеннің қысқарған түрі, міне осы қысқарған түрі әдеби норма. Бұл грамматикада да осы баратын дегенді әдеби норма деп көрсеткеміз. Ал енді анау қайту керек ананы жұмсауға бола ма, тұрған дегенді болады бірақ болғанда орнымен жұмса, керегі болса жұмса, ұйқас үшін келіп жатса, онда да жұмсауға болады. Біз енді әлгі норма көрсетті тыйым салып тастауға жарамайды ол мысалы жаңағы неміз барман, келмен дейтініміз. Алдыңа келіп тұрмын деп, Ар-намысым қашырман. Не қылсаң да бақырман иә деген сияқты өлең бар иә. Енді осында белгілі мағына бар, мұнда әлгі қайсарлықпенен үзілді-кесілді бірдеңеге ден қойып, айтылған ойды білдіреді. Сонда мен бармаймын не барамын дегенменен барман деген екеуінің мағынасы бір емес, стильдік екеуінің айырмашылығы ерекшелігі бар, мағыналық айырмашылығы бар. Міне сол мағыналық айырмашылығын пайдалану үшін барамын дегеннің орнына барман деп айту бұл жөнімен ауытқу болады. Сонда біз норма дегенді айтқанда сен мына осы нормадан әлгі ауытқыма оның тіпті еш жерде керегі болмайды дегенді айтпаймыз өйтіп айтуға ешкімнің аузы бармайды. Қысқасы норма дегеніміздің негізгі желісі осы. Сонда осы әдеби тілде сондай норманың болуы бұл әдеби тілдің дәрежесінің қандай екендігін көрсетеді. Міне Рахматіллаға Рахманқұлға тиісті бір мәселе өзі біраз жазушылар тілді жақсы білетін жазушылар, әдебиетшілер, тілді жақсы түсінетін әдебиетшілер, кейде біздің осы күнгі нормамыздан тысқары ескі бір сөздерді айтуға әуес. Бейнет демейді, мехнат дейді, өмір демейді, ғұмыр дейді, жазып жүр ғой осылай өлеңде де жазады қара сөзде де кездеседі. Иә, не болмаса әлгі Тәкен Әлімқұлов нәшірият деп айтайық деп жазыпты, баспасөзді баспаны нәшірият деп. Иә сонда біздің баспасөз дейтінімізді ол кісі ұнатпай солай деп жазады өзі тағы. Ал енді осы дұрыс па деген сұрақ туады. Оның да өзі әлгі нормадан ауытқу бар, егер осы ауытқуды орнымен қолданған болса, қай уақытта орнымен қолдануы мүмкін ескі, бұрынғы оқымыстыларды сөйлеткенде, міне солардың әдеби тіліне тән нормаменен сөйлететін болса, әдеби норма дейтіннің өзі бір қалыпта қатып қалмайды. Әдеби тілдің өзінің дәрежесінің ыңғайына қарай, бір кездері жаңағы мағлұм сонан кейін ғұмыр, мехнет деген ол норма болды. Бір кезде бір кезде солай норма болды әдеби тілдің нормасы болды. Ана шағатай әдебиеті әлгі біздің ескі Октябрьден бұрынғы әдебиетіміз нормасы болды. Ал сол норма кейін барып өзгерілді. Халықтық негізде халық аузында қалай айтылатын болса, сол айтылған қалпында осылай жұмсалатын болды. Сондықтан не болмаса мыш деген, иә бармыш, келміш айтмыш деген. Осыны айтқанда осы менің мына шекеме жаңғақ шаққандай болады. Аталмыш дейді (күледі). Аталмыш дейді бұл да бір уақытта норма болған.
Мәулен Балақаев	▶	↑ не ͡ б̊олмаса→ / әлгі ͡ кейб̊ір → // әлгі тұлғалар ^уөзүнен ^уөз'айтыла айтыла ͡ келіп қалып қойатыны ͡ б̊ар ↓ /// ↑ барадүр → // келедүр → // айтадүр деген дүрлар ͡ б̊ір ^ұуақыт біздің әдеб̊ій норма ͡ б̊олған ↓ /// ↑ сол ^уосы ͡ күнде жақ̊сылыққа жамандық әр ͡ кісінің ісі дүр → // жамандыққа жақ̊сылық → // ^йер ͡ гісінің ісі дүр сыйақты ͡ кейб̊ір мақалдарда сақталған ↓ /// ↑ дүр → // әне сол дүр ^уосы ͡ күнг'әдеб̊ій тілімізде жұмсалмайды → // дегеммен кейб̊іреу соны жазып қойады ↓ /// ↑ ^йе мұның не десең → // ^уойб̊айау ͡ қазақ айтатын болған байағыда дейді ↓ /// ↑ сондықтан → / бұл норма жәйында ^уөз'айта берсек → // әңгіме ͡ көп ↓ /// ↑ кейде ^уөзі → // норма дейтіннің ^уөзі жүйелік дегенмен де ͡ б̊айланысты ͡ б̊олып келетіні ͡ б̊ар ↓ /// ↑ жүйелік дегеніміз мысалы мынандай ↓ /// ↑ көптік жалғауы → / әдетте тәуелдік жалғауынан бұрын жалғанады → // нұу ͡ кейін жалғанады ↓ /// ↑ балалар → // балаларым → // ^уоқұушылар → // ^уоқұушыларымыз → // тәуелдік жалғауынан бұрын көптік жалғауы жалғанады → // солай ғой → // бұл норма ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ кейде ͡б̊ылай болатыны ͡ б̊ар ↓ /// ↑ біздің үйге апамдар келді → // әжемдер ͡ келді → // көкемдер ͡ келді ↓ /// ↑ сонд'апам → / тәуелдік жалғауы дар ͡ кейін жалғанып тұр ↓ /// ↑ ^йенді ^уосы барлық̊ сөзге ^уондай ^йемес → // тек ат төб̊еліндей аздаған сөзде солай болады → // ^уол да мынау ͡ б̊іреуд'ұлық тұтып ͡ айтқан жерде → // сонда ғана ͡б̊олады ↓ /// ↑ мысалы жійендер → // не ͡б̊олмаса қайнымдар дегенде мысалы → // қайнымдар → // жійенімдер ͡ б̊олмайды → // апамдар → // көкемдер → // жәкемдер ^уос'ұлық тұтқан кісілер ͡ б̊олады да → // ал аналарға ^уол бол'алмайды → // келмейді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұлай болұудың ^уөзі норма ↓ /// ↑ жаңағы негізгі → // жалпы қағыйдадан тысқары → // белгілі мақ̊сатта мағ^ынада жұмсалған жаңағыдай ^уөзгеріс → // бұл да ^уөзінше норма → // ^уосұлай деп ͡ айтұуға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ апамдар → // әжемдер дейді → // ^уоның мағ^ынасы қайсысы → // мағ^ынасы ͡ б̊айағ'аб̊айлар ͡ келді → // ^ырахмаңқұлдар ͡ келді деген сыйақты ↓ /// ↑ ^ырахманқұл келсе → // ^уөзі келеді ғой → // ^ырахманқұлдар ͡ келсе → // қасындағы ͡ кісілермен келеді → // аб̊ай келсе → // ^уөзі келеді → // аб̊айлар ͡ келе жатčа/ → // аб̊айлардың ͡ қасындағы ͡ кісілермен келеді ↓ /// ↑ сол сыйақт'апамдар келді ͡ б̊олса → // нешеу апасы нешеу → // апасы ͡ б̊іреуақ қой → // сол бір апасының ͡ қасында тағы ͡ б̊асқалар ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сол басқаларды қамтұу үшін апамдар ͡ келді → // әкемдер ͡ келді дейді ↓ /// ↑ ^уосұлай деп ͡ айтұудың ^уөзі ͡ б̊ір мағ^ынаға ͡ құрылған нәрселер ↓ /// ↑ сондықтан мұндайды ͡ б̊із граматійкалық ^уорайда норма деп қараймыз → // ^уосұны тіпті норма деп жазамыз ↓ /// ↑ ал ^йекінші ͡ б̊ір несі → // мына ^уосұлай болғаннан кейін норма дегеннің нег^ізі → // жазб̊'әдеб̊ійеті ↓ /// ↑ тек жазб̊'әдеб̊ійеті арқылы ғана норманы қалыптастырұуға ͡ б̊олады → // норма жасауға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ауызек'әдеб̊ій тілде ^уол нормалар сақтала ͡ б̊ермейді ↓ /// ↑ сондықтан ауыз әдеб̊ійеті әдеб̊ій тіл ме → // ауыз әдеб̊ійетінің тілі әдеб̊ій тіл ^йемес пе деген ^уосы жерде ͡ келіп̊ шеш^іледі ↓ /// ↑ жаңағы норма → // норма ^йемес деген тұрғыдан қарағанда → / ауыз әдеб̊ійетінің тілі ^уол әдеб̊ій тіл ^йемес → // бірақ әдеб̊ійет қой ↓ /// ↑ ^уөз'әдеб̊ій тіл дейтініміз → // әдеб̊ій просесте жасалатын → // әдеб̊ійеттің ілгері дамұу ͡ б̊арысында пайда ͡ б̊олатын → // әдеб̊ійетпенен тығыз ͡ б̊айланысты категорійа ғой ↓ /// ↑ тіпті ͡ б̊ейсекең ͡ кенжеб̊аев бір жазған кішкентай бір ͡ кітәб̊ жазып ^йеді ͡б̊айағы ↓ /// ↑ сонд'әдеб̊ій тіл дегенде → / әлгі қоғамдық формасыйа тұрғысынан құлдық әдеб̊ійет → // құлдық ͡ дәуірінің әдеб̊ій тілі → // сонан соң әлгідей тағы немене → // капійталійстік әдеб̊ійет → // капійталійстік әдеб̊ійет тілі деген сыйақты ^уосұлай бөліпті ↓ /// ↑ бұл дұрыс ^йемес → // ^уонда ^уоның д'әдеб̊ій тіл ^йемес → // жаңағ'әдеб̊ійеттің әлгі ͡ қоғамдық ͡ дәуір ыңғайына ͡ қарай болатын болса → // дәл солай келе ͡ б̊ермейді ↓ /// ↑ сондықтан әдеб̊ійет деген мен әдеб̊ій тіл деген ^йекеуі ͡ б̊ір ^йемес → // бірақ әдеб̊ій тіліміз әдеб̊ійет нег^ізінде пайда ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ал сонд'ауызекі әдеб̊ійет тілінің ͡ қат^ынасы қандай әдеб̊ій тілге → // ^уоның ͡ қат^ынасы ͡ б̊ылай ↓ /// ↑ қанш'айтқанмен → // ауыз әдеб̊ійеті → / ^уол көб̊^үнесе әлгі ^уөлең түрінде келеді → // қара сөзб̊ен келетін әдеб̊ійеттерден әс^іресе мынау нормасы деген сондай шатақ → // ^уонда ^йешқ̊андай норма жоқ ^уонда → // ауызекі тілде қалай сөйлейді → // солай сөйленеді → // солай айтылады ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уөлеңде ^уолай емес → // ^уонда ͡ көркемдеу де ͡ б̊ар → // көріктеу де ͡ б̊ар → // ^уонд'әдеб̊ійет тілінің ͡ қас^ійеттері де ͡б̊ар → // соның ^уөзінде де ^уонда варійанттар ͡ көп қой ↓ /// ↑ мысалы қозы көрпештің қанша варійанты ͡б̊ар → // басқасының ͡ қанша варійанты ͡ б̊ар → // тіпті әлгі ненің → // ^іләйлі мәжнүнді кім аударып ^йеді → // ^йесімнен шығып қалды → // ^іләйлі-мәжнүнде мынандай → // былай басталады → // арапта ͡б̊ір ͡б̊ай бопты дәулет'асқан → // саудас'әр патшамен араласқан → // құдайдан бір мійрас қып бала сұрап → // малының садақаға ͡ көб̊ін шашқ̊ан → // бай ^йеді ͡ қай^ыры мол бек қалаға → // тіледі ͡ б̊ала ͡ б̊ер деп көп жамағат → // көп тілеуі көл деген мақалдайын → // болыпты ͡ б̊әйб̊ішесі ^йекіқаб̊ат ↓ /// ↑ ^уосыдан ары қарай жаңағы ͡ б̊аласы ^йесейіп жүре ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұны қарап ^уотырсаң сөзінде → // құр^ұлысында қазақ тілінен ^уоғаш нәрсе ^уонша ͡ б̊айқалмайды ↓ /// ↑ әлгі не → // кей сөздері ͡ б̊олмаса → // кейб̊ір сөздері ͡ б̊олмаса → // нег^ізінде ͡ б̊ұл кәдімгі ͡ қазақтың ауыз әдеб̊ійеті нег^ізінде құрұлған ^уосындай шығарма ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосындай шығарамалар → // тіпт'анау алпамыс → // ^йер тарғын → // тағысын тағы → // әлгі қоб̊^ұланды ͡ б̊атыр → // мына ^уосұларды ͡ кісі ͡ б̊әр'алып ^уотұрып ^уоқыйды ғой ↓ /// ↑ кәдімгі ^уосы шын^ыменен соны ͡ б̊ала ͡ күніндө жаттап → // басқаларғ'айтып → // ійліктіріп ^уотұратынбыз ↓ /// ↑ ^уөйткені сол әсерл'әдеб̊ійеттің бір түрі → // бірақ ͡ дегенмен сол толық мағ^ынасынд'әдеб̊ій тілдік дәрежеде ^йемес ↓ /// ↑ дегенмен → / әдеб̊ій тілге қат^ынасы ͡б̊ар → // қандай қат^ынасы ͡ б̊ар ↓ /// ↑ мына соларымыз → // ауызек'әдеб̊ій тілдің → // әдеб̊ій тіл дегеніміз → // бұл әдеб̊ій тілді ͡қалыптастырұудың алғашқ̊ы ^ылаб̊ораторійасы → // алғашқ̊ы дүкені ма → // немене дейміз ↓ /// ↑ ^уосындайдан келіп барып ͡ әдеб̊ій тіліміз кейін дамыды → // ^уосындай дамытұуға → // ^уосындай негізде дамытұуға ͡ кейін мына аб̊ай → // ыб̊^ырай сыйақты ͡ кісілер ͡ көп ͡ үлкен септігін тійгізді → // бұл бір мәселе ↓ /// ↑ ^йенді мын'әдеб̊ійетшілер әрійне жазб̊'әдеб̊ійетте → // жазб̊'әдеб̊ійетте әдеб̊ій тілдің тарыйхы деп ͡ айтады-дағы → // ^йенді ^уосы ͡ күнгі жазыб̊ жүргендер қазақтың әдеб̊ій тілін → // әдеб̊ійетін → // тарійхын бесінші → // ^уон бесінші ͡ кітәп̊ шықты ғой → // бесінші томдары → // ^уон бесінші → // бесінші ғасыр → // ^уон бесінші ғасыр → // ^уон сег^ізінші ғасыр деп келеді ^йекінші томда ↓ /// ↑ ^уодан бұрынғылард'анау ^йескі ^уорхон ^йенійсей жазұулары → // соларды негізг'алып → // ^уосұларымыз да ͡ б̊іздің ͡ қазақтың әдеб̊ійетіне қат^ынасты деп береді ↓ /// ↑ бірақ̊ солардың → // шынында → // қазақтың әдеб̊ій тілі ^йемес → // солардың жазұуы ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл қанш'айтқамменен жазұуға негізделеді ↓ /// ↑ ^уөйткені жазұу ͡ б̊олған жерде ғана норма ͡ б̊олады → // жазұу ͡б̊олмаған жерде норманы қалыптастырұу мүмкін ^йемес ↓ /// ↑ сондықтан → / әдеб̊ій тілдің әдеб̊ійет болұудың негізгі ͡ б̊ір шарты ^уол → // жазұу ↓ /// ↑ ал сол жазұуымыз қай ^ұуақыт пайда ͡ б̊олды → // жазұуымыздың әлгідей жалпыхалықтық қас^ійет алған ^ұуақыты қай ^ұуақыт → // міне сол ^ұуақыт әдеб̊ій тілдің дамығаң кезі ↓ /// ↑ сондықтан әлгі кейб̊іреу айтады ^йекен → // біздің ғайныйден мұсаб̊аев деген кісі жазыпты → // жазғанда ͡ қазіргі ͡ қазақтың әдеб̊ій тілі дейді → // ^уоның бірінші дәуірі ^йекінші ғасыр дейді → // біздің заманымызға дейінгі ^йекінші ғасыр құдай атты → // біздің заманымызға дейінгі ^йекінші ғасыр ↓ /// ↑ неге ^уолай деп̊ сұрасаң → // сол ^ұуақыт үйсін мемлекеті ͡ б̊олған дейді → // ал болыпты → // мысалы ↓ /// ↑ ал мемлекет болса дейді → // ^уол мемлекеттің әдеб̊ій тілі ͡ б̊олұу ͡ керек дейді ↓ /// ↑ ^уоның бірдеңесі ͡ б̊ар әлгі ма ͡ қолғ'ұстап → // кісі ^уоқыйтындай (күледі) → // көретіндей бірдеңе ͡ б̊ар ма → // шығарма → // андай-мындай бар ма ↑ /// ↑ жоқ → // ^йештеңе жоқ → // тек болды деуге ^уол болмайды ↓ /// ↑ мысалы ͡ б̊ейсекең бесінші ғасыр дейді → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын айтқанда → // ^уоны ͡ б̊есінші ғасырдан басталады дейді ↓ /// ↑ кейб̊іреу ^уолай ^йемес → // үшінші ғасыр дейді → // ^уодан да ͡ б̊ер^ірек ↓ /// ↑ міне сол қалай болса да → // қай ғасырдан бастау деген мәселе → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын қай ғасырдан бастау дегеннің ^уөзін айналып келгенде → // әдеб̊ій тіл деген не дегенді ͡ б̊іліп ͡алұудан бастау ͡ керек қой ↓ /// ↑ ^йегер әдеб̊ій тілдің сыйпаттамасын білмей тұрып → // қай ғасырдан басталады дегенді ͡ қалай айтамыз → // дұрыс ͡ болмай шығады ғой ↓ /// ↑ жаңағы сыйақты ͡ б̊іреу ^уон'айтады → // біреулер мұн'айтады → // біреулер ^уосы ͡күн'әдеб̊ій тіл дейтініміз дейді → // бұл ^уоктйаб̊рьден кейін пайда ͡ б̊олдұ дейді → // біреулер айтады → // жоқ → // әдеб̊ій тіл аб̊ай тұсында пайда ͡ б̊олды деді → // аб̊ай ған'әдеб̊ій тілді жасады дейді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұмен байланысты мына жеке ͡ кісілердің → // жек'адамдардың әдеб̊ій тілді жасау → // жасамау дегенд'ауызға алынғаннан кейін айта ͡ кетейін ↓ /// ↑ ^уосы пікір ^уөзі көп ͡ айтылады → // аб̊ай жасады → // ыб̊^ырай алтынсарійн жасады → // ^уосынымыз дұрыс ^йемес ↓ /// ↑ соның дұрыс ^йемес ^йекендігін мың тоғыз жүз ^йелүу ͡ б̊ірінші жылы жәрійалаған мақаласында мұхтар ^уомархановійч т'айтқан ↓ /// ↑ біріншіден → // әдеб̊ій тіл дейтініміз → // ^уол → // қоғамдық құб̊^ұлыс → // қоғамдық құб̊^ұлыс ͡ болғаннан кейін ^уол әдеб̊ій тілді жеке ͡ кісі жасамайды ↓ /// ↑ мысалы → // ^уорыс әдеб̊ій тілін пұушкійн жасады → // ^ұукраійнді шевченко жасады → // қазақтікін аб̊ай жасады → // ан'әлгі ^уөзб̊ектердікін анау жасады → // мынау жасады деп ͡ айтұу ͡б̊ар ғой → // ^уосұлардың ^уөзі сірә артық ↓ /// ↑ ^уөйткені тіл → // тілді ^йеш ^ұуақыт ͡ жеке ͡ кісі жасамайды → // тіл қоғамдық құб̊^ұлыс → // тілді халық жасайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ қоғамдық құб̊^ұлысқа ͡қоғамдық ↓ /// ↑ ал дегенменен дағы жаңағ'айтқан үлкен көрнект'адамдардың әдеб̊ій тілд'ілгері дамытұуда ^йерек̊ше ^ірөлі болады → // қызметі ͡ б̊олады ↓ /// ↑ аб̊айдың → // ыб̊^ырайлардың әдеб̊ій тілді халықтық тіл нег^ізінде дамытұудың жақ̊с'үлгісін көрсетті → // міне ͡ б̊із сол үлгімен келе жатырмыз ↓ /// ↑ міне ^уосы негізде → // ^уос'ыңғайда ^уолардың әдеб̊ій тілді дамытұудағы қызметі ^йерек̊ше ↓ /// ↑ ^йенді сол әдеб̊ій тілді дамытұуда мұхтардың да → // әлгі мысалы ғаб̊ійден мұстафійннің де бұрынғы ^уөткендердің ішінд'айтайық → // сәб̊ійт → // ілійас → // тағысын тағы толып жатқаң қазақ әдеб̊ійетінің ^уөкілдерінің барлығының әдеб̊ій тілді дамытұуд'үлкен қызметі ͡ б̊олды ↓ /// ↑ ақыны ͡ б̊ар → // ақын ^йемесі ͡ б̊ар → // жазұушылар → // ақындар → // барлығының ^йерек̊ше ^уосыған қосқан үлестері ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне ^уосұлардың нег^ізінде қазақтың әдеб̊ій тілі дамып келеді ↓ /// ↑ бұл бір мәселе ↓ /// ↑ әдеб̊ій тілді жеке ͡ кісі жасамайды → // әдеб̊ій тілді ͡ қоғам жасайды → // көптеген кісілер жасайды ↓ /// ↑ бірақ жеке ͡кісілердің әдеб̊ій тілді дамытұудағы ^уөнегел'үлгілері болұу ͡ керек → // сол үлгілер'әдеб̊ій тілд'ілгері дамытұуға септігін тійгізетін болады ↓ /// ↑ ^уөз'айта берсе → // сөз көп ↓ /// ↑ білмеймін → // ^уөзім сөйлеп жатырмын → // сөйлеп жатырмын → // жалықтырдым ба ↑ ///	↑ не ͡ б̊олмаса → / әлгі ͡ гейб̊ір әлгі тұлғалар ^уөзүнөн ^уөз'айтыла-айтыла ͡ геліп қалып қойатыны ͡ б̊ар ↓ /// ↑ барадүр → // келедүр → // айтадүр деген дүрлар ͡ б̊ір ^ұуақыт піздің әдеб̊ій норма ͡ б̊олған ↓ /// ↑ сол ^уосұ ͡ гүндө жақ̊сылыққа жамандық → // әр ͡ гісінің ісі-дүр → // жамандыққа жақ̊сылық → // ^йер ͡ гісінің ісі-дүр сыйақты ͡ гейб̊ір мақалдарда сақталған ↓ /// ↑ дүр → // әне сол дүр ^уосұ ͡ гүңг'әдеб̊ій тілімізде жұмсалмайды → // дегеммең гейб̊іреу сонұ жазып қойады ↓ /// ↑ ^йе мұнұң не десең → // ^уойб̊ай-ау ͡ ғазағ айтатым болғам байағыда дейді ↓ /// ↑ сондұқтан → / бұл норма жәйында ^уөз'айта берсек → // әңгіме ͡ гөп ↓ /// ↑ кейде ^уөзү норма дейтіннің ^уөзү жүйөлүк дегеммен де ͡ б̊айланысты ͡б̊олұп келетіні ͡ б̊ар ↓ /// ↑ жүйөлүк дегеніміз мысалы мынандай ↓ /// ↑ көптүг жалғауұ → / әдетте тәуөлдүг ͡ жалғауұнам бұрұн жалғанады → // нұу ͡ гейін жалғанады ↓ /// ↑ балалар → // балаларым → // ^уоқұушұлар → // ^уоқұшұларымыз → // тәуөлдүг ͡ жалғауұнам бұрұң гөптүг ͡ жалғауұ жалғанады/ → // солай ғой → // бұл норма ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ гейде ͡ б̊ылай болатыны ͡ б̊ар ↓ /// ↑ біздің үйгө апамдар ͡ гелді → // әжемдер ͡ гелді → // көкөмдөр ͡ гелді ↓ /// ↑ сонд'апам → // тәуөлдүг ͡ жалғауұ дар гейін жалғанып тұр ↓ /// ↑ ^йенді ^уосұ барлық̊ сөзгө ^уондай ^йемес → // тег ат төб̊өлүндей аздаған сөздө солай болады → // ^уол да мынау ͡ б̊іреуд'ұлұқ тұтұб̊ ͡ айтқан жерде → // сонда ғана ͡ б̊олады ↓ /// ↑ мысалы жійендер → // не ͡ б̊олмаса қайнымдар дегенде мысалы → // қайнымдар → // жійенімдер ͡б̊олмайды → // апамдар → // көкөмдөр → // жәкемдер → // ^уос'ұлұқ тұтқаң гісілер ͡ б̊олады да → // ал аналарға ^уол бол'алмайды → // келмейді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұлай болұудұң ^уөзү норма ↓ /// ↑ жаңағы негізгі → // жалпы қағыйдадан тысқары → // белгілі мақ̊сатта → // мағ^ынада жұмсалған жаңағыдай ^уөзгөрүс → / бұл да ^уөзүншө норма → // ^уосұлай деб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ апамдар → // әжемдер дейді → // ^уонұң мағ^ынасы ғайсысы → // мағ^ынасы ͡ б̊айағ'аб̊айлар ͡ гелді → // ^ырахмаңқұлдар ͡ гелді деген сыйақты ↓ /// ↑ ^ырахмаңқұл ͡ гелсе → // ^уөзү геледі ғой → // ^ырахмаңқұлдар ͡ гелсе → // қасындағы ͡ гісілермең ͡ геледі → // аб̊ай ͡ гелсе → // ^уөзү ͡ геледі → // аб̊айлар ͡ геле жатса → // аб̊айлардың ͡ ғасындағы ͡гісілермең ͡ геледі ↓ /// ↑ сол сыйақт'апамдар гелді ͡ б̊олса → // неш'апасы нешеу → // апасы ͡б̊іреу-ақ қой → // сол бір апасының ͡ ғасында тағы ͡ б̊асқалар ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сол басқаларды қамтұу үшүн апамдар ͡ гелді → // әкемдер ͡ гелді дейді ↓ /// ↑ ^уосұлай деб̊ ͡айтұудұң ^уөзү ͡ б̊ір мағ^ынаға ͡ ғұрұлған нәрселер ↓ /// ↑ сондұқтан мұндайды ͡ б̊із граматыйкалық ^уорайда норма деп қараймыз → // ^уосұнұ тіпті норма деб̊ жазамыз ↓ /// ↑ ал ^йекінші ͡ б̊ір несі → // мына ^уосұлай болғаннаң гейін норма дегеннің негізі → // жазб̊'әдеб̊ійеті ↓ /// ↑ тег жазб̊'әдеб̊ійеті арқылы ғана норманы ғалыптастырұуға ͡ б̊олады → // норма жасауға ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ауұзөк'әдеб̊ій тілде ^уол нормалар сақтала ͡б̊ермейді ↓ /// ↑ сондұқтан ауұз әдеб̊ійеті әдеб̊ій тіл ме → // ауұз әдеб̊ійетінің тілі әдеб̊ій тіл ^йемес пе деген ^уосұ жерде ͡ геліп̊ шеш^іледі ↓ /// ↑ жаңағы норма → // норма ^йемес деген тұрғұдаң ͡ ғарағанда → // ауұз әдеб̊ійетінің тілі → / ^уол әдеб̊ій тіл ^йемес → // бірағ ͡ әдеб̊ійет қой ↓ /// ↑ ^уөз'әдеб̊ій тіл дейтініміз әдеб̊ій пратсесте жасалатын → // әдеб̊ійеттің ілгері дамұу ͡ б̊арысында пайда ͡ б̊олатын → // әдеб̊ійетпенен тығыз ͡б̊айланысты категорұйа ғой ↓ /// ↑ тіпті ͡ б̊ейсекең ͡ генжеб̊аев бір жазғаң гішкентай бір ͡гітәб̊ жазып ^йеді ͡б̊айағы ↓ /// ↑ сонд'әдеб̊ій тіл дегенде → / әлгі ғоғамдық формасыйа тұрғұсұнан ғұлдұғ әдеб̊ійет → // құлдұғ ͡ дәуүрүнүң әдеб̊ій тілі → // сонан соң әлгідей → // тағы немене → // капыйталыйстіг әдеб̊ійет → // капыйталыйстіг әдеб̊ійет тілі деген сыйақты ^уосұлай бөлүптү ↓ /// ↑ бұл дұрұс ^йемес → // ^уонда ^уонұң д'әдеб̊ій тіл ^йемес → // жаңағ'әдеб̊ійеттің әлгі ͡ғоғамдығ ͡ дәуүр ыңғайына ͡ ғарай болатым болса → // дәл солай геле ͡ б̊ермейді ↓ /// ↑ сондұқтан әдеб̊ійет деген мен әдеб̊ій тіл деген ^йекеуү ͡ б̊ір ^йемес → // бірағ әдеб̊ій тіліміз әдеб̊ійет негізінде пайда ͡ б̊олады ↓ /// ↑ ал сонд'ауұзөкү әдеб̊ійет тілінің ͡ ғат^ынасы қандай әдеб̊ій тілге → // ^уонұң ͡ғат^ынасы ͡ б̊ылай ↓ /// ↑ қанш'айтқаммен → // ауұз әдеб̊ійеті → // ^уол гөб̊үнөсе әлгі/ ^уөлөң түрүндө келеді → // қара сөзб̊өң ͡ гелетін әдеб̊ійеттерден әс^іресе → // мынау нормасы деген сондай шатақ → // ^уонда ^йешқ̊андай норма жоқ ^уонда → // ауұзөкү тілде ғалай сөйлөйдү → // солай сөйлөнөді → // солай айтылады ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уөлөңдө ^уолай ^йемес → // ^уонда ͡гөркөмдөу де ͡ б̊ар → // көрүктөу де ͡ б̊ар → // ^уонд'әдеб̊ійет тілінің ͡ғасійеттері де ͡ б̊ар → // сонұң ^уөзүндө де ^уонда варыйанттар ͡ гөп қой ↓ /// ↑ мысалы ғозұ-͡гөрпөштүң ғанша варыйанты ͡ б̊ар → // басқасының ͡ ғанша варыйанты ͡ б̊ар → // тіпті → // әлгі ненің → // ^іләйлі-мәжнүндү гім аударып ^йеді → // ^йесімнен шығып қалды → // ^іләйлі-мәжнүндө мынандай → // былай басталады ↓ /// ↑ арапта ͡ б̊ір ͡ б̊ай боптұ дәулөт'асқан → // саудас'әр патшамен араласқан → // құдайдам бір мійрас қып пала сұрап → // малының садақаға ͡ гөб̊үн шашқ̊ан → // бай ^йеді ͡ ғай^ыры мол бек қалаға → // тіледі ͡ б̊ала ͡ б̊ер деп көб̊ ͡ жамағат → // көп тілеуү гөл деген мақалдайын → // болұптұ ͡б̊әйб̊ішесі ^йекіғаб̊ат ↓ /// ↑ ^уосұдан ары ͡ ғарай жаңағы ͡ б̊аласы ^йесейіб̊ ͡ жүрө ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұнұ ͡ ғарап ^уотұрсаң сөзүндө → // құр^ұлұсында қазақ тілінен ^уоғаш нәрсе ^уонша ͡ б̊айқалмайды ↓ /// ↑ әлгі не → // кей сөздөрү ͡б̊олмаса → // кейб̊ір сөздөрү ͡ б̊олмаса → // негізінде ͡ б̊ұл гәдімгі ͡ ғазақтың ауұз әдеб̊ійеті негізінде құрұлан ^уосұндай шығарма ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұндай шығарамалар → // тіпт'анау алпамыс → // ^йер тарғын → // тағысын тағы → // әлгі ғоб̊^ұланды ͡ б̊атыр → // мына ^уосұларды ͡ гісі ͡ б̊әр'алып ^уотұрұп ^уоқұйдұ ғой ↓ /// ↑ кәдімгі ^уосұ шын^ыменен сонұ ͡ б̊ала ͡ гүнүндө жаттап → // басқаларғ'айтып → // ійліктіріп ^уотұратымбыз ↓ /// ↑ ^уөйткөнү сол әсерл'әдеб̊ійеттің бір түрү → // бірағ ͡ дегеммен сол толұғ мағ^ынасынд'әдеб̊ій тілдік дәрежеде ^йемес ↓ /// ↑ дегеммен → // әдеб̊ій тілге қат^ынасы ͡ б̊ар → // қандай ғат^ынасы ͡ б̊ар ↓ /// ↑ мына соларымыз ауұзөк'әдеб̊ій тілдің → // әдеб̊ій тіл дегеніміз → // бұл әдеб̊ій тілді ͡ғалыптастырұудұң алғашқ̊ы ^ылаб̊ораторұйасы → // алғашқ̊ы дүкөнү ма → // немене дейміз ↓ /// ↑ ^уосұндайдаң ͡ геліп парыб̊ ͡ әдеб̊ій тіліміз гейін дамыды → // ^уосұндай дамытұуға → // ^уосұндай негізде дамытұуға ͡ гейін мына аб̊ай → // ыб̊^ырай сыйақты ͡ гісілер ͡ гөб̊ ͡ үлкөн септігін тійгізді ↓ /// ↑ бұл бір мәселе ↓ /// ↑ ^йенді мын'әдеб̊ійетшілер әрійне → // жазб̊'әдеб̊ійетте → // жазб̊'әдеб̊ійетте әдеб̊ій тілдің тарыйхы деб̊ ͡ айтады дағы → // ^йенді ^уосұ ͡ гүңгү жазыб̊ жүргөндөр қазақтың әдеб̊ій тілін → // әдеб̊ійетін → // тарыйхым бесінші → // ^уом бесінші ͡ гітәп̊ шықты ғой → // бесінші томдары → // ^уом бесінші → // бесінші ғасыр → // ^уом бесінші ғасыр → // ^уон сегізінші ғасыр деп келеді ^йекінші томда ↓ /// ↑ ^уодам бұрұңғұлард'анау ^йескі ^уорхон-^йенійсей жазұулары → // соларды негізг'алып → // ^уосұларымыз да ͡ б̊іздің ͡ ғазақтың әдеб̊ійетіне қат^ынасты деп переді ↓ /// ↑ бірақ̊ солардың → // шынында → // қазақтың әдеб̊ій тілі ^йемес → // солардың жазұуұ ↓ /// ↑ әдеб̊ій тіл ғанш'айтқамменен жазұуға негізделеді ↓ /// ↑ ^уөйткөнү жазұу ͡ б̊олған жерде ғана норма ͡ б̊олады → // жазұу ͡б̊олмаған жерде норманы қалыптастырұу мүмкүн ^йемес ↓ /// ↑ сондұқтан → / әдеб̊ій тілдің әдеб̊ійет полұудұң негізгі ͡ б̊ір шарты ^уол → // жазұу ↓ /// ↑ ал сол жазұуұмұз ғай ^ұуақыт пайда ͡ б̊олдұ → // жазұуұмұздұң әлгідей жалпыхалықтық қасійет алған ^ұуақыты ғай ^ұуақыт → // міне сол ^ұуақыт әдеб̊ій тілдің дамығаң гезі ↓ /// ↑ сондұқтан → / әлгі кейб̊іреу айтады ^йекен → // біздің ғайныйден мұсаб̊аев дегең гісі жазыпты → // жазғанда ͡ ғәзіргі ͡ ғазақтың әдеб̊ій тілі дейді → // ^уонұң бірінші дәуүрү ^йекінші ғасыр дейді → // біздің заманымызға дейіңгі ^йекінші ғасыр → // құдай атты → // біздің заманымызға дейіңгі ^йекінші ғасыр ↓ /// ↑ неге ^уолай деп̊ сұрасаң → // сол ^ұуақыт үйсүн мемлекеті ͡ б̊олған дейді → // ал болұптұ мысалы ↓ /// ↑ ал мемлекет полса дейді → // ^уол мемлекеттің әдеб̊ій тілі ͡ б̊олұу ͡ герек дейді ↓ /// ↑ ^уонұң бірдеңесі ͡ б̊ар әлгі ма ͡ ғолғ'ұстап → // кісі ^уоқұйтұндай (күлөдү) → // көрөтүндей бірдеңе ͡ б̊ар ма → // шығарма → // андай-мындай бар ма ↓ /// ↑ жоқ → // ^йештеңе жоқ → // тек болдұ деугө ^уол болмайды ↓ /// ↑ мысалы ͡ б̊ейсекең бесінші ғасыр дейді → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын айтқанда → // ^уонұ ͡ б̊есінші ғасырдам басталады дейді ↓ /// ↑ кейб̊іреу ^уолай ^йемес → // үшүншү ғасыр дейді → // ^уодан да ͡ б̊ер^ірек ↓ /// ↑ міне сол ғалай болса да → // қай ғасырдам бастау деген мәселе → // әдеб̊ій тілдің тарыйхын қай ғасырдам бастау дегеннің ^уөзүн айналып келгенде → // әдеб̊ій тіл деген не дегенді ͡ б̊іліб̊ ͡ алұудам бастау ͡герек қой ↓ /// ↑ ^йегер әдеб̊ій тілдің сыйпаттамасым білмей тұрұп → // қай ғасырдам басталады дегенді ͡ ғалай айтамыз → // дұрұс ͡ полмай шығады ғой ↓ /// ↑ жаңағы сыйақты ͡ б̊іреу ^уон'айтады → // біреулөр мұн'айтады ↓ /// ↑ біреулөр ^уосұ ͡ гүн'әдеб̊ій тіл дейтініміз дейді → // бұл актйаб̊рьдең ͡ гейім пайда ͡б̊олдұ дейді → // біреулөр айтады → // жоқ әдеб̊ій тіл аб̊ай тұсұнда пайда ͡ б̊олдұ деді → // аб̊ай ған'әдеб̊ій тілді жасады дейді ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұмем байланысты мына жеке ͡ гісілердің → // жек'адамдардың әдеб̊ій тілді жасау-жасамау дегенд'ауұзға алыңғаннаң гейін айта ͡ гетейін ↓ /// ↑ ^уосұ пікір ^уөзү көб̊ ͡ айтылады → // аб̊ай жасады → // ыб̊^ырай алтынсарыйн жасады → // ^уосұнұмыз дұрұс ^йемес ↓ /// ↑ сонұң дұрұс ^йемес ^йекендігін мың тоғұжжүз ^йелүу ͡ б̊ірінші жылы жәрійалаған мақаласында → // мұхтар ^уомархановұйч т'айтқан ↓ /// ↑ біріншіден → // әдеб̊ій тіл дейтініміз → // ^уол ғоғамдық құб̊^ұлұс → // қоғамдық құб̊^ұлұс ͡ полғаннаң ͡ гейін ^уол әдеб̊ій тілді жеке ͡ гісі жасамайды ↓ /// ↑ мысалы → // ^уорұс әдеб̊ій тілім пұушкійн жасады → // ^ұукраійнді шевчеңко жасады → // қазақтікін аб̊ай жасады → // анау әлгі ^уөзб̊өктөрдікін анау жасады → // мынау жасады деб̊ ͡ айтұу ͡ б̊ар ғой → // ^уосұлардың ^уөзү сірә артық ↓ /// ↑ ^уөйткөнү тіл → // тілді ^йеш ^ұуақыт ͡ шеке ͡ гісі жасамайды → // тіл ғоғамдық құб̊^ұлұс → // тілді халығ ͡ жасайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғоғамдық құб̊^ұлұсқа ͡ ғоғамдық...↓ /// ↑ ал дегемменен-дағы жаңағ'айтқан үлкөң гөрнөкт'адамдардың әдеб̊ій тілд'ілгері дамытұуда ^йерек̊ше ^ірөлү болады → // қызметі ͡ б̊олады ↓ /// ↑ аб̊айдың → // ыб̊^ырайлардың әдеб̊ій тілді халықтық тіл негізінде дамытұудұң жақ̊с'үлгүсүң гөрсөттү → // міне ͡ б̊іс сол үлгүмөң ͡ геле жатырмыз ↓ /// ↑ міне ^уосұ негізде → // ^уос'ыңғайда ^уолардың әдеб̊ій тілді дамытұудағы ғызметі ^йерек̊ше ↓ /// ↑ ^йенді сол әдеб̊ій тілді дамытұуда мұхтардың да → // әлгі мысалы ғаб̊ыйден мұстафыйннің де → // бұрұңғұ ^уөткөндөрдің ішінд'айтайық → // сәб̊ійт → // ілійас → // тағысын тағы толұб̊ ͡ жатқаң ғазағ ͡ әдеб̊ійетінің ^уөкүлдөрінің барлығының әдеб̊ій тілді дамытұуд'үлкөн ғызметі ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ақыны ͡ б̊ар/ → // ақын ^йемесі ͡ б̊ар → // жазұушұлар → // ақындар → // барлығының ^йерек̊ше ^уосұғаң ғосқан үлөстөрі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне ^уосұлардың негізінде қазақтың әдеб̊ій тілі дамып келеді ↓ /// ↑ бұл бір мәселе ↓ /// ↑ әдеб̊ій тілді жеке ͡ гісі жасамайды → // әдеб̊ій тілді ͡ғоғам жасайды → // көптөгөң ͡ гісілер жасайды ↓ /// ↑ бірағ жеке ͡ гісілердің әдеб̊ій тілді дамытұудағы ^уөнөгөл'үлгүлөрі болұу ͡ герек → // сол үлгүлөр'әдеб̊ій тілд'ілгері дамытұуға септігін тійгізетім болады ↓ /// ↑ ^уөз'айта берсе → // сөз гөп ↓ /// ↑ білмеймін → // ^уөзүм сөйлөб̊ ͡ жатырмын → // сөйлөб̊ ͡ жатырмын → // жалықтырдым ба ↑ ///	Не болмаса әлгі кейбір әлгі ... тұлғалар өзінен өзі айтыла-айтыла келіп қалып қоятыны бар. Барадүр, келедүр, айтадүр деген дүрлар бір уақытта біздің әдеби норма болған. Сол осы күнде Жақсылыққа жамандық әр кісінің ісі-дүр, Жамандыққа жақсылық ер кісінің ісі-дүр сияқты кейбір мақалдарда сақталған. Дүр, әне сол дүр осы күнгі әдеби тілімізде жұмсалмайды дегенмен, кейбіреу соны жазып қояды. Е мұның не десең, ойбай-ау қазақ айтатын болған баяғыда дейді. Сондықтан, бұл норма жайында өзі айта берсек, әңгіме көп. Кейде өзі, норма дейтіннің өзі жүйелік дегенмен де байланысты болып келетіні бар. Жүйелік дегеніміз мысалы мынандай. Көптік жалғауы, әдетте тәуелдік жалғауынан бұрын жалғанады, ну кейін жалғанады. Балалар, балаларым, оқушылар, оқышыларымыз тәуелдік жалғауынан бұрын көптік жалғауы жалғанады солай ғой бұл норма. Ал енді кейде былай болатыны бар: Біздің үйге апамдар келді, әжемдер келді, көкемдер келді. Сонда апам тәуелдік жалғауы дар кейін жалғанып тұр. Енді осы барлық сөзге ондай емес, тек ат төбеліндей аздаған сөзде солай болады. ол да мынау біреуді ұлық тұтып айтқан жерде, сонда ғана болады. Мысалы жиендер, не болмаса қайнымдар дегенде мысалы қайнымдар, жиенімдер болмайды. Апамдар, көкемдер, жәкемдер осы ұлық тұтқан кісілер болады да, ал аналарға ол бола алмайды, келмейді. Ал енді осылай болудың өзі норма. Жаңағы негізгі, жалпы қағидадан тысқары белгілі мақсатта мағынада жұмсалған жаңағыдай өзгеріс, бұл да өзінше норма осылай деп айтуға болады. Апамдар, әжемдер дейді оның мағынасы қайсысы мағынасы баяғы Абайлар келді, Рахманқұлдар келді деген сияқты. Рахманқұл келсе, өзі келеді ғой. Рахманқұлдар келсе, қасындағы кісілермен келеді. Абай келсе, өзі келеді. Абайлар келе жатса, Абайлардың қасындағы кісілермен келеді. Сол сияқты апамдар келді болса, нешеу апасы, нешеу апасы біреу-ақ қой сол бір апасының қасында тағы басқалар бар. Сол басқаларды қамту үшін апамдар келді, әкемдер келді дейді. Осылай деп айтдың өзі бір мағынаға құрылған нәрселер. Сондықтан мұндайды біз грамматикалық орайда, норма деп қараймыз. Осыны тіпті норма деп жазамыз. Ал екінші бір несі мына осылай болғаннан кейін норма дегеннің негізі- жазба әдебиеті. Тек жазба әдебиеті арқылы ғана норманы қалыптастыруға болады норма жасауға болады. Ауызекі әдеби тілде ол нормалар сақтала бермейді. Сондықтан ауыз әдебиеті, әдеби тіл ме, ауыз әдебиетінің тілі, әдеби тіл емес пе деген осы жерде келіп шешіледі. Жаңағы норма, норма емес деген тұрғыдан қарағанда/ ауыз әдебиетінің тілі ол әдеби тіл емес// бірақ әдебиет қой. Өзі әдеби тіл дейтініміз әдеби процесте жасалатын/ әдебиеттің ілгері даму барысында пайда болатын/ әдебиетпенен тығыз байланысты/ категория ғой. Тіпті Бейсекең Кенжебаев бір жазған кішкентай бір кітап жазып еді баяғы. Сонда әдеби тіл дегенде/ әлгі/ қоғамдық формация тұрғысынан// құлдық әдебиет/ құлдық дәуірінің әдеби тілі/ сонан соң әлгідей/ тағы немене/ капиталистік әдебиет/ капиталистік әдебиет тілі деген сияқты осылай бөліпті. Бұл дұрыс емес/ онда оның да әдеби тіл емес/ жаңағы әдебиеттің әлгі қоғамдық дәуір ыңғайына қарай болатын болса/ дәл солай келе бермейді. Сондықтан әдебиет деген мен әдеби тіл деген екеуі бір емес/ бірақ әдеби тіліміз/ әдебиет негізінде пайда болады. Ал сонда ауызекі әдебиет тілінің қатынасы қандай әдеби тілге// оның қатынасы былай. Қанша айтқанмен/ ауыз әдебиеті/ ол көбінесе/ әлгі/ өлең түрінде келеді/ қара сөзбен келетін әдебиеттерден әсіресе/ мынау нормасы деген сондай шатақ/ онда ешқандай норма жоқ онда/ ауызекі тілде қалай сөйлейді/ солай сөйленеді/ солай айтылады. Ал енді/ өлеңде олай емес/ онда көркемдеу де бар/ көріктеу де бар/ онда әдебиет тілінің қасиеттері де бар/ соның өзінде де онда/ варианттар көп қой. Мысалы «Қозы-Көрпештің» қанша варианты бар/ басқасының қанша варианты бар/// тіпті// әлгі/ ненің/ «Ләйлі-Мәжнүнді» кім аударып еді/ есімнен шығып қалды/ «Ләйлі-Мәжнүнде» мынандай/ былай басталады: Арабта бір бай бопты дәулеті асқан/ Саудасы әр патшамен араласқан/ Құдайдан бір мирас қып бала сұрап/ Малының садақаға көбін шашқан/ Бай еді қайыры мол бек қалаға/ Тіледі бала бер деп көп жамағат/ «Көп тілеуі – көл» деген мақалдайын/ Болыпты бәйбішесі екіқабат. Осыдан ары қарай/ жаңағы баласы есейіп жүре береді. Ал енді осыны қарап отырсаң сөзінде/ құрылысында/ қазақ тілінен оғаш нәрсе онша байқалмайды. Әлгі не/ кей сөздері болмаса/ кейбір сөздері болмаса/ негізінде бұл кәдімгі қазақтың ауыз әдебиеті негізінде құрылған осындай шығарма. Ал енді осындай шығарамалар/ тіпті анау/ «Алпамыс»/ «Ер Тарғын»/ тағысын тағы/ әлгі/ «Қобыланды батыр»/ мына осыларды кісі бәрі алып отырып оқиды ғой. Кәдімгі осы шыныменен/ соны бала күнінде жаттап/ басқаларға айтып/ еліктіріп отыратынбыз. Өйткені сол/ әсерлі әдебиеттің бір түрі/ бірақ дегенмен сол/ толық мағынасында әдеби тілдік дәрежеде емес. Дегенмен/ әдеби тілге қатынасы бар/ қандай қатынасы бар. Мына соларымыз/ ауызекі әдеби тілдің/ әдеби тіл дегеніміз/ бұл әдеби тілді қалыптастырудың алғашқы лабораториясы/ алғашқы дүкені ма/ немене дейміз. Осындайдан келіп барып әдеби тіліміз кейін дамыды/ осындай дамытуға/ осындай негізде дамытуға кейін мына/ Абай/ Ыбырай сияқты кісілер көп үлкен септігін тигізді. Бұл бір мәселе. Енді мына әдебиетшілер әрине/ жазба әдебиетте/ жазба әдебиетте әдеби тілдің тарихы деп айтады-дағы/ енді осы күнгі жазып жүргендер/ қазақтың әдеби тілін/ әдебиетін/ тарихын 5-ші/ 15-ші кітап шықты ғой/ 5-ші томдары/ 15-ші/ 5-ші ғасыр/ 15-ші ғасыр/ 18-ші ғасыр деп келеді екінші томда. Одан бұрынғыларда анау ескі Орхон-Енисей жазулары/ соларды негізге алып/ осыларымыз да біздің қазақтың әдебиетіне қатынасты деп береді. Бірақ солардың/ шынында/ қазақтың әдеби тілі емес/ солардың жазуы. Әдеби тіл қанша айтқанменен жазуға негізделеді. Өйткені жазу болған жерде ғана норма болады// жазу болмаған жерде норманы қалыптастыру мүмкін емес. Сондықтан/ әдеби тілдің әдебиет болудың негізгі бір шарты ол/ жазу. Ал сол жазуымыз қай уақытта пайда болды/ жазуымыздың/ әлгідей жалпыхалықтық қасиет алған уақыты қай уақыт/ міне сол уақыт әдеби тілдің дамыған кезі. Сондықтан әлгі/ кейбіреу айтады екен/ біздің Ғайниден Мұсабаев деген кісі ... жазыпты/ жазғанда қазіргі қазақтың әдеби тілі дейді/ оның бірінші дәуірі ІІ ғасыр дейді/ біздің заманымызға дейінгі ІІ ғасыр. Құдай атты/ біздің заманымызға дейінгі ІІ ғасыр. Неге олай деп сұрасаң/ сол уақытта Үйсін мемлекеті болған дейді// ал болыпты/ мысалы. Ал мемлекет болса дейді/ ол мемлекеттің әдеби тілі болу керек дейді. Оның бірдеңесі бар әлгі ма қолға ұстап/ кісі оқтиындай (күледі)/ көретіндей бірдеңе бар ма/ шығарма/ андай-мындай бар ма? Жоқ/ ештеңе жоқ/ тек болды деуге ол болмайды. Мысалы Бейсекең 5 ғасыр дейді/ әдеби тілдің тарихын/ әдеби тілдің тарихын айтқанда, оны 5 ғасырдан басталады дейді. Кейбіреу олай емес, 3 ғасыр дейді одан да берірек. Міне сол қалай болса да, қай ғасырдан бастау деген мәселе әдеби тілдің тарихын, қай ғасырдан бастау дегеннің өзін айналып келгенде, әдеби тіл деген не дегенді біліп алудан бастау керек қой. Егер әдеби тілдің сипаттамасын білмей тұрып қай ғасырдан басталады дегенді қалай айтамыз дұрыс болмай шығады ғой. Жаңағы сияқты біреу оны айтады, біреулер мұны айтады. Біреулер осы күні әдеби тіл дейтініміз дейді, бұл Октябрьден кейін пайда болды дейді біреулер айтады жоқ, әдеби тіл Абай тұсында пайда болды деді. Абай ғана әдеби тілді жасады дейді. Ал енді осымен байланысты мына жеке кісілердің, жеке адамдардың әдеби тілді жасау-жасамау дегенді ауызға алынғаннан кейін айта кетейін. Осы пікір өзі көп айтылады Абай жасады, Ыбырай Алтынсарин жасады осынымыз дұрыс емес. Соның дұрыс емес екендігін 1951 жылы жариялаған мақаласында Мұхтар Омарханович та айтқан. Біріншіден, әдеби тіл дейтініміз ол қоғамдық құбылыс, қоғамдық құбылыс болғаннан кейін ол әдеби тілді жеке кісі жасамайды. Мысалы орыс әдеби тілін Пушкин жасады, украинді Шевченко жасады, қазақтікін Абай жасады, анау әлгі өзбектердікін анау жасады, мынау жасады деп айту бар ғой осылардың өзі сірә артық. Өйткені тіл, тілді еш уақытта жеке кісі жасамайды, тіл қоғамдық құбылыс тілді халық жасайды. Ал енді қоғамдық құбылысқа қоғамдық... Ал дегенменен-дағы жаңағы айтқан үлкен көрнекті адамдардың әдеби тілді ілгері дамытуда ерекше рөлі болады, қызметі болады. Абайдың, Ыбырайлардың әдеби тілді халықтық тіл негізінде дамытудың жақсы үлгісін көрсетті. Міне біз сол үлгімен келе жатырмыз. Міне осы негізде, осы ыңғайда олардың әдеби тілді дамытудағы қызметі ерекше. Енді сол әдеби тілді дамытуда Мұхтардың да, әлгі мысалы Ғабиден Мұстафиннің де, бұрынғы өткендердің ішінде айтайық Сәбит, Ілияс тағысын тағы толып жатқан қазақ әдебиетінің өкілдерінің барлығының әдеби тілді дамытуда үлкен қызметі болды. Ақыны бар, ақын емесі бар, жазушылар, ақындар барлығының ерекше осыған қосқан үлестері бар. Міне осылардың негізінде қазақтың әдеби тілі дамып келеді. Бұл бір мәселе. Әдеби тілді жеке кісі жасамайды әдеби тілді қоғам жасайды, көптеген кісілер жасайды. Бірақ жеке кісілердің әдеби тілді дамытудағы өнегелі үлгілері болу керек, сол үлгілері әдеби тілді ілгері дамытуға септігін тигізетін болады. Өзі айта берсе, сөз көп. Білмеймін өзім сөйлеп жатырмын, сөйлеп жатырмын жалықтырдым ба?
Мәулен Балақаев	▶	↑ тағы ͡ б̊ір ^йекі пүункті ͡ б̊ар ^йеді → // ^уон'айтčам ↓ /// ↑ ал ^йенді мына несі → // норма дегеніміз → // әлгі стійль дегеніміз ↓ /// ↑ қазақ тілі ͡ б̊олсын → // қай халықтың болмасын стійльдік тармақтары неғұрлым сараланған болса → // соғұрлым әдеб̊ій тіл дәрежесі ͡ б̊ійік болады ↓ /// ↑ стійльдік тармақтары сараланбаған тілдің әдеб̊ій тіл дәрежесі төмен болады ↓ /// ↑ міне бір ^ұуақыт біздің ͡ қазақтың әдеб̊ій тілінің дәрежесі солай төмен болды ↓ /// ↑ қандай стійльдік тармақтар ͡б̊олды ↓ ///	↑ тағы ͡ б̊ір ^йекі пүуңктү ͡ б̊ар ^йеді → // ^уон'айтčам ↓ /// ↑ ал ^йенді мына несі → // норма дегеніміз → // әлгі стійль дегеніміз ↓ /// ↑ қазақ тілі ͡ б̊олсұн → // қай халықтың болмасын стійльдік тармақтары неғұрлұм саралаңғам болса → // соғұрлұм әдеб̊ій тіл дәрежесі ͡ б̊ійік ͡ полады ↓ /// ↑ стійльдік тармақтары сараламбаған тілдің әдеб̊ій тіл дәрежесі төмөм ͡ болады ↓ /// ↑ міне бір ^ұуақыт піздің ͡ ғазақтың әдеб̊ій тілінің дәрежесі солай төмөм ͡ болдұ ↓ /// ↑ қандай стійльдік тармақтар ͡ б̊олдұ ↓ ///	Тағы бір-екі пункті бар еді, оны айтсам. Ал енді мына несі норма дегеніміз әлгі стиль дегеніміз. Қазақ тілі болсын, қай халықтың болмасын стильдік тармақтары неғұрлым сараланған болса, соғұрлым әдеби тіл дәрежесі биік болады. Стильдік тармақтары сараланбаған тілдің, әдеби тіл дәрежесі төмен болады. Міне бір уақытта біздің қазақтың әдеби тілінің дәрежесі солай төмен болды. Қандай стильдік тармақтар болды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уол кезде ^йерте ͡ кездегі → // мысалы ^уоктйаб̊рьден бұрынғы ^уон сегізінші ғасырд'әдеб̊ій тіл болды дейміз ↓ /// ↑ ал ^йенді сондағ'әдеб̊ій тіліміз → / ^уонда мемлекеттің тілі ͡б̊олған жоқ → // ғылымның тілі ͡ б̊олған жоқ → // үлкен баспасөздің тілі ͡б̊олған жоқ → // әдеб̊ій тіл болды → // болғанда → // аздаған зыйалылар үшін болды→ // ійә сосын болғанд'әлгі хан жарлығының әдеб̊ійеті ͡ б̊олды ↓ ///	↑ ^уол ͡ гезде ^йерте ͡ гездегі → // мысалы ^уоктйаб̊рьдем бұрұңғұ ^уон сегізінші ғасырд'әдеб̊ій тіл болдұ дейміз ↓ /// ↑ ал ^йенді сондағ'әдеб̊ій тіліміз → / ^уонда мемлекеттің тілі ͡ б̊олған жоқ → // ғылымның тілі ͡ б̊олған жоқ → // үлкөм ͡ баспасөздүң тілі ͡ б̊олған жоқ → // әдеб̊ій тіл болдұ → // болғанда → // аздаған зыйалылар үшүм ͡ болдұ → // ійә сосұм ͡ болғанд'әлгі хан жарлығының әдеб̊ійеті ͡ б̊олдұ ↓ ///	Ол кезде ерте кездегі мысалы Октябрьден бұрынғы 18 ғасырда әдеби тіл болды дейміз. Ал енді сондағы әдеби тіліміз онда мемлекеттің тілі болған жоқ, ғылымның тілі болған жоқ, үлкен баспасөздің тілі болған жоқ, әдеби тіл болды. Болғанда аздаған зиялылар үшін болды иә сосын болғанда әлгі хан жарлығының әдебиеті болды
Мәулен Балақаев	▶	↑ сосын анау мың тоғыз жүз сек̊сен тоғыз жылы → / жылдары дала ^үуалайаты деген сыйақты гәзет болды ғой → // түркістан ^үуалайаты деген гәзет болды → /ташкеннен шығатын ↓ /// ↑ міне ^уосы гәзеттердің тілін ^уоқып ^уотырсаңыздар → // ^уосы ͡ күнгі гәзеттердің тіліндей ^йемес → // ала құла → // шұп̊ шұб̊ар → // кім не жазса → // сол қалпында ͡ б̊аса ͡ б̊ерген ↓ /// ↑ сондықтан ^уол ^уосы ͡ күнгі ͡ б̊аспасөз тілін біз бір стійльдік тармақ ͡ деп қараймыз ↓ ///	↑ сосұн анау мың тоғұжжүс ͡ сек̊сен тоғұж ͡ жылы → / жылдары дала ^үуәлайаты деген сыйақты гәзет полдұ ͡ ғой → // түркүстан ^үуәлайаты деген гәзет ͡ полдұ → / ташкеннен шығатын ↓ /// ↑ міне ^уосұ гәзеттердің тілін ^уоқұб̊ ^уотұрсаңыздар → // ^уосұ ͡ гүңгү гәзеттердің тіліндей ^йемес → // ала ͡ ғұла → // шұп̊ ͡ шұб̊ар → // кім не жасса → // сол ͡ ғалпында ͡ б̊аса ͡ б̊ерген ↓ /// ↑ сондұқтан ^уол ^уосұ ͡ гүңгү ͡б̊аспасөз тілім біз бір стійльдік тармағ ͡ деп қараймыз ↓ ///	Сосын анау 1989 жылы жылдары «Дала уалаяты» деген сияқты газет болды ғой «Түркістан уалаяты» деген газет болды Ташкеннен шығатын. Міне осы газеттердің тілін оқып отырсаңыздар осы күнгі газеттердің тіліндей емес. Ала-құла, шұп шұбар кім не жазса сол қалпында баса берген. Сондықтан ол осы күнгі баспасөз тілін біз бір стильдік тармақ деп қараймыз.
Мәулен Балақаев	▶	↑ сондай стійльдік тармақ ^уол кезде құрала ͡ қойған жоқ ↓ /// ↑ дегенмен → / сонд'әйтеуүр негіз ͡ б̊олды → // бас ͡ болды → // содан кейін барып әлгі айқап жұурналы → // тағысын тағы ͡б̊асқалар қосылды ↓ /// ↑ газет жұурналдар ͡ көб^үрек̊ шығатын болды ↓ /// ↑ ^уосы ͡ күнде пүублійсійстійкалық ͡ деген стійль бел алып → // әб̊ден ^уөзүнің ͡ кемеліне жеткен стійльдік̊ сала ͡ б̊олды ↓ ///	↑ сондай стійльдік тармақ ^уол ͡ гезде құрала ͡ ғойған жоқ ↓ /// ↑ дегеммен → / сонд'әйтеуүр негіз ͡ б̊олдұ → // бас ͡полдұ → // содаң ͡ гейім барыб̊ ͡ әлгі айқап жұурналы → // тағысын тағы ͡ б̊асқалар ͡ ғосұлдұ ↓ /// ↑ газет ͡ шұурналдар ͡гөб̊^үрөк̊ шығатым болдұ ↓ /// ↑ ^уосұ ͡ гүндө пүублійсійстійкалығ ͡ деген стійль бел алып → // әб̊ден ^уөзүнүң ͡ гемеліне жеткен стійльдік̊ сала ͡ б̊олдұ ↓ ///	Сондай стильдік тармақ ол кезде құрала қойған жоқ. Дегенмен сонда әйтеуір негіз болды, бас болды, содан кейін барып әлгі «Айқап» журналы тағысын тағы басқалар қосылды. Газет-журналдар көбірек шығатын болды. Осы күнде публицистикалық деген стиль бел алып, әбден өзінің кемеліне жеткен стильдік сала болды.
Мәулен Балақаев	▶	↑ міне ^уосындай стійльдік тармақ → / бізде міне фұунксійоналдық тіл дейміз ↓ /// ↑ фұунксійа → // қызмет ͡ жағынан → // атқаратын қызмет ͡жағынан ↓ /// ↑ ^уосындай стійльдік тармақ → / ғылымый әдеб̊ійет стійлі деген стійль бар → // көркем тіл стійлі деген стійль бар → // көркем әдеб̊ійеттің стійлі ↓ /// ↑ сосын мерзімд'әлгі не → // не ͡б̊ар тағы → // іс қағаздар стійлі дегеніміз ͡б̊ар → // ^іресмій іс қағаздар стійлі деген стійльдер ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уосындай стійльдеріміз қазақ тілінде даңғыл → // айқын → // кәдімгі ^уөзі жетер жерін'әб̊ден жетіп болмағанмен де → // ^уосы ͡ б̊елгілі ͡ б̊олып ^уотырған стійльдер ↓ /// ↑ ал сосын ^йенді ͡ б̊ұл айтылып жүрген сөз шығар → // сондықтан көп тоқтамайын ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ қоғамдық қызмет деген → // әдеб̊ій тіл әдеб̊ій тіл болұу үшін → // ^уоның ͡ қоғамдық қызметі → // ͡б̊арлық тілдің ͡қоғамдық қызметінің деңгейі ͡б̊ірдей ^йемес ↓ /// ↑ ^уорыс тілінің ͡ қоғамдық қызметі ^йерек̊ше ↓ ///	↑ міне ^уосұндай стійльдік тармақ → / бізде міне фұуңгсұйоналдық тіл дейміз ↓ /// ↑ фұуңгсыйа ғызмет ͡ шағынан → //атқаратың ͡ ғызмет ͡ шағынан ↓ /// ↑ ^уосұндай стійльдік тармақ → / ғылымый әдеб̊ійет стійлі деген стійль бар → // көркөм тіл стійлі деген стійль бар → // көркөм әдеб̊ійеттің стійлі ↓ /// ↑ сосұн мерзімд'әлгі не → // не ͡б̊ар тағы → // іс қағаздар стійлі дегеніміз ͡б̊ар → // ^іресмій іс қағаздар стійлі деген стійльдер ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосұндай стійльдеріміз ғазақ тілінде даңғыл → // айқын → // кәдімгі → // ^уөзү жетер жерін'әб̊ден жетіп ͡ полмағаммен де → // ^уосұ ͡ б̊елгілі ͡ б̊олұп ^уотұрған стійльдер ↓ /// ↑ ал сосұн ^йенді ͡ б̊ұл айтылыб̊ ͡ жүргөн сөш ͡ шығар → // сондұқтаң гөп тоқтамайын ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғоғамдық қызмет деген → // әдеб̊ій тіл әдеб̊ій тіл болұу үшүн → // ^уонұң ͡ ғоғамдық қызметі → // б̊арлық тілдің ͡ ғоғамдық қызметінің деңгейі ͡ б̊ірдей ^йемес ↓ /// ↑ ^уорұс тілінің ͡ ғоғамдық қызметі ^йерек̊ше ↓ ///	Міне осындай стильдік тармақ бізде міне функционалдық тіл дейміз. Функция, қызмет жағынан атқаратын қызмет жағынан. Осындай стильдік тармақ ғылыми әдебиет стилі деген стиль бар, көркем тіл стилі деген стиль бар, көркем әдебиеттің стилі. Сосын мерзімді әлгі не, не бар тағы іс қағаздар стилі дегеніміз бар, ресми іс қағаздар стилі деген стильдер бар. Осындай стильдеріміз қазақ тілінде даңғыл, айқын, кәдімгі өзі жетер жеріне әбден жетіп болмағанмен да, осы белгілі болып отырған стильдер. Ал сосын енді бұл айтылып жүрген сөз шығар, сондықтан көп тоқтамайын. Ал енді қоғамдық қызмет деген әдеби тіл әдеби тіл болу үшін, оның қоғамдық қызметі барлық тілдің қоғамдық қызметінің деңгейі бірдей емес. Орыс тілінің қоғамдық қызметі ерекше.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уоны қазақпенен салыстыратын болса → // қазақ тілінің ͡ қоғамдық қызметі ^уонша ^йемес ↓ /// ↑ ^уоны ͡б̊ілесіздер ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ қазақ тілін айтайық → // ұйғыр тілінің ͡қоғамдық қызметімен салыстырса → // қазақ тілінің ͡ қоғамдық қызметі ^уодан гөр'әлдеқайда ↓ /// ↑ ^уөйткені ͡ б̊арлық тілде ͡б̊ірдей ^йемес → // әрб̊ір тілдің ^уөзүнің әртүрлі дәрежеде қоғамдық қызметі ͡б̊олұу керек ↓ /// ↑ ^уол қандай → // қоғамдық қызмет деп нен'айтамыз ↓ /// ↑ ^уол ^йегер → / әдеб̊ій тіліміз мектептің тілі → // ^уоқұу ^уорнының тілі ͡б̊олса → // театрдың тілі ͡б̊олса → // әдеб̊ій тіліміз кійноның → // ^ырадійоның тілі ͡ б̊олса → // үгіт насійхат ͡ жұмысымыздың тілі ͡б̊олса → // тағысын тағы ^уосындай қолданұу айасы неғұрлым ͡ кең болатын болса → // ^уоның ͡ қоғамдық қызметі соғұрлым бай болғандағысы → // мол болғандағысы ↓ /// ↑ міне ͡ б̊іздің әдеб̊ій тіліміз қәзір ^уосындай дәрежеде ↓ /// ↑ міне ^уосұмен байланысты ͡ кейде маған сұрақ ͡ береді ↓ /// ↑ сұрағымды ^уосы кейб̊ір ͡ кездерде ͡ б̊іздің мектеб̊іміздің сан'азайып барады → // ^уосы қазақ тілі ͡ құлдұрап бара жатқан жоқ па ↓ /// ↑ мен ^уон'айта алмаймын → // ^уондай қазақ тіліндегі мектептер сан'азайар → // аз ͡б̊олар → // бірақ қазақ халқы → // қазақ тілі → // қазақтың әдеб̊ійет тілі ͡қалады → // ^уол құрұмайды → // ^уол дамыйды ↓ /// ↑ ^уөйткені ^уол ^уосы ͡ күнде дамұу жолында → // ^уоған ^йешкім тосқауыл жасай алмайды → // ^уондай бізд'әрекеттер жоқ ↓ ///	↑ ^уонұ ғазақпенен салыстыратым ͡ болса → // қазақ тілінің ͡ ғоғамдық қызметі ^уонша ^йемес ↓ /// ↑ ^уонұ ͡ б̊ілесіздер ↓ /// ↑ ал ^йенді ͡ ғазақ тілін айтайық → // ұйғұр тілінің ͡ ғоғамдық қызметімен салыстырса → // қазақ тілінің ͡ ғоғамдық қызметі ^уодаң ͡ гөр'әлдеқайда ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ͡ б̊арлық тілде ͡ б̊ірдей ^йемес → // әрб̊ір тілдің ^уөзүнүң әртүрлү дәрежеде ғоғамдық қызметі ͡ б̊олұу ͡ герек ↓ /// ↑ ^уол ͡ ғандай → // қоғамдық қызмет деп нен'айтамыз ↓ /// ↑ ^уол ^йегер → / әдеб̊ій тіліміз мектептің тілі → // ^уоқұу ^уорнұнұң тілі ͡ б̊олса → // театрдың тілі ͡б̊олса → // әдеб̊ій тіліміз гійнонұң → // ^ырадыйонұң тілі ͡ б̊олса → // үгүт насійхат ͡ шұмұсұмыздың тілі ͡б̊олса → // тағысын тағы ^уосұндай ͡ ғолданұу айасы неғұрлұм ͡ гең болатым болса → // ^уонұң ͡ ғоғамдық қызметі соғұрлұм бай болғандағысы → // мол болғандағысы ↓ /// ↑ міне ͡ б̊іздің әдеб̊ій тіліміз ғәзір ^уосұндай дәрежеде ↓ /// ↑ міне ^уосұмем ͡ байланысты ͡гейде маған сұрақ ͡ переді ↓ /// ↑ сұрағымды ^уосұ ͡ гейб̊ір ͡ гездерде ͡ б̊іздің мектеб̊іміздің сан'азайып барады → // ^уосұ ͡ ғазақ тілі ͡ ғұлдұрап ͡ пара жатқан жоқ па ↓ /// ↑ мен ^уон'айта алмаймын → // ^уондай ғазақ тіліндегі мектептер сан'азайар → // аз ͡б̊олар → // бірақ қазақ халқы → // қазақ тілі → // қазақтың әдеб̊ійет тілі ͡ ғалады → // ^уол ͡ ғұрұмайды → // ^уол дамыйды ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ^уол ^уосұ ͡ гүндө дамұу жолұнда → // ^уоған ^йешкім тосқауұл жасай алмайды → // ^уондай бізд'әрекеттер жоқ ↓ ///	Оны қазақпенен салыстыратын болса, қазақ тілінің қоғамдық қызметі онша емес. Оны білесіздер. Ал енді қазақ тілін айтайық, ұйғыр тілінің қоғамдық қызметімен салыстырса, қазақ тілінің қоғамдық қызметі одан гөрі әлдеқайда ... Өйткені барлық тілде бірдей емес, әрбір тілдің өзінің әртүрлі дәрежеде қоғамдық қызметі болу керек. Ол қандай қоғамдық қызмет деп нені айтамыз. Ол егер әдеби тіліміз мектептің тілі оқу орнының тілі болса, театрдың тілі болса, әдеби тіліміз киноның, радионың тілі болса, үгіт-насихат жұмысымыздың тілі болса, тағысын тағы осындай қолдану аясы неғұрлым кең болатын болса, оның қоғамдық қызметі соғұрлым бай болғандағысы мол болғандағысы. Міне біздің әдеби тіліміз қазір осындай дәрежеде. Міне осымен байланысты кейде маған сұрақ береді. Сұрағымды осы кейбір кездерде біздің мектебіміздің саны азайып барады осы қазақ тілі құлдырап бара жатқан жоқ па .... Мен оны айта алмаймын. Ондай қазақ тіліндегі мектептер саны азаяр аз болар, бірақ қазақ халқы, қазақ тілі, қазақтың әдебиет тілі қалады. Ол құрымайды ол дамиды. Өйткені ол осы күнде даму жолында оған ешкім тосқауыл жасай алмайды ондай бізде әрекеттер жоқ.
Мәулен Балақаев	▶	↑ професійаналдар ^уөсіп келеді ғой жылдан жылға ↓ ///	↑ прафессійаналдар ^уөсүп ͡ келеді ͡ ғой жылдаң ͡ жылға ↓ ///	Профессионалдар өсіп келеді ғой жылдан жылға.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ійә → // професійаналдар ↓ /// ↑ ^уосұлардың барлығы мын'әдеб̊ій тілдің сапасының ^йерек̊ше ^йекендігін көрсетеді ↓ /// ↑ ^уөзі → / мен біраздан бері сөйлемей ^уөзі → // сағынып қаппын сөзді (күледі) ↓ /// ↑ сондықтан тағы айта ͡ б̊ерсе → // сөз көп ↓ /// ↑ әдеб̊ій тілдің мәселесі дейтіннің ^уөзі кең → // ^уөте мол мәселе ↓ ///	↑ ійә → // прафессійаналдар ↓ /// ↑ ^уосұлардың барлығы мын'әдеб̊ій тілдің сапасының ^йерек̊ше ^йекендігің ͡ гөрсөтөді ↓ /// ↑ ^уөзү → / мем біраздам ͡ бері сөйлөмөй ^уөзү → // сағынып қаппын сөздү (күлөдү) ↓ /// ↑ сондұқтан тағы айта ͡ б̊ерсе → // сөз ͡ гөп ↓ /// ↑ әдеб̊ій тілдің мәселесі дейтіннің ^уөзү ͡ гең → // ^уөтө ͡ мол мәселе ↓ ///	Иә, профессионалдар... Осылардың барлығы мына әдеби тілдің сапасының ерекше екендігін көрсетеді. Өзі мен біраздан бері сөйлемей өзі сағынып қаппын сөзді (күледі). Сондықтан тағы айта берсе, сөз көп. Әдеби тілдің мәселесі дейтіннің өзі кең, өте мол мәселе.
Мәулен Балақаев	▶	↑ ^уөз'әркімнің ұуқалап жүрген жарғағы → / ^уөзүне таныс ͡ болады дағы → // сол жайынд'айтқан пікіріңді ͡ б̊асқа ͡ б̊іреу тыңдаса ^йекен деп ^уотұрасың ↓ /// ↑ ^йегер жаңағ'айтып ^уотырғандарым ^уонша көңілге қонбайтын болса → // ^уонда ͡ кейб̊ір жерін айқындайық → / сұрақ ͡ беріңіздер (қол шапалақтау) ↓ ///	↑ ^уөз'әркімнің ұуқалаб̊ жүргөн жарғағы → / ^уөзүнө таныс ͡ полады дағы → // сол жайынд'айтқан пікіріңді ͡ б̊асқа ͡ б̊іреу тыңдаса ^йекен деп ^уотұрасың ↓ /// ↑ ^йегер жаңағ'айтып ^уотұрғандарым ^уонша гөңүлгө ͡ ғомбайтым болса → // ^уонда ͡ гейб̊ір жерін айқындайық → / сұрақ ͡ періңіздер (қол шапалақтау) ↓ ///	Өзі әркімнің уқалап жүрген жарғағы өзіне таныс болады дағы, сол жайында айтқан пікіріңді басқа біреу тыңдаса екен деп отырасың. Егер жаңағы айтып отырғандарым онша көңілге қонбайтын болса, онда кейбір жерін айқындайық сұрақ беріңіздер (қол шапалақтау).
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ассалаумағалейкүум → // әлеумөт ↑ /// ↑ ^й ефійрде қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасы ↑ /// ↑ бүгүм ͡ бізде қонақта → // айтыскер ақын → // дарын сыйлығының ^ылауреаты → // мәденійет čаласының үздүгү → // талай қалқаралық → // ^іреспүублійкалығ ͡ айтыстардың баш ͡ жүлдегері → // қызылордалығ ͡ мейірб̊ек̊ сұлтанқан ініміз қонақта ↑ /// ↑ қош келдің ↑ /// ↑ қош көрдүк ↑ /// ↑ ^ырақмет ↓ /// ↑ ал → / жаңа жыл құттұ б̊олсұн келе жатқан ↑ /// ↑ тек жағымды жаңалықтарымең ͡ гелсін ↓ /// ↑ ақтауға сапарымыздың әрқайсысы ^йестең ͡ гетпес ^йестелік ^іретінде қалады ↓ /// ↑ таудан түскөн адамның ^йекпіні қатты дегендей → // бірден сіздің бағдарламаға ͡ геліп тұрмұз ↓ /// ↑ ^йенді → / бұл бағдарламаның ^йерек̊шелігі анекдот әзілдер ^йемес → // нағыз ауұлдан шыққан адамдардың деген ^йекендері ͡ ғой ↓ /// ↑ сондықтан мен ͡ де б̊ір топ ^уосұ қызылорда ^уоблұсұ → // шійелі ауданындағы айтқыштардың → / деген ^йекендерін жыйнастырыб̊ ͡ алып келіп ^уотырмын ↓ ///	↑ ассалаумағәләйкүм → // әлеумөт ↑ /// ↑ ^йефійрде ғышқ̊ыл ͡ мысқыл бағдарламасы ↑ /// ↑ бүгүм ͡ бізде ͡ ғонақта → // айтыскер ақын → // дарын сыйлығының ^ылауреаты → // мәденійет čаласының үздүгү → // талай халығаралық → // ^іреспүублійкалығ ͡ айтыстардың баш ͡ шүлдөгөрі → // қызылордалығ ͡ мейірб̊ек̊ сұлтаңған ініміз ͡ ғонақта ↑ /// ↑ қош келдің ↑ /// ↑ қош көрдүк ↑ /// ↑ ^ырахмет ↑ /// ↑ ал → / жаңа жыл ͡ ғұттұ б̊олсұң ͡ геле жатқан ↑ /// ↑ тег ͡ жағымды жаңалықтарымең ͡ гелсін ↑ /// ↑ ақтауға сапарымыздың әрғайсысы ^йестең ͡ гетпес ^йестелік ^іретінде ͡ ғалады ↓ /// ↑ таудан түскөн адамның ^йекпіні ͡ ғатты дегендей → // бірден сіздің бағдарламаға ͡ геліп тұрмұз ↓ /// ↑ ^йенді → / бұл бағдарламаның ^йерек̊шелігі → // анегдод ͡ әзілдер ^йемес → // нағыз ауұлдан шыққан адамдардың деген ^йекендері ͡ ғой ↓ /// ↑ сондұқтан мен ͡ де б̊ір топ ^уосұ ͡ ғызылорда ^уоблұсұ → // шійелі ауданындағ'айтқыштардың → // деген ^йекендерін жыйнастырыб̊ ͡ алып келіп ^уотұрмұн ↓ ///	- Ассалаумағалейкум, әлеумет! Эфирде "Қышқыл мысқыл" бағдарламасы! Бүгін бізде қонақта айтыскер-ақын, "Дарын" сыйлығының лауреаты, Мәдениет саласының үздігі, талай халықаралық, республикалық айтыстардың бас жүлдегері, қызылордалық Мейірбек Сұлтанхан ініміз қонақта. Қош келдің! - Қош көрдік! Рақмет! Ал, Жаңа жыл құтты болсын келе жатқан! Тек жағымды жаңалықтарымен келсін! Ақтауға сапарымыздың әрқайсысы естен кетпес естелік ретінде қалады. "Таудан түскен адамның екпіні қатты" дегендей, бірден сіздің бағдарламаға келіп тұрмыз. Енді, бұл бағдарламаның ерекшелігі - анекдот-әзілдер емес, нағыз ауылдан шыққан адамдардың "деген екендері" ғой. Сондықтан мен де бір топ осы Қызылорда облысы, Шиелі ауданындағы айтқыштардың "деген екендерін" жинастырып алып келіп отырмын.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ бәрекелді ↑ /// ↑ бастасақ ↑ /// ↑ біздің ^йеңбек̊ші дегең ͡ қаратаудұң ^йетегінде → / ^йел бар → // ауұл бар ↓ /// ↑ талай мықты перзенттер шыққан ↓ /// ↑ сасұйалұйстік ^йеңбек ^йерлері нұртөре жүсүб̊ ͡ ағамыз → // қарымды қаламгер ^йержан байтілес ағамыз → // б̊арлығы сол ауұлдан шыққан ↓ /// ↑ сол ^йеңбек̊шіде ^уөзү тарақты дегем ͡ бір ͡ ғана ^ұрұу тұрады ↓ /// ↑ байдүйсен ^уоразыв деген сасұйалұйстік ^йеңбек ^йері → // қасында сұлтанқан деген көкеміз б̊ар сол ауұлдағы → // бір тоб̊ ͡ ауұлдұң ақ̊сақалдары → / жаңадан құрұлұб̊ ͡ жатқан ауұл → // бейітті ^уөлшейік дейді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ мал басып кетпесін → // қорламайық → // сонұ б̊арыб̊ ͡ ақылдасып қайтайығ ͡ деп ↓ /// ↑ барад ͡ ауұлдұң сыртына → // сүйтүп̊ сұлтанқан деген атамызды жіб̊ереді ͡ ғой → // арғарай ^уөлшеп кел деп ↓ /// ↑ сүйтүп̊ сұлтекең кетіп бара жатыр → // кетіп бара жатыр ↓ /// ↑ адымы ͡ да ұзақ → // жүрүсү ͡ де қатты ↓ /// ↑ сонда б̊айдүйсен ақ̊сақал айқайлады дейді → // тарақтының бәрің ͡ қырам демесең → // тоқта ^уосы жерден ↑ ///	↑ бәрегелді ↑ /// ↑ бастасақ ↑ /// ↑ біздің ^йеңбек̊ші дегең ͡ ғаратаудұң ^йетегінде ^йел бар → // ауұл бар ↓ /// ↑ талай мықты перзенттер шыққан ↓ /// ↑ сасыйалійстік ^йеңбек ^йерлері нұртөрө жүсүб̊ ͡ ағамыз → // қарымды ͡ ғаламгер ^йержам ͡ бәйтілес ағамыз → // б̊арлығы сол ауұлдан шыққан ↓ /// ↑ сол ^йеңбек̊шіде ^уөзү тарақты дегем ͡ бір ͡ ғана ^ұрұу тұрады ↓ /// ↑ байдүйсөн ^уоразып ͡ теген сасыйалійстік ^йеңбек ^йері → // қасында сұлтаңған дегең ͡ гөкөмүз б̊ар сол ауұлдағы → // бір тоб̊ ͡ ауұлдұң ақ̊сақалдары жаңадаң ͡ ғұрұлұб̊ ͡ жатқан ауұл → // бейітті ^уөлшөйүк дейді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ мал басып кетпесін → // қорламайық → // сонұ б̊арыб̊ ͡ ақылдасып қайтайығ ͡ деп ↓ /// ↑ барады ауұлдұң сыртына → // сүйтүп̊ сұлтаңған деген атамызды жіб̊ереді ͡ ғой ары ͡ ғарай ^уөлшөп кел деп ↓ /// ↑ сүйтүп̊ сұлтекең ͡ гетіп ͡ пара жатыр → // кетіп ͡ пара жатыр ↓ /// ↑ адымы ͡ да ұзақ → // жүрүсү ͡ де ͡ ғатты ↓ /// ↑ сонда б̊айдүйсөн ақ̊сақал айғайлады дейді → // тарақтының бәрің ͡ ғырам демесең → // тоқта ^уосұ жерден ↑ ///	- Бәрекелді! Бастасақ! - Біздің Еңбекші деген Қаратаудың етегінде ел бар, ауыл бар. Талай мықты перзенттер шыққан. "Социолистік еңбек ерлері" Нұртөре Жүсіп ағамыз, қарымды қаламгер Ержан Байтілес ағамыз - барлығы сол ауылдан шыққан. Сол Еңбекшіде өзі Тарақты деген бір ғана ру тұрады. Байдүйсен Оразов деген "социолистік еңбек ері", қасында Сұлтанхан деген көкеміз бар сол ауылдағы, бір топ ауылдың ақсақалдары, жаңадан құрылып жатқан ауыл, бейітті өлшейік дейді ғой енді. Мал басып кетпесін, қорламайық, соны барып ақылдасып қайтайық деп. Барады ауылдың сыртына, сүйтіп Сұлтанхан деген атамызды жібереді ғой ары қарай өлшеп кел деп. Сүйтіп Сұлтекең кетіп бара жатыр, кетіп бара жатыр. Адымы да ұзақ, жүрісі де қатты. Сонда Байдүйсен ақсақал айқайлады дейді "Тарақтының бәрін қырам демесең, тоқта осы жерден!"
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ содаң ͡ гейін сол байекең үй салатын болып ↓ /// ↑ ^уөзү тау тійіп тұр ауұлда ↓ /// ↑ нійеттенеді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ сүйтүп таудан ^йекі камаз тас түсүрүпті ͡ да → // бәйб̊ішесіне айтад дейд → // бір б̊өтелкені әкел → // үйдүң бітпеген несі қалды → // деб̊ ͡ айтады дейді ↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін сол ^йеңбек̊шінің бір қасыйеті → // мынау ақ̊шымырау → // қызан деген секілді б̊арлығы б̊ір айтқыш адамдар ↓ /// ↑ бір ^йерек̊шелігі сол ↓ /// ↑ сол ^йеңбек̊шіде аңқау үсөн дегең ͡ гісі б̊олұпты ↓ /// ↑ атының ^уөзү ͡ де аңқау деген сөздүң жалғанұуұ тегіннен тегін ^йемес ͡ қой ↓ /// ↑ сол аңқау үсөн бір кыран айдайды ^йекен ↓ /// ↑ таңертен шійеліге ауұлдан шығып келе жатčа → // ауұлдың автоб̊ұусы жүрмөй ͡ ғалғанба → // бүкүл адамдар астановкіде күтіп тұр дейді ↓ /// ↑ сосұм ͡ барлығын → // әйтеуүр → // біреуін каб̊ыйна → // біреуін артына жап̊сырыб̊ ͡ алып → // ^уон бес жыйырма адамды міңгестіріб̊ ͡ алып кетіп бара жатčа → // трассада гаій тоқтатыпты дейді ↓ /// ↑ қайда ^уотұрасың → // қайда ^уотырасың → // деп ^уөтіп кеткен ͡ ғой арқарай ↓ /// ↑ артынан машыйнесімен құуұп кеп → // алдына тоқтап → // көкө → // мынауыңыз не → // десе → / ^уөздеріңнің машійнелерің бар ^йекен → // мені неге тоқтатыб̊ ͡ атčыңдар → // депті ↓ ///	↑ содаң ͡ гейін сол байекең үй салатым ͡ болұп ↓ /// ↑ ^уөзү тау тійіп тұр ауұлда ↓ /// ↑ нійеттенеді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ сүйтүп таудан ^йекі ͡ гамаз тас түсүрүпті ͡ да → // бәйб̊ішесіне айтады дейді → // бір б̊өтөлкөні әкел → // үйдүң бітпеген несі ͡ ғалды → // деб̊ ͡ айтады дейді ↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін сол ^йеңбек̊шінің бір ͡ ғәсійеті → // мынау ақ̊шымырау → // қызан деген секілді б̊арлығы б̊ір айтқыш адамдар ↓ /// ↑ бір ^йерек̊шелігі сол ↓ /// ↑ сол ^йеңбек̊шіде аңқау үсөн дегең ͡ гісі б̊олұптұ ↓ /// ↑ атының ^уөзү ͡ дө аңқау деген сөздүң жалғанұуұ тегіннен тегін ^йемес ͡ қой ↓ /// ↑ сол аңқау үсөн бір ͡ гран айдайды ^йекен ↓ /// ↑ таңертең шійеліге ауұлдан шығып келе жатčа → // ауұлдұң автоб̊ұусұ жүрмөй ͡ ғалғамба → // бүкүл адамдар астановкада ͡ гүтүп тұр дейді ↓ /// ↑ сосұм ͡ барлығын → // әйтеуүр → // біреуүң ͡ габ̊ыйна → // біреуүн артына жап̊сырыб̊ ͡ алып → // ом ͡ бес ͡ жыйырма адамды міңгестіріб̊ ͡ алып кетіп ͡ пара жатčа → // т^ырассада гаій тоқтатыпты дейді ↓ /// ↑ қайда ^уотұрасың → // қайда ^уотұрасың → // деп ^уөтүп кеткен ͡ ғой арғарай ↓ /// ↑ артынан мәшійнесімең ͡ ғұуұп кеп → // алдына тоқтап → // көкө → // мынауұңұз не десе → // ^уөздөрүңнің машыйналарың бар ^йекен → // мені неге тоқтатыб̊ ͡ жатčыңдар депті ↓ ///	- Содан кейін сол Байекең үй салатын болып. Өзі тау тиіп тұр ауылда. Ниеттенеді ғой енді. Сүйтіп таудан екі камаз тас түсіріпті да, бәйбішесіне айтады дейді: "Бір бөтелкені әкел, үйдің бітпеген несі қалды?", - деп айтады дейді. Одан кейін сол Еңбекшінің бір қасиеті - мынау Ақшымырау, Қызан деген секілді барлығы бір айтқыш адамдар. Бір ерекшелігі сол. Сол Еңбекшіде Аңқау Үсен деген кісі болыпты. Атының өзі де аңқау деген сөздің жалғануы тегіннен тегін емес қой. Сол Аңқау Үсен бір кран айдайды екен. Таңертен Шиеліге ауылдан шығып келе жатса, ауылдың автобусы жүрмей қалған ба, бүкіл адамдар остановкада күтіп тұр дейді. Сосын барлығын, әйтеуір, біреуін кабина, біреуін артына жапсырып алып, 15-20 адамды мінгестіріп алып кетіп бара жатса, трассада ГАИ тоқтатыпты дейді. "Қайда отырасың, қайда отырасың?" деп өтіп кеткен ғой арқарай. Артынан машинесімен қуып кеп, алдына тоқтап, "Көке, мынауыңыз не?" десе, "Өздеріңнің машиналарың бар екен, мені неге тоқтатып жатсыңдар?" депті.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сосұн жәлій деген ақ̊сақал болған ↓ /// ↑ жәлійдің әзілдері деген әлі ͡ гүңгө ^йелдің аузұнда айтылып жүред ↓ /// ↑ сол жәлій деген көкеміз → / ^йенді жұмаб̊ай деген көрші ауұлда ^йеңбек̊шінің қасында зоотехнійк ↓ /// ↑ үлкөн → // нән денелі деб̊ ͡ айтайыншы → // ^уосұ жақ̊ша → / кісі б̊олұпты анау ↓ /// ↑ нұрхан ақын таңатар б̊алұуанды сыйпаттайды ͡ ғой ^уөлеңінде → // төрт адам қатар ͡ геліп төсек̊ салса → // кең сыйып → // кеудесіне ұйұқтаған → / деп ↓ /// ↑ сол секілді жұмаб̊ай деген үлкен денелі кісі б̊олыпты ↓ /// ↑ сүйтүп бір ^уотұрыста жаңағы жұмаб̊ай зоотехнійк жайлап қыздырыңқырап → // сәб̊ій болғым ͡ геледіні → / шырқайды ͡ ғой ^уолайда б̊ұлай ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ана ^уотырысқа жәлій кіріп келіп → // арамыздан біреумізді ыйндыйаға жіб̊ерейік → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ не б̊олдұ десе → // ^йе мына жұмаб̊ай сәб̊ій болғұм ͡ гелед деватыр → // пілдің сүйөгүнен шүмөк дайындау ͡ герек болдұ ͡ ғой → // депті ↓ ///	↑ сосұн жәлій деген ақ̊сақал болған ↓ /// ↑ жәлійдің әзілдері деген әлі ͡ гүңгө ^йелдің аузұнда айтылыб̊ ͡ жүрөдү ↓ /// ↑ сол жәлій дегең ͡ гөкөмүз → // ^йенді жұмаб̊ай дегең ͡ гөршү ауұлда ^йеңбек̊шінің ͡ ғасында зоотехнійк ↓ /// ↑ үлкөн → // нән денелі деб̊ ͡ айтайыншы → // ^уосұ жақ̊ша → // кісі б̊олұптұ анау ↓ /// ↑ нұрхан ақын таңатар б̊алұуанды сыйпаттайды ͡ ғой ^уөлөңүнде → // төрт адам ͡ ғатар ͡ геліп төсөк̊ салса → // кең сыйып → // кеудөсүнө ұйұқтаған → // деп ↓ /// ↑ сол секілді жұмаб̊ай деген үлкөн денелі ͡ гісі ͡ б̊олұптұ ↓ /// ↑ сүйтүп ͡ пір ^уотұрұста жаңағы жұмаб̊ай зоотехнійк жайлап қыздырыңқырап → // сәб̊ій болғұм ͡ геледіні шырқайды ͡ ғой ^уолайда б̊ұлай ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ана ^уотұрұсқа жәлій ͡ гіріп келіп → // арамыздам ͡ біреу^імүздү ійндійаға жіб̊ерейік → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ не б̊олдұ десе → // мына жұмаб̊ай сәб̊ій болғұм ͡ геледі деб̊ ͡ жатыр → // пілдің сүйөгүнен шүмөк дайындау ͡ герек болдұ ͡ ғой → // депті ↓ ///	- Сосын Жәли деген ақсақал болған. "Жәлидің әзілдері" деген әлі күнге елдің аузында айтылып жүреді. Сол Жәли деген көкеміз енді Жұмабай деген көрші ауылда Еңбекшінің қасында зоотехник. Үлкен, нән денелі деп айтайыншы осы жақша, кісі болыпты анау. Нұрхан ақын Таңатар балуанды сипаттайды ғой өлеңінде: "Төрт адам қатар келіп төсек салса, Кең сиып, кеудесіне ұйықтаған" деп. Сол секілді Жұмабай деген үлкен денелі кісі болыпты. Сүйтіп бір отырыста жаңағы Жұмабай зоотехник жайлап қыздырыңқырап, "Сәби болғым келедіні" шырқайды ғой олай да бұлай. Сүйтіп ана отырысқа Жәли кіріп келіп, "арамыздан біреуімізді Индияға жіберейік" деп айтты дейді ғой. "Не болды?" десе, "мына Жұмабай сәби болғым келеді деп жатыр, пілдің сүйегінен шүмек дайындау керек болды ғой" депті.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сосұн жәкең → // жәлій ақ̊сақалдың алланың сынағы дейік → // ^уөмірде б̊олған жағдай ͡ ғой ↓ /// ↑ бір ͡ гөзүнде кемістік бар ^йекен шамалы ↓ /// ↑ сүйтүп бір әкіммен бірге дастархандас болып қалады ↓ /// ↑ әкімнің қызметі үлкен → // бірақ жол жәлійдікі ↓ /// ↑ сонда ͡ да б̊асты әкім алып → // бірінші ^уөзі мыйды алып → // бастайды ͡ ғой ↓ /// ↑ жәкеңе б̊ас келгең ͡ гезде көзүн ^уойұб̊ ͡ алып → // әркім жетпейтін жерін жесін депті ↓ /// ↑ сосұн сол жәлій ақ̊сақал ұлдұ б̊олып → // баламның атын жаб̊ай қойам → // деб̊ ͡ айтыпты ↓ /// ↑ сүйтčө ағайындар → // жаб̊айдан гөрі аб̊ай деп қойғаның дұрұс ^йемеспа десе → // бір ͡ гөзү көрмөйтіннің бәрінен аб̊ай тұуа б̊ереді дейсіңдерме → // депті ↓ ///	↑ сосұн жәкең → // жәлій ақ̊сақалдың алланың сынағы дейік → // ^уөмүрдө б̊олған жағдай ͡ ғой ↓ /// ↑ бір ͡ гөзүндө ͡ гемістік бар ^йекен шамалы ↓ /// ↑ сүйтүп ͡ пір әкіммем ͡ бірге дастархандас ͡ полұп қалады ↓ /// ↑ әкімнің ͡ ғызметі үлкөн → // бірағ ͡ жол жәлійдікі ↓ /// ↑ сонда ͡ да б̊асты әкім алып → // бірінші ^уөзү мыйды алып → // бастайды ͡ ғой ↓ /// ↑ жәкеңе б̊ас келгең ͡ гезде ͡ гөзүн ^уойұб̊ ͡ алып → // әркім жетпейтін жерін жесін депті ↓ /// ↑ сосұн сол жәлій ақ̊сақал ұлдұ б̊олұп → // баламның атын жаб̊ай ͡ ғойам → // деб̊ ͡ айтыпты ↓ /// ↑ сүйтčө ағайындар → // жаб̊айдан ͡ гөрү аб̊ай деп қойғаның дұрұс ^йемеспа десе → // бір ͡ гөзү ͡ гөрмөйтүннің бәрінен аб̊ай тұуа б̊ереді дейсіңдерме → // депті ↓ ///	- Сосын Жәкең, Жәли ақсақалдың Алланың сынағы дейік, өмірде болған жағдай ғой. Бір көзінде кемістік бар екен шамалы. Сүйтіп бір әкіммен бірге дастархандас болып қалады. Әкімнің қызметі үлкен, бірақ жол Жәлидікі. Сонда да басты әкім алып, бірінші өзі миды алып, бастайды ғой. Жәкеңе бас келген кезде көзін ойып алып, "әркім жетпейтін жерін жесін" депті. Сосын сол Жәли ақсақал ұлды болып, "баламның атын Жабай қоям" деп айтыпты. Сүйтсе ағайындар "Жабайдан гөрі Абай деп қойғаның дұрыс емес па?" десе, "бір көзі көрмейтіннің бәрінен Абай туа береді дейсіңдер ме?" депті.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ^йеңбек̊ші деген ауұлдағы айтқыштар ͡ ғой бір парасы ↓ /// ↑ дайыр дегең кісі б̊олған ^йекен ↓ /// ↑ ^уол дайырдың ͡ да әңгімелері көп ↓ /// ↑ сүйтүп бір үйдүң шатырын қағатым ͡ болдұ дейді → // шійфр ͡ ғағатын ↓ /// ↑ ^уөзү б̊ір ^йеб̊і ^йеңбекке келе б̊ермейтін адам болса ͡ герек ↓ /// ↑ ал жұмұшшұлары келмей қалған ^ұуақытылы ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ағасы ақыл айтады ͡ ғой бұл дайырға → // дайыр → // ^уөзүңнің қолыңнаң келеді ͡ ғой → // балға мен шегені ал ͡ да → // шегені түкүрүктеб̊ ͡ аласың ͡ да → // қағасың ↓ /// ↑ сол ͡ гезде нық кіреді ↓ /// ↑ ^уолай ͡ ғағады → // бұлай ͡ ғағады → // бұл ͡ да шаршай бастаған ↓ /// ↑ аға → // түкүрүгім таусылып қалды → // болдұма → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сосұн дайыр деген кісінің баласы → / мектепте алғашқ̊ы қоңұрауда → / қоңұрау соғатын болұпты ↓ /// ↑ содан кейін жарайды деп келіседі құуана құуана ↓ /// ↑ ал ^уодаң ͡ гейін басталады ͡ ғой → // құрдастарына б̊ір жұуұу → // көршүлеріне б̊ір жұуұу → // мектептің мұғалімдеріне б̊ір жұуұу → // қой сойұу ͡ герек ↓ /// ↑ бәрінен шаршап → // баласына келіб̊ ͡ айтыпты → // тыныш тұрғаң қоңұрауда нең бар ^йеді ↑ ///	↑ ^йеңбек̊ші деген ауұлдағы айтқыштар ͡ ғой бір парасы ↓ /// ↑ дайыр дегең ͡ гісі б̊олған ^йекен ↓ /// ↑ ^уол дайырдың ͡ да әңгімелері ͡ гөп ↓ /// ↑ сүйтүп ͡ пір үйдүң шатырың ͡ ғағатым ͡ болдұ дейді → // шійфір ͡ ғағатын ↓ /// ↑ ^уөзү б̊ір ^йеб̊і ^йеңбекке ͡ геле ͡ б̊ермейтім ͡ болса ͡ герек ↓ /// ↑ ал жұмұшшұлары ͡ гелмей ͡ ғалған ^ұуақытылы ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ағасы ақыл айтады ͡ ғой бұл дайырға → // дайыр → // ^уөзүңнүң ͡ ғолұңнаң ͡ геледі ͡ ғой → // балға мен шегені ал ͡ да → // шегені түкүрүктеб̊ ͡ аласың ͡ да → // қағасың ↓ /// ↑ сол ͡ гезде нық кіреді ↓ /// ↑ ^уолай ͡ ғағады → // бұлай ͡ ғағады → // бұл ͡ да шаршай бастаған ↓ /// ↑ аға → // түкүрүгім таусұлұп қалды → // болдұ ма → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сосұн дайыр дегең ͡ гісінің баласы мектепте алғашқ̊ы ͡ ғоңұрауда ͡ ғоңұрау соғатым ͡ болұптұ ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін жарайды деп келіседі ͡ ғұуана ͡ ғұуана ↓ /// ↑ ал ^уодаң ͡ гейім ͡ басталады ͡ ғой ͡ ғұрдастарына б̊ір жұуұу → // көршүлөріне б̊ір жұуұу → // мектептің мұғалімдеріне б̊ір жұуұу → // қой сойұу ͡ герек ↓ /// ↑ бәрінен шаршап → // баласына ͡ геліб̊ ͡ айтыпты → // тыныш тұрғаң ͡ ғоңұрауда нең бар ^йеді ↑ ///	- Еңбекші деген ауылдағы айтқыштар ғой бір парасы. Дайыр деген кісі болған екен. Ол Дайырдың да әңгімелері көп. Сүйтіп бір үйдің шатырын қағатын болды дейді, шифр қағатын. Өзі бір ебі еңбекке келе бермейтін болса керек. Ал жұмысшылары келмей қалған уақытылы. Сүйтіп ағасы ақыл айтады ғой бұл Дайырға: "Дайыр, өзіңнің қолыңнан келеді ғой, балға мен шегені ал да, шегені түкіріктеп аласың да, қағасың. Сол кезде нық кіреді". Олай қағады, бұлай қағады, бұл да шаршай бастаған. "Аға, түкірігім таусылып қалды, болды ма?" деп айтты дейді ғой. Сосын Дайыр деген кісінің баласы мектепте алғашқы қоңырауда қоңырау соғатын болыпты. Содан кейін "жарайды" деп келіседі қуана-қуана. Ал одан кейін басталады ғой құрдастарына бір жуу, көршілеріне бір жуу, мектептің мұғалімдеріне бір жуу, қой сою керек. Бәрінен шаршап, баласына келіп айтыпты: "Тыныш тұрған қоңырауда нең бар еді?!".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ бір ауұлдұң ішіндегі айтқыштардың ^уөзі → // ^уосынша әңгімеге арқау б̊олған ↓ /// ↑ мекен демесін деген менің бір нағашым бар → // ағам ↓ /// ↑ мұнайлы ауданы тәуелсіздіг ͡ алғалы алғашқ̊ы ашылған аудан ͡ ғой ↓ /// ↑ сол батыр ауұлұның ^уон жылдығында айтыс болұп → // атжарыс болып → // сонұ көрүуге б̊арып тұрмыз ↓ /// ↑ содан тай шауұп бара жатты ͡ да → // шеңберден шығып кетіп → // мыйлыйсыйалар тұрған жаққа қарай шапты ͡ ғой ↓ /// ↑ тұрған топ мыйлыйсыйа машыйналарына ͡ ғарай қашып ^йеді ↓ /// ↑ сонда мекен деген нағашым айтады → // мійтійңгіге мінетін тай ^йекен ↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін айтатын болсақ → // бізде кенжеб̊ай мең ͡ құдекеңнің әзілдерінің ^уөзү ↓ /// ↑ кенжеб̊ай аға мен құрмамбек деген ағамыз б̊ар → // құрдас деп ↓ /// ↑ ^уөте құрдастық әзілдері → // бұл ^уортада → // бұл ^ұстұудыйада айтұуға келмейтін әзілдері б̊ар ↓ /// ↑ бірақ бір б̊ірімен соншалықты қалжыңдасып → // бірақ̊ соншалықты кешірімді б̊олұу → // ^уол үлкен дәстүрдің сақталғаны құрдастық қалжыңның ↓ /// ↑ құдекең мең ͡ кенжекеңнің аржағында махамбетқалый деген тұрсанов → / қызылорда ^уоблұсұның бас ақыны б̊олды → // ^уол кісі қайым айтыстың шеб̊ерітұғұн ↓ /// ↑ қайым айтыстарының ^уөзі әзілдің маңайында ↓ /// ↑ сол ^йелена апамызб̊ен айтысады махамбетқалый тұрсанов ↓ /// ↑ махаңның алпыстан асып кеткең ͡ гезі → // ^йелена апамыздың ^йенді жаңа айтысқа шығыб̊ ͡ жүргең ͡ гезі ↓ /// ↑ сонда ^йелена апамыз айтты дейді → // бұл махаң айтыс десе тартымбаған → // жасыңыз б̊ар алпысты алқымдаған → // қай жерде айтыс болса сен қалмайсың → // жаман шапан секілді жалпылдаған ↓ /// ↑ сонда махаң айтты дейді → //сен мені шапан деме жалпылдаған → // бұл махаң айтыс десе тартымбаған ↓ /// ↑ сол шапанның ішінде → // ^йеленажан → // сендей ͡ ғыздың талайы салқындаған ↓ ///	↑ бір ауұлдұң ішіндегі айтқыштардың ^уөзү → / ^уосұнша әңгімеге арқау б̊олған ↓ /// ↑ мекен демесін деген менің бір нағашым бар → // ағам ↓ /// ↑ мұнайл'ауданы тәуөлсүздүг ͡ алғалы алғашқ̊'ашылған аудан ͡ ғой ↓ /// ↑ сол батыр ауұлұнұң ^уон жылдығында айтыс ͡ полұп → // ат ͡ шарыс ͡ полұп → // сонұ ͡ гөрүугө б̊арып тұрмұз ↓ /// ↑ содан тай шауұп ͡ пара жатты ͡ да → // шеңберден шығып кетіп → // мійлійсійалар тұрған жаққа ͡ ғарай шапты ͡ ғой ↓ /// ↑ тұрған топ мійлійсійа машыйналарына ͡ ғарай ͡ ғашып ^йеді ↓ /// ↑ сонда мекен деген нағашым айтады → // мійтійңгіге мінетін тай ^йекен ↓ /// ↑ ^уодаң ͡ гейін айтатым ͡ болсақ → // бізде ͡ генжеб̊ай мең ͡ ғұдөкөңнің әзілдерінің ^уөзү ↓ /// ↑ кенжеб̊ай аға мең ͡ ғұрмамбек деген ағамыз б̊ар → // құрдас ͡ теп ↓ /// ↑ ^уөтө ͡ ғұрдастығ ͡ әзілдері → // бұл ^уортада → // бұл ^ұстұудыйада айтұуға ͡ гелмейтін әзілдері ͡ б̊ар ↓ /// ↑ бірақ ͡ пір ͡ б̊ірімен соншалықты ͡ ғалжыңдасып → // бірақ̊ соншалықты ͡ гешірімді ͡ б̊олұу → // ^уол үлкөн дәстүрдүң сақталғаны құрдастық қалжыңның ↓ /// ↑ құдекең мең ͡ генжекеңнің аржағында махамбетқалый деген тұрсанып → // қызылорда ^уоблұсұның бас ақыны б̊олдұ → // ^уол ͡ гісі ͡ ғайым айтыстың шеб̊ерітұғұн ↓ /// ↑ қайым айтыстарының ^уөзү әзілдің маңайында ↓ /// ↑ сол ^йелена апамызб̊ен айтысады махамбетқалый тұрсанып ↓ /// ↑ махаңның алпыстан асып кеткең ͡ гезі → // ^йелена апамыздың ^йенді жаңа айтысқа шығыб̊ ͡ жүргөң ͡ гезі ↓ /// ↑ сонда ^йелена апамыз айтты дейді → // бұл махаң айтыс ͡ тесе тартымбаған → // жасыңыз б̊ар алпысты алқымдаған → // қай жерде айтыс ͡ полса сең ͡ ғалмайсың → // жаман шапан секілді жалпылдаған ↓ /// ↑ сонда махаң айтты дейді → // сен мені шапан деме жалпылдаған → // бұл махаң айтыс ͡ тесе тартымбаған ↓ /// ↑ сол шапанның ішінде → // ^йеленажан → // сендей ͡ ғыздың талайы салқындаған ↓ ///	- Бір ауылдың ішіндегі айтқыштардың өзі осынша әңгімеге арқау болған. - Мекен Демесін деген менің бір нағашым бар, ағам. Мұнайлы ауданы тәуелсіздік алғалы алғашқы ашылған аудан ғой. Сол Батыр ауылының он жылдығында айтыс болып, ат жарыс болып, соны көруге барып тұрмыз. Содан тай шауып бара жатты да, шеңберден шығып кетіп, милициялар тұрған жаққа қарай шапты ғой. Тұрған топ милиция машиналарына қарай қашып еді. Сонда Мекен деген нағашым айтады: "Митингіге мінетін тай екен!". - Одан кейін айтатын болсақ, бізде Кенжебай мен Құдекеңнің әзілдерінің өзі. - Кенжебай аға мен Құрманбек деген ағамыз бар, құрдас деп. - Өте құрдастық әзілдері, бұл ортада, бұл студияда айтуға келмейтін әзілдері бар. Бірақ бір-бірімен соншалықты қалжыңдасып, бірақ соншалықты кешірімді болу - ол үлкен дәстүрдің сақталғаны құрдастық қалжыңның. Құдекең мен Кенжекеңнің ар жағында Махамбетқали деген Тұрсанов, Қызылорда облысының бас ақыны болды, ол кісі қайым айтыстың шебері тұғын. Қайым айтыстарының өзі әзілдің маңайында. Сол Елена апамызбен айтысады Махамбетқали Тұрсанов. Махаңның 60-тан асып кеткен кезі, Елена апамыздың енді жаңа айтысқа шығып жүрген кезі. Сонда Елена апамыз айтты дейді: "Бұл Махаң айтыс десе тартынбаған, Жасыңыз бар алпысты алқымдаған. Қай жерде айтыс болса сен қалмайсың, Жаман шапан секілді жалпылдаған". Сонда Махаң айтты дейді: "Сен мені шапан деме жалпылдаған, Бұл Махаң айтыс десе тартынбаған. Сол шапанның ішінде, Еленажан, Сендей қыздың талайы салқындаған".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ содаң ͡ гейін бізде ^уортақ̊шыл деген ауұл бар ↓ /// ↑ сонда б̊ір ақынжанды ағамыз бопты ↓ /// ↑ бір топ ^уөлеңдерін газетке алып келеді ͡ ғой → / ^уөлеңдерін жәрійалайын деп ↓ /// ↑ сүйтүп газетке әкелсе → // ^уөзүне айыппұл төлөткүзіб̊ ͡ жіб̊еріпті сол ^уөлеңдері арқылы ↓ /// ↑ сүйтčе ішінде бір ^уөлеңі б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ ^уөрт қойдұм қаракөлдүң қамысына → // қызықтап қарап тұрдұм жанысына ↓ /// ↑ бұл ͡ да ͡ б̊ір ^йеріккеннің ^йермегі ^йекен → // бір шошқ̊а атып шықты жан ұшұра → / деп ↓ /// ↑ сен неге тұрған көлгө ^уөрт қойасың → // жанұуарларды неге қорлайсың → // деп̊ сол ͡ гезде кеңестің заманында → / тәртіптік кеңеске салып → // айыппұл төлетүб̊ ͡ жіб̊еріпті → // ^уөлеңі шықпақ түгүлі ↓ ///	↑ содаң ͡ гейім ͡ бізде ^уортақ̊шыл деген ауұл бар ↓ /// ↑ сонда б̊ір ақынжанды ағамыз боптұ ↓ /// ↑ бір топ ^уөлөңдөрін гәзетке алып келеді ͡ ғой → // ^уөлөңдөрін жәрійалайын деп ↓ /// ↑ сүйтүп гәзетке әкелсе → // ^уөзүнө айыппұл төлөткүзіб̊ ͡ жіб̊еріпті → // сол ^уөлөңдөрү арқылы ↓ /// ↑ сүйтčө ішінде бір ^уөлөңү ͡ б̊ар ^йекен ↓ /// ↑ ^уөрт қойдұм ͡ ғарагөлдүң ͡ ғамысына → // қызықтап қарап тұрдұм жанысына → // бұл ͡ да б̊ір ^йеріккеннің ^йермегі ^йекен → // бір шошқ̊а атып шықты жан ұшұра → // деп ↓ /// ↑ сен неге тұрғаң ͡ гөлгө ^уөрт қойасың → // жанұуарларды неге ͡ ғорлайсың → // деп̊ сол ͡ гезде → // кеңестің заманында тәртіптік кеңеске салып → // айыппұл төлөтүб̊ ͡ жіб̊еріпті → // ^уөлөңү шықпақ түгүлү ↓ ///	- Содан кейін бізде Ортақшыл деген ауыл бар. Сонда бір ақынжанды ағамыз бопты. Бір топ өлеңдерін газетке алып келеді ғой, өлеңдерін жариялайын деп. Сүйтіп газетке әкелсе, өзіне айыппұл төлеткізіп жіберіпті сол өлеңдері арқылы. Сүйтсе ішінде бір өлеңі бар екен. "Өрт қойдым Қаракөлдің қамысына, Қызықтап қарап тұрдым жанысына. Бұл да бір еріккеннің ермегі екен, Бір шошқа атып шықты жан ұшыра" деп. "Сен неге тұрған көлге өрт қоясың, жануарларды неге қорлайсың?" деп сол кезде, Кеңестің заманында. Тәртіптік кеңеске салып, айыппұл төлетіп жіберіпті, өлеңі шықпақ түгілі.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сосұң ͡ кенже ағамыз автоклұуб̊ ͡ дегем болды ͡ ғой ↓ /// ↑ автоклұубтұң меңгерүушісі ↓ /// ↑ ійә → // тауларға б̊арып кансерт беретін ↓ /// ↑ құдекең ^йекеуү б̊ірге кансерт береді ↓ /// ↑ мал ауұлдарға б̊арады ↓ /// ↑ ^уөзі құдекең малшы ауұлдан шыққан ↓ /// ↑ қойшы ауұлдұң балдары жастайынан ^йеңбекке б̊ейім болады ͡ ғой ↓ /// ↑ соларға көмектесіп → // құдұқтан сұу әперіп → // жанашыр ͡ б̊олұб̊ ͡ жүред дейді ана балаларға ↓ /// ↑ ана б̊алалар қасынан қалмайды дейд ↓ /// ↑ сүйтčө кенжекең айтып қойұпты → // анау құрманбекті аб̊айлаңдар → // қолұның сұғанағы б̊ар ↓ /// ↑ қамшы → // жүгөн дегең ͡ гөрсө → // бірден ұрлайды → // деген ͡ ғой ↓ /// ↑ бәсе → // жатčам ͡ да → // қасымнан шықпайды деб̊ ͡ айтады дейді ↓ ///	↑ сосұң ͡ генже ағамыз автоклұуб̊ ͡ дегем ͡ болдұ ͡ ғой ↓ /// ↑ автоклұубтұң меңгерүушүсү ↓ /// ↑ ійә → // тауларға б̊арып кансерт ͡ перетін ↓ /// ↑ құдекең ^йекеуү б̊ірге ͡ гансерт ͡ переді ↓ /// ↑ мал ауұлдарға б̊арады ↓ /// ↑ sup>уөзү ͡ ғұдекең малшы ауұлдан шыққан ↓ /// ↑ қойшы ауұлдұң балдары жастайынан ^йеңбекке бейім болады ͡ ғой ↓ /// ↑ соларға ͡ гөмөктөсіп → // құдұқтан сұу әперіп → // жанашыр б̊олұб̊ ͡ жүрөдү дейді ана балдарға ↓ /// ↑ ана б̊алалар ͡ ғасынаң ͡ ғалмайды дейді ↓ /// ↑ сүйтčө ͡ генжекең айтып қойұптұ → // мынау ͡ ғұрмамбекті аб̊айлаңдар → // қолұнұң сұғанағы б̊ар ↓ /// ↑ қамшы → // жүгөн дегең ͡ гөрсө → // бірден ұрлайды → // деген ͡ ғой ↓ /// ↑ бәсе → // жатčам ͡ да → // қасымнан шықпайды деб̊ ͡ айтады дейді ↓ ///	- Сосын Кенже ағамыз автоклуб деген болды ғой. - Автоклубтың меңгерушісі. - Иә, тауларға барып концерт беретін. Құдекең екеуі бірге концерт береді. - Мал ауылдарға барады. - Өзі Құдекең малшы ауылдан шыққан. Қойшы ауылдың балдары жастайынан еңбекке бейім болады ғой. Соларға көмектесіп, құдықтан су әперіп, жанашыр болып жүреді дейді ана балдарға. Ана балалар қасынан қалмайды дейді. Сүйтсе Кенжекең айтып қойыпты: "Мынау Құрманбекті абайлаңдар, қолының сұғанағы бар. Қамшы, жүген деген көрсе, бірден ұрлайды" деген ғой."Бәсе, жатсам да, қасымнан шықпайды деп айтады дейді.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сосұң ͡ кенже ағам мынау театрда ↓ /// ↑ аудандық театр б̊олдұ → // әмійна апамыз деген марқұм қайтыс ͡ болұп кетті → // сол кісі талай қойұлымдар қойды шійеліде ↓ /// ↑ сол ^йеңлік кеб̊екті қойады ↓ /// ↑ сүйтүп ^йеңлік кеб̊екте кенжеб̊ай ағамыз кеңгірб̊айды ^уойнайды ↓ /// ↑ ^йекі ^ұрұудұң үлкен дауұ ↓ /// ↑ ^уоған әртістер → // ^йенді → / ауданда қайдан жете б̊ерсін ↑ /// ↑ досбол дегем ͡ бір ауұлдағы б̊ір ағамыз б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ ^уөзү кашегар б̊олұб̊ ͡ істейді сол мәденійет үйүнде ↓ /// ↑ массовкаға керек ͡ қой ^йенді ↓ /// ↑ кеңгірб̊айға дауласыб̊ жатқаң гезде → / сырттағы ^йел шешіміңізге наразы б̊олұб̊ жатыр дегем ͡ бір сөзді айтұуұ керек ↓ /// ↑ сүйтүп кәдімгідей көрермен жыйұулұ → // сахнада ͡ б̊олұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ барлығы ^уойдағыдай ↓ /// ↑ ^йекі жақтың дауұнұң қызыл кеңірдек болұб̊ ͡ ұушұғұп тұрғаң ͡ гезі ↓ /// ↑ кеңгірб̊ай бійге жаңағы келеді ͡ ғой ↓ /// ↑ сіздің шешіміңізге халық наразы б̊олұб̊ ͡ жатыр → // деген сөзді айтқанда → // ^уотұныңды дұрұс жаға алмай жүрүп → // менің бійлігіме кесім айтатын сең ͡ гімсің → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой кенже аға ↓ /// ↑ ^йекі жағ ͡ әзілге не күлерін ійа ^уойнарын білмей → // дал болұпты ↓ ///	↑ сосұң ͡ генже ағам мынау театрда ↓ /// ↑ аудандық театр б̊олдұ → // әмійна апамыз деген марқұм ͡ ғайтыс ͡ полұп кетті → // сол ͡ гісі талай ͡ ғойұлұмдар ͡ ғойдұ шійеліде ↓ /// ↑ сол ^йеңлік кеб̊екті ͡ ғойады ↓ /// ↑ сүйтүп ^йеңлік кеб̊екте ͡ генжеб̊ай ағамыз ͡ геңгірб̊айды ^уойнайды ↓ /// ↑ ^йекі ^ұрұудұң үлкөн дауұ ↓ /// ↑ ^уоған әртістер → // ^йенді → // ауданда ͡ ғайдан жете ͡ б̊ерсін ↑ /// ↑ доспол дегем ͡ бір ауұлдағы б̊ір ағамыз б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ гашегар ͡ б̊олұб̊ ͡ істейді сол мәденійет үйүндө ↓ /// ↑ массовкаға ͡ герек ͡ қой ^йенді ↓ /// ↑ кеңгірб̊айға дауласыб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде → / сырттағы ^йел шешіміңізге наразы б̊олұб̊ ͡ жатыр дегем ͡ бір сөздү айтұуұ ͡ герек ↓ /// ↑ сүйтүп кәдімгідей ͡ гөрөрмөн жыйұулұ → // сахнада б̊олұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ барлығы ^уойдағыдай ↓ /// ↑ ^йекі жақтың дауұнұң ͡ ғызыл ͡ геңірдек болұб̊ ͡ ұушұғұп тұрғаң ͡ гезі ↓ /// ↑ кеңгірб̊ай бійге жаңағы ͡ геледі ͡ ғой ↓ /// ↑ сіздің шешіміңізге халығ ͡ наразы б̊олұб̊ ͡ жатыр → // деген сөздү айтқанда → // ^уотұнұңды дұрұш ͡ шағ'алмай жүрүп → // менің бійлігіме ͡ гесім айтатын сең ͡ гімсің → // деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ͡ генже аға ↓ /// ↑ ^йекі жағ ͡ әзілге не ͡ гүлөрүн → // ійә ^уойнарым ͡ білмей → // дал болұптұ ↓ ///	- Сосын Кенже ағам мынау театрда. Аудандық театр болды, Әмина апамыз деген, марқұм қайтыс болып кетті, сол кісі талай қойылымдар қойды Шиеліде. Сол Еңлік-Кебекті қояды. Сүйтіп Еңлік-Кебекте Кенжебай ағамыз Кеңгірбайды ойнайды. Екі рудың үлкен дауы. Оған әртістер, енді, ауданда қайдан жете берсін? Досбол деген бір ауылдағы бір ағамыз бар еді. Өзі качегар болып істейді сол мәдениет үйінде. Массовкаға керек қой енді. Кеңгірбайға дауласып жатқан кезде "Сырттағы ел шешіміңізге наразы болып жатыр" деген бір сөзді айтуы керек. Сүйтіп кәдімгідей көрермен жиюлы, сахнада болып жатыр. Барлығы ойдағыдай. Екі жақтың дауының қызыл кеңірдек болып ушығып тұрған кезі. Кеңгірбай биге жаңағы келеді ғой. "Сіздің шешіміңізге халық наразы болып жатыр" деген сөзді айтқанда "Отыныңды дұрыс жаға алмай жүріп, менің билігіме кесім айтатын сен кімсің?" деп айтты дейді ғой Кенже аға. Екі жақ әзілге не күлерін я ойнарын білмей, дал болыпты.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сол секілді ауылда әб̊іш деген асаб̊а ағамыз бар ↓ /// ↑ ^йенді қазір жастар көб̊ейіп кетті асаб̊алар ↓ /// ↑ неше түрлү шоумендер шықты ↓ /// ↑ бұрұңғұдай → // жаңағы → // күнде дұуман → // күнде той жоқ → // азайған ↓ /// ↑ бір ͡ гүнү б̊еташар түседү ͡ ғой ағамызға ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ әб̊іш ағамыз тойдұң ^йегесімең ͡ келісүуү керек → // сосұн кездесіб̊ ͡ айтады → // беташарды алам ↓ /// ↑ бізде таб̊ақты алады ͡ ғой ↓ /// ↑ беташардың ақ̊шасын ^уөзім алам дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ беташарды алам → // қалғанының бәрі сонұң ішіне кіргіземіз → // аппарат → // мұузұка дегендерді ↓ /// ↑ ^ұуайымдамаңыз деп ↓ /// ↑ ^уөзі ͡ де б̊ір құуанып → // жаздың қайнаған бір ͡ гүнү бастайды ↓ /// ↑ ^йенді қайын ағаларға ͡ геліп → // ақ̊ша жәйлап түсүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде → // күн ыстықта ^уөзү → // беташар созылған → // келін талып құлайды ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ ана жерде б̊әрі → // ағайын → // аб̊ыр саб̊ыр б̊олұб̊ ͡ атčа мұйкрафон ^йестіліп тұр дейді → // ^йей → // ^уөйстійсіңдер ͡ ғой ^йенді → // деп ↓ /// ↑ айда → // жылда б̊ір келетім ͡ беташар ↓ /// ↑ ^уөйстійсіңдер ͡ ғой ^йенді ↓ ///	↑ сол секілді ауұлда әб̊іш деген асаб̊а ағамыз бар ↓ /// ↑ ^йенді ͡ ғәзір жастар ͡ гөб̊өйүп кетті асаб̊алар ↓ /// ↑ неше түрлү шоумөндөр шықты ↓ /// ↑ бұрұңғұдай → // жаңағы → // күндө дұуман → // күндө той жоқ → // азайған ↓ /// ↑ бір ͡ гүнү б̊еташар түсөдү ͡ ғой ағамызға ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ әб̊іш ағамыз тойдұң ^йегесімең ͡ гелісүуү ͡ герек → // сосұң ͡ гездесіб̊ ͡ айтады → // беташарды аламын ↓ /// ↑ бізде таб̊ақты алады ͡ ғой ↓ /// ↑ беташардың ақ̊шасын ^уөзүм аламын дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ беташардф аламын → // қалғанының бәрі сонұң ішіне ͡ гіргіземіз → // аппарат → // мұузұка дегендерді ↓ /// ↑ ^ұуайымдамаңыз деп ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ де б̊ір ͡ ғұуанып → // жаздың ͡ ғайнағам ͡ бір ͡ гүнү ↓ /// ↑ бастайды ↓ /// ↑ ^йенді ͡ ғайын ағаларға ͡ геліп → // ақ̊ша жәйлап түсүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде → // күн ыстықта ^уөзү → // беташар созұлған → // келін талып құлайды ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ ана жерде б̊әрі → // ағайын → // аб̊ыр саб̊ыр б̊олұб̊ ͡ жатčа → // мыйкрафон ^йестіліп тұр дейді → // ^йей → // ^уөйстөсүңдер ͡ ғой ^йенді → // деп ↓ /// ↑ айда → // жылда ͡б̊ір ͡ гелетім ͡ беташар ↓ /// ↑ ^уөйстөсүңдер ͡ ғой ^йенді ↓ ///	- Сол секілді ауылда Әбіш деген асаба ағамыз бар. Енді қазір жастар көбейіп кетті асабалар. Неше түрлі шоумендер шықты. Бұрынғыдай, жаңағы, күнде думан, күнде той жоқ, азайған. Бір күні беташар түседі ғой ағамызға. Сүйтіп Әбіш ағамыз тойдың егесімен келісуі керек, сосын кездесіп айтады: "Беташарды аламын". Бізде табақты алады ғой. - Беташардың ақшасын өзім аламын дейді ғой. - "Беташарды аламын, қалғанының бәрі соның ішіне кіргіземіз, аппарат, музыка дегендерді. Уайымдамаңыз" деп. Өзі де бір қуанып, жаздың қайнаған бір күні. Бастайды. Енді қайын ағаларға келіп, ақша жәйлап түсіп жатқан кезде, күн ыстықта өзі, беташар созылған, келін талып құлайды ғой енді. Ана жерде бәрі, ағайын, абыр-сабыр болып жатса, микрофон естіліп тұр дейді: "Ей, өйстесіңдер ғой енді" деп. - Айда, жылда бір келетін беташар. Өйстесіңдер ғой енді.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ қазыб̊ек деген тожы ағамыз бар ауұлда ↓ /// ↑ асаб̊а → // мұғалім бір жағынан ↓ /// ↑ сол вұулканыйзасыйаға б̊арған ͡ ғой жақын маңдағы ↓ /// ↑ сүйтүп төрт дөңгөлегін үрлетейін деп → // төрт айағын деб̊ ͡ айтайын → // ійә ↓ /// ↑ дөңгөлек деп ͡ те → // айағ ͡ деп ͡ те ↓ /// ↑ маңғыстауда машыйнаның айағы дейді ↓ /// ↑ қалған жерде қазақ̊станның бәрінде дөңгелек дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сол төрт дөңгелегін үрлетейін деп барса → // қанша дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ төрт ͡ шүз теңге десе → // ^йей → // ^уөткөнде ͡ ғана ^йекі жүз теңге ^йеді ͡ ғой деп ↓ /// ↑ ^йей → // қазыб̊ек → // сен жыламаш ^уосұ ↓ /// ↑ әр ͡ гүнүң той → // ауадан ақ̊ша жасаб̊ ͡ жүргөн асаб̊а ^йемессіңба десе → // ауаның ^уөзүн төрт ͡ шүз теңгеге сатыб̊ ͡ алып тұрм ͡ ғой депті ↓ ///	↑ қазыб̊ек ͡ теген тожы ағамыз бар ауұлда ↓ /// ↑ асаб̊а → // мұғалім бір жағынан ↓ /// ↑ сол вұулканыйзасыйаға ͡ б̊арған ͡ ғой жақын маңдағы ↓ /// ↑ сүйтүп → / төрт ͡ төңгөлөгін үрлөтөйін деп → // төрт айағын деб̊ ͡ айтайын → // ійә ↓ /// ↑ дөңгөлөк ͡ теп ͡ те → // айағ ͡ деп ͡ те ↓ /// ↑ маңғыстауда машыйнаның айағы дейді ↓ /// ↑ қалған жерде қазағыстанның бәрінде дөңгөлөк ͡ тейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сол төрт ͡ төңгөлөгін үрлөтөйін деп ͡ парса → // қанша дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ төрт ͡ шүз теңге десе → // ^йей → // ^уөткөндө ͡ ғана ^йекі жүс ͡ теңге ^йеді ͡ ғой деп ↓ /// ↑ ^йей → // қазыб̊ек → // сен жыламаш ^уосұ ↓ /// ↑ әр ͡ гүнүң той → // ауадан ақ̊ша жасаб̊ ͡ жүргөн асаб̊а ^йемессіңба десе → // ауаның ^уөзүн төрт ͡ шүз теңгеге сатыб̊ ͡ алып тұрм ͡ ғой депті ↓ ///	- Қазыбек деген тоже ағамыз бар ауылда. Асаба, мұғалім бір жағынан. Сол вулканизацияға барған ғой жақын маңдағы. Сүйтіп төрт дөңгелегін үрлетейін деп, төрт аяғын деп айтайын, иә. - Дөңгелек деп те, аяқ деп те. Маңғыстауда машинаның аяғы дейді. Қалған жерде Қазақстанның бәрінде дөңгелек дейді ғой. - Сол төрт дөңгелегін үрлетейін деп барса, "қанша" дейді ғой. Төрт жүз теңге десе, "ей, өткенде ғана екі жүз теңге еді ғой" деп. "Ей, Қазыбек, сен жыламаш осы. Әр күнің той, ауадан ақша жасап жүрген асаба емессің ба?" десе, "ауаның өзін төрт жүз теңгеге сатып алып тұрм ғой" депті.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ауұлдұң бірсыпырасы → // әңгімелері ^уосы ↓ /// ↑ сосұн менің ^уөс ͡ сұлтанқан атамның тұуған жалғыз інісі б̊ар → // жантұрсұн деген көкеміз б̊олған ↓ /// ↑ ^уөзү қойшұ б̊олған ↓ /// ↑ әжеміз алма деген ↓ /// ↑ ұлтұ неміс → // бірақ қазаққа сіңісіп кеткен әжеміз б̊олды ↓ /// ↑ бәріміс ͡ сол әжемізді көрүп ^уөстік ͡ қой ↓ /// ↑ жантұрсұн атамыз қойшы б̊олды ^уөзү ↓ /// ↑ бірағ ͡ анау ^йесепке келгең ͡ гезде → / қойдұң санын сұрауға ͡ гелсе → // алма б̊іледі деп қайтарыб̊ ͡ жіб̊ереді ^йекем ͡ барлығын ↓ /// ↑ менен сұрамаңдар → // алма б̊іледі ↓ /// ↑ сонда ауұлдұң шалдары айтад дейді → // жұрттұң шалдары алла біледі десе → // біздің жантұрсұн алма б̊іледі → / деп отырад ↓ ///	↑ ауұлдұң бірсыпырасы → // әңгімелері ^уосұ ↓ /// ↑ сосұн менің ^уөс ͡ сұлтанған атамның тұуған жалғыз інісі б̊ар → // жантұрсұн дегең ͡ гөкөмүз б̊олған ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ ғойшұ б̊олған ↓ /// ↑ әжеміз алма деген ↓ /// ↑ ұлтұ неміс → // бірақ қазаққа сіңісіп кеткен әжеміз б̊олдұ ↓ /// ↑ бәріміс ͡ сол әжемізді ͡ гөрүп ^уөстүк ͡ қой ↓ /// ↑ жантұрсұн атамыз ͡ ғойшұ б̊олдұ ^уөзү ↓ /// ↑ бірағ ͡ анау ^йесепке ͡ гелгең ͡ гезде ͡ ғойдұң санын сұрауға ͡ гелсе → // алма б̊іледі деп → // қайтарыб̊ ͡ жіб̊ереді ^йекем ͡ барлығын ↓ /// ↑ менен сұрамаңдар → // алма б̊іледі ↓ /// ↑ сонда ауұлдұң шалдары айтады дейді → // жұрттұң шалы алла біледі десе → // біздің жантұрсұн → / алма ͡б̊іледі деб̊ ͡ отырады ↓ ///	- Ауылдың бірсыпырасы, әңгімелері осы. Сосын менің өз Сұлтанхан атамның туған жалғыз інісі бар, Жантұрсын деген көкеміз болған. Өзі қойшы болған. Әжеміз Алма деген. Ұлты неміс, бірақ қазаққа сіңісіп кеткен әжеміз болды. Бәріміз сол әжемізді көріп өстік қой. Жантұрсын атамыз қойшы болды өзі. Бірақ анау есепке келген кезде қойдың санын сұрауға келсе, "Алма біледі" деп қайтарып жібереді екен барлығын. "Менен сұрамаңдар, Алма біледі". Сонда ауылдың шалдары айтады дейді: "Жұрттың шалы Алла біледі десе, біздің Жантұрсын Алма біледі" деп отырады.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ^йенді → / ^уодаң ͡ гейін жүрсүн ағамыздың деген ^йекендерін айтпай ͡ гетпесек → / болмас ↓ /// ↑ ^уосұ ^ыстұудыйадада қаншасы айтылған шығар ↓ /// ↑ айтылмағаны қаншама ↓ /// ↑ айтылмағаны қаншама ↓ /// ↑ ^йесіме түскені көзімше б̊олған ^уоқұйға → / ^йенді ↓ /// ↑ жүрсүн ағамыз → // бір айтыстың арасында ақын ағамыз ^уөзі ыңға тілі келмейді ↓ /// ↑ ын деб̊ ͡ айтатын ͡ ды ↓ /// ↑ ағамыз ^уөлең ^уоқұп̊ сахнада → // шыққаннаң ͡ гейін → // жүке → // ^уөленүм қалай ^йекен → // деген ↓ /// ↑ ^уөлең жақ̊сы → // ^уөлең дегенді дұрұстаб̊ ͡ айт'алсаң → // ^уодан ͡ да жақ̊сы ↓ /// ↑ сен ^уөлең жазұу үшүн → / әуелі ^уөлең деген сөздү дұрұстаб̊ ͡ айтыб̊ ͡ ал деп ^йестігем ↓ /// ↑ құлпырып → // түрлене б̊ереді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ мынау → / ^йенді → / жүрсүн ағаны ^уөткенде алматыға барып → // үйүне б̊арып → // амандасып кеттік ^йекі үш бала б̊олұп ↓ /// ↑ келің → // айналайындар → // деп бақытш̆амал апамыз шай қойұп → // жүкең ^уотұр → // мыналар б̊іртіндеп көб̊өйүп ͡ паратыр деп ↓ /// ↑ сосұм ͡ бақытш̆амал апамыз айтады → // ^уолай айтпа сен → // қонағ ͡ ырысымең ͡ гелед ↓ /// ↑ мен әр ͡ ғазағ ͡ менің жалғызым деб̊ ͡ айтыб̊ ͡ жүрем қашаннан бері дейд ↓ /// ↑ сүйтčе жүрсүн аға айтады → // ^уөкінішке ^уорай → // сенен бұрұн саб̊ыр адай айтып қойған ↓ ///	↑ ^йенді → / ^уодаң ͡ гейін жүрсүн ағамыздың деген ^йекендерін айтпай ͡ гетпесек → // болмас ↓ /// ↑ ^уосұ ^ыстұудыйада ͡ да ͡ ғаншасы айтылған шығар ↓ /// ↑ айтылмағаны ͡ ғаншама ↓ /// ↑ айтылмағаны ͡ ғаншама ↓ /// ↑ ^йесіме түскөнү → // көзүмшө б̊олған ^уоқұйға → / ^йенді ↓ /// ↑ жүрсүн ағамыз → // бір айтыстың арасында ақын ағамыз ^уөзү ыңға тілі ͡ гелмейді ↓ /// ↑ ны деб̊ ͡ айтатын ͡ ды ↓ /// ↑ ағамыз ^уөлөң ^уоқұп̊ сахнада → // шыққаннаң ͡ гейін → // жүкө → // ^уөлөнүм ͡ ғалай ^йекен → // деген ↓ /// ↑ ^уөлөң жақ̊сы → // ^уөлөң деген сөздү дұрұстаб̊ ͡ айт'алсаң → // ^уодан ͡ да жақ̊сы ↓ /// ↑ сен ^уөлөң жазұу үшүн → / әуөлү ^уөлөң деген сөздү дұрұстаб̊ ͡ айтыб̊ ͡ ал деп ^йестігем ↓ /// ↑ құлпұрұп → // түрлөнө б̊ереді ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ мынау → // ^йенді → // жүрсүн ағаны ^уөткөндө алматыға барып → // үйүнө ͡ б̊арып → // амандасып кеттік → / ^йек'үш ͡ пала ͡ б̊олұп ↓ /// ↑ келің → // айналайындар → // деп бақытш̆амал апамыш ͡ шәй ͡ ғойұп → // жүкөң ^уотұр → // мыналар ͡ б̊іртіндеп көб̊өйүп ͡ пара жатыр деп ↓ /// ↑ сосұм ͡ бақытш̆амал апамыз айтады → // ^уолай айтпа сен → // қонағ ͡ ырысымең ͡ геледі ↓ /// ↑ мен әр ͡ ғазағ менің жалғызым деб̊ ͡ айтыб̊ ͡ жүрөм → / қашаннам ͡ бері дейді ↓ /// ↑ сүйтčө жүрсүн ағ'айтады → // ^уөкүнүшке ^уорай → // сенем ͡ бұрұн саб̊ыр адай айтып қойған ↓ ///	- Енді, одан кейін Жүрсін ағамыздың "деген екендерін" айтпай кетпесек, болмас. Осы студияда да қаншасы айтылған шығар. - Айтылмағаны қаншама. - Айтылмағаны қаншама. Есіме түскені - көзімше болған оқиға, енді. Жүрсін ағамыз. бір айтыстың арасында ақын ағамыз өзі ң-ға тілі келмейді. Н деп айтатын-ды. Ағамыз өлең оқып сахнада, шыққаннан кейін "Жүке, өленім қалай екен?" деген. "Өлең жақсы, өлең деген сөзі дұрыстап айта алсаң, одан да жақсы". - Сен өлең жазу үшін, әуелі өлең деген сөзді дұрыстап айтып ал деп естігем. Құлпырып, түрлене береді ғой енді. Мынау, енді, Жүрсін ағаны өткенде Алматыға барып, үйіне барып, амандасып кеттік 2-3 бала болып. "Келің, айналайындар!" деп. Бақытжамал апамыз шай қойып, Жүкең отыр: "Мыналар біртіндеп көбейіп бара жатыр" деп. Сосын Бақытжамал апамыз айтады: "Олай айтпа сен, қонақ ырысымен келеді. Мен "әр қазақ - менің жалғызым деп айтып жүрем қашаннан бері" дейді. Сүйтсе Жүрсін аға айтады: "Өкінішке орай, сенен бұрын Сабыр Адай айтып қойған".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ жүрсүн ағамыз алдында парасат ^уорденін алғанда ^йелдің бәрі сүйүншү сұрап → // бійлікте ^уотұрған інісі құттықтапты ↓ /// ↑ аға → \|/ құттұ б̊олсұн парасатыңыз деп ↓ /// ↑ парасат таққанда жақ̊сы б̊олғаммен → // айтқанда біртүрлү ^йекен деб̊ ͡ айтты дейді ↓ /// ↑ пара → / сат деп бөліб̊ ͡ айтқаны ͡ ғой ↓ /// ↑ жанарб̊ег ͡ әшімжан деген ағамыз б̊ар ↓ /// ↑ ^уөзү қазір мәжілістің депүутаты → // пайезыйаның → // көсөмсөздүң шеб̊ері ↓ /// ↑ айтыстың талайында қазылықта ͡ б̊олды ағамыз ↓ /// ↑ ^уол ͡ гезде жазұушұлар ^уодағының ^уорымбасары ^йеді ͡ ғой → // төрағаның ^уорұмбасары б̊олұп тұрғаң ͡ гезі ↓ /// ↑ сүйтүп → / ^йеленбей → // аты аталмай жүрген бір жазұушұ қайтыс болұп → // жазұушұлар ^уодағынан шығарғаң ͡ гезде жаназасын → // жанарб̊ег ͡ ағамыз сөйлейді ͡ ғой ↓ /// ↑ қаралы жыйынды б̊астап тұрұп → // бұл ͡ гісінің ^йеңбектерін → // барлығ ͡ әдеб̊ійетке сіңірген үлесін → / кылассыйктердің маңайына апарып тұрұп ↓ /// ↑ сүйтčө → // жүрсүн ағамыз айтты дейді жұмаб̊ай шаштайұлұна ͡ ғарап тұрұп → // әй → // жұмаб̊ай → // мынау жанарб̊ег ͡ жаназаның ^уөзүн жандырады ^йекен ↓ /// ↑ ^уодақта ^уосұ тұрғаң ͡ гезде б̊әріміз ^уөліб̊ ͡ үлгерейік деп ↓ ///	↑ жүрсүн ағамыз алдында парасат ^уорденін алғанда → / ^йелдің бәрі сүйүншү сұрап → // бійлікте ^уотұрған інісі ͡ ғұттұқтапты ↓ /// ↑ аға → // құттұ ͡б̊олсұн парасатыңыз деп ↓ /// ↑ парасат таққанда жақ̊сы б̊олғаммен → // айтқанда б̊іртүрлү ^йекен деб̊ ͡ айтты дейді ↓ /// ↑ пара → / сат ͡ теп ͡ пөлүб̊ ͡ айтқаны ͡ ғой ↓ /// ↑ жанарб̊ег ͡ әшімжан деген ағамыз б̊ар ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ ғәзір мәжілістің депүутаты → // пайезыйаның → // көсөмсөздүң шеб̊ері ↓ /// ↑ айтыстың талайында ͡ ғазылықта б̊олдұ ағамыз ↓ /// ↑ ^уол ͡ гезде жазұушұлар ^уодағының ^уорұмбасары ^йеді ͡ ғой → // төрағаның ^уорұмбасары б̊олұп тұрғаң ͡ гезі ↓ /// ↑ сүйтүп → / ^йелембей → // ат'атамбай жүргөм ͡ бір жазұушұ ͡ ғайтыс ͡ полұп → // жазұушұлар ^уодағынан шығарғаң ͡ гезде жаназасын → // жанарб̊ег ͡ ағамыс ͡ сөйлөйдү ͡ ғой ↓ /// ↑ қаралы жыйынды б̊астап тұрұп → // бұл ͡ гісінің ^йеңбектерін → // барлығ ͡ әдеб̊ійетке сіңірген үлөсүн → // кылассыйктердің маңайына апарып тұрұп ↓ /// ↑ сүйтčө → / жүрсүн ағамыз айтты дейді → / жұмаб̊ай шаштайұлұна ͡ ғарап тұрұп → // әй → // жұмаб̊ай → // мынау жанарб̊ег ͡ жаназаның ^уөзүн жандырады ^йекен ↓ /// ↑ ^уодақта ^уосұ тұрғаң ͡ гезде ͡ б̊әріміз ^уөлүб̊ ͡ үлгөрөйік → // деп ↓ ///	- Жүрсін ағамыз алдында "Парасат" орденін алғанда елдің бәрі сүйінші сұрап, билікте отырған інісі құттықтапты. "Аға, құтты болсын "парасатыңыз"!" деп. "Парасат" таққанда жақсы болғанмен, айтқанда біртүрлі екен" деп айтты дейді. "Пара сат" деп бөліп айтқаны ғой. Жанарбек Әшімжан деген ағамыз бар. Өзі қазір Мәжілістің депутаты, поэзияның, көсемсөздің шебері. Айтыстың талайында қазылықта болды ағамыз. Ол кезде "Жазушылар одағының" орынбасары еді ғой, төрағаның орынбасары болып тұрған кезі. Сүйтіп, еленбей, аты атанбай жүрген бір жазушы қайтыс болып, "Жазушылар одағынан" шығарған кезде жаназасын, Жанарбек ағамыз сөйлейді ғой. Қаралы жиынды бастап тұрып, бұл кісінің еңбектерін, барлық әдебиетке сіңірген үлесін, классиктердің маңайына апарып тұрып. Сүйтсе, Жүрсін ағамыз айтты дейді Жұмабай Шаштайұлына қарап тұрып: "Әй, Жұмабай, мынау Жанарбек жаназаның өзін жандырады екен. Одақта осы тұрған кезде бәріміз өліп үлгерейік" деп.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ жүрсүн аға б̊ір жылдары айтысты → // фырансыйаға апарды ͡ ғой ↓ /// ↑ сонда б̊ір әнші ағамыз құраммем ͡ бірге б̊арыпты ↓ /// ↑ бірақ ^уол жақта серілік құрыб̊ ͡ аздап → // кансертке қатыса алмай қалады ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп келесі б̊ір айтыс болды алматыда ↓ /// ↑ сонда жүрсүн ағамыс ͡ сол ағамызды хаб̊арлаб̊атыр ↓ /// ↑ шетелге шыққанда түрлү түрлү ^уөнер \көрсететін әнші б̊алаларыңыз ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ағамыз әнді тамаша → // жетер жеріне жеткізіб̊ ͡ айтып → // көрөрмен қол соғұп → // ^ырыйза ͡ б̊олұб̊ ͡ атčа → // жүрсүн ағамыз → // тамаша → // бүйтүп фырансыйада ͡ да айтқан жоқ ^йеді депті ↓ ///	↑ жүрсүн аға б̊ір жылдары айтысты → // фырансыйаға апарды ͡ ғой ↓ /// ↑ сонда б̊ір әнші ағамыз ͡ ғұраммем ͡ бірге б̊арыпты ↓ /// ↑ бірақ ^уол жақта серілік құрұб̊ ͡ аздап → // кансертке қатыс'алмай ͡ ғалады ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп келесі б̊ір айтыс ͡ полды алматыда ↓ /// ↑ сонда жүрсүн ағамыс ͡ сол ағамызды хаб̊арлаб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ шетелге шыққанда түрлү ͡ түрлү ^уөнөр ͡ гөрсөтөтін әнші б̊алаларыңыз ↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ ағамыз әнді тамаша → // жетер жеріне жеткізіб̊ ͡ айтып → // көрөрмөң ͡ ғол соғұп → // ^ырыйза болұб̊ ͡ жатčа → // жүрсүн ағамыз → // тамаша → // бүйтүп фырансыйада ͡ да айтқан жоқ ^йеді депті ↓ ///	- Жүрсін аға бір жылдары айтысты, Францияға апарды ғой. Сонда бір әнші ағамыз құраммен бірге барыпты. Бірақ ол жақта серілік құрып аздап, концертке қатыса алмай қалады ғой. Сүйтіп келесі бір айтыс болды Алматыда. Сонда Жүрсін ағамыз сол ағамызды хабарлап жатыр. "Шетелге шыққанда түрлі-түрлі өнер көрсететін әнші балаларыңыз". Сүйтіп ағамыз әнді тамаша, жетер жеріне жеткізіп айтып, көрермен қол соғып, риза болып жатса, Жүрсін ағамыз "Тамаша! Бүйтіп Францияда да айтқан жоқ еді" депті.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ақтауға таб̊аным тійгең ͡ гезде ^уөзү → // бірінші → // ақындармен → // астанада ͡ да ^уоқұуда жанымда маңғыстаулығ ͡ жігіттер маңайымда б̊олдұ ↓ /// ↑ сондұқтан → / ^уосұ жақтың тілі → // ^уосұ жақтың салт дәстүрү қызылордамең ͡ келеді ͡ ғой бір жағы ↓ /// ↑ ^уөзүмүздің ^йекінші тұуған жеріміс ͡ секілді б̊олып кетті ↓ /// ↑ әр келген сайын жаңаша әзілдерді ^йестіп тұрам бұл жақтан ͡ да ↓ /// ↑ анау → // байағы → // ^уосұ ^ұстұудыйада ͡ да айтылды ͡ ғой жүзе алмасаң → // ішесің ͡ ғой дейтін ↓ /// ↑ сол секілді ^уоқыйғалар әр кездескенде келіп тұрады ↓ /// ↑ ^йекі жыл бұрұн ^уоңдұға б̊ардым ↓ /// ↑ сүйтүп нұргелді деген ағамыз құрақ ұшұп күтіб̊ ͡ алыб̊ ͡ жүр ^йенді ↓ /// ↑ шамалы қызыңқырап қаған ↓ /// ↑ соған ^уөзі іштей ыңғайсыздаңған ↓ /// ↑ бір ͡ гезде айтты ͡ ғой → //жігіттер → // сендер маған ^іренжімеңдер → // мен ^уөзү ауұрұп жүрм ↓ /// ↑ дәрігер айтты маған ↓ /// ↑ күнүне аздаған бір ^ыспұйртной ішіп тұрұу ͡ герек → // денсаулұғұң со ͡ гезде түзөлед ↓ /// ↑ мен → // қасқа → // сол тезірек жазылып кетсем деп көб̊ ͡ ішіб̊ ͡ жүрм ͡ ғой ↓ ///	↑ ақтауға таб̊аным тійгең ͡ гезде ^уөзү → // бірінші → // ақындармен → // астанада ͡ да ^уоқұуда жанымда маңғыстаулұғ ͡ жігіттер маңайымда б̊олдұ ↓ /// ↑ сондұқтан → / ^уосұ жақтың тілі → // ^уосұ жақтың салт ͡ тәстүрү ͡ ғызылордамең ͡ геледі ͡ ғой бір жағы ↓ /// ↑ ^уөзүмүздің ^йекінші тұуған жеріміс ͡ секілді б̊олұп кетті ↓ /// ↑ әр ͡ гелген сайын жаңаша әзілдерді ^йестіп тұрам бұл жақтан ͡ да ↓ /// ↑ анау → // байағы → // ^уосұ ^ыстұудыйада ͡ да айтылды ͡ ғой жүз'алмасаң → // ішесің ͡ ғой дейтін ↓ /// ↑ сол секілді ^уоқұйғалар әр ͡ гездескенде ͡ геліп тұрады ↓ /// ↑ ^йекі жыл бұрұн ^уоңдұға б̊ардым ↓ /// ↑ сүйтүп → / нүргелді деген ағамыз ͡ ғұрағ ͡ ұшұп күтүб̊ ͡ алыб̊ ͡ жүр ^йенді ↓ /// ↑ шамалы ͡ ғызыңғырап қалған ↓ /// ↑ соған ^уөзү іштей ыңғайсыздаңған ↓ /// ↑ бір ͡ гезде айтты ͡ ғой → // жігіттер → // сендер маған ^іренжімеңдер → // мен ^уөзү ауұрұб̊ ͡ жүрмін ↓ /// ↑ дәрігер айтты маған ↓ /// ↑ күнүнө аздаған бір ^ұспұйртной ішіп тұрұу ͡ герек → // денсаулұғұң сол ͡ гезде түзөлөді ↓ /// ↑ мен → // қасқа → // сол тезірек жазылып кетсем деп → / көб̊ ͡ ішіб̊ ͡ жүрмін ͡ ғой ↓ ///	- Ақтауға табаным тиген кезде өзі, бірінші, ақындармен, Астанада да оқуда жанымда Маңғыстаулық жігіттер маңайымда болды. Сондықтан, осы жақтың тілі, осы жақтың салт-дәстүрі Қызылордамен келеді ғой бір жағы. Өзіміздің екінші туған жеріміз секілді болып кетті. Әр келген сайын жаңаша әзілдерді естіп тұрам бұл жақтан да. Анау, баяғы, осы студияда да айтылды ғой "жүзе алмасаң, ішесің ғой" дейтін. Сол секілді оқиғалар әр кездескенде келіп тұрады. Екі жыл бұрын Оңдыға бардым. Сүйтіп Нұргелді деген ағамыз құрақ ұшып күтіп алып жүр енді. Шамалы қызыңқырап қалған. Соған өзі іштей ыңғайсызданған. Бір кезде айтты ғой: "Жігіттер, сендер маған ренжімеңдер! Мен өзі ауырып жүрмін. Дәрігер айтты маған. Күніне аздаған бір спиртной ішіп тұру керек. Денсаулығың сол кезде түзеледі. Мен, қасқа, сол, тезірек жазылып кету үшін көп ішіп жүрмін ғой".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ^уодаң ͡ гейін алтымбек → // ^уөзүңүздің нағашыңыз → // менің гырұуппаласым → // төрт ͡ шыл бойұ б̊ір нанды б̊өлүсүб̊ ͡ жедік ↓ /// ↑ көб̊ісін алтынбег ͡ жеді → // көрүніп тұратын шығар ↓ /// ↑ сол алтынбекпен → // ^йең бірінші → // мен айтыста машыйна ұтұп алғаң ͡ гез ↓ /// ↑ ^уөзб̊ег ͡ машыйна нек̊сійа деген ↓ /// ↑ ^ұстүудентпіз → // ауұлға б̊арып → // желігі ͡ б̊асылмаған → // шапқылыб̊ ͡ жүрмүз ↓ /// ↑ бір ауұлдағы жігіттер жолығып қалды → // сыныптастар → // тағы б̊асқа ↓ /// ↑ бәрі құттұ б̊олсұн айтыб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ бір жігіт тұрұп → // іші тар ^йекен ійә мәшійненің дейді → // алтымбег ͡ айтады → // мәшійненің ішінен ͡ гөрү сенің ішің тар б̊оп тұр ͡ ғой ↓ ///	↑ ^уодаң ͡ гейін → / алтымбек → // ^уөзүңүздің нағашыңыз → // менің ͡ гырұуппаласым → // төрт ͡ шыл бойұ б̊ір нанды ͡ б̊өлүсүб̊ ͡ жедік ↓ /// ↑ көб̊үсүн алтымбег ͡ жеді → // көрүнүп тұратын шығар ↓ /// ↑ сол алтымбекпен → // ^йең бірінші → // мен айтыста машыйна ұтұп алғаң ͡ гез ↓ /// ↑ ^уөзб̊өг ͡ машыйна нек̊сійа деген ↓ /// ↑ ^ұстүудөнтпүз → // ауұлға б̊арып → // желігі б̊асылмаған → // шапқылыб̊ ͡ жүрмүз ↓ /// ↑ бір ауұлдағы жігіттер жолұғұп қалды → // сыныптастар → // тағы б̊асқа ↓ /// ↑ бәрі ͡ ғұттұ б̊олсұн айтыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ бір жігіт тұрұп → // іші тар ^йекен ійә мәшійненің дейді → // алтымбег ͡ айтады → // мәшійненің ішінен ͡ гөрү → / сенің ішің тар б̊олұп тұр ͡ ғой ↓ ///	- Одан кейін, Алтынбек, өзіңіздің нағашыңыз, менің группаласым, төрт жыл бойы бір нанды бөлісіп жедік. Көбісін Алтынбек жеді, көрініп тұратын шығар. Сол Алтынбекпен, ең бірінші, мен айтыста машина ұтып алған кез. Өзбек машина Нексиа деген. Студентпіз, ауылға барып, желігі басылмаған, шапқылып жүрміз. Бір ауылдағы жігіттер жолығып қалды, сыныптастар, тағы басқа. Бәрі "құтты болсын!" айтып жатыр. Бір жігіт тұрып, "іші тар екен, иә, мәшиненің" дейді, Алтынбек айтады: "мәшиненің ішінен гөрі сенің ішің тар болып тұр ғой".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ сосұн → / үунійверсійтетте б̊айағыда саб̊ақ болыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ тақырып̊ шоқан үуәлійханыв → // шоқан үуәлійханывтың ^йеңбег ͡ жолы ↓ /// ↑ ағайымыз ͡ да ^уотыздан асып қалған ағай ^йеді ↓ /// ↑ көңүлү толмайтын әдеті ͡ ғой үлкен бұуұннұң жастарға ↓ /// ↑ алтынбек̊ шоқан үуәлійханывты айтып жатыр ↓ /// ↑ кадет корпұусын бітірді → // қашғарыйаға сапар шекті → // манас жырын жазды деб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ сен нешедесің деді ↓ /// ↑ жыйырмадамын ↓ /// ↑ көрдіңба → // шоқан сенің жасыңда қандай жұмұстар атқарған → // сенің жүрүсүң мынау деді ↓ /// ↑ ағай → // сіздің жасыңызда шоқан ^уөлүп қаған ͡ ғой → // керек болса деген ↓ /// ↑ ағайда сөзге тоқтад'ау → // үндеген жоғ ͡ әр'ғарай ↓ /// ↑ ^уосұндай ^уосұндай ^йесте қалатын дүнүйелер кездесіп тұрады ^йенді ↓ ///	↑сосұн → / үунійверсійтетте б̊айағыда саб̊ақ ͡ полұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ тақырып → // шоқан үуәлійханып → // шоқан үуәлійханыптың ^йеңбег ͡ жолұ ↓ /// ↑ ағайымыз ͡ да ^уотұздан асып қалған ағай ^йеді ↓ /// ↑ көңүлү толмайтын әдеті ͡ ғой үлкөм ͡ бұуұннұң жастарға ↓ /// ↑ алтымбек̊ шоқан үуәлійханыпты айтыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ кадет корпұусұм ͡ бітірді → // қашғарыйаға сапар шекті → // манас жырын жазды деб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ сен нешедесің деді ↓ /// ↑ жыйырмадамын ↓ /// ↑ көрдүңба → // шоқан сенің жасыңда ͡ ғандай жұмұстар атқарған → // сенің жүрүсүң мынау деді ↓ /// ↑ ағай → // сіздің жасыңызда шоқан ^уөлүп қалған ͡ ғой → // керек болса деген ↓ /// ↑ ағайда сөзгө тоқтад'ау → // үндөгөн жоғ ͡ әр'ғарай ↓ /// ↑ ^уосұндай ͡ ^уосұндай ^йесте ͡ ғалатын дүнүйөлөр ͡ гездесіп тұрады ^йенді ↓ ///	- Сосын, университетте баяғыда сабақ болып жатыр. Тақырып - Шоқан Уәлиханов, Шоқан Уәлихановтың еңбек жолы. Ағайымыз да отыздан асып қалған ағай еді. Көңілі толмайтын әдеті ғой үлкен буынның жастарға. Алтынбек Шоқан Уәлихановты айтып жатыр. "Кадет корпусын бітірді, Қашғарияға сапар шекті, "Манас" жырын жазды" деп жатыр. "Сен нешедесің?" деді. "Жиырмадамын". "Көрдің ба, Шоқан сенің жасыңда қандай жұмыстар атқарған, сенің жүрісің мынау" деді. "Ағай, сіздің жасыңызда Шоқан өліп қалған ғой, керек болса" деген. Ағай да сөзге тоқтады-ау, үндеген жоқ әрі қарай. Осындай-осындай есте қалатын дүниелер кездесіп тұрады енді.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ^йенді қонақтарымызда жақ̊сы әңгіме болса ↑ /// ↑ бізде ^йесеныпте → / ^уотұз б̊ірдегі әлде жыйырма төрттөме'кен → // ак^ыт залда айтыс болұб̊ ͡ атыр ^йекен ↓ /// ↑ тійе б̊ерсін → // марқұм нұрлаң ͡ қосұмбаев ағамыздың тірі кезі ↓ /// ↑ сүйтүп → // жаңағы → // айтыс болұб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ көрермендер ^уотұратын жерде шаб̊аз ыйманалыйывтің қасына келіп → // нұрлаң ͡ ғосұмбаев ^уотұрұб̊ ͡ атады ͡ ғой ↓ /// ↑ нұрланжан → // айтыс боватыр → // қатыспайсыңба → // айтыс десе → // ^уөлермен ^йедің ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтčө → // нұрекең айтыб̊ ͡ атыр ^йекен → // бұрұн ^уөлермен ^йедік → // қазір көрерменбіз ͡ ғой ↓ /// ↑ сондай бір әңгімелері б̊ар ↓ /// ↑ сосұн → / бізде жетіб̊айда ірілеу бір жігіт бар ↓ /// ↑ жүрген жерінде → // қаны қызұу жігіт ͡ та ^йенді → // бірге б̊ір сұрайды тек ↓ /// ↑ бірге б̊ір ͡ гім шығады → // бірге б̊ір ͡ гім шығады → // деп ↓ /// ↑ қатты б̊ір дерізкій жігіт кездесіп қалып → // жақ̊сы ^йекіге б̊ір ͡ гім шығады → // деген ^йекен дейді ↓ ///	↑ ^йенді ͡ ғонақтарымызда жақ̊сы әңгіме болса ↑ /// ↑ бізде ^йесеніпте → / ^уотұз б̊ірдегі әлде жыйырма төрттөме'кен → // ак^ыт залда айтыс болұб̊ ͡ жатыр ^йекен ↓ /// ↑ тійе б̊ерсін → // марқұм нұрлаң ͡ ғосұмбаев ағамыздың тірі ͡ гезі↓ /// ↑ сүйтүп → // жаңағы → // айтыс ͡ полұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ көрөрмөндер ^уотұратын жерде шаб̊аз ыйманалыйевтің ͡ ғасына ͡ геліп → // нұрлаң ͡ ғосұмбаев ^уотұрұб̊ ͡ жатады ͡ ғой ↓ /// ↑ нұрланжан → // айтыс ͡ полұб̊ ͡ жатыр → // қатыспайсыңба → // айтыс ͡ тесе → // ^уөлөрмөн ^йедің ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтčө → // нұрекең айтыб̊ ͡ жатыр ^йекен → // бұрұн ^уөлөрмөн ^йедік → // қәзір ͡ гөрөрмөмбіз ͡ ғой ↓ /// ↑ сондай бір әңгімелері б̊ар ↓ /// ↑ сосұн → / бізде жетіб̊айда ірілеу бір жігіт ͡ пар ↓ /// ↑ жүргөн жерінде ͡ ғаны ͡ ғызұу жігіт ͡ та ^йенді → // бірге б̊ір сұрайды тек ↓ /// ↑ бірге б̊ір ͡ гім шығады → // бірге б̊ір ͡ гім шығады → // деп ↓ /// ↑ қатты ͡б̊ір дерізкій жігіт кездесіп қалып → // жақ̊сы ^йекіге б̊ір ͡ гім шығады → // деген ^йекен дейді ↓ ///	- Енді қонақтарымызда жақсы әңгіме болса? - Бізде Есеновте, отыз бірдегі әлде жиырма төртте ме екен, акт залда айтыс болып жатыр екен. Тие берсін, марқұм Нұрлан Қосымбаев ағамыздың тірі кезі. Сүйтіп, жаңағы, айтыс болып жатыр. Көрермендер отыратын жерде Шабаз Иманалиевтің қасына келіп, Нұрлан Қосымбаев отырып жатады ғой. "Нұрланжан, айтыс болып жатыр. Қатыспайсың ба, айтыс десе, өлермен едің ғой", сүйтсе, Нұрекең айтып жатыр екен: "Бұрын өлермен едік, қазір көрерменбіз ғой". Сондай бір әңгімелері бар. Сосын, бізде Жетібайда ірілеу бір жігіт бар. Жүрген жерінде, қанықызу жігіт та енді, бірге бір сұрайды тек. "Бірге бір кім шығады, бірге бір кім шығады?" деп. Қатты бір дерзкий жігіт кездесіп қалып, "жақсы, екіге бір кім шығады?" деген екен дейді.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ауұлда б̊ір үлкен кісі шарұуақор адам ͡ ғой ↓ /// ↑ бүкүл үйдүң тірлігінен → // шарұуасынан шықпайды ↓ /// ↑ ^уөзү жастайынан бейнетке үйреңген адам ↓ /// ↑ құр жатқан ^уөлүммен тең ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп → / мал ͡ ғора тазалайды → // ^уотұн шаб̊ады ↓ /// ↑ баласы кейіген ͡ ғой → // ^йенді әке → // қойсаңышшы → // біз б̊армыз ↓ /// ↑ немерелеріңіздің ^уөзү жұмұсқа жараб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ сіздікі не тыраштанұу ^йенді ↑ /// ↑ денсаулығыңызды күтčеңішші ↓ /// ↑ алланың аманаты ͡ ғой деп ↓ /// ↑ сүйтčе → // айтыпты → // алланың аманатын сілікпесін шығарып тұрұп тап̊сырайын деп ^йедім ͡ ғой ↓ ///	↑ ауұлда ͡б̊ір үлкөң ͡ гісі шарұуақор адам ͡ ғой ↓ /// ↑ бүкүл үйдүң тірлігінен → // шарұуасынан шықпайды ↓ /// ↑ ^уөзү жастайынам ͡ бейнетке үйрөңгөн адам ↓ /// ↑ құр жатқан ^уөлүммөн тең ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп → / мал ͡ ғора тазалайды → // ^уотұн шаб̊ады ↓ /// ↑ баласы ͡ гейіген ͡ ғой → // ^йенді әке → // қойсаңышшы → // біз б̊армыз ↓ /// ↑ немерелеріңіздің ^уөзү жұмұсқа жараб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ сіздікі не тыраштанұу ^йенді ↑ /// ↑ денсаулұғұңұзды ͡ гүтčөңүшші ↓ /// ↑ алланың аманаты ͡ ғой деп ↓ /// ↑ сүйтčө → // айтыпты → // алланың аманатын сілікпесін шығарып тұрұп тап̊сырайын деп ^йедім ͡ ғой ↓ ///	- Ауылда бір үлкен кісі шаруақор адам ғой. Бүкіл үйдің тірлігінен, шаруасынан шықпайды. Өзі жастайынан бейнетке үйренген адам. Құр жатқан өліммен тең ғой. Сүйтіп, мал қора тазалайды, отын шабады. Баласы кейіген ғой, енді,"әке, қойсаңызшы, біз бармыз. Немерелеріңіздің өзі жұмысқа жарап жатыр. Сіздікі не тыраштану енді? Денсаулығыңызды күтсеңізші. Алланың аманаты ғой" деп. Сүйтсе, айтыпты: "Алланың аманатын сілікпесін шығарып тұрып, тапсырайын деп едім ғой".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ жүрсүн ағамыздың тағы б̊ір деген ^йекені ^йесіме түсүб̊ ͡ атыр ↓ /// ↑ бір інісі жүрсүн ағадан → // жүрсүн аға → // темекі б̊арма деген ͡ ғой ↓ /// ↑ беріпті дейді ↓ /// ↑ жүрсүн аға → // зажыйгалка ͡ б̊арма деп қайттан айналып келіпті дейді ↓ /// ↑ ^йенді ^йерін керег ͡ жоқпа депті ↓ /// ↑ қазыб̊ек деген ағамыздың тағы әңгімесі ^йесіме түсүп тұр ↓ /// ↑ қазекең мәшійнесін мініб̊ ͡ алып → // жаңағы ыймам ан жаққа б̊арып қайтайық → // мын жаққа б̊арып қайтайық → // талай дағұуат айтамыз → // деб̊ ͡ жол жоғ ͡ ауұлдарға б̊арып → // шопырдың ͡ да → // машіненің ͡ де сілікпесін шығарады ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ жаңағы тап̊сыратын жан құсатып ↓ /// ↑ сүйтүп келе жатыб̊ ͡ айтады ͡ ғой → // ійнш'алла жәннатқа кіретің ͡ қадам жасап келе жатырмыз ↓ /// ↑ қазыб̊ег ͡ айтты дейді → // менем ͡ бұрұн мәшійнем жәннатқа кіріп кетіп → // ^йегесі ͡ гім деп̊ сұрап тұрмаса жарар ^йеді ↓ /// ↑ ійесі мен → / ійесі мен деп ↓ ///	↑ жүрсүн ағамыздың тағы ͡б̊ір деген ^йекені ^йесіме түсүб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ бір інісі жүрсүн ағадан → // жүрсүн аға → // темекі б̊арма деген ͡ ғой ↓ /// ↑ беріпті дейді ↓ /// ↑ жүрсүн аға → // зажыйгалка б̊арма деп → / қайтадан айналып келіпті дейді ↓ /// ↑ ^йенді ^йерің ͡ герегі жоқпа депті ↓ /// ↑ қаз'б̊ек деген ағамыздың тағы әңгімесі ^йесіме түсүп тұр ↓ /// ↑ қазекең мәшійнесін мініб̊ ͡ алып → // жаңағы ыймам ана жаққа б̊арып қайтайық → // мына жаққа б̊арып қайтайық → // талай дағұуат айтамыз → // деб̊ ͡ жол жоғ ͡ ауұлдарға ͡ б̊арып → // шопұрдұң ͡ да → // машыйнаның ͡ да сілікпесін шығарады ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ жаңағы тап̊сыратын жаң ͡ ғұсатып ↓ /// ↑ сүйтүп келе жатыб̊ ͡ айтады ͡ ғой → // ійнш'алла жәннатқа ͡ гіретің ͡ ғадам жасап келе жатырмыз ↓ /// ↑ қаз'б̊ег ͡ айтты дейді → // менем ͡ бұрұн мәшійнем жәннатқа ͡ гіріп кетіп → // ^йегесі ͡ гім деп̊ сұрап тұрмаса жарар ^йеді ↓ /// ↑ ійесі мен → // ійесі мен деп ↓ ///	- Жүрсін ағамыздың тағы бір "деген екені" есіме түсіп жатыр. Бір інісі Жүрсін ағадан: "Жүрсін аға, темекі бар ма?" деген ғой. Беріпті дейді. "Жүрсін аға, зажигалка бар ма?" деп қайтадан айналып келіпті дейді. "Енді ерін керегі жоқ па?" депті. Қазыбек деген ағамыздың тағы әңгімесі есіме түсіп тұр. Қазекең мәшинесін мініп алып, жаңағы имам "ана жаққа барып қайтайық, мына жаққа барып қайтайық, талай дағуат айтамыз" деп жол жоқ ауылдарға барып, шопырдың да, машинаның да сілікпесін шығарады ғой енді. - Жаңағы тапсыратын жан құсатып. - Сүйтіп келе жатып айтады ғой: "Ин ша Аллах, жәннатқа кіретін қадам жасап келе жатырмыз". Қазыбек айтты дейді: "Менен бұрын мәшинем жәннатқа кіріп кетіп, егесі кім деп сұрап тұрмаса жарар еді". - Иесі мен, иесі мен деп.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ асанәлі әшімыв ағамыз → / бәрі айтысқа баратын болып → // әуежайда ^уотұрады ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп бір пайезыйадағы ақын інісі асанәлі ағамыздан сұрапты → // асеке → // пайезыйа деген не ↑ /// ↑ пыроза деген не ↑ /// ↑ сонұ қалай түсүнесіз↑ /// ↑ асанәлі ағамыз ͡ да кемеңгерлікпен жауап беріпті дейді → // анау тұрған самалұйот ^уорнынан қозғалғанда пыроза → // ұшқ̊аң ͡ гезде пайезыйа ↓ /// ↑ жүрсүн ағ'айтады дейді → // құлап қалса → // тырагедійә деп қосып қойсаңышшы ↓ ///	↑ асанәлі әшімыв ағамыз → // бәрі айтысқа баратым ͡ болұп → // әуежайда ^уотұрады ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтүп ͡ пір пайезыйадағы ақын інісі асанәлі ағамыздан сұрапты → // асеке → // пайезыйа деген не ↑ /// ↑ пыроза деген не ↑ /// ↑ сонұ ͡ ғалай түсүнөсіз ↑ /// ↑ асанәлі ағамыз ͡ да ͡ гемеңгерлікпен жауап ͡ періпті дейді → // анау тұрған самалұйот ^уорнұнаң ͡ ғозғалғанда пыроза → // ұшқ̊аң ͡ гезде пайезыйа ↓ /// ↑ жүрсүн аға айтады дейді → // құлап қалса → // тырагедійа деп қосұп қойсаңышшы ↓ ///	- Асанәлі Әшімов ағамыз бәрі айтысқа баратын болып, әуежайда отырады ғой. Сүйтіп бір поэзиядағы ақын інісі Асанәлі ағамыздан сұрапты: "Асеке, поэзия деген не? Проза деген не? Соны қалай түсінесіз?". Асанәлі ағамыз да кемеңгерлікпен жауап беріпті дейді: "Анау тұрған самолет орнынан қозғалғанда проза, ұшқан кезде поэзия". Жүрсін аға айтады дейді: "Құлап қалса, трагедия деп қосып қойсаңызшы".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ бақытш̆ан тегісбаев деген нағашым → // ақ̊шымыраудікі → // бір жыйында ^уотұрады ͡ ғой дастарханның басында ↓ /// ↑ тойма → // садақама ↓ /// ↑ қасында б̊іреу түртүп → // бақытш̆ан → // ана алмадан же → // ауұз тій ↓ /// ↑ алма выйтамыйн ͡ ғой дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтčө → // бақытш̆ан нағашым айтады дейді → // той садақадан жеген бір алма выйтамыйн болама ↑ /// ↑ күнде жемегесін ↓ ///	↑ бақытш̆ан тегісбаев деген нағашым → // ақ̊шымыраудікі → // бір жыйында ^уотұрады ͡ ғой дастарханның басында ↓ /// ↑ тойма → // садақама ↓ /// ↑ қасында б̊іреу түртүп → // бақытш̆ан → // ан'алмадан ауұс ͡ тій ↓ /// ↑ алма війтамійн ͡ ғой дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ сүйтčө → // бақытш̆ан нағашым айтады дейді → // той садақадан жегем ͡ бір алма війтамійм ͡ болама ↑ /// ↑ күндө жемегесін ↓ ///	- Бақытжан Тегісбаев деген нағашым, Ақшымыраудікі, бір жиында отырады ғой дастарханның басында. Той ма, садақа ма. Қасында біреу түртіп, "Бақытжан, ана алмадан ауыз ти. Алма витамин ғой" дейді ғой. Сүйтсе, Бақытжан нағашым айтады дейді: "Той-садақадан жеген бір алма витамин бола ма?". Күнде жемегесін.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ быйыл асыл домбұра деген үлкен айтыс ^уөтті ↓ /// ↑ үлкен жоб̊а ↓ /// ↑ дұулат тастекеев деген ағамыздың жасаған жоб̊асы б̊олды ↓ /// ↑ сол → / бір айтыстың іріктеуү ^уоразамен тұспа тұс келіп қалды → // ақындардың бәрі → // көб̊үсү ^йенді ^уораза ↓ /// ↑ бірақ ^йенді б̊әрі сапарға шыққан ↓ /// ↑ айтыста шай ішкісі келеді → // сапарда жүрмүз ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ сүйтүп → / жүрсүн ағамыз дұулат ағамызға ^ызвандаб̊ ͡ жатыр дейді → // ^йей → // ана ^уораза дегеммен → // барлығ ͡ ақындар жолдан ͡ геліб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ ^уол сахнаға шыққаннаң ͡ гейін шөлдейд ↓ /// ↑ шай ішкісі ͡ геледі ↓ /// ↑ сол → // дастархан жайайық ↓ /// ↑ тамағын сен көтер → // күнәсін мен көтерейін ↓ ///	↑ быйыл асыл домбұра деген үлкөн айтыс ^уөттү ↓ /// ↑ үлкөн жоб̊а ↓ /// ↑ дұулат тастекеев деген ағамыж ͡ жасаған жоб̊асы б̊олдұ ↓ /// ↑ сол → // бір айтыстың іріктеуү ^уоразамен тұспа тұс келіп қалды → // ақындардың бәрі → // көб̊үсү ^йенді ^уораза ↓ /// ↑ бірақ ^йенді б̊әрі сапарға шыққан ↓ /// ↑ айтыста шәй ішкісі ͡ геледі → // сапарда жүрмүз ͡ ғой ^йенді ↓ /// ↑ сүйтүп → / жүрсүн ағамыз дұулат ағамызға ^ызвандаб̊ ͡ жатыр дейді → // ^йей → // ана ^уораза дегеммен → // барлығ ͡ ақындар жолдаң ͡ геліб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ ^уол сахнаға шыққаннаң ͡ гейін шөлдөйдү ↓ /// ↑ шәй ішкісі ͡ геледі ↓ /// ↑ сол → // дастархан жайайық ↓ /// ↑ тамағын сең ͡ гөтөр → // күнәсін мең ͡ гөтөрөйін ↓ ///	- Биыл "Асыл домбыра" деген үлкен айтыс өтті. Үлкен жоба. Дулат Тастекеев деген ағамыз жасаған жобасы болды. Сол, бір айтыстың іріктеуі оразамен тұспа-тұс келіп қалды. Ақындардың бәрі, көбісі, енді, ораза. Бірақ енді бәрі сапарға шыққан. Айтыста шай ішкісі келеді, сапарда жүрміз ғой енді. Сүйтіп, Жүрсін ағамыз Дулат ағамызға звондап жатыр дейді: "Ей, ана ораза дегенмен, барлық ақындар жолдан келіп жатыр. Ол сахнаға шыққаннан кейін шөлдейді. Шай ішкісі келеді. Сол, дастархан жаяйық. Тамағын сен көтер, күнәсін мен көтерейін!".
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ыйранғайыб̊ ͡ ағамыз б̊ар ͡ ғой ↓ /// ↑ күзембаев → // менің құрдасым ↓ /// ↑ ійә → // сіздің құрдасыңыз → // біздің шійеліден ағамыз ↓ /// ↑ жүрсүн ағамыздың інісі ͡ ғой → // жақ̊сы ͡ гөретүн інісі → // қайда жүрсе → // қасында жүредү ↓ /// ↑ астанаға ͡ гелсе → // күтүб̊ ͡ алады ↓ /// ↑ жүкең ͡ де б̊алакөңүл ͡ ғой → // ^йенді кейде інілеріне ^іренжіп қалады → // ^уөкпелеп қалады → // арасы сәл сұуұп қалады ↓ /// ↑ сондай бір ^ұуақытта жүрсүн ағамыз б̊ір жерге б̊арса → // достарымен жолұғұуға → // сұрайды ͡ ғой → // жүке → // ыйранғайып балаңыз ͡ ғайда ͡ ғазір ↓ /// ↑ ыйраңғайыппен арамыз ыйран мен ақ̊ыш сыйақты деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ ///	↑ ыйраңғайыб̊ ͡ ағамыз б̊ар ͡ ғой ↓ /// ↑ күзөмбаев → // менің ͡ ғұрдасым ↓ /// ↑ ійә → // сіздің ͡ ғұрдасыңыз → // біздің шійеліден ағамыз ↓ /// ↑ жүрсүн ағамыздың інісі ͡ ғой → // жақ̊сы ͡гөрөтүн інісі → // қайда жүрсө → // қасында жүрөдү ↓ /// ↑ астанаға ͡ гелсе → // күтүб̊ ͡ алады ↓ /// ↑ жүкөң ͡ де б̊алагөңүл ͡ ғой → // ^йенді кейде інілеріне ^іренжіп қалады → // ^уөкпөлөп қалады → // арасы сәл сұуұп қалады ↓ /// ↑ сондай бір ^ұуақытта жүрсүн ағамыз б̊ір жерге б̊арса → // достарымен жолұғұуға → // сұрайды ͡ ғой → // жүкө → // ыйраңғайып ͡ палаңыз ͡ ғайда ͡ ғәзір ↑ /// ↑ ыйраңғайыппен арамыз ыйран мен ақ̊ыш сыйақты деб̊ ͡ айтты дейді ͡ ғой ↓ ///	- Иранғайып ағамыз бар ғой. - Күзембаев, менің құрдасым. - Иә, сіздің құрдасыңыз, біздің Шиеліден ағамыз. Жүрсін ағамыздың інісі ғой, жақсы көретін інісі, қайда жүрсе, қасында жүреді. Астанаға келсе, күтіп алады. Жүкең де балакөңіл ғой, енді, кейде інілеріне ренжіп қалады, өкпелеп қалады, арасы сәл суып қалады. Сондай бір уақытта Жүрсін ағамыз бір жерге барса, достарымен жолығуға, сұрайды ғой: "Жүке, Иранғайып балаңыз қайда қазір?". "Иранғайыппен арамыз Иран мен АҚШ сияқты" деп айтты дейді ғой.
Мейірбек Сұлтанхан	▶	↑ ^йеске түскендері ^уосұ б̊олды ↓ /// ↑ бәрекелді ↑ /// ↑ біздің ͡ де ^ұуақытымыз тайап қалған сыйақты ↓ /// ↑ бір ауұз ^ілеб̊ізіңді айтčаң ↓ /// ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ бұл қышқ̊ыл мысқыл тың серпіліс берді деп ^уойлаймын ↓ /// ↑ неше түрлү шоу б̊ағдарламалар б̊ар ͡ ғой ↓ /// ↑ көб̊үсі автордұң аты аталмай → // ^йесімдері ^йелеусүз ͡ ғалып → // тек бір маналог ^іретінде ͡ гетіп қалады → // ^уорұндаушының атынаң ͡ гетіп қалады ↓ /// ↑ мем ͡ білдім бағдарлама арқылы ^йегесі б̊ар ^йекенін → // ^йелдің атын → // ^ұрұудың атын біліб̊ ͡ жатырмыз ↓ /// ↑ сондұқтан жалғасын таб̊а б̊ерсін әрі ͡ ғарайда ↑ /// ↑ меймандарыңыз көп болсұн ↑ /// ↑ аман болайық ↑ /// ↑ ^йең бастысы → // ^уосұлай қалжыңымыз жарасыб̊ ͡ жүре б̊ерейік ↑ /// ↑ қалжың түсүнетін қазақтың қатары ͡ гөп ͡ полсұн ↑ /// ↑ жаңа жыл құттұ б̊олсұн тағы ͡ да ↑ /// ↑ бәрекелді ↑ /// ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ мейірб̊екжан → // бір ауұс ͡ сөзүмүзді жерге тыстамай келіп → // әдемі ауұлдұң әңгімелерін айтыб̊ ͡ жатсың ↓ /// ↑ бек ^ырыйзамыз ↑ /// ↑ жаңағы атын атап → // кейіпкерлердің атын атап → // авторларын айтқан жақ̊сы ↓ /// ↑ әйтпесе → // анекдотқа айналып кетеді → // біреудің сөзі б̊іреуге телініп кетеді ↓ /// ↑ алтын ^ұуақытыңды ͡ б̊өлүп келіб̊ ͡ жатқаныңа ^ырақмет ↑ /// ↑ шығармашылық таб̊ыс тілейміз ↑ /// ↑ айтыстарда маңдайың жарқырап → // алтын домбұра ійегері атанұуұңа шын жүректен тілектеспіз ↑ /// ↑ әумійн ↑ /// ↑ құрметті көрермендер → // қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасының келесі санында кездескенше → // аман сау б̊олыңыздар ↑ ///	↑ ^йеске түскөндөрі ^уосұ ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ бәрегелді ↑ /// ↑ біздің ͡ де ^ұуақытымыз тайап қалған сыйақты ↓ /// ↑ бір ауұз ^ілеб̊ізіңді айтčаң ↑ /// ↑ ^ырахмет ↑ /// ↑ бұл ͡ ғышқ̊ыл мысқыл бағдарламасы → / тың серпіліс ͡ перді деп ^уойлаймын ↓ /// ↑ неше түрлү шоу б̊ағдарламалар б̊ар ͡ ғой ↓ /// ↑ көб̊үсүнде автордұң ат'аталмай → // ^йесімдері ^йелеусүз ͡ ғалып → // тек бір маналог ^іретінде ͡ гетіп қалады → // ^уорұндаушұнұң атынаң ͡ гетіп қалады ↓ /// ↑ мем ͡ білдім бағдарлама арқылы ^йегесі б̊ар ^йекенін → // ^йелдің атын → // ^ұрұудұң атым ͡ б̊іліб̊ ͡ жатырмыз ↓ /// ↑ сондұқтан жалғасын таб̊а б̊ерсін әр'ғарайда ↑ /// ↑ меймандарыңыз ͡ гөп ͡ полсұн ↑ /// ↑ амам ͡ б̊олайық ↑ /// ↑ ^йең бастысы → // ^уосұлай ͡ ғалжыңымыж ͡ жарасыб̊ ͡ жүрө берейік ↑ /// ↑ қалжың түсүнөтің ͡ ғазақтың ͡ ғатары ͡ гөп ͡ полсұн ↑ /// ↑ жаңа жыл ͡ ғұттұ б̊олсұн тағы ͡ да ↑ /// ↑ бәрегелді ↑ /// ↑ ^ырахмет ↑ /// ↑ мейірб̊егжан → // бір ауұс ͡ сөзүмүзді жерге тастамай ͡ геліп → // әдемі ауұлдұң әңгімелерін айтыб̊ ͡ жатырсың ↓ /// ↑ бек ^ырыйзамыз ↓ /// ↑ жаңағы атын атап → // кейіпкерлердің атын атап → // автырларын айтқан жақ̊сы ↓ /// ↑ әйтпесе → // анегдотқа айналып кетеді → // біреудүң сөзү б̊іреугө телініп кетеді ↓ /// ↑ алтын ^ұуақытыңды ͡ б̊өлүп келіб̊ ͡ жатқаныңа ^ырахмет ↑ /// ↑ шығармашылық таб̊ыс тілейміз ↑ /// ↑ айтыстарда маңдайың жарқырап → // алтын домбұра ійегері атанұуұңа шын жүрөктөн тілектеспіз ↑ /// ↑ әумійн ↑ /// ↑ құрмөттү ͡ гөрөрмөндер → // қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасының ͡ гелесі санында ͡ гездескенше → // аман сау б̊олұңұздар ↑ ///	- Еске түскендері осы болды. - Бәрекелді! Біздің де уақытымыз таяп қалған сияқты. Бір ауыз лебізіңді айтсаң! - Рақмет! Бұл "Қышқыл мысқыл" бағдарламасы тың серпіліс берді деп ойлаймын. Неше түрлі шоу бағдарламалар бар ғой. Көбісінде автордың аты аталмай, есімдері елеусіз қалып, тек бір монолог ретінде кетіп қалады, орындаушының атынан кетіп қалады. Мен білдім бағдарлама арқылы егесі бар екенін, елдің атын, рудың атын біліп жатырмыз. Сондықтан жалғасын таба берсін әрі қарай да! Меймандарыңыз көп болсын! Аман болайық! Ең бастысы, осылай қалжыңымыз жарасып жүре берейік! Қалжың түсінетін қазақтың қатары көп болсын! Жаңа жыл құтты болсын тағы да! - Бәрекелді! Рақмет! Мейірбекжан, бір ауыз сөзімізді жерге тастамай, келіп, әдемі ауылдың әңгімелерін айтып жатырсың. Бек ризамыз! Жаңағы атын атап, кейіпкерлердің атын атап, авторларын айтқан жақсы. Әйтпесе, анекдотқа айналып кетеді, біреудің сөзі біреуге телініп кетеді. Алтын уақытыңды бөліп келіп жатқаныңа рақмет! Шығармашылық табыс тілейміз! Айтыстарда маңдайың жарқырап, "Алтын домбыра" иегері атануыңа шын жүректен тілектеспіз! - Әумин! - Құрметті көрермендер, "Қышқыл мысқыл" бағдарламасының келесі санында кездескенше аман-сау болыңыздар!
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^йесенбісіз → / көрермен ↓ /// ↑ бүгүн / тала:й → // тыңдарманның жүрегін → // алғашқы махабат → / әнімен тербеткен → // ақын / марқұм абдырахман асылбектің → // бозторғайымен құлақ құрұшын қандырған → // қазақтың мейрамбегі → // the эфійрде қонақта ↓ /// ↑ мейрамбек → // жағдай қалай қазыр ↑ /// ↑ денсаулық ↑ /// М.Бесбаев: ↑ жағдай шүкүр→ //денсаулық ^уорнына келдіғой → // қәзір /^уөз-өзіме келіп → // көріп ^уотсыздарғой ↓ ///	ж: ↑ ^йесембісіз → // көрөрмөн ↓ /// ↑ бүгүн → //талай → // тыңдарманның жүрөгүн → // алғашқ̊ы → // махабат → // әнімен → // терб̊еткен → // ақын → // марқұм аб̊дырахман асылб̊ектің → // бозторғайымең ͡ғұлақ құрұшұң ͡ғандырған → // қазақтың мейрамбегі → // the эфійрде қонақта ↓ /// мейрамбек → // жағдай ͡ғалай ͡ғәзір ↓ /// ↑ денсаулұқ ↓ /// м.бесбаев: ↑ жағдай шүкүр → //денсаулұқ ^уорнұна ͡гелдіғой → // қазыр → // ^уөз- ^уөзүмө ͡геліп → // көрүп ͡отčұздарғой ↓ ///	Ж: Есенбісіз, көрермен! Бүгін талай тыңдарманның жүрегін «Алғашқы махаббат» әнімен тербеткен, ақын, марқұм Абдрахман Асылбектің «Бозторғайымен» құлақ құрышын қандырған қазақтың Мейрамбегі «The Эфирде» қонақта. Мейрамбек, жағдай қалай қазір? Денсаулық? М.Бесбаев: Жағдай шүкір, денсаулық орнына келді ғой қазір, өз-өзіме келіп, көріп отырсыздар ғой.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ жоқ → // біргезде толып кетесің → // біргезде арып кетесің ↓ /// М. Бесбаев: ↑ иәә → // сондай менікі → // азұуым да тез → //толұуым да тез өзі ↓ /// ^йелге жақпайсың әйтеуір ↓ /// ↑ азып кетсең → //азып кетті дейд → // толып кетсең → // толып кетті дейд → // бірақ → // құдайға шүкүр → // қәзір денсаулығым жақ̊сы → // дәр'ішіп жүрген жоқпын ^йешқандай ↓ /// Ж: ↑ соңғы'рет → // анализ қашан тапсырдың ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жылына ^йекі рет → / жатам ғой негізі ↓ /// Ж: ↑ бальницаға ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ійә ↓ /// санаторйаға → //бальницаға қаралып ↓ /// ↑ міндетті түрде↓ /// ↑ ^уодаң ͡гейін → / қарап тұрад → // қәзір жақ̊сы ↓ ///	ж: ↑ жоқ → // біргезде толұп кетесің → // біргезд'арып кетесің ↓ /// м.бесбаев: ійә → // сондай менікі → // азұуұм ͡да тез → // толұуұм ͡да тез ^уөзү ↓ /// ↑ ^йелге жақпайсың әйтеуүр ↓ /// ↑ азып кетčең → // азып ͡кетті дейді → // толұп кетčең → // толұп ͡кетті дейд → // бірақ → // құдайға шүкүр → // қазыр денсаулұғұм жақ̊сы → // дәр'ішіб̊ жүргөн жоқпұн ^йешқ̊андай ↓ /// ж: ↑ соңғұ'рет → // аналыйз ͡ғашан тап̊сырдың ↓ /// м.бесбаев: ↑ жылын'екі ^ірет → // жатам ͡ғой негізі ↓ /// ж: ↑ бальныйсаға ͡ма ↓ /// м.бесбаев: ↑ санаторұйаға → // бальныйсаға ͡ғаралып ↓ /// ↑ міндетті түрдө ↓ /// ↑ ^уодаң ͡гейін → // қарап тұрады → // қазыр жақ̊сы ↓ ///	Ж: Жоқ, бір кезде толып кетесің, бір кезде арып кетесің. М.Бесбаев: Иәә, сондай менікі, азуым да тез, толуым да тез. Елге жақпайсың әйтеуір. Азып кетсең, азып кетті дейд, толып кетсең, толып кетті дейд. Бірақ, Құдайға шүкір қазір денсаулығым жақсы, дәрі ішіп жүрген жоқпын ешқандай. Ж: Соңғы рет анализ қашан тапсырдың? М.Бесбаев: Жылына екі рет жатам ғой негізі. Ж: Больницаға ма? М.Бесбаев: Иә. Сахарияға, больницаға қаралып. Міндетті түрде. Одан кейін қарап тұрад, қазір жақсы.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ неге → / сұқпат бермейсің → /соңғы кездері ↓ /// ↑ айтатын жаңалық жоқ па → // әлде қалай ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ыыы : //сұқпатты ^йенді → // сен менің досымсыңғой → // сондай жақын адамдарға // беремғой ↓ /// ↑ ал былай ^йенді → // жөні жоқ бере берүудің → // қажеті жоқ дебойлайм мен ↓ /// ↑ ^йешқандай жаңалық болмаса бір → // міне консертің болайын деватыр → // болмаса сондай бір ниетте бір→ // алдын ͡ала бір жарнамалайын деп → // ^йелге құлағдар болсын ͡деп → // сондай бір кезеңдерде болмаса → // жаңалық жоқ болса → // жыртың-жыртың ^йетіп → // шыға бергеннің не керегі бар ^уол ↓ ///	ж: ↑ неге → // сұқпат ͡пермейсің → // соңғұ ͡гездері ↓ /// ↑ айтатын жаңалық жоқ ͡па → // әлде ͡ғалай ↓ /// м.бесбаев: ↑ ы ы ы: сұқпатты ^йенді → /сен менің досұмсұңғой → // сондай жақын адамдарға → // беремғой ↓ /// ↑ ал былай ^йенді → // жөнү жоқ ͡пере ͡б̊ерүудүң → // қажеті жоғ ͡депойлайм мен ↓ /// ↑ ^йешқ̊андай жаңалық ͡полмаса ͡б̊ір→ //міне ͡гонсертің болайын ͡деп ͡жатыр → // болмаса сондай бір нійетте ͡б̊ір → // алдын ͡ала ͡б̊ір жарнамалайын деп → // ^йелге құлағдар ͡б̊олсұн ͡деп → // сондай ͡б̊ір ͡гезеңдерде ͡б̊олмаса → // жаңалық жоқ ͡полса → // жыртың-жыртың ^йетіп → // шыға ͡б̊ергеннің не ͡герегі ͡б̊ар ^уол ↓ ///	Ж: Неге сұхбат бермейсің соңғы кездері? Айтатын жаңалық жоқ па, әлде қалай? М.Бесбаев: ЫЫЫ сұхбатты енді сен менің досымсың ғой, сондай жақын адамдарға берем ғой негізі. Ал былай енді жөні жоқ бере берудің қажеті жоқ деп ойлайм мен. Ешқандай жаңалық болмаса бір, міне концертің болайын деп жатыр, сондай бір ниетте бір, жарнамалайын деп, елге құлағдар бір сондай кезеңдерде болмаса, жаңалық болмаса, жыртың-жыртың етіп шыға бергеннің не керегі бар ол?
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^уоның үстіне → // желі деген ͡де қазыр → // жұлдыз бен көрерменнің арасын → // ^уөте ͡қатты жақындатып жіберд байқайсың ͡ба ↓ /// М.Бесбаев: ↑ сосын мен ана → // бір көбінесе // ана журналисттерге ренжійтін нәрселер ͡бар→ //^уолар өздерінің → // пайдасына шешіп жіберет ͡та → // мысалға айтсаң → //бір басқа бір → // белгілі бір темада сөйлегенде → // ^уол басқа нәрсеге ͡де → // қосып жіберед ↓ /// ^уол ͡гезде → / анаекеуі қыйылыспай қалад ͡да → // содан кейін қойш дедім → // менсіз ͡де жұлдұздар→ //әншілерге толыватыр → // жаққсы сөйлейтіндер бар → // солардан алсаңдарш деп жүрем ↓ ///	ж: ↑ ^уонұң үстүнө → //желі деген ͡де ͡гәзір → // жұлдұзб̊ең ͡гөрөрмөннің арасын → // ^уөтө ͡қатты жақындатыб̊ жіб̊ерді б̊айқайсың ͡ба ↓ /// м.бесбаев: ↑ сосұн мен ана → // бір ͡гөб̊үнөсе → // ана жұурналыйстерге ^іренжійтін нәрселер ͡бар → // ^уолар ^уөздөрүнің → // пайдасына шешіб̊ жіб̊ерет ͡та → // мысалғ'айтčаң → // бір ͡б̊асқа ͡б̊ір → // белгілі ͡б̊ір темада сөйлөгөнде → // ^уол басқа нәрсеге ͡де → // қосұб̊ жіб̊еред ↓ /// ↑ ^уол ͡гезде → // ана'кеуү қыйылыспай ͡ғалады ͡да → //содаң ͡гейің ͡ғойш дедім → // менсіз ͡де жұлдұздар → // әншілерге толұп жатыр → // жақ̊сы сөйлөйтүндер ͡б̊ар → // солардан алсаңдаршы деб̊ ͡жүрөм ↓ ///	Ж: Оның үстіне, желі деген де бір қазір жұлдыз бен көрерменнің арасында өте қатты жақындатады деп ойламайсың ба? М.Бесбаев: Сосын мен ана бір көбінесе ана журналисттерге ренжитіндер бар, олар өздерінің пайдасына шешіп жібереді да, мысалы, айтсаң бір басқа бір темада сөйлегенде, ол басқа нәрсеге де қосып жібереді. Сол кезде ана екеуі қиылыспай қалады да, содан кейін қойшы дедім, мен сіздердің жұлдыздар, әншілерге толып жатыр, жақсы сөйлейтіндер бар, солардан алсаңдаршы деп жүрем.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ахаха → // жаққ̊сы сөйлейтіндер ↓ /// ↑ мейрамбекті күлдірүу /^уөте қыйын дейд ↓ /// ^уөткен жолы кта-да → // ^уоны өзім де байқадым ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^йенді не болса соған → // жыртың жыртыңетіп күле берген → // кейбір адамдар күлдірем деп → //бүлдіріп атады ͡ғой → // жылағың келед ↓ /// ↑ бірақ мен соған таңғалам → //жастар қалай күліватад → // ананың бәріне болмайтын нәрсеге ше ↓ /// ↑ ^йенді қазыр → // ұмұтұп тұрм айтайын десем ↓ ///	ж: ↑ ахаха → // жақ̊сы сөйлөйтүндер ↓ /// ↑ мейрамбекті ͡гүлдүрүу → // ^уөтө ͡ғыйын дейді ↓ /// ↑ ^уөткөн жолұ ͡гта-да → // ^уонұ ^уөзүм ͡дө ͡б̊айқадым ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^йенді не ͡б̊олса соған → // жыртың жыртың ^йетіп күлө ͡б̊ерген → // кейб̊ір адамдар ͡гүлдүрөм деп → // бүлдүрүп жатады ͡ғой → // жылағың ͡геледі ↓ /// ↑ бірағ ͡мен соған таңғалам → // жастар ͡ғалай ͡гүлүп жатады → // ананың бәріне ͡б̊олмайтын нәрсеге ше ↓ /// ↑ ^йенді ͡гәзір → // ұмұтұп тұрмұн айтайын десем ↓ //	Ж: Ахаха жақсы сөйлейтіндер.. Мейрамбекті күлдіру өте қиын дейді. Өткен жолы КТА да оны өзім де байқадым. М.Бесбаев: Енді не болса соған жыртың-жыртың етіп күле берген, кейбір адамдар күлдірем деп, бүлдіріп алады ғой, жылағың келеді. Бірақ мен соған таңғалам, жастар қалай күліп жатады ана бір болмайтын нәрселерге ше. Енді қазір ұмытып тұрмын айтайын десем.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ белден төмен ↓ /// М.Бесбаев: ↑ иә→ // белден төмені болсын → // бір қызық ^йемес нәрсеге → //қалай қарқылдап→ // ыстолдың астына кіріп кетіп тұрып → // күліб атады → // түсінбейм ↓ /// ↑ сондай→ // арзан боп кетті ме күлкү ↓ /// ↑ мен ^уойлайм → // даже йұуморда жүрген → // уәли ағаларымыз ͡да → // мысалға ͡да /^уондай нәрселерге күлмес ^йеді ↓ /// Ж: ↑ сенарий ійә ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жалғыз мен ^йемесқой → // әрійне ішінде ұтымды әзілдер болды ↓ ///	ж: ↑ белден төмөн ↓ /// м.бесбаев: ↑ ійә → / белден төмөнү ͡б̊олсұн → // бір ͡ғызық ^йемес нәрсеге → // қалай ͡ғарқылдап → // ыстолдұң астына ͡гіріп кетіп тұрұп → // күлүп ͡жатады → // түсүмбөйм ↓ /// сондай → // арзам ͡ боп кетті ͡ма ͡гүлкү ↓ /// ↑ мен ^уойлайм → // даже йұуморда жүргөн → // үуәлій ағаларымыз ͡да → // мысалға ͡да → // ^уондай нәрселерге ͡гүлмөс ^йеді ↓ /// ж: ↑ сенарий ійә ↓ /// м.бесбаев: ↑ жалғыз мен ^йемесқой → // әрійне'шінде ұтұмд'әзілдер болдұ ↓ ///	Ж: Белден төмен. М.Бесбаев: Иә, белден төмені болсын, бір қызық емес нәрсеге қалай қарқылдап, столдың астына кіріп кетіп тұрып күліп жататынын түсінбейм. Сондай арзан боп кетті ме күлкі. Мен ойлаймын, даже юморда жүрген Уәли ағаларымыз да, мысалға да, ондай нәрселерге күлмес еді. Ж: Сценарий иә? М.Бесбаев: Жалғыз мен емес қой, әрине, ішінде ұтымды әзілдер болды.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ійә → // мен байқағаным → // ауылдар командасы ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жаңағы ұтұмды → // шындықты бетке айтұу → // әзілге сүйене ^уотырып → // ^уондайлар өте ұнад маған ↓ /// ↑ қазыр ұйалмайтын ͡да → // болып кеттіғой → // кім туралы → // бетіне басып тұрып айтыватса ͡да → // ұйалмайтын болып кеттікқой ↓ ///	ж: ↑ ійә → // мем ͡байқағаным → // ауұлдар ͡гомандасы ↓ /// м.бесбаев: ↑ жаңағ'ұтұмдұ → // шындықты ͡б̊етк'айтұу → // әзілге сүйөнө ^уотұрұп → // ^уондайлар ^уөт'ұнады маған ↓ /// ↑ қазыр ұйалмайтын ͡да → // болұп кеттіғой → // кім тұуралы→ // бетіне ͡б̊асып тұрұб̊ ͡айтып жатčа ͡да → // ұйалмайтым ͡болұп кеттікқой ↓ ///	Ж: Иә, мен байқағаным «Ауылдар» командасы. М.Бесбаев: Жаңағы ұтымды, шындықты бетке айту әзілге сүйене отырып, ондайлар өте ұнады маған. Қазір ұялмайтын да болып кетті ғой, кім туралы, бетке басып тұрып айтып жатса да, ұялмайтын болып кетті ғой.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ сынды ғалай қабылдайсың ↓ /// ↑ мысалы → // саған сын айтқанда → // халық шыр ^йете қалад ↓ /// М.Бесбаев: ↑ мүмкін ^йемес → // жүз працент идеал болу ↓ /// ↑ мен ^йенді → // жаңағы ійнстаграмда ^уотырам анда-санда ↓ /// ↑ сол салған кезде → // жерден алып жерге салып жатад → // кейде → // бір-бірімен қырылысып атқанел → // ^уондайлар болып тұрад ↓ /// ↑ мен ^йенді көбінесе → // жаңағы халық ұрыспасынш ͡деп → // бір-бірімен блокқа қойа салам → // неғылам ^уоны ↓ ///	ж: ↑ сынды ͡ғалай ͡ғаб̊ылдайсың ↓ /// ↑ мысалы → // саған сын айтқанда → // халық̊ шыр ^йете ͡ғалады ↓ /// м.бесбаев: ↑ мүмкүн ^йемес → // жүз прасент ійдеал болұу ↓ /// ↑ мен ^йенді → // жаңағ ͡ыйнстаграмда ^уотұрам анда-санда ↓ /// ↑ сол салғаң ͡гезде → // жерден алыб̊ жерге салыб̊ жатады → // кейде → // бір-͡б̊ірімең ͡ғырылысып жатқан ^йел → // ^уондайлар ͡б̊олұп тұрады ↓ /// ↑ мен ^йенді ͡гөб̊үнөсе → // жаңағы ͡ғалығ ͡ұрұспасыншы ͡деп → // бір-͡б̊ірімем ͡блокқа ͡ғойа салам → // неғылам ^уонұ ↓ ///	Ж: Сынды қалай қабылдайсың? Мысалы саған сын айтқанда халық шыр ете қалады. М.Бесбаев: Мүмкін емес, процент идеал болу. Мен енді жаңағы инстаграмда отырам анда-санда. Сол салған кезде жерден алып жерге салып жатады бір-бірімен қырылысып жатқан ел, ондайлар болып тұрады. Мен енді көбінесе жаңағы халық ұрыспасыншы деп бір-бірімен блокқа қоя салам, не қылам оны?
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ саған қандай ͡да бір → // сын айтыла ͡ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жетед → // айтыла берет ↓ /// Ж: ↑ не ͡дейд сонда ↓ /// М.Бесбаев: кешегі → // жаңағы айтып жатқан кта-ның өзінде → // нәғып күлмейсің → // нәғып қатып алғансың → //^йенді → // күлетін жерінде күліп ^уотырмызғой // ^йенд эфирге ілінбей қалған шығар ↓ /// ↑ бірақ /^йенді жаңағыдай айғайлап → // күлетіндей дүбүрлі болған жоққой ↓ /// ↑ сондай сондай → // әңгімелерді мен ^йестідім ↓ /// ↑ сосұн → // ән жазбайтыным тұуралы → // неге ^уол ↓ ///	ж: ↑ сағаң ͡ғандай ͡да ͡б̊ір → // сын айтыла ͡ма ↓ /// м.бесбаев: ↑ жетеді → // айтыла ͡б̊ереді ↓ /// ж: ↑ не ͡дейд сонда ↓ /// м.бесбаев: ↑ кешегі → //жаңағ'айтып жатқаң ͡ гта-ның ^уөзүндө → // неге ͡ гүлмөйсүң → // неге ͡ғатыб̊ ͡алғансың → // ^йенді → // күлөтүн жерінде ͡гүлүп ^уотұрмұзғой → // ^йенді ^йефійрге'лімбей қалған шығар ↓ /// ↑ бірақ → // ^йенді жаңағыдай айғайлап → // күлөтүндей дүб̊үрлү ͡б̊олған жоққой ↓ /// ↑ сондай сондай → // әңгімелерді мен ^йестідім ↓ /// ↑ сосұн → // ән жазбайтыным тұуралы → // нег'ол ↓ ///	Ж: Саған қандай да бір сын айтыла ма? М.Бесбаев: Жетеді ондай. Ж: Не дейді сонда? М.Бесбаев: Кешегі жаңағы айтып жатқан КТА-ның өзінде неғып күлмейсің, неғып қатып алғансың... енді күлетін жерінде күліп отырмыз ғой енді эфирге ілінбей қалған шығар. Бірақ енді жаңағыдай айғайлап күлетіндей дүбірлі болған жоқ қой. Сондай сондай әңгімелердің мен естідім. Сосын ән жазбайтыным туралы, неге ол..
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^йерініп жүрсің ͡бе → //әлде хит ән табу қыйын ͡ба қазыр ↓ /// М.Бесбаев: ↑ білмим → // соңғы кездері → // бір шынында ͡да → // бір әндер ұнау // ^уөте қыйын боп кетті → // шынын айтайын ↓ /// Ж: ↑ сенің талабың → // қатты шығар ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уондайдан ^йемес //^уондай мен ^йенді → // даусымның дійапазоны сондай кеңемесқой → //өзіме шап-шақ әндер іздейсің → // бірақ қатты талап қойатындай → // ^уондай нем ͡жоқ ↓ /// ↑ бірақ → //таңдау жағысы сол қыйын боп тұр ↓ ///	ж: ↑ ^йерініб̊ жүрсүң ͡бе → // әлде хит ән таб̊ұу ͡ғыйын ͡ба ͡ғәзір ↓ /// м.бесбаев: ↑ білмеймін → /соңғұ ͡гездері → // бір шынында ͡да → // бір әндер ұнау → // ^уөтө ͡ғыйым ͡боп кетті → // шынын айтайын ↓ /// ж: ↑ сенің талаб̊ың → // қатты шығар ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уондайдан ^йемес → // ^уондай мен ^йенді → // даусұмнұң дыйапазонұ сондай ͡гең ^йемесқой → // ^уөзүмө шап̊-шағ ͡әндер іздейсің → // бірақ қатты талап қойатындай → // ^уондай нем ͡жоқ ↓ /// ↑ бірақ → // таңдау жағы сол ͡ғыйым боп тұр ↓ ///	Ж: Ерініп жүрсің бе, әлде хит ән табу қиын ба қазір? М.Бесбаев: Білмеймін соңғы кездері бір шынында да бір әндер ұнау өте қиын боп кетті, шынымен Ж: Сенің талабың қатты шығар. М.Бесбаев: Ондайдан емес, ондай мен енді даусымның диапазоны сондай кең емес қой, өзіме шап-шақ әндер іздейсің, бірақ қатты талап қоятындай ондай нем жоқ. Бірақ таңдау жағысы сол қиын боп тұр.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ саған ұнайтын әнде → // не ͡болұу керек ↓ /// М.Бесбаев: ↑ әрійне /^йенді ^уол поэзиа болұу керек → // біріншіден → // ұйқас болұу керек → // басы бар /^уортасы бар → // аяғы бар → // бітүу керек → // бір толық дүнійе болұу керек → // мен үшүн ↓ /// ↑ мейлі /^уол лирикалық → // кішкентай ән болса ͡да → // мағнасы болұу керек ↓ /// Ж: ↑ маңызды ͡ма → // ^уол міндетті түрде → // белгілі кампазитырдыкы болұу керек деген → // әлде мысалы сен ауыл-аймақтардан ͡да іздеп дегендей ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^йенді / ^уол кампазитырға // ^уондай бір қатып қалған дүнійем жоқ → // бірақ ақындарым маңызды менің → // сөз жағы ↓ ///	ж: ↑ саған ұнайтын әнде → // не ͡болұу ͡герек ↓ /// м.бесбаев: ↑ әрійне → // ^йенді ^уол пойезійа ͡б̊олұу ͡герек → // біріншіден → // ұйқас ͡полұу ͡герек → // басы ͡б̊ар → // ^уортасы ͡б̊ар → // айағы ͡б̊ар → //бітүу ͡герек → // бір толұғ ͡дүнүйө ͡б̊олұу ͡герек → // мен үшүн ↓ /// мейлі → // ^уол ^ылійрійкалық → // кішкентай әм ͡болса ͡да → // мағ^ынасы ͡б̊олұу ͡герек ↓ /// ж: ↑ маңызды ͡ма → // ^уол міндетті түрдө → // белгілі ͡гампазыйтордыкы ͡б̊олұу ͡герек деген → // әлде мысалы сен ауұл-аймақтардан ͡д'іздеп дегендей ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^йенді → // ^уол ͡гампазійтырға → // ^уондай бір ͡ғатып қалған дүнүйөм жоқ → // бірағ ͡ақындарым маңызды менің → // сөжжағы ↓ ///	Ж: Саған ұнайтын әнде не болу керек? М.Бесбаев: Әрине, енді ол поэзия болу керек, біріншіден, ұйқас болу керек, басы бар, ортасы бар, аяғы бар, біту керек, бір толық дүние болу керек. Мейлі ол лирикалық кішкентай ән болса да, мағынасы болу керек? Ж: Маңызды ма ол міндетті түрде белгілі композитордікі болу керек деген әлде мысалы сен ауыл-аймақтардан да іздеп дегендей. М.Бесбаев: : Енді ол композиторға ондай бір қатып қалған дүнием жоқ, бірақ ақындарым маңызды менің, сөз жағы.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ақындарың маңызды ↓ /// ↑ ыы:ең бірінші қорқұу → // мысалы кез келген әнді → // көрерменге ұсұнар кезде // ^йең бірінші неден қорқасың ↓ /// ↑ көрермен қабылдамай қойа ͡ма → // көрерменнің пікірі → //қаншалықты маңызды сен үшін ↓ /// ↑ ^уөйткені ән өзіне ұнауы мүмкін ͡да ↑ /// М.Бесбаев: ↑ мен бір тойдың төңірегінде → // бір ән жазып көріпедім → // ақылбек қоймай қойғаннан кейін ↓ /// ↑ сол әнді алып кеп → / маған жараспайд ^йекен → // соны түсіндім ↓ /// ↑ бійлеші бійші қыз деген бір //^уой аға → / тойдың темасын айтайық ͡деп → // сон'айтқам → // жарайт көрейін деп ^йедім → //сол әнөтпей қалд ↓ /// Ж:өзіңе ͡ма → // көрерменге ͡ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ көрерменге ↓ /// ↑ ал былай темасы жаққ̊с'еді ↓ ///	ж: ↑ ақындарың маңызды ↓ /// ↑ ы ы: ^йең бірінші ͡ғорқұу → // мысалы ͡гезгелген әнді → // көрөрмөңгө'сұнар ͡гезде //^йең бірінші недең ͡ғорқасың ↓ /// ↑ көрөрмөң ͡ғаб̊ылдамай ͡ғойа ͡ма → // көрөрмөннің пікірі → // қаншалықты маңызды сен үшүн ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → // ән ^уөзүнө → // ұнауұ мүмкүн ͡да ↓ /// м.бесбаев: ↑ мем ͡бір тойдұң төңүрөгінде → // бір ән жазып көрүпөдім → // ақылб̊ек қоймай ͡ғойғаннаң ͡гейін ↓ /// ↑ сол әнд'алып кеп → // маған жараспайды ^йекен → // сонұ ͡дүсүндүм ↓ /// ↑ бійлеші ͡б̊ійші ͡ғыз дегем ͡бір → // ^уой аға → // тойдұң темасын айтайық ͡деп → // сон'айтқам → // жарайды ͡гөрөйүн деп ^йедім → // сол ән ^уөтпөй ͡ғалды ↓ /// ж: ↑ ^уөзүңө ͡ма → // көрөрмөңге ͡ма ↓ /// м.бесбаев: ↑ көрөрмөңге ↓ /// ал былай темасы жақ̊сы ^йеді ↓ ///	Ж: Ақындарың маңызды.. ЫЫ ең бірінші қорқу мысалы кез келген әнді көрерменге ұсынар кезде, ең бірінші неден қорқасың? Көрермен қабылдамай қоя ма, көрерменнің пікірі қаншалықты маңызды сен үшін? Өйткені ән өзіне ұнауы мүмкін да. М.Бесбаев: Мен бір тойдың төңірегінде бір ән жазып көріп едім, Ақылбек қоймай қойғаннан кейін. Сол әнді алып кеп маған жараспайды екен, соны түсіндім. «Билеші, биші қыз» деген бір, ой аға тойдың темасын айтайық деп, соны айтқам, жарайт көрейін деп едім, сол ән өтпей қалды. Ж: Өзіңе ме, көрерменге ме? М.Бесбаев: Көрерменге. Ал былай енді темасы жақсы енді.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж:↑ өзгеріп көрейін дедің ғой ↓ /// М.Бесбаев: ↑ аха → / кәдімгі → / ана кәзір әбдіжаппарлар айтып жүрген → // қыздыратын → //анаұу чип-чип → // сондай қылып → // бір жазып көрейікші деп айтқаннан ͡кейін → // ^уөйткені ақылбек термеге жақын адамғой → // мүмкін → // сондай бірдеңе көреміз ͡бе деп → // ақылдасып ^йем → // болмады қоймай → / сон'айтайық̊ш деп ↓ /// сол → / жарайт мүмкін өтер ͡деп ^йем → // өтпей қалды ↓ /// ↑ маған тойдың әні жараспайт ^йекен → // әйтпесе → // ^йел қатарлы айтып атқан сыйақтымын → // содан кейін → // тез ән табу өте қыйын ͡да → // сосын сонұң ^уортасындағы бір ән жазып көрдім ↓ /// ↑ қаншалықты өтібатыр → // ^уөтібатқан жоқ ͡па білмим → //^уөзіме бірақ ұнайт ͡ та ↓ ///	ж: ↑ ^уөзгөрүп көрөйүн дедіңғой ↓ /// м.бесбаев: ↑ аха → // кәдімгі → // ана ͡гәзір әб̊діжапарлар айтыб̊ жүргөн → //қыздыратын → // анау чійп-чійп → // сондай ͡ғылып → // бір жазып көрөйүк̊ші деб̊ ͡айтқаннаң ͡кейін → // ^уөйткөнү → / ақылб̊ек термеге жақын адамғой → // мүмкүн → // сондай бірдеңе ͡гөрөмүз ͡ба ͡деп → // ақылдасып ^йем → // болмады ͡ғоймай → // сон'айтайық̊шы ͡деп ↓ /// ↑ сол → // жарайды мүмкүн ^уөтөр ͡деп ^йем → // ^уөтпөй ͡ғалды ↓ /// ↑ маған тойдұң әні жараспайды ^йекен → // әйтпесе → //^йел ͡ғатарл'айтып жатқан сыйақтымын → // содаңгейін → // тез ән таб̊ұу ^уөтө ͡ғыйын ͡да → // сосұн сонұң ^уортасындағы ͡б̊ір ән жазып көрдүм ↓ /// ↑ қаншалықты ^уөтүп ͡жатыр → // ^уөтүп ͡жатқан жоқ ͡па ͡б̊ілмеймін → // ^уөзүмө ͡б̊ірағ ͡ұнайды ͡ да ↓ ///	Ж: Өзгеріп көрейін дедің ғой. М.Бесбаев: Аха, кәдімгі ана қазір Әбдіжаппарлар қыздыратын бір Чип-чип бір сондай қылып бір жазып көрейікші деп айтқаннан кейін, өйткені Ақылбек термеге жақын адам ғой, мүмкін сондай бірдеңе көреміз бе деп, ақылдасып болып ем, болмады, қоймайды соны айтайықшы деп. Сол жарайт мүмкін өтер деп ем, өтпей қалды. Маған тойдың әні жараспайды екен, әйтпесе ел қатарлы айтып жатқан ем, содан кейін тез ән табу өте қиын да, сосын сол ортасындағы бір ән жазып көрдім. Қаншалықты өтіп жатыр, өтіп жатқан жоқ па білмеймін, өзіме бірақ ұнайды да.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ұнай ͡ма → // жеңіл айтпақ̊шы сол ән ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жаңағыдай → / хит құуалап жүрген адам ^йемеспін мен → // ^уөзіме ұнағаннан кейін жаздым ͡да ↓ /// ↑ ал ^йенді /^уол қанша өмірді көріп → // ^уөздері қарар ^йенді ↓ /// Ж: ↑ хійт әндер азайған сайын → // танымалдылық ͡та → // азайады дегенге көзқарасың ↓ /// М.Бесбаев: ↑ білмим ^йенді → // дос-мұқасан мысалға ͡да → // бұрыңғы әндерін айтып жүрғой → // әлі күнге дейін ↓ /// ↑ ^уол кісіні → // кім айтад мысалға → // танымалдылық азайып кетті деп ↓ /// ↑ біз ͡де кәзір → // тойларға көп шықпаймыз мысалы ↓ /// ↑ әдейі → // кішкене бағаны қымбаттаттық → // көп болмайық деп тойда → // той мешать ^йете ͡та ↓ ///	ж: ↑ ұнай ͡ма → // жеңіл айтпақ̊шы сол ән ↓ /// м.бесбаев: ↑ жаңағыдай → // хійт құуалаб̊ жүргөн адам ^йемеспін мен → // ^уөзүмө → // ұнағаннаңгейін жаздым ͡да ↓ /// ↑ ал ^йенді → // ^уол ͡ғанша ^уөмүрдү ͡гөрүп → // ^уөздөрү ͡ғарар ^йенді ↓ /// ж: ↑ хит әндер азайған сайын → // танымалдылық ͡та → // азайады дегеңге ͡гөзқарасың ↓ /// м.бесбаев: ↑ білмеймін ^йенді → // дос-мұқасан мысалға ͡да → // бұрұңғ'әндерін айтыб̊ жүрғой → // әлі ͡гүңгө ͡дейін ↓ /// ↑ ^уол ͡гісіні → // кім айтады мысалға → // танымалдылығ ͡азайып кетті ͡деп ↓ /// ↑ біз ͡де ͡гәзір → // тойларға ͡гөп̊ ͡шықпаймыз мысалы ↓ /// ↑ әдейі → // кішкене ͡б̊ағаны қымбаттаттық → // көп ͡полмайығ ͡деп тойда → // той мешать ^йете ͡та ↓ ///	Ж: Ұнай ма, жеңіл айтпақшы сол ән? М.Бесбаев: Жаңағыдай хит қуалап жүрген адам емеспін мен, өзіме ұнағаннан кейін жаздым да. Ал енді ол қанша өмірді көріп өздері қарар енді. Ж: Хит әндер азайған сайын танымалдылық та азаяды дегенге көзқарасың? М.Бесбаев: Білмеймін енді Дос-Мұқасан да, бұрынғы әндерін айтып жүр ғой әлі күнге дейін. Ол кісіні кім айтады мысалға танымалдылық азайып кетті деп. Біз де қазір тойларға көп шықпаймыз ғой мысалы. Әдейі кішкене бағаны қымбаттаттық, той мешать етеді да.
Мейрамбек Бесбаев	▶	М.Бесбаев: ↑ ^йенді → // бір сол әндерді қайталап айтұу → // сосын фонграмма → // концерт деген ырахатқой → // гастырольге қазыр барып келдік біз жақында жыйырма күн ↓ /// ↑ бақытты сәттер болды бізде ↓ /// ↑ шынайы аспапта → // жүз пайыз жанды дауыс // ^уөзіңе рахат → // тілдес'аласың → // керемет та ↓ /// Сондай консерттер ұнайд маған → // гастырольдер ұнайд ↓ /// ↑ той-томалақ → /жеп қойады адамды негізі ↓ ///	М.Бесбаев: ↑ ^йенді → // бір сол әндерді ͡ғайталаб̊ ͡айтұу → // сосұн фонограмма → // консерт деген ^ырақатқой → // гастірөлге қазыр ͡б̊арып келдік біжжақында жыйырма ͡гүн ↓ /// ↑ бақытты сәттер ͡б̊олдұ ͡б̊ізде ↓ /// ↑ шынай'аспапта → // жүз пайыжжанды дауұс → // ^уөзүңө ^ырақат → //тілдес'аласың → // керемет ͡та ↓ /// ↑ сондай ͡гонсерттер ұнайды маған → // гастірөлдер ұнайды ↓ /// ↑ той-томалақ → // жеп қойад'адамды негізі ↓ ///	М.Бесбаев: Енді сол әндерді қайталап айту, сосын фонграмма, концерт деген рахат қой, гастрольге барып келдік біз жақында 20.. Бақытты сәттер болды бізде. Шынайы аспапта, 100 пайыз жанды дауыс, өзіңе рахат, тілдесе аласың, керемет та. Сондай концерттер ұнайды маған, гастрольдер ұнайды. Той-домалақ жеп қояды адамды негізі.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ иә → // жалпы ^йенді → // ауыл-аймақты → // мійнійстірден гөрі → // сендер көбірек аралайсыңдар ↓ /// М.Бесбаев: ↑ мен дайректке кірмейм → // жүрегім аурад ↓ /// ↑ көмөктесші деген ↓ /// ↑ неге бізде → // медицина саласында → //біз көмектесе алмаймыз → // қай салада болсын ͡да → // аурұу балалар маған көмектесші → // не құзұрлы ^уоргандар көмектес'алмайд ↓ /// Ж: ↑ мейрамбек /^йегер саған → // қандай ͡да бір бійлік //^уорнын ұсынса барасың ͡ба ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жоқ → // неғылам мен ^уоны ↓ ///	ж: ійә → // жалпы ^йенді → // ауұл-аймақты → // мійнійстірдең ͡гөрү → // сендер ͡гөб̊үрөг ͡аралайсыңдар ↓ /// м.бесбаев: ↑ мен дайректке ͡гірмейм → // жүрөгүм аұуұрады ↓ /// ↑ көмөктөшші деген ↓ /// ↑ неге ͡б̊ізде → // медійсійна саласында → // біз ͡гөмөктөс'алмаймыз → // қай салада ͡б̊олсұн ͡да → // аұурұу ͡б̊алалар мағаң ͡гөмөктөшші → // не ͡ғұзұрлұ ^уоргандар ͡гөмөктөс'алмайды ↓ /// ж: ↑ мейрамбек /^йегер саған → // қандай ͡да ͡б̊ір ͡б̊ійлік → //^уорнұн ұсұнса ͡б̊арасың ͡ба ↓ /// м.бесбаев: ↑ жоқ → // неғылам мен ^уонұ ↓ ///	Ж: Иә, жалпы енді ауыл-аймақты министрден гөрі сендер көбірек аралайсыңдар. М.Бесбаев: Мен дайректке кірмейм, жүрегім ауырады. Көмектесші деген.. Неге бізде медицина саласында біз көмектесе алмаймыз, қай салада болсын да, ауру балалар маған көмектесші, не құзырлы орындар көмектесе алмайды. Ж: Мейрамбек, егер саған қандай да бір билік орнын ұсынса барасың ба? М.Бесбаев: Жоқ,не қылам мен оны
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ неге → // қәзір → // қаншама әріптестерің бастыққой ↓ /// М.Бесбаев: ↑ нәтиже болмай жатқаннан гейін → // қатты араласқым келмейтіні де → // сол сайасатқа барғым да келмейд // ^уөйткені бәрібір істелінбейд → // айтылад да қойылад ↓ /// ↑ ^уөнердің төңірегінде → // қаншама проблема жатыр біздің ↓ /// заң жоқ → // әншінің құқұғы тіптен жоқ ↓ /// ↑ қалай болса солай адамдар → // шығыбатқанын өздеріңіз көріп ^уотсыздар ғой → // эфійрде қадағаланбайд ↓ /// ↑ ән қадағаланбайд → // сөз қадағаланбайд ↓ /// ↑ ^уоның өзін → // ретке келтіретіндей → // дұрыс адамдар жоқ па деп ^уойлайсың кейде ше ↓ /// ↑ ^йенді мен → // сайасатқа араласқым келмейд → // жаңалықтарды қарасаң → // әйтеуір бәрі жаққ̊сы ↓ ///	ж: ↑ неге → // қазыр → // қаншама → // әріптестерің бастыққой ↓ /// м.бесбаев: ↑ нәтійже ͡б̊олмай жатқаннаң ͡гейін → // қатт'араласқым келмейтіні ͡де → // сол сайасатқа ͡б̊арғым ͡да ͡гелмейд → // ^уөйткөнү ͡б̊әріб̊ір істелімбейді → // айтылады ͡ да ͡ғойады ↓ /// ↑ ^уөнөрдүң төңүрөгінде → // қаншама пыроблема жатыр ͡б̊іздің ↓ /// ↑ заң ͡жоқ → // әншінің ͡ғұқұғұ тіптен жоқ ↓ /// ↑ қалай болса солай адамдар → // шығып жатқанын ^уөздөрүңіз ͡гөрүп ^уотұрčұздар ͡ғой → // ^йефійрде қадағаламбайды ↓ /// ↑ әң ͡ғадағаламбайды → // сөз ͡ғадағаламбайды ↓ /// ^уонұң ^уөзүн → //^іретке ͡гелтіретіндей → // дұрұс адамдар жоқ ͡па деп ^уойлайсың ͡гейде ͡ше ↓ /// ↑ ^йенді мен → // сайасатқ'араласқым келмейді → //жаңалықтарды ͡ғарасаң → // әйтеуүр ͡б̊әрі жақ̊сы ↓ ///	Ж: Неге? Қазір қаншама әріптестерің бастық қой. М.Бесбаев: Нәтиже болмай жатқаннан кейін, қатты араласқым келмейтіні де сол саясатқа барғым да келмейд, өйткені бәрібір істелінбейді, айтылады да қояды. Өнердің төңірегінде қаншама проблема жатыр. Заң жоқ, әншінің құқығы тіптен жоқ. Қаншама солай адамдар шығып жатқанын өздеріңіз көріп жатсыздар ғой, ештеңе қадағаланбайды. Ән қадағаланбайды, сөз қадағаланбайды. Оның өздерін ретке келтіретіндей дұрыс адам жоқ па деп ойлайсың. Енді мен саясатқа араласқым келмейді, жаңалықтарды қарасаң, әйтеуір бәрі жақсы.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^уонда неге ы ы : ↓ /// М.Бесбаев: ↑ сондай боп кеттікқой → // білмим нағіп ^уол ↓ /// Ж: ↑ қалай → // қәзір ауылдың жағдайы ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уөтө қыйын → // менің ауылда қәзір → // ағам-жеңгем тұрад ↓ /// Ж: ↑ қай ^уөңірді → // салыстырмалы түрде айта'ласың → // қыйын деп мысалы ↓ /// М.Бесбаев: ↑ көмір жоқ → // мен қайөңір болса ͡да → // жетісіп тұрған ауылда → // жағдай жақ̊сы ^йемес негізі ↓ /// Ж: ↑ сенің көлігіңнің → // несін ұрлаған жоқ ͡па ↓ /// М.Бесбаев: ↑ талай ұрладығой //^уосы күнге ͡дейін → // белгілі нәрсеғой → // сол ͡үшін → // денис ^уөлүу керек болды ͡да → // бізге ↓ /// ↑ сол айғара ашұу үшін ↓ ///	ж: ↑ ^уонда неге→ / ы ы : ↓ /// м.бесбаев: ↑ сондай ͡б̊оп кеттікқой → // білмеймін неге ^уол ↓ /// ж: ↑ қалай → // қәзір ауұлдұң жағдайы ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уөтө қыйын → // менің ауұлда ͡ғәзір → // ағам-жеңгем тұрады ↓ /// ж: ↑ қай ^уөңүрдү → // салыстырмалы түрд'айт'аласың → // қыйын деп мысалы ↓ /// м.бесбаев: ↑ көмүр жоқ → //мең ͡ғай ^уөңүр ͡б̊олса ͡да → //жетісіп тұрған ауұлда → // жағдай жақ̊сы ^йемес негізі ↓ /// ж: ↑ сенің ͡гөлүгүңнің → //несін ұрлаған жоқ ͡па ↓ /// м.бесбаев: ↑ талай ұрладығой → // ^уосұ ͡гүңгө дейін → // белгілі нәрсеғой → // сол үшүн → // денійс ^уөлүу ͡герек болдұ ͡да → // бізге ↓ /// ↑ сол айғар'ашұу үшүн ↓ ///	Ж: Онда неге ыы. М.Бесбаев: Сондай боп кеттік қой білмим. Ж: Қалай қазір ауылдың жағдайы? М.Бесбаев: Менің ауылда қазір ағам-жеңгем тұрады Ж: Қай өңірді салыстырмалы түрде айта аласың, қиын деп мысалы? М.Бесбаев: Көмір жоқ, мен қай өңір болса да, жетісіп тұрған ауылл, жағдай жақсы емес қазір. Ж: Сенің көлігіңнің несін ұрлаған жоқ па? М.Бесбаев: Талай ұрлады ғой осы күнге дейін белгілі нәрсе болды ғой, ол үшін Денис өлу керек болды да бізге. Соны айқара ашу үшін.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ білдіңдер → // сенікін ͡де ұрлады ↓ /// М.Бесбаев: ↑ талай ұрладығой ↓ /// Ж: ↑ заявление жаздың ͡ба ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уоған заявление жазбайсыңғой → // ана кар ситиден аласың ͡да → // кетесіңғой ↓ /// ↑ байағыдан налаженный системағой → // мысалғада → / сөйтіп жүрдікқой → / кезінде бұрын ↓ /// ↑ кәзір ^йенді → /ұрлаған ^йемес ↓ /// ↑ алдында → / мерседестікін күнде ұрлайтын → // бұрын ͡ше → // бойдақ кезде ↓ /// ↑ ал ^йенді → // барып заявление жазайын десең → // ана милисиалар айтад → // таппайсың дейд өздері ↓ /// ↑ неғыласың → // қойш басыңды қатырып → // іздемейт ͡та бұны → // іздемейміз ͡да біз дейд ↓ /// ↑ ^уодан ͡да бар ͡да → // арзанға сатып ала сал дейд // ^уөздері айтад ↓ /// ↑ содан кейін → // амал жоқ барасың ͡да → // сатып аласың //^уөздөрі айтып тұрғаннан кейін ↓ ///	ж: ↑ білдіңдер → // сенікін д'ұрлады ↓ /// м.бесбаев: ↑ талай ұрладығой ↓ /// ж: ↑ зайавленійе жаздың ͡ба ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уоған зайавленійе жазб̊айсыңғой → // ана ͡гар сійтійден аласың ͡да → //кетесіңғой ↓ /// ↑ байағыдан налаженный сійстемағой → //мысалғада → // сөйтүб̊ жүрдүкқой → // кезінде ͡б̊ұрұн ↓ /// ↑ қазыр ^йенді → // ұрлаған ^йемес ↓ /// ↑ алдында → //мерседестікің ͡гүнд'ұрлайтын → // бұрұн ͡ше → //бойдақ кезде ↓ /// ↑ ал ^йенді → /барыб̊ зайавленійе жазайын десең → // ана мыйлыйсыйалар айтады → // таппайсың дейді ^уөздөрү ↓ /// ↑ неғыласың → //қойш басыңды ͡ғатырып → // іздемейді ͡да ͡б̊ұнұ→ //іздемейміз ͡да ͡б̊із дейді ↓ /// ↑ ^уодан ͡да ͡б̊ар ͡да → // арзаңға сатыб̊ ͡ала ͡сал дейді → //^уөздөр'айтады ↓ /// ↑ содаңгейін → // амал ͡жоқ ͡парасың ͡да → // сатыб̊ ͡аласың → // ^уөздөр'айтып тұрғаннаңгейін ↓ ///	Ж: Білдіңдер, сенікін де ұрлады? М.Бесбаев: Талай ұрлады ғой. Ж: Заявление жаздың ба? М.Бесбаев: Оған заявление жазбайсың ғой, ана Кар ситиден аласың да кетесің ғой оны. Мысалы, сөйтіп жүрдік қой кезінде бұрын. Қазір енді ұрлаған емес. Алдында мерседестікін күнде ұрлайтын бұрын ше, бойдақ кезде. Ал енді барып заявление жазайын десең таппайсың дейді өздері. И не қыласың қойшы басыңды қатырып, іздемейді та бұны іздемейміз біз да дейді. Одан да бар да арзанға сатып ала сал дейді, өздері айтады. Содан кейін амал жоқ барасың да сатып аласың, өздері айтып тұрғаннан кейін.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^йелдегі жағдай тұуралы → // хабардарекеніңді байқап ^уотырм //^уөте ͡жақ̊сы бұл → // көп адамдар айта бермейд ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уелдің жағдайы қалай болса → // менің ͡де жағдайым сондай ↓ /// Ж: қандай әкесің мейрамбек ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уой мен бір → // қарық қылған жаққ̊сы әкемін деп айта алмайтын шығарм // ^уоны мархабат білед → // баларым білед ^уоны ↓ /// ↑ өйткені → // көбінесе тәрбиемен→ /мархабат ата-анам айналысады ғой ↓ /// ↑ ж: ^уол уақыт жоқтықтан ͡ба → // әлдее ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жоқ → / мен ^йенді көбінесе → // сыртта жаңағы жүрем ͡ғой ↓ /// ↑ біздің жұмысымыз → // біресе астана → // біресе шымкент → // біресе атырау → // ақтау деген сійақты → // сөйтіп / ^йекі күннің бірінде → // үйдө болмағаннан кейін → //тәрбійені көбінесе → // сол үйдегі → // мархабат береді ғой баларға ↓ ///	ж: ↑ ^йелдегі жағдай тұуралы → // хаб̊ардар ^йекеніңді ͡б̊айқап ^уотұрмұн → //^уөтө ^уөтө жақ̊сы ͡б̊ұл → // көб̊ ͡адамдар айта ͡б̊ермейді ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^йелдің жағдайы қалай ͡б̊олса → // менің ͡де жағдайым сондай ↓ /// ж: ↑ қандай әкесің мейрамбек ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уой мем ͡бір → // қарық қылған жақ̊с'әкемін деб̊ ͡айта'лмайтын шығармын → //^уонұ мархаб̊ат ͡піледі → //балаларым ͡біледі ^уонұ ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → // көб̊үнөсе тәрб̊ійемен → // мархаб̊ат ата'нам айналысадығой ↓ /// ж: ↑ ^уол ұуақыт ͡шоқтұқтан ͡ба → // әлде ↓ /// м.бесбаев: ↑ жоқ → // мен ^йенді ͡гөб̊үнөсе → // сыртта жаңағы жүрөмғой ↓ /// ↑ біздің жұмұсұмыз → // бірес'астана → // біресе шымкент → // бірес'атырау → // ақтау деген сыйақты → // сөйтүп → // ^йекі ͡гүннүң бірінде → // үйдө ͡б̊олмағаннаңгейін → // тәрб̊ійені ͡гөб̊үнөсе → // сол үйдөгү → // мархаб̊ат ͡передіғой балаларға ↓ ///	Ж: Елдегі жағдай туралы хабардар екеніңді байқап отырмын, өте жақсы бұл, көп адамдар айта бермейді. М.Бесбаев: Елдің жағдайы қалай болса, менің де жағдайым сондай. Ж: Қандай әкесің Мейрамбек? М.Бесбаев: Ой мен бір қарық қылған жақсы әкемін деп айта алмайтын шығармын оны Мархабат біледі, балаларым біледі оны. Өйткені көбінесе тәрбиемен Мархабат айналысады ғой. Ж: Ол уақыт жоқтықтан ба, әлдее? М.Бесбаев: Жоқ, мен енді көбінесе сыртта жаңағы жүрем ғой. Біздің жұмысымыз біресе Астана, біресе Шымкент, біресе Атырау, Ақтау деген сияқты. Сөйтіп, екі күннің бірінде үйде болмағаннан кейін тәрбиені көбінесе сол үйдегі Мархабат береді ғой балаларға.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ^іренжійме кейде ↓ /// М.Бесбаев: ↑ балаларым кішкене ренжійд ↓ /// ↑ ^уөзүм → // тастай алмайм жұмысты → // менөмір бақый /^уосылай келятырм ↓ /// ↑ балаларым үйреніп қалды → // көбінесе гастырольде жүргенге ↓ /// ↑ кәзірекеуі ͡де → // кәзіренді телефонмен → // әнеуреу немен қарап → //сағыныштарын басамыз кейде ↓ /// ↑ жаққ̊сы әке болұуға тырысам → // жаққ̊сы тәрбійе берүуге тырысам ↓ /// ↑ құдайға шүкүр → //мен балаларға ұрысқан ^йемеспін ↓ ///	ж: ↑ ^іренжій ͡ма ͡гейде ↓ /// м.бесбаев: ↑ балаларым ͡гішкене ^іренжійді ↓ /// ↑ ^уөзүм→ /тастай алмаймын жұмұстұ → // мен ^уөмүр ͡б̊ақый → // ^уосұлай ͡гележатырмын ↓ /// ↑ баларым үйрөнүп ͡қалды → // көб̊үнөсе гастрөлде жүргөңгө ↓ /// ↑ қазыр ^йекеуү ͡дө → // қазыр ^йенді телефоммен → // ана біреу немең ͡ғарап → // сағыныштарымызды басамыз ͡гейде ↓ /// ↑ жақ̊с'әке болұуға тырысамын → // жақ̊сы тәрб̊ійе ͡б̊ерүугө тырысамын ↓ /// ↑ құдайға шүкүр → // мем ͡балаларғ'ұрұсқан ^йемеспін ↓ ///	Ж: Ренжи ме кейде? М.Бесбаев: Балаларым кішкене ренжиді. Өзім тастай алмайм жұмысты, мен өмір бақи осылай келе жатырм. Балаларым үйреніп қалды көбінесе гастрольде жүргенге. Қазір екеуі де, қазір енді телефонмен, әнеуреу немен қарап, сағыныштарын басамыз кейде. Жақсы әке болуға тырысам, жақсы тәрбие беруге тырысам. Құдайға шүкір мен балаларға ұрысқан емеспін.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ жалпы өзің → // ұрса аласың ͡ба → // бір ұрысқаныңды көрмеппін → // сенің ^уосы //ашұуланғаныңды көрмеппін ↓ /// М.Бесбаев: ↑ бір рет ұрысқам → // и то → / анаұу тамақ жемей қойды → // няғылған қыз мынау → // тамақ жемейтін деп → // қатты шығып кеткен болатын ↓ /// ↑ жылап қалды → // содан кейін → // менің өзімнің жүрегім аурып қалды ↓ /// ↑ содан кейін → // ұрысқанемеспін мен ↓ /// ↑ ұрса алмайм мен балаларға ↓ /// ↑ мені ͡де ұрсып ұрып тәрбиелегенемес ↓ /// ↑ әке шешем → /^уосы күнге дейін → // бір ұрысқанын → // мен→ // бірең болмаса → // құйрығынан бійтіп ұрғанемес ↓ ///	ж: ↑ жалпы ^уөзүң → //ұрса'ласың ͡ба → // бір ұрұсқаныңды ͡гөрмөппүн→ //сенің ^уосұ → //ашұулаңғаныңды ͡гөрмөппүн ↓ /// м.бесбаев: ↑ бір ^ірет ұрұсқам→ // и то → /анау тамағ ͡жемей ͡ғойдұ→ // неғылғаң ͡ғыз мынау → // тамағ ͡жемейтін деп → // қатты шығып кеткем болатын ↓ /// ↑ жылап ͡қалды → // содаңгейін → / менің ^уөзүмнүң жүрөгүм аурұп ͡қалды ↓ /// ↑ содаңгейін → // ұрұсқан ^йемеспін мен ↓ /// ↑ ұрса'лмайм мем ͡балаларға ↓ /// ↑ мені д'ұрсұп ұрұп тәрб̊ійелеген ^йемес ↓ /// ↑ әке шешем → // ^уосұ ͡гүңгө дейін → // бір ұрұсқанын → // мен → // бір / ^йең болмаса → // құйрұғұмнам ͡бійтіб̊ ͡ұрған ^йемес ↓ ///	Ж: Жалпы өзің ұрса аласың ба, бір ұрысқаныңды көрмеппін сенің осы, ашуланғаныңды көрмеппін. М.Бесбаев: Бір рет ұрысқам и то, анау тамақ жемей қойды, не қылған қыз мынау тамақ жемейтін деп, қатты шығып кеткен болатын. Жылап қалды, содан кейін менің өзімнің жүрегім аурып қалды. Содан кейін ұрысқан емеспін мен. Ұрса алмайм мен балаларға. Мен ұрсып ұрып тәрбиелеген емеспін. Әке-шешем осы күнге дейін бір ұрысқанын мен бір ең болмаса құйрығынан битіп ұрған емеспін.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ал бір ^уоғаш қылығың ↓ /// М.Бесбаев: ↑ мен ^йенді → // шли бір бұзық болғам деп айта алмайм → // ^уоның үстіне ↓ /// ↑ қырсық бала болған шығарм → // бірақ → //бұзық бала болған жоқпын мен ↓ /// ↑ Ж: әлі дійректырдың алдына барған жоқсын ғой ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жоқ → // дійректырдың алдына бардым ^йенді → // ана сабаққа келмегенім үшүн → // гастырольға кеткенде → // негеол балаоқымайд деген сійақты ↓ /// ↑ бозторғаймен атағым шығып кеткеннен кейін → // кішкене битіп жақ̊сы қарайтын болды ͡да → //мұғалімдер ↓ ///	ж: ↑ ал ͡б̊ір ^уоғаш қылығың ↓ /// м.бесбаев: ↑ мен ^йенді → //шли ͡б̊ір ͡б̊ұзұқ ͡полғам деб̊ ͡айта'лмайм → //^уонұң үстүнө ↓ /// ↑ қырсық ͡пала ͡б̊олған шығармын → // бірақ → // бұзұқ ͡пала ͡б̊олған жоқпұн мен ↓ /// ж: ↑ әлі дійректордұң алдына ͡б̊арған жоқ̊сұңғой ↓ /// м.бесбаев: ↑ жоқ → // дійректырдың алдына ͡б̊ардым ^йенді → // ана саб̊аққа ͡гелмегенім үшүн → // гастірөлгө ͡ геткенде → //неге ^уол бала ^уоқұмайды деген сыйақты ↓ /// ↑ бозторғаймен атағым шығып кеткеннеңгейін → //кішкене ͡б̊ійтіб̊ жақ̊сы қарайтым ͡болдұ ͡да → // мұғалімдер ↓ ///	Ж: Ал бір оғаш қылығың? М.Бесбаев: Мен енді шли бір бұзық болғам деп айта алмайм. Қырсық бала болған шығарм, бірақ бұзық бала болған жоқпын мен. Ж: Әлі директордың алдына барған жоқсын ғой М.Бесбаев: Жоқ. директордың алдына бардым енді, ана сабаққа келмегенім үшін, гастрольға кеткенде, неге ол бала оққымайд деген сияқты. Бозторғаймен атағым шығып кеткеннен кейін, кішкене битіп жақсы қарайтын болды да мұғалімдер.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ мүмкін сенің қызыңа ͡да → // мейрамбектің қызы деп қарайтын шығар → // кәусар әлде солай сезіне ͡ме → // мен мейрамбектің қызымын деп → // айтып жүретін шығар мүмкін ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жоқ ^уондай → // мен өзім ͡де айтқам → // мүмкін ^йемес ^уолай қарауға болмайд → // менің қызымда құдайға шүкүр → // тәртібі → // тәрбійесі → // сабағы бәрі жақ̊сы ↓ /// ↑ менің қызым болғаннан ^йемес → // өзі ͡де жақ̊сы ↓ ///	ж: ↑ мүмкүн сенің ͡ғызыңа ͡да → // мейрамбектің ͡ғызы деп қарайтын шығар → // кәусар әлде солай сезіне ͡ме → // мен мейрамбектің ͡ғызымын деп → // айтыб̊ жүрөтүн шығар мүмкүн ↓ /// м.бесбаев: ↑ жоқ ^уондай → // мен ^уөзүм д'айтқам → // мүмкүн ^йемес ^уолай ͡ғарауға ͡б̊олмайды → // менің ͡ғызымда ͡ғұдайға шүкүр → // тәртіб̊і → // тәрб̊ійесі → // саб̊ағы ͡б̊әрі жақ̊сы ↓ /// ↑ менің ͡ғызым болғаннан ^йемес → // ^уөзү ͡дө жақ̊сы ↓ ///	Ж: Мүмкін сенің қызыңа да Мейрамбектің қызы деп қарайтын шығар, Кәусар әлде солай сезіне ме мен Мейрамбектің қызымын деп, айтып жүретін шығар, мүмкін? М.Бесбаев: Жоқ ондай, мен өзім де айтқам, мүмкін емес олай қарауға болмайды, менің қызымда Құдайға шүкір, тәртібі, тәрбиесі, сабағы бәрі жақсы. Менің қызым болғаннан емес, өзі де жақсы.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ әндеріңді тыңдай ͡ма қызың ↑ /// сынап айта ала ͡ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ бәрін жақ̊сы білед → // бірақ тыңдайд деп айта алмайм ↓ /// ↑ ^уөйткені → // менің қызым кәзір пианиноға барғалы бері → // класикаға көбінесе сол ұнап кетті ͡да ↓ /// ↑ ^уодан кейін мына бір ͡нелерді → // көп тыңдай қоймайд → // бірақ ^йенді күшті әндерімді тыңдайд ↓ /// ↑ ана ыы қай әнді әйтеуір → // бір тойды шашып жатқан әндерді → // қызым мынау қалай ^уойлайсың күштіма → // дегенде → // папа → // ужас деді ↓ /// ↑ ^уойбай → // ^йенді тойдың бір уровенінде жүрген → // әнді айттым ͡да → // қалай қарайд ^йекен ͡деп ͡ше ↓ /// ↑ ^уосы ән күшті популйарный боватырғой → // күшті ͡деп → // мақтап көріпем→ // әдейі ↓ /// ↑ папа → // ужасқой мынау дид ↓ ///	ж: ↑ әндеріңді тыңдай ͡ма ͡ғызың ↓ /// ↑ сынаб̊ ͡айта'ла ͡ма ↓ /// м.бесбаев: ↑ бәрін жақ̊сы ͡б̊іледі → // бірақ тыңдайды деб̊ ͡айта'лмайм ↓ /// ↑ ^уөйткөнү → // менің ͡ғызым ͡гәзір пійанійнаға ͡б̊арғалы ͡б̊ері → // класыйкаға ͡гөб̊үнөсе сол ұнап кетті ͡да ↓ /// ↑ ^уодаңгейін мына ͡б̊ір нелерді → // көп тыңдай ͡ғоймайды → // бірақ ^йенді ͡гүшт'әндерімді тыңдайды ↓ /// ↑ ана→ // қай әнд'әйтеуүр→ // бір тойдұ шашыб̊ жатқан әндерді → // қызым мынау ͡ғалай ^уойлайсың ͡гүштү ͡ма → //дегенде → // папа→ / /ұужас ͡теді ↓ /// ↑ ^уойб̊ай → // ^йенді тойдұң бір ұуровенінде жүргөн → // әнд'айттым ͡да → // қалай ͡ғарайды ^йекен ͡деп ͡ше ↓ /// ↑ ^уос'әң ͡гүштү попұулйарный болып жатырғой → // күштү ͡деп→ // мақтап көрүп ͡өм → // әдейі ↓ /// ↑ папа → // ұужасқой мынау дейді ↓ ///	Ж: Әндеріңді тыңдай ма қызың? Сынап айта ала ма? М.Бесбаев: Бәрін жақсы біледі, бірақ тыңдайды деп айта алмайм. Өтйкені менің қызым қазір пиониноға барғалы бері, классикаға көбінесе сол ұнап кетті да. Одан кейін мына бір нелерді көп тыңдай қоймайды, бірақ енді күшті әндерімді тыңдайды. Ана ыы қай ән әйтеуір, бір тойды шашып жатқан әндерді, «Қызым,қалай ойлайсың күшті ме» дегенде, Папа, ужас деді. Енді анау бір тойдың уровенінде жүрген әнді айттым да, қалай қарайды екен деп ше. Осы ән күшті популярный боп жатыр ғой күшті деп, мақтап көріп едім әдейі. Папа, ужас қой мынау дейді.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ кішкентай → // әзіргеондаай ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уой → // кішкентайға бәрібір ↓ /// ↑ бірақ папасы → /әнші ^йекенін білед ^уол ↓ /// Ж: ↑ қайдам ͡білед ↓ /// М.Бесбаев: ↑ консертке барды → // бір рет келдіғой ^уол ͡гезде ↓ /// ↑ ^уол қайрат нұртастың несі досы → // сондай бірдеңе шығарып апты //^уоны көрмегенөмірінде ↓ ///	ж: ↑ кішкентай → // әзірге ^уондай ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уой → // кішкентайға ͡б̊әріб̊ір ↓ /// ↑ бірақ папасы → //әнші ^йекенім ͡біледі ^уол ↓ /// ж: ↑ қайдам ͡біледі ↓ /// м.бесбаев: ↑ консертке ͡б̊арды → // бір ^ірет келдіғой ^уол ͡гезде ↓ /// ↑ ^уол ͡ғайрат нұртастың несі досұ → // сондай бірдеңе шығарыб̊ ͡апты → // ^уонұ ͡гөрмөгөн ^уөмүрүнде ↓ ///	Ж: Кішкентай әзірге ондаай. М.Бесбаев: Ой кішкентайға бәрібір. Бірақ папасы әнші екенін біледі ол. Ж: Қайдан біледі? М.Бесбаев: Концертке барды бір рет келді ғой ол кезде. Ол Қайрат Нұртастың досы, сондай бірдеңе шығарып алыпты, оны көрмеген өмірінде.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ сенің балаң → // қайрат нұртасты танымайт ↓ /// М.Бесбаев: ↑ қайрат нұртасты тірідей көрмеген ↓ /// ↑ ^йенді кішкентай кезінде → / /көрсе көрген шығар той-томалақта → // бірдемеде ↓ /// ↑ бірақ ^йенді → // кәзіренді / ^йес білдіғой / кішкене ↓ /// ↑ білмейд ^уол → //қайақтан шығарып / алғанын білмейм ↓ /// ↑ папа → // алдында → // сыйыр менің досым деп жүрген ↓ /// ↑ ^уол сыйыр нәғып сенің досың десем // ^уол маған сүт беред дейт ͡та ↓ /// ↑ сүтпен шәйді → / жаққ̊сы көрет ͡та ↓ /// ↑ мен ͡де кішкентай кезімде → // қан арқылы келе ͡ма балаға → // мен кішкентай кезімде → // ұйқыдан тұра сап → //апа → // шәәәй дейтінмін ↓ ///	ж: ↑ сенің балаң → // қайрат нұртасты тынымайды ↓ /// м.бесбаев: ↑ қайрат нұртасты тірідей ͡гөрмөгөн ↓ /// ↑ ^йенді ͡гішкентай ͡гезінде → //көрсө ͡гөргөн шығар той-томалақта → // бірдемеде ↓ /// ↑ бірақ ^йенді → // қазыр ^йенді → // ^йес ͡пілдіғой ͡гішкене ↓ /// ↑ білмейді ^уол → // қай жақтан шығарыб̊ ͡алғаным ͡білмеймін ↓ /// ↑ папа → / алдында → / сыйыр менің досұм деб̊ жүргөн ↓ /// ↑ ^уол сыйыр нәғып̊ ͡сенің досұң десем → //^уол маған сүт ͡переді дейді ͡да ↓ /// ↑ сүтпөн шәйді → // жақ̊сы ͡гөрөді ͡да ↓ /// ↑ мен ͡де ͡гішкентай ͡гезімде → // қан арқылы ͡геле ͡ма ͡б̊алаға → // мең ͡гішкентай ͡гезімде → // ұйқұдан тұра сап → // апа → // шәәәй дейтіммін ↓ ///	Ж: Сенің балаң Қайрат Нұртасты тынымайды? М.Бесбаев: Қайрат Нұртасты танымайды, көрмеген. Енді кішкентай кезінде көрген шығар той-томалақта. Бірақ енді қазір енді ес білді ғой кішкене. Білмейд ол, қаяқтан шығарып алғанын білмейм. «Папа, алдында сиыр менің досым деп жүрген», ол сиыр не ғып сенің досың десем, ол сиыр маған сүт береді дейд та. Сүт пен жентті жақсы көред та. Мен кішкентай кезімде қан арқылы келе ма балаға, мен кішкентай кезімде ұйқыдан тұра сап, Апа, шәәәй дейтінмін.
Мейрамбек Бесбаев	▶	↑ мен шәйқұмар ^йетім ͡та ↓ /// ↑ шәйқормын жаңағы ↓ /// ↑ ^уол сүтпен шәй дейт ͡та → // садикке барса ͡да → // сүтті шәй деп ^уотрады ^йекен ұйат-ай ↓ /// ↑ сол ана сыйыр → // менің досым дейт ͡та → // нағып /^уол сенің досың десем → // ^уол маған сүт беред дит ↓ /// ↑ сөйтіп жүргөн → // кәзір қайрат нұртас → // менің досым дегенді шығарып алды ↓ /// ↑ сен таныйсың ͡ба → // қайрат нұртасты білесің ͡бе десем → // досым ^уол менің дейт ͡та ↓ /// ↑ сосын түсіріп алдым да → // қайратқа жібердім ↓ /// ↑ сөйтсем → // қайрат ͡та ^уоған не жіберді ͡да → // досым деп жанағы ↓ /// ↑ рахмеет деп ^уол ͡да ↓ /// ↑ үй → // қайраттың популйарносы сұмдық ^йекенғой дедім ↓ ///	↑ мен шәйқұмар ^йедім ͡да ↓ /// ↑ шәйқормұн жаңағы ↓ /// ↑ ^уол сүтпөн шәй дейді ͡да → // садійкке ͡б̊арса ͡да → // сүттү шәй деп ^уотұрады ^йекен ұйат-ай ↓ /// ↑ сол ана сыйыр → // менің досұм дейді ͡да → // неге → //^уол сенің досұң десем → //^уол маған сүт ͡переді дейді ↓ /// ↑ сөйтүб̊ жүргөн → // қазыр ͡ғайрат нұртас → // менің досұм дегенді шығарыб̊ ͡алды ↓ /// ↑ сен таныйсың ͡ба → //қайрат нұртасты ͡б̊ілесің ͡ба десем → // досұм ^уол менің дейді ͡да ↓ /// ↑ сосұн түсүрүб̊ ͡алдым ͡да → // қайратқа жіб̊ердім ↓ /// ↑ сөйтčөм → / қайрат ͡та ^уоған не ͡жіб̊ерді ͡да → // досұм деб̊ жанағы ↓ /// ↑ ^ырахмет деп ^уол ͡да ↓ /// ↑ үй → // қайраттың папұулйарносұ сұмдұқ ^йекеңғой дедім ↓ ///	Мен шайқұмар едім жанағы. Ол сүтпен шай дейд та, садикке барса да шай деп отыра беред екен. Сол ана сиыр менің досым дейд та, не ғып ол сенің досың десем, ол маған сүт береді дит. Сөйтіп жүрген, қазір Қайрат Нұртас менің досым дегенді шығарып алды. Сен танисың ба, Қайрат Нұртасты білесің бе десем, досым ол менің дейт та. Сосын түсіріп алдым да, Қайратқа жібердім. Сөйтсем, Қайрат та оған не жіберді да, досым деп жанағы. Рахмеет деп ол да.. Үй Қайраттың популярносы сұмдық екен ғой дедім
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ мойындадым → //дедің ͡ба ↓ /// ↑ қаншада жасы қазыр ↓ /// М.Бесбаев: ↑ төртке толған жоққой әлі ↓ /// Ж: ↑ біркүні → // мысалы // ^йелбасы менің досым десе // ^уол тығырықтан қалай шығасың ↓ /// М.Бесбаев: ↑ білмим ↓ /// Ж: ↑ сабақтарына қарайсың ͡ба ↓ /// М.Бесбаев: ↑ сабағына қарап өткенде көріп ^йем → // менің мыйым айналып кетед ↓ /// ↑ таңғалдым мен → // ^уойпырмай → //таңғалатын нәрсе көп ^йекенғой → // шынымен ͡де ↓ /// ↑ кәусар бірдеңені шешіп бер → // папа → //бірдеңені жасап берш деп ^йед → // мыйым жетпей қойды анаған → // қалай шығарад ананы ^уомбір жасар қыз ↓ ///	ж: ↑ мойұндадым → // дедің ͡ба ↓ /// ↑ қаншада жасы қазыр ↓ /// м.бесбаев: ↑ төрткө толған жоққой әлі ↓ /// ж: ↑ біркүнү → // мысалы → // ^йелб̊асы менің досұм десе → // ^уол тығырықтаң ͡ғалай шығасың ↓ /// м.бесбаев: ↑ білмеймін ↓ /// ж: ↑ саб̊ақтарына ͡ғарайсың ͡ба ↓ /// м.бесбаев: ↑ саб̊ағына ͡ғарап ^уөткөндө көрүп ^йем → // менің мыйым айналып кетеді ↓ /// ↑ таңғалдым мен → //^уойпұрмай → // таңғалатын нәрсе ͡гөп ^йекеңғой → // шынымен ͡де ↓ /// ↑ кәусар ͡б̊ірдеңені шешіп ͡пер → // папа → // бірдеңені жасап ͡перші ͡деп ^йеді → //мыйым жетпей ͡ғойд'анаған → // қалай шығарад'ананы ^уомбір жасар ͡ғыз ↓ ///	Ж: Мойындадым дедің бе? Қаншада жасы қазір? М.Бесбаев: 4-ке толған жоқ қой әлі. Ж: Бір күні мысалы Елбасы менің досым десе, ол тығырықтан қалай шығасың? М.Бесбаев: Білмеймін. Ж: Олардың сабақтарына қарайсың ба? М.Бесбаев: Бағаны өткенде қарап көріп ем, менің миым айналып кетеді. Таңғалдым мен ойпырмай, таңғалатын нәрсе көп екен ғой шынымен де. Кәусар бірдеңені шешіп бер, папа, бірдеңені жасап берші деп ед, миым жетпей қойды анаған, қалай шығарад ананы 11 жасар қыз?
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ былтырғы тұуған күніңде мархабат // ^йелүу сөз жазып // ^йелдің бәрін таңғалдырып ↓ /// М.Бесбаев: ↑ тұуған күнімдегі ͡ме → // анау ↓ /// Ж: ↑ іиәә → // қандай күшті романтика сендерде → // қанша жыл болды → // мейрамбек үйленгендеріңе ↓ /// М.Бесбаев: ↑ сегізінші июльде → // той болды → // ^йекі мың төрттің → // иә ^уонтөрт жыл болды → // кешеғана үйленген сияқты ^йедім ↓ /// Ж: ↑ әлі араларыңда → // бір романтика бар ͡ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ әрійне ↓ /// Ж: ↑ жоқ → // біреулер сезімін білдірүуге ұйаладығой → // ^йенді ^йекі-үш жылдан кейін ͡ақ → // кәдімгі аға-қарындас сійақты боп кетедіғой ↓ /// М.Бесбаев: ↑ мен негізі → // бақытты жігіттердің қатарындамын мен ↓ /// ↑ жоқ → // бізде аға ^уондай жоқ ↓ /// ↑ біз әлі → // қыз бен жігіт сыйақты жүріп жүрген сійақтымыз → // әлі ↓ /// ↑ мен → //сүйген адамымды алған адаммын ͡да ↓ ///	ж: ↑ былтырғы тұуғаң ͡гүнүңдө мархаб̊ат→ //^йелүу сөжжазып→ //^йелдің бәрін таңғалдырып ↓ /// м.бесбаев: ↑ тұуғаң ͡гүнүмдөгі ͡ме→ //анау ↓ /// ж: ↑ ійәә→ /қандай ͡гүштү ұромантыйка сендерде→ //қанша жыл болдұ→ //мейрамбег үйлөнүңе ↓ /// м.бесбаев: сегізінш'ійүульдө→ /той болдұ→ //^йекі мың төрттүң→ //ійә ^уонтөрт ͡шыл болдұ→ //кеше͡ ғана→ /үйлөңгөн сыйақты ^йедім ↓ /// ж: ↑ әл'араларыңда→ /бір ^ұромантыйка ͡б̊ар ͡ма /// м.бесбаев: әрійне ↓ /// ж: ↑ жоқ→ /біреулөр сезімім білдірүуге ұйаладығой→ //^йенді ^йек'үшшылдаңгейін ͡ақ→ //кәдімг'аға -ғарындас сыйақты ͡б̊оп кетедіғой ↓ /// м.бесбаев: ↑ мен негізі→ // бақытты жігіттердің ͡ғатарындамын мен ↓ /// ↑ жоқ → // бізд'аға ^уондай жоқ ↓ /// ↑ біз әлі → //қыз ͡б̊ен жігіт ͡čыйақты жүрүб̊ жүргөн сыйақтымыз → // әлі ↓ /// ↑ мен → // сүйгөн адамымд'алған адаммын ͡да ↓ ///	Ж: Былтырғы туған күніңде Мархабат 50 сөз жазып, елдің бәрін таңғалдырып.. М.Бесбаев: Туған күнімдегі ме анау? Ж: Иәә, қандай күшті романтика сендерде, қанша жыл болды Мейрамбек үйленгендеріңе? М.Бесбаев: 8 июльде той болды. 2004. Кеше ғана үйленген сияқты едім. Ж: Әлі араларыңда бір романтика бар ма? М.Бесбаев: Әрине, Ж: Жоқ, біреулер сезімін білдіруге ұялады ғой, енді 2-3 жылдан кейін-ақ кәдімгі аға-қарындас сияқты боп кетеді ғой. М.Бесбаев: Мен негізі бақытты жігіттердің қатарындамын мен. Жоқ бізде аға ондай жоқ. Біз әлі қыз бен жігіт сияқты жүріп жүрген сияқтымыз әлі. Мен сүйген адамымды алған адаммын да.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ тапқан қаржыңның бәрін → // келіншегіңе бересің ͡бе ↓ /// М.Бесбаев: ↑ қызық сұрақ ^йекен бұл → // келіншегіңе бермесең ͡де → // тартып аладығой → //десең ͡да ↓ /// ↑ жоқ → // әрійне → // ^йенді ^уол үйге прадуктыны алатын ͡да сол болса → // бала-шағаны киіндіретін ͡де сол болса → // соған бересіңғой ^йенді ↓ /// Ж: ↑ жоқ → // мысалы → // кейбір адамдар ^уортақ бйүуджет дейт ͡та → // бірақ → // әрбір жаратқан он теңгесіне дейін жазып жүреді ↓ /// М.Бесбаев: ↑ а жоқ → // құдай сақтасын ↓ /// ↑ біз ^йерланға сенетініміз // ^йерлан ақ̊шаны берген кезде → // мен санамайм ͡ да мен ↓ ///	ж: ↑ тапқаң ͡ғаржыңның бәрін → // келіншегіңе ͡б̊ересің ͡бе ↓ /// м.бесбаев: ↑ қызық̊ сұрақ ^йекем ͡бұл → // келіншегіңе ͡б̊ермесең ͡де → // тартыб̊ ͡аладығой → // десең ͡да ↓ /// ↑ жоқ → // әрійне → //^йенді ^уол үйгө прадуктыны → // алатын ͡да сол болса → //бала-шағаны ͡гійіндіретін ͡де сол болса → // соғам ͡бересіңғой ^йенді ↓ /// ж: ↑ жоқ → // мысалы → // кейб̊ір адамдар ^уортақ ͡пүуджөт ͡тейт ͡та → // бірақ → // әрб̊ір жаратқан ^уон теңгесіне дейін жазыб̊ жүрөдү ↓ /// м.бесбаев: ↑ а жоқ → // құдай сақтасын ↓ /// ↑ біз ^йерлаңға сенетініміз → //^йерлан ақ̊шаны ͡б̊ергең ͡гезде→ // мен санамайм ͡ да мен ↓ ///	Ж: Тапқан қаржыңның бәрін келіншегіңе бересің бе? М.Бесбаев: Қызық сұрақ екен, ол келіншегіңе бермесең де, тартып алады ғой, десең да. Жоқ, әрине, енді ол үйге продуктыны алатын да сол, бала-шағаны киіндіретін де сол болған соң соған бересің де енді. Ж: Жоқ, мысалы, кейбір адамдар ортақ бюджет дейт да, бірақ әрбір жаратқан 10 теңгесіне дейін жазып жүреді. М.Бесбаев: А жоқ, Құдай сақтасын. Біз Ерланға сенетініміз, Ерлан ақшаны берген кезде мен санамайм да мен.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ қарамайсың ͡да ↓ /// ↑ сол қалай конвертті аласың → // солай мархабатқа апарып бересің ͡бе ↓ /// М.Бесбаев: ↑ керек ͡па → //алыңдар ↓ /// ↑ көмектесесің → // жан-жағың бар → // туған-туысқаның бар ↓ /// ↑ мархабаттан ала берсеңдерш дейм → // болдығой ↓ /// Ж: ↑ мүмкін → // мархаббат → // төркініне апарып жатқан шығар ↓ /// М.Бесбаев: ↑ әй → //^уондай әңгіме ↓ /// ↑ төркін болса → //^уол ͡ да төркінімғой десең ↓ /// ↑ мүмкін десең иә ↓ /// ↑жоқондай → // құдай сақтасын ↓ /// ↑ төркінімнің өзінің жағдайлары → // менсіз ͡ де жаман ^йемесқой ↓ ///	ж: ↑ қарамайсың ͡да ↓ /// ↑ сол ͡ғалай ͡гонвертт'аласың → // солай мархаб̊атқ'апарып бересің ͡бе ↓ /// м.бесбаев: ↑ керек ͡па → // алыңдар ↓ /// ↑ көмөктөсесің → /жан-жағың бар → // тұуған-тұуұсқаның бар ↓ /// ↑ мархаб̊аттан ала ͡б̊ерсеңдерші деймін → // болдұғой ↓ /// ж: мүмкүн → / мархаббат→ / төркүнүн'апарып жатқан шығар ↓ /// м.бесбаев: ↑ әй → /^уондай әңгіме ↓ /// ↑ төркүм ͡болса → // ^уол ͡ да төркүнүмғой десең ↓ /// ↑ мүмкүн десең ійә ↓ /// ↑ жоқ ^уондай → // құдай сақтасын ↓ /// ↑ төркүнүмнің ^уөзүнүң жағдайлары → // менсіз ͡де жаман ^йемесқой ↓ ///	Ж: Қарамайсың да? Сол қалай конвертті аласың солай Мархабатқа апарып бересің бе? М.Бесбаев: Керек па там, алыңдар. Көмектесесің жан-жағыңда адамдар бар, туыстар бар. Мархабаттан ала берсеңдерші дейм, болды ғой. Ж: Мүмкін, Мархабат төркініне апарып жатқан шығар? М.Бесбаев: Әй, ондай әңгіме. Төркін болса, ол да төркінім ғой десең да.. Мүмкін десең иә. Жоқ ондай Құдай сақтасын. Төркінімнің өзінің жағдайлары бесіктен жаман емес қой.
Мейрамбек Бесбаев	▶	Ж: ↑ ғашық болып қалұуы мүмкін ͡бе → // мейрамбектің ↓ /// М.Бесбаев: қайдан ^йенді ↓ /// ↑ қәзіргі жасымда ↓ /// ↑ ғашық боп қалұуым мүмкін ^йемес шығар → //^йенді білмим қәзір ↓ /// Ж: ↑ ^уөкініш бар ͡ма ↓ /// М.Бесбаев: ↑ ^уой → // ^уоны → // тізіп айтып жататын қәзір ↓ /// ↑ ^йең қатты өкінетінім қәзір // ^уоны бірақ айтұудың қажеті жоқ деп ^уойлайм ↓ /// ↑ дінге байланысты ͡да ↓ /// ↑ соол ↓ /// ↑ айтпай ͡ақ қойайыншы → // ^уоны / ійә ↓ /// Ж: ↑ жарайт ↓ /// ↑ қой ^йенді → // біз үшін мейрамбек ^йешқашан қателеспейтін мейрамбек → // сыйақтығой ↓ /// М.Бесбаев: ↑ жооқ / ^уондай ^йемесқой → // адам болғаннан кейін ↓ /// Ж: ↑ жооқ → // басым көпшілігіне дейм ͡да ↓ ///	ж: ↑ ғашық ͡полұп қалұуұ мүмкүн ͡бе → // мейрамбектің ↓ /// м.бесбаев: ↑ қайдан ^йенді ↓ /// ↑ қазыргі жасымда ↓ /// ↑ ғашық ͡поп қалұуұм мүмкүн ^йемешшығар → //^йенді ͡б̊ілмеймін қазыр ↓ /// ж: ↑ ^уөкүнүш бар ͡ма ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уой → //^уонұ → // тізіб̊ ͡айтыб̊ жататың ͡ғазыр ↓ /// ↑ ^йең ͡ғатты ^уөкүнөтінім қазыр //^уонұ ͡б̊ірағ ͡айтұудұң ͡ғажеті жоғ ͡деп ^уойлаймын ↓ /// ↑ діңге ͡б̊айланысты ͡да ↓ /// ↑ соол ↓ /// ↑ айтпай ͡ақ ͡қойайыншы → // ^уонұ → // ійә ↓ /// ж: ↑ жарайды ↓ /// ↑ қой ^йенді → // біз үшүн мейрамбек ^йешқ̊ашаң ͡ғателеспейтін мейрамбек → //сыйақтығой ↓ /// м.бесбаев: ↑ жо:қ /^уондай ^йемесқой→ //адам болғаннаңгейін ↓ /// ж: ↑ жо:қ→ /басым ͡гөп̊шүлүгіне дейм ͡да ↓ ///	Ж: Ғашық болып қалуы мүмкін бе Мейрамбектің? М.Бесбаев: Қайдан. Қазіргі жасымда. Ғашық боп қалуым мүмкін емес шығар енді білмеймін қазір Ж: Өкініш бар ма? М.Бесбаев: Ой оны тізіп айтып жататын қазір. Ең қатты өкінетінім қазір, оны бірақ айтудың қажеті жоқ деп ойлайм. Дінге байланысты да. Соол. Айтпай-ақ қояйықшы оны иә? Ж: Жарайт. Қой енді біз үшін Мейрамбек ешқашан қателеспейтін Мейрамбек сияқты ғой. М.Бесбаев: Жооқ, ондай емес қой адам болғаннан кейін Ж: Жооқ басым көпшілігіне дейм да
Мейрамбек Бесбаев	▶	М.Бесбаев: ↑ кейде достарыма → // қатты айтып жібергенім бар шығар ↓ /// ↑ ^уондай нәрселер → //артынан өкінесің ↓ /// ↑ керек ^йемес жүрістер → // сандалыстар кейбір кезде болып кетеді ↓ /// ↑ сондай кездер ͡де → // адамды жеп ͡қойады ↓ /// ↑ а ͡былай ^йенді → // мен көңілге қарайм → // мен былай → //қателеспеуге тырысам қәзір → // асықпай жүрүуге → // сабырмен жүрүуге → // асықпай істеуге тырысам ↓ /// Ж: ↑ сағат түнгі ^уомбірден асып кетті ↓ /// ↑ М.Бесбаев: ^уойбай → // әңгімені соғыып ^уотырмызғой ↓ /// Ж: ↑ ^ырахмеет → // мейрамбек → // келесі сұхбатқа ͡дейін → // шығармашылығыңнан көптеген жаңалықтар күтеміз ↓ ///	М.Бесбаев: ↑ кейде достарыма → // қатт'айтып жіб̊ергенім ͡бар шығар ↓ /// ↑ ^уондай нәрселер → // артынан ^уөкүнөсің ↓ /// ↑ керек ^йемешшүрүстөр → // сандалыстар ͡гейб̊ір ͡гезде ͡б̊олұп кетеді ↓ /// ↑ сондай ͡гездер ͡де → // адамды жеп ͡қойады ↓ /// ↑ а: ͡б̊ылай ^йенді → // мең ͡гөңүлгө қараймын → // мем ͡былай → / /қателеспеугө тырысам қазыр → // асықпай жүрүугө → // саб̊ырмен жүрүугө → // асықпай істеугө тырысам ↓ /// ж: ↑ сағат түңгү ^уомбірден асып кетті ↓ /// м.бесбаев: ↑ ^уойб̊ай → //әңгімені соғұұп ^уотұрмұзғой ↓ /// ж: ↑ ^ырахме:т→ /мейрамбек → // келесі сұхбатқа ͡дейін → // шығармашылығыңнаң ͡гөптөгөн жаңалықтар ͡гүтөмүз ↓ ///	М.Бесбаев: Кейде достарыма қатты айтып жібергенім бар шығар. Ондай нәрселерге артынан өкінесің. Керек емес жүрістер, сандалыстар кейбір кезде болып кетеді. Сондай кездер де адамды жеп қояды. А былай мен көңілге қарайм мен былай, қателеспеуге тырысам қазір, асықпай жүруге, сабырмен жүруге, асықпай істеуге тырысам. Ж: сағат түнгі –ден асып кетті. М.Бесбаев: Ойбай, әңгімені соғыып отырмыз ғой. Ж: Рахмеет Мейрамбек, келесі сұхбатқа дейін шығармашылығыңнан көптеген жаңалықтар күтеміз.
Миғаш Шәріпов	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумаликум, құрметті радиотыңдаушылар! Әуе толқынында қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. – Бұдан бұрын да айтып өткеніміздей, біздің хабарларымызға байланысты тіл жанашырлары телефон шалып, өз пікірлерін білдіріп жатады. Әлмағанбет Төлеуханов атты тыңдаушымыз ай аттары мен күндерді дұрыс айтпай жүрміз дейді. Мысалы, 28-інші ақпан емес, ақпанның 28-і немесе ақпанның 28 жұлдызы деп айтылуы қажет. Ал 28-інші ақпан деп айту орысшадан тікелей аударма дейді. Ақпан өзі біреу болса, қайтіп 28-інші ақпан болмақ деп түйіндейді. Ия, бұл да ойланатын мәселе екен дедік.
Миғаш Шәріпов	▶			– Ал Мәриям Жәнібекова дейтін тыңдаушымыз: "Радио, телеарналарда "тұсауын кесті", "тұсау кесері" болды, "тұсау кесер рәсімі өтті" немесе "елді-мекен", "бағдарлама" деген сөздер жиі пайдаланады. Оның орнын ауыстыратын сөз жоқ па қазақта?" – дейді. Клара Жүкенова деген апайымыз: «Супермаркет, универсальный магазин» дегенді «әмбебап дүкен» деп дұрыс айтпай жүрміз, «әмбебап ұста» болушы еді, дүкеннің "әмбебап" болуы, қазақы сөз тіркесі емес дегенді айтады. Тұрақты тыңдаушыларымыздың бірі Айнагүл Жарқынбаева: "Жастардың сөз арасында «школ, чтобы, вот так» деген сөздердің жиі қолданылатындығын айта келіп, орысшыл замандастарына қарата мынадай өлең жолын ұсынады. Сөйлеймін алғаннан соң кезегімді, Сүйемін өз елімді, өз жерімді. «Мен қазақша білмес» дегенді естігенде, Намысым өртеп кетті-ау өзегімді", – дейді.
Миғаш Шәріпов	▶			– Қазақ радиосының Гүлжамал, Нағима атты тұрақты тыңдаушыларын да нағыз тіл жанашырлары деп білеміз. Бірде Миғаш Смағұлұлы Шәріпов деген ағамыз телефон соғып: – "Әй, Оңғар, бізге де кезек берсең, қазақ тілінде орынды-орынсыз қолданылып жүрген сөздердің бір парасын айтып беретін едік", – деді. Халық ағарту ісінің үздік қызметкері ШӘРІПОВ МИҒАШ ағамызды студиямызға шақырғанымызда ол былай деді: – Біздің қазақ тілінің жағдайын айтар болсақ, біршама кемшіліктер бар. Оның енді жақсы жақтарын қазір айтып жатпай-ақ қояйын, айталық, қазақтың мынадай сөздері бар, мысалы, «туған, барлығы, сау-сәләмат» деген сөздер. Ал енді соны кейбір адамдар тіпті радиодан да, теледидардан да бұрып, «туылған, сау-сәлеметте, барлықтары» деген сияқты осылай бұрып сөйлейді.
Миғаш Шәріпов	▶			– Жалпы дұрыс сөйлеу менен таза сөйлеудің арасында айырмашылықтар бар. Біз ойлаймыз таза сөйлеу - ол дұрыс сөйлеу деп, жоқ, олай емес. Айталық, «мен келгелі бері күн өте жақсы болып тұр, ауа-райы жақсы болып тұр» дейміз. «Келгелі бері» - ойлап тұрсаңыз, таза қазақтың сөзі "келгелі бері". Ал шынында ол – дұрыс па? Дұрыс емес. Егер «бері» деген сөзді қосқымыз келетін болса, «келгеннен бері, алғаннан бері, барғаннан бері» деп сөйлеу керекпіз мысалы. «Келгелі, барғалы» деген сөздің өзі «қашан?» деген сұраққа жауап беріп тұр ғой. Немесе мынаны алайық, мысалы, «Алдымыздан балалар өздерінің ойын-сауықтарын көрсетіп өтеді ме?». Ол қалай? Қазақтың грамматикасында үш сөйлем бар, жай сөйлемдер – хабарлы сөйлем, сұраулы сөйлем, лепті сөйлем дейміз. Сонда «өтеді ме?» деген сөзде екі сөйлем тұр.
Миғаш Шәріпов	▶			– Яғни, хабарлы сөйлем – өтеді, -ме деген арқылы сұраулы сөйлемге айналып кетіп тұр. «Өте ме?» деу керек қой, «бара ма?», «келе ме?» деген сияқты. Осындай сөздер кейде қарнымыз ашады. Сосын мынадай сөздер «Менің әйелім туды» дейді, «біздің үйдегі сиыр туды», «қой туды» бұндай сөз болмайды ғой. Енді «Әйелі босанады немесе бала табады». «Қой қоздайды», «сиыр бұзаулайды», «тауық жұмыртқалайды» деген сияқты. «Тауықты туды» дейді, сондайды мен еститінмін. Осындайларды мен айтқым келеді. Үйткені біздің қазақтардың арасында, жастардың арасында да осындай сөздерді естисің-дағы, кейде қынжыласың. Соңғы кезде мынау «жолдас» деген сөзден үркетін болдық, безетін болдық. "Жолдас" деген «жолы бірге» деген сөз, «жол серік» деген сөз, «мақсаты бірге» деген сөз, осы сөзден біз неге қашамыз, неге беземіз?
Миғаш Шәріпов	▶			– Осыдан барады-дағы, мысалы, радио-теледидардың өзінен жүргізушілер кейде былай дейді: «Қымбатты, достар!» дейді. Ол қайлай "достар"? Мысалы, "жолдас" болмай жатып, ол қалай "дос" болады мысалы? "Дос" дегенмен ойнауға болмайды, "дос" деген ол – терең ұғым. Келесі менің айтарым, орыс халқында орыс тілін – "Пушкин тілі" дейді. «Русский язык – язык Пушкина». Біз неге, мысалы, «қазақ тілін - Абай тілі» деп неге айта алмаймыз? «Қазақ тілі - Абай тілі» деу керек. – Әуе толқынында Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. – Біз мынау халықаралық сөздерді қазақшаға аударуға өте әуеспіз. Мысалы процентті пайыз дедік, бірақ солай айтылып жүр енді, ол да қалыптасқан деп айтар ма екенбіз, білмеймін енді. "Класс", "бірінші класс", "екінші класс" – "бірінші сынып", "екінші сынып" дейді, мысалы. Сол сияқты "бағдарлама" дейді "программаны". "Программа" деген "бағдарлама" деген сөзден әлдеқайда терең. Бұл сөдердің бәрі орыстың да сөзі емес, бұл сонау гректен, латын алфавиттерінен келген сөздер.
Миғаш Шәріпов	▶			– "Бағдарлама" дегенді "кәсіптік бағдар" дейтінбіз. "Кәсіптік бағдар"–"бағдар-бағыт" деген сөз. Солай дейміз. Оны да енді баяғыда қалыптасып кетті, кірігіп кетті қазақ тілінде, сүйдеп айтып жүрміз енді. Біздің мамандар өзерінің пікірлерін айта жатар. Мынау біздің радио менен теледидар, әрине, бұлар мен айтып отырмын, әсіресе, радио – газетке қарағанда, теледидарға қарағанда ең бірінші тәрбиеші. Ең бірінші хабарды жеткізуші. Радио – ол ежелден әрбір адамға белгілі деп ойлаймын мен, әрине, қазір жастар көп, соның ішінде кейбіреулері "әттеген-ай" деген қателіктер жібереді. Ең соңында айтарым, мен бірсыпырасының ойларымды ортаға салдым. Әрине, бұның бәрімен келісетіндер де болуы мүмкін, келіспейтіндері де болуы мүмкін. Мәселе – онда емес, біз өзіміздің тілімізге жанашырлық көрсетуіміз керек, сүйіспеншілік көрсетуіміз керек, намыс керек бізге. Осы намыс бізде кей уақытта жетіспейді". – Сіздердің тыңдағандарыңыз қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Онда ана тілімізге жанашырлық танытып келе жатқан тыңдаушыларымыздың кейбір пікірлерімен, Халық ағарту ісінің үздігі МИҒАШ ШӘРІПОВтің сөзерді дұрыс пайдалану төңірегінде айтқан әңгімесін тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Әуе толқынында келесі кездескенше, күн жақсы болғай! 2005 жыл
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑^уол ^йенді → // ^уонұсы да мұнұсы да бар десе де болад ↓ /// ↑ мен айтар ^йедім → // ^уөткен ғасыр → // біз ^уөткен ғасырдың → // сол ^уотызыншы жылының бас кезінде → // ^уөмүрге келгембіз ↓ /// ↑ мен айтар ^йедім → // жесір ғасыр / жесір ғасырда тұуған біз → // жетім бала → // сондай заман болды ↓ /// ↑ басынан айағына дейін → // құуаныштан қайғысы көп → // қәсіреті көп заман ↓ /// ↑ ^уөткен ғасыр / жыйырмасыншы ғасыр → // сол гезде біз дүнүйеге келдік→ // ^уөмүр сүрдүк ↓ /// ↑ ыйншаалла → // жаңа ғасырға → // жиырма бірінші ғасырға айақ бастық → // аман-есен ↓ /// ↑ ал ^йенді ^йегжей тегжейін айтұу керек болатын болса → // ^уол ұзақ әңгіме ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑^уол ^уенді → // ^уонұсұ⁀да мұнұсұ⁀да ͡б̊ар десе⁀де ͡б̊олады ↓/// ↑ мен айтар ^йедім ^уөткөң⁀ғасыр // біз ^уөткөң⁀ғасырдың сол ^уотұзұншұ жылының // бас кезінде ^йөмүргө келгембіз ↓ /// ↑ мен айтар ^йедім // → жесір ғасыр // жесір ғасырда тұуғам біз жетім бала // сондай замам болды // басынан айағына дейін // құуанышының ͡ғайшысы ͡гөп / қәсіреті ͡гөб̊ заман ↓ /// ↑ ^уөткөн ғасыр // жыйырмасыншы ғасыр // сол гезде ͡б̊із дүнүйөгө⁀гелдік // → ^уөмүр сүрдүк ↓/// ↑ ыйншаалла // жаңа ғасырға // жыйырма ͡б̊ірінші ғасырғ' айақ⁀пастық // аман ^йесен ↓/// ↑ ал ^йенді ^йегжей тегжейін айтұу ͡герек болатым болса ^уол ұзағ⁀әңгіме ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Ол енді онысы да, мұнысы да бар десе де болады. Мен айтар едім: өткен ғасыр, біз өткен ғасырдың сол 30 жылының бас кезінде өмірге келгенбіз. Мен айтар едім: жесір ғасыр, жесір ғасырда туған біз жетім бала, сондай заман болды. Басынан аяғына дейін, қуаныштан қайғысы көп, қасіреті көп заман. Өткен ғасыр - 20 ғасыр, сол кезде біз дүниеге келдік, өмір сүрдік. ИншаАлла, жаңа ғасырға, 21 ғасырға аяқ бастық, аман-есен. Ал енді егжей-тегжейін айту керек болатын болса, ол – ұзақ әңгіме.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ^{уол // → міне // → мұқағалый ↓ /// ↑ мұқағалый геный // ^уөз күнүн де // → білдіңіз бе ↑ /// ↑ ^уол менен бір жас // үлкөн // заманымыз бір // көргөніміз бір ↓ /// ↑ міне // → ^уол мійллійонның санасындағы // → ^уойындағы сөзді мұқағалый тауұп айтқан ↓ ///}	Шерхан Мұртаза: ↑ ^{уол // міне // мұқағалый ↓ /// ↑ мұқағалый генійи ^уөз⁀гүнүн⁀де //→ білдіңіз ͡б̊а ↑ /// ↑ ^уол менем⁀бір жас үлкөн // заманымыз ͡б̊ір // көргөнүмүз ͡б̊ір ↓ /// ↑ міне // ^уол мұйллұйоннұң санасындағы // ^уойұндағы сөздү мұқағалый тауұб̊ ͡айтқан ↓ ///}	Шерхан Мұртаза: Оған, міне, Мұқағали. Мұқағали гений өз күнінде, білдіңіз бе? Ол менен 1 жас үлкен, заманымыз бір, көргеніміз бір. Міне, ол миллионның санасындағы, ойындағы сөзді Мұқағали тауып айтқан.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ шырағым →// былай ↑^йенді әңгіме → // әңгімені сөйтіп → // сен тым әрі қарай шыйрата бересіңдағы → // адамды шыйрықтыра түсесің ↓ /// ↑ бұл тағдыр деген былай → // ^уол шыйратқаны →// ы: ↑^уөмүрдүң → // ы: тағдырдың бізді шыйратқаны → // ы: ол анамыздың құрсағында жатқанда да → // шыйратқан бізді ↓ /// ↑ мен мың тоғыз жүз ^уотыз ^йекінші жылдың түлегімін↓ /// ↑ мың тоғыз жүз ^уотыз ↑^йекінші жыл қазақ үшүн → // қазақ халқы үшүн → // ^йең азалы жыл → // ^йең азапты жыл ↓ /// ↑ ^уол жылы менімен бірге дүнүйеге келген жас балалар → // мен айтар ^йедім → // мійллійоннан жүзү көп болса → // мыңы тірі қалды → // қалғанының бәрі → // тұумай жатып шетінеп кеткендер ↓ /// ↑ аштықтан / аурұудан → // ійә / аштыққа қоса дәл сол жылы → // мынау қарашешек деген қаптаған → // балалардың бәрі содан қырылған ↓ /// ↑ менің замандастарым → // менімен бірге дүнүйеге келген адамдар → // қарашешектен көбісі содан қырылып кетті ↓/// ↑ ал біз / әйтеуүр / мен / ы: анамыз айтатын → // сен бесікте кәдімгі → // ^уосы / ы: жаңағы былқылдап → // жара басып сөйтүп жатқан гезде → // әкең теріс қарап айналып кеттіғой ↓/// ↑ бұл да бұйұрмады → // ^йенді бізге деп барып → // төсекке барып → // теріс қарап бүрүсіп → // жатып қалған → // бітті шарұуа деп ↓/// ↑ ^уонұң алдында → // менің алдымда үш баласы кеткен ↓ /// ↑ ал бірақ мен → // кім біледі → // әйтеуүр → // тағдыр ^уосы күндү көрсөтейін деді ма ↑ // тірі қалғанмын ↓ /// ↑ кірпігім жыбырлап жатып → // кетіп бара жатып → // қайтадан сол дүнүйеге → // қайта ^уоралған адаммын → // анадан тұуа сала ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ шырағым →// былай енд' әңгіме // әңгімені ͡гім сен әрі ͡ғарай шыйрата ͡б̊ересіңдағы //→ адамды шыйрықтыра түсөсүң ↓/// ↑ бұл тағдыр дегем былай // ^уол шыйратқаны // ^уөмүрдүң // тағдырымыздың бізді шыйратқаны // ыы // анамыздың ͡ғұрсағында жатқанда ͡да шыйратқам бізді ↓/// ↑ мен мың тоғұж жүз ^уотұз ^уекінші жылдың түлөгүмін //→ мың тоғұж жүз ^уотұз ^йекінші жыл ғазағ ͡үшүн // қазақ халқ' үшүн ^йең азалы жыл // ^йең азапты жыл // → ^уол жылы менімем бірге дүнүйөгө келген жас ͡палалар // мен айтар ^уедім //→ мұйллұйоннан жүзү көп полса мыңы тірі ͡ғалды //→ қалғанының бәрі тұумай жатып̊ шетінеп кеткендер // аштықтан // аурұудан // ій' аштыққа қоса дәл сол жылы // мынау ͡ғарашешек дегең ғаптаған // балалардың бәрі содаң ғырылып геткен // менің замандастарым //→ менімем бірге дүнүйөгө келген адамдар // қарашешектең гөб̊үсү содаң ғырылған ///→ ал біз әйтеуүр // мен // ы' анамыз айтатын // сем бесікте // кәдімгі ^уос' ыы жаңағы // былқылдап //→ жара ͡б̊асып̊ сөйтүб̊ жатқан гезде /→ әкең теріс қараб̊ ͡айналып кетті⁀ғой //→ бұл да ͡б̊ұйұрмады ^уенді ͡б̊ізге деп // барып төсөккө ͡б̊арып теріс қарап пүрүсүб̊ жатып қалған //→бітті шарұуа деп // ^уонұң алдында //→ менің алдымд' үш баласы ͡геткен ↓/// ↑ ал бірағ мең гім білед' әйтеуүр // тағдыр ^уосұ ͡гүндү көрсөтөйүн деді⁀ма //→ тірі ͡ғалғаммын //→ кірпігім жыб̊ырлаб̊ жатып // кетіп пара жатып қайтадан сол дүнүйөгө қайта ^уоралған адаммын //→ анадан тұуа сала ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Шырағым, былай енді әңгіме, әңгімені сөйтіп, сен тым әрі қарай ширата бересің-дағы, адамды ширықтыра түсесің. Бұл тағдыр деген былай: ол – ширатқаны өмірдің, тағдырдың бізді ширатқаны, ол анамыздың құрсағында жатқанда да ширатқан бізді. Мен – 1932 жылдың түлегімін. 1932 жыл – қазақ үшін, қазақ халқы үшін ең азалы жыл, ең азапты жыл. Ол жылы менімен бірге дүниеге келген жас балалар, мен айтар едім, миллионнан жүзі көп болса, мыңы тірі қалды, қалғанының бәрі тумай жатып шетінеп кеткендер. Аштықтан, аурудан, я аштыққа қоса дәл сол жылы мынау қарашешек деген қаптаған, балалардың бәрі содан қырылған. Менің замандастарым, менімен бірге дүниеге келген адамдар қарашешектен көбісі содан қырылып кетті. Ал біз, әйтеуір, мен, анамыз айтатын: сен бесікте кәдімгі осы жаңағы былқылдап, жара басып, сөйтіп жатқан кезде әкең теріс қарап айналып кетті ғой. Бұл да бұйырмады енді бізге деп барып, төсекке барып, теріс қарап, бүрісіп жатып қалған, бітті шаруа деп. Оның алдында, менің алдымда 3 баласы кеткен. Ал бірақ мен, кім біледі, әйтеуір, тағдыр осы күнді көрсетейін деді ме, тірі қалғанмын. Кірпігім жыбырлап жатып, кетіп бара жатып, қайтадан сол дүниеге қайта оралған адаммын, анадан туа сала.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ал ↑^йенді былай шырағым → // қасым ↓ /// ↑ мен дүнүйеге келгеннен кейін → // ы: сол жаңағы → // ^уотыз ^йекінші жылдың зардабы → // ^йенді ↑^йенді басыла бергенде → // ^уотыз жетінші жыл келді → // мен бес жасқа толар толмастан ↓ /// ↑ әкейді / нквд алып кетті ↓ /// ↑ сол күйүнде жоғалд → // халық жауұ деб ↓ /// ↑ ал ^уодан ^йенді кішкене ^йес кіріп → // ^йетек жаба бастаған кезде → // соғұс басталд ↓ /// ↑ қырық бірінші жылы → // қырғын соғұс → // соғұстың басынан айағына дейін → // азапты жылдар болды біз үшүн ↓ /// ↑ бір үзүм нанға зар болған → // бір ұуұс талқанға зар болған → // бір қасық сүтке → // зар болған заман ↓ /// ↑ міне / біз ^уосылай ^уөстүк ↓ /// ↑ шынығұу деген → // керек болатын болса → //^уосы ↓ /// ↑ ^уөмүрдің ^уосылай шынықтырам десе → // ^уонұ адам баласына → // құдай басына салмасын ↓ /// ↑ шынығұудың түрі → // ^уосы біздегі шынығұу↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ ал ^уенді ͡б̊ылай шырағым //→ қасым ↓ /// ↑ мен дүнүйөгө келгеннең гейін //→ сол жаңағы ^уотұз ^йекінші жылдың зардаб̊ы ^йенді ^уенді ͡б̊астала ͡б̊ергенде ^уотұж жетінші жыл гелді // → мем беш шасқа толар толмастан ↓ /// ↑ ↑ әкейді ңквд алып кетті //→ сол гүйүндө жоғалд //→ халығ жауұ деб //→ ал ^уодан ^йендігі ͡гішкене ^йес кіріп //→ ^йетег жаб̊а ͡б̊астағаң гезде соғұс ͡пасталд //→ қырық ͡пірінші жылы //→ қырғын соғұс //→ соғұстұң басынан айағына дейін азапты жылдар ͡б̊олдұ ͡б̊із үшүн ↓ /// ↑ бір үзүм наңға зар ͡б̊олған //→ бір ұуұс талқаңға зар ͡б̊олған // бір ғасық̊ сүткө //→ зар ͡б̊олған заман //→ міне //→ біз ^уосұлай ^уөстүк // шынығұу дегең герек болатым болса ^уосұ ↓/// ↑ ^уөмүрдүң ^уосұлай шынықтырам десе //→ ^уон' адам баласына ͡ғұдай басына салмасын //→ ^ушынығудұң түрү ^уосұ ͡б̊іздегі шынығұу ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Ал енді былай, шырағым Қасым. Мен дүниеге келгеннен кейін, сол жаңағы 32-жылдың зардабы енді-енді басыла бергенде 37-жыл келді, мен 5 жасқа толар-толмастан. Әкейді НКВД алып кетті. Сол күйінде жоғалды, халық жауы деді. Ал одан енді кішкене ес кіріп, етек жаба бастаған кезде соғыс басталды. 41-жылы қырғын соғыс, соғыстың басынан аяғына дейін азапты жылдар болды біз үшін. Бір үзім нанға зар болған, бір уыс талқанға зар болған, бір қасық сүтке зар болған заман. Міне біз осылай өстік. Шынығу деген керек болатын болса – осы. Өмірдің осылай шынықтырам десе, оны адам баласына Құдай басына салмасын, шынығудың түрі осы біздегі шынығу.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑^уол ↑^йенді басқ' әңгіме ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уол ^й	Шерхан Мұртаза: Ол енді басқа әңгіме.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑мқыйындықтар заманның қыйындығы → // мен іске араласа бастаған жылы → // ^уоқұу бітірген жылым менің → // мысалы / ^йелүу бесінші жылы бітірдім ^ұунійверсійтетті ↓ /// ↑ ^йелүу бесте / жұурналыйстыйка факұултөтінің редакцыйалық бөлүмін → // кітәп шығарұу деген сөз ^іредакцыйалық → // кітәп жағының ^іредакторы ^йедім мен ↓ /// ↑ сайасый және көркөм әдебійет кітәптарының ^іредакторы деген → // мамандығым бар менің ↓ /// ↑ сол мамандығым бойынша → // мен көркөм әдеб̊ійет баспасы дегенде → // бір жыл жұмұс істедім → // бір жылдан кейін газетке ауұстым ↓ /// ↑ ленійншіл жас дейтін газет ^йед ^уол кезде → // содан бастап мен газет пен жұурналдамын ↓ /// ↑ бір жыл алғашқы менің жұмұс істеген жерім → // кітәп баспасы → // көркөм әдеб̊ійет баспасы → // сонда жұмұс істей бастадым ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ қыйындықтар заманның ͡ғыйындығы → // мен іск' араласа бастаған жылы → // ^уййіредаксыйалық ͡пөлүмүн / кітәп̊ шығарұу деген сөз ^іредаксыйалық / кітәб̊ жағының ^іредакторұ ^йрредакторұ деген мамандығым бар менің // сол мамандығым бойұнша мең гөркөм әдеб̊̊ійет паспасы дегенде ͡б̊ір жыл жұмұс істедім //→бір жылдаң гейін газетк' ауұстұм ↓/// ↑ ^іленійншіл жас тейтін газет ^йед ^уол гезде содам бастап мен газет пен жұурналдамын // бір жыл алғашқ̊ы менің жұмұс істеген жерім ͡гітәп паспасы //→ көркөм әдеб̊̊ійет паспасы // сонда жұмұс істей бастадым ↓///	Шерхан Мұртаза: Қиындықтар, заманның қиындығы, мен іске араласа бастаған жылы, оқу бітірген жылым менің, мысалы 55 жылы бітірдім университетті. 55-те журналистика факультетінің редакциялық бөлімін, кітап шығару деген сөз редакциялық, кітап жағының редакторы едім мен. Саяси және көркем әдебиет кітаптарының редакторы деген мамандығым бар менің. Сол мамандығым бойынша мен көркем әдебиет баспасы дегенде бір жыл жұмыс істедім, бір жылдан кейін газетке ауыстым. «Лениншіл жас» дейтін газет еді ол кезде, содан бастап мен газет пен журналдамын. Бір жыл алғашқы менің жұмыс істеген жерім – кітап баспасы, көркем әдебиет баспасы, сонда жұмыс істей бастадым.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑^уонұң ^йешқандай сыры да → // қыры да жоқ → // ^уол аңыз болатын → // соншалықты керемет ^йемес → // ^уол үшүн талантты таный білүу керек ↓ /// ↑ сен қызметкер // әйтеуүр тамыр танысыңды → // қәзіргі замандағыдай көбүнесе → // ійә // жерлесіңді → // жездеңнің баласын → // жійеніңді → // нағашыңның баласын → // жұмұсқа ала берүу деген жоқ → // ^уо заманда ↓ /// ↑ талантына → // мен // мысалы // былай // сонау алтайдың асқарынан → // тауының арасында жүрген → // ы: ^уоралхан бөкей дейтін азамат болд → // сонұ қызметке алдым мен ↓ /// ↑ алғанда → // мен ↑^уонұ қайдан білейін → // қайда жүргенін → // не ^йекенін → // ^уол жазып тұрды бізге → // сол жазғаннан ұдайы бақылап ^уотырып → // қандай адам ↑^йекенін таныдым мен ↓ /// ↑ ұдайы жарійалап жүрдүк біз → // сонұң жазғандарын ↓ /// ↑ онан кейін күндердүң күнінде шақырдық → // сонда аудандық газетте → // жұмұс істейді ^йекен ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑^уууол аңыз ͡б̊олатын соншалықты керемет ^йемес // → ^уол үшүн талантты таный білүу ͡герек ↓ /// ↑ сең ғызметкер // әйтеуүр тамыр танысыңды қәзіргі замандағыдай гөб̊үнөсө // ійә // жерлесіңді // жездеңнің баласын // жійеніңді // нағашыңның баласын жұмұсқ' ала берүу деген жоқ ^уо заманда ↓ /// ↑ талантына // мен мысалы ͡б̊ылай // сона' алтайдың асқарынан тауұнұң арасында жүргөн // ^уоралғам бөкөй дейтін азамат полд // сонұ қызметк' алдым мен ↓ /// ↑ алғанда мен ^уонұ қайдам білейін // қайда жүргөнүн не ^йекенін //→ ^уол жазып тұрдұ ͡б̊ізге // сол жазғаннан ұдайы ͡б̊ақылап ^уотұрұп //→ қандай адам ^йекенін таныдым мен // онан гейін ұдайы жарійалаб̊ жүрдүк біс сонұң жазғандарын // күндөрдүң ͡гүнүндө шақырдық // сонд' аудандық газетте жұмұс істейтді ^еекен ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Оның ешқандай сыры да, қыры да жоқ, ол аңыз болатын соншалықты керемет емес, ол үшін талантты тани білу керек. Сен қызметкер, әйтеуір тамыр-танысыңды, қазіргі замандағыдай көбінесе я жерлесіңді, жездеңнің баласын, жиеніңді, нағашыңның баласын жұмысқа ала беру деген жоқ о заманда. Талантына, мен, мысалы, былай, сонау Алтайдың асқарынан, тауының арасында жүрген Оралхан Бөкей дейтін азамат болды, соны қызметке алдым мен. Алғанда, мен оны қайдан білейін қайда жүргенін, не екенін, ол жазып тұрды бізге, сол жазғаннан ұдайы бақылап отырып, қандай адам екенін таныдым мен. Ұдайы жариялап жүрдік біз соның жазғандарын. Онан кейін күндердің күнінде шақырдық, сонда аудандық газетте жұмыс істейді екен.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: небәрі аудандық газетте әдебій қызметкер → // қатон қарағай дейтін ауданда ↓ /// ↑ содан қызметке шақырдық ↓ /// ↑ қызметке шақырғанда → // ^уонұң секіргені → // бірден бөлім меңгерушісі болды ↓ /// ↑ әдебійат / мәденійат / ^уөнөр бөлүмү дейтін болатын → // сонда / сол бөлүм меңгерушісі ^йетіп тағайындадық ↓ /// ↑ үйткөнү сендік → // ол алдында / ісіменен көрсетті → // алыста жатыпақ → // біз танымай жатыпақ → // көрмөй білмей жатыпақ → // ^уөзүнің ісіменен → // жазұуыменен танытты → // ^уөзүн ↑^уөзү ↓ /// ↑ кейін шақырдық → // келді → // мінезі тіктеу → // ійә паң → // ійә кәдімгі → // сол алтайдың әлгі маралының → // қандай деп айтс̆а болады әлгі → // маралдың ^йеркегін не дейд ↑ /// ↑ сондай кәдімгі тәкәппәрлау → // анау маралдардың → // тауда тұрғанын көрдүң ба сен → // жартастың басында → // қасқайып тұрғанын бійтіп ↓ /// ↑ дүнүйеге / ұдайы солай қарайтын → // паңдау көзбен қарайтын адам ↓///	Шерхан Мұртаза: небәрү аудандық казетт' әдеб̊ій қызметкер // → қатоң ғарағай дейтін ауданда ↓ /// ↑ содаң ғызметке шақырдық ↓ /// ↑ қызметке шақырғанда ^уонұң секіргені // бірдем бөлүм меңгерүушүсү ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ әдеб̊ійат мәденійат ^уөнөр ͡б̊өлүмү дейтім болад // → сонда сол бөлүм меңгерүушүсұ ^йетіп тағайындадық // үйткөнү сендік ↓ /// ↑^уол алдынд' ісіменен көрсөттү ↓ /// ↑ алыста жатыб̊-͡ақ ͡піз танымай жатыб̊-͡ақ көрмөй білмей жатыб̊-͡ақ ^уөзүнүң ісіменен жазұуұмөнөн танытты ^уөзүн ^уөзү ↓ /// ↑ кейін шақырдық келді // → мінезі тіктеу // ійә паң // ійә кәдімгі сол алтайдың әлгі маралының // → қандай деб̊ ͡айтč̆а болад' әлгі // → маралдың ^йеркегін не дейді ↓ /// ↑ сондай гәдімгі тәкәппәрлау //→ анау маралдардың тауда тұрғаның гөрдүң⁀ба сен // жартастың басында / қасқайып тұрғаным бійтіп ↓ /// ↑ дүнүйөг' ұдайы солай ғарайтын // паңдау ͡гөзб̊өң ғарайтын адам ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Небәрі аудандық газетте әдеби қызметкер, Қатон-Қарағай дейтін ауданда. Содан қызметке шақырдық. Қызметке шақырғанда оның секіргені, бірден бөлім меңгерушісі болды. Әдебият, мәденият, өнер бөлімі дейтін болатын, сонда сол бөлім меңгерушісі етіп тағайындадық. Өйткені сендік, ол алдында ісіменен көрсетті, алыста жатып-ақ, біз танымай жатып-ақ, көрмей-білмей жатып-ақ өзінің ісіменен, жазуыменен танытты өзін-өзі. Кейін шақырдық, келді, мінезі тіктеу я паң, я кәдімгі сол Алтайдың әлгі маралының, қандай деп айтса болады әлгі, маралдың еркегін не дейді? Сондай кәдімгі тәкаппарлау, анау маралдардың тауда тұрғанын көрдің бе сен, жартастың басында қасқайып тұрғанын бүйтіп. Дүниеге ұдайы солай қарайтын, паңдау көзбен қарайтын адам.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑^уонан кейін ^йекінші дүнүйенің → // қазақ̊станның мынау шығыс қыйыры ғой → // ^йенді батыс қыйырынан сонау → // ^уогезде гүурев ↑^уоблысы деуші ^йед ↓ /// ↑ қәзір атырау дей ма ↑ /// ↑матыраудан мына → // қәзіргі үлкөн ақынымыз → // біздің ы: фариза ^уоңғарсынова деген қызды → // шақырдық жұмұсқа ↓ /// ↑ таптық ^уонұ да → // жазған сызғанынан → // ійә // сонан кейін // ^уорталық қазақ̊станнан ақ̊селеу сейдімбек деген азаматты → // келді бізге жұмұсқа → // ійә // тілші болды → // ^уосы қарағанды ^уоблысы бойынша → // қарағанды // ақмола ^уоблысы бойынша → // тілші болды ↓ /// ↑ ↑^уоңтүстік қазақ̊станнан мұхтар шаханов дегенді шақырдық → // тракторійст болұп жүр ^йекен ↓ /// ↑ ^уол шын болса → // трактор айдадым дейді → // ^йенді бірақ // мен соған аса сене бермейм → // ^уотырса / ^уотырған шығар трактордың үстінде ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑^уонаң гейін ^уекінші // дүнүйөнүң ͡ғазақ̊станның мынау шығыс қыйыры⁀ғой // ^йенді ͡б̊атыс қыйырынан сонау ^уогезде гүурьөв ^уоблұсұ деушү ^йед қәзір атырау дей⁀ма //→ атыраудан мына // қәзірг' үлкөн ақынымыз біздің // фарыйза ^уоңғарсынова дегең ғызды шақырдығ жұмұсқа // → таптық ^уонұ⁀да // → жазған сызғанынан // ійә // сонаң гейін ^уорталық қазақ̊станнан ақ̊селеу сейдімбек деген азаматты // келді ͡б̊ізге жұмұсқа // ійә // тілші ͡б̊олдұ ^уосұ қарағанды ^уоблұсұ ͡б̊ойұнша // → қарағанд' ақмола ^уоблұсұ ͡б̊ойұнша тілші ͡б̊олдұ //→ ^уоңтүстүк қазақ̊станнан мұхтар шаханов дегенді шақырдық // тракторұйст полұб̊ жүрөдү ^йекен / ^уол шым болса трактор айдадым дейді ^йенді ͡б̊ірақ // мен соған аса сене бермеймін /// ^уотұрса ^уотұрған шығар трактордұң үстүндө ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Онан кейін екінші, дүниенің, Қазақстанның мынау шығыс қиыры ғой, енді батыс қиырынан сонау о кезде Гурьев облысы деуші еді. Қазір Атырау дей ме? Атыраудан мына қазіргі үлкен ақынымыз біздің Фариза Оңғарсынова деген қызды шақырдық жұмысқа. Таптық оны да жазған-сызғанынан. Сонан кейін Орталық Қазақстаннан Ақселеу Сейдімбек деген азаматты, келді бізге жұмысқа. Иә, тілші болды осы Қарағанды облысы бойынша. Қарағанды, Ақмола облысы бойынша тілші болды. Оңтүстік Қазақстаннан Мұхтар Шаханов дегенді шақырдық, тракторист болып жүреді екен. Ол шын болса, трактор айдадым дейді, енді бірақ мен соған аса сене бермеймін, отырса, отырған шығар трактордың үстінде.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ бірақ сол май / май болұп → // трактор айдағанына → // ^уөзүм аса сенбеймін ↓/// ↑ өйткөнү // кейін байқадым ^уонұ ↓ /// ↑ сонұ шақырдық → // мәселе / ^уол трактор айдаған-айдамағанында ^йемес → // мәселе жазұуында ↓ /// ↑ соның алғашқы кезде → // жақ̊сы ^йістеді → // кейін үлкөн ақын болұп кетті ↓ /// ↑ ақын болғаннан кейін → // ^уоған тап̊сырма берүу → // ^уоған бәлен жаз → // түген жаз деп → // бұйрық айтұу → // ^йе: // → ^уондай мүмкін болмай бара жатты → // ^уол асаулау келді ақының → // ^уол кейін басқа жұмұсқа ауұсты → // тағы қайсы көп адамдар → // сол кездің // ленійншіл жаста істеді ↓ /// ↑ барлығы да шетінен → // сен тұр мен атайын деген → // мықты жігіттер болұп шықты ↓ /// ↑ сонұң арқасында газет → // ^йелге тыйражы көбөйгені → // жұртқа үлкөн беделі болғаны → // ^уоқыла бастағаны → // тыйражының жүздөп көбөйгені → // сонұң салдары мыңдап → // жүз мыңдап ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ бірақ̊ сол май / май болұп → // трактор айдағанына → // ^уөзүм аса сембеймін ↓/// ↑ ^уөйткөнү // кейім байқадым ^уонұ ↓ /// ↑ сонұ шақырдық → // мәселе // ^уол трактор айдаған-айдамағанында ^йемес → // мәселе жазұуұнда ↓ /// ↑ сонұң алғашқ̊ы ͡гезде → // жақ̊сы ^йістеді → // кейін үлкөн ақым болұп кетті ↓ /// ↑ ақым болғаннаң гейін → // ^уоған тап̊сырма ͡б̊ерүу → // ^уоғам бәлен жаз → // түгөн жаз деп → // бұйрұғ айтұу → // ^йе: // → ^уондай мүмкүм болмай бара жатты → // ^уол асаулау ͡гелд'ақ^ының → // ^уол гейім басқа жұмұсқ'ауұстұ → // тағы қайсы ͡гөб̊ ͡адамдар → // сол гездің // ^іленійншіл жаст'істеді ↓ /// ↑ барлығы да шет^інен → // сен тұр мен атайын деген → // мықты жігіттер ͡б̊олұп̊ шықты ↓ /// ↑ сонұң арқасында газет → // ^йелге тыйражы ͡гөб̊өйгөнү → // жұртқ'үлкөн беделі ͡б̊олғаны → // ^уоқ^ұла ͡б̊астағаны → // тыйражының жүздөп көб̊өйгөнү → // сонұң салдары мыңдап → // жүз мыңдап ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Бірақ сол май-май болып трактор айдағанына өзім аса сенбеймін. Өйткені кейін байқадым оны. Соны шақырдық, мәселе ол трактор айдаған-айдамағанында емес, мәселе жазуында. Соның алғашқы кезде жақсы істеді, кейін үлкен ақын болып кетті. Ақын болғаннан кейін оған тапсырма беру, оған бәлен жаз, түген жаз деп бұйрық айту, е, ондай мүмкін болмай бара жатты. Ол асаулау келді ақының, ол кейін басқа жұмысқа ауысты. Тағы қайсы көп адамдар сол кездің «Лениншіл жаста» істеді. Барлығы да шетінен «сен тұр, мен атайын» деген мықты жігіттер болып шықты. Соның арқасында газет елге тиражы көбейгені, жұртқа үлкен беделі болғаны, оқыла бастағаны, тиражының жүздеп көбейгені, соның салдары мыңдап, жүз мыңдап.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ салыстырғанда былай // → т^уол гездегі баспасөзүңде // бұл кездегі баспасөзүңде ^йекеуі де кәдімгі жүгендеулі ат // → ат // мінетін ат // → ^йекеуі де ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ салыстырғанда ͡б̊ылай // → ^уол гездегі ͡б̊аспасөзүңдө // бұл гездегі ͡б̊аспасөзүңдө ^йекеуү де ͡гәдімгі жүгөндөул'ат // → ат // мінетін ат // → ^йекеуү де ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Салыстырғанда былай, ол кездегі баспасөзің де, бұл кездегі баспасөзің де, екеуі де – кәдімгі жүгендеулі ат, мінетін ат екеуі де.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қарап тұр ^йенді сен // → тоқтай тұр ↑ ↓ /// жемді кім беріп ↑^уотыр сол атқа / жемді қайдан жейд ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ қарап тұр ^йенді сен // → тоқтай тұр ↑ ↓ /// жемді ͡гім беріп ↑ ^уотұр сол атқа // жемді ͡ғайдан жейді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Қарап тұр енді сен, тоқтай тұр. Жемді кім беріп отыр сол атқа, жемді қайдан жейді?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ әәә // сонұң сөзүн сөйлейд // → сонұң айтқанымен жүред // → айдағанына көнөд // → көнбей көр //→ талқаныңды шығарад // ^йертең ↓ /// ↑ ал ^уо кезде де ійә // ^уо кездеде сені // асырады жем берді // бірақ айтқанын істетті ↓ /// ↑ былай былай // айырмашылығы // мына совет заманында / кеңес кезінде тұсаулаулы // кісендеулү болды ↓ /// ↑ ал қазіргі кезде // ұзұн арқан кең тұсау //→ түсіндің ғой ↓ /// ↑ алысқа шауып та кете алмайсың // → бірақ әйтеуүр айналаны былай ажырықты // анау жоңышқаны мына жерден // ана жерден бәрін айнала жүрүп жеуіңе болад // сондай ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ әәә // сонұң сөзүн сөйлөйд // → сонұң айтқанымен жүрөдү // → айдағанына ͡гөнөдү // → көмбөй гөр //→ талқаныңды шығарады // ^йертең ↓ /// ↑ ал ^уо кезде д'ійә // ^уо кездеде сені // ас^ырады жем берді // бірағ айтқанын істетті ↓ /// ↑ былай былай // айырмашылығы // мына совет заманында / кеңес кезінде тұсаулаулұ // кісендеулү ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ал ғазіргі ͡гезде // ұзұн арқаң гең тұсау //→ түсүндүң ғой ↓ /// ↑ алысқа шауұп та ͡гет'алмайсың // → бірағ әйтеуүр айналаны ͡б̊ылай аж^ырықты // анау жоңұшқ̊аны мына жерден // ана жердем бәрін айнала жүрүб̊ жеуүңө ͡б̊олады // сондай ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Ә-ә-ә соның сөзін сөйлейді, соның айтқанымен жүреді, айдағанына көнеді, көнбей көр, талқаныңды шығарады ертең. Ал о кезде де, иә, о кезде де сені асырады, жем берді, бірақ айтқанын істетті. Былай-былай айырмашылығы мына совет заманында, кеңес кезінде тұсаулаулы, кісендеулі болды. Ал қазіргі кезде ұзын арқан, кең тұсау, түсіндің ғой. Алысқа шауып та кете алмайсың, бірақ, әйтеуір, айналаны былай ажырықты, анау жоңышқаны мына жерден, ана жерден бәрін айнала жүріп жеуіңе болады, сондай.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уойбұуй // шырағым // → ^йенді басқаға // ^уөзүмнен артылып жатқан ақылым шамалы // → біреуге ақыл айтып қәайтейін // ^йенді // ^уосы ↓/// ↑ ^уосы күннүң // ^уөзү де дұрұс // қәзіргі жүргөн жүрүсүм // көргөн күнүм // істеп жатқан қызметім // сонұ атқара алсам // сол маған жетіп жатыр ↓/// ↑ басқаға ақыл айтұуға менің шамам қайда қәзір // → ↑ Қәзіргі заман // ^йенді басқа // жастар деген // білімі толысқан // көбүсінің // біздің // біздерден гөрү білімді ↓///	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уойб̊ұуй // шырағым // → ^йенді ͡б̊асқаға // ^уөзүмнөн артылыб̊ жатқан ақ^ылым шамалы // → біреуг'ақыл айтып қәайтейін // ^йенді // ^уосұ ↓/// ↑ ^уосұ ͡гүннүң // ^уөзү де дұрұс // қәзіргі жүргөн жүрүсүм // көргөң гүнүм // істеб̊ жатқаң ғызметім // сон'атқара алсам // сол маған жетіб̊ жатыр ↓/// ↑ басқағ'ақыл айтұуға менің шамам қайда ͡ғәзір // → ↑ қәзіргі заман // ^йенді ͡б̊асқа // жастар деген // біл^імі толұсқан // көб̊үсүнүң // біздің // біздерден гөрү ͡б̊іл^імді ↓///	Шерхан Мұртаза: Ойбой, шырағым, енді басқаға өзімнен артылып жатқан ақылым шамалы, біреуге ақыл айтып қайтейін енді осы. Осы күннің өзі де дұрыс, қазіргі жүрген жүрісім, көрген күнім, істеп жатқан қызметім, соны атқара алсам, маған сол жетіп жатыр. Басқаға ақыл айтуға менің шамам қайда қазір, қазіргі заман енді басқа. Жастар деген білімі толысқан көбісінің, біздің, біздерден гөрі білімі.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ жоқ // → ^уондай жоқ // →^йестіген жоқпын // → келіп алып // мынаны қалай істейміз //→ не істейміз деген // →^уондай башшыны көргөн жоқпын ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ жоқ // → ^уондай жоқ // → ^йестіген жоқпұн // → келіб̊ ͡алып // мынаны қалай істейміз //→ н'істейміз деген // → ^уондай башшыны ͡гөргөн жоқпұн ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Жоқ, ондай жоқ, естіген жоқпын, келіп алып, мынаны қалай істейміз, не істейміз деген ондай басшыны көрген жоқпын.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ бірақ мені шақырады // мынадай мынадай тақырыпқа жазсаңыз // → ^йекен // аралассаңыз // → ^йекен дейді ↓ /// ↑ ал ^йенді мынаны // қалай істейміз // мынаны қалай істейміз деген // башшыны көргөн жоқпын // ондай болған жоғ↓/// ↑ мен және араласұуға да тырыспаймын //→ ^уөйткөнү //→ ^уол айып болад ↓ /// ↑ істеп // ^уотырған адамға сен // келіп алып айдаладан // →^йей мынаны былай істе былай істе деген жөнсүз //→ әдепке жатпайд // этійкаға жатпайды // ^уондай нәрсе ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ бірағ мені шақ^ырады // мынадай мынадай тақ^ырыпқа жассаңыз // → ^йекен // аралассаңыз // → ^йекен дейді ↓ /// ↑ ал ^йенді мынаны // қалай істейміз // мынаны қалай істейміз деген // башшыны ͡гөргөн жоқпұн // ^уондай болған жоғ↓/// ↑ мен жән'араласұуға да тырыспаймын //→ ^уөйткөнү //→ ^уол айып полад ↓ /// ↑ істеп // ^уотұрған адамға сен // келіб̊ ͡алыб̊ ͡айдаладан // → ^йей мынаны ͡б̊ылай істе ͡б̊ылай істе деген жөнсүз //→ әдепке жатпайд // этійкаға жатпайды // ^уондай нәрсе ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Бірақ мені шақырады, «мынадай-мынадай тақырыпқа жазсаңыз екен, аралассаңыз екен» дейді. Ал енді «мынаны қалай істейміз, мынаны қалай істейміз» деген басшыны көрген жоқпын, ондай болған жоқ. Мен және араласуға да тырыспаймын, өйткені ол айып болады. Істеп отырған адамға сен келіп алып айдаладан, «Ей, мынаны былай істе, былай істе» дегенің жөнсіз, әдепке жатпайды, этикаға жатпайды ондай нәрсе.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ мен ↑^уосыдан // ыыы көп болған жоқ // ^йегемен қазақ̊ыстан газетінде // ^уосыдан // ^йекі үш ай бұрын қызыл залдағы жетпіс жеті // деген мақалам шықты ↓ /// ↑ көзіңізге түстү ма //→ түспеді ма білмеймін ↓ /// ↑ жетпіс жеті дегеніміз // ^уол мәжіліс // мәжілістің жетпіс жеті депұутаты бар //→ залымыз қызыл зал // ана сенатырлардікі басқа зал // көк зал ↑^уолардікі ↓ /// ↑ ^уолар //→ ^уотыз тоғыз саны // біздікі жетпіс жеті ↓ /// ↑ сонда айтылад / сонда сол қызыл // залдағы жетпіс жетінің істеп //→ ^уотқан тіршілігінің бірсыпырасы қамтылад ↓ /// ↑ ал жалпы // қысқаша айтқанда //әнеугүні үлкөн мына //→ ^уосы // сайлау алдында // сайлау тұуралы // құжаттар қабылданар кезде // үлкөн айтыс болды ↓ /// ↑ біздің // ыыы айталы деген депұутатымыз // мына // депұутаттыққа сайланатын // кандыйдаттар қазақ тілінен сынақтан //→ ^уөтс̆үн деген пікір тастады ↓ /// ↑ содан шығып кетті мәселе // → сонұ қойған кезде мәселені // жалпы мәселе қазақ тілі тұуралы // болұп кетті // сонұң ірөлү // сонұң беделі тұуралы мәселе болды ↓ /// ↑ ^йенді біздің қазақ тіліміз мемлекеттік тіл деп басталад // → констійтұуційа бойынша // сонұң дәрежесі қаншалықты //→ ^йекенін // мемлекеттік тілдің дәрежесі қаншалықты //→ ^йекенін сол картыйнадан байқауға болад ↓ /// ↑ көп̊шілігі //→ депұутаттардың көп̊шілігі қазақ тілінің мемлекеттік тілі // ыыы // жаңағы // сынаққа ↑^йенгізілсін // ыы // әлгі // жаңадан сайланатын депұутаттар сол сынақтан //→ ^уөтс̆үн дегенге қарсы // дауұс берд ↓ /// ↑ мен қәзір нақты санын білмеймін // блакнотымда жазұулы // → ^йеді ↑^уонұң барлығы // → басым көп̊шілігі депұутаттардың қарсы болд ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ мен ↑^уосұдан // гөп полған жоқ // ^йегемең ғазақ̊ыстан газетінде // ^уосұдан // ^йек'үш ай бұрұң ғызыл залдағы жетпіш шеті // деген мақалам шықты ↓ /// ↑ көз^үңүзге түстү ма //→ түспөдү ма ͡б̊ілмеймін ↓ /// ↑ жетпіш шеті дегеніміз // ^уол мәж^іліс // мәж^ілістің жетпіш шеті депұутаты ͡б̊ар //→ зал^ымыз ғызыл зал // ана сенатырлардікі ͡б̊асқа зал // көк зал ↑ ^уолардікі ↓ /// ↑ ^уолар //→ ^уотұз тоғұс саны // біздікі жетпіш шеті ↓ /// ↑ сонд'айтылад // сонда сол ғызыл // залдағы жетпіш шет^інің істеп //→ ^у^уотқан тіршілігінің бірсыпырасы қамтылады ↓ /// ↑ ал жалпы // қысқаш'айтқанда //әнеугүн'үлкөн мына //→ ^уосұ // сайла'алдында // сайлау тұуралы // құжаттар ғаб̊ылданар ͡гезде // үлкөн айтыс ͡полдұ ↓ /// ↑ біздің // айталы деген депұутатымыз // мына // депұутаттыққа сайланатын // кандыйдаттар ғазақ тіл^інен сынақтан //→ ^уөтč̆үн дегем пікір тастады ↓ /// ↑ содан шығып кетті мәселе // → сонұ қойғаң гезде мәселені // жалпы мәселе қазақ тілі тұуралы // болұп кетті // сонұң ^ірөлү // сонұң беделі тұуралы мәселе ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊іздің ͡ғазақ тіл^іміз мемлекеттік тіл деп пасталад // → констійтұусүйа ͡б̊ойұнша // сонұң дәрежесі ͡ғаншалықты //→ ^йекенін // мемлекеттік тілдің дәрежесі ͡ғаншалықты //→ ^йекенін сол гартыйнадам байқауға ͡б̊олады ↓ /// ↑ көп̊шілігі //→ депұутаттардың ͡гөп̊шілігі ͡ғазақ тіл^інің мемлекеттік тілі // жаңағы // сынаққа ↑^йеңгізілсін // // әлгі // жаңадан сайланатын депұутаттар сол сынақтан //→ ^уөтč̆үн дегеңге қарсы // дауұс ͡перд ↓ /// ↑ мең ғәзір нақты саным білмеймін // блакнотұмда жазұулұ // → ^й^йеді ↑^уонұң барлығы // → басым ͡гөп̊шілігі депұутаттардың ͡ғарсы ͡б̊олды ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Мен осыдан көп болған жоқ, «Егемен Қазақстан» газетінде осыдан 2-3 ай бұрын «Қызыл залдағы 77» деген мақалам шықты. Көзіңізге түсті ме, түспеді ме, білмеймін. 77 дегеніміз ол – мәжіліс, мәжілістің 77 депутаты бар, залымыз – қызыл зал, ана сенаторлардікі басқа зал, көк зал олардікі. Олар 39 саны, біздікі 77. Сонда айтылады, сонда сол қызыл залдағы 77-нің істеп отқан тіршілігінің бірсыпырасы қамтылады. Ал жалпы, қысқаша айтқанда, әнеугүні үлкен мына осы сайлау алдында, сайлау туралы құжаттар қабылданар кезде үлкен айтыс болды. Біздің Айталы деген депутатымыз «мына депутаттыққа сайланатын кандидаттар қазақ тілінен сынақтан өтсін» деген пікір тастады. Содан шығып кетті мәселе. Соны қойған кезде мәселені, жалпы мәселе қазақ тілі туралы болып кетті, соның рөлі, соның беделі туралы мәселе болды. Енді біздің қазақ тіліміз – мемлекеттік тіл деп басталады конституция бойынша, соның дәрежесі қаншалықты екенін, мемлекеттік тілдің дәрежесі қаншалықты екенін сол картинадан байқауға болады. Көпшілігі, депутаттардың көпшілігі қазақ тілінің, мемлекеттік тілі жаңағы сынаққа енгізілсін, әлгі жаңадан сайланатын депутаттар сол сынақтан өтсін дегенге қарсы дауыс берді. Мен қазір нақты санын білмеймін, блокнотымда жазулы еді оның барлығы, басым көпшілігі депутаттардың қарсы болды.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қазақ тілінің мемлекеттік тіл ^йекендігіне // білдіңіз бе ↑ /// ↑ демек // бұл байағы // мемлекеттік деген атағы бар ↓ /// ↑ тіл мемлекеттік тіл дегенменен // → ^уол мына қоғамның ісінде // жалпы ↑ ^уөмүрімізде // сонау үкіметтен бастап // парламент // мійнійстрліктер // ведмоствалар // әйтеуүр қай кеңсе болсын // → сол кеңсенің барлығында // → ^уол // → ^йекінші дәрежеде // тұрған тіл деген сөз ↓ /// ↑ бәлкім мүлдө жұмұссыз //→ безделнійк деген сөз // әшейін жәй қойып қойған байағы↓ /// ↑ байағы голощокійн заманында // ыы бізді // ненің басын // мына жоғары кеңес қой // → ^уо гезде // сонұ // → ^йелтай // → ^йерназаров деген кісі басқарыпты ↓ /// ↑ кәдімгі дөңгөлөк // → қазақы әдемі бөрүк кійіп алып // → ^уотырад ↓ /// ↑ ^йекен // шешпейді // → ^йекен және // шешпейтін себ̊еб̊і бар // болұу керек // ійә // сол // → ^уотырады ↓ /// ↑ мәселенің бәрін голощокійн шешед // сонұң айтқаны айтқан //→ сонұң бәрі // → ^уорындалад // ана кісі // → ^уотырад // а // бірақ презіидент // білдіңіз бе↑ /// ↑ а қәзір // біздің қазақ тіліміздің // дәрежесі де // дәл сондай // көңүліңе келсін //→ келмесін сондай // үкіметтің үйүнде қазақ тілі жүрмейд // іс істемейд қәзір // бәлкім презіиденттің кеңсесінің //→ ^уөзүнде де // ал біздегі жағдай жаңағыдай ↓ /// ↑ ійә // мәжілістегі // жетпіс жеті депұутаттың // басым көп̊шілігі // қазақ тілін мойындамад ↓ /// ↑ мен сенатты қосып айтып //→ ^уотырған жоқпын // білмеймін //→ ^уонда қандай //→ ^йекенін //→ ^уолар үшүн жауап бермеймін ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ қазақ тіл^інің мемлекеттік тіл ^йекендігіне // білдіңіз ͡б̊е ↑ /// ↑ демек // бұл байағы // мемлекеттік деген атағы ͡б̊ар ↓ /// ↑ тіл мемлекеттік тіл дегемменен // → ^уол мына ͡ғоғамның ісінде // жалпы ↑ ^уөмүрүмүзде // сона'үк^үмөттен бастап // парламент // мійнійстрліктер // ведмоствалар // әйтеуүр ғай геңсе ͡б̊олсұн // → сол геңсенің барлығында // → ^уол // → ^йекінші дәрежеде // тұрған тіл деген сөз ↓ /// ↑ бәлкім мүлдө жұмұссұз //→ безделнійк деген сөз // әшейін жәй ғойұп қойғам байағы↓ /// ↑ байағы голошшокійн заманында ͡б̊ізді // ненің басын // мына жоғары ͡геңес қой // → ^уо гезде // сонұ // → ^йелтай // → ^йерназаров дегең гісі ͡б̊асқарыпты ↓ /// ↑ кәдімгі дөңгөлөк // → қазақ'әдемі бөрүк кійіб̊ ͡алып // → ^уот^ұрады ↓ /// ↑ ^йекен // шешпейді // → ^йекен және // шешпейтін себ̊^йеб̊і бар // болұу ͡герек // ійә // сол // → ^уот^ұрады ↓ /// ↑ мәселенің бәрін голошшокійн шешед // сонұң айтқан'айтқан //→ сонұң бәрі // → ^уорұндалады // ана ͡гісі // → ^уот^ұрад // а // бірақ презіидент // білдіңіз ͡б̊е↑ /// ↑ а қәзір // біздің ͡ғазақ тіл^іміздің // дәрежесі де // дәл сондай // көңүлүңө келсін //→ келмесін сондай // үк^үмөттің үйүндө қазақ тілі жүрмөйдү // іс істемейд қәзір // бәлкім презіиденттің ͡геңсесінің //→ ^уөзүндө де // ал біздегі жағдай жаңағыдай ↓ /// ↑ ійә // мәж^ілістегі // жетпіш шеті депұутаттың // басым ͡гөп̊шілігі // қазақ тілін мойұндамады ↓ /// ↑ мен сенатты қосұб̊ ͡айтып //→ ^уотұрған жоқпұн // білмеймін //→ ^уонда ͡ғандай //→ ^йекенін //→ ^уолар үшүн жауап пермеймін ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Қазақ тілінің мемлекеттік тіл екендігіне, білдіңіз бе. Демек, бұл баяғы мемлекеттік деген атағы бар. Тіл – мемлекеттік тіл дегенменен ол мына қоғамның ісінде, жалпы өмірімізде, сонау үкіметтен бастап парламент, министрліктер, ведомствалар, әйтеуір қай кеңсе болсын, сол кеңсенің барлығында ол екінші дәрежеде тұрған тіл деген сөз. Бәлкім мүлде жұмыссыз, "бездельник" деген сөз, әншейін жай қойып қойған баяғы. Баяғы заманда Голощекин заманында бізді ненің басын мына жоғары кеңес қой о кезде, соны Елтай Ерназаров деген кісі басқарыпты. Кәдімгі дөңгелек, қазақы әдемі бөрік киіп отырады екен, шешпейді екен және шешпейтін себебі бар болу керек, иә, сол отырады. Мәселенің бәрін Голощекин шешеді, соның айтқаны айтқан, соның бәрі орындалады. Ана кісі отырады, бірақ президент, білдіңіз бе. Біздің қазақ тіліміздің дәрежесі де қазір дәл сондай. Көңіліңе келсін, келмесін, сондай. Үкіметтің үйінде қазақ тілі жүрмейді, іс істемейді, қазір, бәлкім, президенттің кеңсесінің өзінде де, ал біздегі жағдай жаңағыдай. Иә, мәжілістегі 77 депутаттың басым көпшілігі қазақ тілін мойындамады. Мен сенатты қосып айтып отырған жоқпын, білмеймін онда қандай екенін, олар үшін жауап бермеймін.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ білем негізі // → негізі білемін ↓ /// ↑ а бірақ ^йенді // сенат дауұсқа түспегенін // қайдан білейін деп ^йедің // сенат та дауұсқа түстү айтпақ̊шы ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ білем нег^ізі // → нег^ізі ͡б̊ілемін ↓ /// ↑ а бірақ ^йенді // сенат дауұсқа түспөгөнін // қайдам білейін деп ^йедің // сенат та дауұсқа түст'айтпақ ̊шы ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Білем негізі, негізі білемін. Бірақ енді сенат дауысқа түспегенін қайдан білейін деп едің, сенат та дауысқа түсті, айтпақшы.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ійә // → ^уоларда да көп̊шүлүг жаңағыдай нәтійже берд↓///	Шерхан Мұртаза:↑ ійә // → ^у^уоларда да ͡гөп̊шүлүг жаңағыдай нәтійже ͡б̊ерд ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Иә, оларда да көпшілік жаңағыдай нәтиже берді.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ жер қайда // → ^йенді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ійә // → ^у^уоларда да ͡гөп̊шүлүг жаңағыдай нәтійже ͡б̊ерды ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Жер қайда енді...
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ійә ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ ійә ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Иә.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ әрійне ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ әрійне ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Әрине.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ солай болұуы да мүмкүн ↓ /// ↑ ал ^йенді шырағым // біздің парламенттің беделі //→ парламент деген аты зор // бірақ із жүзінде барлығы // мына бійлік үкіметтің қолында ↓ /// ↑ бізге үй беретін де үкімет // бізге әрі беріден кейін ақ̊ша беретін де үкімет // айлық тағы басқалар ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ солай болұуұ да мүмкүн ↓ /// ↑ ал ^йенді шырағым // біздің парламенттің беделі //→ парламент деген аты зор // бірағ іж жүзүндө ͡б̊арлығы // мына ͡б̊ійліг үк^үмөттің ͡ғолұнда ↓ /// ↑ бізг'үй беретін д'үк^үмөт // бізг'әрі берідең гейін ақ̊ша ͡б̊еретін д'үк^үмөт // айлық тағы ͡б̊асқалар ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Солай болуы да мүмкін. Ал енді, шырағым, біздің парламенттің беделі, парламент деген аты зор, бірақ іс жүзінде барлығы, мына билік үкіметтің қолында. Бізге үй беретін де – үкімет, бізге әрі беріден кейін ақша беретін де – үкімет, айлық т.б.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ аа: бұл себеп // бұл көб̊інесе депұутаттыққа ұсұнылатын адамдар // мына лауазымды адамдар ↓ /// ↑ лауазымды адамдарда // депұутат непрійкосновенность //депұутата деген бар ↓ /// ↑ мейлің сен біреудің тұмсұғын бұз // қанат // мейлің сен біреуді ұрұп жық // ішіп жүр //→ мас болұп жүр //→ ^уол үшүн сен сотталмайсың // → дәл //→ ^уосы біреуді //→ ^уөлтіріп //→ қолма-қол бір қылмыс істемесең //→ жүре бересің ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ аа: ͡б̊ұл себ̊еп // бұл гөб̊̊інесе депұутаттыққ'ұсұнұлатын адамдар // мына ^ылауазымд'адамдар ↓ /// ↑ ^ылауазымд'адамдарда // депұутат непрійкосновенност' //депұутата дегем бар ↓ /// ↑ мейлің сем біреудүң тұмсұғұм бұз // қанат // мейлің сем біреуд'ұрұп жық // ішіб̊ жүр //→ мас ͡полұб̊ жүр //→ ^уол үшүн сен сотталмайсың // → дәл //→ ^уосұ ͡б̊іреудү //→ ^уөлтүрүп //→ қолма-͡ғол бір ғылмыс істемесең //→ жүрө ͡б̊ересің ↓ ///	Шерхан Мұртаза: А-аа, бұл себеп, бұл көбінесе депутаттыққа ұсынылатын адамдар – мына лауазымды адамдар. Лауазымды адамдарда депутат, "неприкосновенность депутата" деген бар. Мейлің сен біреудің тұмсығын бұз, қанат, мейлің сен біреуді ұрып жық, ішіп жүр, мас болып жүр, ол үшін сен сотталмайсың, дәл осы біреуді өлтіріп, қолма-қол бір қылмыс істемесең, жүре бересің.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қолма-қол ұсталмасаң // ійә // бізде бір депұутаттар бар айқайлап // ^уотырад //→ керек болатын болса // кейде сол боқтауға дейін // бара жаздайд ↓ /// ↑ ал // ^йешкім //→ ^уоған әй қой //→ мынауың тәртіп̊сіздік қой деп //→ айтып жазғыра алмайды ↓ /// ↑ ^ырас бізде этійка мәселесі жөнүнде // адамдар да бар // → депұутаттардың этійкалық тәртібіне //→ ^уоған бірде бір мәселе // қаралған жоқ ↓ /// ↑ сол комійссійада // бұл жөнүнде //→ бірде бір мәселе қаралған жоқ ↓ /// ↑ бір адамның тәртібі қаралған жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ қолма-͡ғол ұсталмасаң // ійә // бізде ͡б̊ір депұутаттар ͡б̊ар айқайлап // ^уот^ұрады //→ керек болатым болса // кейде сол боқтауға дейін // бара жаздайды ↓ /// ↑ ал // ^йешкім //→ ^уоған әй ғой //→ мынауұң тәртіп̊сіздік қой деп //→ айтыб̊ жазғыр'алмайды ↓ /// ↑ ^ырас ͡пізд'этійка мәселесі жөнүндө // адамдар да ͡б̊ар // → депұутаттардың этійкалық тәртіб̊іне //→ ^уоғам бірде ͡б̊ір мәселе // қаралған жоқ ↓ /// ↑ сол гомійссійада // бұл жөнүндө //→ бірде ͡б̊ір мәселе қаралған жоқ ↓ /// ↑ бір адамның тәртіб̊і ͡ғаралған жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Қолма-қол ұсталмасаң, иә, бізде бір депутаттар бар, айқайлап отырады, керек болатын болса, кейде сол боқтауға дейін бара жаздайды. Ал ешкім оған «Әй, қой, мынауың тәртіпсіздік қой» деп айтып жазғыра алмайды. Рас, бізде этика мәселесі жөнінде адамдар да бар, депутаттардың этикалық тәртібіне, оған бірде-бір мәселе қаралған жоқ сол комиссияда, бұл жөнінде бірде-бір мәселе қаралған жоқ. Бір адамның тәртібі қаралған жоқ.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ болад //→ ^уондай //→ болад // іиә // тұмсұғынан ұрған жоқ ↓ /// ↑ ^іресейдің // депұутаттары сыйақты //→ жағадан алып жыртылған жоқ //→ ^йешкімнің жағасы ↓ /// ↑ а бірақ қатты-қатты сөздөр айып // → бірін-бірі кәдімгідей // намысқа тійетін сөздөр айтылад //→ болад ^уондай ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ болады //→ ^уондай //→ болад // іиә // тұмсұғұнан ұрған жоқ ↓ /// ↑ ^іресейдің // депұутаттары сыйақты //→ жағадан алыб̊ жыртылған жоқ //→ ^йешкімнің жағасы ↓ /// ↑ а бірақ қатты-қатты сөздөр айып // → бірім-бірі ͡гәдімгідей // намысқа тійетін сөздөр айтылады //→ болады ^уондай ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Болады ондай, болады, иә, тұмсығынан ұрған жоқ, Ресейдің депутаттары сияқты жағадан алып, жыртылған жоқ ешкімнің жағасы. Бірақ қатты-қатты сөздер айтып, бірін-бірі кәдімгідей намысқа тиетін сөздер айтылады, болады ондай.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ құдай сақтасын //→ ^уондай нәрсені //→ ^уөмүрі //→ ^йестіген де //→ ^йемеспін //→ білген де //→ ^йемеспін ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ құдай сақтасын //→ ^уондай нәрсені //→ ^уөмүрү //→ ^йестіген де //→ ^йемеспін //→ білген де //→ ^йемеспін ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Құдай сақтасын, ондай нәрсені өмірі естіген де емеспін, білген де емеспін.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ аа: жоқ // үйтіп айтқан адамды ^йестіген жоқпын ↓ /// ↑ мен соңғұ гездегі //→ осы кезінде айқайласып та // дауласып та жаттық ↓ /// ↑ соңғұ кезде мен // ^уосы бір жылға тайау ұуақытта // менің денсаулығым нашар болд ↓ /// ↑ мен алматының // ^йемханасында үш ай жаттым //→ мұндағы ^йемханада үш ай жаттым //→ бұурабайда жаттым //→ сөйтүп көп нәрселерге мен араласқан жоқпын //→және // ^уоған зауқым да болған жоқ ↓ /// ↑ ^йе шынын айтс̆ам // мен көп әлгі талқыланып жатқан // мәселелерге дендеп/тұтастай // ^уонұ түсүніп // онұң барлығын // е мына жері кем // ^йекен //→мына жері артық //→ ^йекен деген // мәселелерді талдап // біліп жатқан да жоқпын //→ ^уонұ // мәселенің шыны //→ егер керек болатын болса ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ жоқ // үйтүб̊ ͡айтқан адамды ^йестіген жоқпұн ↓ /// ↑ мен соңғұ гездегі //→ ^уосұ ͡гезінд'айқайласып та // дауласып та жаттық ↓ /// ↑ соңғұ ͡гезде мен // ^уосұ ͡б̊ір жылға тайа'ұуақытта // менің денсаулұғұм нашар ͡б̊олд ↓ /// ↑ мен алматының // ^йемқанасынд'үш ай жаттым //→ мұндағы ^йемқанад'үш ай жаттым //→ бұураб̊айда жаттым //→ сөйтүп көп нәрселерге мен араласқан жоқпұн //→және // ^уоған зауқұм да ͡б̊олған жоқ ↓ /// ↑ ^йе шынын айтč̆ам // мең гөб̊ ͡әлгі талқыланыб̊ жатқан // мәселелерге дендеп //тұтастай // ^уонұ түсүнүп // ^уонұң барлығын // ^йе мына жері ͡гем // ^йекен //→ мына жер'артық //→ ^йекен деген // мәселелерді талдап // біліб̊ жатқан да жоқпұн //→ ^уонұ // мәселенің шыны //→ ^йегер ͡герек болатым болса ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Жоқ, үйтіп айтқан адамды естіген жоқпын. Мен соңғы кездегі, осы кезінде айқайласып та, дауласып та жаттық. Соңғы кезде, мен осы бір жылға таяу уақытта менің денсаулығым нашар болды. Мен Алматының емханасында 3 ай жаттым, мұндағы емханада 3 ай жаттым, Бурабайда жаттым, сөйтіп көп нәрселерге мен араласқан жоқпын және оған зауқым да болған жоқ. Е, шынын айтсам, мен көп әлгі талқыланып жатқан мәселелерге дендеп, тұтастай оны түсініп, оның барлығын мына жері кем екен, мына жері артық екен деген мәселелерді талдап, біліп жатқан да жоқпын оны, мәселенің шыны, егер керек болатын болса.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ сондай дүнүйені // бетіме шыжғырып басып жүр // көп адамдар //→ онұ жазды да әріберден гейін ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ сондай дүнүйөнү // бет^іме шыжғырып пасыб̊ жүр // көб̊ ͡адамдар //→ ^уонұ жазды д'әріб̊ерден гейін ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Сондай дүниені бетіме шыжғырып басып жүр көп адамдар оны жазды да, әріберіден кейін.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уөкүнүшті // ^уөкүнүшің бар ма // дейсің ба ↑ /// ↑ әрійне көп // ^уөкүнүш //→ ^уонұң бәрін тізіп // жата берсе ^ұуөкүнүш немене ^уөкүнүш //→ ^уөкүнүш жеке басымда //→ ^йемес менің //→ ^уөкүнүш біздің жеріміздің // соншалық ұланғайыр //→ ^йекендігі //→ сонұң ішінде // сол жерде біз // бір ақ ұуұс болұп //→ ^уотырғанымыз //→ ^уөкүнүш ↓ /// ↑ йәғіни демографыйа //→ жалғыз менің //→ ^уөз басымды айтып //→ ^уотқан жоқпын мен //→ ұлттың басындағы қасірет бұл ↓ /// ↑ ^уонұ жұрттың басқасы // басқаларұ мен сыйақты //→ ^уойлай ма //→ ^уойламай ма //→ ^уонұ мен білмеймін ↓ /// ↑ қарап //→ ^уотырыңыз шығысыңызда мынау // → ұлұ мемлекет // ^уотыр //→ мійллійардтан асып жығылып //→ ^йенді миллиард жарымға // бара жатыр // мына жағымызда қалың //→ ^уорман //→ ^уода көп //→ ^йел // сол //→ ^йекі ұлұ мемлекеттің //→ ^уортасында біз //→ ^уон бес мійллійонға жетер жетпес халық //→ ^йекенбіз //→ сонұң ішінде қазағы сегіз мійллійонға жетер жетпес //→ ^йекен қәзір ↓ /// ↑ бір ақ ^ұуысқа жетпейді // мына жағыңда //→ ^уөзбегіңнің //→ ^уөзү бізденгөрі //→ ^уәлдеғайда озып кетті ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уөкүнүштү // ^уөкүнүшүң бар ма // дейсің ба ↑ /// ↑ әрійне ͡гөп // ^уөкүнүш //→ ^уонұң бәрін тізіп // жата ͡б̊ерсе ^ұуақытымыж жетпейд ↓ /// ↑ ^уөкүнүш немене ^уөкүнүш //→ ^уөкүнүш шеке ͡б̊асымда //→ ^йемес менің //→ ^уөкүнүш біздің жер^іміздің // соншалығ ұлаңғайыр //→ ^йекендігі //→ сонұң ішінде // сол жерде ͡б̊із // бір ағ ұуұс ͡полұп //→ ^уотұрғанымыз //→ ^уөкүнүш ↓ /// ↑ йәғ^іній демографыйа //→ жалғыз менің //→ ^уөз ͡б̊асымд'айтып //→ ^уотқан жоқпұн мен //→ ұлттұң басындағы қас^ірет пұл ↓ /// ↑ ^уонұ жұрттұң басқасы // басқаларұ мен сыйақты //→ ^уойлай ма //→ ^уойламай ма //→ ^уонұ мем білмеймін ↓ /// ↑ қарап //→ ^уот^ұрұңыш шығысыңызда мынау // → ұлұ мемлекет // ^уотұр //→ мійллійардтан асыб̊ жығ^ылып //→ ^йенді мыйллыйард жарымға // бара жатыр // мына жағ^ымызда ͡ғалың //→ ^уорман //→ ^уода ͡гөп //→ ^йел // сол //→ ^йек'ұлұ мемлекеттің //→ ^уортасында ͡б̊із //→ ^уом бес мійллійоңға жетер жетпес халық //→ ^йекембіз //→ сонұң ішінде қазағы сегіз мійллійоңға жетер жетпес //→ ^йекең ғәзір ↓ /// ↑ бір ақ ^ұуұсқа жетпейді // мына жағыңда //→ ^уөзб̊өгүңнің //→ ^уөзү ͡б̊іздеңгөрү //→ әлдеғайда ^уозұп кетті ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Өкінішті, өкінішің бар ма дейсің бе? Әрине, көп өкініш, оның бәрін тізіп жата берсе, уақытымыз жетпейді. Өкініш, немене өкініш, өкініш жеке басымда емес менің, өкініш – біздің жеріміздің соншалық ұланғайыр екендігі, соның ішінде сол жерде біз бір-ақ уыс болып отырғанымыз – өкініш. Яғни демография, жалғыз менің өз басымды айтып отқан жоқпын мен, ұлттың басындағы қасірет бұл. Оны жұрттың басқасы басқалары мен сияқты ойлай ма, ойламай ма, оны мен білмеймін. Қарап отырыңыз, шығысыңызда мынау ұлы мемлекет отыр, миллиардтан асып-жығылып, енді миллиард жарымға бара жатыр, мына жағымызда қалың орман, ол да көп ел, сол екі ұлы мемлекеттің ортасында біз 15 миллионға жетер-жетпес халық екенбіз, соның ішінде қазағы 8 миллионға жетер-жетпес екен қазір. Бір-ақ уысқа жетпейді, мына жағыңда Өзбегіңнің өзі бізден көрі әлдеқайда озып кетті.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ көб̊өйүп пара жатыр ↓ /// ↑ ^уосұнда мынау б̊іздің мәжіліс палатасының бастығыменем бір ғытайдың ^йелшісі дыйпламаты ͡гездесті ↓ /// ↑ кездескендег' айтқаны //→ жармахан тұйақбайға // құдай әділетč̆із дейт // қыйын мәселе⁀ғой селк ^йете қаласың // адам шошұйтұн нәрсе // құдай әділетč̆із дейд ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ көб̊̊^уөйүп пара жатыр ↓ /// ↑ ^уосұнда мынау б̊іздің мәж^іліс палатасының бастығыменем бір ғытайдың ^йелшісі дыйпламаты ͡гездесті ↓ /// ↑ кездескендегі айтқаны //→ жармахан тұйақбайға // құдай әд^ілетč̆із дейді // қыйын мәселе⁀ғой селк ^йете қаласың // адам шошұйтұн нәрсе // құдай әд^ілетč̆із дейді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Көбейіп бара жатыр. Осында мынау біздің мәжіліс палатасының бастығыменен бір Қытайдың елшісі, дипломаты кездесті. Кездескендегі айтқаны Жармахан Тұяқбайға: «Құдай әділетсіз» дейді, қиын мәселе ғой, селк ете қаласың, адам шошитын нәрсе, «Құдай әділетсіз» дейді.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ не істеу герек // көб̊өйүу герек ↓ /// Шерхан Мұртаза: ↑ презіидент тап̊сырма берді жыйырма мійллійонға жетейік // → ^уон бесінші жылға дейін ↓ /// ↑ ал не бітіріп жүрсүңдер // қанша балаң бар сенің // → ^уөзүңнің ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ н'істеу герек // көб̊̊^уөйүу герек ↓ /// шерхан мұртаза: ↑ презіидент тап̊сырма ͡б̊ерді жыйырма мійллійоңға жетейік // → ^уом бесінші жылға дейін ↓ /// ↑ ал не ͡б̊іт^іріб̊ жүрсүңдөр // қанша ͡б̊алаң бар сенің // → ^уөзүңнүң ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Не істеу керек? Көбею керек. Жүргізуші: Қалай? Шерхан Мұртаза: Президент тапсырма берді, 20 миллионға жетейік 15-ші жылға дейін. Ал не бітіріп жүрсіңдер, қанша балаң бар сенің өзіңнің?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ійншаалла / көб̊өйсін ^уодан да ↓ /// ↑ ал қәзір // мына бізде // бір жағы п̊сыйхологыйа бұзұлған // екінші жағынан // тұрмұс бійлейді адамды ↓ /// ↑ қәзір сұр бойдақтар // көп бізде // қартайған қыздар көп бізде //→ ↑^уөсім жоқ // үйлөнгендердің //→ ^уөзүнде бір бала //→ ^йекі бала ↓ /// ↑ ^умұны простой васпроизводство дейді // эканомыйканың тілінде // басқа бас //→ ^уөнім жоқ ↓ /// ↑ ^уөнім болұу үшүн // тым болмаса үш бала // болұуы керек қой ↓ /// ↑ бір бала артық тұуып //→ ^уондай жоқ бізде қәзір // бар //→ ^йеді анау ауылда //→ әсіресе //→ бесеуден // алтаудан // жетеуден // тіпті ↑ ^уонға дейін тұуатын бар //→ ^йеді ↓ /// ↑сондай үйлер //→ ^уотбасылар болатын //→ ^уолар да тарылды қәзір //→ ^уолар да // тартына бастад // азайа бастад // тұуу деген оларда да ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ійншаалла // көб̊̊^уөйсүн ^уодан да ↓ /// ↑ ал ғәзір // мына ͡б̊ізде // бір жағы п̊сыйхологұйа ͡б̊ұзұлған // ^йекінші жағ^ынан // тұрмұс ͡пійлейд'адамды ↓ /// ↑ қәзір сұр ͡б̊ойдақтар // көп пізде // қартайғаң ғыздар ͡гөп пізде //→ ↑ ^уөсүм жоқ // үйлөңгөндөрдің //→ ^уөзүндө ͡б̊ір ͡б̊ала //→ ^йекі ͡б̊ала ↓ /// ↑ мұнұ простой васпроизводство дейді // эканомұйканың тілінде // басқа ͡б̊ас //→ ^уөнүм жоқ ↓ /// ↑ ^уөнүм болұ'үшүн // тым болмас'үш бала // болұуұ ͡герек қой ↓ /// ↑ бір ͡б̊ал'артық тұуұп //→ ^уондай жоқ ͡пізде қәзір // бар //→ ^йед'анау ауұлда //→ әс^іресе //→ бесеудөн // алтаудан // жетеудөн // тіпті ↑ ^уоңға дейін тұуатым бар //→ ^йеді ↓ /// ↑сондай үйлөр //→ ^уотпасылар ͡б̊олатын //→ ^уолар да тарылды қәзір //→ ^уолар да // тартына ͡б̊астады // азайа ͡б̊астады // тұуұу деген ^уоларда да ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ИншаАлла, көбейсін одан да. Ал қазір мына бізде бір жағы психология бұзылған, екінші жағынан тұрмыс билейді адамды. Қазір сұр бойдақтар көп бізде, қартайған қыздар көп бізде, өсім жоқ. Үйленгендердің өзінде бір бала, екі бала. Мұны простой воспроизводство дейді экономиканың тілінде, басқа бас өнім жоқ, өнім болу үшін тым болмаса үш бала болуы керек қой. Бір бала артық туып, ондай жоқ бізде қазір, бар еді анау ауылда әсіресе, бесеуден, алтаудан, жетеуден, тіпті онға дейін туатын бар еді үйлер. Сондай отбасылар болатын, олар да тарылды қазір, олар да тартына бастады, азая бастады туу деген оларда да.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ мінекій ↑^уосындай жағдайда қәсірет //→ ^йең үлкөн қәуүп //→ ^уосы бізде ↓ /// ↑ ^йертең күнүмді көр алмай қалам // мен аш боламын // өлүп қалам // ауұрмай сырқамай дейтін //→ ^уол //→ ^йекінші пландағы қәсірет //→ ең үлкөн қәсірет //→ ^уосы //→ ^уөнімінің жоқтұғы бізде ↓ /// ↑ үкүмет білмей ме //→ ^уосыны //→ қалай қайғыланбайд ↓ /// ↑ ал //→ ^йенді мынау шет //→ ^йелден келіп жатқан //→ ^уотандастарымыз біздің //→ ^уоралмандар //→ соларға көп қыйанат жасаймыз // көб̊үнесе құшағымызды жайып // кәдімгідей жағдай жасап // үй жәй беріп жер беріп // азаматтық беріп мәселесін тезтез шешіп // жылдар бойына сандалып // жүретіндер көп осында // үй жоқ // жасырынып келед // көб̊үсі әрбірден кейін ійә //→ ұрұқ̊сатс̆ыз квотасыз // келгеннен кейін //→ ^уонұң көрөтіні азабы сұмдұқ // анда барса да //→ ^уонұ түртпектейді // мында барса да түртпектейді // жұмұс бермейді // үй жоқ жәй жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ мінекій // ^уосұндай жағдайда ͡ғәс^ірет //→ ^йең үлкөң ғәуүп //→ ^уосұ ͡б̊ізде ↓ /// ↑ ^йертең ͡гүнүмдү көр алмай ғалам // мен аш боламын // ^уөлүп қалам // ауұрмай сырқамай дейтін //→ ^уол //→ ^йекінші пландағы қәс^ірет //→ ^йең үлкөң ғәс^ірет //→ ^уосұ //→ ^уөн^үмүнің жоқтұғұ ͡б̊ізде ↓ /// ↑ үкүмөт пілмей ме //→ ^уос^ұнұ //→ қалай ғайғыламбайды ↓ /// ↑ ал //→ ^йенді мынау шет //→ ^йелдең геліб̊ жатқан //→ ^уотандастарымыз ͡б̊іздің //→ ^уоралмандар //→ соларға ͡гөп қыйанат ͡шасаймыз // көб̊̊үнөсө құшағымызды жайып // кәдімгідей жағдай жасап // үй жәй беріб̊ жер ͡б̊еріп // азаматтық ͡періп мәселесін тезтеш шешіп // жылдар ͡б̊ой^ұна сандалып // жүрөтүндер ͡гөп ^уосұнда // үй жоқ // жас^ырынып келеді // көб̊̊үс'әрб̊ірден кейін ійә //→ ұрұқ̊сатč̆ыз квотасыз // келгеннең гейін //→ ^уонұң ͡гөрөтүн'азаб̊ы сұмдұқ // анда ͡б̊арса да //→ ^уонұ түртпөктөйді // мында ͡б̊арса да түртпөктөйді // жұмұс ͡пермейді // үй жоғ жәй жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Мінеки, осындай жағдайда қасірет, ең үлкен қауіп – осы бізде. Ертең күнімді көре алмай қаламын, мен аш боламын, өліп қалам ауырмай сырқамай дейтін – ол екінші пландағы қасірет, ең үлкен қасірет осы – өнімінің жоқтығы бізде. Үкімет білмей ме осыны, қалай қайғыланбайды? Ал енді мынау шет елден келіп жатқан отандастарымыз біздің – оралмандар, соларға көп қиянат жасаймыз, көбінесе құшағымызды жайып, кәдімгідей жағдай жасап, үй-жай беріп, жер беріп, азаматтық беріп, мәселесін тез-тез шешіп, жылдар бойына сандалып жүретіндер көп осында, үй жоқ, жасырынып келеді көбісі әрбірден кейін. Иә, рұқсатсыз, квотасыз келгеннен кейін оның көретіні, азабы сұмдық, анда барса да оны түртпектейді, мында барса да түртпектейді, жұмыс бермейді, үй жоқ, жай жоқ.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ шырағым //→ былай ↓ /// Жүргізуші: ↑ жоқ //→ айтылыб̊ ͡айтылып қалған дүнүйө ^йемес пе ^уосұнұң бәрі деген ^уой ғой ↓ /// Шерхан Мұртаза: ↑ балалық̊ шағ менің де ͡б̊асымнан ^уөткөн/ → соғұстұ ^уөткүздүк //→	Шерхан Мұртаза: ↑ шырағым //→ былай ↓ /// Жүргізуші: ↑ жоқ //→ айтылыб̊̊ ͡айтылып қалған дүнүйө ^йемес пе ^уосұнұң бәрі деген ^уой ғой ↓ /// шерхан мұртаза: ↑ балалық̊ шағ менің де ͡б̊асымнан ^уөткөн/ → соғұстұ ^уөткүздүк //→	Шерхан Мұртаза: Шырағым, былай. Жүргізуші: Жоқ, айтылып-айтылып қалған дүние емес пе осының бәрі деген ой ғой. Шерхан Мұртаза: Балалық шақ менің де басымнан өткен, соғысты өткіздік,
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қыйың гезеңдерді //→ б̊асымнан ^уөткіздүк дедім ғой жаңа ↓ /// ↑ ^уол гезд' адамдар мейірімді ^йед бір біріне //→ бірім-бірі тыңдаушұ ^йед/ бірінің ͡ғәсіретім бірі білүушү ^йед ↓ /// ↑ жанашырлық ͡пар ^йед сол ғыйын заманның ^уөзүндө / бір ^ұуұс талқанды ͡б̊өлүб̊ жер ^йеді/ ↓ /// ↑ ал ғәзір тойұңған заман // қарны тоқ халық ↓ /// ↑ ал бірақ ͡пір-͡б̊іріне деген мейірім // бір-͡б̊іріне деген жаңағы жанашырлық ͡пірім-бірі тыңдау деген нәрсе // жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ қыйың гезеңдерді //→ б̊асымнан ^уөткүздүк дедім ғой жаңа ↓ /// ↑ ^уол гезд' адамдар мей^ірімді ^йед бір ͡б̊ір^іне //→ бірім-бірі тыңдаушұ ^йед/ бір^інің ͡ғәс^іретім бірі ͡б̊ілүушү ^йед ↓ /// ↑ жанашырлық ͡пар ^йед сол ғыйын заманның ^уөзүндө // бір ^ұуұс талқанды ͡б̊^уөлүб̊жер ^йеді ↓ /// ↑ ал ғәзір тойұңған заман // қарны тоқ халық ↓ /// ↑ ал бірақ ͡пір-͡б̊ір^іне деген мей^ірім // бір-͡б̊ір^іне деген жаңағы жанашырлық ͡пірім-бірі тыңдау деген нәрсе // жоқ ↓ ///	Шерхан Мұртаза: қиын кезеңдерді басымнан өткіздік дедім ғой жаңа. Сол кезде адамдар мейірімді еді бір-біріне, бірін-бірі тыңдаушы еді, бірінің қасіретін бірі білуші еді, жанашырлық бар еді сол қиын заманның өзінде, бір уыс талқанды бөліп жер еді. Ал қазір тойынған заман, қарны тоқ халық. Ал бірақ бір-біріне деген мейірім, бір-біріне деген жаңағы жанашырлық, бірін-бірі тыңдау деген нәрсе жоқ.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ мен // ^уондай ұйымдастырып //→ қол жыйнап жүрген жоқпын //→ шырағым ↓/// ↑ мен // айтұуын айтам //→ ал ^йенді // бір қол жыйнап //→ менің тілімді алыңдар //→ мынаны бұлай істеңдер //→ бұлай істеңдер деп //→ мен ↑^уондай әрекетке барған жоқпын ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ мен // ^уондай ұйұмдастырып //→ қол жыйнаб̊ жүргөн жоқпұн //→ шырағым ↓/// ↑ мен // айтұуұн айтам //→ ал ^йенді // бір ғол жыйнап //→ менің тілімд'алыңдар //→ мынаны ͡б̊ұлай істеңдер //→ бұлай істеңдер деп //→ мен // ^уондай әрекетке ͡б̊арған жоқпұн ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Мен ондай ұйымдастырып, қол жинап жүрген жоқпын, шырағым. Мен айтуын айтамын, ал енді бір қол жинап, «менің тілімді алыңдар, мынаны былай істеңдер, былай істеңдер» деп, мен ондай әрекетке барған жоқпын.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ сійрек ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ неге //→ былай ^уөзүңүз тұйұғ адамсыз //→ ійә ↑ /// ↑ шерхан мұртаза ↓ /// ↑жоғ //→ мен жастарға ͡ғалай барып кійлігіп кете берем ^уолардың алдына ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ сійрек ↓ /// ↑ жүргүзүушү ↓ /// ↑ неге //→ былай ^уөзүңүз тұйұғ адамсыз //→ ійә ↑ /// ↑ шерхан мұртаза ↓ /// ↑ жоғ //→ мен жастарға ͡ғалай барып // кійлігіп кете ͡б̊ерем ^уолардың алдына ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Сирек. Жүргізуші: Неге, былай өзіңіз тұйық адамсыз, иә? Шерхан Мұртаза: Жоқ, мен жастарға қалай барып, килігіп кете берем олардың алдына?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ мен айналамдағы // ^уөзүмнің алматыда жүргенде жазұушылар болды //→ кафеге барамыз //→ кон'йак ішеміз //→ кофе ішеміз ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ мен айналамдағы // ^уөзүмнүң алматыда жүргөндө жазұушұлар ͡б̊олдұ //→ кафеге ͡б̊арамыз //→ кон'йаг ішеміз //→ коф'ішеміз ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Менің айналамдағы өзімнің Алматыда жүргенде жазушылар болды, кафеге барамыз, коньяк ішеміз, кофе ішеміз.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ жоқ //→ сәбійт мұқаныптың дәрежесіне жеттім деп айт' алмаймын мен // → ^уондай беделім де жоқ болұуы мүмкүн менің ↓/// ↑ келіп алып // → менен ақыл сұрап жатқан жастарды көрмедім мен //→ мынаны қәйтеміз // → мынаны қалай істейміз // деп // → деген жастарды ↓/// ↑ шамалы //^уөзүмнің // ^йең бір ^йет жақын адамдарым болмаса //^уол // → көлдөнеңнен келіп // мынаны былай істесек // → мынаны қалай болад // мынаны не істейміз // деген ^уондайды көргөн // ^йемеспін мен ↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ жоқ //→ сәб̊ійт мұқаныптың дәрежесіне жеттім деб̊ ͡айт' алмаймын мен // → ^уондай беделім де жоқ ͡полұуұ мүмкүн менің ↓/// ↑ келіб̊ ͡алып // → менен ақыл сұраб̊ жатқан жастарды ͡гөрмөдүм мен //→ мынаны қәйтеміз // → мынаны қалай істейміз // деп // → деген жастарды ↓/// ↑ шамалы // ^уөзүмнүң // ^йең бір >^йет ͡шақын адамдарым болмаса //^уол // → көлдөнөңнөң геліп // мынаны ͡б̊ылай істесек // → мынаны қалай болад // мынаны н'істейміз // деген ^уондайды ͡гөргөн // ^йемеспін мен ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Жоқ, Сәбит Мұқановтың дәрежесіне жеттім деп айта алмаймын мен, ондай беделім де жоқ болуы мүмкін менің. Келіп алып, менен ақыл сұрап жатқан жастарды көрмедім мен, «мынаны қайтеміз, мынаны қалай істейміз?» деп, деген жастарды. Шамалы өзімнің ең бір ет жақын адамдарым болмаса ол, көлденеңнен келіп, «мынаны былай істесек, мынаны қалай болады, мынаны не істейміз» деген ондайды көрген емеспін мен.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ бәріне қалай ^уоның топырақ шашасың //→ айналайын // бәріне ^уөкпөледім деу қалай болады // ^уол ↓/// ↑^уол демек қоғамның // ^уөзүнің п̊сыйхологыйалық жағдайы соған ^іреттелген шығар солай қайдан білейін мен //→ келіп алып // ^йенді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ бәр^іне қалай ^уонұң топ^ұрақ̊ шашасың //→ айналайын // бәр^іне ^уөкпөлөдүм деу ͡ғалай болады // ^уол ↓/// ↑ ^уол демек қоғамның // ^уөзүнүң п̊сыйхологыйалығ жағдайы соған ^іреттелген шығар солай ғайдам білейін мен //→ келіб̊ ͡алып // ^йенді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Бәріне қалай оның топырақ шашасың, айналайын, бәріне өкпеледім деу қалай болады ол? Ол, демек қоғамның өзінің психологиялық жағдайы соған реттелген шығар, солай қайдан білейін мен, келіп алып енді.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ал білмеймін //→ ^уол // ^йенді //^уөздөрінің шарұуасы ↓ /// ↑ ал // ^йенді сен // неге үйлөнбей жүрсің шырағым //→ неге ↑^уосы ^ұуақытқа дейін үйлү жайлы болмайсың деп қәйтіп мен ↑^уонұ айтамын ↓ /// ↑ ^уол ^йенді маған айтұуы мүмкүн //→ ^йей //→ сенің //→ біріншіден //→ шарұуаң не //→ ^йекіншіден //→ менің жағдайымды неге білмейсің сен //→ менің үйлөнуге жағдайым бар ма // жоқ па ↓ /// ↑ біреуде үй жоқ // біреуде жұмұс жоқ // ана қыз бейшаралардың жағдайы анандай //→ ^уол //→ ^йенді кімге барып соқтығады // мені күйөуге ал деп //→ ^уотырып қалад //→ отырып қалғандар көб қәзір //→ жігіттер де // сондай ↓ /// ↑ ал үйлөнгендердің // ^уөзү // ілүуде біреу балалы болатындары //→ анда-cанда біреу // қайдан ^уөсеміз біз // ^уөсүу үшүн жағдай керек // қәзір мына жерде // мына презіидент // мына әлгі үй мәселесі жөнүнде // әңгіме қызып жатыр ғой қәзір //→ үй салұу жөнүнде ↓ /// ↑ әлгі // қанша бір квадрат метрді үш жүз ↑^йелу доллырдан сатұу керек деді ма бірнәрсе деп жатыр ғой // үш жүз ^йелу доллыр бір шаршы метр //→ ^уол мынау сол жастарға // жағдайы жоқ адамдарға // жағдай жасаймыз деген бір мәселесі // презіиденттің тарапынан бұл // ^йенді үлкөн адамгершілік дұрұс ↓ /// ↑ ал бірақ жұрттың бәрі // сол үш жүз ^йелу доллырдың // ^уөзін тауұп бере ала ма ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ал білмеймін //→ ^уол // ^йенді //^уөздөрүнүң шарұуасы ↓ /// ↑ ал // ^йенді сен // нег'үйлөмбөй жүрсүң шырағым //→ неге ↑ ^уосұ ^ұуақытқа дейін үйлү жайлы ͡б̊олмайсың деп қәйтіп мен ↑^уон'айтамын ↓ /// ↑ ^уол ^йенді маған айтұуұ мүмкүн //→ ^йей //→ сенің //→ біріншіден //→ шарұуаң не //→ ^йекіншіден //→ менің жағдайымды неге ͡б̊ілмейсің сен //→ менің үйлөнүугө жағдайым бар ма // жоқ па ↓ /// ↑ біреуд'үй жоқ // біреудө жұмұш шоқ // ана ͡ғыз ͡б̊ейшаралардың жағдай'анандай //→ ^у^уол //→ ^йенді ͡гімге ͡б̊арып̊ соқтұғады // мені ͡гүйөуг'ал деп //→ ^уот^ұрұп қалад //→ ^уот^ұрұп қалғандар ͡гөб̊ қәзір //→ жігіттер де // сондай ↓ /// ↑ ал үйлөңгөндөрдің // ^уөзү // ілүудө ͡б̊іреу ͡б̊алалы ͡б̊олатындары //→ анда-cанда ͡б̊іреу // қайдан ^уөсөмүз ͡б̊із // ^уөсү'үшүн жағдай герек // қәзір мына жерде // мына презіидент // мын'әлгі үй мәселесі жөнүндө // әңгіме қызыб̊ жатыр ғой ғәзір //→ үй салұу жөнүндө ↓ /// ↑ әлгі // қанша ͡б̊ір ͡гвадрат метрд'үш жүз ↑^йелүу доллұрдан сатұу ͡герек деді ма ͡б̊ірнәрсе деб̊ жатыр ғой // үш шүз ^йелүу доллұр ͡б̊ір шаршы метр //→ ^уол мынау сол жастарға // жағдайы жоғ адамдарға // жағдай жасаймыз дегем бір мәселесі // презіиденттің тарапынам бұл // ^йенд'үлкөн адамгершілік дұрұс ↓ /// ↑ ал бірағ жұрттұң бәрі // сол үш шүз ^йелүу доллұрдұң // ^уөзүн тауұп пер'ала ма ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Ал білмеймін, ол енді өздерінің шаруасы. Ал енді «Сен неге үйленбей жүрсің, шырағым, иә неге осы уақытқа дейін үйлі-жайлы болмайсың?» деп қайтіп мен оны айтамын. Ол енді маған айтуы мүмкін: «Ей, сенің, біріншіден, шаруаң не, екіншіден, менің жағдайымды неге білмейсің сен, менің үйленуге жағдайым бар ма, жоқ па?». Біреуде үй жоқ, біреуде жұмыс жоқ, ана қыз бейшаралардың жағдайы анандай, ол енді кімге барып соқтығады «мені күйеуге ал» деп, отырып қалады, отырып қалғандар көп қазір, жігіттер де сондай. Ал үйленгендердің өзі ілуде біреу балалы болатындары, анда-cанда біреу, "қайдан өсеміз біз, өсу үшін жағдай керек». Қазір мына жерде, мына президент, мына әлгі үй мәселесі жөнінде әңгіме қызып жатыр ғой қазір, үй салу жөнінде. Әлгі қанша, 1 квадрат метрді 350 доллардан сату керек деді ме, бірнәрсе деп жатыр ғой. 350 доллар 1 шаршы метр, ол мынау сол жастарға, жағдайы жоқ адамдарға жағдай жасаймыз деген бір мәселесі. Президенттің тарапынан бұл енді үлкен адамгершілік, дұрыс. Ал бірақ жұрттың бәрі сол 350 доллардың өзін тауып бере ала ма?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ міне //→ сондай мәселе //→ көрдүңіз ба //→ көб̊үнде жағдай жоқ ↓ /// ↑ ^уол үшүн мынау біздің кетіп жатқан // былай қарасаң //→ сырт қарағанда бай сыйақтымыз // басқа көршүлерге қарағанда ↑^уөзбектерге //→ қырғыздарға // басқаларға қарағанда біз // бай сыйақтымыз ↓ /// ↑ керемет мұнай бізде жатқан // басқа байлықты былай қойғанда // сөйтө тұра // жаңағыдай кедейлерге қол ұшұн бер' алмаймыз ↓ /// ↑ жастарғ' әсіресе жағдай жасай алмаймыз //→ жұмыспен қамтамасыз ↓ /// ↑ ^йет' алмаймыз //→ үйменен тұрғын үймен // қамтамасыз ^йет'алмаймыз↓ /// ↑ ^уол // ^йенді айналайын-ау көкөк // ^йемес қой //→ көрүнген бұтаның // түбүне барып // жұмұртқалай беретін ↓ /// ↑ ^уоған үй керек // → жай керек // → жағдай керек бала болұу үшүн //→ ^уөсүм болұу үшүн //→ халықтың өсүп көб̊өйүу үшүн ↓ /// ↑ ал // ^йекінші жағдай //→ қазақ халқындағы // ^йең қәсірет // ^уөмүр бойы // бір кесапатқа ұшырайт та // ^уотырады //→ ^уөспөйтін себ̊еб̊і ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ міне //→ сондай мәселе //→ көрдүңүз ͡б̊а //→ көб̊̊үндө жағдай жоқ ↓ /// ↑ ^у^уол үшүн мынау ͡б̊іздің ͡гетіб̊ жатқан // былай ғарасаң //→ сырт қарағанда ͡б̊ай сыйақтымыз // басқа ͡гөршүлөргө қарағанда // ^у^уөзб̊өктөрге //→ қырғыздарға // басқаларға ͡ғарағанда ͡б̊із // бай сыйақтымыз ↓ /// ↑ керемет мұнай бізде жатқан // басқа ͡б̊айлықты ͡б̊ылай ғойғанда // сөйтө тұра // жаңағыдай гедейлерге қол ұшұм бер' алмаймыз ↓ /// ↑ жастарғ'әс^іресе жағдай жасай алмаймыз //→ жұмұспең ғамтамасыз ↓ /// ↑ ^йет' алмаймыз //→ үймөнөн тұрғұн үймөн // қамтамасыз ^йет'алмаймыз↓ /// ↑ ^уол // ^йенд'айналайын -ау ͡гөкөк // ^йемес қой //→ көрүңгөм бұтаның // түб̊үнө ͡б̊арып // жұмұртқалай беретін ↓ /// ↑ ^уоған үй герек // → жай герек // → жағдай герек бала ͡б̊олұ'үшүн //→ ^уөсүм болұ'үшүн //→ халықтың ^уөсүп көб̊^уөйү'үшүн ↓ /// ↑ ал // ^йекінші жағдай //→ қазақ халқындағы // ^йең ͡ғәс^ірет // ^уөмүр ͡б̊ойұ // бір ͡гесапатқ'ұш^ұрайт та // ^у^уот^ұрады //→ ^уөспөйтүн себ̊^йеб̊і ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Міне, сондай мәселе, көрдіңіз бе, көбінде жағдай жоқ. Ол үшін мынау біздіңкетіп жатқан , былай қарасаң, сырт қарағанда бай сияқтымыз басқа көршілерге қарағанда, өзбектерге, қырғыздарға басқаларға қарағанда біз бай сияқтымыз. Керемет мұнай бізде жатқан, басқа байлықты былай қойғанда, сөйте тұра, жаңағыдай кедейлерге қол ұшын бере алмаймыз. Жастарға әсіресе жағдай жасай алмаймыз, жұмыспен қамтамасыз ете алмаймыз, үйменен, тұрғын үймен қамтамасыз ете алмаймыз. Ол енді, айналайын-ау, көкек емес қой, көрінген бұтаның түбіне барып жұмыртқалай беретін. Оған үй керек, жай керек, жағдай керек бала болу үшін, өсім болу үшін, халықтың өсіп көбеюі үшін. Ал, екінші жағдай, қазақ халқындағы ең қасірет өмір бойы бір кесапатқа ұшырайды да отырады, өспейтін себебі.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ кесапат //→ қандай кесапат ↑// ^уон алтыншы жыл кесапат па //→ кесапат // ^йемес па // → ^уөткөн ғасырдың // ^уон алтыншы жылы револйұуцыйа //→ ашаршылық //→ ^уон сегізінші жыл мен жыйырма бірінші жылдың арасындағы ашаршылық коллектійвійзаційа // жыйырма тоғыз бен ^уотыз үштің арасы // көшүу //→ босұу //→ аштан қырылұу қолдан жасалған геноційд //→ мінекій қырылұу //→ артынан репрессійа жылдары //→ соғұс жылдары ↓ /// ↑ көзүңнің ашылып келе жатқаны сол ↑^йелүуінші жылдардан бері қарай ма деп ↑^уойлаймын ↑^йептеп-^йептеп //→ бірақ ↑^уонұң ↑^уөзүнде де қыйыншылықтар көп болды ↓ /// ↑ ұдайы ↑^уосындай кесапатқа ұшырап // келе жатқан халықтың // азайұу себ̊еб̊і сол ↓ /// ↑ мұнұ тарыйхта жасырмайды бәрі айтылып та //→ жазылып та жатыр ғой ↓ /// ↑ азбыз біз //→ ^уобал //→ ^уосыншама кең дүнүйе бізге ата-бабадан қалған //→ сол алтайдан ақжайықтың арғы жағына дейін жер жетед //→ көл де жетед //→ сұу да жетед //→ бәрі де жетед //→ адам жетпейд ↓ /// ↑ жаңағы қытайдың айтып // ^уотырғаны сол //→ құдай әділетс̆із деп ↑^уотыр // мүмкүн шынында да әділетс̆із ↓ /// ↑ құдайдан гөрі //→ ^йең алдымен //→^уөзүмізді айыптасақ болар //→ ^йед деп //→ ^уойлаймын ↓ /// ↑ ^уөзүміз әділетс̆ізбіз бе деп //→ ^уқаламын мен // қоғам ↓///	Шерхан Мұртаза: ↑ кесапат //→ қандай гесапат ↑// ^уон алтыншы жыл гесапат па //→ кесапат // ^йемес па // → ^уөткөн ғасырдың // ^уон алтыншы жылы ^іреволйұусұйа //→ ашаршылық //→ ^уон сег^ізінші жыл мен жыйырма ͡б̊ірінші жылдың арасындағ'ашаршылық коллектійвійзасійа // жыйырма тоғұз ͡б̊ен ^уотұз үштүң арасы // көшүу //→ босұу //→ аштаң ғыр^ылұу ͡ғолдан жасалған геносійд //→ мінекій ғыр^ылұу //→ артынан ^ірепрессійа жылдары //→ соғұш шылдары ↓ /// ↑ көзүңнүң аш^ылып келе жатқаны сол ↑^йелүуүншү жылдардам бері ͡ғарай ма деп ↑ ^уойлаймын //^йептеп- ^йептеп //→ бірақ ↑ ^уонұң // ^уөзүндө де қыйыншылықтар ͡гөп полдұ ↓ /// ↑ ұдайы // ^уосұндай гесапатқ'ұш^ұрап // келе жатқан халықтың // азайұу себ̊^йеб̊і сол ↓ /// ↑ мұнұ тарыйхта жасырмайды ͡б̊әр'айтылып та //→ жаз^ылып та жатыр ͡ғой ↓ /// ↑ азб̊ыз ͡б̊із //→ ^уоб̊ал //→ ^уосұншама ͡гең дүнүйө ͡б̊ізг'ата -баб̊адаң ғалған //→ сол алтайдан ақжайықтың арғы жағ^ына дейін жер жетед //→ көл де жетед //→ сұу да жетед //→ бәрі де жетед //→ адам жетпейд ↓ /// ↑ жаңағы қытайдың айтып // ^уотұрғаны сол //→ құдай әд^ілетčіз деп // ^уотұр // мүмкүн шынында д'әд^ілетč ̆із ↓ /// ↑ құдайдан гөрү //→ ^й^йең алдымен //→ ^уөзүмүзд'айыптасақ болар //→ ^йед деп //→ ^уойлаймын ↓ /// ↑ ^уөзүмүз әд^ілетč̆ізб̊із ͡б̊е деп //→ ^уқаламын мен // қоғам ↓///	Шерхан Мұртаза: Кесапат, қандай кесапат? 16-шы жыл кесапат па, кесапат емес пе, өткен ғасырдың 16-шы жылы революция, ашаршылық, 18-жыл мен 21-шы жылдың арасындағы ашаршылық, коллективизация, 29 бен 33-тің арасы, көшу, босу, аштан қырылу, қолдан жасалған геноцид, мінекей қырылу, артынан репрессия жылдары, соғыс жылдары. Көзіңнің ашылып келе жатқаны сол 50-ші жылдардан бері қарай ма деп ойлаймын ептеп-ептеп, бірақ оның өзінде де қиыншылықтар көп болды. Ұдайы осындай кесапатқа ұшырап келе жатқан халықтың азаю себебі сол. Мұны тарихта жасырмайды бәрін айтылып та, жазылып та жатыр ғой. Азбыз біз, обал, осыншама кең дүние бізге ата-бабадан қалған, сол Алтайдан Ақжайықтың арғы жағына дейін жер жетеді, көл де жетеді, су да жетеді, бәрі де жетеді, адам жетпейді. Жаңағы Қытайдың айтып отырғаны сол, «Құдай әділетсіз» деп отыр. Мүмкін шынында да әділетсіз. Құдайдан гөрі, ең алдымен, өзімізді айыптасақ болар еді деп ойлаймын. «Өзіміз әділетсізбіз бе?» деп қаламын мен, қоғам.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қазақ̊ыстан //→ қазақ̊ыстан деп атаймыз біз ↓ /// ↑ қазақ қоғамы деген жоқ ↓ /// ↑ презійдент жаны ашып //→ жаңағы қоғам жасайық дейді //→ бірақ ↑^уоған көрүп // ^уотұрсыз ғой // үйү жоқтар жайы жоқтар көп //→ жұмұссыздар көп ↓ /// ↑ бұл жағдайда жаппай үйленіп //→ шетінен той жасап //→ шетінен бұрқұратып //→ әлгі үйлөнүу тойұн жасап //→ шетінен бала тұуғызу деген // ^уондай керемет // табан астынан // бола қоймайд ↓ /// ↑ ^уол // ^йертекте болұуы мүмкүн //→ қыйалда болұуы мүмкүн //→ ал //^уөмүр қатал // сондықтан да біз //→ ^йең алдыменен //→ жағдайды // ^уосы жастарға жасауұмыз герек //→ ұрпақ болұуы үшүн ↓ /// ↑ ^уоралмандар бізге қарағанда //→ ыймандылау↓ ///	Шерхан Мұртаза:↑ қазақ̊ыстан //→ қазақ̊ыстан деб̊ ͡атаймыз ͡б̊із ↓ /// ↑ қазақ қоғамы деген жоқ ↓ /// ↑ презійдент ͡шан'ашып //→ жаңағы қоғам жасайығ ͡дейді //→ бірақ // ^уоғаң гөрүп // ^уотұрсұз ғой // үйү жоқтар жайы жоқтар ͡гөп //→ жұмұссұздар ͡гөп ↓ /// ↑ бұл жағдайда жаппай үйлөнүп //→ шет^інен той жасап //→ шет^інем бұрқұратып //→ әлг'үйлөнүу тойұн жасап //→ шет^інем бала тұуғұзұу деген // ^уондай геремет // таб̊ан астынан // бола ͡ғоймайд ↓ /// ↑ ^уол // ^йертекте ͡б̊олұуұ мүмкүн //→ қыйалда ͡б̊олұуұ мүмкүн //→ ал // ^уөмүр ғатал // сондұқтан да ͡б̊із //→ ^йең алдыменен //→ жағдайды // ^уосұ жастарға жасауұмұз герек //→ ұрпақ ͡полұу'үшүн ↓ /// ↑ ^уоралмандар ͡б̊ізге қарағанда //→ ыймандылау ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Қазақстан, Қазақстан деп атаймыз біз. Қазақ қоғамы деген жоқ. Президент жаны ашып, жаңағы қоғам жасайық дейді, бірақ оған көріп отсыз ғой, үйі жоқтар, жайы жоқтар көп, жұмыссыздар көп. Бұл жағдайда жаппай үйленіп, шетінен той жасап, шетінен бұрқыратып, әлгі үйлену тойын жасап, шетінен бала туғызу деген ондай керемет табан астынан бола қоймайды. Ол ертеректе болуы мүмкін, қиялда болуы мүмкін, ал өмір қатал, сондықтан да біз, ең алдыменен, жағдайды осы жастарға жасауымыз керек, ұрпақ болуы үшін. Оралмандар бізге қарағанда имандылау.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑^уоларда балалар // ^йең құрығанда // үш төртеуден бар //→ маңғолыстаннан келетін //→ қытайдан келетін //→ түркійадан келетін //→ тағы басқа жақтардан келетін //→ соларды алұу керек бізге ↓ /// ↑ соларға квота дегенді берүу керек бізге //→ сандалтып қоймастан // жер берүу керек // жер деген жетед ↓ /// ↑ үйүнің алдына бір ↑^йекі мал салып берсең кейін адам болұп кетүуі ↑ мүмкүн ↓ /// ↑ әсіресе мынау ^уөзбек̊ыстаннан келетіндер //→ тәжік̊істаннан келетін ↑^уолар әбден басы піскендер //→ қолынан іс келеді ↑^уолардың ↓ /// ↑ жаңағы ↑^уөзүң айтып //→ ^уотс̆ың әлгі // бостандықтан қайта-қайта хат жазад //→ ^уоу біздің көк̊шетаудан жер берсін барайық бізде //→ ^уөз күнүмізді // ^уөзүміз көрейік //→ жер берсін бізге //→ алдымызға мал айдап сонұ көбейтс̆ек //→ ^уөзүмізде күн көрүп кетеміз дейд ↓ /// ↑ баспайды ғой ^йешкім //→ селт ^йетпейд ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑^уоларда ͡б̊алалар // ^йең ͡ғұрұғанда // үш төртөудөм бар //→ маңғолұстаннаң гелетін //→ қытайдаң гелетін //→ түркүйадаң гелетін //→ тағы ͡б̊асқа жақтардаң гелетін //→ солард'алұу керек бізге ↓ /// ↑ соларға ͡гвота дегенді ͡б̊ерүу ͡герек бізге //→ сандалтып қоймастан // жер ͡б̊ерүу ͡герек // жер деген жетеді ↓ /// ↑ үйүнүң алдына ͡б̊ір // ^йекі мал салып персең ͡гейін адам болұп кетүуү // мүмкүн ↓ /// ↑ әс^іресе мынау ^уөзб̊өк̊ыстаннаң гелетіндер //→ тәжік̊істаннаң гелетін // ^уолар әб̊дем басы піскендер //→ қол^ұнан іс келеді //^уолардың ↓ /// ↑ жаңағы // ^уөзүң айтып //→ ^уотč̆ың әлгі // бостандықтаң ғайта-͡ғайта хат ͡шазад //→ ^уоу ͡б̊іздің ͡гөк̊шетаудан жер ͡б̊ерсім барайық ͡пізде //→ ^уөз гүнүмүздү // ^уөзүмүз гөрөйүк //→ жер ͡б̊ерсім бізге //→ алдымызға мал айдап̊ сонұ ͡гөб̊өйтč̆^йек //→ ^уөзүмүздө күң гөрүп кетеміз дейді ↓ /// ↑ баспайды ͡ғой ^йешкім //→ селт ^йетпейді ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Оларда балалар ең құрығанда 3-4-еуден бар. Моңғолстаннан келетін, Қытайдан келетін, Түркиядан келетін, тағы басқа жақтардан келетін, соларды алу керек бізге. Соларға квота дегенді беру керек бізге, сандалтып қоймастан жер беру керек, жер деген жетеді. Үйінің алдына 1-2 мал салып берсең, кейін адам болып кетуі мүмкін. Әсіресе, мынау Өзбекстаннан келетіндер, Тәжікстаннан келетін олар – әбден басы піскендер, қолынан іс келеді олардың. Жаңағы өзің айтып отсың әлгі, бостандықтан қайта-қайта хат жазады: «біздің Көкшетаудан жер берсін, барайық біз де, өз күнімізді өзіміз көрейік, жер берсін бізге, алдымызға мал айдап, соны көбейтсек, өзіміз де күн көріп кетеміз» дейді. Баспады ғой ешкім, селт етпейді.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ айта-айта алтайды //→ жамал апай қартайды деген // ^уосы болар //→ шырағым ↓ /// ↑ содан кейін кейде айтасыңдар //→ айыптайсыңдар //→ бұл кісі сөйлемей кетті //→ бұл андай мындай деп ↓ /// ↑ айта-айта // мынандай болғаннан кейін // неменеге сен // қақ̊сай берүуің керек ↓ /// ↑ не үшүн ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ айт'айта- алтайды //→ жамал апай ғартайды деген // ^уосұ ͡б̊олар //→ шырағым ↓ /// ↑ содаң гейің гейд'айтасыңдар //→ айыптайсыңдар //→ бұл гісі сөйлөмөй гетті //→ бұл андай мындай деп ↓ /// ↑ айт'айта-мынандай // болғаннаң гейін // неменеге сен // қақ̊сай берүуүң ͡герек ↓ /// ↑ н'үшүн ↓ ///	Шерхан Мұртаза: «Айта-айта Алтайды, Жамал апай қартайды» деген осы болар, шырағым. Содан кейін кейде айтасыңдар, айыптайсыңдар, «бұл кісі сөйлемей кетті, бұл андай-мындай» деп. Айта-айта мынандай болғаннан кейін неменеге сен қақсай беруің керек, не үшін?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ұрпақ үшүн жалғыз мен ^йемес // ұрпақты жасайтын ^уөзүң //→ ^уөзүң //→ анау //→ мынау //→ төртінші //→бесінші //→ алтыншы //→ жүзүнші //→ мыңыңшы //→ мійллійоныншы барлығымыз бір жөнде //→ бір бағытта болуымыз герек ↓ /// ↑ ал қәзір әркім // ^уөз // күйүн күйттеп кеткен //→ қәзір // мына алматының айналасы //→ көрдүң ба сен жақын арада ↑ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ұрпағ үшүн жалғыз мен ^йемес // ұрпақты жасайтын ^уөзүң //→ ^уөзүң //→ анау //→ мынау //→ төртүншү //→бесінші //→ алтыншы //→ жүзүншү //→ мыңыңшы //→ мійллійонұншұ ͡б̊арлығымыз ͡б̊ір жөндө //→ бір ͡б̊ағытта ͡б̊олұуұмұз герек ↓ /// ↑ ал ғәзір әркім // ^уөз // күйүң гүйттөп кеткен //→ қәзір // мын'алматының айналасы //→ көрдүң ба сен жақын арада ↑ ///	Шерхан Мұртаза: Ұрпақ үшін жалғыз мен емес, ұрпақты жасайтын өзің, өзің, анау, мынау, төртінші, бесінші, алтыншы, жүзінші, мыңыңшы, миллионыншы, барлығымыз бір жөнде, бір бағытта болуымыз керек. Ал қазір әркім өз күйін күйттеп кеткен, қазір мына Алматының айналасы, көрдің бе сен жақын арада?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ көрдүм //→ мен де көрдүм ↓ /// ↑ ^уойпырмай //→ бійік-бійік //→ мынадан бійік дұуалдар // соғұп алған //→ ар жағы жатқан үйлөр //→ айнала //→ ^уосы барлығын // қорғанменен қоршап тастаған ↓ /// ↑ қәзір сол әркім // ^уосы // ^уөзүнің жағдайын // қамдап // ^уосы //→ сүйтүп жатыр //→ // ^уосыдан шошынұу керек ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ көрдүм //→ мен де ͡гөрдүм ↓ /// ↑ ^уойпұрмай //→ бійік-бійік //→ мынадам бійік дұуалдар // соғұб̊ ͡алған //→ ар жағы жатқан үйлөр //→ айнала //→ ^уосұ ͡б̊арлығын // қорғамменең ғоршап тастаған ↓ /// ↑ қәзір сол әркім // ^уосұ // ^уөзүнүң жағдайын // қамдап // ^уосұ //→ сүйтүб̊ жатыр //→ ^уосұдан шош^ұнұу ͡герек ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Көрдім, мен де көрдім. Ойпырмай, биік-биік, мынадан биік дуалдар соғып алған, арғы жағы жатқан үйлер, айнала, осы барлығын қорғанменен қоршап тастаған. Қазір сол әркім осы өзінің жағдайын қамдап осы, сүйтіп жатыр, осыдан шошыну керек.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уосы жұрт қатал қатал дейді шырағым/қатал болұп мен ↑^йешкімнің мұрнын бұзған жоқпын //→^йешкімге тіл тійгізген жоқпын //→ жұмұста жұмұсымды талап // ^йеткен шығармын //→ ↑^уол ^ырас ↓ /// ↑ ал // ^йенді біреуге зәбір көрсөтіп //→ ^уобалына қалып //→ жұмұстан құуып жіберіп //→ жазық̊сыздан жазық̊сыз //→ ^уондайды айтс̆ын жұрт //→ ^йегер // ^уондай кінәсі бар болатын болса маған қойатын // бар ма // ^йекен сондай ↑ /// ↑ сұрақ салып көршү теледійдар арқылы // шерхан мұртазаға // ^уөкпөлерің бар ма ↑/ деп ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ ^уосұ жұрт қатал ғатал дейді шырағым //қатал болұп мен ↑^йешкімнің мұрнұм бұзған жоқпұн //→ ^йешкімге тіл тійгізген жоқпұн //→ жұмұста жұмұсұмдұ талап // ^йеткен шығармын //→ ^уол ^ырас ↓ /// ↑ ал // ^йенді ͡б̊іреугө зәб̊ір ͡гөрсөтүп //→ ^уоб̊алына ͡ғалып //→ жұмұстаң ғұуұб̊ жіб̊еріп //→ жазық̊сыздан жазық̊сыз //→ ^уондайд'айтčын жұрт //→ ^йегер // ^уондай гінәсі ͡б̊ар ͡б̊олатым болса мағаң ғойатын // бар ма // ^йекен сондай ↑ /// ↑ сұрақ̊ салып көршү теледійдар арқылы // шерхан мұртазаға // ^уөкпөлөрүң бар ма ↑/ деп ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Осы жұрт қатал, қатал дейді, шырағым, қатал болып мен ешкімнің мұрнын бұзған жоқпын, ешкімге тіл тигізген жоқпын, жұмыста жұмысымды талап еткен шығармын, ол рас. Ал енді біреуге зәбір көрсетіп, обалына қалып, жұмыстан қуып жіберіп жазықсыздан-жазықсыз, ондайды айтсын жұрт, егер ондай кінәсі бар болатын болса маған қоятын, бар ма екен сондай? Сұрақ салып көрші теледидар арқылы, «Шерхан Мұртазаға өкпелерің бар ма?» деп.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ шын болса //→ шын болса //→ неге ↓ /// ↑ менің ^уондай топастығым жоқ // соншалықты //→ ^уөзүм кінәлі болатын болсам //→ ^уөзүм бекерден бекер ғайбаттасам //→ не болмаса бірөудің бір нәрсесін тартып алсам //→ не боламаса бірөудің әдейілеп тұрып ісін бүлдүрсем //→ ^уоған әрійне // мен айыптымын ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ шым болса //→ шым болса //→ неге ↓ /// ↑ менің ^уондай топастығым жоқ // соншалықты //→ ^уөзүм ͡гінәлі ͡б̊олатым болсам //→ ^уөзүм бекердем бекер ғайб̊аттасам //→ не ͡б̊олмаса ͡б̊ірөудүң бір нәрсесін тартыб̊ ͡алсам //→ не ͡б̊оламаса ͡б̊ірөудүң әдейілеп тұрұб̊ ͡ісім бүлдүрсөм //→ ^уоған әрійне // мен айыптымын ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Шын болса, шын болса, неге? Менің ондай топастығым жоқ соншалықты, өзім кінәлі болатын болсам, өзім бекерден-бекер ғайбаттасам, не болмаса біреудің бір нәрсесін тартып алсам, не болмаса біреудің әдейілеп тұрып ісін бүлдірсем, оған әрине мен айыптымын.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ түзелүуге бет бұрар ↑^йедім //→ табан астында түзеуге әрекет жасар ↑^йедім //→ кешірім сұрар // ^йедім //→ шыннан солай болұп жатс̆а //→ үйтіп маған айып қойған // ^йешкім жоқ ↓ /// ↑ ^йей //→ сенің кінәң мынандай //→ таудай таудай сенің кінәларың бар //→ ^уоңбағансың сен //→ сен кісәпірсің деп // шұқұп айтқан // ^йешкімді көргөн жоқпын ↓ /// ↑ ^уөз күнүммен //^уөзүм жүрген адаммын ↓ /// ↑ мен ↑^уөзүмнің адал әңгімеммен // жүргөн адаммын ↓/// ↑ дүнүйөжүзүн жыйған // дүнүйеқоңұздұғым жоқ //→ сұрап көр // жұрттың барлығынан // қанша жыйған // дүнүйем бар ма ↑/ ^йекен менің ↑ ///	Шерхан Мұртаза:↑ түзөлүугө ͡б̊ет пұрар // ^йедім //→ таб̊ан астында түзөуг'әрекет жасар // ^йедім //→ кеш^ірім сұрар // ^йедім //→ шыннан солай болұб̊ жатč̆а //→ үйтүп маған айып қойған // ^йешкім жоқ ↓ /// ↑ ^йей //→ сенің ͡гінәң мынандай //→ таудай таудай сенің ͡гінәларың бар //→ ^уоңбағансың сен //→ сең гісәпірсің деп // шұқұб̊ ͡айтқан // ^йешкімді ͡гөргөн жоқпұн ↓ /// ↑ ^уөз гүнүммөн //^уөзүм жүргөн адаммын ↓ /// ↑ мен // ^уөзүмнүң адал әңгімеммен // жүргөн адаммын ↓/// ↑ дүнүйөжүзүн жыйған // дүнүйөқоңұздұғұм жоқ //→ сұрап көр // жұрттұң барлығынан // қанша жыйған // дүнүйөм бар ма ↑/ ^йекен менің ↑ ///	Шерхан Мұртаза: Түзелуге бет бұрар едім, табан астында түзеуге әрекет жасар едім, кешірім сұрар едім, шынынан солай болып жатса, үйтіп маған айып қойған ешкім жоқ. «Ей, сенің кінәң мынандай, таудай-таудай сенің кінәларың бар, оңбағансың сен, сен кісәпірсің» деп шұқып айтқан ешкімді көрген жоқпын. Өз күніммен өзім жүрген адаммын. Мен өзімнің адал әңгімеммен жүрген адаммын. Дүниежүзін жиған дүниеқоңыздығым жоқ, сұрап көр жұрттың барлығынан, қанша жиған дүнием бар ма екен менің?
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ қолымнан келетін болса //→ ^үуәде беремін //→ қолымнан келмейтіні болса //→ шырағым //→ мен қолымнан келмейді // деп айтамын ↓ /// ↑ ^үуәде беріп алып //→ ^уонұ //→ ^уорындамай //^уоңбағансың деген лағінет //→ ^йестіген жоқпын әзірге ↓ /// ↑ ^уосынша жасқа келдім // жетпістен асқан жасым бар //→ көптү көргөн басым бар // бірақ сондай //→ ^уоңбағансың деген қарғыс //→ ^ылағнетті мен // ^йестіген жоқпын қәзір ↓ /// ↑ құдай // ^йестіртпей-ақ қойсын //→ ^уосы қалған // ^уөмүрде ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ қолұмнаң гелетім болса //→ ^үуәде ͡б̊еремін //→ қолұмнаң гелмейтіні ͡б̊олса //→ шырағым //→ мең ғолұмнаң гелмейді // деб̊ ͡айтамын ↓ /// ↑ ^үуәде ͡б̊еріб̊ ͡алып //→ ^уонұ //→ ^уорұндамай // ^уоңбағансың деген ^ылағ^інет //→ ^йестіген жоқпұн әзірге ↓ /// ↑ ^уосұнша жасқа ͡гелдім // жетпістен асқан жасым бар //→ көптү көргөм басым бар // бірақ̊ сондай //→ ^уоңбағансың дегең ғарғыс //→ ^ылағ^ынетті мен // ^йестіген жоқпұң ғәзір ↓ /// ↑ құдай // ^йестіртпей-ақ қойсұн //→ ^уосұ қалған // ^уөмүрдө ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Қолымнан келетін болса, уәде беремін, қолымнан келмейтіні болса, шырағым, мен қолымнан келмейді деп айтамын. Уәде беріп алып, оны орындамай, оңбағансың деген лағынет естіген жоқпын әзірге. Осынша жасқа келдім, 70-тен асқан жасым бар, көпті көрген басым бар, бірақ сондай оңбағансың деген қарғыс, лағынетті мен естіген жоқпын қазір. Құдай естіртпей-ақ қойсын осы қалған өмірде.
Мұртаза Шерхан	▶	Шерхан Мұртаза: ↑ сайлауға түсе түсе болдық қой // ^йенді //→ сайлаудан тісіміз сарғайды ↓ /// ↑ ал // ^йенді // ^уөзүң сыйақты жастар келе жатыр //→ соларға жол берүу герек сыйақты //→ біз сыйақты ақ̊сақалдар //→ ақ сақал болдым деген адамдар ↓/// ↑ мен // ^йенді тек сайлауменен күн гөрүп жүргөн адам // ^йемеспін ↓ /// ↑ менің жазұушы деген атағым бар //→ жазұушы деген бійлетім де бар //→ ійншаалла шыққан кітәптарым да бар ↓ /// ↑ ^йендігі қалған // ^уөмүрде //→ менің әлі де // жүрегімде жүрген бір //→ ↑^ууөмүр сүріп //→ барып сол // ^йелге барып жатып // жантайып жатып сонұ жазып бір // ^уол үлкөн үлкөн // эпопейа бола қоймас //→ қысқа қысқа әңгімелер // соларды бір жазып тастасам //жақ̊сы болар // ^йеді деп // ^уойлаймын ↓ /// ↑ бұл көп //^уолжа болады маған ↓ /// ↑ үлкөн байлық болад ↓ ///	Шерхан Мұртаза: ↑ сайлауға түсө түсө ͡б̊олдұқ қой // ^йенді //→ сайлаудан тіс^іміс сарғайды ↓ /// ↑ ал // ^йенді // ^уөзүң сыйақты жастар ͡геле жатыр //→ соларға жол берүу герек̊ сыйақты //→ біс сыйақт'ақ ̊сақалдар //→ ақ̊ сақал болдұм деген адамдар ↓/// ↑ мен // ^йенді тек̊ сайлаумөнөң гүн гөрүб̊ жүргөн адам // ^йемеспін ↓ /// ↑ менің жазұушұ деген атағым бар //→ жазұушұ дегем бійлетім де ͡б̊ар //→ ійншаалла шыққаң гітәптарым да ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^йендігі ͡ғалған // ^уөмүрдө //→ менің әлі де // жүрөгүмде жүргөм бір //→ ↑^уос'айтылмай жүргөн // жыр сыйақты жазатын // нәрселерім бар //→ сонұ жассам ба дейм ↓ /// ↑ тыныш // ^уөмүр сүрүп //→ барып̊ сол // ^йелге ͡б̊арыб̊ жатып // жантайыб̊ жатып̊ сонұ жазып пір // ^уол үлкөн үлкөн // эпопейа ͡б̊ола ͡ғоймас //→ қысқа ͡ғысқ'әңгімелер // соларды ͡б̊ір жазып тастасам // жақ̊сы ͡б̊олар // ^йеді деп // ^уойлаймын ↓ /// ↑ бұл гөп //^уолжа ͡б̊олады маған ↓ /// ↑ үлкөм байлық ͡полады ↓ ///	Шерхан Мұртаза: Сайлауға түсе-түсе болдық қой енді, сайлаудан тісіміз сарғайды. Ал енді өзің сияқты жастар келе жатыр, соларға жол беру керек сияқты біз сияқты ақсақалдар, ақсақал болдым деген адамдар. Мен енді тек сайлауменен күн көріп жүрген адам емеспін. Менің жазушы деген атағым бар, жазушы деген билетім де бар, ИншаАлла, шыққан кітаптарым да бар. Ендігі қалған өмірде, менің әлі де жүрегімде жүрген, бір осы айтылмай жүрген жыр сияқты жазатын нәрселерім бар, соны жазсам ба деймін. Тыныш өмір сүріп, барып, сол елге барып жатып, жантайып жатып, соны жазып, бір ол үлкен-үлкен эпопея бола қоймас, қысқа-қысқа әңгімелер, соларды бір жазып тастасам жақсы болар еді деп ойлаймын. Бұл көп олжа болады маған. Үлкен байлық болады.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ мен бұл сөзді → // неден бастасам ^йекен деп ^уойлағанда → // мынандай бір жәй ^йеске түсті ↓ /// ↑ бір жан → / әлде ͡б̊ір сұхбатта ͡көргенд'айтайын ба → // ^йестігенд'айтайын ба → // депті ↓ /// ↑ сонда → / сыншы тыңдаушысы → / көргенд'айт → // себ̊еб̊і → / көрген шын → // ^йестіген ^уөт^үрік депті ↓ /// ↑ алғашқ̊ы кісі ^уөт^үрік пен шынның арасы қанша дегенде → / әлгі сыншы ^йек'арасы тым жақын → / төрт ақ ^йелі → / көзб̊ен көрген шын → // құлақпен ^йестіген ^уөт^үрік депті ↓ /// ↑ ^уөзімшілдікпен ^йемес → // тек бір сәтке → / жаңағы сыншыны қостағандықтан ^уөз ^уөмүрімде → / ^уөз көзіммен көрген → / кейб̊ір жәйларыма мегзейін ↓ ///	↑ мем бұл сөздү → // недем бастасам ^йекен деп ^уойлағанда → // мынандай бір жәй ^йеске түстү ↓ /// ↑ бір жан → / әлде ͡б̊ір сұхбатта ͡гөргөнд'айтайын ба → // ^йестігенд'айтайын ба → // депті ↓ /// ↑ сонда → / сыншы тыңдаушұсұ → // көргөнд'айт → // себ̊еб̊і → / көргөн шын → // ^йестіген ^уөтүрүк депті ↓ /// ↑ алғашқ̊ы ͡гісі ^уөтүрүк пен шынның арасы ғанша дегенде → / әлгі сыншы ^йек'арасы тым жақын → / төртағ ^йелі → / көзб̊өң гөргөн шын → // құлақпен ^йестіген ^уөтүрүк депті ↓ /// ↑ ^уөзүмшүлдікпен ^йемес → / тек бір сәтке → / жаңағы сыншыны қостағандықтан ^уөз ^уөмүрүмде → / ^уөз ͡гөзүммөң ͡гөргөн → / кейб̊ір жәйларыма мегзейін ↓ ///	Мен бұл сөзді, неден бастасам екен деп ойлағанда, мынандай бір жай еске түсті: «Бір жан әлде бір сұхбатта көргенді айтайын ба, естігенді айтайын ба?» депті. Сонда сыншы тыңдаушысы «Көргенді айт, себебі көрген шын, естіген өтірік» депті. Алғашқы кісі өтірік пен шынның арасы қанша дегенде әлгі сыншы екі арасы тым жақын төрт-ақ елі (әуелі) көзбен көрген шын, құлақпен естіген өтірік депті. Өзімшілдікпен емес тек бір сәтке жаңағы сыншыны қостағандықтан өз өмірімде өз көзіммен көрген кейбір жайларыма мегзейін.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ алты жасар шағымда → / үлкен әкемнің ͡кійіз үйінде → / бір күні → / қағазға жазылған ^уөлең көрдім ↓ /// ↑ үлкендер әндетіп → / балатаулы ^уөзүміз шырқатып жүрген ән сөзі → / қағаз жүз^үне үнсіз жым жырт болып жатыр дегенге → / таң болдым ↓ /// ↑ атам → / бұл сөз аб̊̊ай ақын ^уөлеңі дегенде → // әс^іресе хайран ^йедім ↓ /// ↑ ^йералы жайлауындағы бар ауылдарымыз → / ^уөзі жоқтада → / сөзін көріп → // тыңдап ^уотырғаны → / аб̊̊айға ͡қандай жақ̊сы ^йекен деп ^уойлап ^йем ↓ /// ↑ сол аб̊̊ай → / алпыс жыл ^уөмір жасап → // ^уөлеңдері тек жазб̊а күйде → // тек жәйлауларға ғана мәлім болып дүн^үйе салды ↓ ///	↑ алты жасар шағымда → / үлкөн әкемнің ͡гійіз үйүндө → / бір гүнү → / қағазға жазылған ^уөлөң гөрдүм ↓ /// ↑ үлкөндөр әндетіп → / балатаулұ ^уөзүмүш шырқатыб̊ жүргөн ән сөзү → / қағаж жүз^үнө үнсүз → / жым жырт полұб̊ жатыр дегеңге таң болдұм ↓ /// ↑ атам → / бұл сөз аб̊̊ай ақын ^уөлөңү дегенде → / әс^іресе → / хайран ^йедім ↓ /// ↑ ^йералы жайлауұндағы бар ауұлдарымыз → / ^уөзү жоқтада сөзүн гөрүп → // тыңдап ^уотұрғаны аб̊̊айға ͡ғандай жақ̊сы ^йекен деп ^уойлап ^йем ↓ /// ↑ сол аб̊̊ай → / алпыш ͡шыл ^уөмүр жасап → // ^уөлөңдөрі тег жазб̊а ͡гүйдө → // тег жәйлауларға ғана мәлім болұп дүнүйө салды ↓ ///	Алты жасар шағымда үлкен әкемнің киіз үйінде бір күні қағазға жазылған өлең көрдім. Үлкендер әндетіп бала атаулы өзіміз шырқатып жүрген ән сөзі қағаз жүзіне үнсіз жым-жырт болып жатыр дегенге таң болдым. Атам бұл сөз Абай ақын өлеңі дегенде әсіресе қайран едім! Ералы жайлауындағы бар ауылдарымыз өзі жоқта да сөзін көріп, тыңдап отырғаны Абайға қандай жақсы екен деп ойлап ем. Сол Абай алпыс жыл өмір жасап, өлеңдері тек жазба күйде, тек жайлауларға ғана мәлім болып дүние салды.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^уол менің алты жаста көргенім ^йеді → // ал бүгін алпыс жасымда сол аб̊̊ай жөнінде → / көзб̊ен көріп тұрғаным → / ^уөзгеше шындықт'айтады ↓ /// ↑ аб̊̊ай мұраларын ^уөз тілінде → / тек қазақ қана ^йемес → // ^уорыс → // ^уөзб̊ек → // түрікмен → // тәжік → // қырғыз және ͡б̊асқа да ͡көптілді ^уотанымыздың көп көп ^йелі ^уөз ^уөз тілінде ^уоқыйды ↓ /// ↑ аб̊̊айдың ^уөзі ^уөмүрі тұуралы ͡кійнофійльм → // ^уопера → // трагедійә жәна төрт томдық ^ыраман жазылды ↓ /// ↑ сол ^ыраман жыйырма ͡б̊ес тілг'аударылып → // аб̊̊айдың ^уөмүрі мен дәуірін → / ^уөткен ғасырдағы халқының болмысын байандайды ↓ ///	↑ ^уол менің алты жаста ͡гөргөнүм ^йеді → // ал бүгүн алпыш ͡шасымда сол аб̊̊ай жөнүндө → / көзб̊өң ͡гөрүп тұрғаным ^уөзгөшө шындықт'айтады ↓ /// ↑ аб̊̊ай мұраларын ^уөз тілінде → / тек қазақ қана ^йемес → // ^уорұс → // ^уөзб̊өк → // түрүкмөн → // тәжік → // қырғыж және ͡б̊асқа да ͡гөптүлдү ^уотанымыздың ͡гөпкөп ^йелі ^уөз^уөз тілінде ^уоқұйдұ ↓ /// ↑ аб̊̊айдың ^уөзү ^уөмүрү тұуралы ͡гійнофійльм → // ^уопера → // трагедійә жәна төрт томдұқ ^ыраман жазылды ↓ /// ↑ сол ^ыраман жыйырма ͡б̊ес тілг'аударылып → / аб̊̊айдың ^уөмүрү мен дәуүрүн → / ^уөткөн ғасырдағы халқының болмұсұм байандайды ↓ ///	Ол менің алты жаста көргенім еді, ал бүгін алпыс жасымда сол Абай жөнінде көзбен көріп тұрғаным өзгеше шындықты айтады. Абай мұраларын өз тілінде тек қазақ қана емес, орыс, өзбек, түрікмен, тәжік, қырғыз және басқа да көптілді Отанымыздың көп-көп елі өз-өз тілінде оқиды. Абайдың өзі өңірі туралы кинофильм, опера, трагедия жәна төрт томдық роман жазылды. Сол роман жиырма бес тілге аударылып Абайдың өмірі мен дәуірін өткен ғасырдағы халқының болмысын баяндайды.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ қазақ халқының алматыдағ'академійалық ^уопера ͡б̊алет театыры → / аб̊̊ай ат^ымен аталад ↓ /// ↑ бұл менің ͡қазақ̊станда ͡б̊үгін көріп тұрған жәйләрім ↓ /// ↑ мен ^уос^ұн'айтып тұрған шақта → // сіздердің ^йес^іңізге қәзір ͡б̊із ^уотырған ^уосы науаій атындағы бір тұуған → / ^уөзб̊ек халқының театыры да келген болар ↓ /// ↑ ұлы науаій ^ырас^ымен ^уөмүрі ͡б̊ойынша → / тұуған ^уөнерлері тұр ͡көз алдыңызда ↓ /// ↑ ^уол → / созылған ән → // сызылған бій → // салтанатты сән → // тамылжыған күй түрінде ^уөзб̊ек әнші → // бійші ^уөнерпаздары ͡көрсетер ͡көркі → / ол ғана ^йемес → / санам ғана сезб̊ейді → // көзімде көріп тұрғандай → / бір сәт тағы ͡б̊ар → // ^уол менің ͡қадірлі досым → / асқан ақын жәна ^ыраман жазұушы → // ^уөзб̊ек жазұушыс'айб̊ектің алты жеті жасар шағы → // ^уол да сонда науаійдың шардыйван жолдарына → / бар ынтасымен үңілген күйде → / көр^үнеді ͡көз^үме ↓ ///	↑ қазақ халқының алматыдағ'әкәдемійалық ^уопера ͡б̊алет театыры → / аб̊̊ай атымен аталад ↓ /// ↑ бұл → / менің ͡ғазақ̊станда ͡б̊үгүн ͡гөрүп тұрған жәйләрім ↓ /// ↑ мен ^уосұн'айтып тұрған шақта → // сіздердің ^йесіңізге қәзір ͡б̊із ^уотұрған ^уосұ науаій атындағы бір тұуған ^уөзб̊өк халқының театырыда келгем болар ↓ /// ↑ ұлұ науаій ^ырасымен ^уөмүрү ͡б̊ойұнша → // тұуған ^уөнөрлөрі тұр ͡гөз алдыңызда ↓ /// ↑ ^уол → / созұлған ән → // сызылғам бій → // салтанатты сән тамылжығаң ͡гүй түрүндө ^уөзб̊өг әнші → // бійші ^уөнөрпаздары ͡гөрсөтөр ͡гөркү ол ғана ^йемес → / санам ғана сезб̊ейді → // көзүмдө ͡гөрүп тұрғандай бір сәт тағы ͡б̊ар → // ^уол менің ͡ғадірлі досұм → / асқан ақын және ^ыраман жазұушұ → // ^уөзб̊өг жазұушұс'айб̊ектің алты жеті жасар шағы → // ^уол да сонда науаійдің шардыйван жолдарына бар ынтасымен үңүлгөн гүйдө → // көрүнөді ͡гөзүмө ↓ ///	Қазақ халқының Алматыдағы академиялық опера балет театры Абай атымен аталады. бұл менің Қазақстанда бүгін көріп тұрған жайларым. Мен осыны айтып тұрған шақта, сіздердің есіңізге қазір біз отырған осы Науаи атындағы бір туған өзбек халқының театры да келген болар. Ұлы Науаи расымен өмірі бойынша туған өнерлі тұр көз алдыңызда. Ол созылған ән, сызылған би, салтанатты сән тамылжыған күй түрінде өзбек әнші, биші өнерпаздары көрсетер көркі ол ғана емес санам ғана сезбейді, көзімде көріп тұрғандай бір сәт тағы бар, ол менің қадірлі досым асқан ақын жана роман жазушы, өзбек жазушысы Айбектің алты жеті жасар шағы, ол да сонда Науаидың Чшардиван жолдарына бар ынтасымен үңілген күйде көрінеді көзіме.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ал бүгін ^уоның науаій жөніндегі ^ыраманы → / ^уодаққа түгел жәйылды → // талай талай достарымызға жетті ↓ /// ↑ мен чехославакійада савет чехославакійа достық айын ^уөткізген кезді көрдім ↓ /// ↑ сонда шех пен словак ^уоқұушыларының көптен көб̊і → / ^уөзб̊ек халқының ^уөткен шағын → / айб̊ектің науаій ^ыраманын ^уоқып танұумен болды ↓ /// ↑ дәл сондай күйде → / біздің даңқты жазұушымыз → / ^уорт'азійа қазақ̊стан жазұушысы → /б̊әр^іміздің ардақт'ағамыз → / садрійддійн ағ'айнійдың → / бұхара ^ыраманы жөнінде де ͡көрдім → // көзб̊ен көрдім ↓ ///	↑ ал бүгүн → / ^уонұң науаій жөнүндөгі ^ыраманы → / ^уодаққа түгөл жәйылды → // талай талай достарымызға жетті ↓ /// ↑ мен чехославакійада →/ совет чехославакійа достұғ ͡айын ^уөткүзгөң ͡гезді ͡гөрдүм ↓ /// ↑ сонда шех пен словак ^уоқұушұларының гөптөң ͡гөб̊ү → / ^уөзб̊өк халқының ^уөткөн шағын айб̊ектің науаій ^ыраманын ^уоқұп танұумем болдұ ↓ /// ↑ дәл сондай ͡гүйдө → / біздің даңқты жазұушұмұз → / ^уорт'азійа қазақ̊стан жазұушұсұ ͡б̊әріміздің ардақт'ағамыз → / садрійддійн ағ'айнійдың → / бұхара ^ыраманы жөнүндө де ͡гөрдүм → // көзб̊өң ͡гөрдүм ↓ ///	Ал бүгін оның Науаи жөніндегі романы одаққа түгел жайылды, талай-талай достарымызға жетті. Мен Чехославакияда Совет Чехославакия достық айым өткізген кезді көрдім. Сонда Шех пен Словак оқушыларының көптен көбі өзбек халқының өткен шағын Айбектің «Науаи» романын оқып танумен болды. Дәл сондай күйде біздің даңқты жазушымыз Орта Азия Қазақстан жазушысы бәріміздің ардақты ағамыз Садриддин аға Айнидың « Бұһара» романы жөнінде де көрдім, көзбен көрдім.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ бұл ^йеңбегінде садрійддійн айній ^уөзүнің балалық̊ → / шәкірттік̊ шағындағы → / бұхараның ^йестен кетпес көр^үністерін бейнелейді ↓ /// ↑ атақты медресе мійрараб̊ тірлігін ^йерек̊ше шеб̊ер сүуреттеумен қатар → / ^уөз халқының → / ^уөз ͡б̊ас^ының → / нелер толқынды ͡күйлерін аңғартады ↓ /// ↑ қазіргі шақта → / бұхара ^ыраманы дүнійе жүзіндегі ͡көп көп ^йелдер тіл^іне көшті ↓ /// ↑ мың тоғыз жүз жыйырма сег^ізінші жылы фрүунзедей астанада → / мен зор ͡б̊ір мәденійеттік тарыйхтық таб̊̊ысқ'ұш^ұрастым ↓ /// ↑ сол шақтарда → / бүкіл әлемдік халық ^уөнері тарыйхтарындағы → / ^йең ұлы дастан → / манастың / ^йең бірінші ^ірет /^йең толық түрі жаз^ылып болған ^йекен ↓ ///	↑ бұл ^йеңбегінде садрійддійн айній ^уөзүнүң балалық̊ шәкірттік̊ шағындағы бұхараның ^йестең ͡гетпес көр^үнүстерім бейнелейді ↓ /// ↑ атақты медресе мійрараб̊ тірлігін ^йерек̊ше шеб̊ер сүурөттөумөн ͡ғатар → / ^уөз халқының → / ^уөз ͡б̊асының нелер толқұндұ ͡гүйлөрүн аңғартады ↓ /// ↑ қәзіргі шақта → / бұхара ^ыраманы дүнүйөжүзүндөгі ͡гөп көп ^йелдер тіліне гөштү ↓ /// ↑ мың тоғұжжүж жыйырма сегізінші жылы фрүунзөдөй астанада → / мен зор ͡б̊ір мәденійеттік тарійхтық таб̊̊ысқ'ұш^ұрастым ↓ /// ↑ сол шақтарда → / бүкүл әлемдік халық ^уөнөрү тарійхтарындағы ^йең ұлұ дастан манастың → // ^йең бірінші ^ірет → / ^йең толұқ түрү жазылып полған ^йекен ↓ ///	Бұл еңбегінде Садриддин Айни өзінің балалық шәкірттік шағындағы Бұһараның естен кетпес көріністерін бейнелейді. Атақты медресе мирараб тірлігін ерекше шебер суреттеу мен қатар өз халқының өз басының нелер толқынды күйлерін аңғарды. Қазіргі шақта Бұһара романы дүние жүзінде көп көп елдер тіліне көшті. Мың тоғыз жүз жиырма сегізінші жылы Фрунзедей астанада мен зор бір мәдениеттік тарихтық табысқа ұшырастым, сол шақтарда бүкіл әлемдік халық өнері тарихтарындағы ең ұлы дастан Манастың, ең бірінші рет ең толық түрі жазылып болған екен.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^уон'ұдайы төрт ͡жылдай → / дәулескір жұмық̊ш'айы сағымбай ^уоразб̊ақұлы жырлапты да → // мұғалім аб̊дырахманов ^уон том ͡кітәп қып жазып ͡апты → // жол саны ^йекі жүз қырық мың ^йекен ↓ /// ↑ сол шаққа дейін → / көп ғасыр ͡б̊ойы → / ақындықтың анық теңізі → / тек қана ͡қырғыз жұмық̊шы жыршыларының аузында ғана жүргенді ↓ /// ↑ ^уосы манас жырында → / бүгін нені ͡көремін ↓ /// қырғыздың алғашқ̊ы декадасында москвада → / манас тақ^ырыб̊ы ͡б̊ойынша жазылған → / ^уопера айшұрық қойылды ↓ /// ↑ сондағы → / зор тұлғалар сарымдарын → // әндерін қырғыздың асқан шеб̊ер ^уөнерпаз әртійс → // әртійскалары ͡^уорындады ↓ ///	↑ ^уон'ұдайы төрт ͡шылдай → / дәулөскүр жұмұқ̊ш'айы сағымбай ^уоразб̊ағұлұ жырлапты да → // мұғалім аб̊дырахманов ^уон том ͡гітәп қып → // жазыб̊ ͡апты → // жол саны ^йекі жүз ғырығ мың ^йекен ↓ /// ↑ сол шаққа дейін → / көб ғасыр ͡б̊ойұ → / ақындықтың анық теңізі → / текқана ͡ғырғыж жұмұқ̊шы жыршыларының аузұнда ғана жүргөндү ↓ /// ↑ ^уосұ манаш шырында бүгүн нені ͡гөрөмүн ↓ /// ↑ қырғыздың алғашқ̊ы декадасында маскывада → // манас тақ^ырыб̊ы ͡б̊ойұнша жазылған ^уопера айшұрұқ қойұлдұ ↓ /// ↑ сондағы зор тұлғалар сарымдарын → // әндерін → / қырғыздың асқан шеб̊ер ^уөнөрпаз әртійс → // әртійскалары ^уорұндады ↓ ///	Оны ұдайы төрт жылдай Дәулескір Жұмықшы айы Сағынбай Оразбақұлы жырлапты да, Мұғалім Абдрахманов он том кітап қып, жазып апты, жол саны екі жүз қырық мың екен. Сол шаққа дейін көп ғасыр бойы ақындықтың анық теңізі тек қана қырғыз жұмықшы жыршыларының аузында ғана жүрген. Осы Манас жырында бүгін нені көремін? қырғыздың алғашқы декадасында Москвада, Манас тақырыбы бойынша жазылған опера айшұрық қойылды. Сондағы зор тұлғалар сарымдарын , әндерін қырғыздың асқан шебер өнерпаз артист, артисткалары орындады.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ бұнда да театыр ^уөнері → / мүлде ͡б̊олмаған күйден → / ^уос'әртійстердің ^уөз ^уөмүрінің ған'ішінде шарқ ұрып → / ^уөрлеп ^уөскен → / аса ^уөнерлі театрдың күй көркін көреміз ↓ /// ↑ тағыда ͡б̊ір сәт → // әдеб̊ійетінд'ұлы таб̊̊ысы → / ^уөнер ͡б̊ілімінде ^уон ^уөрісі ͡б̊ар → / қадірлі тұуған ^йеліміз түрікмен халқының зор ͡б̊ір ^йерек̊ше ^уөнегесін көреміз ↓ /// ↑ бұл үлгісі → / басқа ͡б̊арлық ^йелдерімізге → / шын ^уөнеге ͡б̊олғандай → / халқаралық ͡достық жалғастың үлгісі ↓ /// ↑ түркмен ^уоқ^ұмыстылары ͡б̊астап → / дарынд'ақындары ^йеңбек ^йетіп → // түркмен тіл^ін'ійндійа халқының ұлы мұрасы → / махатқаратаның толық аудармасын жасаған ↓ ///	↑ бұнда да тыйатыр ^уөнөрү мүлдө ͡б̊олмағаң гүйдөн → / ^уос'әртійстердің ^уөз ^уөмүрүнің ған'ішінде шарқ ұрұп → // ^уөрлөп ^уөскөн → / аса ^уөнөрлү тыйатырдың гүй гөркүң гөрөмүз ↓ /// ↑ тағыда ͡б̊ір сәт → // әдеб̊ійетінд'ұлұ таб̊ысы → / ^уөнөр ͡б̊ілімінде ^уон ^уөрүсү ͡б̊ар → / қадірлі тұуған ^йеліміз түрүкмөн халқының зор ͡б̊ір ^йерек̊ше ^уөнөгөсің ͡гөрөмүз ↓ /// ↑ бұл үлгүсү → / басқа ͡б̊арлық ^йелдерімізге → / шын ^уөнөгө ͡б̊олғандай → / халғаралығ ͡достұғ жалғастың үлгүсү ↓ /// ↑ түркмөн ^уоқұмұстылары ͡б̊астап → / дарынд'ақындары ^йеңбек ^йетіп → / түркмөн тілін'ійндійа халқының ұлұ мұрасы махатқаратаның толұғ аудармасын жасаған ↓ ///	Бұндада театр өнерін мүлде болмаған күйден осы артистердің өз өмірінің ғана ішінде шарқ ұрып өрлеп өскен аса өнерлі театрдың күй көркін көреміз. Тағы да бір сәт, әдебиетінде ұлы табысы өнер білімінде он өрісі бар қадірлі туған еліміз Түрікмен халқының зор бір ерекше өнегесін көреміз. Бұл үлгісі басқа барлық елдерімізге шын өнеге болғандай халқаралық достық жалғастың үлгісі. Түркмен оқымыстылары бастап дарынды ақындары еңбек етіп, түркмен тіліне индия халқының ұлы мұрасы Махатхаратаның толық аудармасын жасаған.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ сүйтіп → // менің тұуған ^іреспүублійкаларымда ͡б̊іздің шығыста → // менің ^уөз көзімше → / ^уөз ^уөмүрімде ͡б̊олған → / болмыс тұуған тұуыстың бірнеше ғана нұсқаларын → / шынын ғана ^йек̊шеп ͡айттым ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊ір ғана ͡көз көргенді айтып тынайын ↓ /// ↑ мың тоғыз жүз ^уон жетінші жылы → / жоғарғы ^уоқұуға түссем деп жүрген шағымда ͡б̊армасам → / барлық азійалық ^ырассійада → / сіб̊ір мен қыйыр шығысты қосқанда → / жалғыз ғана томск унійверсійтеті ͡б̊ар ^йекенін көргем ↓ /// ↑ ал бүгін → / ^уорт'азійа ^іреспүублійкаларында → / қазақ̊станның ^уөзінде ғана → / дәл сек̊сендей жоғарғы ^уоқұу ^уорындары ͡б̊ар ^йекен ↓ ///	↑ сүйтүп → // менің тұуған ^іреспүублійкаларымда ͡б̊іздің шығыста → // менің ^уөз гөзүмшө → / ^уөз ^уөмүрүмде ͡б̊олған → / болмұс тұуған тұуұстұң бірнеше ғана нұсқаларын шынын ғана ^йек̊шеб̊ ͡айттым ↓ /// ↑ ^йенді ͡б̊ір ғана ͡гөз ͡гөргөнді айтып тынайын ↓ /// ↑ мың тоғұжжүз ^уон жетінші жылы → / жоғарғы ^уоқұуға түссөм дөп → / жүргөн шағымда ͡б̊армасам → / барлығ азійалық ^ырассійада → / сіб̊ір мең ғыйыр шығысты қосқанда → / жалғыз ғана томск үунійверсійтеті ͡б̊ар ^йекенің гөргөм ↓ /// ↑ ал бүгүн → / ^уорт'азійа ^іреспүублійкаларында → / қазақ̊станның ^уөзүндө ғана дәл сек̊сендей жоғарғы ^уоқұу ^уорұндары ͡б̊ар ^йекен ↓ ///	Сөйтіп, менің туған республикаларымда біздің Шығыста, менің өз көзімше өз өмірімде болған болмыс туған туыстың бірнеше ғана нұсқаларын шынын ғана екшеп айттым. Енді бір ғана көз көргенді айтып тынайын. Мың тоғыз жүз он жетінші жылы жоғарғы оқуға түссем де жүрген шағымда бармасам барлық Азиялық Россияда Сібірдің Қиыр шығысында қосқанда жалғыз ғана Томск университеті бар екенін көргем. Ал бүгін Орта Азия республикаларында Қазақстанның өзінде ғана дәл сексендей жоғарғы оқу орындары бар екен.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ жә → // бүгінг'іймандос → / қәдірл'астанамыз ташкенттің бір ^уөзінде → / дәл бүгінде → / ^уон алты жоғарғы ^уоқұу ^уорны ͡б̊ар ↓ /// ↑ мың тоғыз жүз ^уон жетінші жылдар → / ^ырассійаның ^йек'астанасы москва мен петерб̊үургте де → / ^уон алты → / ^уон жеті жоғарғы ^уоқұу ^уорындары ͡б̊олұушы ед ↓ /// ↑ ^уоған шейін мен → / біздің әдеб̊ійет пен ^уөнердегі ^уөсүу дамұудың іш^інен → / ^уөзім ғана ͡көргеннің жүзден бірін ған'атап ^уөттім ↓ /// ↑ жалғыз ған'адам ^уөмүріндей шақ қана шақта → / сан ғасырлар жолдарын басып ^уоздық ↓ ///	↑ жә → // бүгүңг'ыймандос → / қәдірл'астанамыз ташкенттің бір ^уөзүндө → / дәл бүгүндө → / ^уон алты жоғарғы ^уоқұу ^уорнұ ͡б̊ар ↓ /// ↑ мың тоғұжжүз ^уон жетінші жылдар → / ^ырассійаның ^йек'астанасы маскыва мем петерб̊үургтө де → / ^уон алты → // ^уон жеті жоғарғы ^уоқұу ^уорұндары ͡б̊олұушөд ↓ /// ↑ ^уоған шейін мен → / біздің әдеб̊ійет пен ^уөнөрдөгі ^уөсүу дамұудұң ішінен → / ^уөзүм ғана ͡гөргөннүң жүздөм бірін ған'атап ^уөттүм ↓ /// ↑ жалғыз ған'адам ^уөмүрүндей шақ қана шақта → / сан ғасырлар жолдарым басып ^уоздұқ ↓ ///	Жә, бүгінгі имандос қадірлі астанамыз Ташкенттің бір өзінде дәл бүгінде он алты жоғарғы оқу орны бар. Мың тоғыз жүз он жетінші жылдар Россияның екі астанасы Москва мен Петербургте де он алты-он жеті жоғарғы оқу орындары болушы еді. Оған шейін мен біздің әдебиет пен өнердегі өсу дамудың ішінен өзім ғана көргеннің жүзден бірін ғана атап өттім. Жалғыз ғана адам өміріндей шақ қана шақта сан ғасырлар жолдарын басып оздық.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ әрійне → // мұншалық көркейіп ^уөркендеу → / тек қана ^уоктәб̊ір ^іреволұусійас'әзірлеп сепкен → / ұрық пен дәннен тұуып ^уотырғаны → / баршаға шамдай айқын ↓ /// ↑ әдеб̊ійеттік → // шығармалық прасесте → / кейб̊ір арнаулы праблемалы мәселесіне сәл тоқтайын ↓ /// ↑ бұл ^іретт'ұлттық түр мен біздің әдіс → / соц^ійалійстік ^іреалійзм әдісіне назар аударайық ↓ /// ↑ ^уос^ұнау жәйғ'үң^үле ^уойланған шақта → // ұлттық тілдің қандай ^йерек̊ше праблемасы → / ^йең алдымен ^уоралад ↓ /// ↑ біздің шамамызша → / ұлттық тілдің жаңалықтары → / бірнеш'ұлы сәттердің тоғысқан → // тоғысып қайнасұу → / қорытылұу қалпынан тұуады ↓ ///	↑ әрійне → // мұншалық көркөйүп ^уөркөндөу → / тек қана актәб̊ір ^іревалұусійас'әзірлеп сепкен ұрұқ пен дәннен тұуұп ^уотұрғаны баршаға шамдай айқын ↓ /// ↑ әдеб̊ійеттік → // шығармалық прасесте кейб̊ір арнаулұ праблемалы мәселесіне сәл тоқтайын ↓ /// ↑ бұл ^іретт'ұлттұқ түр мен → / біздің әдіс сасійалійстік ^іреалійзм әдісіне назар аударайық ↓ /// ↑ ^уосұнау жәйғ'үңүлө ^уойлаңған шақта → // ұлттұқ тілдің ғандай ^йерек̊ше праблемасы → / ^йең алдымен ^уоралад ↓ /// ↑ біздің шамамышша → / ұлттұқ тілдің жаңалықтары бірнеш'ұлұ сәттердің тоғұсқан → // тоғұсұп қайнасұу қор^ұтұлұу қалпынан тұуады ↓ ///	Әрине, мұншалық көркейіп өркендеу тек қана оқтан ....әзірлеп сепкен ұрық пен дәннен туып отырғаны баршаға шамдай айқын. Әдебиеттік, шығармалық процесте кейбір арнаулы проблемалы мәселесіне сәл тоқтайын. Бұл ретте ұлттық түр мен біздің әдіс социалистік реализм әдісіне назар аударайық. Осынау жайға үңіле ойланған шақта, ұлттық тілдің қандай ерекше проблемасы ең алдымен оралады. Біздің шамамызша ұлттық тілдің жаңалықтары бірнеше ұлы сәттердің тоғысқан, тоғысып қайнасу қорытылу қалпынан туады.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^йең әуелі → / баршалық халық ұғ^ұмына жат → / бөтен боп талғауына тат^ымайтын жаңалыққа жақпайтын жайлардан ар^ыла ^уөсүу ͡б̊ар ↓ /// ↑ бұл сын мен ^йек̊шеп талғау → / сон^ұмен жалғас → / ^уозғын ^уөскелең жақ̊сының бәрін → / көмекк'алып → // керекке жаратұу ͡б̊ар ↓ /// ↑ марк̊сшіл → // ^іленійншіл эстетійканың негізгі ͡б̊ір шындығы → / сыры ^уосында ↓ /// ↑ ^йекінші ұлттық түр дегеніміз → // жәңа дәстүрлер тұуд^ұрып → // ^уөзгеріп ^уөсетін → / жаңа ͡көркемдік қасійеттер таб̊̊атын дүн^үйе ↓ /// ↑ үшінші сол ^уөсүу дамұу жолында → / ұлттық түр → / жаңа санағ'ійе болғанда → / біздің ^уотан мен бар әлемдегі ^уөнерлі ^йелдер әдеб̊ійетінің шеб̊ерленген түрлерін → / үлгі ^йетіп ͡алар ^йедім ↓ ///	↑ ^йең әуөлү → / баршалық халығ ұғұмұна жат → // бөтөм боп талғауұна тат^ымайтын жаңалыққа жақпайтын жайлардан ар^ыла ^уөсүу ͡б̊ар ↓ /// ↑ бұл сын мен ^йек̊шеп талғау → / сонұмен жалғас ^уозғұн ^уөскөлөң жақ̊сының бәрін көмөкк'алып → / керекке жаратұу ͡б̊ар ↓ /// ↑ марк̊ішшіл → // ^іленійншіл ^йестетійканың негізгі ͡б̊ір шындығы → / сыры ^уосұнда ↓ /// ↑ ^йекінші → // ұлттұқ түр дегеніміз → // жаңа дәстүрлөр тұудұрұп → // ^уөзгөрүп ^уөсөтүн жаңа ͡гөргөмдүк қәсійеттер таб̊атын дүнүйө ↓ /// ↑ үшүншү → / сол ^уөсүу → // дамұу жолұнда → / ұлттұқ түр жаңа санағ'ійе болғанда → / біздің ^уотан мем бар әлемдегі ^уөнөрлү ^йелдер әдеб̊ійетінің шеб̊ерлеңген түрлөрүн үлгү ^йетіб̊ ͡алар ^йедім ↓ ///	Ең әуелі барашалық халық ұғымына жат, бөтен боп талғауына татымайтын жаңалыққа жақпайтын жайлардан арыла өсу бар. Бұл сын мен екшеп талғау сонымен жалғас озғын өскелең жақсының бәрін көмекке алып керекке жаратуға бар марк̊сшыл, лениншіл эстетиканың негізгі бір шындығы сыры осында. Екінші, ұлттық түр дегеніміз жаңа дәстүрлер тудырып, өзгеріп өсетін жаңа көркемдеу қасиеттер табатын дүние. Үшінші сол өсу, даму жолында ұлттық түр жаңа санаға ие болғанда біздің Отан мен бар әлемдегі өнерлі елдер әдебиетінің шеберленген түрлерін үлгі етіп алар едім.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^уос'аталған халдардың бәріде → / барлық әдеб̊ійеттерімізде → / халықтар достығының ійгі топ^ұрағында → / айастында дамыйды ↓ /// ↑ ^уол достықтың ^йең асыл нәр'іргесі → // доста ͡б̊арды → / асыл артықты → / ^йерікті түрд'ауысып алұумен көмек керекке жаратұумен → // сол арқылы ^йекі жақты ^уөсүу → / гүлдеу ͡б̊олмақ̊шы ↓ /// ↑ саветтік̊ шығыстың көп ͡әдеб̊ійетіне → / ^уосұлай үлг'алысұу жолұмен жаңа жанрлар кірді → // проза → // драмалар ^уозғын ^йелдердің ^іреалійстік дәстүрлері ^іретінде келді ↓ /// ↑ сондайлық ͡бійік ^уөнерлі жаңалықтарды / біздің ^уоқұушыларымыз ^уөз халқының тарыйхындағы ^уөзіндік ^уөсүу заңы деп → / дәл ^уөзүнің халықтық жан там^ырынан тараған → / ^уөз жан^ының үні деміндей қаб̊ыл алды ↓ ///	↑ ^уос'аталған хәлдардың бәріде → / барлығ әдеб̊ійеттерімізде халықтар достұғұның ійгі топ^ұрағында → / ай астында дамыйды ↓ /// ↑ ^уол достұқтұң ^йең асыл нәр'іргесі → // доста ͡б̊арды асыл артықты ^йерікті түрд'ау^ұсұп алұумен → / көмөк керекке жаратұумен → / сол арқылы ^йекі жақты ^уөсүу → // гүлдөу ͡б̊олмақ̊шы ↓ /// ↑ сәветтік̊ шығыстың көб̊ ͡әдеб̊ійетіне ^уосұлай үлг'алысұу жолұмен жаңа жанрлар гірді → // проза → // драмалар ^уозғұн ^йелдердің / ^іреалійстік дәстүрлөрү ^іретінде гелді ↓ /// ↑ сондайлық ͡пійік ^уөнөрлү жаңалықтарды біздің ^уоқұушұларымыз ^уөз халқының тарыйхындағы ^уөзүндүк ^уөсүу заңы деп → / дәл ^уөзүнүң халықтық жан тамырынан тараған ^уөж ͡жанының үнү деміндей ғаб̊ыл алды ↓ ///	Осы аталған халдардың бәрі де барлық әдебиеттерімізде халықтар достығының игі топырағында ай астында дамиды. Ол достықтың ең асыл нәрі іргесі, доста барды асыл артықты ерікті түрде ауысып алумен көмек керекке жаратумен , сол арқылы екі жақты өсу гүлдеу болмақшы. Советтік шығыстың көп әдебиетіне осылай үлгі алысу жолымен жаңа жанр бір кірді: проза, драмалар озғын елдердің реалисттік дәстүрлері ретінде келді. Сондайлық биік өнөрлі жаңалықтарды біздің оқушыларымыз өз халқының тарихындағы өзіндік өсу заңы деп дәл өзінің халықтық жан тамырынан тараған өз жанының үні деміндей қабылданды.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^уөзб̊ек қырғыз түрікмен ^ыраманын ^уоқұушы ^уөзб̊ек қырғыз түрікмен азаматтары → / ^уөзүнің ұлттық ^уөрнегі деп таныйды ↓ /// ↑ жаңа жанр түр^үменен/ көркейген халықтық көркемдік ^уойдың шаб̊ытты шарықтауы деп біледі ↓ /// ↑ сондайлық → / жаңа түрік тіл^інің ған'ұлттық ^йемес → / соның үстіне ͡б̊ейнелеген ^уөмір қалпыменд'ұлттық → / мұнда халықтың жан жүйесі → / мінез әрекеті → / тіл теңеу ͡көріктеу ͡кестесі жән'адамдық қарым қат^ынас машықтары ͡б̊әрід'ұлттық ^уөзгешеліктерді таныта келеді ↓ /// ↑ сөйтіп → // соційалійстік ұлттардың әрб̊ірінің ^уөнерінде → / ^уөзінше ^уөздік ^йерек̊шелік ^іретін қалыптайтын ұлттық түр ͡б̊ар және ͡б̊ар ұлтымызға ^уортақ → // ійдейалық тарійхтық мұрат → / мүдде мақ̊сұт мерзім және да ͡б̊ар ↓ ///	↑ ^уөзб̊өк → / қырғыз → / түрүкмөн ^ыраманын ^уоқұушұ ^уөзб̊өк → / қырғыз → / түрүкмөн азаматтары ^уөзүнүң ұлттұқ ^уөрнөгү деп таныйды ↓ /// ↑ жаңа жанр түрүмөнен көркөйгөн халықтық көркөмдүк ^уойдұң шаб̊ытты шарықтауұ деп ͡піледі ↓ /// ↑ сондайлық → / жаңа түрүк тілінің ған'ұлттұқ ^йемес → // сонұң үстүнө ͡б̊ейнелеген ^уөмүр ͡ғалпыменд'ұлттұқ → / мұнда халықтың жан жүйөсү → / мінез әрекеті → / тіл теңеу ͡гөрүктөу ͡гестесі → / жән'адамдық қарым ͡ғат^ынас машықтары ͡б̊әрід'ұлттұқ ^уөзгөшөліктерді таныта ͡геледі ↓ /// ↑ сөйтүп → / саційалійстіг ұлттардың әрб̊ірінің ^уөнөрүнде ^уөзүншө ^уөздүк ^йерек̊шелік ^іретің ғалыптайтын ұлттұқ түр ͡б̊ар → / және ͡б̊ар ұлтұмұзға ^уортақ → // ійдейалық тарійхтық мұрат мүддө мақ̊сұт мерзім және де ͡б̊ар ↓ ///	Өзбек қырғыз түрікмен романын оқушы өзбек қырғыз түрікмен азаматтары өзінің ұлттық өрнегі деп таниды. Жаңа жанр түріменен көркейген халықтық көркемдік ойдың шабытты шарықтауы деп біледі. Сондайлық жаңа түрік тілінің ғана ұлттық емес соның үстіне бейнелеген өмір қалпымен де ұлттық мұнда халықтың жан жүйесі мінез әрекеті тіл теңеу көріктің кестесі және адамдық қарым-қатынас машықтары бәрі де ұлттық өзгешеліктерді таныта келеді. Сөйтіп, социалисттік ұлттардың әрбірінің өнерінде өзінше өздік ерекшелік ретін қалыптайтын ұлттық түр бар және бар ұлтымызға ортақ, идеялық тарихтық мұрат мүдде мақсұт мерзім және да бар.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ көркем әдеб̊ійет ͡жәй^ына келгенде → / біз ұлттық түр → / тек тіл көлемінде ғана ͡б̊олады → / деп ^уойламаймыз ↓ /// ↑ әдеб̊ійеттік әлденеше ^йерек̊шелік → // әс^іресе → // поэзійа түріндегі ^йерек̊шелік → / ұлттық түрдің ауыспай → / ^уөзгермей тұратын → / біт^імі мықты жүреді ↓ /// ↑ ұлттық тілдің → / тағы ͡б̊ір ^йелеулі мәселесі → / кейб̊ір ͡көне тартқан / ^йескіден ар^ыла жаңғырұуда → / ^уон тоғ^ұзыншы ғасырдағы → / біздің ͡класійктеріміз → / ^уөздерінің таріихтық міндеті деп білгені → / ізденүу ^уөрістерін ^уорыс клас^ійійк әдеб̊ійеті → / және сол арқыл'әлем әдеб̊ійетінің ^уозғын дәстүрімен жақындастырұу деп біліскен ↓ ///	↑ көркөм әдеб̊ійет ͡шайына гелгенде → / біз ұлттұқ түр → / тек тіл гөлөмүнде ғана ͡б̊олады деп ^уойламаймыз ↓ /// ↑ әдеб̊ійеттіг әлденеше ^йерек̊шелік → // әс^іресе → // паезійа түрүндөгі ^йерек̊шелік → / ұлттұқ түрдүң ауұспай → // ^уөзгөрмөй тұратын → / бітімі мықты жүрөдү ↓ /// ↑ ұлттұқ тілдің тағы ͡б̊ір ^йелеулү мәселесі → / кейб̊ір ͡гөнө тартқан ^йескіден арыла жаңғырұуда ^уон тоғұзұншы ғасырдағы біздің ͡гласійктеріміз ^уөздөрүнің тарійхтығ міндеті деп ͡пілгені → / ізденүу ^уөрүстөрін ^уорұс классійк әдеб̊ійеті → / және сол арқыл'әлем әдеб̊ійетінің ^уозғұн дәстүрүмөн жақындастырұу деп ͡піліскен ↓ ///	Көркем әдебиет жайына келгенде біз ұлттық түр тек тіл көлемінде ғана болады деп ойламаймыз әдебиеттік әлденеше ерекшелік, әсіресе,поэзия түріндегі ерекшелік ұлттық түрдің ауыспай өзгермей тұратын бітімі мықты жүрек ұлттық тілдің тағы бір елеулі мәселесі кейбір көне тартқан ескіден бардан жаңғыруға он тоғызыншы ғасырдағы біздің классиктеріміз өздерінің тарихтық міндеті деп білгені іздену өрістерін орыс классик әдебиеті және сол арқылы әлем әдебиетінің озғын дәстүрімен жақындастыру деп біліскен.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ солай ^йеткендер → // аб̊авйан → // чапчевадзе → // ахұундэ → // татагұур → // аб̊̊ай → // тоқай → // садрійддійн айній → // хамзэ хакыймзада нійазій болатын ↓ /// ↑ тарійхтың жаңа ͡кезеңінде → / ұлттық түрді соларша дамытұу → // анық халықтық арманы деп біліп → / біз артқылар ͡көп ͡үлгі саб̊̊ақты солардан алдық ↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊астаған жаңалық → / ійг^іліктің ^йең ұлы қәс^ійеті ^уосы дедік ↓ /// ↑ біздің ͡класійктеріміз → / ^йеліктеуші толықтаушы ͡б̊олма → / ^уозған ^уорыс әдеб̊ійетінің → / әлем әдеб̊ійетінің асыл дәстүрін → / ^уөрүмен төр^үне тең ^йетіп̊ сің^іре ͡б̊ілді → // сол дәстүрлерді ^уөзің және ͡б̊айыта түс деп ^уөсүйеттеді ͡б̊ізге ↓ ///	↑ солай ^йеткендер → // аб̊авйан → // чапчевадзе → // ахұундэ → // татагұур → // аб̊̊ай → // тоқай → // садрыйддыйн айный → // хамзэ хакыймзада ныйазый болатын ↓ /// ↑ тарійхтың жаңа ͡гезеңінде → / ұлттұқ түрдү соларша дамытұу → // анық халықтығ ͡арманы деп ͡піліп → // біз артқылар → / көб̊ ͡үлгү саб̊ақты солардан алдық ↓ /// ↑ ^уолар ͡б̊астаған жаңалық → / ійгіліктің ^йең ұлұ қәсійеті ^уосұ деді ↓ /// ↑ біздің ͡гласійктеріміз → / ^йеліктеушү → / толұқтаушұ ͡б̊олма → // ^уозған ^уорұс әдеб̊ійетінің → / әлем әдеб̊ійетінің асыл дәстүрүн ^уөрүмөн төрүнө тең ^йетіп̊ сіңіре ͡б̊ілді → // сол дәстүрлөрдү ^уөзүң және ͡б̊айыта түс деп ^уөсүйөттеді ͡б̊ізге ↓ ///	Солай еткендер: Абавян, Чапчевадзе, Ахундэ, Татагур, Абай, Тоқай, Садриддин Айни, Хамзэ Хакимзада Ниязи болатын. Тарихтың жаңа кезеңінде ұлттық түрді соларша дамыту, анық халықтық арманы деп біліп біз артқылар көп үлгі сабақты солардан алдық. Олар бастаған жаңалық игіліктің ең ұлы қасиеті осы дедік. Біздің классиктеріміз еліктеуші толықтаушы болма озған орыс әдебиетінің әлем әдебиетінің асыл дәстүрін өрімен төріне кеңдетіп сіңіре біл де сол дәстүрлерді өзің жаңа байыта түс деп өсиеттеді бізге.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ұлттық түр жәйлары → / жүйешіл ^уойды → / ^йенді саційалійстік ^іреалійзм праблемаларын → / бүгінгі ͡б̊іздің халықаралық ͡дамып келе жатқан қат^ынас жалғасымыз ^іретінде де → / нық ^йескерүу шарт ^йетеді ↓ /// ↑ біз саційалійстік ^іреалійзмнің жүйелік жәйларын → / азійә → // афрійка ^йелдерінің ^уөнерпаздары → / талай шеше жүргенін біліп → // танұуғ'ынтықпыз ↓ /// ↑ ^уосұның бәрін → / дос әдеб̊ійеттердің жеке заң жазұушылардың → / жазұушылар ^уодақтарының / ^уөзара ͡б̊айланысын күшейтү'үшін → / және ^уөсүу дамұудың мәнмәнін болықтырұ'үшін ^йескерүуіміз шарт ↓ ///	↑ ұлттұқ түр жәйлары → // жүйөшүл ^уойдұ → / ^йенді сәтčійәлійстік ^іреалійзм праблемаларын → / бүгүңгү ͡б̊іздің халықаралығ ͡дамып келе жатқаң ғат^ынаш ͡шалғасымыз ^іретінде де → / нығ ^йескерүу шарт ^йетеді ↓ /// ↑ біс сәтčійәлійстік ^іреалійзмнің жүйөлүг ͡жәйларын азійа → // афрійка ^йелдерінің ^уөнөрпаздары → / талай шеше жүргөнүм біліп → // танұуғ'ынтықпыз ↓ /// ↑ ^уосұнұң бәрін → / дос әдеб̊ійеттердің → / жеке заң жазұушұлардың → / жазұушұлар ^уодақтарының ^уөзара ͡б̊айланысың гүшөйтү'үшүн → / және ^уөсүу → / дамұудұң мәммәнім болұқтұр'үшүн ^йескерүуүмүш ͡шарт ↓ ///	Ұлттық түр жайлары ойларды енді социалисттік реализм проблемаларын бүгінгі біздің халықаралық дамып келе жатқан қатынас жалғасымыз ретінде де нақ ескеру шарт етеді . Біз социалисттік реализмнің жүйелік жайларын Азия , Африка елдерінің өнерпаздары талай шеше жүргенін біліп, тануға ынтықпыз. Осының бәрін дос әдебиеттердің жеке жазушылардың жазушылар одақтарының өзара байланысын күшейту үшін және өсу дамудың мәнерін болықтыру үшін ескеруіміз шарт.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^уөздерінің ійдейа мүддесіне нық ͡берік біздің жазұушыларымыз → // барлық ұлы ^уотанымен → / тұтас адамзат қоғамының прагресіне ^йеңбек ^йетеді ↓ /// ↑ бар шыны жан^ымен → / тым болған халықтың азаттығ'үшін алысып келеді → // алыспақ̊шы да ↓ /// ↑ бұрын да → // бүгін де → // ^йертең де → / халықтар теңдігі мен әлем бейб̊ітш̆іліг'үшін алысады ^уол жазұушылар ↓ ///	↑ ^уөздөрүнің ійдейа мүддөсүне нық ͡перік біздің жазұушұларымыз → // барлығ ұлұ ^уотанымен тұтас адамзат қоғамының прагресіне ^йеңбек ^йетеді ↓ /// ↑ бар шыны жанымен → / тым болған халықтың азаттығ'үшүн алысып келеді → // алыспақ̊шы да ↓ /// ↑ бұрұн ͡да → // бүгүн ͡де → // ^йертең де → / халықтар теңдігі мен әлем бейб̊ітш̆іліг'үшүн алысады ^уол жазұушұлар ↓ ///	Өздерінің идея мүддесіне нық берік біздің жазушыларымыз, барлық ұлы Отанымен тұтас адамзат қоғамының прогресіне еңбек етеді. Баршыны жанымен тым болған халықтың азаттығы үшін алысып келеді, табыспақшы да. Бұрын да, бүгін де, ертеңде халықтар теңдігі мен әлем бейбітшілігі үшін, алыса бұл да бір
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ^йенді → / қысқа сөздің соңында → / менің ^йең алғаш бастаған жөн^үме → / бір сәтке қайта ^уоралұуға ^ұрұқ̊сат болса → // тағы ͡б̊ір ͡көз көргенд'айта кетейін ↓ /// ↑ мың тоғыз жүз ^йелүу жетінші жылы → / йапонійан'аралап жүргенімде → // йапон халқының бір нақ^ылын ^йестігем ↓ /// ↑ сен нүккөні көрмеген болсаң → // ғажайып деген сөзді қолданба дейді ^йекен сол нақыл ↓ /// ↑ ал мен → / сол нійкк^үуға ͡б̊ардым да → // сол бір жердің шынайы жан таңырқарлық көркін көрдім ↓ /// ↑ соны ^йеск'ала → // бір ғана тілек айтар ^йедім → // біздің де ^уосы ͡канференсійада ͡көргенімізб̊ен танығанымыз → // түйгеніміз соңынд'айтар қорытындымыз → // ғажайып болса ^йекен ↓ ///	↑ ^йенді → / қысқа сөздүң соңұнда → / менің ^йең алғаш бастаған жөнүмө → / бір сәтке ғайта ^уоралұуға ^ұрұқ̊сат ͡полса → // тағы ͡б̊ір ͡гөз ͡гөргөнд'айта ͡гетейін ↓ /// ↑ мың тоғұжжүз ^йелүу жетінші жылы → / йапонійан'аралап жүргөнүмде → // йапон халқының бір нақылын ^йестігем ↓ /// ↑ сен нүккөнү ͡гөрмөгөм болсаң → // ғажайыб̊ ͡деген сөздү ͡ғолдамба → / дейді ^йекен сол нақыл ↓ /// ↑ ал мен → / сол нійккұуға ͡б̊ардым да → // сол бір жердің шынайы жан таңырқарлық көркүн ͡гөрдүм ↓ /// ↑ сонұ ^йеск'ала → // бір ғана тілег ͡айтар ^йедім → // біздің де ^уосұ ͡ганференсійада ͡гөргөнүмізб̊ен → / танығанымыз → // түйгөнүміз → / соңұнд'айтар ͡ғор^ұтұндымыз → // ғажайып ͡полса ^йекен ↓ ///	Енді қысқа сөздің соңында менің ең алғаш бастаған жөніме бір сәтке қайта оралуға рұқсат болса, тағы бір көз көргенді айта кетейін мың тоғыз жүз елу жетінші жылы Японияны аралап жүргенімде, Япон халқының бір нақылын естігем. Сен нүккөні көрмеген болсаң, ғажайып деген сөзді қолданба дейді екен сол нақыл. Ал мен сол никкуға бардым да, сол бір жердің шынайы жан таңырқарлық көркін көрдім. Соны еске ала, бір ғана тілек айтар едім, біздің де осы конференцияда көргеніміз бен танығанымыз, түйгеніміз соңында айтар қорытындымыз: Ғажайып болса екен.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ бұл сәтте → // ^уосы шақтарда ͡б̊арлық ^уотанымызб̊енен айтар жәйлар → // адам ^уойұна сыйғысыз → // мол бір кең дүн^үйе ↓ /// ↑ қазақ̊стан жөнінде ^уөткен мен жеткенді санасақ → // бұ ͡ д'ұшан теңіз ↓ /// ↑ әрб̊ір ^уой толғаған адамға → // ↑ ^йең алдымен → / тарійх берген таб̊ыстарды айтұу → // жаңғырған дүн^үйен'атап ^уөтүу → // шарт ^йекені даусыз ↓ /// ↑ біз ^уосы жөнінде тек ^уөлкеміз тұуралы ^уой тарата ͡б̊астасақ → // шынайы → // анық хақыйхат → // санап сауыссыз таб̊ыстарымыз ͡б̊ар ↓ /// ↑ жаңғырмаған дүн^үйе → // жасармаған ^уөмір жетіспеген барлық ͡ жоқ ↓ ///	↑ бұл сәтте → // ^уосұ шақтарда ͡б̊арлық ^уотанымызб̊енен айтар жәйлар → // адам ^уойұна сыйғысыз → // мол бір кең дүнүйө ↓ /// ↑ қазақ̊стан жөнүндө ^уөткөн мен жеткенді санасақ → // бұл ͡ д'ұшан теңіз ↓ /// ↑ әрб̊ір ^уой толғаған адамға → // ^йең алдымен → / тарійх берген таб̊ыстард'айтұу → // жаңғырған дүнүйөн'атап ^уөтүу → / шарт ^йекені даусұз ↓ /// ↑ біз ^уосұ жөнүндө → / тек ^уөлкөмүз тұуралы ^уой тарата ͡б̊астасақ → // шынайы → // анық хақыйхат → // санап тауұссұз таб̊ыстарымыз ͡б̊ар ↓ /// ↑ жаңғырмаған дүнүйө → // жасармаған ^уөмүр жетіспегем барлығ ͡ жоқ ↓ ///	Бұл сәтте, осы шақтарда барлық Отанымызбенен айтар жайлар, адам ойына сыйлықсыз, мол бір кең дүние. Қазақстан жерінде өткен мен жеткенді санасақ, бұл да ұшан теңіз. Әрбір ой толғаған адамға, ең алдымен тарих берген табыстарды айту, жаңғырған дүниені атап өту, шарт екені даусыз. Біз осы жөнде тек, өлкеміз туралы ой тарата бастасақ, шынайы, анық хақихат, сана сауыссыз табыстарымыз бар. Жаңғырмаған дүние, жасармаған өмір жетіспеген барлық жоқ.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ кейб̊ір ғана ͡күрделі → // ^уөзгеше күйлерді топтай шолып → // қомақтап қана ͡б̊арлап көрейік ↓ /// ↑ біздің адамның адамдық → // азаматтық сыпасы қаншаға жетті десек → // бұл жөнде ͡ д'айтар сөздің → // қорытар ^уойдың → // нелер үлкен → / терең тақ^ырыптары тұуар ^йед ↓ /// ↑ жекелеп ͡айтқанда → / бұрынғ'әр бұуынға → // бүгінгі күн бұуындары → // аумағандай ұқ̊сай ма ↓ /// ↑ әрійне → // ұқ̊самайды ↓ /// ↑ дүнійеге мүлде ^уөзгеше дәуреннің ^уөзгерген → // жаңғырған → // жаңа нәс^ілі ͡ келді ↓ /// ↑ жалп'адамзат қоғамының → / жаңа нәс^ілінің → / асыл нәс^ілінің ^уөк^үлі ͡б̊олұуға жараған бұуындар тұуды дей аламыз ↓ /// ↑ бүгінгі қазақ ͡бала → // қырық жыл бұрынғы қазақтың баласы ^йемес → // бүгінгі жас талапкер ^уоқұушы → // ^уөсүуші қазақ → // қырық жыл бұрынғы қазақ ауылының → // қазақ қауымының жасы ^йемес ↓ ///	↑ кейб̊ір ғана ͡гүрдөлү → // ^уөзгөшө гүйлөрдү топтай шолұп → // қомақтап қана ͡б̊арлап көрөйүк ↓ /// ↑ біздің адамның адамдық → // азаматтық сыпасы ғаншаға жетті десек → // бұл жөндө ͡ д'айтар сөздүң → // қор^ұтар ^уойдұң → // нелер үлкөн → / терең тақ^ырыптары тұуар ^йед ↓ /// ↑ жекелеб̊ ͡айтқанда → / бұрұңғ'әр бұуұңға → // бүгүңгү гүм бұуұндары аумағандай ұқ̊сай ма ↓ /// ↑ әрійне → // ұқ̊самайды ↓ /// ↑ дүнүйөгө мүлдө ^уөзгөшө дәурөннүң ^уөзгөргөн → // жаңғырған → // жаңа нәс^ілі ͡ гелді ↓ /// ↑ жалп'адамзат қоғамының жаңа нәс^ілінің → / асыл нәс^ілінің ^уөкүлү ͡б̊олұуға жараған бұуұндар тұудұ дей аламыз ↓ /// ↑ бүгүңгү қазақ ͡пала → // қырығ ͡жыл бұрұңғұ ͡ғазақтың баласы ^йемес → // бүгүңгү жас талапкер ^уоқұушұ → // ^уөсүушү ͡ғазақ → // қырығ жыл бұрұңғұ қазағ ау^ұлұнұң → // қазақ қау^ұмұнұң жасы ^йемес ↓ ///	Кейбір ғана күрделі, өзгеше күйлерді топтай шолып, қомақтап қана барлап көрейік. Біздің адамның адамдық, азаматтық сыпасы қаншаға жетті десек, бұл жерлерде айтар сөздің, қорытар ойдың, нелер үлкен терең тақырыптары туар еді. Жекелеп айтқанда бұрыңғы әр буынға, бүгінгі күн буындары, аумағандай ұқсай ма? Әрине, ұқсамайды. Дүниеге мүлде өзгеше дәуреннің өзгерген, жаңғырған, жаңа нәсілі келді. жалпы адамзат қоғамының жаңа нәсілінің асыл нәсілінің өкілі болуға жараған буындар туды дей аламыз. Бүгінгі қазақ бала, қырық жыл бұрынғы қазақтың баласы емес, бүгінгі жас талапкер оқушы, өсуші қазақ, қырық жыл бұрынғы қазақ ауылының, қазақ қауымының жасы емес.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ұлы ^уотанымыздың бар ^уөлкесі → // бар алаб̊ы → // шартараб̊ы тәрізді → // тұуған ^уөлкеміз қазақ̊станда нелер ғажайып → // таңғаларлық жаңалықтарға жетті ↓ /// ↑ ^йертегі ͡б̊айан ^йететін тездік пен → / ^йежелгі тылсым бұуғандай → // мең^іреу дүн^үйені жеңдік ↓ /// ↑ құд^ірет құуатындай дейтін → // сәтте ^уөзгерткен жаңалықтарға жеттік ↓ /// ↑ сары дала → // сан жетпес сахара → / бұдан қырық жыл бұрын → // түйелі көшпен керүуеннің мүлгіген міймырт айанына ͡б̊ар ^уөмір ырғағын → // ^ірійтмын бағындырған ^йеді ↓ /// ↑ бұл күнде ͡б̊із → / күлл'әлемнің → // ^йең шап̊шаң машійна технійкасының бәрін де → /^уөз ^уөлкемізде → // күш көлігіміздей керекке жаратып → // көмекк'алып ^уотырмыз ↓ ///	↑ ұлұ ^уотанымыздың бар ^уөлкөсү → // бар алаб̊ы → // шартараб̊ы тәрізді тұуған ^уөлкөмүз ͡ғазақ̊станда → / нелер ғажайып → // таңғаларлығ ͡жаңалықтарға жетті ↓ /// ↑ ^йертегі ͡б̊айан ^йететін тездік пен → /^йежелгі тылсым бұуғандай → // мең^іреу дүнүйөні жеңдік ↓ /// ↑ құд^ірет құуатындай дейтін сәтте → / ^уөзгөрткөн жаңалықтарға жеттік ↓ /// ↑ сар'дала → // сан жетпес сахара → / бұдаң ғырығ ͡жыл бұрұн → / түйөлү ͡гөшпөң герүуөннүң мүлгүгөн мыймырт айанына → / ͡б̊ар ^уөмүр ырғағын → // ^ірійтімім бағындырған ^йеді ↓ /// ↑ бұл ͡гүндө ͡б̊із → / күлл'әлемнің → // ^йең шап̊шаң машыйна технійкасының бәрін де → / ^уөз ^уөлкөмүзде → // күш көлүгүміздей герекке жаратып → // көмөкк'алып ^уотұрмұз ↓ ///	Ұлы даламыздың бар өлкесі, бар алабы, шар тарабы тәрізді, туған өлкеміз Қазақстанда нелер ғажайып, таңғаларлық жаңалықтарға жетті. Ертегі баян ететін кездік пен ежелгі тылсым буғандай, меңіреу дүниелік жеңдік. Құдірет қуатындай дейтін, сәтте өзгерткен жаңалықтарға жеттік. Сары дала, сан жетпес Саһара бұдан қырық жыл бұрын, түйелі көшпен керуеннің мүлгіген мимырт аянына бар өмір ырғағын, ритымын бағындырған еді. Бұл күнде біз күллі әлемнің, ең шапшаң мәшине техникасының бәрін де өз өлкемізде, күш көлігіміздей керекке жаратып, көмекке алып отырмыз.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ ұшқ̊ан құстың ͡қанаты → // жүгірген аңның тұйағы күйеді дейтін → / ^йелсіз ^йенсіздер → // құлдар ͡б̊олұушы ^йеді ↓ /// ↑ ^уол күнгі /→ адам пайдаланған көлік күліктің де шамасы жетпес → // нелер қыйын қыйандар → // ұзақ̊ салқан сапарлар ͡б̊олып ͡ ^йеді ↓ /// ↑ соның да ͡б̊әрі → / жаңғырған сапаға → // жетіскен ^уөлкелерг'айналды ↓ /// ↑ жердің үсті ғана ^йемес → // біздің ^уөлкемізде → // жеті қаб̊ат ͡жер астындағы сырлар ашылды ↓ /// ↑ қымбат čымбатты → // нұрлы ͡б̊айлықтың → // жас^ырыны ͡б̊ітіп → // жарқыраған қаз^ына қалпында жер жүз^үне шықты ↓ /// ↑ керегімізге жарап → // көмегімізге ͡ келіп → // сансыз мол байлық іретінде → // ұшан теңіз қос^ұлып жатыр ↓ ///	↑ ұшқ̊аң ͡ғұстұң ͡ғанаты → // жүгүргөн аңның тұйағы ͡гүйөдү дейтін ^йелсіз ^йенсіздер →// құлдар ͡б̊олұушұ ^йеді ↓ /// ↑ ^уол ͡гүңгү → / адам пайдалаңғаң ͡гөлүк күлүктүң де шамасы жетпес → // нелер ͡ғыйың ͡ғыйандар →// ұзақ̊ салқан сапарлар ͡б̊олұб̊̊ ͡ ^йеді ↓ /// ↑ сонұң да ͡б̊әрі жаңғырған сапаға → // жетіскен ^уөлкөлөрг'айналды ↓ /// ↑ жердің үстү ған'^йемес → // біздің ^уөлкөмүзде → // жетіғаб̊ат ͡шер астындағы сырлар ашылды ↓ /// ↑ қымбат→ // čымбатты → // нұрлұ ͡б̊айлықтың жас^ырыны ͡б̊ітіп → // жарқырағаң ͡ғаз^ына ͡ғалпында жер жүз^үнө шықты ↓ /// ↑ керегімізге жарап → // көмөгүмізге ͡ геліп → // сансыз мол байлығ ^іретінде → / ұшаң ͡теңіз ͡ғос^ұлұб̊ жатыр ↓ ///	Ұшқан құстың қанаты, жүгірген аңның тұяғы күйеді дейтін елсіз енсіздер, құлдар болушы еді. Ол күнгі адам пайдаланған көлік күліктің де шамасы жетпес, нелер қиын қияндар, ұзақ салқан сапарлар болып еді. Соның да бәрі жаңғырған сапарға, жетіскен өлкелерге айналды. Желдің үсті ғана емес, біздің өлкемізде, жеті қабат жер астындағы сырлар ашылды. Қымбат, сымбатты, нұрлы байлықтың, жасырыны бітіп, жарқыраған қазына қалпында жер жүзіне шықты. Керегімізге жарап, көмегімізге келіп, сансыз мол байлық ретінде, ұшан теңіз қосылып жатыр.
Мұхтар Әуезов	▶	↑ таб̊ійғат čараңы мырза ͡б̊олған заманда → // шөлінде дәурен → // даласында дәр^ійә → // мең^іреуінде қалқыған байлық → // тереңінде түсті метал → // тың ͡қаз^ына → // бүгінгі ͡б̊іздің ^уөзгерген ^уөлкеміздің ͡қас^ійетіне → //құд^іреттей күш^үн'айналды ↓ /// ↑ шек̊сіз теңіздей → / сарселеу ͡б̊асқан далаларда → // мәңгіліқ мәңгі ͡б̊асқан құздарда → // ^уөлкеміздің бүгінгі керегіне жарат^ылмаған → // ұлтарақтай жер жоқ ͡деуге ͡б̊олатын ↓ /// ↑ қазақ̊стан географійасында → // мәңгі замандардан бері → // адамзат керегіне жарарлық ͡болса да → // жарат^ылмай жатқан → // қас^ійетті ͡б̊айлықтар мол ^йеді ↓ /// ↑ бұлардың бәрі де → /қаз^ылып тұрған мүмкіншіліктер ͡б̊олатын ↓ /// ↑ ақтарыла шыққалы тұрған → / баға жетпес ͡байлықтар ^йеді ↓ ///	↑ таб̊ійғат čараңы мырза ͡б̊олған заманда → // шөлүндө дәурөн → // даласында дәрійә → // мең^іреуүндө ͡ғалғығам байлық → // тереңінде түстү метал → // тың ͡ғаз^ына → // бүгүңгү ͡б̊іздің ^уөзгөргөн ^уөлкөмүздің ͡ғәсійетіне → // құд^іреттей ͡гүшүн'айналды ↓ /// ↑ шек̊сіз теңіздей → // сарселеу ͡б̊асқан далаларда → // мәңгіліг ͡мәңгі ͡б̊асқаң ͡ғұздарда → // ^уөлкөмүздің бүгүңгү ͡герегіне жаратылмаған → // ұлтарақтай жер жоғ ͡деугө ͡б̊олатын ↓ /// ↑ қазақ̊стан географійасында → // мәңгі замандардам ͡бері → // адамзат керегіне жарарлық ͡полса да → // жаратылмай жатқан қәсійетті ͡б̊айлықтар мол ^йеді ↓ /// ↑ бұлардың бәрі де → / қаз^ылып тұрған мүмкүншүліктер ͡б̊олатын ↓ /// ↑ ақтарыла шыққалы тұрған → / баға жетпес ͡пайлықтар ^йеді ↓ ///	Табиғат сараңы мырза болған заманда, шөлінде дәурен, даласында дария, меңіреуінде қалқыған байлық, тереңінде түсті металл, тың қазына, бүгінгі біздің өзгерген өлкеміздің қасиетіне, құдіреттей күшіне айналды. Шексіз теңіздей, сарсілеу басқан далаларда, мәңгілік мәңгі басқан құздарда, өлкеміздің бүгінгі керегіне жаратылмаған, ұлтарақтай жер жоқ деуге болатын. Қазақстан географиясында, мәңгі замандардан бері, адамзат керегіне жарарлық болса да, жаратылмай жатқан, қасиетті байлықтар мол еді. Бұлардың бәрі қазылып тұрған мүмкіншіліктер болатын. Аттарына шыққалы тұрған/ баға кетпес байлықтар еді.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Ә, елдеріңіз? – Иә, біздер не. Мен Шығыс Қазақстан, Зайсан. – Ааа. – Алматы. – Шымкент қаласы. – Шымкент, Леңгір. Қалай ед? Леңгір. – Талдықорған. – Ы... Талдықорған, Мұқыр, Алматы. – Сіздер қайдан жүзсіздер? – Біз тіл білім институтынан келе жатырмыз. Біз негізі ауызша сөз, – Жүріңіздер үйге кіріңіздер. – І... дәстүрлі сөйлеу мәдениетін іздеп жүрміз. – Ай, бәрекелді. – Өздеріңіз мамандықтарыңыз кім болған? – Мен электрикпін. – Электрик болған, мәә, тамаша. – Ия, костюм де тұр ғой. – Тәте, сататын май-маңызыңыз бар ма? – Бір әңгімелер айтып бере алсаңыз, бес он минутқа, жақсы болар еді. – Қанша май керек еді сіздерге? – І..., білмейм. Енді жақсы дәмі жақсы болса, аламыз былай.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Тәте, майыңызды алып келіңізші онда үйге. – Жақын жер ма? – Аха, ана көрші абысыным ғой. – Ааа. – Көрейінші а. – Ау, қазір. – Алып кел, ана... – Сәлем бердіктер! – Кім, Жарыс. – Ау. – Сәлем бердік! – Сөйлесе берсеңдерш, саламатсыз ба! Мінекей, міне бала деген, қайдан, қаладан келді ма, бұ бала? – Иә, қаладан келді, немере ғой. – Ауылдағы бала жоқ па? Біз ауылдағы бала іздеп жүр едік. – Мәсс... Ой, сен өзің жей берсейш, мында мен жейм, йогурт жейм. А, бер кел мына яғына мас... жей бер. – Үйде ата-апа екеуіңіз, екеуіңіз ғанасыз ба? Жұбайыңыз екеуіңіз ғана тұрасыздар ма? – Иә. – Осы жақтардағылардың бәрі сондай екен.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Кел, бауырым, ал же. – Дәретханаға барып келейін, сонан алайын. – Дәретхана ана орынмен кіресің, ар жақта есік бар, содан шығасың. Ары қарасаң дәретхана бар. – Құрт жақсы екен, қаншадан мына құрттар? – Білмеймін онысын, бағана жаңағы тәтең білед. Тәтең медик. – Немене дедіңіз? Құрт пен… – Ірмішік. – Ірімшік қолсылған ба? – І... ірмішік қосылып, сүйтіп жасалад бұл. – Ммм. – Жақсы құрт. – Әлі қата қоймады ғой дейм ия. – Жо, жоқ осы жұмсағы жақсы. Маған жұмсағы ұнайд. Өздеріңіз қай елсіз, Албансыздар ма? – Біз Албан. Албанның ішінде Алжан. – Алжан, ы.... Көп ееен Алжан, біз қанша адаммен сөйлестік. – Иә, иә Алжанның ішінде Аламанбыз.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Ол жолда келе атқанда саябақ тұрды ғой. – Ааа. – Сол саябақ біз соны неғылғанбыз, жасағанбыз. – M…. Есіміңіз кім болад? – Менің есімім Мұхтар. – Жарас болад. – Жарас? – Фамилияңыз кім болад? – Бөрібаев Мұхтар. – Бөрібаев. І... жасыңыз нешеде? – Жас алпыс бірде. – Алпыс бірдесіз ба? – Алпыс екіге кетіп бара атырм. Келесі жылы алпыс үш, жиырма жетіде, пенсия ғой. – Жастайыңыздан электрікпен айналысасыз ба? – Жоқ, мен он же... он тоғыз жыл жолда істедім. – А, жолда істедіңіз бе? – Ал мынау электрикке екі мың он бірден бастап кірдім ғой. – Ммм, – Қазір сол осы шаруашылық. Ауыл жағында мыняқта ғой, картошка егеміз жиырма мешоктей. – Қалаға апарып сатасыздар ма оны? – Қалаға апарып сатамыз.
Мұхтар Бөрібаев	▶			Өздері келіп, алып кетеді әйтеуір, бағасына келсед те. Сол тіршілік ауылда. – Малдан не бар өзі? Сиыр ма? – Бір бес сиыр бар. – Бес сиыр. – Қойды тауға қосып жібереміз, оны. Бағатын адам, ыңғайы жоқ. Жылқы да, тау да сол. – Осы ауылдарды көріп жатырмыз, мал ештеңе маңырамайд. Кешеке де маңырамайд. – Аа, кешке маңырайд. – Сіздерде маңырай ма? Біз ана Кегенде болдық, ы… қара… Қарабұлақта болдық, ай, Қарасазда болдық. – Қарасазда. – Қарасазда болдық, Нарынқолда болдық. Общем біраз ауылдарды аралап келе атырмыз. – Баллар үйге кіріп, ана пирожки пісіргем, ауыз тиіңдер. – Жүріңдер, пирожкиден ауыз тиіңдер. Қазақтың баласымыз ғой. – Ауыз тие салайық анадан.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Құрттан ауыз тиіңіздер. – Құрттан ауыз тиіп атырмын. Саламатсыз ба! – Ана құрттан ауыз ти. Жаңағы машинасының бәрі ашық. – Амансын! – Сәлеметсіз бе! – Кіре бер үйге. – Кім бар үйде? – Сіз өзіңіз жұмысыңыздан бөліп алған жоқпыз ба, или бос бедіңіз бүгін? – Жоқ, мен босамын ғой. Менікі үйде ғой дежурный подстанция дейд, біздікі. – Ааа. – Мен жерде подстанция бар, сода ы... дежурит етеміз. – Мен сол Төреби ауданынан, Шымкент қаласында. Сонда есті... естіген шығарсыз, енді. – Білеміз ғой, Төлеби. – Сол Дулаттанбыз, Жансызданбыз оның ішінде. Біз жақта да Албандар бар. – Иә, бар ғой бір екеу. – Әжепетәуір. Бірақ ішіндегісі қайсысы екенін білмейм, Албанбыз деп жүрміз, класстастар болып. – Алдансыздар ма аға сіздерде?
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Алжансыздар ғой? - Алжан, Алжанның ішінде Алманбыз. Біз мына жақтан аяғына дейін мақтанамыз ғой біз әлгі. Мұқағалидай ақыны бар, Райымбектей батыры бар деп. – М... – Біз сол Райымбектің прямой. – Нарынқол, Қарасаз, Түзгіл бәрін алып келе жатырмыз. Бәрі айтады, Албан Алжамыз, Албан Алжамыз. – Келіншектерді қай жақтан алыңыздар? Бәрі Албандар мына жақтан. – Аа. Құрман бар ғой шінде. Албанның ішінде Құрман біз бөлінеміз. Құрман бар, қызыл бөрік бар, қоңыр бөрік бар, айт бар, қара кісі бар. Бар ғой шінде, содан аламыз ғой. Менің әйелім Құрманның қызы. – Алжаннан аласыздар ма, өздеріңіз? – Жоқ, ондай бізде жоқ, Алжаннан алмаймыз. Бірақ енді жеті ат емеспіз, біраз атаға кетіп қалдық.
Мұхтар Бөрібаев	▶			Әлі енді соглашение былай не бермейді, рұқсат бермейді. Бірақ сонда да алып жатқан ... . – Көлте жақта Албанның қайсысы тұрады? – Қызыл бөріктер тұрад. Сарылар тұрад. Мен қызыл бөрік, қоңыр бөрік дегендермен араласа берем. Оларменен ішінде араласам. – Неде ше? Шелек жақта қайсылары тұрад? – Шелекте ы… ыстықтар тұрады. Ағымсарылар тұрады. – Ммм, тағы қайлар бар? Тағы қандай Албандар бар? – Өте көп Албанның ішінде. Мыняқта бізде, осы Райымбек ауданында бұрын солай неғып қалған. – Саламатсыздар ма! – Саламатсыз! – Мә, түрбе ... . – Ааа. Рақмет! – Мына келінім Алматыда тұрад. – М... – Үлкен... .
Мұхтар Бөрібаев	▶			Ақтаң. Алтынбек Сәрсенбаев біздің ауылдыкі. Осы Мичурин мектебін бітірді. Алтынбек Сәрсенбаевты білесің бе? – Иә, білем ғой. – М... – Алжан ғой. – Иә, Алжан. Алжанның ішінде Көшек ол. – Ммм.... – Қандай ауыл еді? – Ау? – Қандай ауыл еді мынау? – Сарысаз ғой. – А, Сарысаз ия. – Мына Қайнарыңыз жаңағы оерде де жартысы Алжандар тұрд, жартысы Құрмандар тұрд. Бұерде баяғыда келіп не қылғаннан кейін бөлініп-бөлініп отырған ғой, со жерде. Ағайындар, ағайындар сүйтіп рулы ел боп кеткен. Баяғыда қытайлар бері өткен кезде, көбі анау ашаршылық кезде, орыстар мыняқтан кірді. Сол кезде бәрі Қытайға өтті ғой. Содан кейін келді. Елу алтыншы жылдары келді. Алпыс үшінші, алпыс екі жылға дейін өтті ғой.
Мұхтар Бөрібаев	▶			М... Әйтпесе, бүерде орыстардың ақ гвардияшылар дей ма, солар не қылды ғой. Одан кейін Қытайға қашты. Әйтеуір ашаршылық кезінде қайта со жаққа қашып қалды ғой әйтеуір. Қазақты қырды ғой, оны білесіңдер. – Кегенде кімдер тұрад, аға? – А? – Кегенде? – Кегенде айттар тұрады. Айт, айттар тұрад. Кегенде де жаңағы Нарынқұл сияқты, Айттар бар, Қызыл өрігі де бар, Көк өрігі де бар, ы... Құрманы да бар, Алжаны да бар. Олар сол ауданның орталығы сондай. Ал негізі айттар тұрад, көбі. – Албаның ішінде қай ру көп? – Қай ру, Құрман көп қой. – М... – Қабырға жігіттерін қара Құрман дейд. Мен әйелім Құрман.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Мен, Алжан көп па деп ойлап келе жатырм. – Алжан да көп. Алжан кең тараған ғой. Негізі, Құрмандарды көпті дейд. Ы… сондай. Шүйке дегенііміз..., Шүйке дегеніміз жаңағы Текесте тұрад. – Неше баласы болған сонда Албанның? – А енді ол жағын білмедім. – Шежіре бойынша дейсің ғой. – Бір оншақты шығатын сияқты менің ойымша. – Иә. – Көп. – Албан, Соған, Дулат, Үйсін дейді ғой. Сонан кейін содан былай тарай береді ғой. – Мм. – Тезірек шықса жақсы болар ед, иә. – Ары қарай кетіп бара жатырсыңдар ма? – Ия, сол жолға төрт сағаттай кетет... жаңағы. – Әйел адамдар тоқтай беред екен да. – А? – Әйел адамдар тоқтата беред та. – Ааа.
Мұхтар Бөрібаев	▶			– Соған кішкене, жазылып жатыр ма? Базарға келсе, вообще дим. – Иә, солай ғой. – Барахолкаға кірсе не шаршамайды ғой. – Күте… күтесіз бе әйеліңізді со барахолка бір жерге барған кезде. – Енді күтесін ғой. Ана онымен бірге жүрсең біттің ғой. Әр киімді алмаса да киіп көре береді ғой. – Қайта-қайта хабарласып, шық шық дейсіз бе? – Жоқ, шық демейм, отырам. – Күтесіз бе? – Менің папам, папам шыдай алмайды, звондай береді. – Сен де звондайсың ғой енді, кеш батып бата атыр. Звондайсың ғой. Баллар, ай, бұлар шаршамайды ғой. – Сол біз за рулем болғаннан кейін біз шаршап қаламыз да. – Иә. Жоқ, еріп барасың, еріп барып кейбірде өзіне киім алғанда қиындау енді.
Мұхтар Бөрібаев	▶			Оййй, ана киімді де киед жаратпайд, мына киімдіде киед жаратпайд. Оны алмайд та, сонда да сұрай беред. – Воот, жігіттер солай деңдер. – Иә, солай. – Ауыл деген осы, ауыл деген жақсы ғой. Пробка жоқ. – Рақат! Бірақ... – Уақыт жетеді бізде. – Тек сол жолы ғана сәл дұрыс емес екен, соның. – Жолын жасап жатыр ғой, мыняқта көрдің ба? Қай ерден бастап, бастамап па? – Жооқ. Жолды салып жатқан адам көрмейсің. – Бастамады көрмедім. – Рабочныйдан бастайды, мына Кегеннен неге дейін, Текеске дейін. – Жақсы болар еді. – Иә. Нарынқұлдың ана жұмысы сәл жақсырақ екен. – Текестен ары қарай жасады ғой, былтыр жасаған. – і... Бәсе. – Қараса Тұзкөлдің жолы керемет, о яқтыкі енді жақсы.
Мұхтар Бөрібаев	▶			Ол енді әлгі «әкең өлсе өлсін, әкеңді көрген өлмесін» деп, әлгі « Жақсы адамның несі қырық жылға азық» дейді ғой. Мұқағалидің несі, қаншама шарапаты тиіп жатыр. Мұқағалидың несіне, Райымбек атаның несіне осы жерге үш жүз жылдығын жасады. Со кезде Мұқағалидың несіне баратын соның бәрі сол кісілердің нелерімен әруақтарының несі ғой. – Ее, сонда әр ауылда сондай бір чемпион сол тармақтылар шықса ғана жол жөнделетін сияқты ғой бізде. – Сондай боп тұр ғой. – Ана Елдос Сметов... – Елдос Сметов сияқты. – Ее Назым қыздай болмаса болды, әкесі осы ауылда мінеки. – Ол қазір бокстан неше дүркін чемпион болы ол? – Үш дүркін әлем чемпионы болды ғой.
Мұхтар Бөрібаев	▶			Ол үйге келед, маған балдыз болып келед. – Жаңағы Қонысбай ата келе атыр мекен. – Алдыңыздар ма? – Иә. – Кеттік па? – Ата, атаны ұстаңдарш кішкентай. Күшті әңгіме айтып жатыр. – О жоқ, қайтайық апай. Қайтайықшы. – Шежіре айтқанда күшті. – Қараңғы түсіп кетет қазір. – Е жоқ, күте алмайм. – Жарайд. – Әйтпесе жаңа ұстап берер ем о кісіні, күтуге. О кісі мастер спорта. Сексен үш сексен беске дейін, сексен сегізге дейін... – Бір аптаға алу керек еді ол үшін, камераны. – Бүгін қонатын болсақ, пожалуйста. Просто жол мен жұмысты шатастырғым кеп тұрған жоқ. Өшіріп тасташ андағы анау тағы сөзімді жазып жатыр. – Сексен сегізге келген кісі. Өмірі көкпар тартқан кісі.
Мұхтар Шаханов	▶	↑үйіш^іңіз аманба ↑/// ↑ күйлү құуаттысызб̊а ↑/// ↑құдайға шүкүр↓/// ↑ халықпен бөлүсетін жаңалықтарыңыз ͡б̊ар ͡б̊іраз// жұуұрда ͡б̊ір ұстаным жар'ыйаладыңыз↓/// ↑ сол тұурал'айтып бастасаңыз↓/// ↑ыйа/ жұуұрда мен // шындық̊ шың^ына ͡б̊ұрұлұу тұурал'ұстаным/ немесе ырб̊ыйкүлдөр мен жырб̊ыйб̊айлар деген ұстаным жар'ыйаладым↓/// ↑ бұл ұстанымның жар'ыйалауұмнұң себ̊еб̊і мынадай// бүгүңгү кезеңде адамдардың көп мәселеге түс^үнүгі ^уөзгөрдү↓/// ↑ мынау матерійалдық байлықтың/ соныкейін ^ыспорттұң/ жеңіл әндердің бірінші ͡ғатарға шығұуұна ^уорай/ жұрттардың бірімбірі ͡б̊ағалауұ ^уөзгөрдү / түс^үнүгі ^уөзгөрдү↓/// ↑механыйзмі ^уөзгерді дейсізғой↓///	Журналист: ↑ үйіш^іңіз амамба ↑/// ↑ күйлү құуаттысызб̊а ↑/// Мұхтар Шаханов: ↑ құдайға шүкүр ↓/// ↑ халықпем бөлүсетін жаңалықтарыңыз ͡б̊ар ͡б̊іраз // жұуұрда ͡б̊ір ұстаным жәр'ыйаладыңыз ↓/// ↑ сол тұурал'айтып бастасаңыз ↓/// Мұхтар Шаханов:↑ ійә ↓///↑ жұуұрда мен // шындық̊ шың^ына ͡б̊ұрұлұу тұурал'ұстаным / немесе ырб̊ыйкүлдөр мен жырб̊ыйб̊айлар деген ұстаным жәр'ыйаладым ↓/// ↑ бұл ұстанымның жәр'ыйалауұмнұң себ̊еб̊і мынадай // бүгүңгү кезеңде адамдардың көп мәселеге түс^үнүгі ^уөзгөрдү ↓/// ↑ мынау матерійалдық пайлықтың →// соныкейін ^ыспорттұң →// жеңіл әндердің бірінші ͡ғатарға шығұуұна ^уорай →// жұрттардың бірім-бірі ͡б̊ағалауұ ^уөзгөрдү →// түс^үнүгі ^уөзгөрдү ↓/// Журналист: ↑ механыйзмі ^уөзгөрдү дейсізғой ↓///	Журналист: Үй-ішіңіз аман ба? Күйлі- қуаттысыз Ба? Мұхтар Шаханов:Құдайға шүкір... Журналист: Халықпен бөлісетін жаңалықтарыңыз бар біраз... Жуырда бір ұстаным жарияладыңыз. Сол туралы айтып бастасаңыз. Мұхтар Шаханов: Иә. Жуырда мен «Шындық шыңына бұрылу туралы ұстаным» немесе «Ырбикүлдер мен Жырбибайлар» деген ұстаным жарияладым. Бұл ұстанымның жариялауымның себебі мынадай: бүгінгі кезеңде адамдардың көп мәселеге түсінігі өзгерді. Мынау материалдық байлықтың сонан кейін спорттың, жеңіл әндердің бірінші қатарға шығуына орай жұрттардың бірін-бірі бағалауы өзгерді, түсінігі өзгерді. Журналист: Механизмі өзгерді дейсіз ғой...
Мұхтар Шаханов	▶	↑ ^йең құрметті адамдар ^уогезде / ^йең қалталы адамдар↓/// ↑ ал ійә/ ^уосұған байланысты ͡б̊іраз пыраблемалар тұуұндап ^уотұр↓/// ↑ мысалы /мынау қазақ̊стан жаз^ұушұлар ^уодағының сегіж жүзден астам мүшөсү ͡б̊ар ^йекен↓/// ↑ сол сегіж жүз мүшөнүң ^йелдік/ ұлттұғ мүддө күрөсүнде/ шындық күрөсүнде немесе тіл төң^үрөгіндегі күрөстөрде ͡/ б̊ізб̊енен бар ͡б̊оғаны пікірлес ^уон шақт'адам ғана ͡б̊ар ↓/// ↑ пікірлес↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ ^йең ͡ғұрметт'адамдар ^уо гезде →// ^йең ͡ғалтал'адамдар ↓/// ↑ ал ійә →// ^уосұғам байланысты ͡б̊іраз пыраблемалар тұуұндап ^уотұр ↓/// ↑ мысалы →// мынау ͡ғазақ̊стан жаз^ұушұлар ^уодағының сегіжжүзден астам мүшөсү ͡б̊ар ^йекен ↓/// ↑ сол сегіжжүз мүшөнүң ^йелдік →// ұлттұғ мүддө күрөсүнде →// шындық күрөсүнде немесе тіл төң^үрөгіндегі ͡гүрөстөрде →// ͡б̊ізб̊енем бар ͡б̊оғаны пікірлес ^уон ͡шақт'адам ͡ғана ͡б̊ар ↓/// ↑ пікірлес ↓///	Мұхтар Шаханов: Ең құрметті адамдар о кезде – ең қалталы адамдар. Ал, иә осыған байланысты біраз проблемалар туындап отыр. Мысалы, мынау Қазақстан Жазушылар одағының 800-ден астам мүшесі бар екен. Сол 800 мүшенің елдік, ұлттық мүдде күресінде, шындық күресінде немесе тіл төңірегіндегі күрестерде бізбенен бар боғаны пікірлес 10 шақты адам ғана бар. Журналист: Пікірлес
Мұхтар Шаханов	▶	↑пікірлес/ пікірлес ^йенді/ бізб̊ен араласатын↓/// ↑ қол ұшұн беретін↓/// ↑ал/ қалғанының барлығы ^уөлөңдөрінде жазады/ мақалаларында жазады// ұлттұ сақтауұмұз герек/ тілді сақтауұмұз герек/ ^ұрұуханый құндұлұқтарымызды сақтауұмұз герек/ сол үшүн күрөсүуүмүз герек деп↓/// ↑ ал іске ͡гелгенде ͡б̊әрі ͡б̊ұр^ұлұп кетеді / немесе үстөлдүң астына жас^ынып қалады↓/// ↑ сондұқтан сөзү ͡б̊асқа / ісі басқа адамдар көб̊өйдү↓/// ↑ сондұқтан мен мынадай ұстаным жар'ыйаладым↓/// ↑ кім шындығын жоғалтыб̊ ͡алса/ кім ақты ақ / қараны қара деб̊ ͡айт'алмаса / сөзү ͡б̊асқа/ ісі ͡б̊асқа ͡б̊олса және ^йелдік/ ұлттұғ мүддөге терең тамыр жіб̊ерүуден қалса // ^уол адам / ^уөз ұлтұнұң толұққанды перзенті ^йемес↓/// ↑ мейлі қай салада ͡б̊олмасын↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ пікірлес ↓/// ↑ пікірлес ^йенді →// бізб̊ен араласатын ↓/// ↑ қол ұшұм беретін ↓/// ↑ ал →// қалғанының барлығы ^уөлөңдөрінде жазады →// мақалаларында жазады →// ұлттұ сақтауұмұз ͡герек →// тілді сақтауұмұз ͡герек →// ^ұрұуханый ғұндұлұқтарымызды сақтауұмұз ͡герек →// сол үшүң гүрөсүуүмүз ͡герек деп ↓/// ↑ ал іске ͡гелгенде ͡б̊әрі ͡б̊ұр^ұлұп кетеді →// немес'үстөлдүң астына жас^ынып қалады ↓/// ↑ сондұқтан сөзү ͡б̊асқ'ісі басқ'адамдар көб̊өйдү ↓/// ↑ сондұқтан мен мынадай ұстаным жәр'ыйаладым ↓/// ↑ кім шындығын жоғалтыб̊ ͡алса →// кім ақт'ақ →// қараны қара деб̊ ͡айт'алмаса →// сөзү ͡б̊асқа →// ісі ͡б̊асқа ͡б̊олса және ^йелдік →// ұлттұғ мүддөгө терең тамыр жіб̊ерүудөң ͡ғалса // ^уол адам →// ^уөз ұлтұнұң толұққанды перзенті ^йемес ↓/// Журналист: ↑ мейлі ͡ғай салада ͡б̊олмасын ↓///	Мұхтар Шаханов: Пікірлес. Пікірлес енді, бізбен араласатын. Қол ұшын беретін. Ал, қалғанының барлығы өлеңдерін де жазады, мақалаларын да жазады, «ұлтты сақтауымыз керек, тілді сақтауымыз керек, рухани құндылықтарымызды сақтауымыз керек, сол үшін күресуіміз керек», - деп. Ал, іске келгенде бәрі бұрылып кетеді немесе үстелдің астына жасынып қалады. Сондықтан сөзі басқа, ісі басқа адамдар көбейді. Сондықтан мен мынадай ұстаным жарияладым. Кім шындығын жоғалтып алса, кім ақты ақ, қараны қара деп айта алмаса, сөзі басқа, ісі басқа болса және елдік, ұлттық мүддеге терең тамыр жіберуден қалса, ол адам – өз ұлтының толыққанды перзенті емес. Журналист: Мейлі қай салада болмасын.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ ійә/ міне/ ^уосұған байланысты// менің шығарған ұстанымды көптеген мемлекеттер қолдады↓/// ↑ мәселен ^уосұ кейіңгі ^уосұ ͡б̊ір жарым айдың ішінде / мен үш мемлекетте ͡б̊олдұм↓/// ↑ ^уонұң бірі / қытай↓/// ↑ қытайда/ қытай кезінде мынау/ шыңғыс айтматыв ^йекеумүз жазған кітапты ͡б̊аспақ̊шы ͡б̊олған↓/// ↑ бірақ̊ сонұң ішінде мао седұум байланысты жерлер ͡б̊ар ^йеді / соған соны үркүп баспай ғойған↓/// ↑ бірақ̊ сонұ// мынау↓/// ↑ мына кітапқой/ ійә ↑ ///	Мұхтар Шаханов: ↑ ійә ↓/// ↑ міне →// ^уосұғам байланысты // менің шығарған ұстанымды ͡гөптөгөн мемлекеттер ͡ғолдады ↓/// ↑ мәселен ^уосұ ͡гейіңгі ^уосұ ͡б̊ір жарым айдың ішінде →// мен үш мемлекетте ͡б̊олдұм ↓/// ↑ ^уонұң бірі →// қытай↓/// ↑ қытайда →// қытай ͡гезінде мынау →// шыңғыс айтматов ^йекеумүж жазғаң ͡гітапты ͡б̊аспақ̊шы ͡б̊олған ↓/// ↑ бірақ̊ сонұң ішінде мао седұум байланысты жерлер ͡б̊ар ^йеді →// соған сон'үркүп баспай ͡ғойған ↓/// ↑ бірақ̊ сонұ // мынау ↓/// Журналист: ↑ мына ͡гітапқой →// ійә ↑ ///	Мұхтар Шаханов: Иә. Міне, осыған байланысты менің шығарған ұстанымымды көптеген мемлекеттер қолдады. Мәселен осы кейінгі осы бір жарым айдың ішінде мен үш мемлекетте болдым. Оның бірі – Қытай. Қытайда... Қытай кезінде мынау Шыңғыс Айтматов екеуміз жазған кітапты баспақшы болған. Бірақ соның ішінде Мао Цэдун байланысты жерлер бар еді, соған соны үркіп баспай қойған. Бірақ соны мынау... Журналист: мына кітап қой, иә?
Мұхтар Шаханов	▶	↑ійә/ ійә↓/// ↑ ғайша деген аудармасы ^уосұ кітапты қытай тіл^іне аударған↓/// ↑сонұ кейін қытайдың бір үлкөн жұурналына жар'ыйалапты↓/// ↑ ал ^йенді сонұ қытайдың қазіргі ͡б̊ашшыларының біреуү ^уоқұп̊ шығыптыда/ ^йенді керемет деп ^уөздөрү ͡б̊асқа ͡б̊аспаларға тап̊сырма ͡б̊еріпті ͡б̊асыңдар деп↓/// ↑ ал ^йенді сол шанқайда ͡б̊олдұм↓/// ↑ шанқайда жақ̊сы кездесүулер ͡б̊олдұ↓/// ↑ сонұ кейін // жыйырма тоғыз мемлекеттің ақындары жыйналған ^йекен↓/// ↑ солардың солармен кездесүу ͡б̊олдұ↓/// ↑ сонда менің басты б̊асты мәселелерд'айттым↓/// ↑ мынау менің дедім / мынау бөдөне таланттар мен қаж^ымұқандар деген ^уөлөңүм бар↓/// ↑ бөдөнө талант деп кімд'айтамыз ↑/// ↑ бөдененің салмағы жетпіс сексен жүз гырам ғана ͡б̊олады↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ ійә →// ійә ↓/// ↑ ғайша деген аудармасы ^уосұ ͡гітапты қытай тіл^ін'аударған ↓/// ↑ сонұ ͡гейің ғытайдың бір үлкөн жұурналына жәр'ыйалапты ↓/// ↑ ал ^йенді сонұ қытайдың ͡ғазіргі ͡б̊ашшыларының біреуү ^уоқұп̊ шығыптыда →// ^йенді ͡геремет деп ^уөздөрү ͡б̊асқа ͡б̊аспаларға тап̊сырма ͡б̊еріпті ͡б̊асыңдар ͡деп ↓/// ↑ ал ^йенді сол шанқайда ͡б̊олдұм ↓/// ↑ шанқайда жақ̊сы ͡гездесүулөр ͡б̊олдұ ↓/// ↑ сонұ ͡гейін →// жыйырматоғұз мемлекеттің ақындары жыйналған ^йеке ↓/// ↑ солардың солармең ͡гездесүу ͡б̊олдұ ↓/// ↑ сонда менің басты б̊асты мәселелерд'айттым ↓/// ↑ мынау менің дедім →// мынау бөдөнө таланттар мең ғажымұқандар деген ^уөлөңүм бар ↓/// ↑ бөдөнө талант деп кімд'айтамыз ↑/// ↑ бөдөнөнің салмағы жетпіс →// сексен →// жүж гырамғана ͡б̊олады ↓///	Мұхтар Шаханов: Иә, иә. Ғайша деген аудармасы осы кітапты қытай тіліне аударған. Соны кейін Қытайдың бір үлкен журналында жариялапты. Ал, енді соны Қытайдың қазіргі басшыларының біреуі оқып шығыпты да, енді керемет деп өздері басқа баспаларға тапсырма беріпті басыңдар деп. Ал, енді сол Шанхайда болдым. Шанхайда жақсы кездесулер болды. Соны кейін 29 мемлекеттің ақындары жиналған екен. Солардың солармен кездесу болды. Сонда менің басты-басты мәселелерді айттым. Мынау менің дедім мынау «бөдене таланттар мен қажымұқандар» деген өлеңім бар. «Бөдене талант» деп кімді айтамыз? Бөдененің салмағы 70, 80, 100 грамм ғана болады.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ал ^уонұкейін ^уонұң асып пара атқан даусұ жоқ↓/// ↑ андасанда ғана ͡б̊ір сайрайды↓/// ↑сондұқтан біз майда таланттарды/ ұсақ таланттарды бөдөнө таланттар деб̊ ͡айтамыз дедім↓/// ↑ ал қаж^ымұқан таланттар ^уол андасанда ͡б̊ір ғана жүж жылда/ ^йекі жүж жылда/ үш шүж жылда дүнүйөгө ͡б̊ірақ келетін дара тұлғалар↓/// ↑ мәселен қаж^ымұқан қырығ тоғұз әлемнің қырығ тоғұз сыйлығын алған/ көптөгөн ^йелдердің құрметіне ͡б̊өлөңгөн/ бір ^ірет жамбасы жерге тіймеген↓/// ↑ ал сонұ/ нағыз таланттарды қаж^ымұқан талант деб̊ ͡атаймыз↓/// ↑ қытайдағы кездесүуде айттыңызғой↑///	↑ ал ^уонұ гейін ^уонұң асып ͡пара атқан даусұ ͡жоқ ↓/// ↑ андасандағана ͡б̊ір сайрайды ↓/// ↑ сондұқтам біз майда таланттарды →// ұсақ таланттарды бөдөнө таланттар деб̊ ͡айтамыз дедім ↓/// ↑ ал қажымұқан таланттар ^уол андасанда ͡б̊ірғана жүж ͡жылда →// ^йекіжүж жылда→// үш шүж ͡жылда дүнүйөгө ͡б̊ірақ келетін дара тұлғалар ↓/// ↑ мәселен қажымұқан қырығтоғұз әлемнің қырығтоғұз сыйлығын алған →// көптөгөн ^йелдердің ͡ғұрметіне ͡б̊өлөңгөн →// бір ^ірет ͡шамбасы жерге тіймеген ↓/// ↑ ал сонұ →// нағыз таланттарды қажымұқан талант деб̊ ͡атаймыз ↓/// Журналист: ↑ қытайдағы ͡гездесүуд'айттыңызғой ↑///	Ал оны кейін оның асып бара атқан даусы жоқ. Анда-санда ғана бір сайрайды. Сондықтан біз майда таланттарды, ұсақ таланттарды «бөдене таланттар» деп айтамыз дедім. Ал, «қажымұқан таланттар» ол анда-санда бір ғана жүз жылда, екі жүз жылда, үш жүз жылда дүниеге бір-ақ келетін дара тұлғалар. Мәселен «Қажымұқан» 49 әлемнің 49 сыйлығын алған, көптеген елдердің құрметіне бөленген, бір рет жамбасы жерге тимеген. Ал, соны нағыз таланттарды «Қажымұқан талант» деп атаймыз. Журналист: Қытайдағы кездесуде айттыңыз ғой?
Мұхтар Шаханов	▶	↑дедім/ сон'айттым↓/// ↑ сөйтүп/ сонда ^уонұкейін қазіргі кезеңдегі әдеб̊ійеттің құнсұзданып кетіп пара атқандығы / тұуралы мәселе ͡гөздөдүм↓/// ↑ ^уөлөңдерімді ^уоқұдұм↓/// ↑сонда анау жыйырма тоғұз мемлекеттен /^уотыз ^уүшақ қатысты↓/// ↑сонұң сонда жаңағы ͡б̊ірде б̊іреуіне тұрған жоқ/ жаңағы ақындар ^уөлөң ^уоқұғанда // маған ғана ͡б̊үкүл ^йел сол тұрұп қол соқтұ↓/// ↑ сөйтүп бәрі қолдарын бійтеді ^йекен↓/// ↑ содан содан қытайдың ^уон ^йекі телеарнасы кезекке тұрұп менен сұхбат алды↓/// ↑ тіптен бір телеарнасы/ бір жарым сағат бойұ сұхбат алды↓/// ↑ міне содан жаңағы қытайдың бүкүл ғаламторлары менің төң^үрегімде әңгіме қозғады↓/// ↑ ^уөйткені мен басты б̊асты мәселелерд'айттым↓/// ↑ қытайдың ^уөз^үнөде ^уөтө кейб̊ір мәселелер қажет ^йекен↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ дедім →// сон'айттым ↓/// ↑ сөйтүп →// сонда ^уонұ ͡гейің ғазіргі ͡гезеңдег'әдеб̊ійеттің құнсұзданып кетіп ͡пара жатқандығы →// тұуралы мәселе ͡гөздөдүм ↓/// ↑ ^уөлөңдөрімді ^уоқұдұм ↓/// ↑ сонд'анау жыйырматоғұз мемлекеттен →// ^уотыз ^уүшақ қатысты ↓/// ↑ сонұң // сонда жаңағы ͡б̊ірде б̊іреуүнө тұрған ͡жоқ →// жаңағы ақындар ^уөлөң ^уоқұғанда мағанғана ͡б̊үкүл ^йел сол тұрұп қол ͡соқтұ ↓/// ↑ сөйтүп пәрі ͡ғолдарым бійтеді ^йекен ↓/// ↑ содан // содаң ͡ғытайдың ^уон ^йекі телеарнасы ͡гезекке тұрұп менен сұхбат алды ↓/// ↑ тіптем бір телеарнасы →// бір жарым сағат ͡пойұ сұхбат алды ↓/// ↑ міне содан жаңағы қытайдың бүкүл ғаламторлары менің төң^үрөгімд'әңгіме қозғады ↓/// ↑ ^уөйткөнү мем басты-б̊асты мәселелерд'айттым ↓/// ↑ қытайдың ^уөз^үнөде ^уөтө кейб̊ір мәселелер ғажет ^йекен ↓///	Мұхтар Шаханов: Дедім, соны айттым. Сөйтіп, сонда оны кейін қазіргі кезеңдегі әдебиеттің құнсызданып кетіп бара атқандығы туралы мәселе көздедім. Өлеңдерімді оқыдым. Сонда анау 29 мемлекеттен 33-ақ қатысты. Соның сонда жаңағы бірде-біреуіне тұрған жоқ, жаңағы, ақындар өлең оқығанда маған ғана бүкіл ел сол тұрып қол соқты. Сөйтіп бәрі қолдарын битеді екен. Содан содан Қытайдың 12 телеарнасы кезекке тұрып менен сұхбат алды. Тіптен бір телеарнасы, бір жарым сағат бойы сұхбат алды. Міне содан жаңағы қытайдың бүкіл ғаламторлары менің төңірегімде әңгіме қозғады. Өйткені мен басты-басты мәселелерді айттым. Қытайдың өзіне де өте кейбір мәселелер қажет екен.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ ^уонан гейін шыққан кітаптарыңыз / мына шәмшінің ғұмұрлұқ геометрійәсы ^йекен ійә ↑ /// ↑ былтыр шықтыма ↑ /// ↑ ^уосұ тұурал'айтып ^уөтčеңіз↓/// ↑ ^йенді шәмші// мұнда ^уөз^үңүздің ^уөлөңдеріңіздің жыйнақтаған әндері↓/// ↑ійә ↑ /// ↑ шәмші ^йекеумүз ағал'інідей болғамбыз↓/// ↑ ^уол тіпті ͡б̊іздің үйде ^уон жылға жұуұқ тұрдұ↓/// ↑ біздің үйдө//ал соны кейін менің анамды ^уөз^үнің анасындай қадірледі↓/// ↑ ана ^уос^ұнұң ішінде ͡б̊ар/ мына кітапта/ шәмшіде/ төлеген айб̊ергенывте менің анамды ^йерек̊ше қадірледі↓/// ↑ менің анамнан неше ͡б̊алаңыз ͡б̊ар деп̊ сұраса / менің анам айтатын үш балам бар// үлкөнү шәмші қалдайақыв/ ^уортаншысы төлөгөн айб̊ергеныв/ кішісі мына мұхтар шаханыв дейтін↓///	Журналист: ↑ ^уонаң ͡гейін шыққаң гітаптарыңыз →// мына шәмшінің ͡ғұмұрлұқ кеометрійәсы ^йекен ійә ↑ /// ↑ былтыр шықтыма ↑ /// ↑ ^уосұ тұурал'айтып ^уөтčөңүз ↓/// Мұхтар Шаханов: ↑ ^йенді шәмші // Журналист: ↑ мұнда ^уөз^үңүздің ^уөлөңдөріңіздің жыйнақтаған әндері ↓/// Мұхтар Шаханов: ↑ ійә ↓ /// ↑ шәмші ^йекеумүз ағал'інідей-болғамбыз ↓/// ↑ ^уол тіпті ͡б̊іздің үйдө ^уон жылға жұуұқ тұрдұ ↓/// ↑ біздің үйдө // ал сонұ ͡гейін менің анамды ^уөз^үнүң анасындай ͡ғадірледі ↓/// ↑ ана ^уос^ұнұң ішінде ͡б̊ар →// мына ͡гітапта →// шәмшіде →// төлөгөн айб̊ергеновте менің анамды ^йерек̊ше қадірледі ↓/// ↑ менің анамнан неше ͡б̊алаңыз ͡б̊ар деп̊ сұраса →// менің анам айтатын үш балам бар // үлкөнү шәмші ͡ғалдайақов →// ^уортаншысы төлөгөн айб̊ергенов →// кішісі мына мұхтар шаханов дейтін ↓///	Журналист: Онан кейін шыққан кітаптарыңыз мына «Шәмшінің ғұмырлық геометриясы» екен иә? Былтыр шықты ма? Осы туралы айтып өтсеңіз... Мұхтар Шаханов: Енді Шәмші... Журналист: Мұнда өзіңіздің өлеңдеріңіздің жинақтаған әндері. Мұхтар Шаханов: Иә. Шәмші екеуміз ағалы-інідей болғанбыз. Ол тіпті біздің үйде он жылға жуық тұрды. Біздің үйде... Ал, соны кейін менің анамды өзінің анасындай қадірледі. Ана, осының ішінде бар, мына кітапта Шәмші де, Төлеген Айбергенов те менің анамды ерекше қадірледі. Менің анамнан «Неше балаңыз бар?» деп сұраса менің анам айтатын «Үш балам бар: үлкені – Шәмші Қалдаяқов, ортаншысы – Төлеген Айбергенов, кішісі мына – Мұхтар Шаханов.» - дейтін.
Мұхтар Шаханов	▶	Журналист: ↑қосұб̊ ͡айтатын↓/// Мұхтар Шаханов: ↑ ійә↓/// ↑ үйткөн себ̊еб̊і менің анам ^уон үш баланы дүнүйөг'әкелген адам ^йеді↓/// ↑сол ^уон үштөн мен ғана аман қалыппын↓/// ↑ қалғанының барлығы ^уо дүнүйөлүк боп кеткен↓/// ↑ бұл ана үшүн ^уөте ауұр қайғығой↓/// ↑ бірағ анам сондай бір ^йер ͡гөңүлд'адам ^йеді↓/// ↑ ^йекеумүз ^йенді көп қаншама әндерді бірге жаздық↓/// ↑ ^йекеумүздүң арамызд'әр түрлү/жұрт білмейтін мәселелер ͡б̊ар↓/// ↑әр түрлү ^уоқұйғалар ͡б̊ар↓/// ↑ сонұң бәрін кіргіздім мына кітапқа↓/// ↑ соныкейін кейін ^уот^ұрарға ͡б̊ір ͡б̊арып қалғанымда сол шәмшімен жолұғұп қалдым↓/// ↑ мынандай боп кетіпті↓/// ↑ кішкентай ғана/ алғашында тан^ымай ғала жаздадым алыстаң ғарап/ сөйтčөм ^уойб̊ай мынауұң ͡ғалай дедім↓///	Журналист: ↑ қосұб̊ ͡айтатын ↓/// Мұхтар Шаханов: ↑ ійә ↓/// ↑ үйткөн себ̊еб̊і менің анам ^уонүш баланы дүнүйөг'әкелген адам ^йеді ↓/// ↑ сол ^уонүштөн менған'аман қалыппын ↓/// ↑ қалғанының барлығы ^уо дүнүйөлүк боп кеткен ↓/// ↑ бұл ан'үшүн ^уөт'ауұр қайғығой ↓/// ↑ бірағ ͡анам сондай бір ^йер ͡гөңүлд'адам ^йеді ↓/// ↑ ^йекеумүз ^йенді ͡гөп қаншам'әндерді бірге жаздық ↓/// ↑ ^йекеумүздүң арамызд'әртүрлү →// жұрт пілмейтін мәселелер ͡б̊ар ↓/// ↑ әртүрлү ^уоқұйғалар ͡б̊ар ↓/// ↑ сонұң бәрің ͡гіргіздім мына ͡гітапқа ↓/// ↑ сонаң ͡гейің // гейін ^уотұрарға ͡б̊ір ͡б̊арып қалғанымда сол шәмшімен жолұғұп қалдым ↓/// ↑ мынандай боп кетіпті ↓/// ↑ кішкентайғана →// алғашында тан^ымай ͡ғала жаздадым алыстаң ͡ғарап →// сөйтčөм ^уойб̊ай мынауұң ͡ғалай дедім ↓///	Журналист: Қосып айтатын. Мұхтар Шаханов: Иә. Үйткен себебі менің анам он үш баланы дүниеге әкелген адам еді. Сол он үштен мен ғана аман қалыппын. Қалғанының барлығы о дүниелік боп кеткен. Бұл ана үшін өте ауыр қайғы ғой. Бірақ анам сондай бір ер көңілді адам еді. Екеуміз енді көп қаншама әндерді бірге жаздық. Екеуміздің арамызда әр түрлі, жұрт білмейтін мәселелер бар. Әр түрлі оқиғалар бар. Соның бәрін кіргіздім мына кітапқа. Соны кейін кейін Отырарға бір барып қалғанымда сол Шәмшімен жолығып қалдым. Мынандай боп кетіпті. Кішкентай ғана, алғашында танымай қала жаздадым алыстан қарап, сөйтсем «ойбай мынауың қалай?» дедім.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ сөйтčөм шәуүлдүрдүң аурұуханасында жатырмын дейді↓/// ↑ ^йесі дұрұс адам шәуүлдүрдүң аурұуханасында жатама ^уо гезде↓/// ↑ сонда ^уонұ мынау сыр жаз^ұушылар ^уодағының мүшөлөрі/ кампазұйтырлар ^уодағының мүшөлерінің барлығы мынау мійнійстрлер кеңесінің аурұуханасында қарады↓/// ↑ ал ^йенді шәмші/ шәмшіні кампазұйтырлар ^уодағының мүшөсү ^йетіп қаб̊ылдамады↓/// ↑ сонұң мүшөсү ͡б̊олмай/ ^уо дүнүйөгө аттанып кетті↓/// ↑ ал сонұ пендешіліг жасады көб̊ ͡ағаларымыз↓/// ↑ сонұң басында тұрған ағамыз↓/// ↑ қазіргі дәуүр ақындарын ^уоқыйсызб̊а ↑/// ↑ кешегі аб̊ай / мағжаннан бері ͡қалыптасқан ақындықтың /жалпы мына пайезыйаның мәртеб̊есі қалай бүг^үнгі↑///	↑ сөйтčөм шәуүлдүрдүң аурұуханасында жатырмын дейді ↓/// ↑ ^йесі дұрұс адам шәуүлдүрдүң аурұуханасында жатама ^уол ͡гезде ↓/// ↑ сонда ^уонұ мынау сыр жазұушұлар ^уодағының мүшөлөрі →// кампазійторлар ^уодағының мүшөлөрінің барлығы мынау мійнійстрлер ͡геңесінің аурұуханасында ͡ғарады ↓/// ↑ ал ^йенді шәмші →// шәмшіні ͡гампазійторлар ^уодағының мүшөсү ^йетіп қаб̊ылдамады ↓/// ↑ сонұң мүшөсү ͡б̊олмай →// ^уо дүнүйөг'аттанып кетті ↓/// ↑ ал сонұ пендешіліг ͡жасады ͡гөб̊ ͡ағаларымыз ↓/// ↑ сонұң басында тұрған ағамыз ↓/// Журналист: ↑ қәзіргі дәуүр ақындарын ^уоқұйсұзб̊а ↑/// ↑ кешег'аб̊ай →// мағжаннам бері ͡ғалыптасқан ақындықтың жалпы мына пайезійаның мәртеб̊есі ͡ғалай бүгүнүгі ↑///	Сөйтсем «Шәуілдірдің ауруханасында жатырмын» дейді. «Есі дұрыс адам Шәуілдірдің ауруханасында жата ма?» о кезде. Сонда оны мынау Сыр Жазушылар Одағының мүшелері, композиторлар одағының мүшелерінің барлығы мынау министрлер кеңесінің ауруханасында қарады. Ал, енді Шәмші/ Шәмшіні композиторлар одағының мүшесі етіп қабылдамады. Соның мүшесі болмай, о дүниеге аттанып кетті. Ал, соны пендешілік жасады көп ағаларымыз. Соның басында тұрған ағамыз. Журналист:Қазіргі дәуір ақындарын оқисыз ба? Кешегі Абай, Мағжаннан бері қалыптасқан ақындықтың жалпы мына поэзияның мәртебесі қалай бүгінгі?
Мұхтар Шаханов	▶	↑ мынау пайезыйа дегеніміз / бұл ^уөтө күрдөлү жаныр↓/// ↑ мысалы ана тұрған быйдайды/ камбайынмен жыйнайды деп кез гелген адам жаза ͡б̊ереді/ кез гелген адам ұйқастыра ͡б̊ереді↓/// ↑ ал пойезыйа дегеніміз ^уол мүлдө ͡б̊асқа дүнүйө↓/// ↑ ^йешкім айтпаған ^уойларды айтұу↓/// ↑ пайезыйа әрб̊ір ^уөлөң жаңалық болұу ͡герек↓/// ↑ ал / кезінде мен ^уөркөнүйеттің адасұуұ деген ^уөлөңмен ^ұроман жаздым↓/// ↑ бұл ^ұроманды ^уодаң гейін жазагер жады космоформұуласы деген ^ұроман жаздым↓/// ↑ ^йекеуүде ^уөлөңмөн жазылған↓/// ↑ ал ^йенді сонұ йүунеска ^йекі ^ірет қарады↓/// ↑ йүунеска ^уөз^үнүң арғы б̊ергі тарыйхында ͡б̊ірде б̊ір тірі ақынды қарамаған ^йекен↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ мынау пайезыйа дегеніміз →// бұл ^уөтө күрдөлү жаныр ↓/// ↑ мысалы ана тұрғам быйдайды →// камбайммен жыйнайды деп кезгелген адам жаза ͡б̊ереді →// кезгелген адам ұйқастыра ͡б̊ереді ↓/// ↑ ал пайезыйа дегеніміз ^уол мүлдө ͡б̊асқа дүнүйө ↓/// ↑ ^йешкім айтпаған ^уойлард'айтұу ↓/// ↑ пайезыйа әрб̊ір ^уөлөң жаңалық ͡полұу ͡герек ↓/// ↑ ал →//кезінде мен ^уөркөнүйеттің адасұуұ деген ^уөлөң мен ^ыраман жаздым↓/// ↑ бұл ^ыраманды ^уодаң ͡гейін жазагер жады ͡госмоформұуласы деген ^ыраман жаздым ↓/// ↑ ^йекеуү ͡де ^уөлөңмөн жазылған ↓/// ↑ ал ^йенді сонұ йүунеско ^йекі ^ірет қарады ↓/// ↑ йүунеско ^уөз^үнүң арғы б̊ергі тарыйхында ͡б̊ірде б̊ір тір'ақынды қарамаған ^йекен ↓///	Мұхтар Шаханов: Мынау поэзия дегеніміз – бұл өте күрделі жанр. Мысалы «ана тұрған бидайды, комбайнмен жинайды» деп кез келген адам жаза береді, кез келген адам ұйқастыра береді. Ал, поэзия дегеніміз – ол мүлде басқа дүние. Ешкім айтпаған ойларды айту. Поэзия, әрбір өлең жаңалық болу керек. Ал, кезінде мен «Өркениеттің адасуы» деген өлеңмен роман жаздым. Бұл романды одан кейін «Жазагер жады космоформуласы» деген роман жаздым. Екеуі де өлеңмен жазылған. Ал енді соны ЮНЕСКО екі рет қарады. ЮНЕСКО өзінің арғы-бергі тарихында бірде-бір тірі ақынды қарамаған екен.
Мұхтар Шаханов	▶	↑мені ғана ^йекі ^ірет қарады↓/// ↑ сөйтүп менің пайезыйамды әлемдік пайезыйаның ^уосұ замандық бійігі деп таныды↓/// ↑ міне сол неде мысалы ^уөркөнүйеттің адасұуұнда мысалы ^уотұзға жұуұқ ^ұрамандардың ^уоқұйғасы ͡б̊ер^іледі/ сығымдалып↓/// ↑ сондұқтан пайезыйа ^уол ^уөзү ^уонұң таб̊ыйғаты ͡б̊өлөк болұуұ ͡герек/ әйтпесе ^йенді ^уосұ ͡гүндө мынау қаншама ақындардың ^уөлөңдөрін ^уоқұб̊ жүрмүн/ жас^ыратыны жоқ/ бәрекелді дейтін ↓/// ↑ ^йешкімді кезіктірмедім дейсізғой↓///	↑ меніғана ^йекі ^ірет қарады ↓/// ↑ сөйтүп менің пайезійамд'әлемдік пайезійаның ^уосұ замандық ͡пійігі деп таныды ↓/// ↑ міне сол неде мысалы ^уөркөнүйеттің адасұуұнда мысалы ^уотұзға жұуұқ ^ырамандардың ^уоқұйғасы ͡б̊ер^іледі →// сығымдалып ↓/// ↑ сондұқтам пайезійа ^уол ^уөзү ^уонұң таб̊ыйғаты ͡б̊өлөк болұуұ ͡герек →//әйтпесе ^йенді ^уосұ ͡гүндө мынау ͡ғаншам'ақындардың ^уөлөңдөрін ^уоқұб̊ жүрмүн →// жас^ыратыны жоқ →// бәрекелді дейтін ↓/// ↑ Журналист: ^йешкімді ͡гезіктірмедім дейсізғой ↓///	Мені ғана екі рет қарады. Сөйтіп менің поэзиямды әлемдік поэзияның осы замандық биігі деп таныды. Міне сол неде, мысалы «Өркениеттің адасуында» мысалы отызға жуық романдардың оқиғасы беріледі, сығымдалып. Сондықтан поэзия ол өзі оның табиғаты бөлек болуы керек, әйтпесе енді осы күнде мынау қаншама ақындардың өлеңдерін оқып жүрмін, жасыратыны жоқ, «бәрекелді» дейтін ... Журналист: Ешкімді кезіктірмедім дейсіз ғой.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ бірең сараң ғана ^уөлөңдөр жолұғады анда санда↓/// ↑ мынау ͡б̊ір ақым бар↓/// ↑ сонұң мынандай ^уөлөңү ͡б̊ар // қазақ қазір кенесары/ кеудөсү ͡б̊ар/ басы жоқ↓/// ↑халқымыздың ͡ғазіргі жағдайы↓/// ↑ сол сыййақты ͡гейіңгі жылдары сондай бір ͡б̊ірнеше ғана ^уөлөң ^уоқұдұм↓/// ↑ ал сондұқтан нағыз ^уөлөң жазұу ͡б̊ұл қыйынның қыйыны↓/// ↑ аб̊айдың ^уөзүндүк ^уөрнөгү ͡б̊ар↓/// ↑ал бірағ мен қазір ақындардың/ ақындыққа ͡б̊асқаша көзб̊өң ғараймын↓/// ↑ жанағ'айтып кеттімғой↓/// ↑ сондұқтан мен мынандай ^уөлөң жаздым↓///	Мұхтар Шаханов: ↑ бірең-сараңғана ^уөлөңдөр жолұғад'анда-санда ↓/// ↑ мынау ͡б̊ір ақым ͡бар ↓/// ↑ сонұң мынандай ^уөлөңү ͡б̊ар // қазақ қәзір ͡генесары →// кеудөсү ͡б̊ар →// басы ͡жоқ ↓/// ↑ халқымыздың ͡ғазіргі жағдайы ↓/// ↑ сол сыйақты ͡гейіңгі жылдары сондай бір ͡б̊ірнешеғана ^уөлөң ^уоқұдұм ↓/// ↑ ал сондұқтан нағыз ^уөлөң жазұу ͡б̊ұл қыйынның ͡ғыйыны ↓/// ↑ аб̊айдың ^уөзүндүк ^уөрнөгү ͡б̊ар ↓/// ↑ ал бірағ мең ͡ғәзір ақындардың →// ақындыққа ͡б̊асқаша ͡гөзб̊өң ͡ғараймын ↓/// ↑ жанағ'айтып кеттімғой ↓/// ↑ сондұқтан мен мынандай ^уөлөң жаздым ↓///	Мұхтар Шаханов: Бірең-сараң ғана өлеңдер жолығады анда-санда. Мынау бір ақын бар. Соның мынандай өлеңі бар «Қазақ қазір Кенесары, кеудесі бар, басы жоқ». Халқымыздың қазіргі жағдайы. Сол сияқты кейінгі жылдары сондай бір бірнеше ғана өлең оқыдым. Ал сондықтан нағыз өлең жазу бұл – қиынның қиыны. Абайдың өзіндік өрнегі бар. Ал, бірақ мен қазір ақындардың, ақындыққа басқаша көзбен қараймын. Жанағы айтып кеттім ғой. Сондықтан мен мынандай өлең жаздым.
Мұхтар Шаханов	▶	↑^уөлөң құрау / ақындықтың көп қыр^ының бір түрү// тек̊ сол үшүн ^уонs ардақтау // жөнсүздөу хәм күлкүлү // дәуүрү мем бійлігіне саналғаммен алымды // ұлтұн сатқан ақындар ͡б̊ар/ бірағ жыры дарынды // ^йерлігі жоқ/ ^йелдігі жоқ/ аузұ ғана ͡б̊елсенер/ сөздөн ісі алшақ жатčа/ ^уоған қалай ^йел сенер // неге ͡б̊үгүн ұлт мүддөсү науқас шандай теңселер // мұндай шақта ақындық күш тек̊ шындықпен ^уөлшөнөр // шындық кәусар / ақындыққа ͡б̊олұу ͡герег асыл ән/ шындықт'айтып ^йер махамбет ай^ырылған бас^ынан//	↑^уөлөң ͡ғұрау →// ақындықтың ͡гөп қыр^ының бір түрү ↓/// ↑ тек̊ сол үшүн ^уон'ардақтау // жөнсүздөу хәм ͡гүлкүлү ↓/// ↑ дәуүрү мем бійлігіне саналғаммен алымды // ↑ ұлтұн сатқан ақындар ͡б̊ар →// бірағ жыры дарынды // ^йерлігі ͡жоқ →// ↑ ^йелдігі ͡жоқ →// аузұғана ͡б̊елсенер →// ↑ сөздөн іс'алшақ жатčа →// ^уоғаң ͡ғалай ^йел сенер ↑ /// ↑ неге ͡б̊үгүн ұлт мүддөсү науқаш ͡шандай теңселер ↑ /// ↑ мұндай шақт'ақындық ͡күш тек̊ шындықпен ^уөлшөнөр ↓/// ↑ шындық ͡кәусар ақындыққа ͡б̊олұу ͡герег асыл ͡ән →// ↑ шындықт'айтып ^йер махамбет ай^ырылғам бас^ынан ↓///	Өлең құрау – ақындықтың көп қырының бір түрі. Тек сол үшін оны ардақтау, жөнсіздеу һәм күлкілі. Дәуірі мен билігіне саналғанмен алымды, Ұлтын сатқан ақындар бар, бірақ жыры дарынды... Ерлігі жоқ, елдігі жоқ, аузы ғана белсенер, Сөзден ісі алшақ жатса, оған қалай ел сенер? Неге бүгін ұлт мүддесі науқас жандай теңселер?.. Мұндай шақта ақындық күш тек шындықпен өлшенер. Шындық кәусар ақындыққа болу керек асыл ән, Шындықты айтып ер Махамбет айырылған басынан.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ақындар аз / сын сағатта сөздөн ісі зорайған// десектағы аб̊ай қашан / жол іздепті ^уоңайдан // ^йел ұлт ͡жайлы сырларымен/ жыры ͡б̊ійік тұрғанымен// ісі үшүн мен // махамбетті ͡б̊ійік қойам аб̊айдан// бұл ақындығ ұстанымым қалыптасқан талайдан// шындығы жоқ пенделерді ͡/ б̊асар ^ұуақыт көшкүнү// даңққа мойұн созғанымен/ томтом ^уөлөң жазғанымен/ шындығы ^уөлгөн ақындардың / ақын ^йемес ^йешбірі// шындығы ^уөлгөн мінессіздік/ болмақ кімнің мақтаны// қазір ͡б̊арлық̊ салаларды мінессіздер қаптады// башшыларға жағымпаздық ͡/бұл кезеңде дара күш// содан ақынсымақтардың ͡/ көб̊ү тұуфли жалағыш↓/// ↑ міне сондұқтан ақындықтың ^уөз жолұ/ ^уөз ͡б̊ағыты ͡б̊олұу ͡герек↓/// ↑ сөзү ͡б̊асқа/ ісі ͡б̊асқа ͡б̊олмау ͡герек↓/// ↑ сондай ақындар/ сондай жаз^ұушұлар/ сондай ғалымдар ғазір ^уөк^үнүшке ^уорай қаптап кетті↓///	↑ ақындар ас ͡ сын сағатта сөздөн ісі зорайған →// десектағы аб̊ай ͡ғашан // жол іздепті ^уоңайдан ↑/// ↑ ^йел ұлт ͡шайлы сырларымен →// жыры ͡б̊ійік тұрғанымен →// іс'үшүн мен // махамбетті ͡б̊ійік қойам аб̊айдан // бұл ақындығ ͡ұстанымым қалыптасқан талайдан ↑/// ↑ шындығы ͡жоқ пенделерді // б̊асар ^ұуақыт көшкүнү ↓/// ↑ даңққа мойұн созғанымен →// том-том ^уөлөң жазғанымен →// ↑ шындығы ^уөлгөн ақындардың →// ақын ^йемес ^йешбірі // шындығы ^уөлгөн мінессіздік →// болмақ кімнің мақтаны ↑/// ↑ қәзір ͡б̊арлық̊ // салаларды мінессіздер ͡ғаптады ↓/// ↑ башшыларға жағымпаздық пұл ͡гезеңде дара ͡гүш →// ↑ содан ақынсымақтардың ͡ гөб̊ү // тұуфли жалағыш →// міне сондұқтан ақындықтың ^уөж ͡жолұ →// ^уөз ͡б̊ағыты ͡б̊олұу ͡герек ↓/// ↑ сөзү ͡б̊асқа →// ісі ͡б̊асқа ͡б̊олмау ͡герек ↓/// ↑ сондай ақындар →// сондай жаз^ұушұлар →// сондай ғалымдар ͡ғәзір ^уөк^үнүшке ^уорай ғаптап кетті ↓///	«Ақындар аз сын сағатта сөзден ісі зорайған», Десек-тағы «Абай қашан жол іздепті оңайдан?» Ел, ұлт жайлы сырларымен, Жыры биік тұрғанымен, Ісі үшін мен Махамбетті биік қоям Абайдан! Бұл ақындық ұстанымым қалыптасқан талайдан... ...Шындығы жоқ пенделерді басар уақыт көшкіні. Даңққа мойын созғанымен, Том-том өлең жазғанымен, Шындығы өлген ақындардың ақын емес ешбірі! Шындығы өлген мінезсіздік болмақ кімнің мақтаны? Қазір барлық салаларды мінезсіздер қаптады. Басшыларға жағымпаздық бұл кезеңде дара күш, Содан ақынсымақтардың көбі «туфли жалағыш»...міне сондықтан ақындықтың өз жолы, өз бағыты болу керек. Сөзі басқа, ісі басқа болмау керек. Сондай ақындар, сондай жазушылар, сондай ғалымдар қазір өкінішке орай қаптап кетті.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ мына мемлекеттік̊ сыйлықты алатындарда/ ^уоған ^ылайық̊сыз деб̊ жатырсыз↓/// ↑ мен ^уолармеy бірге қатар жүргүм ͡гелмейді дегем пікірлер айттыңыз↓/// ↑ халық қахарманы деген аттанда ͡б̊ас тарттыңыз/ аб̊^ыройдан↓/// ↑ мұнұң барлығы менсімбеушілік ^йемеспе↑/// ↑ жоқ↓/// ↑ ^йенді менің ұстанымым бар↓/// ↑ ^уотан біздің ^йең үлкөн анамыз↓/// ↑ әркім ^уөз анасына сіңірген ^йеңбег'үшүн құрметтен ^уөтпөу ͡герек↓/// ↑ бірақ ^уотанда/ ^уөз^үнүң даралаңған ұлдарын марапаттап ^уотұрұуұ шарт↓/// ↑ // бірақ ^уол ^уөте әд^ілетті болұуұ ͡герек↓/// ↑ ал қазір ^уөк^үнүшке ^уорай кезгелген ұр^ұнұң/ түрмөдө шір^үуге тійісті ұр^ұнұң ^йең кем дегенде ^йекі ^уорден/ үш медалі ͡б̊ар/ солардың қатарында жүргүм ͡гелмейді↓/// ↑ менің ұстанымым ^уосұ↓/// ↑ сондұқтан мен мынау ^уөз^үмүздің /халық қахарманы сыйлығынан бас тарттым↓///	Журналист: ↑ мына мемлекеттік̊ сыйлықт'алатындар ͡да →// ^уоған ^ылайық̊сыз деб̊ жатырсыз ↓/// ↑ мен ^уолармем бірге қатар жүргүм ͡гелмейді дегем пікірлер айттыңыз ↓/// ↑ халық қахарманы деген аттанда ͡б̊ас тарттыңыз →// аб̊^ыройдан ↓/// ↑ мұнұң барлығы менсімбеушүлүк ^йемес ͡пе ↑/// Мұхтар Шаханов: ↑ жоқ ↓/// ↑ ^йенді менің ұстанымым бар ↓/// ↑ ^уотам біздің ^йең үлкөн анамыз ↓/// ↑ әркім ^уөз анасына сіңірген ^йеңбег'үшүн құрметтен ^уөтпөу ͡герек ↓/// ↑ бірақ ^уотанда →// ^уөз^үнүң даралаңған ұлдарын марапаттап ^уотұрұуұ шарт ↓/// ↑ бірақ ^уол ^уөт'әд^ілетті болұуұ ͡герек ↓/// ↑ ал ͡ғәзір ^уөк^үнүшке ^уорай ͡гезгелген ұр^ұнұң →// түрмөдө шір^үугө тійіст'ұр^ұнұң ^йең ͡гем дегенде ^йекі ^уорден →// үш медалі ͡б̊ар →// солардың ͡ғатарында жүргүм ͡гелмейді ↓/// ↑ менің ұстанымым ^уосұ ↓/// ↑ сондұқтан мен мынау ^уөз^үмүздің →// халық қахарманы сыйлығынам бас тарттым ↓///	Журналист: Мына мемлекеттік сыйлықты алатындар да, оған лайықсыз деп жатырсыз. Мен олармен бірге қатар жүргім келмейді деген пікірлер айттыңыз. «Халық қаһарманы» деген аттан да бас тарттыңыз, абыройдан. Мұның барлығы менсінбеушілік емес пе? Мұхтар Шаханов: - Жоқ. Енді менің ұстанымым бар. Отан - біздің ең үлкен анамыз. Әркім өз анасына сіңірген еңбегі үшін құрметтен өтпеу керек. Бірақ Отан да, өзінің дараланған ұлдарын марапаттап отыруы шарт. Бірақ ол өте әділетті болуы керек. Ал қазір өкінішке орай кез-келген ұрының, түрмеде шіруге тиісті ұрының ең кем дегенде екі орден, үш медалі бар, солардың қатарында жүргім келмейді. Менің ұстанымым осы. Сондықтан мен мынау өзіміздің «Халық қаһарманы» сыйлығынан бас тарттым.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ халық қахарманы алмағаннаң гейін/ қалған сыйлықтарды не қыламын↑ /// ↑ бірақ̊ шетелдің сыйлықтарын аламын↓/// ↑ мына ^уөткөнде сонұ санадық↓/// ↑ мен ^йелуге жұуұғ мемлекеттерден/ мемлекеттердің сыйлығын алған ^йекемін↓/// ↑ ал соныкейін мынау жыйырма ^йекі шет мемлекет үунійверсійтеттерінің/ академійәларының құрметті доктыры ͡гім↑ /// ↑ құрметті пырафессыры ͡гім↑ /// ↑ ал ^йенді сол сыйлықтардың барлығын санағанымызда жүж жыйырмадан асып кетті↓/// ↑ және мен/ менің ^йес^імім біріккен ұлттар ұй^ұмұның алтын кітаб̊ына жазылған↓/// ↑ ал ^йенді ^уосұ сыйлықтардың бәрін тағатын болсам/ мынау кеудем былай тұрсұн/ мынаа арқам былай тұрсұн/ шалб̊арымдада ^уорын қалмайды ^йекен↓/// ↑ бірағ мен құдайға шүкүр/ атағ даңққа қызықпайтын адаммын↓///	↑ халық қахарманы алмағаннаң ͡гейін →// қалған сыйлықтарды не қыламын ↑ /// ↑ бірақ̊ шетелдің сыйлықтарын аламын ↓/// ↑ мына ^уөткөндө сонұ санадық ↓/// ↑ мен ^йелуге жұуұғ мемлекеттерден →// мемлекеттердің сыйлығын алған ^йекеммін ↓/// ↑ ал соныгейін мынау жыйырма ^йекі шет мемлекет үунійверсійтеттерінің →// академійәларының ͡ғұрметті докторұ ͡гім ↑ /// ↑ құрметті пырафесұрұ ͡гім ↑ /// ↑ ал ^йенді сол сыйлықтардың барлығын санағанымызда жүж ͡жыйырмадан асып кетті ↓/// ↑ және мен →// менің ^йес^імім біріккен ұлттар ұй^ұмұның алтың ͡гітаб̊ына жазылған ↓/// ↑ ал ^йенді ^уосұ сыйлықтардың бәрін тағатым болсам →// мынау ͡геудөм былай тұрсұн →// мына'арқам былай тұрсұн →// шалб̊арымда ͡да ^уорұң ғалмайды ^йекен ↓/// ↑ бірағ мең ͡ғұдайға шүкүр →// атағ даңққа ͡ғызықпайтын адаммын ↓///	«Халық қаһарманы» алмағаннан кейін, қалған сыйлықтарды не қыламын? Бірақ шетелдің сыйлықтарын аламын. Мына өткенде соны санадық. Мен 50-ге жуық мемлекеттерден, мемлекеттердің сыйлығын алған екенмін. Ал соны кейін мынау 22 шет мемлекет университеттерінің, академияларының құрметті докторы кім? Құрметті профессоры кім? Ал енді сол сыйлықтардың барлығын санағанымызда 120-дан асып кетті. Және мен, менің есімім Біріккен Ұлттар ұйымының алтын кітабына жазылған. Ал енді осы сыйлықтардың бәрін тағатын болсам, мынау кеудем былай тұрсын, мынау арқам былай тұрсын, шалбарымда да орын қалмайды екен. Бірақ мен құдайға шүкір, атақ-даңққа қызықпайтын адаммын.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ кезінде гійтлерден сұраған/ мына шығыстағы жаулаб̊ ͡алған ^йелдерге қандай сайасат қолданамыз деп↓/// ↑ сонда гійтлер айтқан↓/// ↑ ^уоларға ^йертеден кешке дейін мұузұканы ͡б̊ере ͡б̊ерүу ͡герек деп↓/// ↑ ой^ұланұуға/ кітап ^уоқ^ұуға мүмкүндүк бермеу ͡герек↓/// ↑ ^уөйткөні адам неғұрлұм ^ұрұуханый жағ^ынан сайаз ͡б̊олса/ соғұрлұм ^уөзүң бақытčыс сез^інеді деген↓/// ↑ міне сол қазір ^уөк^үнүшке ^уорай гійтлердің ійдейәсы ͡б̊үкүл әлемде қанат жайыб̊ жатыр↓/// ↑ ал тіптен пелопенес аралының манында сол гійтлердің сөзүн/ ұс^ұнұсын сынаған↓/// ↑ сонда мынау жеңіл әндерді соларды қойғаң гезде /делфіндердің барлығы ͡б̊ір^інің үстүнөм бірі сек^іріп пійлеп/ ^уөздөрүн жағалауға ^ылақтырыб̊ жіб̊ерген↓/// ↑ міне сондұқтан қазіргі адам түгүл хайұуандыда арнасынан шығарыб̊ жіб̊ерүугө ͡б̊олады ^йекен↓///	↑ кезінде гійтлерден ͡сұраған →// мына шығыстағы жаулаб̊ ͡алған ^йелдерге қандай сайасат қолданамыз деп ↓/// ↑ сонда ͡гійтлер айтқан ↓/// ↑ ^уоларға ^йертедең гешке ͡дейін мұузұканы ͡б̊ере ͡б̊ерүу ͡герек деп ↓/// ↑ ой^ұланұуға →// кітап ^уоқ^ұуға мүмкүндүк бермеу ͡герек ↓/// ↑ ^уөйткөн'адам неғұрлұм ^ұрұуханый жағ^ынан сайаз ͡б̊олса →// соғұрлұм ^уөзүң бақытčыс сез^інеді деген ↓/// ↑ міне сол ͡ғәзір ^уөк^үнүшке ^уорай гійтлердің ійдейәсы ͡б̊үкүл әлемде қанат ͡шайыб̊ жатыр ↓/// ↑ ал тіптем пелопенес аралының манында сол гійтлердің ͡сөзүн →// ұс^ұнұсын сынаған ↓/// ↑ сонда мынау жеңіл әндерді соларды қойғаң ͡гезде →// делфіндердің барлығы ͡б̊ірінің үстүнөм бірі сек^іріп пійлеп →// ^уөздөрүн жағалауға ^ылақтырыб̊ жіб̊ерген ↓/// ↑ міне сондұқтаң ғазірг'адам түгүл хайұуанды ͡д'арнасынан шығарыб̊ жіб̊ерүугө ͡б̊олады ^йекен ↓///	Кезінде Гитлерден сұраған, мына Шығыстағы жаулап алған елдерге қандай саясат қолданамыз деп. Сонда Гитлер айтқан. Оларға ертеден кешке дейін музыканы бере беру керек деп. Ойлануға, кітап оқуға мүмкіндік бермеу керек. Өйткені адам неғұрлым рухани жағынан саяз болса, соғұрлым өзің бақытсыз сезінеді деген. Міне сол қазір өкінішке орай Гитлердің идеясы бүкіл әлемде қанат жайып жатыр. Ал тіптен Пелопенес аралының манында сол Гитлердің сөзін, ұсынысын сынаған. Сонда, мынау жеңіл әндерді соларды қойған кезде делфіндердің барлығы бірінің үстінен бірі секіріп билеп, өздерін жағалауға лақтырып жіберген. Міне сондықтан қазіргі адам түгіл хайуанды да арнасынан шығарып жіберуге болады екен.
Мұхтар Шаханов	▶	↑ сондұқтан қазір ͡б̊үкүл әлемде жеңіл әндер↓/// ↑ мысалы ^уосұған байланысты үлкөн үлкөн әңгімелер ͡б̊олұб̊ жатыр↓/// ↑ мен көтеріб̊ жатырмын↓/// ↑ мысалы қытайда ͡б̊олғаң гезімдеде ^уосұ мәслелерді айттым ↓/// ↑ мынау //қазіргі кезеңде ͡б̊із мына жеңіл әндерді ͡б̊ірінші қатарға шығардық↓/// ↑ сол қалай ^уол кезінде/ мынау көркөмдүк кеңес деген болатын/ барлық телеарналарда/ ^ырадыйоаларда көркемдік кеңес болатын↓/// ↑ бір әнді ͡б̊ерүу ͡герек болса/ көркемдік кеңестен ^уөткүзетін↓/// ↑ сонұң сөзүн қарайтын/ мұузұкасын қарайтын/ ұрлаңған ^йемеспе/ артықкем жері ͡б̊арма сонұң бәрін қарап̊ шығатын↓/// ↑ ал ^йенді қазір кім ақ̊ша ͡б̊ереді / сонұң әні ^йефійрге шығады↓/// ↑ қашанда шындықтың тұуын бійікке көтеріб̊ жүресіз↓/// ↑ бетім барау/ жүзүм барау демей тұура айтасыз↓/// ↑ бұл сіздің мінезіңізб̊е ↑ /// ↑ әлде шындықтың ^уөз^інің талаб̊ыма ↑ ///	↑ сондұқтаң ͡ғәзір ͡б̊үкүл әлемде жеңіл әндер ↓/// ↑ мысалы ^уосұғам байланыст'үлкөн үлкөн әңгімелер ͡б̊олұб̊ ͡жатыр ↓/// ↑ мең гөтөрүб̊ ͡жатырмын ↓/// ↑ мысалы қытайда ͡б̊олғаң ͡гезімде ͡де ^уосұ мәслелерд'айттым ↓/// ↑ мынау // қәзіргі ͡гезеңде ͡б̊із мына жеңіл әндерді ͡б̊ірінші ͡ғатарға шығардық ↓/// ↑ сол ͡ғалай ^уол ͡гезінде →// мынау ͡гөркөмдүк кеңес ͡тегем болатын →// барлық телеарналарда / ^ырадыйоаларда ͡гөркөмдүк кеңес ͡полатын ↓/// ↑ бір әнді ͡б̊ерүу ͡герек болса →// көркөмдүк кеңестен ^уөткүзөтін ↓/// ↑ сонұң сөзүң ͡ғарайтын →// мұузұкасың ͡ғарайтын →// ұрлаңған ^йемеспе →// артықкем жері ͡б̊арма сонұң бәрің ғарап̊ ͡шығатын ↓/// ↑ ал ^йенді ͡ғазір ͡гім ақ̊ша ͡б̊ереді сонұң ән' ^йефійрге шығады ↓/// Журналист: ↑ қашанда шындықтың тұуұм бійікке ͡гөтөрүб̊ жүрөсүз ↓/// ↑ бетім бар ͡ау →// жүзүм бар ͡ау демей тұур'айтасыз ↓/// ↑ бұл сіздің мінезіңіз ͡б̊е ↑ /// ↑ әлде шындықтың ^уөз^үнүң талаб̊ы ͡ма ↑ ///	Сондықтан қазір бүкіл әлемде жеңіл әндер. Мысалы осыған байланысты үлкен-үлкен әңгімелер болып жатыр. Мен көтеріп жатырмын. Мысалы, Қытайда болған кезімде де осы мәслелерді айттым. Мынау қазіргі кезеңде біз мына жеңіл әндерді бірінші қатарға шығардық. Сол қалай ол кезінде, мынау көркемдік кеңес деген болатын, барлық телеарналарда, радиоаларда көркемдік кеңес болатын. Бір әнді беру керек болса, көркемдік кеңестен өткізетін. Соның сөзін қарайтын, музыкасын қарайтын, ұрланған емес пе, артық-кем жері бар ма соның бәрін қарап шығатын. Ал енді қазір кім ақша береді соның әні эфирге шығады. Журналист: Қашан да шындықтың туын биікке көтеріп жүресіз? Бетін бар-ау, жүзін бар-ау демей тура айтасыз. Бұл сіздің мінезіңіз бе? Әлде шындықтың өзінің талабы ма?
Мұхтар Шаханов	▶	↑^йенді / мен мынандай бір ^уөлөңүм бар↓/// ↑шындық кейде / қалың арпа ішіндегі бір ͡б̊ыйдай// неге әділдік күресінде / жұрттұң көб̊ү тымпыйб̊ай// ^ұрұухсыздыққа / кім шын мінез көрсетпесе қырғыйдай// ^уондайлардың бүгүңг'аты ырб̊ыйкүл мен жырб̊ыйб̊ай↑/// ↑ ^уөк^үнүшке ^уорай/қазір сол ырб̊ыйкүлдөр мен жырб̊ыйбайлар алға шықты↓/// ↑ шындықты сіс сыййақты ашық түрде айтұу қаншалықт'ұтұмдұ↑/// ↑ шындық парасаттылықты ұнатады деп ^уойламайсызб̊а↑/// ↑	Мұхтар Шаханов: ↑ ^йенді →// мен мынандай бір ^уөлөңүм бар ↓/// ↑ шындық кейде →// қалың арп'ішіндегі бір ͡б̊ыйдай →// нег'әділдік күрөсүнде // жұрттұң ͡гөб̊ү ͡тымпыйб̊ай ↑/// ↑ ^ұрұухсұздұққа // гім ͡шын ͡мінез гөрсөтпөсе қырғыйдай →// ↑ ^уондайлардың бүгүңг'аты // ырб̊ыйкүл мен жырб̊ыйб̊ай ↑/// ↑ ^уөк^үнүшке ^уорай →// ғәзір ͡сол ырб̊ыйкүлдөр мен жырб̊ыйбайлар алға шықты ↓/// ↑ шындықты сіс ͡сыйақт'ашық түрд'айтұу қаншалықт'ұтұмдұ ↑/// ↑ шындық //парасаттылықт'ұнатады ͡деп ^уойламайсыз ͡б̊а ↑///	Мұхтар Шаханов: Енді, мен мынандай бір өлеңім бар. «Шындық кейде қалың арпа ішіндегі бір бидай, Неге әділдік күресінде жұрттың көбі «Тымпибай?» Рухсыздыққа кім шын мінез көрсетпесе қырғидай, Ондайлардың бүгінгі аты «Ырбикүл» мен «Жырбибай!». Өкінішке орай қазір сол Ырбикүлдер мен Жырбибайлар алға шықты. Журналист: Шындықты сіз сияқты ашық түрде айту қаншалықты ұтымды? Шындық парасаттылықты ұнатады деп ойламайсыз ба?
Мұхтар Шаханов	▶	↑ жоқ ^йенді/ шындық̊сыз ^уөмүр ͡б̊олмау ͡герек↓/// ↑ бірақ қоғам әр кезде ͡б̊асқа жаққа ͡б̊ұр^ұлұп тұрдұ↓/// ↑ мысалы кезінде мен мынау желтоқ̊сан шындығын көтердүм↓/// ↑ ^уол гезде мен желтоқ̊санд'айтатынымды біліп/ колб̊ійн кедергі жасады↓/// ↑ мәскеуде кіремілде ^йескертіп қойдұ↓/// ↑ шаханывқа сөз ͡б̊ермендер деп↓/// ↑ сөйтүп маған ^уон алты күн бойұ /сыйезд ^йенд'ұзақ күн бойұ жүрдүғой / айға жұуұқ ↓/// ↑ менен кейін ^уон күн кейін/ ^уон бес күн кейін жазылған адамдар ^йекі ^іреттен сөйлөб̊ ͡үлгердү↓/// ↑ ал соныкейін мен гарб̊ачыовт'алдауға кірістім↓/// ↑ мына ͡б̊ір хатты дайындап /^уонұ шаханывқа рал қас^іретін айт^ұуға үш бес минұут čөз ͡б̊ерүуүн сұраймыз деп̊ / соған ^уон тоғұз қазақ̊стандыққа қол ғойдұрдұм↓/// ↑ сөйтүп гарб̊ачыовқа ͡б̊ардым/ гарб̊ачыов ^ырышковпен әңгімелесіп тұр ^йекен↓/// ↑ сол гездегі мійнійстрлер кеңесінің төрағасы↓/// ↑ сәл көңүлдүлеу ^йекен/ байқамай маған сөз ͡б̊еріп қойдұ↓/// ↑ мынау жыйналысты ͡б̊асқарып ^уотұрған адамға айтты // шаханывқа үш минұут čөз ͡б̊еріндер деп↓/// ↑ сонда мен арал тұуралы ͡б̊ір ауұс сөз айтқан жоқпұн/ желтоқ̊сан шындығын жайып̊ салдым↓/// ↑ барлық кезде/ әр кезеңнің ^уөз^үнө сай шындығы ͡б̊ар↓/// ↑ ал ^уоны айтпасақ біздің кім болғанымыз ↑ /// ↑ ^ырақмет ↑ /// ↑ ^ыстұудыййаға келгенінізге көп ^ырақмет ↑ /// ↑ ден^іңізге саулұқ/ шығармашылығыңызға таб̊ыс тілейміз↑ /// ↑ қадірлі ͡көрермендер ͡/ б̊үгүңгү ^ыстұудыййамызда қонақта ͡б̊олған/ халығ жаз^ұушысы/ белгілі ақын мұхтар шаханыв ↑ ///	Мұхтар Шаханов: ↑ жоқ ^йенді →// шындық̊сыз ^уөмүр ͡б̊олмау ͡герек ↓/// ↑ бірақ қоғам әр ͡гезде ͡б̊асқа жаққа ͡б̊ұрұлұп тұрдұ ↓/// ↑ мысалы ͡гезінде мен мынау желтоқ̊сан шындығын көтөрдүм ↓/// ↑ ^уол ͡гезде мен желтоқ̊санд'айтатынымды біліп →// колб̊ұйң ͡гедергі жасады ↓/// ↑ мәскеудө кіремілде ^йескертіп қойдұ ↓/// ↑ шахановқа сөз ͡б̊ермендер деп ↓/// ↑ сөйтүп маған ^уоналты күм бойұ →// сыйезд ^йенд'ұзақ күм бойұ жүрдүғой →// айға жұуұқ ↓/// ↑ менең ͡гейін ^уон күннөң ͡гейін →// ^уонбес күннөң ͡гейін жазылған адамдар ^йекі ^іреттен сөйлөб̊ ͡үлгөрдү ↓/// ↑ ал соны ͡гейін мен горб̊ачевт'алдауға кірістім ↓/// ↑ мына ͡б̊ір хатты дайындап →// ^уонұ шахановқ'арал қас^іретін айт^ұуға үш-бес минұут čөз ͡б̊ерүуүн сұраймыз деп̊ →// соған ^уонтоғұз ғазақ̊стандыққа ͡ғол ғойдұрдұм ↓/// ↑ сөйтүп горб̊ачевка ͡б̊ардым →// горб̊ачев ^ырычковпен әңгімелесіп тұр ^йекен ↓/// ↑ сол ͡гездегі мійнійстрлер ͡геңесінің төрөағасы ↓/// ↑ сәл ͡гөңүлдүлеу ^йекен →// байқамай маған сөз ͡б̊еріп қойдұ ↓/// ↑ мынау жыйналысты ͡б̊асқарып ^уотұрған адамғ'айтты // шахановқа үш минұут čөз ͡б̊еріндер деп ↓/// ↑ сонда мен арал тұуралы ͡б̊ір ауұс сөз айтқан жоқпұн →// желтоқ̊сан шындығын жайып̊ салдым ↓/// ↑ барлық кезде →// әр ͡гезеңнің ^уөз^үнө сай шындығы ͡б̊ар ↓/// ↑ ал ^уон'айтпасақ біздің ͡гім болғанымыз ↑ /// ↑ ^ырахмет ↑ /// ↑ ^ұстұудыйаға ͡гелгеніңізге ͡гөп ^ырахмет ↑ /// ↑ ден^іңізге саулұқ →// шығармашылығыңызға таб̊ыс тілейміз ↑ /// ↑ қәдірлі ͡гөрөрмөндер ͡/ б̊үгүңгү ^устұудыйамызда ͡ғонақта ͡б̊олған →// халығ жазұушұсұ →// белгіл'ақын мұхтар шаханов ↑ ///	Мұхтар Шаханов: Жоқ енді, шындықсыз өмір болмау керек. Бірақ қоғам әр кезде басқа жаққа бұрылып тұрды. Мысалы кезінде мен мынау «Желтоқсан шындығын» көтердім. Ол кезде мен желтоқсанды айтатынымды біліп, Колбин кедергі жасады. Мәскеуде Кремльде ескертіп қойды. Шахановқа сөз бермендер деп. Сөйтіп маған 16 күн бойы сьезд енді ұзақ күн бойы жүрді ғой, айға жуық. Менен кейін 10 күннен кейін, 15 күннен кейін жазылған адамдар екі реттен сөйлеп үлгерді. Ал соны кейін мен Горбачевты алдауға кірістім. Мына бір хатты дайындап, оны Шахановқа Арал қасіретін айтуға 3-5 минут сөз беруін сұраймыз деп соған он тоғыз Қазақстандыққа қол қойдырдым. Сөйтіп Горбачевка бардым, Горбачев Рычковпен әңгімелесіп тұр екен. Сол кездегі министрлер кеңесінің төреағасы. Сәл көңілділеу екен, байқамай маған сөз беріп қойды. Мынау жиналысты басқарып отырған адамға айтты, Шахановқа 3 минут сөз беріңдер деп. Сонда мен Арал туралы бір ауыз сөз айтқан жоқпын, Желтоқсан шындығын жайып салдым. Барлық кезде, әр кезеңнің өзіне сай шындығы бар. Ал оны айтпасақ біздің кім болғанымыз? Журналист: Рақмет! Студияға келгенінізге көп рақмет! Деніңізге саулық, шығармашылығыңызға табыс тілейміз. Қадірлі көрермендер бүгінгі студиямызда қонақта болған, халық жазушысы, белгілі ақын Мұхтар Шаханов. Сау-саламат болыңыздар!
Мырзатай Жолдасбеков	▶	↑әбіштану / тоқтамау ͡ герек деп ^уойлаймын↓/// ↑сексен жылдығында ͡ да→ // тоқсан жылдығында ͡ да↓/// ↑^уөйткені майқы бійлердің / соңы болды әбіш → // пірдің соңы / бекет деп айтамыз ͡ ғой↓/// ↑бійдің соңы / әбіш деп ͡ те айтуға болад↓/// ↑мінекей / ^уөйткені / қазақ тілі жирма бірінші ғасырдағыдай ^йешқашан божырамаған ^йеді → // ^уөз тарыйхында↓/// ↑оның сол тілдің / соңғы толқынындай болды↓/// ↑әбіштердің / тарыйх сахнасына шығуы↓///	әб̊іштанұу / тоқтамау ͡ герек деп ^уойлаймын↓/// ↑сек̊сен жылдығында ͡ да → // тоқ̊сан жылдығында ͡ да↓/// ↑^уөйткөнү майқы ͡ б̊ійлердің / соңұ ͡ б̊олд'әб̊іш → // пірдің соңұ / бекет деб̊ ͡ айтамыз ͡ ғой↓/// ↑бійдің соңұ / әб̊іш деп т'айтұуға ͡ болады↓/// ↑мінекей / ^уөйткөнү / қазақ тілі жыйырма ͡ б̊ірінші ғасырдағыдай → // ^йешқ̊ашам ͡ божұрамаған ^йеді → // ^уөз тарійхында↓/// ↑^уонұң сол тілдің / соңғұ толқұнұндай болдұ↓/// ↑әб̊іштердің / тарійх сахнасына ͡ шығұуұ↓///	Әбіштану тоқтамау керек деп ойлаймын. Сексен жылдығында да, тоқсан жылдығында да. Өйткені Майқы билердің соңы болды Әбіш, «Пірдің соңы – Бекет» деп айтамыз ғой. «Бидің соңы – Әбіш» деп те айтуға болады. Мінекей, өйткені, қазақ тілі жиырма бірінші ғасырдағыдай ешқашан божырамаған еді өз тарихында. Оның сол тілдің соңғы толқынындай болды. Әбіштердің тарих сахнасына шығуы.
Мырзатай Жолдасбеков	▶	↑ ^йегер ^уол тек ^уөлеңді →// поэзияны жағалап қуып кеткенде →// ^уонда ͡да ^уөз' ы: үлкен ақын болатын ^йеді ↓/// ↑ бірақ прозаны таңдады →//сонысы жақсы болды ↓/// ↑ әбіштің прозасы →// әбіштің ^ыромандары →// әбіштің үркері →// ^йелең-алаң ^уосы дилогия бұл ^йенді →// мәселен →// әуезовтің →// ы: ғабит мүсіреповтің ы: ↓/// ↑ ^ыромандарынан кейін ^уосы қазақ әдебиетіне ^уолжа салған асыл мұралары ^йеді деп ^уойлаймын мен ↓/// ↑ ^уоның шағын хикаялары ͡да →// хикаяттары ͡да →// әңгімелері →// басқа ы: ↓/// ↑ терең болатын ↓///	↑ ^йегер ^уол тек ^уөлөңдү →// поэзыйаны жағалап құуұп кеткенде →//^уонда ͡да ^уөз' ы: үлкөн ақым болатын ^йеді ↓/// ↑ бірақ прозаны таңдады →//сонұсұ жақ̊сы ͡б̊олдұ ↓/// ↑ әб̊іштің прозасы →// әб̊іштің ^ұромандары →//әб̊іштің үркөрү →// ^йелең-алаң ^уосұ дұйлогұйа ͡б̊ұл ^йенді →// мәселен →// әуөзовтің →// ы: ғаб̊ыйт мүс^үрөповтің ы: ↓/// ↑ ^ыромандарынаң ͡гейін ^уосұ қазағ әдеб̊ійетіне ^уолжа салған асыл мұралары ^йеді деп ^уойлаймын мен ↓/// ↑ ^уонұң шағын хыйкайалары ͡да →// хыйкайаттары ͡да →// әңгімелері →// басқа ы: ↓/// ↑ терең болатын ↓///	Егер ол тек өлеңді, поэзияны жағалап қуып кеткенде, онда да өзі ыыы-ыыы үлкен ақын болатын еді. Бірақ прозаны таңдады, сонысы жақсы болды. Әбіштің прозасы, Әбіштің романдары, Әбіштің «Үркері», «Елең-алаң» осы дилогия бұл енді, мәселен, Әуезовтің, ыыы Ғабит Мүсіреповтің ыыы... романдарынан кейін осы қазақ әдебиетіне олжа салған асыл мұралары еді деп ойлаймын мен. Оның шағын хикаялары да, хикаяттары да, әңгімелері, басқа ыыы... терең болатын.
Мырзатай Жолдасбеков	▶	↑ әбіш ^уөзін домбырашымын деп ^йесептемейтін →// бірақ кейде домбыраны қолғ' алған кезде →// құданың құдіреті қанында болады ^йекенғой →// адайша сапыратын ^йеді →// сол →// ^йерекше сондай бір қасиеті менің көз алдымда ↓/// ↑ әбіш жақсы дос →// айнымас →// әбіш әдепті ↓/// ↑ әбіш бұл қазақ халқына жететін ақылмандардың бірі болатын ↓/// ↑ сондықтан ^йенд'әбіш сексенге келді деп жатырмызғой →// әттең →// шіркін →// әбіштің ^уөзі болғанда →// ^уортамыз қандай толып ^уотырар ^йеді ↓/// ↑ бәрібір заман ^уөтер →// ^ұуақыт ^уөтер →// жылдар ^уөтер →// бірақ алыст'аңсаймын →// біздің әбіштің келбеті кескінденіп →// тұлғаланып үлкейе береді ↓/// ↑ ^уөзінің ^уөсіп-^уөнген алатауының биік шыңдары сияқт'әбіш шоқыланып →// қоғамдық қызметте болсын →// саясатта болсын →// әдебиетте болсын →// ^уол әдебиеттің тарихында болсын →// сынында болсын →// әбіш биіктей береді →// халқымен бірге жасайды ^уол ↓///	↑ әб̊іш ^уөзүн домбұрашымын деп ^йесептемейтін →// бірақ кейде домбұраны қолғ'алған кезде →// құданың ͡ғұд^іреті ͡ғанында ͡б̊олады ^йекенғой →// адайша сап^ыратын ^йеді →// сол →// ^йерек̊ше сондай бір ғасыйеті менің ͡гөз алдымда ↓/// ↑ әб̊іш шақ̊сы дос →// айнымас →// әб̊іш әдепті ↓/// ↑ әб̊іш бұл ғазақ ͡халқына жететін ақылмандардың бірі ͡б̊олатын ↓/// ↑ сондұқтан ^йенд'әб̊іш сек̊сеңге ͡гелді деб̊ жатырмызғой →// әттең →// шіркін →// әб̊іштің ^уөзү ͡б̊олғанда →// ^уортамыз ͡ғандай толұп ^уот^ұрар ^йеді ↓/// ↑ бәріб̊ір заман ^уөтөр →// ^ұуақыт ^уөтөр →// жылдар ^уөтөр →// бірағ алыст'аңсаймын →// біздің әб̊іштің ͡гелб̊еті ͡гескінденіп →// тұлғаланыб̊ ͡үлкөйө ͡б̊ереді ↓/// ↑ ^уөз^үнүң ^уөсүп-^уөңгөн алатауұнұң бійік̊ шыңдары сыйақт'әб̊іш шоқ^ұланып →// қоғамдық қызметте ͡б̊олсұн →// сайасатта ͡б̊олсұн →// әдеб̊ійетте ͡б̊олсұн →// ^уол әдеб̊ійеттің тарыйхында ͡б̊олсұн →// сынында ͡б̊олсұн →// әб̊іш бійіктей береді →// халқымем бірге жасайды ^уол ↓///	Әбіш өзін домбырашымын деп есептемейтін, бірақ кейде домбыраны қолға алған кезде, құданың құдіреті қанында болады екен ғой, «Адайша» сапыратын еді, сол, ерекше сондай бір қасиеті менің көз алдымда. Әбіш жақсы дос, айнымас, Әбіш әдепті. (44:32).., Әбіш бұл қазақ халқына жететін ақылмандардың бірі болатын. Сондықтан енді Әбіш 80-ге келді деп жатырмыз ғой, әттең, шіркін, Әбіштің өзі болғанда, ортамыз қандай толып отырар еді. Бәрібір заман өтер, уақыт өтер, жылдар өтер, бірақ алысты аңсаймын, біздің Әбіштің келбеті кескінденіп, тұлғаланып үлкейе береді. Өзінің өсіп-өнген Алатауының биік шыңдары сияқты Әбіш шоқыланып, қоғамдық қызметте болсын, саясатта болсын, әдебиетте болсын, ол әдебиеттің тарихында болсын, сынында болсын, Әбіш биіктей береді, халқымен бірге жасайды ол.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінгі жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрейікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыңыз түрік жүрсін. Әуе толқынында қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. Микрофон алдында-Оңғар Құралов. "Телехабарлардың лексикасы және тіл мәдениеті" деген тақырыпта профессор Мырзатай Серғалиевке микрофон ұсынғанымызда " Теледидардың қоғамдағы орны, телехабарлар тілінің логикалық қисындылығы туралы мынадай пікірлер білдірді. - Телевизия тұрмысымызға енгенде онда ... болады. Телехабарлардың әр түрлі адамдарын көріп жүрміз, халыққа белгілі бір жақсылығы соңғы жылдары телехабарлар мазмұны жағынан да, сапа жағынан да жақсара түсті. Қазіргі хабарлардың әртүрлі жастағы, әртүрлі мамандықтағы адамдарға арнап берілуі бұл өте қолайлы деп есептеймін. Әрине кез-келген хабарды, кез-келген көрерменнің қаруына, көруіне толық құқы бар. Дегенмен де әр маманның өзіне лайықты хабар беріп отырғаны өте жақсы. Жалпы теле хабарлардың ішінде осы кезде беріліп жатқан хабарлардың ішінен маған ұнайтын бірнеше жайларды айтқым келеді. Біріншісі, жаңалықтарды бергенде алдын ала қысқаша шолу жасағандығы.
Мырзатай Серғалиев	▶			-Бұл хабардың әрмен қарадай қандай қызықты жайлар бар екенін соны білуге көрерменнің құмарлығын арттырады. Екінші жағынан, көрермен қазіргі кезде сауатты халық, олар сол күнгі баспасөз материалында танысуы мүмкін, айталық жергілікті, облыстық немесе республикалық газеттен де материалды біліп отыруы мүмкін. Тіпті солай болғанның өзінде бір мәселеге байланысты берілген хабарды салыстырып айтуға қақысы бар. Өйткені ол тағы да жай көрерменнің ой-өрісін кеңейтеді, ой-өрісін өсіреді, мәдениеттендіре түседі. Екінші бір жаңалық, қазір халық спорттың жанкүйері болуға айналды, көп адам республика үшін жарысқа шығып жатқан әр түрлі спорт шеберлерінің табыстарына қуана біледі. Сондықтан спорт хабарын жалпы жаңалықтардың ішінде бөліп, әдейі соған назар аударып айтулары ұнайды. Хабар арнасындағы хабарлар бізге ұнайды ғой, солай қалыптасқан. Соңғы кезде "Қазақстан" бағдарламасы ұнап жүр, жақсы береді хабарларды. Бірақ оларға мен айтатын тілегім жалпы хабарлар, ресми хабарлар әрине қайталанбай тұрмайды. Мәселен Президенттің сөйлеген сөзі, немесе Президенттің басқа елге сапары, немесе біздің елге басқа бір елдің басшылары, көрнекі қайраткерлерінің сапары оны айтпай тұрмайды. Бірақ басқа жерлерде біреуінде айтылған естігенді қайталай бермесе деп ойлаймын.
Мырзатай Серғалиев	▶			-Үйткені қазір көрермендер каналдарды ауыстырып, арналарды ауыстырып, бәрін де көріп шығатын жағдайда. Қазір теледидары жоқ үй жоқ десе де болады. Сондықтан олар үшін әртүрлі хабарды өшіреді. Кейде мен кейбіреулердің айтқандарын естимін "Ой, мен "Хабарды" көріп едім, "Қазақстан" соны қайталап шықты. "Қазақстанды" көріп едім, "Информ-бюродан" соны айтып жатыр. "Информ-бюродан" көріп едім, "Күндеректе" де соны қайтадан айтты. Енді басты ресми хабарды айтып еді енді ол бола береді. Ол міндетті керек болса. Ал енді басқа жаңалықтар, мәдени жаңалықтар қайталамағаны дұрыс. Қайталағанда да басқаша болсын мәселе, айталық Марғұлан үшін конференция өтсе, оны басқа адам үшін деп айтпайсың ғой Марғұлан үшін. Бірақ соған сөйлеуші адам біреуі де бір көрнекті ғалым болса, екінші басқа көрнекті ғалым болса соны түсіндіріп айтатын. Немесе суретшінің айталық бір көрмесі болды дейік. Оны да айтып түсіндірудің, айтудың сол әртүрлі бір жаңаша бір айтудың тәсілдерін ойластырып қарастырса деймін да. - «Тіл мәдениеті дегеніміз кәдімгі – сіз бен біздің, не бізбен басқа біреудің әсерлі, мәдениетті түрде сұхбаттасуы ғой. Міне осы тұрғыдан келгенде кейбір кемшіліктер бар екені рас. Мәселен, ауа райы деген сөзді өзгертудің қажеті жоқ. Тіпті мен ренжимін.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Ауа райын біреу күн райы дейді, күн райы деген деген сөз бар, күн райы күндіз болады деп түсінемін. Ал түнде ауа райы болмай ма, таң ата болмай ма, кешкілік болмай ма? Сондықтан кейбіреулердің жаңағыдай әлгі кеш райы, түн райы, таң райы деп өзгертіп жіберсе, қазақ сөзді әбден мазаққа айналғаны сол болып шығады. Немесе кейде бір орысша тіркестерді айтушылар бар. «Кездесу болды» дейді. Жиналыс болды деп айтамыз, үйткені санаға әбден сіңісіп кетті. Бірақ «кездесті» десе қайтер еді. Немесе «қабылдау болды» дейді студенттерді Жоғары оқу орнына қабылдау жағдайын айтқанда, «қабылданды» десе қайтер еді. Үйткені «қабылдау» орысшадан тікелей аударма. Сондықтан біз қазақтың өзінің бай мүмкіндігін қарастырғанымыз жөн болатын еді.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Сонымен кейде стильдік қателер кездеседі, логикалық қателер де кездеседі. Әрине, оның ойы түсінікті. Ойланып барып білеміз. Бірақ тележүргізушілер кроссворд жасамау керек қой. «Мен айттым, өзіңіз ойлап тауып алыңыз» дегендей сөйлем құрастырғанның оншалықты мәдениеттілігі жоқ. «Қалайша олай ойлап тұр, менің айтпағым – мынау ғой» деп ертең таласуы да мүмкін. Ондай таластың да ретсіз. Өйткені бір ғылыми мәселелерге таласуға болады. Қоғамдық, әлеуметтік мәселелерге таласуға болады. Ал енді сөйлем құрылысы деп таласу дейтін мектепте, студенттерге сабақ кезінде айтуға керек. Ал мынадайда хабар беріп тұрғанда ол дұрыс емес. -Ақпарат құралдары әр қайсысы әртүрлі ғой, енді "Егемен Қазақстан" айталық аға газеті болғандықтан емес, енді оның аппаратында көп адам бар, тәжірибелі журналисттер бар, сосын олар да бірін-бірі қатты өзара сынау бар, түзету бар сондықтан ол қалай болғанда да ағалық қызмет атқарады. Сонда да арасында кейбір авторлардың сөз қолданысында кетіп қалатын күмәнды бір жайлар бар, сөз қолданудағы. Ауылизм қолданып кететін жайлар бар, біздің ауылдың сөзі деген сияқты. Ал енді жалпы сөз қолдануға келгенде мен "Жас алаштың" батылдығына қуанам, батыл газет, өткір газет, бірақ кейде дөрекілеу кетіп қалады, кейде тіпті оқып отырып ұялатын сөздерді де жіберетіндері бар. Мысалы "құйысқаны қыстырылып" деген сөзде ауызекі сөйлеп, бір-біріне айтқанда да ұят нәрсе.
Мырзатай Серғалиев	▶			Түрмедегілер мешіт салған. Ол – өте жақсы. Енді осыны хабарды беріп тұрып ... былай дейді: «Тордың арғы жағындағылардың бәрі қылмыскерлер деп айту – дұрыс емес. - Олардың ішінде құрылысшылар да бар, олардың ішінде өнерпаздар да бар» дейді. Сонда құрылысшы, өнерпаз болса қылмыскер болмай ма? Олар қылмыскер ретінде жатыр. Тіпті қылмыс туралы әңгіме болып отырған жоқ, мәселе көтеріп отырған жоқ. Әңгіме – олардың жақсы қылығы жөнінде болғанына рахмет, рухани таза болғанына, ниеті таза болып өздеріне ант бергеніне рахмет. Өздеріне табынатын, іштегі мұңын шығаратын, таза болуды армандайтын әрекет жасауға ниеттенгендеріне рахмет. Сонда мен жаңағы логикалық сөйлем құрудағы қайшылық , стилистикалық қайшылық деп айттым. Дәрігер жөнінде де солай, дәрігерлік хабар беріп тұрып, «Ал енді көрермендер, сіздерге медицина туралы да, дәстүрлік медицина, халықтық медицина туралы да әңгіме айттық. Талайдың пікірін тыңдадық.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Ал енді мен ананы қабылдаңыз, мынаған барыңыз деп айта алмаймыз» дейді. Қорытындысы белгісіз, бұл енді жағалай әлгі жайма базарға жайып тастаған тамақ емес қой, бауырсақ жейсіз бе, құрт жейсіз бе, нан жейсіз бе, мінекей, қалағаныңызды алыңыз деп. Бұл олай емес, белгілі бір қорытындысын жасауы керек. Әрине ол тележүргізуші дәрігер емес, дегенмен де дәрігер де сөйледі ғой содан шығатын, «міне осындай жайларды ескеріңіздер, дәстүрлі медицинаның табыстарын пайдалану керек, бірақ керек жерінде халықтық медицинаның да табыстарын ақылдасып, емдік-домдық жағын пайдаланса дұрыс болады» деп айтса, сонда қорытындысы шығады. Әйтпесе, өзі хабарлап отырған хабардан қорытынды шығармай өздерің біліңдер деп қоя салады. Ондай хабардың керегі қанша?! Бәрін де өзіміз білеміз не істейтінімізді. Ал хабарды көргенде бізге әсері болуы керек қой, пайдасы болуы керек.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Мен мынадай бір қызықты айтайын, баяғыда «Қымызхана» дейтін сатиралық хабар болды. Сол сатиралық хабарды жүргізіп жатқан кездерде мен де екі жылдай бір телехабар жүргіздім. Сонда барғанда теле журналисттерге, енді әріптесім болды ғой, әріптестерге, жолдастарға, қарындастарға, інілерге айттым: «Бұл хабардың атын «Қымызхана» қоймасаңдаршы. Қызығып көру атына байланысты емес. Хабардың ішіндегі оқиғаға байланысты. Мәселен өзіңіз ойлаңызшы, қымыз дейтін - қазақтың қасиетті тағамы. Қай жерде Киевтегі студияда «Борщ» деген хабар жүргізді ме сатиралық? Немесе айталық, Қытайда «Лапша» дейтін хабар жүргізе ме? Немесе басқа жарайды «Суп» дейтін хабар жүргізе ме? Ал сіздер келесіздер де қасиетті тағам қымызды насихаттап, пайдалылығын елге жеткізе алмай, қымызды көбейте алмай жатқанда «Қымызхана» деп сатиралық хабар жүргізесіздер.
Мырзатай Серғалиев	▶			-Енді мінеки, «Тамаша» . «Тамашадағы» жолдастарыма айтқанмын, кішкене адам кішіпейіл болу керек қой, «Тамаша» деп неге қоясыздар? Өздері қатысып жүріп, «біз тамашамыз, тамашамыз» деп айтқан, ол бір жағынан қазақ айтқан әлгі «арық айтып, семіз шыққа» керісінше болады. «Тамашадан» басқа бір сөз айтыңыздар. Ал ол тамаша бола ма, болмай ма, оны халық бағалайды, көрермендер бағалайды. Енді көрмейсіздер ме газетте жазып жатыр, қазір «Тамаша» нашар болы деген енді ұят емес пе былай қарағанда. Кеше Бек Тоғысбайұлының «Егемен Қазақстандағы» «Телеэкран алдынан қашқым келеді" деп жазды мысалы. "Көргім келмейді. Сатиралық хабарлардың өзі адамдарды мазақ қыла бастады» дейді. Сол «Тамаша» ғой ең бастысы.
Мырзатай Серғалиев	▶			- Сондықтан хабарлар ат қойғанда да мен айтар едім, оны ойланып, көп болып ақылдасып, керек болса конкурс жариялап, көрермендердің ойы қандай дегенді айтып. Енді оған қарай қазір барлық хабардың аты жаман деп тұрған жоқпын. «Жеті күн» дейтін өте ұнайды. Бір аптадағы жаңалық, шолу айту. «Тіл» дейтін дұрыс. «Ән мен әнші» де жақсы. Сосын анау қыздарға арналған хабар да жақсы. Бірақ көп болып ақылдасып, білетін, ақылды, беделді, тілдің маңызын білетін, сол хабардың мақсатын жақсы білетін адамдармен ақылдасып, көңілге қонымды ат қойған дұрыс қой деймін. Және ол атты қалай атауын бәрі білуі керек. "Жеті гүн" жаңағы өзіңнің адамың «Жеті Күн, Жеті Күн» деп тұрса, орыстардың өзі күледі? - Байқаған болсаңыздар, біз күнделікті қолданып жүрген, күн сайын естіп, көріп, біліп жүрген сөздерімізде де мағынасы бұлыңғыр, жасанды, қисынсыз тіркескен қолданыстар кездеседі екен.
Мырзатай Серғалиев	▶			- «Терминология және тіл мәдениетінің мәселелері» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік коференцияда тіліміздің осындай сипаттағы кейбір келеңсіз тұстары ауызға алынды. Жиындарда қанша рет сөз болғанымен, тілдің өркен жаюы ең бірінші жеке адамның ой-өрісіне, парасат-пайымына, ар-ожданына, тіпті азаматтық кісілігіне байланысты екендігі айқындалып келеді. Тіл болашағы бүгінгі ұрпақ қолында. Бабалар тілін қастер тұтқан ұрпақтың келешегі де мәнді, мағыналы болмақ. Осымен «Қазақ радиосының» «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Хабарға филология ғылымдарының докторы, профессор МЫРЗАТАЙ СЕРҒАЛИЕВ қатысты. Хабарды дайындаған-Оңғар Құралов. Ал оны музыкамен көркемдеген – Шоқан Тоқжолов. Сау-сәлемет болыңыздар!
Нартай Әшім	▶	ж: ↑қайырлы ͡геш→// ағайын эфійрд'әдеттегідей ͡гөзқарас бағдарламасы↓///↑ білім жыйырма ͡б̊ірінші ғасырдағы ^йең негізгі ͡б̊асымдыққ'айналыб̊ үлгөрді↓///↑ білімді ^йелдер ғана ͡гелешекке зор сеніммең ғарай алады↓///↑ сол себ̊ептен де ͡б̊із ͡б̊үгүн жыйырма ͡б̊ірінші ғасырдағы ͡б̊ілім дамұуұ деген тақ^ырыпты ͡ғозғамақ ^уойдамыз ↓///↑стұудыййамыздың ͡ғонағы →// нартай әшім / "білім медійа грұуп" бірлестігінің басқарұушұ дійректорұ ↓///↑ қош келдің →//нартай бауұрым ↓///↑нартай бауұрым →//мына жыйырма ͡б̊ірінші ғасырда ͡б̊ілімге ͡ғандай талаптар ғой^ұлыб̊ ^уотұр ↓///↑ ͡гез гелген адам ^уөз^үнің білімді сана'үшүн ^уол→//^йең бірінші /^уонұң біл^імі ͡ғандай болұуұ ͡герек деб̊ ^уойлайсыз↓///	ж: ↑қайырлы ͡геш→// ағайын эфійрд'әдеттегідей ͡гөзқарас бағдарламасы↓///↑ білім жыйырма ͡б̊ірінші ғасырдағы ^йең негізгі ͡б̊асымдыққ'айналыб̊ үлгөрді↓///↑ білімді ^йелдер ғана ͡гелешекке зор сеніммең ғарай алады↓///↑ сол себ̊ептен де ͡б̊із ͡б̊үгүн жыйырма ͡б̊ірінші ғасырдағы ͡б̊ілім дамұуұ деген тақ^ырыпты ͡ғозғамақ ^уойдамыз ↓///↑стұудыййамыздың ͡ғонағы →// нартай әшім / "білім медійа грұуп" бірлестігінің басқарұушұ дійректорұ ↓///↑ қош келдің →//нартай бауұрым ↓///↑нартай бауұрым →//мына жыйырма ͡б̊ірінші ғасырда ͡б̊ілімге ͡ғандай талаптар ғой^ұлыб̊ ^уотұр ↓///↑ ͡гез гелген адам ^уөз^үнің білімді сана'үшүн ^уол→//^йең бірінші /^уонұң біл^імі ͡ғандай болұуұ ͡герек деб̊ ^уойлайсыз↓///	Ж: Қайырлы кеш, ағайын! Эфирде әдеттегідей "Көзқарас" бағдарламасы. Білім жиырма бірінші ғасырдағы ең негізгі басымдыққа айналып үлгерді. Білімді елдер ғана келешекке зор сеніммен қарай алады. Сол себептен де біз бүгін жиырма бірінші ғасырдағы білім дамуы деген тақырыпты қозғамақ ойдамыз. Студиямыздың қонағы - Нартай Әшім, "Білім - Медиа груп" бірлестігінің басқарушы директоры. Қош келдің, Нартай бауырым! Нартай бауырым, мына жиырма бірінші ғасырда білімге қандай талаптар қойылып отыр? Кез келген адам өзінің білімді санау үшін ол... ,ең бірінші, оның білімі қандай болуы керек деп ойлайсыз?
Нартай Әшім	▶	қ: ↑шын^ымен де /^уөтө ^уорұндұы сұрақ ↓///↑қазіргі таңда ͡б̊ілімге ͡ғой^ұлатын талаптардың да ͡гүндөлүкті ^уөзгөріб̊ жатқаң ͡ ͡гезі ↓///↑ ыыы →// білім берүу саласы ͡б̊ұрұн-соңдұ ^уөз тарыйхында ͡б̊олмағаң ͡гөптөген ұйнновасыйалығ ͡дүнүйелерге →//дам^ұуға түсүб̊ жатыр ↓///↑ ͡гүннөң ͡гүңгө ^уоған / әрійне→// себ̊еб̊ →// ͡ааа/ ақпараттық технологұйалардың дамұуұ ↓///↑ ^уоған себ̊еп →//пүгүңгі мамандықтар менен адамдардың жұмұс істеуү↓///↑ постұйндұустрұйалдығ ͡дәуүрге ͡гелүуүне ͡б̊айланысты мамандықтардың д'ұзақ мерзімді тұрақты ͡б̊олмауұна ͡б̊айланысты мамандықтар →//жаңа мамандықтар жыл сайын жаңа мамандығ ͡дүнүйеге ͡геліп→// пайда ͡б̊олұб̊ жатыр ↓///↑^уон'үлгөрмей жатыр ↓///	қ: ↑шын^ымен де /^уөтө ^уорұндұы сұрақ ↓///↑қазіргі таңда ͡б̊ілімге ͡ғой^ұлатын талаптардың да ͡гүндөлүкті ^уөзгөріб̊ жатқаң ͡ ͡гезі ↓///↑ ыыы →// білім берүу саласы ͡б̊ұрұн-соңдұ ^уөз тарыйхында ͡б̊олмағаң ͡гөптөген ұйнновасыйалығ ͡дүнүйелерге →//дам^ұуға түсүб̊ жатыр ↓///↑ ͡гүннөң ͡гүңгө ^уоған / әрійне→// себ̊еб̊ →// ͡ааа/ ақпараттық технологұйалардың дамұуұ ↓///↑ ^уоған себ̊еп →//пүгүңгі мамандықтар менен адамдардың жұмұс істеуү↓///↑ постұйндұустрұйалдығ ͡дәуүрге ͡гелүуүне ͡б̊айланысты мамандықтардың д'ұзақ мерзімді тұрақты ͡б̊олмауұна ͡б̊айланысты мамандықтар →//жаңа мамандықтар жыл сайын жаңа мамандығ ͡дүнүйеге ͡геліп→// пайда ͡б̊олұб̊ жатыр ↓///↑^уон'үлгөрмей жатыр ↓///	Қ:Шынымен де, өте орынды сұрақ. Қазіргі таңда білімге қойылатын талаптардың да күнделікті өзгеріп жатқан кезі. Ыыы... білім беру саласы бұрын-соңды өз тарихында болмаған көптеген инновациялық дүниелерге, дамуға түсіп жатыр. Күннен күнге оған, әрине, себеп - ааа... ақпараттық технологиялардың дамуы. Оған себеп - бүгінгі мамандықтар менен адамдардың жұмыс істеуі. Постиндустриалдық дәуірге келуіне байланысты мамандықтардың да ұзақ мерзімді тұрақты болмауына байланысты мамандықтар, жаңа мамандықтар жыл сайын жаңа мамандық дүниеге келіп, пайда болып жатыр. Оны университет немесе жұмыс берушілер жоспарлап үлгермей жатыр.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑сондұқтан /^йең басты→// ͡ғалай заман ^уөзгөріп парады↓///↑қ: ↑^уөтө жылдам↓///↑ ійә →//^йенді жалпы ͡б̊ілім берүу саласындағы ͡б̊ұрұн-соңдұ ͡б̊ір ір^ілі-͡гіш^ілі төрт-пес ұйнновасыйалық ^уөзгөріс ͡полатым болса→// ^йенді дәл ͡ғазір ͡гүндөлүкті жаңа дүнүйелер шығыб̊ жатыр ↓///↑сонұң ішінде ͡б̊ілім ал^ұудұң ^уөзү →//білім алұу технологұйалары мен әдістемелер ^уөзгөрүб̊ жатыр ↓///↑қазір адамға / ^йең бастысы →//^уөз^үне-^уөзү жоспарлы түрдө ^уөз^үнө^уөз'ақпарат қажет ^йекендігін түсүңгең ͡ ͡гезде ^уонұ таб̊ұу →//іздеу мүмкүндігі тұудұ ↓///↑бұрұм /мысалы→// үунійверсійтетке түсүб̊→// элыйталық ͡пілім алып, сол жерде мұғаліммем байланысқа түсүп ͡пілім алатым болса→// қазір ^уонұң да ͡ғажеті жоқ ↓///	ж: ↑сондұқтан /^йең басты→// ͡ғалай заман ^уөзгөріп парады↓///↑қ: ↑^уөтө жылдам↓///↑ ійә →//^йенді жалпы ͡б̊ілім берүу саласындағы ͡б̊ұрұн-соңдұ ͡б̊ір ір^ілі-͡гіш^ілі төрт-пес ұйнновасыйалық ^уөзгөріс ͡полатым болса→// ^йенді дәл ͡ғазір ͡гүндөлүкті жаңа дүнүйелер шығыб̊ жатыр ↓///↑сонұң ішінде ͡б̊ілім ал^ұудұң ^уөзү →//білім алұу технологұйалары мен әдістемелер ^уөзгөрүб̊ жатыр ↓///↑қазір адамға / ^йең бастысы →//^уөз^үне-^уөзү жоспарлы түрдө ^уөз^үнө^уөз'ақпарат қажет ^йекендігін түсүңгең ͡ ͡гезде ^уонұ таб̊ұу →//іздеу мүмкүндігі тұудұ ↓///↑бұрұм /мысалы→// үунійверсійтетке түсүб̊→// элыйталық ͡пілім алып, сол жерде мұғаліммем байланысқа түсүп ͡пілім алатым болса→// қазір ^уонұң да ͡ғажеті жоқ ↓///	Ж: Сондықтан, ең басты, қалай заман өзгеріп барады? Қ: Өте жылдам. Иә, енді жалпы білім беру саласындағы бұрын-соңды бір ірілі-кішілі төрт-бес инновациялық өзгеріс болатын болса, енді дәл қазір күнделікті жаңа дүниелер шығып жатыр. Соның ішінде білім алудың өзі, білім алу технологиялары мен әдістемелер өзгеріп жатыр. Қазір адамға, ең бастысы, өзіне-өзі жоспарлы түрде өзіне-өзі ақпарат қажет екендігін түсінген кезде оны табу, іздеу мүмкіндігі туды. Бұрын, мысалы, университетке түсіп, элиталық білім алып, сол жерде мұғаліммен байланысқа түсіп, білім алатын болса, қазір оның да қажеті жоқ.
Нартай Әшім	▶	↑мамандықтың да түрлөрі соғам байланысты дамыб̊ жатыр ғой ↓///↑ ͡ғазір ^уофұйста ^уот^ұрып→// үйдө ^уот^ұрыб̊ ағ жұмұс істей бер^үугө ͡б̊олады ↓///↑сондұқтан ^йертең→// үш-төрт ͡шылдаң ͡ ͡гейің ͡ғандай мамандықтың пайда ͡б̊олатындығын жоспарлаб̊ ͡айтұу ͡ғыйын ↓///↑^уосұ ^уорайда/ ^йең бірінші →//адамдарға ͡герек қасыйет ͡пұл →//мүмкүндігінше жылдам ^уөзгөріб̊^уотұрұу →//сол талаптарға сәйкесінше ^уөзүн^уөзү→// ыыы / ͡ ғайта дайындау ↓///↑білімнің ͡гөзү →//ақпарат көзү ͡ғазір ͡гөп↓///↑ ійинтернет ͡пар→// кітап ͡пар→// ыыы/ ͡гөптөген сарап̊шы мамандар ͡б̊ар →//әлеумөттіг ͡ желі ͡б̊ар ↓///↑сондұқтан адамның ^йең басты ^уөзгөретін нәрсесі→// ͡ғаб̊^ілеті→// ͡б̊ұл сол ақпаратты тауұб̊→// іздеп сонұ ^уөз^үнің ͡ғажетіне жаратұу ғой ↓///↑соғам ͡ байланыст'адам соған ^уөзгөріб̊ ^уотұрұу ͡герек деб̊ ^уойлаймын ↓///	↑мамандықтың да түрлөрі соғам байланысты дамыб̊ жатыр ғой ↓///↑ ͡ғазір ^уофұйста ^уот^ұрып→// үйдө ^уот^ұрыб̊ ағ жұмұс істей бер^үугө ͡б̊олады ↓///↑сондұқтан ^йертең→// үш-төрт ͡шылдаң ͡ ͡гейің ͡ғандай мамандықтың пайда ͡б̊олатындығын жоспарлаб̊ ͡айтұу ͡ғыйын ↓///↑^уосұ ^уорайда/ ^йең бірінші →//адамдарға ͡герек қасыйет ͡пұл →//мүмкүндігінше жылдам ^уөзгөріб̊^уотұрұу →//сол талаптарға сәйкесінше ^уөзүн^уөзү→// ыыы / ͡ ғайта дайындау ↓///↑білімнің ͡гөзү →//ақпарат көзү ͡ғазір ͡гөп↓///↑ ійинтернет ͡пар→// кітап ͡пар→// ыыы/ ͡гөптөген сарап̊шы мамандар ͡б̊ар →//әлеумөттіг ͡ желі ͡б̊ар ↓///↑сондұқтан адамның ^йең басты ^уөзгөретін нәрсесі→// ͡ғаб̊^ілеті→// ͡б̊ұл сол ақпаратты тауұб̊→// іздеп сонұ ^уөз^үнің ͡ғажетіне жаратұу ғой ↓///↑соғам ͡ байланыст'адам соған ^уөзгөріб̊ ^уотұрұу ͡герек деб̊ ^уойлаймын ↓///	Мамандықтың да түрлері соған байланысты дамып жатыр ғой. Қазір офиста отырып, үйде отырып-ақ жұмыс істей беруге болады. Сондықтан ертең, үш-төрт жылдан кейін қандай мамандықтың пайда болатындығын жоспарлап айту қиын. Осы орайда, ең бірінші, адамдарға керек қасиет бұл - мүмкіндігінше жылдам өзгеріп отыру, сол талаптарға сәйкесінше өзін-өзі, ыыы... қайта дайындау. Білімнің көзі, ақпарат көзі қазір көп. Иинтернет бар, кітап бар, ыыы... көптеген сарапшы мамандар бар, әлеуметтік желі бар. Сондықтан адамның ең басты өзгеретін нәрсесі, қабілеті- бұл сол ақпаратты тауып, іздеп, соны өзінің қажетіне жарату ғой. Соған байланысты адам соған өзгеріп отыру керек деп ойлаймын.
Нартай Әшім	▶	ж: ↓↑жаң'айтып кеттің ғой /әшім →//мынау жаң'ұйнновасыйа→// жаңа технологұйалар →//соғам ͡ байланысты менің тағы ͡б̊ір сұрағым ↓///↑мен жақын арада ͡б̊ір мәл^іметті ͡гөзүм шалып қалды ↓///↑мынау жапонұйа ^йелінде гұуманыйтарлықтан ͡гөрү технійка саласына ͡гөб̊^үрег ͡ ͡мәм береді ^йекен ↓///↑кейб̊ір салада гұуманыйтарлық ͡пілім азайып ͡пара жатыр ↓///↑бұл бізге ͡ ғандай себ̊еб̊ ͡әкелүуү мүмкүм болашақта ↓///↑қ: ↑ыыы →//^йенді /менің ^уойұмша →//^йенді гұуманыйтарлық ғылымның ыыы /атқаратың ͡ ͡ғызметі →//ыыы /әлі де может дейсіз ғой ↓///↑^уөтө →//^уөтө ͡геремет↓///	ж: ↓↑жаң'айтып кеттің ғой /әшім →//мынау жаң'ұйнновасыйа→// жаңа технологұйалар →//соғам ͡ байланысты менің тағы ͡б̊ір сұрағым ↓///↑мен жақын арада ͡б̊ір мәл^іметті ͡гөзүм шалып қалды ↓///↑мынау жапонұйа ^йелінде гұуманыйтарлықтан ͡гөрү технійка саласына ͡гөб̊^үрег ͡ ͡мәм береді ^йекен ↓///↑кейб̊ір салада гұуманыйтарлық ͡пілім азайып ͡пара жатыр ↓///↑бұл бізге ͡ ғандай себ̊еб̊ ͡әкелүуү мүмкүм болашақта ↓///↑қ: ↑ыыы →//^йенді /менің ^уойұмша →//^йенді гұуманыйтарлық ғылымның ыыы /атқаратың ͡ ͡ғызметі →//ыыы /әлі де может дейсіз ғой ↓///↑^уөтө →//^уөтө ͡геремет↓///	Ж: Жаңа айтып кеттің ғой, Әшім, мынау жаңа инновация, жаңа технологиялар, соған байланысты менің тағы бір сұрағым. Мен жақын арада бір мәліметті көзім шалып қалды. Мынау Жапония елінде гуманитарлықтан гөрі техника саласына көбірек мән береді екен. Кейбір салада гуманитарлық білім азайып бара жатыр. Бұл бізге қандай себеп әкелуі мүмкін болашақта? Қ: Ыыы... енді, менің ойымша, енді гуманитарлық ғылымның ыыы... атқаратын қызметі, ыыы... әлі де может дейсіз ғой. Өте, өте керемет!
Нартай Әшім	▶	↑^йенді ^уөзүм технійкалық̊ саланың маманының болғанымен→// ы/ азаматтықты →//ы / ͡гәдімгі ͡б̊елгілі ͡б̊ір ы^йелдің азаматтығын →//дүнүйөтанымын →//ы / бір ішкі дүнүйесің ͡ ͡ғалыптастыратым пәндер →//сол ^уөз^үнің тілі →//әдеб̊ійеті→// тәж^ірійб̊е тарыйхы ы↓///↑ сондұқтан ^уосұ мамандықтарға ͡ғашан да /міндетті түрдө /басымдылық ͡перүу ͡герек↓///↑ ^йенді технійкалы ͡ғ ыыы/ мамандық ͡полұу →//технійкалық ͡пілім алұу деген ^уол ^уөтө маңызды себ̊еб̊і ͡б̊із әлі де →//әс^іресе →//біздің ^йел әлі д'ыйндұустрыййалдық қоғамды ͡ғалыптастырыб̊ \ →//^уөз^үміздің ұйнновасыйалығ ͡ ыйндұустрыййалдығ ͡ жоб̊амызды қалыптастырғымыз ͡ геледі ↓///↑^уонұң бәрі /әрійне / матерійалдығ ͡дүнүйе ↓///↑^уонұң бәрін жасау ͡герек ↓///↑^уонұң бәрің ͡ ғолғ ͡ →//қолмен жасап→// іске қосұу ͡герек↓///	↑^йенді ^уөзүм технійкалық̊ саланың маманының болғанымен→// ы/ азаматтықты →//ы / ͡гәдімгі ͡б̊елгілі ͡б̊ір ы^йелдің азаматтығын →//дүнүйөтанымын →//ы / бір ішкі дүнүйесің ͡ ͡ғалыптастыратым пәндер →//сол ^уөз^үнің тілі →//әдеб̊ійеті→// тәж^ірійб̊е тарыйхы ы↓///↑ сондұқтан ^уосұ мамандықтарға ͡ғашан да /міндетті түрдө /басымдылық ͡перүу ͡герек↓///↑ ^йенді технійкалы ͡ғ ыыы/ мамандық ͡полұу →//технійкалық ͡пілім алұу деген ^уол ^уөтө маңызды себ̊еб̊і ͡б̊із әлі де →//әс^іресе →//біздің ^йел әлі д'ыйндұустрыййалдық қоғамды ͡ғалыптастырыб̊ \ →//^уөз^үміздің ұйнновасыйалығ ͡ ыйндұустрыййалдығ ͡ жоб̊амызды қалыптастырғымыз ͡ геледі ↓///↑^уонұң бәрі /әрійне / матерійалдығ ͡дүнүйе ↓///↑^уонұң бәрін жасау ͡герек ↓///↑^уонұң бәрің ͡ ғолғ ͡ →//қолмен жасап→// іске қосұу ͡герек↓///	Енді өзім техникалық саланың маманы болғанымен, ы... азаматтықты, ы... кәдімгі белгілі бір ы... елдің азаматтығын, дүниетанымын, ы... бір ішкі дүниесін қалыптастыратын пәндер - сол өзінің тілі, әдебиеті, тәжірибе тарихы ы... . Сондықтан осы мамандықтарға қашан да, міндетті түрде, басымдылық беру керек. Енді техникалық ыыы... мамандық болу, техникалық білім алу деген ол өте маңызды. Себебі біз әлі де, әсіресе, біздің ел әлі де индустриялдық қоғамды қалыптастырып, өзіміздің инновациялық-индустриялдық жобамызды қалыптастырғымыз келеді. Оның бәрі, әрине, материалдық дүние. Оның бәрін жасау керек. Оның бәрін қолға... қолмен жасап, іске қосу керек.
Нартай Әшім	▶	↑^уол үшүм бізге технійкалығ ͡ мамандықтарды ͡ғалыптастырұу ^уөтө маңызды↓///↑ бірағ ͡дегеммен де қазір әлемдік ^йелдердің технійкалығ ͡ мамандықтан ͡гөрү ͡б̊асқарұу→// білім берүу саласына →// ͡гонсұультасыйалық қаржы саласына →// ͡гонсұультасыйалық кішкене ͡ғолмен ұстап көр^үуге ͡б̊олмайтың ͡ ͡ғызметтерг'ауұсұп ͡ бара жатыр ↓///↑^уоған мысалы→// ұлұб̊рұйтаныйа →//мына сыйңгапұур→// сыййақты мемлекеттерде→// ақ̊ш та ^уөтө дамыған ↓///↑себ̊еб̊і ͡б̊ұл ͡гонсұультасыйа ͡б̊ілім берүу →//білімді ͡б̊асқарұу→// жүйөні ͡б̊асқарұу→// белгілі ͡б̊ір адамдардың ͡ғасыйеті біліктілігім ͡ пайдаланұу →//^уол дегең ͡ғазір ͡ғолмен жасаудан ͡гөрү маңызды ͡б̊олұп ͡пара жатыр ↓///↑сол тұрғұдан ^йенді ^уоған да ͡б̊із ͡гелүуүмүз ͡герек себ̊еб̊і ^уол ͡ғызмет көрсөтүу саласы да ^уөтө маңызды ↓///	↑^уол үшүм бізге технійкалығ ͡ мамандықтарды ͡ғалыптастырұу ^уөтө маңызды↓///↑ бірағ ͡дегеммен де қазір әлемдік ^йелдердің технійкалығ ͡ мамандықтан ͡гөрү ͡б̊асқарұу→// білім берүу саласына →// ͡гонсұультасыйалық қаржы саласына →// ͡гонсұультасыйалық кішкене ͡ғолмен ұстап көр^үуге ͡б̊олмайтың ͡ ͡ғызметтерг'ауұсұп ͡ бара жатыр ↓///↑^уоған мысалы→// ұлұб̊рұйтаныйа →//мына сыйңгапұур→// сыййақты мемлекеттерде→// ақ̊ш та ^уөтө дамыған ↓///↑себ̊еб̊і ͡б̊ұл ͡гонсұультасыйа ͡б̊ілім берүу →//білімді ͡б̊асқарұу→// жүйөні ͡б̊асқарұу→// белгілі ͡б̊ір адамдардың ͡ғасыйеті біліктілігім ͡ пайдаланұу →//^уол дегең ͡ғазір ͡ғолмен жасаудан ͡гөрү маңызды ͡б̊олұп ͡пара жатыр ↓///↑сол тұрғұдан ^йенді ^уоған да ͡б̊із ͡гелүуүмүз ͡герек себ̊еб̊і ^уол ͡ғызмет көрсөтүу саласы да ^уөтө маңызды ↓///	Ол үшін бізге техникалық мамандықтарды қалыптастыру өте маңызды. Бірақ дегенмен де қазір әлемдік елдердің техникалық мамандықтан гөрі басқару, білім беру саласына, консультациялық қаржы саласына, консультациялық кішкене қолмен ұстап көруге болмайтын қызметтерге ауысып бара жатыр. Оған мысалы, Ұлыбритания, мына Сингапур сияқты мемлекеттерде, АҚШ-та өте дамыған. Себебі бұл консультация білім беру, білімді басқару, жүйені басқару, белгілі бір адамдардың қасиеті, біліктілігін пайдалану, ол деген қазір қолмен жасаудан гөрі маңызды болып бара жатыр. Сол тұрғыдан енді оған да біз келуіміз керек. Себебі ол қызмет көрсету саласы да өте маңызды.
Нартай Әшім	▶	↑бірақ ^йең басты ͡ғазір ͡ғолмен ұстап көрөтін мемлекеттіг ͡ →//мына жол→// үй →//шын^ымен де →//зауұттар↓///↑ ^уолар ͡б̊із үшүң ͡ ͡ғазір ^йенді /әрійне →//^уөтө маңызд'ыыы→// дүнүйе ↓///↑^йенді дамыған мемлекеттердем ͡ бұл салалардың бәрі дам^ұушұ мемлекеттерг'ауұсыб̊→//^уойұсып пара жатыр ғой↓///↑ зауұттардың барлығы дам^ұушұ мемлекеттерде сал^ыныб̊ жатыр ↓///↑дамыған мемлекеттер ^уолар ͡гөб̊^үне көб̊ ͡ыыы →//мына ͡гонсұультасыйалық̊ сол жүйөні ͡б̊асқарұуғ'ауұп ͡пара жатыр↓///	↑бірақ ^йең басты ͡ғазір ͡ғолмен ұстап көрөтін мемлекеттіг ͡ →//мына жол→// үй →//шын^ымен де →//зауұттар↓///↑ ^уолар ͡б̊із үшүң ͡ ͡ғазір ^йенді /әрійне →//^уөтө маңызд'ыыы→// дүнүйе ↓///↑^йенді дамыған мемлекеттердем ͡ бұл салалардың бәрі дам^ұушұ мемлекеттерг'ауұсыб̊→//^уойұсып пара жатыр ғой↓///↑ зауұттардың барлығы дам^ұушұ мемлекеттерде сал^ыныб̊ жатыр ↓///↑дамыған мемлекеттер ^уолар ͡гөб̊^үне көб̊ ͡ыыы →//мына ͡гонсұультасыйалық̊ сол жүйөні ͡б̊асқарұуғ'ауұп ͡пара жатыр↓///	Бірақ ең басты қазір қолмен ұстап көретін мемлекеттік, мына жол, үй, шынымен де, зауыттар. Олар біз үшін қазір енді, әрине, өте маңызды ыыы... дүние. Енді дамыған мемлекеттерден бұл салалардың бәрі дамушы мемлекеттерге ауысып, ойысып бара жатыр ғой. Зауыттардың барлығы дамушы мемлекеттерде салынып жатыр. Дамыған мемлекеттер олар көбіне-көп ыыы... мына консультациялық сол жүйені басқаруға ауып бара жатыр.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑біздің ^йелде ͡б̊ілім берүу саласында ^йең ^уозұқ технологұйалар мен методтар ͡ғаншалықты пайдаланылып келеді↓///↑ сіздің ^уой^ұңышша→// жалпы →//^йеңгізетін жаңа нәрселер әлі ͡б̊ізде ͡б̊ар ма →//жоқ па ↓///↑қ: ↑^йенді дәл ͡ғазір ^йенд'ақпараттық технологұйалард'ыыы /мүмкүндігінш'үунійверсійтеттерде →// мектепте ^йеңгізіліб̊ жатыр ↓///↑ ^уөк^үнішке ^уорай →//әрійне→// мектеп пен үунійверсійтеттегі мұғалімдер мен ^уосұнда ^уоқұб̊ жатқам ͡ балалардың білім деңгейі ^уосұ салад'әртүрлі ↓///	ж: ↑біздің ^йелде ͡б̊ілім берүу саласында ^йең ^уозұқ технологұйалар мен методтар ͡ғаншалықты пайдаланылып келеді↓///↑ сіздің ^уой^ұңышша→// жалпы →//^йеңгізетін жаңа нәрселер әлі ͡б̊ізде ͡б̊ар ма →//жоқ па ↓///↑қ: ↑^йенді дәл ͡ғазір ^йенд'ақпараттық технологұйалард'ыыы /мүмкүндігінш'үунійверсійтеттерде →// мектепте ^йеңгізіліб̊ жатыр ↓///↑ ^уөк^үнішке ^уорай →//әрійне→// мектеп пен үунійверсійтеттегі мұғалімдер мен ^уосұнда ^уоқұб̊ жатқам ͡ балалардың білім деңгейі ^уосұ салад'әртүрлі ↓///	Ж: Біздің елде білім беру саласында ең озық технологиялар мен методтар қаншалықты пайдаланылып келеді? Сіздің ойыңызша, жалпы, енгізетін жаңа нәрселер әлі бізде бар ма, жоқ па? Қ: Енді дәл қазір енді ақпараттық технологияларды ыыы... мүмкіндігінше университеттерде, мектепте енгізіліп жатыр. Өкінішке орай, әрине, мектеп пен университеттегі мұғалімдер мен осында оқып жатқан балалардың білім деңгейі осы салада әртүрлі.
Нартай Әшім	▶	↑балалар мектепке ͡гелгең ͡ ͡гезде ^уолардың ^уөз-^уөз ͡б̊ет^імен дайындалып келгем ͡ біл^ім'ыыы →//мұғалім мектепт'ыыы →//сондай ͡ғолдау таб̊'алмайды ↓///↑ бірақ ^йенді мектептерде ͡ғазір мүмкүндігінше ͡ғазір мемлекетт'үлкөн ^йелөнүйңг сыййақты жоб̊аларды жасап →//электрондұқ ^уоқұтұу жүйөсін ^йеңгізүуг'ыыы →//просесін жүргүзүб̊ ↓///↑жатыр ыыы →//гейб̊ір мектептер ^йенді ͡гөб̊ жағдайда мектеп пен мектеп ͡пашшылығына да ͡б̊айланысты →//мұғалімге ͡б̊айланысты ͡гөп нәрсе↓///↑ ͡ғазір ійнтернетке шығатым ͡ болса →//тегін ыыы →//дүнүйелер ^уөтө гөб̊<→//sup>уоларды пайдаланұуға ͡б̊олатын ↓///↑^йенді ͡б̊іздің ͡гомпаныйамыздың да мақ̊саты мектепке →// сол мұғалімдерге →//білім берүу просесіне ͡гөмөктесетін ійнтерактыйвті дүнүйе →// ͡гонтентті →//мазмұнд'ұсұнұу ↓///↑ біз ^уосұ ͡б̊ағытта жұмұс істеб̊ жатырмыз↓///↑ сонда мұғалімге ы /^йең негізгі ͡ғазір выйзұуалыйзасыйа↓///	↑балалар мектепке ͡гелгең ͡ ͡гезде ^уолардың ^уөз-^уөз ͡б̊ет^імен дайындалып келгем ͡ біл^ім'ыыы →//мұғалім мектепт'ыыы →//сондай ͡ғолдау таб̊'алмайды ↓///↑ бірақ ^йенді мектептерде ͡ғазір мүмкүндігінше ͡ғазір мемлекетт'үлкөн ^йелөнүйңг сыййақты жоб̊аларды жасап →//электрондұқ ^уоқұтұу жүйөсін ^йеңгізүуг'ыыы →//просесін жүргүзүб̊ ↓///↑жатыр ыыы →//гейб̊ір мектептер ^йенді ͡гөб̊ жағдайда мектеп пен мектеп ͡пашшылығына да ͡б̊айланысты →//мұғалімге ͡б̊айланысты ͡гөп нәрсе↓///↑ ͡ғазір ійнтернетке шығатым ͡ болса →//тегін ыыы →//дүнүйелер ^уөтө гөб̊<→//sup>уоларды пайдаланұуға ͡б̊олатын ↓///↑^йенді ͡б̊іздің ͡гомпаныйамыздың да мақ̊саты мектепке →// сол мұғалімдерге →//білім берүу просесіне ͡гөмөктесетін ійнтерактыйвті дүнүйе →// ͡гонтентті →//мазмұнд'ұсұнұу ↓///↑ біз ^уосұ ͡б̊ағытта жұмұс істеб̊ жатырмыз↓///↑ сонда мұғалімге ы /^йең негізгі ͡ғазір выйзұуалыйзасыйа↓///	Балалар мектепке келген кезде олардың өз-өз бетімен дайындалып келген білімі ыыы... мұғалім мектепте ыыы... сондай қолдау таба алмайды. Бірақ енді мектептерде қазір мүмкіндігінше қазір мемлекетте үлкен "Елөнинг" сияқты жобаларды жасап, электрондық оқыту жүйесін енгізуге ыыы... процесін жүргізіп жатыр. Ыыы... кейбір мектептер енді көп жағдайда мектеп пен мектеп басшылығына да байланысты, мұғалімге байланысты көп нәрсе. Қазір интернетке шығатын болса, тегін ыыы... дүниелер өте көп, оларды пайдалануға болатын. Енді біздің компаниямыздың да мақсаты мектепке, сол мұғалімдерге, білім беру процесіне көмектесетін интерактивті дүние - контентті, мазмұнды ұсыну. Біз осы бағытта жұмыс істеп жатырмыз. Сонда мұғалімге ы... ең негізгі қазір визуализация.
Нартай Әшім	▶	↓///↑бала ^уөз^үне ^уоқұб̊ жатқан дүнүйені н'үшүн ^уоқұб̊ жатқандығын →//^уонұң ͡ғалай болатындығын түсүнүу ͡герек ↓///↑^уол үшүн→//әрійне →//жаңа технологұйалардың ͡гөмөгі ^уөтө пайдалы↓///↑ ыыы /^уонұң ішінде сүурөт→// қазір ^йенді мүультіймедійә дейміз ғой↓///↑ сүурөт→// війдео →//аудыйо/ ͡б̊арлығы ͡б̊ірігіп келгенде →//баланың алатым ͡ біл^імі тек қана ͡б̊ұрұңғыдай мәтін нег^ізінде ^йемеш ͡ ͡ шәне тек қана мұғалімнің түсүндүрүуүмен ғана ^йемес →//^уөз ͡б̊ет^імен ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡ переді↓///	↓///↑бала ^уөз^үне ^уоқұб̊ жатқан дүнүйені н'үшүн ^уоқұб̊ жатқандығын →//^уонұң ͡ғалай болатындығын түсүнүу ͡герек ↓///↑^уол үшүн→//әрійне →//жаңа технологұйалардың ͡гөмөгі ^уөтө пайдалы↓///↑ ыыы /^уонұң ішінде сүурөт→// қазір ^йенді мүультіймедійә дейміз ғой↓///↑ сүурөт→// війдео →//аудыйо/ ͡б̊арлығы ͡б̊ірігіп келгенде →//баланың алатым ͡ біл^імі тек қана ͡б̊ұрұңғыдай мәтін нег^ізінде ^йемеш ͡ ͡ шәне тек қана мұғалімнің түсүндүрүуүмен ғана ^йемес →//^уөз ͡б̊ет^імен ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡ переді↓///	Бала өзіне оқып жатқан дүниені не үшін оқып жатқандығын, оның қалай болатындығын түсіну керек. Ол үшін, әрине, жаңа технологиялардың көмегі өте пайдалы.Ыыы... Оның ішінде сурет, қазір енді мультимедия дейміз ғой. Сурет, видео, аудио - барлығы бірігіп келгенде, баланың алатын білімі тек қана бұрынғыдай мәтін негізінде емес және тек қана мұғалімнің түсіндіруімен ғана емес, өз бетімен оқуға мүмкіндік береді.
Нартай Әшім	▶	↑қазіргі ы /айтыб̊ жатқам ͡ балалардың сұраныстары →//талаптары ͡гүннөң ͡ ͡ гүңгө ^уөсүп келе жатыр ↓///↑^уолардың мына медійа сауаттылығы айтый сауаттылығы ы /мұғалімдерді немесе ^уөз ат'анасынан әлдеғайда ы / жоғар'ыыы ↓///↑ сондұқтан →//^уол ^ырас↓///↑ ^йенді шын түрдө →//^йенд'ійә →// ^уолар мектепке ͡гелгенде →//сон'іздеп келе жатыр ↓///↑қазір немеремізге н'үйрөтіб̊ жатыр →//немеремізге ↓///↑ійә→// біл^іміне ͡б̊айланысты солардың↓///↑ ійә →//^уолар ͡гелгең ͡ ͡гезде сонұ ͡гүтөді ғой мектептен ↓///↑ійә→// ^уосұндай болса ^йекен деп ↓///↑соғам ͡ біз →//мүмкүн дегенше→// сол мұғалімдер жауап ͡пер'алса ^йекен деген мақ̊сатпен ^уосұндай ійнтерактыйвті ͡гұурстар мен саб̊ақтарды дайындаб̊ ͡ұс^ұныб̊ жүрмүз ↓///↑қазіргі таңда ^йенді ͡ғазақ̊станда ͡б̊еш ͡шүзгө жұуұғ ͡ мектеп ͡піздің ^уосұ ͡гонтентті б̊айдаланұуда↓///	↑қазіргі ы /айтыб̊ жатқам ͡ балалардың сұраныстары →//талаптары ͡гүннөң ͡ ͡ гүңгө ^уөсүп келе жатыр ↓///↑^уолардың мына медійа сауаттылығы айтый сауаттылығы ы /мұғалімдерді немесе ^уөз ат'анасынан әлдеғайда ы / жоғар'ыыы ↓///↑ сондұқтан →//^уол ^ырас↓///↑ ^йенді шын түрдө →//^йенд'ійә →// ^уолар мектепке ͡гелгенде →//сон'іздеп келе жатыр ↓///↑қазір немеремізге н'үйрөтіб̊ жатыр →//немеремізге ↓///↑ійә→// біл^іміне ͡б̊айланысты солардың↓///↑ ійә →//^уолар ͡гелгең ͡ ͡гезде сонұ ͡гүтөді ғой мектептен ↓///↑ійә→// ^уосұндай болса ^йекен деп ↓///↑соғам ͡ біз →//мүмкүн дегенше→// сол мұғалімдер жауап ͡пер'алса ^йекен деген мақ̊сатпен ^уосұндай ійнтерактыйвті ͡гұурстар мен саб̊ақтарды дайындаб̊ ͡ұс^ұныб̊ жүрмүз ↓///↑қазіргі таңда ^йенді ͡ғазақ̊станда ͡б̊еш ͡шүзгө жұуұғ ͡ мектеп ͡піздің ^уосұ ͡гонтентті б̊айдаланұуда↓///	Қазіргі ы... айтып жатқан балалардың сұраныстары, талаптары күннен күнге өсіп келе жатыр. Олардың мына медиа сауаттылығы АЙТИ сауаттылығы ы... мұғалімдерді немесе өз ата-анасынан әлдеқайда ы... жоғары ыыы... . Сондықтан... ол рас. Енді шын түрде, енді иә, олар мектепке келгенде, соны іздеп келе жатыр. Қазір немеремізге не үйретіп жатыр, немеремізге? Иә,біліміне байланысты солардың. Иә, олар келген кезде соны күтеді ғой мектептен. Иә, осындай болса екен деп. Соған біз, мүмкін дегенше, сол мұғалімдер жауап бере алса екен деген мақсатпен осындай интерактивті курстар мен сабақтарды дайындап ұсынып жүрміз. Қазіргі таңда енді Қазақстанда бес жүзге жуық мектеп біздің осы контентті пайдалануда.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑беш ͡ ͡шүзгө жұуұғ ͡ мектеп↓///↑ ійә ал ^йел^імізд'үш тілділік консепсійәгб̊елгілегенін жақ̊сы ^уөзүң білесің ↓///↑жалпы ағылшын тіл^інің ^үрөлү, әс^іресе мын'ауұр жерде ͡ғалай жеткіземіз ↓///↑ауұл балаларына ауұл жастарына ^йенд'ағылшын тілін ^уоқ^ұудағы ͡б̊ірдем бір технологұйа дейміз ғой↓///↑ ^уөз^үміз ͡б̊ұл ͡кез ͡гелгем бала ͡гішкентай ͡гез^інем ͡ бастап тілді ͡ғалай ғайтыб̊ ͡үйрөнеді↓///↑қ: ↑^йенд'ағылшын тілін ^уоқ^ұудағы ͡б̊ірдем ͡ ͡ бір технологұйа дейміз ғой↓///	ж: ↑беш ͡ ͡шүзгө жұуұғ ͡ мектеп↓///↑ ійә ал ^йел^імізд'үш тілділік консепсійәгб̊елгілегенін жақ̊сы ^уөзүң білесің ↓///↑жалпы ағылшын тіл^інің ^үрөлү, әс^іресе мын'ауұр жерде ͡ғалай жеткіземіз ↓///↑ауұл балаларына ауұл жастарына ^йенд'ағылшын тілін ^уоқ^ұудағы ͡б̊ірдем бір технологұйа дейміз ғой↓///↑ ^уөз^үміз ͡б̊ұл ͡кез ͡гелгем бала ͡гішкентай ͡гез^інем ͡ бастап тілді ͡ғалай ғайтыб̊ ͡үйрөнеді↓///↑қ: ↑^йенд'ағылшын тілін ^уоқ^ұудағы ͡б̊ірдем ͡ ͡ бір технологұйа дейміз ғой↓///	Ж: Бес жүзге жуық мектеп. Иә, ал елімізде үш тілділік концепция белгілегенін жақсы өзің білесің. Жалпы, ағылшын тілінің рөлі, әсіресе, мына ауыр жерде қалай жеткіземіз? Ауыл балаларына, ауыл жастарына енді ағылшын тілін оқудағы бірден-бір технология дейміз ғой. Өзіміз бұл... кез келген бала кішкентай кезінен бастап тілді қалай қайтып үйренеді? Қ: Енді ағылшын тілін оқудағы бірден-бір технология дейміз ғой.
Нартай Әшім	▶	↑^уөз^үміз ͡б̊ұл ͡гез ͡гелгем ͡ бала ͡гішкентай ͡гез^інем ͡ ͡бастап тілді ͡ғалай→// ͡ғайтыб̊ ͡үйрөнеді↓///↑ ^уортасына ͡б̊айланысты ↓///↑^уол дегең ͡ ͡гітап пен грамматыйка ^уоқ^ұмайды ↓///↑^уол деген мұультфильм ͡ғараумөн →//кітаб̊→//ат'анасымен сөйлөсүумөм б̊айланыст'үйрөнеді ғой →//қазақ тілі ͡б̊олсұн→// ^уорұс тілі ͡б̊олсұн↓///↑ сол сыййақты ^йегер ауұлдұғ ͡ мектептегі ͡б̊алаларда →//мысалы →// ͡гез ͡гелген мектеб̊ жасындағы ͡б̊ал'алдында ағылшынша немесе қазағ ͡→// ^уорұс тілдерінде ͡б̊ір ͡гонтент көб̊^үрек кездесетім ͡ болса →//^уол сол ͡ғұр^ұлымды тез үйрөнеді ↓///↑^уоған →//әрійне →//біздің ͡ғазір ұс^ұныб̊ жатқан мазмұндағы шешімдеріміз ійнтерактыйвті саб̊ақтардың барлығ'үш тілде жасалған↓///	↑^уөз^үміз ͡б̊ұл ͡гез ͡гелгем ͡ бала ͡гішкентай ͡гез^інем ͡ ͡бастап тілді ͡ғалай→// ͡ғайтыб̊ ͡үйрөнеді ↓///↑ ^уортасына ͡б̊айланысты ↓///↑^уол дегең ͡ ͡гітап пен грамматыйка ^уоқ^ұмайды ↓///↑^уол деген мұультфильм ͡ғараумөн →//кітаб̊→//ат'анасымен сөйлөсүумөм б̊айланыст'үйрөнеді ғой →//қазақ тілі ͡б̊олсұн→// ^уорұс тілі ͡б̊олсұн↓///↑ сол сыййақты ^йегер ауұлдұғ ͡ мектептегі ͡б̊алаларда →//мысалы →// ͡гез ͡гелген мектеб̊ жасындағы ͡б̊ал'алдында ағылшынша немесе қазағ ͡→// ^уорұс тілдерінде ͡б̊ір ͡гонтент көб̊^үрек кездесетім ͡ болса →//^уол сол ͡ғұр^ұлымды тез үйрөнеді ↓///↑^уоған →//әрійне →//біздің ͡ғазір ұс^ұныб̊ жатқан мазмұндағы шешімдеріміз ійнтерактыйвті саб̊ақтардың барлығ'үш тілде жасалған↓///	Өзіміз бұл кез келген бала кішкентай кезінен бастап тілді қалай, қайтып үйренеді? Ортасына байланысты. Ол деген кітап пен грамматика оқымайды. Ол деген мультфильм қараумен, кітап, ата-анасымен сөйлесумен байланысты үйренеді ғой, қазақ тілі болсын, орыс тілі болсын. Сол сияқты егер ауылдық мектептегі балаларда, мысалы, кез келген мектеп жасындағы бала алдында ағылшынша немесе қазақ, орыс тілдерінде бір контент көбірек кездесетін болса, ол сол құрылымды тез үйренеді. Оған, әрине, біздің қазір ұсынып жатқан мазмұндағы шешімдеріміз интерактивті сабақтардың барлығы үш тілде жасалған.
Нартай Әшім	▶	↑қазағ ͡^уорұс ағылшын тілінде ↓///↑неге ^уол маңызды ↓///↑себ̊еб̊і ^йегер сіз таз'ағылшынша іздейтім ͡ болсаңыз →//ійнтернетте таз'ағылшынша ͡гонтент ^уөтө ͡гөп↓///↑ ^йегер ^уорұшш'іздейтім ͡ болсаңыз→// білім беретін ^уорұс тілінде ͡гонтент ^уөтө ͡гөп ͡ пірақ ^уонұң барлығы ͡ғазақ̊ша ͡б̊олұуұ және ͡ғазақ̊ша→// жалпы→// ͡гонтенттің ^уөз алдына ͡б̊өлөк болұуұ және ^уон'үш тілге ͡б̊айланысты →//бір б̊ір^імем ͡ байланысты ͡гонтенттің болұуұ сійрек ↓///↑біздің ұс^ұнатың ͡ ͡гонтентіміз үш тілде→// йағный →//қазағ ͡ ^уорұс ағылшын тілінде ↓///↑бала ^йегер түсүмбесе →//ағылшынша ͡ғазақ̊ша ͡ғарайды↓///	↑қазағ ͡^уорұс ағылшын тілінде ↓///↑неге ^уол маңызды ↓///↑себ̊еб̊і ^йегер сіз таз'ағылшынша іздейтім ͡ болсаңыз →//ійнтернетте таз'ағылшынша ͡гонтент ^уөтө ͡гөп↓///↑ ^йегер ^уорұшш'іздейтім ͡ болсаңыз→// білім беретін ^уорұс тілінде ͡гонтент ^уөтө ͡гөп ͡ пірақ ^уонұң барлығы ͡ғазақ̊ша ͡б̊олұуұ және ͡ғазақ̊ша→// жалпы→// ͡гонтенттің ^уөз алдына ͡б̊өлөк болұуұ және ^уон'үш тілге ͡б̊айланысты →//бір б̊ір^імем ͡ байланысты ͡гонтенттің болұуұ сійрек ↓///↑біздің ұс^ұнатың ͡ ͡гонтентіміз үш тілде→// йағный →//қазағ ͡ ^уорұс ағылшын тілінде ↓///↑бала ^йегер түсүмбесе →//ағылшынша ͡ғазақ̊ша ͡ғарайды↓///	Қазақ-орыс-ағылшын тілінде. Неге ол маңызды? Себебі егер сіз таза ағылшынша іздейтін болсаңыз, интернетте таза ағылшынша контент өте көп. Егер орысша іздейтін болсаңыз, білім беретін орыс тілінде контент өте көп. Бірақ оның барлығы қазақша болуы және қазақша, жалпы, контенттің өз алдына бөлек болуы және оны үш тілге байланысты, бір-бірімен байланысты контенттің болуы сирек. Біздің ұсынатын контентіміз үш тілде, яғни, қазақ, орыс, ағылшын тілінде. Бала егер түсінбесе, ағылшынша-қазақша қарайды.
Нартай Әшім	▶	↑ағылшынш'үйрөңгүсі →// ағылшыншасың ͡ ͡ғарап ^уот^ұрыб̊ →//ана ͡ғазақ̊шадаң ͡ ͡гөргөн аудармасың ͡ ͡гөрүп ^уот^ұрыб̊ немесе ^уорұшш'аудармасың ͡ ͡гөрүп ^уот^ұрып түс^үне ͡б̊астайды ↓///↑себ̊еб̊і сол пәнді ^уол үш тілде ^уоқұй алады ↓///↑мысалы →//^уол фыйзыйка ͡б̊олатым ͡ болса →//математыйка ͡б̊ірдей мазмұн→// бірдей матерійал үш тілде ͡б̊ерілген ↓///↑сонда ͡б̊аланың ана матерійалды түсүнүугө →//^йегер мұғалімсіз ͡б̊олатым ͡ болса →//мүмкүндігі д'арта түсөді ↓///↑ал бізде тілдік̊ шегара дегем бар↓///↑ ^йегер ауұлдығ ͡ мектептегі ͡б̊ірінші тілдік̊ шегара →//^уол →//^уолар ͡ғазақ̊ша ͡тілдем басқа →//басқа тіл білмейді ↓///↑сондұқтаң ͡ ͡гонтенттің барлығы сол ͡ғазақ̊шадам басталұуұ ͡герек ↓///↑қазақ̊шадан ағылшыншаға ^уөтөтің ͡ ͡гөпүр ͡б̊олатым ͡ болса →//^уол →//мысалға →//біздің білім лэнд деб̊ ͡аталатын ^іресүурс →//^уонда ^уол тілді тез үйрөнүугө мүмкүндіг ͡ алар ^йеді↓///	↑ағылшынш'үйрөңгүсі →// ағылшыншасың ͡ ͡ғарап ^уот^ұрыб̊ →//ана ͡ғазақ̊шадаң ͡ ͡гөргөн аудармасың ͡ ͡гөрүп ^уот^ұрыб̊ немесе ^уорұшш'аудармасың ͡ ͡гөрүп ^уот^ұрып түс^үне ͡б̊астайды ↓///↑себ̊еб̊і сол пәнді ^уол үш тілде ^уоқұй алады ↓///↑мысалы →//^уол фыйзыйка ͡б̊олатым ͡ болса →//математыйка ͡б̊ірдей мазмұн→// бірдей матерійал үш тілде ͡б̊ерілген ↓///↑сонда ͡б̊аланың ана матерійалды түсүнүугө →//^йегер мұғалімсіз ͡б̊олатым ͡ болса →//мүмкүндігі д'арта түсөді ↓///↑ал бізде тілдік̊ шегара дегем бар↓///↑ ^йегер ауұлдығ ͡ мектептегі ͡б̊ірінші тілдік̊ шегара →//^уол →//^уолар ͡ғазақ̊ша ͡тілдем басқа →//басқа тіл білмейді ↓///↑сондұқтаң ͡ ͡гонтенттің барлығы сол ͡ғазақ̊шадам басталұуұ ͡герек ↓///↑қазақ̊шадан ағылшыншаға ^уөтөтің ͡ ͡гөпүр ͡б̊олатым ͡ болса →//^уол →//мысалға →//біздің білім лэнд деб̊ ͡аталатын ^іресүурс →//^уонда ^уол тілді тез үйрөнүугө мүмкүндіг ͡ алар ^йеді↓///	Ағылшынша үйренгісі, ағылшыншасын қарап отырып, ана қазақшадан көрген аудармасын көріп отырып немесе орысша аудармасын көріп отырып түсіне бастайды. Себебі сол пәнді ол үш тілде оқи алады. Мысалы, ол физика болатын болса, математика бірдей мазмұн, бірдей материал үш тілде берілген. Сонда баланың ана материалды түсінуге, егер мұғалімсіз болатын болса, мүмкіндігі де арта түседі. Ал бізде тілдік шекара деген бар. Егер ауылдық мектептегі бірінші тілдік шекара, ол... олар қазақша тілден басқа... басқа тіл білмейді. Сондықтан контенттің барлығы сол қазақшадан басталуы керек. Қазақшадан ағылшыншаға өтетін көпір болатын болса, ол, мысалға, біздің "Білім лэнд" деп аталатын ресурс, онда ол тілді тез үйренуге мүмкіндік алар еді.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑^йенді google translate→// ͡ғазақ̊ша wikipedia сыййақты жоб̊алар →//сіздер іск'ас^ырыб̊ жүрсүздер →//сонда жетістіктеріңіз ͡ғаншалықты→// сосұн алға ͡ғойғаң ͡ғандай жоспарларың бар↓/// қ: ↑ыйраг ͡ аға→// бұл айтқан жоб̊алар ͡б̊ұл→// викій білім дегең ͡ ͡ғоғамдық қордұң жасаб̊ жатқан жоб̊асы ↓///↑бұл біздің ͡→//гезінде ͡ғазағ ͡ жастарының шет ^йелде ^уоқұған→// ͡гөрөген →//^уөз^үнің тіл^іне→// ^уөз^үнің мәденійетіне жан'ашыйтын жастардың бүгүңг'ақпараттық технологұйалардың беретін мүмкүндіктерім пайдаланұу мақ̊сатында ͡б̊астады ↓///↑^уонұң барлығы «сандық /сандық қазақ̊стан» деб̊ ͡аталады ↓///↑немесе ͡ғазір ұғұм бар →//«сандығ ͡ азаматтылық» ͡теген ұғұм бар→// сұйфровайа гражданственность дегем ͡ бар ↓///	ж: ↑^йенді google translate→// ͡ғазақ̊ша wikipedia сыййақты жоб̊алар →//сіздер іск'ас^ырыб̊ жүрсүздер →//сонда жетістіктеріңіз ͡ғаншалықты→// сосұн алға ͡ғойғаң ͡ғандай жоспарларың бар↓///↑ қ: ↑ыйраг ͡ аға→// бұл айтқан жоб̊алар ͡б̊ұл→// викій білім дегең ͡ ͡ғоғамдық қордұң жасаб̊ жатқан жоб̊асы ↓///↑бұл біздің ͡→//гезінде ͡ғазағ ͡ жастарының шет ^йелде ^уоқұған→// ͡гөрөген →//^уөз^үнің тіл^іне→// ^уөз^үнің мәденійетіне жан'ашыйтын жастардың бүгүңг'ақпараттық технологұйалардың беретін мүмкүндіктерім пайдаланұу мақ̊сатында ͡б̊астады ↓///↑^уонұң барлығы «сандық /сандық қазақ̊стан» деб̊ ͡аталады ↓///↑немесе ͡ғазір ұғұм бар →//«сандығ ͡ азаматтылық» ͡теген ұғұм бар→// сұйфровайа гражданственность дегем ͡ бар ↓///	Ж: Енді "Google translate", "қазақша Wikipedia" сияқты жобалар... сіздер іске асырып жүрсіздер, сонда жетістіктеріңіз қаншалықты, сосын алға қойған қандай жоспарларың бар? Қ: Ирак аға, бұл айтқан жобалар бұл - "Вики білім" деген қоғамдық қордың жасап жатқан жобасы. Бұл біздің... кезінде қазақ жастарының шет елде оқыған, көреген, өзінің тіліне, өзінің мәдениетіне жаны ашитын жастардың бүгінгі ақпараттық технологиялардың беретін мүмкіндіктерін пайдалану мақсатында бастады. Оның барлығы «Сандық, сандық Қазақстан» деп аталады. Немесе қазір ұғым бар, «сандық азаматтылық» деген ұғым бар, цифровая гражданственность деген бар.
Нартай Әшім	▶	↑әрб̊ір адам ійнтернетке ͡гіргең ͡гезде міндетті түрдө ^уөз^үнің бір ͡гүуәлігі ͡б̊олады →//электордұқ поштасы ͡б̊олатым ͡ болса →//айдый сыййақты ^уол ^уөз'әрекет жасайды↓///↑ әрекет істегең ͡ ͡гезде ^уол бірінш'ақпарат іздейді→// ^уөз^үнің ^ұрұуханый-матерійалдығ немесе ͡гәсіб̊ій ͡ғажеттілігіне ͡б̊айланысты ^уол ақпарат іздей бастайды ↓///↑сол ͡гезде →//мектеб̊ ^уоқ^ұуш'ақпаратты іздегең ͡ ͡гезде →// ͡ғазақтың жас ͡паласы не таб̊ады ↓///↑банағы тілдік̊ шегара мәселесі тұуұндайды↓///↑ ^уол ^йегер ^уорұс тілім ͡ білмесе немес'ағылшын тілім ͡ білмесе →//бірақ ^уонұң алдынд'ійнтернет бар ͡б̊үгүн↓///	↑әрб̊ір адам ійнтернетке ͡гіргең ͡гезде міндетті түрдө ^уөз^үнің бір ͡гүуәлігі ͡б̊олады →//электордұқ поштасы ͡б̊олатым ͡ болса →//айдый сыййақты ^уол ^уөз'әрекет жасайды↓///↑ әрекет істегең ͡ ͡гезде ^уол бірінш'ақпарат іздейді→// ^уөз^үнің ^ұрұуханый-матерійалдығ немесе ͡гәсіб̊ій ͡ғажеттілігіне ͡б̊айланысты ^уол ақпарат іздей бастайды ↓///↑сол ͡гезде →//мектеб̊ ^уоқ^ұуш'ақпаратты іздегең ͡ ͡гезде →// ͡ғазақтың жас ͡паласы не таб̊ады ↓///↑банағы тілдік̊ шегара мәселесі тұуұндайды↓///↑ ^уол ^йегер ^уорұс тілім ͡ білмесе немес'ағылшын тілім ͡ білмесе →//бірақ ^уонұң алдынд'ійнтернет бар ͡б̊үгүн↓///	Әрбір адам интернетке кірген кезде міндетті түрде өзінің бір куәлігі болады, электордық поштасы болатын болса, АЙДИ сияқты ол өзі әрекет жасайды. Әрекет істеген кезде ол бірінші ақпарат іздейді, өзінің рухани-материалдық немесе кәсіби қажеттілігіне байланысты ол ақпарат іздей бастайды. Сол кезде, мектеп оқушы ақпаратты іздеген кезде, қазақтың жас баласы не табады? Банағы тілдік шекара мәселесі туындайды. Ол егер орыс тілін білмесе немесе ағылшын тілін білмесе, бірақ оның алдында интернет бар бүгін.
Нартай Әшім	▶	↑ауұлдұғ ͡ жерд'ійнтернет бар →//барлығының ͡ғолұнда смартфом ͡ бар↓///↑ ^уол ійнтернетке ͡гіргенде н'іздейді ↓///↑ сол ͡гезде ^уоған шығатын ақпараттардың ^йең алдыңғы ^ілеб̊і ^уол →//wikipediа→// әлемдік феномен↓///↑ ^уол жерде ͡ғазақ̊ш'ақпарат жоқ ͡полатым ͡ болса →//^уонда ^уол белгіл'ұғұмдар мен ақпараттар тұуралы түс^үніктерді ͡ғайдан алады ↓///↑себ̊еб̊і жақын маңд'үлкөн ͡гітапқана жоқ→// ^уөз^үнің ͡гітапқанасында соңғұ →//заманауый мүмкүн матерійалдар жоқ̊ шығар↓///↑ сондұқтан ^уол ^йең бірінші wikipediaдан іздейді↓///↑ сондағы ͡б̊іздің ^уой^ұмыз→// мақ̊сатымыз ͡ғазақ ͡палас'ійнтернетке ͡гіргең ͡ ͡гезде→// бір ұғұмның →//бір дүнүйелер тұурал'ақпарат іздеп→// wikipediaдан іздеу ͡герек↓///	↑ауұлдұғ ͡ жерд'ійнтернет бар →//барлығының ͡ғолұнда смартфом ͡ бар↓///↑ ^уол ійнтернетке ͡гіргенде н'іздейді ↓///↑ сол ͡гезде ^уоған шығатын ақпараттардың ^йең алдыңғы ^ілеб̊і ^уол →//wikipediа→// әлемдік феномен↓///↑ ^уол жерде ͡ғазақ̊ш'ақпарат жоқ ͡полатым ͡ болса →//^уонда ^уол белгіл'ұғұмдар мен ақпараттар тұуралы түс^үніктерді ͡ғайдан алады ↓///↑себ̊еб̊і жақын маңд'үлкөн ͡гітапқана жоқ→// ^уөз^үнің ͡гітапқанасында соңғұ →//заманауый мүмкүн матерійалдар жоқ̊ шығар↓///↑ сондұқтан ^уол ^йең бірінші wikipediaдан іздейді↓///↑ сондағы ͡б̊іздің ^уой^ұмыз→// мақ̊сатымыз ͡ғазақ ͡палас'ійнтернетке ͡гіргең ͡ ͡гезде→// бір ұғұмның →//бір дүнүйелер тұурал'ақпарат іздеп→// wikipediaдан іздеу ͡герек↓///	Ауылдық жерде интернет бар, барлығының қолында смартфон бар. Ол интернетке кіргенде не іздейді? Сол кезде оған шығатын ақпараттардың ең алдыңғы лебі ол - "Wikipedia", әлемдік феномен. Ол жерде қазақша ақпарат жоқ болатын болса, онда ол белгілі ұғымдар мен ақпараттар туралы түсініктерді қайдан алады? Себебі жақын маңда үлкен кітапхана жоқ, өзінің кітапханасында соңғы, заманауи мүмкін материалдар жоқ шығар. Сондықтан ол ең бірінші "Wikipediaдан" іздейді. Сондағы біздің ойымыз, мақсатымыз қазақ баласы интернетке кірген кезде, бір ұғымның, бір дүниелер туралы ақпарат іздеп, "Wikipediaдан" іздеу керек.
Нартай Әшім	▶	↑^ырас^ымен де →// бүгүн ^йенді ͡б̊із ^уол жоб̊аны ͡б̊астағаң ͡ ͡гезде ͡б̊алалар wikipedia тұуралы ͡б̊ілсе ^йекен →//себ̊еб̊і ^уол →//^уөз тіл^імізде ^уөз^үміж ͡ жасайтың ͡ ͡гонтент дүнүйе↓///↑ ^йешкім бізге жасап ͡пермейді ↓///↑ійә /^уол→// амерійкандығ ͡ үлкөн халықаралық платформа бірақ контентті ^уөз^үміж ͡ жасаймыз ↓///↑сонда ͡б̊ұрұн ^йекі мың ^уом ͡ бірінші жылы ^йегер ͡ғазақ̊ш'ійнтернетке шыққан,→//wikipediaға шыққан адамдардың 89% ы ^уорұс тілінд'ақпаратты іздесе →//^уонұң 7 % ы ағылшын тілінд'іздеген ^йекен→// ^йенді ^уол ͡ғазақ̊стандағы шетелдіктер және ͡б̊ір 3 4% ы басқа тілде↓///	↑^ырас^ымен де →// бүгүн ^йенді ͡б̊із ^уол жоб̊аны ͡б̊астағаң ͡ ͡гезде ͡б̊алалар wikipedia тұуралы ͡б̊ілсе ^йекен →//себ̊еб̊і ^уол →//^уөз тіл^імізде ^уөз^үміж ͡ жасайтың ͡ ͡гонтент дүнүйе↓///↑ ^йешкім бізге жасап ͡пермейді ↓///↑ійә /^уол→// амерійкандығ ͡ үлкөн халықаралық платформа бірақ контентті ^уөз^үміж ͡ жасаймыз ↓///↑сонда ͡б̊ұрұн ^йекі мың ^уом ͡ бірінші жылы ^йегер ͡ғазақ̊ш'ійнтернетке шыққан,→//wikipediaға шыққан адамдардың 89% ы ^уорұс тілінд'ақпаратты іздесе →//^уонұң 7 % ы ағылшын тілінд'іздеген ^йекен→// ^йенді ^уол ͡ғазақ̊стандағы шетелдіктер және ͡б̊ір 3 4% ы басқа тілде↓///	Расымен де, бүгін енді біз ол жобаны бастаған кезде балалар Wikipedia туралы білсе екен, себебі ол - өз тілімізде өзіміз жасайтын контент дүние. Ешкім бізге жасап бермейді. Иә, ол - американдық үлкен халықаралық платформа, бірақ контентті өзіміз жасаймыз.Сонда бұрын екі мың он бірінші жылы егер қазақша интернетке шыққан, Wikipediaға шыққан адамдардың 89% -ы орыс тілінде ақпаратты іздесе, оның 7 % -ы ағылшын тілінде іздеген екен, енді ол Қазақстандағы шетелдіктер және бір 3-4% -ы басқа тілде.
Нартай Әшім	▶	↑қазақ тілінд'ақпарат іздеген адамдардың саны 0.8% болатын ↓///↑^йенді 2015 жылғы статыйстыйка ͡б̊ойұнша ͡ғазір ^йекі жүзгө жұуұқ қазақ̊ша мақала ͡б̊ар ͡ғазақ wikipediaсында ↓///↑әрійне→// біреуү ͡ғысқа →//біреу'үлкөн→// бірағ ͡дегеммен де ͡ғазір ͡ғазақ̊станнан wikipediaға шығатым ͡ бүткүл→// бүткүл трафыйктың 65%-ы ^уол ͡ғазақ тілінд'ақпарат іздейтін адамдар ↓///↑қалған 30% ы ^уорұс тілінде жән'ағылшын тілінде ↓///↑сонда ͡ғазір ͡б̊ұл 65% бұл ͡ғайдан шықты ↓///↑йағный →//бұл 65% себ̊еб̊і ͡ғазақ̊станнан шығатын ^уоқ^ұушылар→// ͡ғазақ тілінд'ақпарат іздейтіндіктен сондай гөб̊өйіб̊^уотұр↓///↑ ^йегер ͡ғазақ̊ш'ақпарат болмайтым болса→// ^уонда /әрійне →//бүкүл wikipediaның 100% ы ^уорұшша немес'ағылшынша болұуұ мүмкүн ^йеді↓///↑ ͡ғазір ͡б̊ірден ^уоқ^ұуш'іздесе ақпаратты wikipediaға жүг^үнеді↓///↑ ійә ^уонұң әлсіз→// көлөңке тұстары да ͡б̊ар→// әлсіз /сапасыз дегендей ↓///↑дегеммен де ^уон'адам /^уөз^үміз ^іреттестіріб̊ →//^уөз^үміж жасайтын дүнүйе↓///	↑қазақ тілінд'ақпарат іздеген адамдардың саны 0.8% болатын ↓///↑^йенді 2015 жылғы статыйстыйка ͡б̊ойұнша ͡ғазір ^йекі жүзгө жұуұқ қазақ̊ша мақала ͡б̊ар ͡ғазақ wikipediaсында ↓///↑әрійне→// біреуү ͡ғысқа →//біреу'үлкөн→// бірағ ͡дегеммен де ͡ғазір ͡ғазақ̊станнан wikipediaға шығатым ͡ бүткүл→// бүткүл трафыйктың 65%-ы ^уол ͡ғазақ тілінд'ақпарат іздейтін адамдар ↓///↑қалған 30% ы ^уорұс тілінде жән'ағылшын тілінде ↓///↑сонда ͡ғазір ͡б̊ұл 65% бұл ͡ғайдан шықты ↓///↑йағный →//бұл 65% себ̊еб̊і ͡ғазақ̊станнан шығатын ^уоқ^ұушылар→// ͡ғазақ тілінд'ақпарат іздейтіндіктен сондай гөб̊өйіб̊^уотұр↓///↑ ^йегер ͡ғазақ̊ш'ақпарат болмайтым болса→// ^уонда /әрійне →//бүкүл wikipediaның 100% ы ^уорұшша немес'ағылшынша болұуұ мүмкүн ^йеді↓///↑ ͡ғазір ͡б̊ірден ^уоқ^ұуш'іздесе ақпаратты wikipediaға жүг^үнеді↓///↑ ійә ^уонұң әлсіз→// көлөңке тұстары да ͡б̊ар→// әлсіз /сапасыз дегендей ↓///↑дегеммен де ^уон'адам /^уөз^үміз ^іреттестіріб̊ →//^уөз^үміж жасайтын дүнүйе↓///	Қазақ тілінде ақпарат іздеген адамдардың саны 0.8% болатын. Енді 2015 жылғы статистика бойынша қазір екі жүзге жуық қазақша мақала бар қазақ Wikipediaсында. Әрине, біреуі қысқа, біреуі үлкен, бірақ дегенмен де қазір Қазақстаннан Wikipediaға шығатын бүткіл, бүткіл трафиктың 65%-ы ол - қазақ тілінде ақпарат іздейтін адамдар. Қалған 30%-ы орыс тілінде және ағылшын тілінде. Сонда қазір бұл 65%, бұл қайдан шықты? Яғни, бұл 65% себебі Қазақстаннан шығатын оқушылар, қазақ тілінде ақпарат іздейтіндіктен, сондай көбейіп отыр. Егер қазақша ақпарат болмайтын болса, онда, әрине, бүкіл Wikipediaның 100%-ы орысша немесе ағылшынша болуы мүмкін еді. Қазір бірден оқушы іздесе ақпаратты Wikipediaға жүгінеді. Иә, оның әлсіз, көлеңке тұстары да бар: әлсіз, сапасыз дегендей. Дегенмен де оны адам... өзіміз реттестіріп, өзіміз жасайтын дүние.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑^уөз^үміз істемесег→// ͡ ^уонұ ͡гім жасайды ͡б̊із үшүн↓/// қ: ↑ійә→// ійә↓///↑ сол сыййақты google translate↓///↑ ^йегер ͡б̊үткүл ͡ғаз мын'ақпарат технологұйалар →//үлкөн алып компаныйалар ͡гонтентт'аударып переді ↓///↑гұугл транслейт čыййақт'үлкөн ͡ғұрал жасап̊ шықты↓///↑ ^уонда сіз ^йешқ̊андай аудармашысыз ͡б̊үткүл ағылшынша немесе ^йеврейді де немесе ͡б̊анағ'арабша мәтінде ^уөз тіл^іңізг'аударыб̊ аласыз түгөл ↓///↑сонұң ішінде ͡ғазақ тілі жоқ ^йеді ↓///↑сонұң ішінде ͡ғазақ тіл^інің ішінде пайда ͡б̊олұуұна себ̊еп̊ші ͡б̊олғаң ͡ ͡гезіндегі wikipedia →// wikipediaдағ'ақпарат↓///↑ себ̊еб̊'ійнтернеттегі сандық қазақ̊стан біз ійнтернетте ͡ғаншалықты / ͡ғаншалықты ͡б̊армыз ^уорнұмұз ͡ғандай↓///↑ себ̊еб̊і сандық кеңістікте де ͡б̊елгілі ͡б̊ір ͡ғазақ̊станның ^уөз^үнің ^уорнұ ͡б̊олұуұ ͡герек ↓///↑сондағы ͡б̊іздің ^йенді жасаб̊ жатқан жоб̊алардың барлығы ͡ғазақ̊станның ^уөз^үнің ^уорнұн анықтау↓///	ж: ↑^уөз^үміз істемесег→// ͡ ^уонұ ͡гім жасайды ͡б̊із үшүн↓/// қ: ↑ійә→// ійә↓///↑ сол сыййақты google translate↓///↑ ^йегер ͡б̊үткүл ͡ғаз мын'ақпарат технологұйалар →//үлкөн алып компаныйалар ͡гонтентт'аударып переді ↓///↑гұугл транслейт čыййақт'үлкөн ͡ғұрал жасап̊ шықты↓///↑ ^уонда сіз ^йешқ̊андай аудармашысыз ͡б̊үткүл ағылшынша немесе ^йеврейді де немесе ͡б̊анағ'арабша мәтінде ^уөз тіл^іңізг'аударыб̊ аласыз түгөл ↓///↑сонұң ішінде ͡ғазақ тілі жоқ ^йеді ↓///↑сонұң ішінде ͡ғазақ тіл^інің ішінде пайда ͡б̊олұуұна себ̊еп̊ші ͡б̊олғаң ͡ ͡гезіндегі wikipedia →// wikipediaдағ'ақпарат↓///↑ себ̊еб̊'ійнтернеттегі сандық қазақ̊стан біз ійнтернетте ͡ғаншалықты / ͡ғаншалықты ͡б̊армыз ^уорнұмұз ͡ғандай↓///↑ себ̊еб̊і сандық кеңістікте де ͡б̊елгілі ͡б̊ір ͡ғазақ̊станның ^уөз^үнің ^уорнұ ͡б̊олұуұ ͡герек ↓///↑сондағы ͡б̊іздің ^йенді жасаб̊ жатқан жоб̊алардың барлығы ͡ғазақ̊станның ^уөз^үнің ^уорнұн анықтау↓///	Ж: Өзіміз істемесек, оны кім жасайды біз үшін? Қ: Иә, иә. Сол сияқты Google translate. Егер бүткіл қаз мына ақпарат технологиялар, үлкен алып компаниялар контентті аударып береді. Гугл транслейт сияқты үлкен құрал жасап шықты. Онда сіз ешқандай аудармашысыз бүткіл ағылшынша немесе еврейді де немесе банағы арабша мәтінде өз тіліңізге аударып аласыз түгел. Соның ішінде қазақ тілі жоқ еді. Соның ішінде қазақ тілінің ішінде пайда болуына себепші болған кезіндегі Wikipedia, Wikipediaдағы ақпарат. Себебі интернеттегі сандық Қазақстан, біз интернетте қаншалықты... қаншалықты бармыз, орнымыз қандай? Себебі сандық кеңістікте де белгілі бір Қазақстанның өзінің орны болуы керек. Сондағы біздің енді жасап жатқан жобалардың барлығы Қазақстанның өзінің орнын анықтау.
Нартай Әшім	▶	↑ақпарат ͡пар→// ͡ғазақ̊ша ^йекі жүз мыңнан астам ақпарат қазақ̊ш'аударылады→// wikipediaға сүурөттер сал^ынады↓///↑ ^уолар да ͡ғазақ̊станның белгілі ͡б̊ір ^уоб̊разың ͡ ͡ғалыптастырады↓///↑ ^уодаң ͡ ͡гейін ͡гұугл транслейт қалыптасты↓///↑ бұл да ͡б̊елгілі ͡б̊ір шетелдіктер ͡ғазақ̊ш'ақпаратты ^уөз тіл^ін'аудара алады →// ͡ғазақтар шет тіліндег'ақпаратты аударыб̊ ^уоқұй алады ↓///↑сондай ақпаратқа ͡б̊анағы жол аш^ылады ↓///↑^йенді негізгі мақ̊саттар →// сол↓///↑ бұдам ͡ басқ'үлкөн нәрсе ͡б̊ұл →//біздің кitap.kz деген ашық →//қазақ̊станның ашық кітапқанасы деген жоб̊а ^уол / да сандық қазақ̊станның үлкөм бір жоб̊асы↓///	↑ақпарат ͡пар→// ͡ғазақ̊ша ^йекі жүз мыңнан астам ақпарат қазақ̊ш'аударылады→// wikipediaға сүурөттер сал^ынады↓///↑ ^уолар да ͡ғазақ̊станның белгілі ͡б̊ір ^уоб̊разың ͡ ͡ғалыптастырады↓///↑ ^уодаң ͡ ͡гейін ͡гұугл транслейт қалыптасты↓///↑ бұл да ͡б̊елгілі ͡б̊ір шетелдіктер ͡ғазақ̊ш'ақпаратты ^уөз тіл^ін'аудара алады →// ͡ғазақтар шет тіліндег'ақпаратты аударыб̊ ^уоқұй алады ↓///↑сондай ақпаратқа ͡б̊анағы жол аш^ылады ↓///↑^йенді негізгі мақ̊саттар →// сол↓///↑ бұдам ͡ басқ'үлкөн нәрсе ͡б̊ұл →//біздің кitap.kz деген ашық →//қазақ̊станның ашық кітапқанасы деген жоб̊а ^уол / да сандық қазақ̊станның үлкөм бір жоб̊асы↓///	Ақпарат бар, қазақша екі жүз мыңнан астам ақпарат қазақша аударылады, Wikipediaға суреттер салынады.Олар да Қазақстанның белгілі бір образын қалыптастырады. Одан кейін гугл транслейт қалыптасты. Бұл да белгілі бір шетелдіктер қазақша ақпаратты өз тіліне аудара алады, қазақтар шет тіліндегі ақпаратты аударып оқи алады. Сондай ақпаратқа банағы жол ашылады. Енді негізгі мақсаттар - сол. Бұдан басқа үлкен нәрсе бұл - біздің kitap.kz деген ашық, Қазақстанның ашық кітапханасы деген жоба, ол - да сандық Қазақстанның үлкен бір жобасы.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑менің ͡ғойайын деп ^уотұрған сұрағым ^уосұғам ͡ байланысты↓///↑^уосұ жақын арада ͡б̊ір ͡б̊ағдарламаға дайындалыб̊ ^уот^ұрыб̊ →// мынау жүсүппек ^йелеб̊еков деген ағамыз ͡б̊ар ↓///↑марқұм болұп кетті ↓///↑сол ͡ гісі тұуралы ͡б̊ір мәл^імет ͡ пар ма ^йекен деп йұутұубқа ͡гірдім↓///↑ бір ағ ͡ ақпарат таптым ↓///↑^уосұған не ͡гедергі ͡б̊іздерге→// не ͡гедергі йұутұубқа салып қойұуға→// не ͡гедергі ͡б̊ізге↓///↑ қ: ↑^йенді ^уол сөз^үңіздің жаны ͡б̊ар →// себ̊еб̊'ійнтернетте манағ'іздеген ͡ гезде→// іздегеніңді таб̊'алмасаң ͡ ғыйналасың ↓///↑сол ͡ гезде сен→// ^уорұшш'іздейді→// ағылшынш'іздеп кетеді ͡гей балалар↓///↑	ж: ↑менің ͡ғойайын деп ^уотұрған сұрағым ^уосұғам ͡ байланысты↓///↑^уосұ жақын арада ͡б̊ір ͡б̊ағдарламаға дайындалыб̊ ^уот^ұрыб̊ →// мынау жүсүппек ^йелеб̊еков деген ағамыз ͡б̊ар ↓///↑марқұм болұп кетті ↓///↑сол ͡ гісі тұуралы ͡б̊ір мәл^імет ͡ пар ма ^йекен деп йұутұубқа ͡гірдім↓///↑ бір ағ ͡ ақпарат таптым ↓///↑^уосұған не ͡гедергі ͡б̊іздерге→// не ͡гедергі йұутұубқа салып қойұуға→// не ͡гедергі ͡б̊ізге↓///↑ қ: ↑^йенді ^уол сөз^үңіздің жаны ͡б̊ар →// себ̊еб̊'ійнтернетте манағ'іздеген ͡ гезде→// іздегеніңді таб̊'алмасаң ͡ ғыйналасың ↓///↑сол ͡ гезде сен→// ^уорұшш'іздейді→// ағылшынш'іздеп кетеді ͡гей балалар↓///↑	Ж: Менің қояйын деп отырған сұрағым осыған байланысты. Осы жақын арада бір бағдарламаға дайындалып отырып, мынау Жүсіпбек Елебеков деген ағамыз бар. Марқұм болып кетті. Сол кісі туралы бір мәлімет бар ма екен деп ютубқа кірдім. Бір-ақ ақпарат таптым. Осыған не кедергі біздерге, не кедергі ютубқа салып қоюға, не кедергі бізге? Қ: Енді ол сөзіңіздің жаны бар, себебі интернетте манағы іздеген кезде, іздегеніңді таба алмасаң қиналасың. Сол кезде сен... орысша іздейді, ағылшынша іздеп кетеді кей балалар.
Нартай Әшім	▶	↑үлкөң ͡ ͡гіс^ілерге де ^уол ͡ғажет ↓///↑^уонұң себ̊еб̊і ^йенді ͡геңістіг ͡ манағ'ійнтернет сандық кеңістіңтің де ^уөз^үнің ^йережелері ͡б̊ар↓///↑ ^уолар ͡б̊іздің ^уөм^үрімізб̊ен тікелей байланысты↓///↑ мысал'авторлұқ құқұғ ͡деген мәселе ͡б̊ар авторлұқ құқұқ ͡пойұнша→// ^йегер автордұң ͡гелісімі ͡б̊олмаса →//ақпаратт'ійнтернетке сал^ұуға ͡б̊олмайды↓///↑ бірақ ^уөк^үнішті→// әрійне→// ійнтернетте ^уондай авторлұқ құқұқ̊ сақталмаған да дүнүйөлер де ͡гөп↓///↑ бірақ→// мысалы→// сол сайттың ^уөзү ғандай прійнсійппен жұмұс істейді↓///↑ ^уон'автордұң ^уөзү сал'алады↓///↑ ^уонұ ͡гез ͡гелгем пайдаланұушұ йұутұубқа сал'алады ↓///	↑үлкөң ͡ ͡гіс^ілерге де ^уол ͡ғажет ↓///↑^уонұң себ̊еб̊і ^йенді ͡геңістіг ͡ манағ'ійнтернет сандық кеңістіңтің де ^уөз^үнің ^йережелері ͡б̊ар↓///↑ ^уолар ͡б̊іздің ^уөм^үрімізб̊ен тікелей байланысты↓///↑ мысал'авторлұқ құқұғ ͡деген мәселе ͡б̊ар авторлұқ құқұқ ͡пойұнша→// ^йегер автордұң ͡гелісімі ͡б̊олмаса →//ақпаратт'ійнтернетке сал^ұуға ͡б̊олмайды↓///↑ бірақ ^уөк^үнішті→// әрійне→// ійнтернетте ^уондай авторлұқ құқұқ̊ сақталмаған да дүнүйөлер де ͡гөп↓///↑ бірақ→// мысалы→// сол сайттың ^уөзү ғандай прійнсійппен жұмұс істейді↓///↑ ^уон'автордұң ^уөзү сал'алады↓///↑ ^уонұ ͡гез ͡гелгем пайдаланұушұ йұутұубқа сал'алады ↓///	Үлкен кісілерге де ол қажет. Оның себебі енді кеңістік манағы интернет сандық кеңістіктің де өзінің ережелері бар. Олар біздің өмірімізбен тікелей байланысты. Мысалы авторлық құқық деген мәселе бар. Авторлық құқық бойынша, егер автордың келісімі болмаса, ақпаратты интернетке салуға болмайды. Бірақ өкінішті, әрине, интернетте ондай авторлық құқық сақталмаған да дүниелер де көп. Бірақ, мысалы, сол сайттың өзі қандай принциппен жұмыс істейді. Оны автордың өзі сала алады. Оны кез келген пайдаланушы ютубқа сала алады.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑архыйвтен алұу ͡герек деген ^уойұм ғой менің ↓///↑мен соғам ͡ байланыст'айтыб̊ ^уотұрған нәрсе↓///↑ қ: ↑ійә ^йегер автордұң ійес'архыйв →//мысалы→// салатым ͡ болса→// ^уонда ^йешқ̊андай ͡гедергі жоқ↓///↑ нег^ізі →//сандық ͡панағы ^уорнұмыз →//алаңымыз дейміз↓///↑ ͡ғазақ̊станның мемлекеттің ͡ғаражатына шыққан дүнүйенің барлығы мүмкүндігінш'ійнтернетте болса↓///	ж: ↑архыйвтен алұу ͡герек деген ^уойұм ғой менің ↓///↑мен соғам ͡ байланыст'айтыб̊ ^уотұрған нәрсе↓///↑ қ: ↑ійә ^йегер автордұң ійес'архыйв →//мысалы→// салатым ͡ болса→// ^уонда ^йешқ̊андай ͡гедергі жоқ↓///↑ нег^ізі →//сандық ͡панағы ^уорнұмыз →//алаңымыз дейміз↓///↑ ͡ғазақ̊станның мемлекеттің ͡ғаражатына шыққан дүнүйенің барлығы мүмкүндігінш'ійнтернетте болса↓///	Ж: Архивтен алу керек деген ойым ғой менің. Мен соған байланысты айтып отырған нәрсе. Қ: Иә егер автордың иесі архив, мысалы, салатын болса, онда ешқандай кедергі жоқ. Негізі, сандық банағы орнымыз, алаңымыз дейміз. Қазақстанның мемлекеттің қаражатына шыққан дүниенің барлығы мүмкіндігінше интернетте болса.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑міне ал ^уоған не ͡гедергі саған ↓///↑ бұл үк^үметтің ͡ғаржысына жасалыңғаң ͡ ͡гөп нәрсе ↓///↑ ͡гезінде ^уол ͡гезде де фійльмдер→// ͡гонсерттер→// ^уосұ ͡б̊әр'үк^үметтің арқасында ͡б̊олдұ ↓///↑неге ^уосұ салмасқа↓///↑ қ:↑ ^уонұ ^йенді ͡б̊іздің манағы посткеңестіг мемлекеттердің әлі ^ілійсензійә мәселесі →//авторлұқ құқұғ ͡ мәселесі ͡ғарастырыб̊ жатыр↓///	ж: ↑міне ал ^уоған не ͡гедергі саған ↓///↑ бұл үк^үметтің ͡ғаржысына жасалыңғаң ͡ ͡гөп нәрсе ↓///↑ ͡гезінде ^уол ͡гезде де фійльмдер→// ͡гонсерттер→// ^уосұ ͡б̊әр'үк^үметтің арқасында ͡б̊олдұ ↓///↑неге ^уосұ салмасқа↓///↑ қ:↑ ^уонұ ^йенді ͡б̊іздің манағы посткеңестіг мемлекеттердің әлі ^ілійсензійә мәселесі →//авторлұқ құқұғ ͡ мәселесі ͡ғарастырыб̊ жатыр↓///	Ж: Міне,ал оған не кедергі саған? Бұл үкіметтің қаржысына жасалынған көп нәрсе. Кезінде ол кезде де фильмдер, концерттер - осы бәрі үкіметтің арқасында болды. Неге осы салмасқа? Қ: Оны енді біздің, манағы посткеңестік мемлекеттердің әлі лицензия мәселесі, авторлық құқық мәселесі қарастырып жатыр.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑ал сіздерде ͡б̊ар ма ^уосұ ↓///↑қ:↑ біз сreative comas ͡теген халықаралық ^ілійсензійә ͡б̊ар→// сонұң ͡ғазақ̊стандағы ^уөк^үліміз↓///↑ мысал ^іретінде ͡гелтірүугө ͡б̊олады →//ақ̊ш-та мемлекеттің ͡ғаражатына шыққан дүнүйөнүң бәрі ͡ғоғамдығ ͡ ійг^ілік болұп̊ саналады →//мысалға↓///	ж: ↑ал сіздерде ͡б̊ар ма ^уосұ ↓///↑қ:↑ біз сreative comas ͡теген халықаралық ^ілійсензійә ͡б̊ар→// сонұң ͡ғазақ̊стандағы ^уөк^үліміз↓///↑ мысал ^іретінде ͡гелтірүугө ͡б̊олады →//ақ̊ш-та мемлекеттің ͡ғаражатына шыққан дүнүйөнүң бәрі ͡ғоғамдығ ͡ ійг^ілік болұп̊ саналады →//мысалға↓///	Ж: Ал сіздерде бар ма осы? Қ: Біз "Сreative comas" деген халықаралық лицензия бар, соның Қазақстандағы өкіліміз. Мысал ретінде келтіруге болады, АҚШ-та мемлекеттің қаражатына шыққан дүниенің бәрі қоғамдық игілік болып саналады, мысалға...
Нартай Әшім	▶	ж: ↑сондай заң бар ғой↓///↑ қ:↑ сондай заң бар →//ійә ↓///↑мысалға наса ның сүурөттері, насаның түсүрген війдеолары↓///↑ ^уолардың барлығы →//қоғамдығ ͡ ійг^ілік↓///↑ йағный →//^йешбір авторлұқ құқұқ қорғалмаған ↓///↑^уоларды ͡гоммерсійәлығ ͡ мақ̊сатта пайдаланұуға ͡б̊олады ͡→// гоммерсійәлық ^йемес те мақ̊саттарда да пайдаланұуға ͡б̊олады ↓///↑біздерде мүмкүндіг ͡ болса →//әрійне→// авторлұқ құқұққа және сыб̊айлас құқұқтар жөнүнде заңға ^йеңгізүу ͡герек ^уосұндай ^уөзгөрістерді ↓///↑мүмкүндігінше →//^йегер мен автор ͡б̊олатым ͡ болсам →//мен ^уөзүмнің шығармамды қоғамдығ ͡ ійг^ілікке ^уөткүзем немесе ^уонұ шектеулү түрдө ^уөткүзетім ͡ болсам →//мағам бер^ілетім ͡ белгілі ͡б̊ір ғұралдар ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ^уол ^йенді →// бүткүл дүнүйе соғам ͡ байланысты қозғалып ͡парады↓///↑ ^уоған д'ақпараттық технологұйалардың дамұуұ себ̊еп̊ші ͡б̊олұб̊ жатыр ғой↓///	ж: ↑сондай заң бар ғой↓///↑ қ:↑ сондай заң бар →//ійә ↓///↑мысалға наса ның сүурөттері, насаның түсүрген війдеолары↓///↑ ^уолардың барлығы →//қоғамдығ ͡ ійг^ілік↓///↑ йағный →//^йешбір авторлұқ құқұқ қорғалмаған ↓///↑^уоларды ͡гоммерсійәлығ ͡ мақ̊сатта пайдаланұуға ͡б̊олады ͡→// гоммерсійәлық ^йемес те мақ̊саттарда да пайдаланұуға ͡б̊олады ↓///↑біздерде мүмкүндіг ͡ болса →//әрійне→// авторлұқ құқұққа және сыб̊айлас құқұқтар жөнүнде заңға ^йеңгізүу ͡герек ^уосұндай ^уөзгөрістерді ↓///↑мүмкүндігінше →//^йегер мен автор ͡б̊олатым ͡ болсам →//мен ^уөзүмнің шығармамды қоғамдығ ͡ ійг^ілікке ^уөткүзем немесе ^уонұ шектеулү түрдө ^уөткүзетім ͡ болсам →//мағам бер^ілетім ͡ белгілі ͡б̊ір ғұралдар ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ^уол ^йенді →// бүткүл дүнүйе соғам ͡ байланысты қозғалып ͡парады↓///↑ ^уоған д'ақпараттық технологұйалардың дамұуұ себ̊еп̊ші ͡б̊олұб̊ жатыр ғой↓///	Ж: Сондай заң бар ғой? Қ: Сондай заң бар, иә. Мысалға НАСА-ның суреттері, НАСА-ның түсірген видеолары. Олардың барлығы - қоғамдық игілік. Яғни, ешбір авторлық құқық қорғалмаған. Оларды коммерциялық мақсатта пайдалануға болады, коммерциялық емес те мақсаттарда да пайдалануға болады. Біздерде мүмкіндік болса, әрине, авторлық құқыққа және сыбайлас құқықтар жөнінде заңға енгізу керек осындай өзгерістерді. Мүмкіндігінше, егер мен автор болатын болсам, мен өзімнің шығармамды қоғамдық игілікке өткізем немесе оны шектеулі түрде өткізетін болсам, маған берілетін белгілі бір құралдар болуы керек. Ол енді... бүткіл дүние соған байланысты қозғалып барады. Оған да ақпараттық технологиялардың дамуы себепші болып жатыр ғой.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑^йел^іміздің тәуөлсіздігін нығайтұуда→// жастар тәрб̊ійелеудө болашақ ͡пағларламасының ^ұролі тұурал'айтып кетčең ↓///↑жалпы→// болашақ түлөктерім ͡ бәр^інен нендей нәрсе ͡б̊іріктіреді →//нендей нәрсе жақындат ͡теп ^уойлайсыз ↓///↑қ:↑ ^йегер →//мысалы →//^уөз^үміз ^уөтө ͡б̊ір ͡ғарапайым ^уотпасынан шыққан азамат ^іретінде →//әрійне→// шет ^йелдің үунійверсійтеттерінде ^уоқ^ұуға ^йешқ̊ашан да мүмкүндіг ͡ болмас ^йеді деб̊ ^уойлайм ^уөз ͡б̊ас^ымызда↓///↑ болашақ ͡пағдарламасы талай ͡ғазақтың баласына сол мүмкүндікті ͡б̊ерді↓///↑ ж: ↑берді →//дұрұс↓///	ж: ↑^йел^іміздің тәуөлсіздігін нығайтұуда→// жастар тәрб̊ійелеудө болашақ ͡пағларламасының ^ұролі тұурал'айтып кетčең ↓///↑жалпы→// болашақ түлөктерім ͡ бәр^інен нендей нәрсе ͡б̊іріктіреді →//нендей нәрсе жақындат ͡теп ^уойлайсыз ↓///↑қ:↑ ^йегер →//мысалы →//^уөз^үміз ^уөтө ͡б̊ір ͡ғарапайым ^уотпасынан шыққан азамат ^іретінде →//әрійне→// шет ^йелдің үунійверсійтеттерінде ^уоқ^ұуға ^йешқ̊ашан да мүмкүндіг ͡ болмас ^йеді деб̊ ^уойлайм ^уөз ͡б̊ас^ымызда↓///↑ болашақ ͡пағдарламасы талай ͡ғазақтың баласына сол мүмкүндікті ͡б̊ерді↓///↑ ж: ↑берді →//дұрұс↓///	Ж: Еліміздің тәуелсіздігін нығайтуда, жастар тәрбиелеуде "Болашақ" бағларламасының ролі туралы айтып кетсең. Жалпы, "Болашақ" түлектерін бәрінен нендей нәрсе біріктіреді, нендей нәрсе жақындат деп ойлайсыз? Қ: Егер, мысалы, өзіміз өте бір қарапайым отбасынан шыққан азамат ретінде, әрине, шет елдің университеттерінде оқуға ешқашанда мүмкіндік болмас еді деп ойлайм өз басымызда. "Болашақ" бағдарламасы талай қазақтың баласына сол мүмкіндікті берді. Ж: Берді, дұрыс.
Нартай Әшім	▶	қ: ↑бұл ^йең бірінші ^уотансүйгүштік→// ͡панағы ^уотаннан→// әрійне→// ͡ғазір сыртқа ͡гөшүп кетүу мәселесі деб̊ адамдар айтад ↓///↑бірақ ^йегер де сол мүмкүндік ͡перілмегенде→// сол мүмкүндіг ͡ болмағанда ͡б̊із ͡ғандай азамат ͡полар ^йедік→// кім болар ^йедіг↓///↑ ͡ ал сондай мүмкүндүк ͡перілгеннең ͡ ͡гейім ͡ біз ͡гішкентай да ͡б̊олса→// ^уөз^үміздің ^йел^іміздің дамұуұн'үлөс қосұуұмұз ͡герек↓///↑ ^уол үшүн үлкөм ͡ бір мемлекеттік қызметте ^уотұрұу шарт ^йемес немес'алып компаныйаның да ͡б̊ашшысы ͡б̊олұу міндетті ^йемес↓///↑ қарапайым мысал →//талай біздің ͡гомпаныйа →//біздің ^уөз →//таза ͡б̊олашақты ͡б̊іт^іріп келгем ͡ балалардың нег^ізінде ͡ғалыптасты ↓///	қ: ↑бұл ^йең бірінші ^уотансүйгүштік→// ͡панағы ^уотаннан→// әрійне→// ͡ғазір сыртқа ͡гөшүп кетүу мәселесі деб̊ адамдар айтад ↓///↑бірақ ^йегер де сол мүмкүндік ͡перілмегенде→// сол мүмкүндіг ͡ болмағанда ͡б̊із ͡ғандай азамат ͡полар ^йедік→// кім болар ^йедіг↓///↑ ͡ ал сондай мүмкүндүк ͡перілгеннең ͡ ͡гейім ͡ біз ͡гішкентай да ͡б̊олса→// ^уөз^үміздің ^йел^іміздің дамұуұн'үлөс қосұуұмұз ͡герек↓///↑ ^уол үшүн үлкөм ͡ бір мемлекеттік қызметте ^уотұрұу шарт ^йемес немес'алып компаныйаның да ͡б̊ашшысы ͡б̊олұу міндетті ^йемес↓///↑ қарапайым мысал →//талай біздің ͡гомпаныйа →//біздің ^уөз →//таза ͡б̊олашақты ͡б̊іт^іріп келгем ͡ балалардың нег^ізінде ͡ғалыптасты ↓///	Қ: Бұл ең бірінші отансүйгіштік, банағы, отаннан, әрине, қазір сыртқа көшіп кету мәселесі деп адамдар айтад. Бірақ егер де сол мүмкіндік берілмегенде, сол мүмкіндік салмағанда біз қандай азамат болар едік, кім болар едік? Ал сондай мүмкіндік берілгеннен кейін біз кішкентай да болса, өзіміздің еліміздің дамуына үлес қосуымыз керек. Ол үшін үлкен бір мемлекеттік қызметте отыру шарт емес немесе алып компанияның да басшысы болу міндетті емес. Қарапайым мысал, талай біздің компания, біздің өз... таза болашақты бітіріп келген балалардың негізінде қалыптасты.
Нартай Әшім	▶	↑біз ^йенді талай гоммерсійәлық ^йемеш ͡ ͡шоб̊аларды жаса'арқылы ^уөз^үміздің септігімізді тійгізгіміз ͡геледі↓///↑ неге↓///↑ себ̊еб̊і →//^йең бастысы →//ааа /ауұлдағы ͡ғазақтың балас'әлемнің тек қана ͡гелес'аудан ^уорталығымем ͡ бітіп қалмайтыныын түсүнүу ͡герек↓///↑ ^уонұң артынд'үлкөн манағы жасанд'ійнтелект→// космос→// үлкөм ͡ бұйофұйзұйкадағы дүнүйелердің бар ^йекендігін ауұлда ^уот^ұрұп̊ сезінүу ͡герек→// біліб̊^уотұрұу ͡герек↓///↑ ^уоған ^йенді ^уонұ ͡гім жеткізеді↓///↑ ^уоған→// әрійне →//шет ^йелдең ͡ ͡гөргөн→// көз'ашық→// ^уоқұп келген→// дүнүйені ͡ғарап келген адамдар айтып →// сол балаға ͡б̊ір ^ілексійә ^уоқұса да немесе ͡б̊ір үлкөн жоб̊а жасаса→// тіпті жақ̊сы ↓///↑сонұ түсүндіргең ͡ ͡гезде ^уол баланың арманы сол болашақтың түлөктеріне ͡ғарап ͡пой түзөйді ^уол бала↓///↑ ^уол мүмкүндік түңүлүудөн сақтайды↓///	↑біз ^йенді талай гоммерсійәлық ^йемеш ͡ ͡шоб̊аларды жаса'арқылы ^уөз^үміздің септігімізді тійгізгіміз ͡геледі↓///↑ неге↓///↑ себ̊еб̊і →//^йең бастысы →//ааа /ауұлдағы ͡ғазақтың балас'әлемнің тек қана ͡гелес'аудан ^уорталығымем ͡ бітіп қалмайтыныын түсүнүу ͡герек↓///↑ ^уонұң артынд'үлкөн манағы жасанд'ійнтелект→// космос→// үлкөм ͡ бұйофұйзұйкадағы дүнүйелердің бар ^йекендігін ауұлда ^уот^ұрұп̊ сезінүу ͡герек→// біліб̊^уотұрұу ͡герек↓///↑ ^уоған ^йенді ^уонұ ͡гім жеткізеді↓///↑ ^уоған→// әрійне →//шет ^йелдең ͡ ͡гөргөн→// көз'ашық→// ^уоқұп келген→// дүнүйені ͡ғарап келген адамдар айтып →// сол балаға ͡б̊ір ^ілексійә ^уоқұса да немесе ͡б̊ір үлкөн жоб̊а жасаса→// тіпті жақ̊сы ↓///↑сонұ түсүндіргең ͡ ͡гезде ^уол баланың арманы сол болашақтың түлөктеріне ͡ғарап ͡пой түзөйді ^уол бала↓///↑ ^уол мүмкүндік түңүлүудөн сақтайды↓///	Біз енді талай коммерциялық емес жобаларды жасау арқылы өзіміздің септігімізді тигізгіміз келеді. Неге? Себебі, ең бастысы, ааа... ауылдағы қазақтың баласы әлемнің тек қана келесі аудан орталығымен бітіп қалмайтыныын түсіну керек. Оның артында үлкен манағы жасанды интелект, космос, үлкен биофизикадағы дүниелердің бар екендігін ауылда отырып сезіну керек, біліп отыру керек. Оған енді оны кім жеткізеді? Оған, әрине, шет елден көрген, көзі ашық, оқып келген, дүниені қарап келген адамдар айтып, сол балаға бір лекция оқыса да немесе бір үлкен жоба жасаса, тіпті жақсы. Соны түсіндірген кезде ол баланың арманы сол болашақтың түлектеріне қарап бой түзейді ол бала. Ол мүмкіндік түңілуден сақтайды.
Нартай Әшім	▶	↑әрійне ауұлда ^уот^ұрып / қойшұның баласы ͡б̊олұп / қойдұ ͡б̊аға ͡б̊ер^үуге ͡б̊олады ↓///↑бірақ̊ сол болашақтың баласын →//^уөз^үнің ауұлынан шыққам ͡ баланы ͡гөрүп ^уот^ұрып →//сондай мүмкүндіктердің бар ^йекенім ͡ біледі ↓///↑ сондұқтам ͡ бәрім ͡ біріктіретін →//менің ^уойұмша→// бұл жаңалыққа /дүнүйөнүң /шекараның үлкөн ашықтығына сенетін →//біздің мүмкүндігіміздің ^йешкімнең ͡ ͡гем ^йемес ^йекендігін түс^үнетін жастардың бір толқұны ͡ғалыптасып келе жатыр ↓///↑ әрійне →//^уонұң бір /мүмкүн →//бір ͡грыйтыйкалығ мақ̊саты ͡ғалыптасұу ͡герек̊ шығар ↓///↑^уонұң әрійне барлығы дерлік білім →//сол алғам ͡ білімді ͡гейде ͡б̊ір дыйсскұурсыййалар ͡б̊олұб̊ жатад→// ͡ғазақ̊станд'ал^ұуға болад ↓///	↑әрійне ауұлда ^уот^ұрып / қойшұның баласы ͡б̊олұп / қойдұ ͡б̊аға ͡б̊ер^үуге ͡б̊олады ↓///↑бірақ̊ сол болашақтың баласын →//^уөз^үнің ауұлынан шыққам ͡ баланы ͡гөрүп ^уот^ұрып →//сондай мүмкүндіктердің бар ^йекенім ͡ біледі ↓///↑ сондұқтам ͡ бәрім ͡ біріктіретін →//менің ^уойұмша→// бұл жаңалыққа /дүнүйөнүң /шекараның үлкөн ашықтығына сенетін →//біздің мүмкүндігіміздің ^йешкімнең ͡ ͡гем ^йемес ^йекендігін түс^үнетін жастардың бір толқұны ͡ғалыптасып келе жатыр ↓///↑ әрійне →//^уонұң бір /мүмкүн →//бір ͡грыйтыйкалығ мақ̊саты ͡ғалыптасұу ͡герек̊ шығар ↓///↑^уонұң әрійне барлығы дерлік білім →//сол алғам ͡ білімді ͡гейде ͡б̊ір дыйсскұурсыййалар ͡б̊олұб̊ жатад→// ͡ғазақ̊станд'ал^ұуға болад ↓///	Әрине, ауылда отырып, қойшының баласы болып, қойды баға беруге болады. Бірақ сол "Болашақтың" баласын, өзінің ауылынан шыққан баланы көріп отырып,сондай мүмкіндіктердің бар екенін біледі. Сондықтан бәрін біріктіретін, менің ойымша, бұл жаңалыққа, дүниенің, шекараның үлкен ашықтығына сенетін, біздің мүмкіндігіміздің ешкімнен кем емес екендігін түсінетін жастардың бір толқыны қалыптасып келе жатыр. Әрине, оның бір, мүмкін, бір критикалық мақсаты қалыптасу керек шығар. Оның, әрине, барлығы дерлік білім... сол алған білімді кейде бір дисскурсиялар болып жатад, Қазақстанда алуға болад.
Нартай Әшім	▶	↑әрійне →//білім деңгейі ͡гейб̊ір үунійверсійтеттерде де ^уондай ͡геремет ^йемес↓///↑ бірағ ͡дегеммен ^уолардың санасы ^уөзгөріп келеді ^уолардың ^йел^іне дегең ͡ ͡гөзқарасы ^уөзгөред↓///↑ себ̊еб̊і→// балықтың сұуда жүргөндігім ͡ балық ^уөзү түсүнү'үшүн ^уол сұудан шығұу ͡герек↓///↑ сонда ^уол сұуда жүргөніннің ͡ғасыйетін→// ͡ғад^ірім ͡ біледі↓///↑ сол сыййақты ^йеліңнің ͡ғад^ірін сыртта шыққаң ͡ ͡гезде ͡б̊ілесің↓///↑ басқалармен ^уөзүңді салыстырасың →//манағ'үзөңгіңді теңестіресің →//бойұңды түзөйсің ↓///↑сол ͡гезде сен ^уөзүңнің ͡гем ^йемес ^йекендігіңді→//^уөзүңнің ͡ғолұңнаң ͡гелетіндігін→// талай мүмкүндіктің бар ^йекендігің ͡гөрөсің↓///↑ менің ^уойұмша→// біріктіретін және ͡б̊іздің ^йел^іміз үшүм пайдалы ͡б̊олатын жері / ^уосұ↓///	↑әрійне →//білім деңгейі ͡гейб̊ір үунійверсійтеттерде де ^уондай ͡геремет ^йемес↓///↑ бірағ ͡дегеммен ^уолардың санасы ^уөзгөріп келеді ^уолардың ^йел^іне дегең ͡ ͡гөзқарасы ^уөзгөред↓///↑ себ̊еб̊і→// балықтың сұуда жүргөндігім ͡ балық ^уөзү түсүнү'үшүн ^уол сұудан шығұу ͡герек↓///↑ сонда ^уол сұуда жүргөніннің ͡ғасыйетін→// ͡ғад^ірім ͡ біледі↓///↑ сол сыййақты ^йеліңнің ͡ғад^ірін сыртта шыққаң ͡ ͡гезде ͡б̊ілесің↓///↑ басқалармен ^уөзүңді салыстырасың →//манағ'үзөңгіңді теңестіресің →//бойұңды түзөйсің ↓///↑сол ͡гезде сен ^уөзүңнің ͡гем ^йемес ^йекендігіңді→//^уөзүңнің ͡ғолұңнаң ͡гелетіндігін→// талай мүмкүндіктің бар ^йекендігің ͡гөрөсің↓///↑ менің ^уойұмша→// біріктіретін және ͡б̊іздің ^йел^іміз үшүм пайдалы ͡б̊олатын жері / ^уосұ↓///	Әрине, білім деңгейі кейбір университеттерде де ондай керемет емес. Бірақ дегенмен олардың санасы өзгеріп келеді, олардың еліне деген көзқарасы өзгеред. Себебі, балықтың суда жүргендігін балық өзі түсіну үшін ол судан шығу керек. Сонда ол суда жүргеніннің қасиетін, қадірін біледі. Сол сияқты еліңнің қадірін сыртта шыққан кезде білесің. Басқалармен өзіңді салыстырасың, манағы үзеңгіңді теңестіресің, бойыңды түзейсің. Сол кезде сен өзіңнің кем емес екендігіңді, өзіңнің қолыңнан келетіндігін, талай мүмкіндіктің бар екендігін көресің. Менің ойымша, біріктіретін және біздің еліміз үшін пайдалы болатын жері - осы.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑нарықта мына замаң ͡ ͡ғаншалықт'алға дамып кетčе де / бәрі ͡б̊із →// білім ͡гөзү →// ͡б̊әріб̊ір ͡гітапта↓///↑ мен ^йестүуүм бар →// мына сіздерде "ай" кітаб̊ жоб̊асының бар ^йекендігің ͡ білеміз ↓///↑жалпы→// бұл жоб̊аға ͡гелешекте ͡ғалай дамұуұ мүмкүн↓///↑қ:↑ ...ыpас→// wiki білім ͡ғоғамдық қор^ұның атқарыб̊ жатқан / ^йең ірі ͡б̊ір әдемі жоб̊аларының бірі →// ͡ғазақ̊станның ашық кітапқанасы деген жоб̊а ↓///↑^уонұң мақ̊саты манағ'ыыы ійнтернетке ͡гіргең ͡ғазақ тілді ^уоқұрман →// ͡ғазақ тілді пайдаланұуш'іздеген ^уөз^үнің дүнүйесін таб̊'алса ^йекен деген мақ̊сат ↓///↑сол тұрғұдаң ͡ ͡гезінде ͡б̊ірде б̊ір ыыы→// дұрұс сапада ͡ғазақ̊ша ͡гітап ͡полмайтын ійнтернетте ↓///↑ыыы →// біз авторлармең ͡гелісе ^уот^ұрып→// себ̊еб̊і ͡ғазақ тілінде ͡гітаптам ͡ пайда тауұп →// таб̊ыс тапқан авторлар ^уөт'аз↓///↑ сондұқтаң ͡ ͡гөб̊ ͡авторлар ^уөздөрінің шығармаларын ^ұрұқ̊сатымен ійнтернетке ^уорналастырдық↓///	ж: ↑нарықта мына замаң ͡ ͡ғаншалықт'алға дамып кетčе де / бәрі ͡б̊із →// білім ͡гөзү →// ͡б̊әріб̊ір ͡гітапта↓///↑ мен ^йестүуүм бар →// мына сіздерде "ай" кітаб̊ жоб̊асының бар ^йекендігің ͡ білеміз ↓///↑жалпы→// бұл жоб̊аға ͡гелешекте ͡ғалай дамұуұ мүмкүн↓///↑ қ:↑ ...ыpас→// wiki білім ͡ғоғамдық қор^ұның атқарыб̊ жатқан / ^йең ірі ͡б̊ір әдемі жоб̊аларының бірі →// ͡ғазақ̊станның ашық кітапқанасы деген жоб̊а ↓///↑^уонұң мақ̊саты манағ'ыыы ійнтернетке ͡гіргең ͡ғазақ тілді ^уоқұрман →// ͡ғазақ тілді пайдаланұуш'іздеген ^уөз^үнің дүнүйесін таб̊'алса ^йекен деген мақ̊сат ↓///↑сол тұрғұдаң ͡ ͡гезінде ͡б̊ірде б̊ір ыыы→// дұрұс сапада ͡ғазақ̊ша ͡гітап ͡полмайтын ійнтернетте ↓///↑ыыы →// біз авторлармең ͡гелісе ^уот^ұрып→// себ̊еб̊і ͡ғазақ тілінде ͡гітаптам ͡ пайда тауұп →// таб̊ыс тапқан авторлар ^уөт'аз↓///↑ сондұқтаң ͡ ͡гөб̊ ͡авторлар ^уөздөрінің шығармаларын ^ұрұқ̊сатымен ійнтернетке ^уорналастырдық↓///	Ж: Нарықта мына заман қаншалықты алға дамып кетсе де, бәрі біз... білім көзі - бәрібір кітапта. Мен естуім бар, мына сіздерде "Ай" кітап жобасының бар екендігің білеміз. Жалпы, бұл жобаға келешекте қалай дамуы мүмкін? Қ: ..pас, "Wiki білім" қоғамдық қорының атқарып жатқан, ең ірі бір әдемі жобаларының бірі - Қазақстанның ашық кітапханасы деген жоба. Оның мақсаты - манағы ыыы... интернетке кірген қазақ тілді оқырман, қазақ тілді пайдаланушы іздеген өзінің дүниесін таба алса екен деген мақсат. Сол тұрғыдан кезінде бірде-бір ыыы... дұрыс сапада қазақша кітап болмайтын интернетте. Ыыы... біз авторлармен келісе отырып, себебі қазақ тілінде кітаптан пайда тауып, табыс тапқан авторлар өте аз. Сондықтан көп авторлар өздерінің шығармаларын рұқсатымен интернетке орналастырдық.
Нартай Әшім	▶	↑қазақ̊станның ашық кітапқанасы↓///↑ ͡ғазір ^уол жерде ͡б̊ес мыңнан аса шығарманың электрондұ нұсқасы жыйналған↓///↑ бұл ^йенді жаңа заманауый технійкаға сәйкестендіріліп панағы телефоннам ͡ болса→// планшеттем ͡ болсұн ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡переді↓///↑ ^йекіншіден →// бұрұн ійнтернеттен ^йегер іздегем ͡ болса→// ͡ғазақ̊ша ͡б̊ірде б̊ір аудыйо ͡гітап таб̊'алмайтын ↓///↑ ійә дійскілерде ͡б̊аспалардың шығарғаң ͡гейб̊ір аудыйо ͡гітаптар ͡б̊олұуұ мүмкүн →//^уонда да ^йегер мемлекет төлөгөм ͡ болса→// мемлекет ақ̊ша шығарғам ͡ болса ғана↓///	↑қазақ̊станның ашық кітапқанасы↓///↑ ͡ғазір ^уол жерде ͡б̊ес мыңнан аса шығарманың электрондұ нұсқасы жыйналған↓///↑ бұл ^йенді жаңа заманауый технійкаға сәйкестендіріліп панағы телефоннам ͡ болса→// планшеттем ͡ болсұн ^уоқ^ұуға мүмкүндік ͡переді↓///↑ ^йекіншіден →// бұрұн ійнтернеттен ^йегер іздегем ͡ болса→// ͡ғазақ̊ша ͡б̊ірде б̊ір аудыйо ͡гітап таб̊'алмайтын ↓///↑ ійә дійскілерде ͡б̊аспалардың шығарғаң ͡гейб̊ір аудыйо ͡гітаптар ͡б̊олұуұ мүмкүн →//^уонда да ^йегер мемлекет төлөгөм ͡ болса→// мемлекет ақ̊ша шығарғам ͡ болса ғана↓///	Қазақстанның ашық кітапханасы. Қазір ол жерде бес мыңнан аса шығарманың электронды нұсқасы жиналған. Бұл енді жаңа, заманауи техникаға сәйкестендіріліп банағы телефоннан болса, планшеттен болсын оқуға мүмкіндік береді. Екіншіден , бұрын интернеттен егер іздеген болса, қазақша бірде-бір аудио кітап таба алмайтын. Иә дискілерде баспалардың шығарған кейбір аудио кітаптар болуы мүмкін, онда да егер мемлекет төлеген болса, мемлекет ақша шығарған болса ғана.
Нартай Әшім	▶	↑ыыы ͡→//б̊із ^уос^ұны ^уөз^үміздің демеушүлерімізб̊ен жұмұс істеб̊→// ͡ ^уөз^үміздің мүмкүндіктерімізб̊ен ыыы /ғазір ыы / мың сағатқа жұуұқ мыңға жұуұқ̊ шығарманың аудыйо нұсқасын шығарып қойдұқ ↓///↑ мектеп ͡пағдарламасында ^уоқұтылатым ͡ бесінші сыныпқа дейін→// бірінші сыныптан ^уоқұтылатым ͡ баланың мектеп ͡пағдарламасына ͡гіретің ͡ ͡ғазағ ͡ әдеб̊ійеті пәні ͡б̊ойұнша шығарманың түгөл аудыйо нұсқасы ͡б̊ар ↓///↑ ^уол н'үшүн ͡герек ↓///↑^уол манағы сіз айтып кеткен гұуманыйтарлық ғылым→// адамның азаматтық̊ санасың ғалыптастырұ'үшүн ͡герек қой ↓///↑ ͡ғазір ͡б̊із ͡гітаб̊ым жоқ →//мен аудыйо тыңдай алмайм →//себ̊еб̊і менің ^ұуақытым жоқ кітап ^уоқ^ұуға дейіндей сылта'айт^ұуға құқұғымыж ͡ ͡жоқ ↓///↑ мүмкүндік ͡пар →// ͡гітап ^уоқ^ұуға ͡б̊олады→// ͡гітапты тыңдауға ͡б̊олады ↓///	↑ыыы ͡→//б̊із ^уос^ұны ^уөз^үміздің демеушүлерімізб̊ен жұмұс істеб̊→// ͡ ^уөз^үміздің мүмкүндіктерімізб̊ен ыыы /ғазір ыы / мың сағатқа жұуұқ мыңға жұуұқ̊ шығарманың аудыйо нұсқасын шығарып қойдұқ ↓///↑ мектеп ͡пағдарламасында ^уоқұтылатым ͡ бесінші сыныпқа дейін→// бірінші сыныптан ^уоқұтылатым ͡ баланың мектеп ͡пағдарламасына ͡гіретің ͡ ͡ғазағ ͡ әдеб̊ійеті пәні ͡б̊ойұнша шығарманың түгөл аудыйо нұсқасы ͡б̊ар ↓///↑ ^уол н'үшүн ͡герек ↓///↑^уол манағы сіз айтып кеткен гұуманыйтарлық ғылым→// адамның азаматтық̊ санасың ғалыптастырұ'үшүн ͡герек қой ↓///↑ ͡ғазір ͡б̊із ͡гітаб̊ым жоқ →//мен аудыйо тыңдай алмайм →//себ̊еб̊і менің ^ұуақытым жоқ кітап ^уоқ^ұуға дейіндей сылта'айт^ұуға құқұғымыж ͡ ͡жоқ ↓///↑ мүмкүндік ͡пар →// ͡гітап ^уоқ^ұуға ͡б̊олады→// ͡гітапты тыңдауға ͡б̊олады ↓///	Ыыы... біз осыны өзіміздің демеушілерімізбен жұмыс істеп, өзіміздің мүмкіндіктерімізбен ыыы... қазір ыы... мың сағатқа жуық, мыңға жуық шығарманың аудио нұсқасын шығарып қойдық. Мектеп бағдарламасында оқытылатын бесінші сыныпқа дейін, бірінші сыныптан оқытылатын баланың мектеп бағдарламасына кіретін қазақ әдебиеті пәні бойынша шығарманың түгел аудио нұсқасы бар. Ол не үшін керек? Ол манағы сіз айтып кеткен гуманитарлық ғылым, адамның азаматтық санасын қалыптастыру үшін керек қой. Қазір біз кітабым жоқ, мен аудио тыңдай алмайм, себебі менің уақытым жоқ кітап оқуға дейіндей сылтау айтуға құқығымыз жоқ. Мүмкіндік бар, кітап оқуға болады, кітапты тыңдауға болады.
Нартай Әшім	▶	↑^уол жерд'әдемі сұқбаттар ͡б̊ар →//^уол жерде ͡ ғазақтың інжүу-маржан жыр-термелер' жыйналған ↓///↑жақынд'әлкей марғұланның сек̊сенінші жылы жасаған ^ілексійәсын шығардығ↓///↑ ͡ ыыы /^уол жерд'ыыы/ күйшүлеріміз ͡б̊ен тарыйхшылармыздың ͡гезінде жасалған ^уоқұрмандарымең ͡ ͡ гездесүуү ͡б̊ар↓///↑ ^уол →//^уөтө ͡ геремет құндұ дүнүйелер ↓///↑^уоқұрмандарымыс ͡ сонұ ͡ гейде ͡б̊ізге хат ͡шазыб̊ ͡ жіб̊еріп̊ сұраб̊ жатад / сондай шығарсаңыздар деп ↓///↑біз мүмкүндігімшше сол архыйвтік ͡ түнүйөлөрд'іздеп тауұп̊ шығарыб̊ жатырмыз ↓///↑себ̊еб̊і ^уол / ͡ ғазақ тіл^інің түсүндірме сөздүгі дегем ͡ бар→// ^уом ͡ бес томдұғ→// ͡ үлкөөн ↓///↑^уөтө ͡ ғымбат ͡ пір жағ^ынам ͡ бір жағ^ынан→// ^уонұ ͡гез ͡ гелген адам ал'алмайды →//бір жағ^ынаң ͡ ͡ ғазақ тілі ͡гім үшүң ͡ ͡ герек↓///	↑^уол жерд'әдемі сұқбаттар ͡б̊ар →//^уол жерде ͡ ғазақтың інжүу-маржан жыр-термелер' жыйналған ↓///↑жақынд'әлкей марғұланның сек̊сенінші жылы жасаған ^ілексійәсын шығардығ↓///↑ ͡ ыыы /^уол жерд'ыыы/ күйшүлеріміз ͡б̊ен тарыйхшылармыздың ͡гезінде жасалған ^уоқұрмандарымең ͡ ͡ гездесүуү ͡б̊ар↓///↑ ^уол →//^уөтө ͡ геремет құндұ дүнүйелер ↓///↑^уоқұрмандарымыс ͡ сонұ ͡ гейде ͡б̊ізге хат ͡шазыб̊ ͡ жіб̊еріп̊ сұраб̊ жатад / сондай шығарсаңыздар деп ↓///↑біз мүмкүндігімшше сол архыйвтік ͡ түнүйөлөрд'іздеп тауұп̊ шығарыб̊ жатырмыз ↓///↑себ̊еб̊і ^уол / ͡ ғазақ тіл^інің түсүндірме сөздүгі дегем ͡ бар→// ^уом ͡ бес томдұғ→// ͡ үлкөөн ↓///↑^уөтө ͡ ғымбат ͡ пір жағ^ынам ͡ бір жағ^ынан→// ^уонұ ͡гез ͡ гелген адам ал'алмайды →//бір жағ^ынаң ͡ ͡ ғазақ тілі ͡гім үшүң ͡ ͡ герек↓///	Ол жерде әдемі сұқбаттар бар, ол жерде қазақтың інжу-маржан жыр-термелері жиналған. Жақында Әлкей Марғұланның сексенінші жылы жасаған лекциясын шығардық. Ыыы... ол жерде ыыы...күйшілеріміз бен тарихшылармыздың кезінде жасалған оқырмандарымен кездесуі бар. Ол - өте керемет құнды дүниелер. Оқырмандарымыз соны кейде бізге хат жазып жіберіп сұрап жатад, сондай шығарсаңыздар деп. Біз мүмкіндігімзше сол архивтік дүниелерді іздеп тауып шығарып жатырмыз. Себебі ол... қазақ тілінің түсіндірме сөздігі деген бар, он бес томдық, үлкеен. Өте қымбат бір жағынан, бір жағынан оны кез келген адам ала алмайды, бір жағынан қазақ тілі кім үшін керек?
Нартай Әшім	▶	↑^йең бірінші сол ͡ ғазақ тілді ͡б̊із /^уөздөріміз үшүң ͡ ͡ герек↓///↑ дұрұс→// сауатты жазұу→// сауатты сөйлөу→// сөздөрді сауатты пайдаланұу↓///↑ ^уол үшүм ͡ банағы сөздүкті пайдаланұу мәденійеті ͡б̊олұу ͡герек↓///↑ сонұң электрондұ нұсқасын дайындап̊ шықтығ↓///↑ ͡ ^уол да ^йең бірінші ^уосұ жатқан дүнүйенің барлығы →//^йең бірінші ͡ғазақ тілім ͡ білмейтін адамға ͡ғазақ тілін ^уоқұтұу ^йемес мақ̊сат→// қазақ тілім ͡ білетін адамға ͡→// ғазақ̊ша сөйлөйтін →// ͡ ғазақ̊ша ^уойлайтын адамдардың ^уөздөр'үшүн ͡ герек↓///↑ ^уөз мәденійетіңді →// ^уөз мәденійетіңді шығармаларың арқылы түсүн ↓///↑тарыйхыңды түсүн сол тұлғалар арқылы →//шығармалар арқылы ↓///	↑^йең бірінші сол ͡ ғазақ тілді ͡б̊із /^уөздөріміз үшүң ͡ ͡ герек↓///↑ дұрұс→// сауатты жазұу→// сауатты сөйлөу→// сөздөрді сауатты пайдаланұу↓///↑ ^уол үшүм ͡ банағы сөздүкті пайдаланұу мәденійеті ͡б̊олұу ͡герек↓///↑ сонұң электрондұ нұсқасын дайындап̊ шықтығ↓///↑ ͡ ^уол да ^йең бірінші ^уосұ жатқан дүнүйенің барлығы →//^йең бірінші ͡ғазақ тілім ͡ білмейтін адамға ͡ғазақ тілін ^уоқұтұу ^йемес мақ̊сат→// қазақ тілім ͡ білетін адамға ͡→// ғазақ̊ша сөйлөйтін →// ͡ ғазақ̊ша ^уойлайтын адамдардың ^уөздөр'үшүн ͡ герек↓///↑ ^уөз мәденійетіңді →// ^уөз мәденійетіңді шығармаларың арқылы түсүн ↓///↑тарыйхыңды түсүн сол тұлғалар арқылы →//шығармалар арқылы ↓///	Ең бірінші сол қазақ тілді біз... өздеріміз үшін керек. Дұрыс, сауатты жазу, сауатты сөйлеу, сөздерді сауатты пайдалану. Ол үшін банағы сөздікті пайдалану мәдениеті болу керек. Соның электронды нұсқасын дайындап шықтық. Ол да ең бірінші осы жатқан дүниенің барлығы, ең бірінші қазақ тілін білмейтін адамға қазақ тілін оқыту емес мақсат, қазақ тілін білетін адамға, қазақша сөйлейтін, қазақша ойлайтын адамдардың өздері үшін керек. Өз мәдениетіңді, өз мәдениетіңді шығармаларың арқылы түсін. Тарихыңды түсін сол тұлғалар арқылы, шығармалар арқылы.
Нартай Әшім	▶	↑тыңда →//пайдалан →//сөздүктү пайдалан деген сыййақты дүнүйелер ↓///↑^йенді ͡б̊олашақта →//әрійне→// ͡ ғазақ̊станның ашық кітапқана жоб̊асым ͡ банағ'айтып кеткен «сандық қазақ̊стан» деген ұғұм ↓///↑сонұң бір ͡б̊өлүг'ійнтернеттегі →// ͡ геңістіктегі ͡ғазақ̊станның ^уөз ^уорнұ сандық↓///↑ сондұқтан ^уол →//әлемдег'ыыы / үлкөн жоб̊алардың үлгүсі ыы ↓///↑ ͡ ғазір ^йенді бұрұн ^йенді гүутөмберг сол алғашқ̊ы ͡гітапты мысалға ͡б̊асып̊ шығарып →// ͡пілімді солай тарататым ͡ болса ͡ ғазір ^йенді ͡гітаппен ^йемес электрондұ түрдө насыйхаттауға ͡б̊олатынын түсүнүу ͡герек ↓///↑шегара жоқ ↓///↑ауұл→// анау жаңа ͡ғалада немесе ͡б̊ейнеудө ^уотұрғам ͡ балалар ійнтернет ͡ пар ^уо жерде ͡↓///↑ гітаб̊ын ^уоқұб̊→// ^уөз^үнің мәденійетін түс^үніп ͡ тамый алады→// ^уөз^үне ^уөзү мақ̊сат қой'алады ↓///	↑тыңда →//пайдалан →//сөздүктү пайдалан деген сыййақты дүнүйелер ↓///↑^йенді ͡б̊олашақта →//әрійне→// ͡ ғазақ̊станның ашық кітапқана жоб̊асым ͡ банағ'айтып кеткен «сандық қазақ̊стан» деген ұғұм ↓///↑сонұң бір ͡б̊өлүг'ійнтернеттегі →// ͡ геңістіктегі ͡ғазақ̊станның ^уөз ^уорнұ сандық↓///↑ сондұқтан ^уол →//әлемдег'ыыы / үлкөн жоб̊алардың үлгүсі ыы ↓///↑ ͡ ғазір ^йенді бұрұн ^йенді гүутөмберг сол алғашқ̊ы ͡гітапты мысалға ͡б̊асып̊ шығарып →// ͡пілімді солай тарататым ͡ болса ͡ ғазір ^йенді ͡гітаппен ^йемес электрондұ түрдө насыйхаттауға ͡б̊олатынын түсүнүу ͡герек ↓///↑шегара жоқ ↓///↑ауұл→// анау жаңа ͡ғалада немесе ͡б̊ейнеудө ^уотұрғам ͡ балалар ійнтернет ͡ пар ^уо жерде ͡↓///↑ гітаб̊ын ^уоқұб̊→// ^уөз^үнің мәденійетін түс^үніп ͡ тамый алады→// ^уөз^үне ^уөзү мақ̊сат қой'алады ↓///	Тыңда, пайдалан, сөздікті пайдалан деген сияқты дүниелер. Енді болашақта, әрине, Қазақстанның ашық кітапхана жобасын банағы айтып кеткен «сандық Қазақстан» деген ұғым. Соның бір бөлігі интернеттегі, кеңістіктегі Қазақстанның өз орны, сандық. Сондықтан ол -әлемдегі ыыы... үлкен жобалардың үлгісі ыы. Қазір енді, бұрын енді Гутенберг сол алғашқы кітапты, мысалға, басып шығарып, білімді солай тарататын болса, қазір енді кітаппен емес, электронды түрде насихаттауға болатынын түсіну керек. Шекара жоқ. Ауыл, анау Жаңа қалада немесе Бейнеуде отырған балалар интернет бар о жерде. Кітабын оқып, өзінің мәдениетін түсініп дами алады, өзіне өзі мақсат қоя алады.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑толұқтай мүмкүншүлік ͡ пар дейсіз ғой↓///↑ қ: ↑әрійне →//әрійне ж: ↑мынау→// тал бесіктен жер ͡б̊есікке дейін үздүк̊сіз ^уөмүр ͡б̊ойұ ͡б̊ілім алұу ͡герек бүгүңгі заманда ͡ гелісесіз ғой↓///↑ қ: ↑^ырас→// ійә ͡ гелісеміз↓///↑ ж:↑ сонда ͡б̊ілім сапалы ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ^уоған да ͡гелісесіз ↓///↑^уосұ ^йекі талапқа ͡б̊үгүңгіде ͡б̊іс ͡ саймыз ͡б̊а →//жоқ па↓///	ж: ↑толұқтай мүмкүншүлік ͡ пар дейсіз ғой↓///↑ қ: ↑әрійне →//әрійне ж: ↑мынау→// тал бесіктен жер ͡б̊есікке дейін үздүк̊сіз ^уөмүр ͡б̊ойұ ͡б̊ілім алұу ͡герек бүгүңгі заманда ͡ гелісесіз ғой↓///↑ қ: ↑^ырас→// ійә ͡ гелісеміз↓///↑ ж:↑ сонда ͡б̊ілім сапалы ͡б̊олұуұ ͡герек↓///↑ ^уоған да ͡гелісесіз ↓///↑^уосұ ^йекі талапқа ͡б̊үгүңгіде ͡б̊іс ͡ саймыз ͡б̊а →//жоқ па↓///	Ж: Толықтай мүмкіншілік бар дейсіз ғой? Қ: Әрине, әрине. Ж. Мынау... тал бесіктен жер бесікке дейін үздіксіз өмір бойы білім алу керек бүгінгі заманда. Келісесіз ғой? Қ: Рас, иә келісеміз. Ж: Сонда білім сапалы болуы керек. Оған да келісесіз. Осы екі талапқа бүгінгіде біз саймыз ба, жоқ па?
Нартай Әшім	▶	қ: ↑ммм→// ^йенд'әлемдік ͡ пілім берүу жүйөсіне жауапт'адамдардың да→// ұйұмдардың да→// мына йүунөско ның 2015 жылдаң ͡ ͡ гейін ^уөз^үнің дамұу жоспарына ͡ғойұб̊ жатқан мақ̊сатының бірі →// ^уөмүр ͡б̊ақый ^уоқұ'ыыы / мәселесі ↓///↑себ̊еб̊і /айтып кеткендей→// дүнүйе ͡ гүндөлікті ^уөзгөріб̊ жатыр ↓///↑бұрұңғыдай бір мамандығ ͡ ^йелүу жыл тұрақты→// жетпіш ͡ ͡ шыл тұрақты ͡б̊олұп қала ͡б̊ермійд ↓///↑ ͡ гүндөлікті ͡б̊ір ^уөзгөрістер ͡б̊ар→// ͡ гүндөлікті ͡б̊із үйрөнүуүміз ͡ герек ↓///↑шетелдерд'үлкөн ͡ ғарт қарыйаларды ͡гомпьйұутөрге→// айтыйғ'үйрөтетін бағдарламалар ͡б̊ар↓///	қ: ↑ммм→// ^йенд'әлемдік ͡ пілім берүу жүйөсіне жауапт'адамдардың да→// ұйұмдардың да→// мына йүунөско ның 2015 жылдаң ͡ ͡ гейін ^уөз^үнің дамұу жоспарына ͡ғойұб̊ жатқан мақ̊сатының бірі →// ^уөмүр ͡б̊ақый ^уоқұ'ыыы / мәселесі ↓///↑себ̊еб̊і /айтып кеткендей→// дүнүйе ͡ гүндөлікті ^уөзгөріб̊ жатыр ↓///↑бұрұңғыдай бір мамандығ ͡ ^йелүу жыл тұрақты→// жетпіш ͡ ͡ шыл тұрақты ͡б̊олұп қала ͡б̊ермійд ↓///↑ ͡ гүндөлікті ͡б̊ір ^уөзгөрістер ͡б̊ар→// ͡ гүндөлікті ͡б̊із үйрөнүуүміз ͡ герек ↓///↑шетелдерд'үлкөн ͡ ғарт қарыйаларды ͡гомпьйұутөрге→// айтыйғ'үйрөтетін бағдарламалар ͡б̊ар↓///	Қ: Ммм... енді әлемдік білім беру жүйесіне жауапты адамдардың да, ұйымдардың да, мына ЮНЕСКО-ның 2015 жылдан кейін өзінің даму жоспарына қойып жатқан мақсатының бірі - өмір бақи оқу ыыы... мәселесі. Себебі, айтып кеткендей, дүние күнделікті өзгеріп жатыр. Бұрынғыдай бір мамандық елу жыл тұрақты, жетпіс жыл тұрақты болып қала бермид. Күнделікті бір өзгерістер бар, күнделікті біз үйренуіміз керек.Шетелдерде үлкен қарт -қарияларды компьютерге, АЙТИ-ға үйрететін бағдарламалар бар.
Нартай Әшім	▶	↑^уонұң барлығы ^йенді ͡б̊іздің тарапымыздан үйрөнүудү→// ͡гүндөлікті ^уөз^үмізге ^уөз^үміз мақ̊сат қойұудұ ͡ғажет ^йетет↓///↑ ^уосұғам ͡ бүгүңгі таңда жасалыб̊ жатқан ақпараттық технологұйалардың мүмкүндіктері→// ͡б̊арлығы да соғаң ͡ ͡гөмөктесед↓///↑ ыыы /^йең бастысы→// ^уон'үлкөн ͡гөлөмде →//машштабта жасау→// үлкөн мемлекеттік ͡тәрежед'адамдар →// мысалға /түс^үніп кез ͡гелген / мысалға →//пенсійәдағ'адамдардың ^уөзү жұмұссыз үйдө ^уотұрған→// ͡гүшү ͡гөп пойұнда →//шетел үунійверсійттерінде ^йемтійханды ͡ғаб̊ылдауға пенсійәдағ'адамдарды шақ^ырад↓///↑ себ̊еб̊і ^уолар тәртіпті сақтайд→// ^уолар сол жерд'әділдікті ͡ғамтамасыз ^йетеді ↓///↑^уолар сол жерде ↓///	↑^уонұң барлығы ^йенді ͡б̊іздің тарапымыздан үйрөнүудү→// ͡гүндөлікті ^уөз^үмізге ^уөз^үміз мақ̊сат қойұудұ ͡ғажет ^йетет↓///↑ ^уосұғам ͡ бүгүңгі таңда жасалыб̊ жатқан ақпараттық технологұйалардың мүмкүндіктері→// ͡б̊арлығы да соғаң ͡ ͡гөмөктесед↓///↑ ыыы /^йең бастысы→// ^уон'үлкөн ͡гөлөмде →//машштабта жасау→// үлкөн мемлекеттік ͡тәрежед'адамдар →// мысалға /түс^үніп кез ͡гелген / мысалға →//пенсійәдағ'адамдардың ^уөзү жұмұссыз үйдө ^уотұрған→// ͡гүшү ͡гөп пойұнда →//шетел үунійверсійттерінде ^йемтійханды ͡ғаб̊ылдауға пенсійәдағ'адамдарды шақ^ырад↓///↑ себ̊еб̊і ^уолар тәртіпті сақтайд→// ^уолар сол жерд'әділдікті ͡ғамтамасыз ^йетеді ↓///↑^уолар сол жерде ↓///	Оның барлығы енді біздің тарапымыздан үйренуді, күнделікті өзімізге өзіміз мақсат қоюды қажет етет. Осыған бүгінгі таңда жасалып жатқан ақпараттық технологиялардың мүмкіндіктері - барлығы да соған көмектесед. Ыыы, ең бастысы, оны үлкен көлемде, масштабта жасау, үлкен мемлекеттік дәрежеде адамдар, мысалға, түсініп... кез келген, мысалға, пенсиядағы адамдардың өзі жұмыссыз үйде отырған, күші көп бойында, шетел университтерінде емтиханды қабылдауға пенсиядағы адамдарды шақырад. Себебі олар тәртіпті сақтайд, олар сол жерде әділдікті қамтамасыз етеді. Олар сол жерде...
Нартай Әшім	▶	ж: ↑міне→// ͡ ғандай жақ̊сы ͡б̊ір ұс^ұныс ͡періп ^уотčұң ↓///↑^уос^ұны ^йескерсе ^йекен дейміз ↓///↑ қ:↑ ійә бізден ^йемтійхаң ͡ ͡ ғаб̊ылдағаң ͡ ͡ гезде / мысалға →//ішінде ^уотұрған манағы ͡б̊із ͡ горрұупсыйа дейміз→// тағысын тағы дейміз↓///↑ ^уол жерде пенсійәдағ'адамдарды тартčа ↓///↑^уолар тәртіп̊ сақтаса →//^уолар ^уөз^үнің шарұуасын'әділ→// себ̊еб̊і ^уолар алыб̊-жұлатын мәселелер де жоқ ↓///↑бұл да жақ̊сы мысал болар ^йеді деб̊ ^уойлмаймын↓///↑ ж: ↑нартай →//бүгүңгіде мынау болашақ бағдарламасының түлөгі ^іретінде →//мына жастар ^уөзүң сыййақт'адамдардан үлг'алғысы ͡ геледі ↓///↑сол сыййақты менің ͡ғойайын деб̊^уотұрған сұрағым бүгүн нартай ͡ ғандай ͡ гітап ^уоқұб̊ жүр ^йекен ↓///	ж: ↑міне→// ͡ ғандай жақ̊сы ͡б̊ір ұс^ұныс ͡періп ^уотčұң ↓///↑^уос^ұны ^йескерсе ^йекен дейміз ↓///↑ қ:↑ ійә бізден ^йемтійхаң ͡ ͡ ғаб̊ылдағаң ͡ ͡ гезде / мысалға →//ішінде ^уотұрған манағы ͡б̊із ͡ горрұупсыйа дейміз→// тағысын тағы дейміз↓///↑ ^уол жерде пенсійәдағ'адамдарды тартčа ↓///↑^уолар тәртіп̊ сақтаса →//^уолар ^уөз^үнің шарұуасын'әділ→// себ̊еб̊і ^уолар алыб̊-жұлатын мәселелер де жоқ ↓///↑бұл да жақ̊сы мысал болар ^йеді деб̊ ^уойлмаймын↓///↑ ж: ↑нартай →//бүгүңгіде мынау болашақ бағдарламасының түлөгі ^іретінде →//мына жастар ^уөзүң сыййақт'адамдардан үлг'алғысы ͡ геледі ↓///↑сол сыййақты менің ͡ғойайын деб̊^уотұрған сұрағым бүгүн нартай ͡ ғандай ͡ гітап ^уоқұб̊ жүр ^йекен ↓///	Ж: Міне, қандай жақсы бір ұсыныс беріп отсың. Осыны ескерсе екен дейміз. Қ: Иә, бізден емтихан қабылдаған кезде, мысалға, ішінде отырған манағы біз коррупция дейміз, тағысын тағы дейміз. Ол жерде пенсиядағы адамдарды тартса. Олар тәртіп сақтаса, олар өзінің шаруасына әділ, себебі олар алып-жұлатын мәселелер де жоқ. Бұл да жақсы мысал болар еді деп ойлмаймын. Ж: Нартай, бүгінгіде мынау "Болашақ" бағдарламасының түлегі ретінде, мына жастар өзің сияқты адамдардан үлгі алғысы келеді. Сол сияқты менің қояйын деп отырған сұрағым бүгін Нартай қандай кітап оқып жүр екен?
Нартай Әшім	▶	қ: ↑ыыы / ͡ғазір ^уөзүм / ыым →// бірнеше ͡гітап ^уоқ^ұуғ'ыыы / тырысам ↓///↑ ж: ↑бір жоб̊а ͡б̊ар ма сендерде →// ͡ғалай ^уоқұу ͡герек↓///↑ қандай ͡гітаптарға ͡ғызығұушұлұқ ͡пілдіресің ↓///↑соғам байланысты тоқтасаң ↓///↑ қ: ↑ ыыы / ^йенді дәл ͡ғазір мамандыққа ͡ғатысты ͡гітаптар ͡гөп ^уоқ^ұуға тырысамыз ↓///↑әрійне →// білім берүу саласы→// электрондұқ ͡пілім берүу саласы→// ыыы / ͡ғазір мына'ыыы сыйңгұуляри деген ұғұмдар ͡б̊ар ↓///↑бұл болашақта / мысалға / жасанд'ійнтелектіге байланысты ↓///↑^ірейл горзұуөйдүң ыыы / шығармаларын ^уоқ^ұуға тырысамыз ↓///↑^йенді ͡б̊ілім берүу саласында мүмкүндүгінше ͡ғазір ыыы / басқа мемлекеттердің тәж^ірійб̊есің ͡ ͡гөргүміз ͡гелед↓///	қ: ↑ыыы / ͡ғазір ^уөзүм / ыым →// бірнеше ͡гітап ^уоқ^ұуғ'ыыы / тырысам ↓///↑ ж: ↑бір жоб̊а ͡б̊ар ма сендерде →// ͡ғалай ^уоқұу ͡герек↓///↑ қандай ͡гітаптарға ͡ғызығұушұлұқ ͡пілдіресің ↓///↑соғам байланысты тоқтасаң ↓///↑ қ: ↑ ыыы / ^йенді дәл ͡ғазір мамандыққа ͡ғатысты ͡гітаптар ͡гөп ^уоқ^ұуға тырысамыз ↓///↑әрійне →// білім берүу саласы→// электрондұқ ͡пілім берүу саласы→// ыыы / ͡ғазір мына'ыыы сыйңгұуляри деген ұғұмдар ͡б̊ар ↓///↑бұл болашақта / мысалға / жасанд'ійнтелектіге байланысты ↓///↑^ірейл горзұуөйдүң ыыы / шығармаларын ^уоқ^ұуға тырысамыз ↓///↑^йенді ͡б̊ілім берүу саласында мүмкүндүгінше ͡ғазір ыыы / басқа мемлекеттердің тәж^ірійб̊есің ͡ ͡гөргүміз ͡гелед↓///	Қ: Ыыы, қазір өзім... ыыым... бірнеше кітап оқуға ыыы... тырысам. Ж: Бір жоба бар ма сендерде: қалай оқу керек? Қандай кітаптарға қызығушылық білдіресің? Соған байланысты тоқтасаң. Қ: Ыыы... енді дәл қазір мамандыққа қатысты кітаптар көп оқуға тырысамыз. Әрине, білім беру саласы, электрондық білім беру саласы, ыыы... қазір мынау ыыы... сингуляри деген ұғымдар бар. Бұл болашақта, мысалға, жасанды интелектіге байланысты. Рейл Корзуейдің ыыы... шығармаларын оқуға тырысамыз. Енді білім беру саласында мүмкіндігінше қазір ыыы... басқа мемлекеттердің тәжірибесін көргіміз келед.
Нартай Әшім	▶	↑^уол білім берүу саласындағы ͡гэн ^ұроб̊енсон сыййақт'үлкөм ͡ педагогтардың ͡гітаптарың ͡ ͡ғараб̊ жүрмүз ͡ғазір↓///↑^йенді ^уөз^үміздің мамандығымызға ͡ғатысты→// мен ^уөзүм ійнженер-механыйк ͡полғаннаң ͡ ͡гейін мұнай саласындағы →//ійнженер ͡б̊олғаннаң ͡ ͡гейін ^уөз^үміздің саламызға ͡ғатыст'ыыы / технійкалығ ͡дүнүйелерді ͡ғарап ^уотұрұуға тырысам↓///↑ ^йенді ^уолардың барлығы дерліг ͡ ыыы /ағылшын немесе ^уорұс тілдерінде↓///↑ ыыы /әрійне →//ыыы /^уоларды ͡ғазақ̊шағ'аударса ^уол ͡геремет ͡ полад↓///↑ мысалы стійвен хокұйңгтың шығармаларың ͡ғазақ̊шағ'аударса →// банағы ^ірейл гозвейдің де шығармаларың ͡ғазақ̊шағ'аударса ͡гүштү ͡б̊олар ^йеді деб̊ ^уойлайм↓///↑ ^уонда ^уол балалардың фантастыйка→// ^йенді ͡ғазақ̊ша фантастыйкалық кітап таб̊^ұудың ^уөзү ͡ғыйын↓///↑ ^йенді ғылымды ͡ғозғайтын→// дүнүйені ͡ғозғайтын сол фантастыйкалық̊ шығармалар ғой →//жасанд'ійнтект те /барлығы↓///↑ сондұқтан сол ͡гітаптардың барлығы ͡ғазақ̊ш'аударылса →// ыыы ͡/ғазақ ^уоқұрмандарына→// ͡ғазақ тілді ͡б̊алдарға шеттіл шекарасын ашар ^йедік деб̊ ^уойлайм↓///	↑^уол білім берүу саласындағы ͡гэн ^ұроб̊енсон сыййақт'үлкөм ͡ педагогтардың ͡гітаптарың ͡ ͡ғараб̊ жүрмүз ͡ғазір↓///↑^йенді ^уөз^үміздің мамандығымызға ͡ғатысты→// мен ^уөзүм ійнженер-механыйк ͡полғаннаң ͡ ͡гейін мұнай саласындағы →//ійнженер ͡б̊олғаннаң ͡ ͡гейін ^уөз^үміздің саламызға ͡ғатыст'ыыы / технійкалығ ͡дүнүйелерді ͡ғарап ^уотұрұуға тырысам↓///↑ ^йенді ^уолардың барлығы дерліг ͡ ыыы /ағылшын немесе ^уорұс тілдерінде↓///↑ ыыы /әрійне →//ыыы /^уоларды ͡ғазақ̊шағ'аударса ^уол ͡геремет ͡ полад↓///↑ мысалы стійвен хокұйңгтың шығармаларың ͡ғазақ̊шағ'аударса →// банағы ^ірейл гозвейдің де шығармаларың ͡ғазақ̊шағ'аударса ͡гүштү ͡б̊олар ^йеді деб̊ ^уойлайм↓///↑ ^уонда ^уол балалардың фантастыйка→// ^йенді ͡ғазақ̊ша фантастыйкалық кітап таб̊^ұудың ^уөзү ͡ғыйын↓///↑ ^йенді ғылымды ͡ғозғайтын→// дүнүйені ͡ғозғайтын сол фантастыйкалық̊ шығармалар ғой →//жасанд'ійнтект те /барлығы↓///↑ сондұқтан сол ͡гітаптардың барлығы ͡ғазақ̊ш'аударылса →// ыыы ͡/ғазақ ^уоқұрмандарына→// ͡ғазақ тілді ͡б̊алдарға шеттіл шекарасын ашар ^йедік деб̊ ^уойлайм↓///	Ол білім беру саласындағы Кэн Робенсон сияқты үлкен педагогтардың кітаптарын қарап жүрміз қазір. Енді өзіміздің мамандығымызға қатысты, мен өзім инженер-механик болғаннан кейін мұнай саласындағы, инженер болғаннан кейін өзіміздің саламызға қатысты ыыы... техникалық дүниелерді қарап отыруға тырысам. Енді олардың барлығы дерлік ыыы... ағылшын немесе орыс тілдерінде. Ыыы... әрине, ыыы... оларды қазақшаға аударса, ол керемет болад. Мысалы, Стивен Хокингтың шығармаларын қазақшаға аударса, банағы Рейл Козвейдің де шығармаларын қазақшаға аударса күшті болар еді деп ойлайм. Онда ол балалардың фантастика... енді қазақша фантастикалық кітап табудың өзі қиын. Енді ғылымды қозғайтын, дүниені қозғайтын сол фантастикалық шығармалар ғой, жасанды интект те - барлығы. Сондықтан сол кітаптардың барлығы қазақша аударылса, ыыы... қазақ оқырмандарына, қазақ тілді балдарға шеттіл шекарасын ашар едік деп ойлайм.
Нартай Әшім	▶	ж: ↑ммм→// ійә→// сұрайын деб̊^йедім балаға ͡б̊айланысты →//^уонұ жаңа жауап ͡періп кеттің ^уөзүң ↓///↑ал→// нартай інім →//мында ͡геліп ͡пүгүңгі ͡б̊іздің ͡гөзқарас ͡пағларламасына ^йерек̊ше сұқбат ͡пергеніңе ͡гөп ^ырақмет ↓///↑жұмұста сәттілік тілейм↓///↑қ: ^ырақмет↓///	ж: ↑ммм→// ійә→// сұрайын деб̊^йедім балаға ͡б̊айланысты →//^уонұ жаңа жауап ͡періп кеттің ^уөзүң ↓///↑ал→// нартай інім →//мында ͡геліп ͡пүгүңгі ͡б̊іздің ͡гөзқарас ͡пағларламасына ^йерек̊ше сұқбат ͡пергеніңе ͡гөп ^ырақмет ↓///↑жұмұста сәттілік тілейм↓///↑ қ: ^ырақмет↓///	Ж: Ммм, иә, сұрайын деп едім балаға байланысты, оны жаңа жауап беріп кеттің өзің. Ал, Нартай інім, мында келіп бүгінгі біздің "Көзқарас" бағларламасына ерекше сұқбат бергеніңе көп рақмет! Жұмыста сәттілік тілейм! Қ: Рақмет!
Нартай Әшім	▶	ж: ↑жеміс тілейм↓///↑ қ: ↑^ырақмет ↓///↑ ж: ↑хакім аб̊ай ^уөз^үнің бір ғара сөзүнде адам адамнан ақыл→// білім→// ар →//мінез дегендермен ғана ^уозб̊ақ ͡теген ^йекен↓///↑ ^уолай болса→// білімді жастарымыз ͡гөп ͡полсұн деген нійетпен мен сіздермең ͡ ͡ғоштасам↓///	ж: ↑жеміс тілейм↓///↑ қ: ↑^ырақмет ↓///↑ ж: ↑хакім аб̊ай ^уөз^үнің бір ғара сөзүнде адам адамнан ақыл→// білім→// ар →//мінез дегендермен ғана ^уозб̊ақ ͡теген ^йекен↓///↑ ^уолай болса→// білімді жастарымыз ͡гөп ͡полсұн деген нійетпен мен сіздермең ͡ ͡ғоштасам↓///	Ж: Жеміс тілейм! Қ: Рақмет! Ж: Хакім Абай өзінің бір қара сөзінде "адам адамнан ақыл, білім, ар, мінез дегендермен ғана озбақ" деген екен. Олай болса, білімді жастарымыз көп болсын деген ниетпен мен сіздермен қоштасам.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Н Аманқосов: ↑ мен біріншіден / ^уосы маңқыстау ^уоблысы →// қарағай ауданы →// бұрыңғы қарақұдық сабқозы / кәзір бостан ауылында / дүнүйеге гелдім↓/// ↑бірмыңтоғызжүз / жетпістоғызыншы жылы ↓ /// ↑ійә / кәзіргі таңда / ^уөзен мұнай газ мекемесінде / жұмыс атқарып атырмын // бжб мекемесінде ↓ /// ↑ ы-ы : ^уосы / қышқыл мышқыл / бағдарламасына шақырғаныңызға / көп-көп рахмет↓ ///	Н Аманқосов: ↑ мен / біріншіден / ^уосұ / маңғыстау ^уоблұсұ →// қарағай ауданы →// бұрұңғұ / қарақұдұқ̊ ͡ сабқозұ / қәзір / б̊остан ͡ ауұлұнда / дүн^үйөгө ͡ гелдім ↓ /// ↑ бірмың ͡ тоғұжжүз /жетпістоғұзұншы ͡ жылы // ійә / қәзіргі таңда / ^уөзөн мұнайгаз мекемесінде / жұмұс атқарыб̊ ͡ жатырмын ↓ /// ↑ бжб̊ мекемесінде ↓ /// ы-ы: ^уосұ / қышқ̊ыл ͡ мышқ̊ыл /бағдарламасына шақырғаныңызға / көп-көп ^ырахмет ↓ ///	Н. Аманқосов: Мен біріншіден осы Маңғыстау облысы, Қарағай ауданы, бұрынғы Қарақұдық совхозы қазіргі Бостан ауылында дүниеге келдім. 1979 жылы кәзіргі таңда КазМұнайГаз мекемесінде жұмыс атқарып жатырмын. БЖБ мекемесінде. Осы "Қышқыл мысқыл" бағдарламасына шақырғаныңызға көп-көп рақмет.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑бұл бағдарламаны / көріп тұрам арасында↓/// ↑жійі қарап тұратын бағдарламам↓/// ↑ бұл ^йенді / бағдарламаның ^йенді бағыты / жалпы / шалдардың тауып айтқан әңгімелеріғо↓/// ↑ ійә →// сосын ^уөзіміз кішкене / ауылда ^уөскесін / ^уоның үстіне / мына шалдардың әңгімесін тыңдап ^уөскесін // ^уосындай сөздерді / көп қарап тұрамыс↓/// ↑ қызығып / ^йелге айтып жүреміс ійә↓/// Ж: ↑ ^йенді / жақсы ↓ ///	↑ бұл бағдарламаны / көрүп ͡ тұрамын / арасында ↓ /// ↑ жійі ͡ ғарап ͡ тұратым ͡ бағдарламам↓/// ↑ бұл ^йенді / бағдарламаның ^йенді ͡ б̊ағыты / жалпы / шалдардың тауұб̊ ͡ айтқан әңгімелеріғой↓/// ↑ ійә →// сосұн / ^уөзүмүз ͡ гішкене / ауұлда ͡ өскөсүн →// ^уонұң ͡ үстүнө / мына шалдардың әңгімесін тыңдап ^уөскөсүн // ^уосұндай сөздөрдү / көп қарап тұрамыз↓/// ↑ қызығып / ^йелг'айтып жүрөмүз/ ійә↓/// ж: ↑ ^йенді / жақ̊с'↓ ///	Бұл бағдарламаны көріп тұрамын арасында. Жиі қарап тұратын бағдарламам. Бұл енді бағдарламаның бағыты жалпы шалдардың тауып айтқан әңгімелері ғо. Иә, сосын өзіміз кішкене ауылда өскесін, оның үстіне мына шалдардың әңгімесін тыңдап өскесін осындай сөздерді көп қарап тұрамыз. Қызығып елге айтып жүреміз иә. Ж: Енді жақсы.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Н.Аманқосов: ↑^ырақмет / сөз бергеніңізге↓/// ↑ бірінші нұреке / сенің бір ^уөзіңнің / әңгімеңнен бастайын деп ^уотырмын↓/// ↑ ы: / ійә / ^уосы ^йекіміңбесінші жылдардың жобасында / ^уосы қасымыздағы / жолдас жігіттер бәрі білет↓/// ↑ біздің ауылда / кешшіжар ^уүттібай деген шалдың баласы үйлент // бүркіт деген↓/// ↑ менің жійенім ↑ сенің ағаң↓/// ↑ соның тойында / катай дейтін / ағасының үйінде ^уотырық↓/// ↑ соомен↑ / жұма дейтін // немере інім бар // бір адамның ана бір / жасына денесі сай болмайтын↑ // кез боладығо↓/// ↑ ана жігіт сондай кез ^йед↓/// ↑ ірі толық келген↓///	Н.Амаңқосов: ↑ ^ырақмет / сөз ͡ б̊ергеніңізге ↓/// ↑ бірінші нұреке / сенің бір ^уөзүңнүң / әңгімеңнем ͡ бастайын ͡ деп ͡ отұрмұн ↓/// ↑ ы / ійә / ^уосұ / ^йекімыңбесінші жылдардың ͡ жоб̊асында / ^уосұ қасымыздағы / жолдаш ͡ шігіттер ͡ б̊әрі ͡ б̊іледі ↓ /// ↑ біздің ͡ ауұлда / кешшіжар ^уүттүб̊ай деген шалдың балас'үйлөнөдү // бүркүт ͡ деген ↓ /// ↑ менің жійенім ↑ сенің ағаң ↓ /// ↑ сонұң тойұнда / катай дейтін / ағасының ͡ үйүндө ^уотұрмұз ↓ /// ↑ сонұмен ↑ / жұма дейтін // немер'інім бар // бір адамның ана ͡ б̊ір / жасына денесі / сай болмайтын ↑ // кез ͡ б̊олады ͡ ғой ↓ /// ана жігіт / сондай ͡ гез ͡ еді↓/// ↑ ірі / толұқ келген ↓ ///	Н. Аманқосов: Рақмет сөз бергеніңізге. Бірінші, Нұреке сенің бір өзіңнің әңгімеңнен бастайын деп отырмын. Иә, осы 2005 жылдардың жобасында осы қасымыздағы жолдас жігіттер бәрі біледі. Біздің ауылда Кешшіжар Үттібай дейтін шалдың баласы үйленді, Бүркіт деген. Менің жиенім. Сенің ағаң. Соның тойында Қатай дейтін ағасының үйінде отырық. Сонымен Жұма дейтін немере інім бар, бір адамның ана бір жасына денесі сай болмайтын кез болады ғо. Ана жігіт сондай кез еді. Ірі толық келген.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ соны / нұрлан ^уотырып сұрады↓/// ^йенді ана / ^уойлағанғо // мына балдардың арасында // үлкен жігіт неғып жүр ^йекен деп // ^уойлап қалған шығар ↓ /// ↑ аға сіз / қай жылғысың ↑// деп ^йет / жетпістоғыз дейт↓/// ↑ кішкене / ^уотырып-отырып / мыңсегіжжүз ба ↑// деп сұрадығо↓/// ↑ жоқ / мыңтоғыжжүз деп / күлді ана жігіт↓/// ↑ мыңсегүжжіз дегенде / не дер ^йедің деп ^йет ↑// ійсатай мен махамбеттің кластасы ^йемессіңба ↑// деп // айтайын деп жатыр ͡ едім депті↓///	↑ сонұ / нұрлан ^уотұрұп̊ ͡ сұрады ↓ /// ↑ ^йенді / ана / ^уойлағаң ͡ ғой // мына ͡ б̊алалардың арасында // үлкөн жігіт неғыб̊ ͡ жүр ͡ екен деп / ^уойлап ͡ қалған ͡ шығар ↓ /// ↑ аға сіз / қай жылғысың деп ͡ еді // шетпістоғұз дейді↓/// ↑ кішкене / ^уотұрұп/ ^уотұрұп / мыңсегіжжүз ͡ б̊е ͡ деп / сұрады ͡ ғой↓/// ↑ жоқ / мыңтоғұжжүз ͡ деп ͡ күлдү / ана жігіт↓/// ↑ мыңсегүжжүз дегенде / не дер ^йедің ͡ деп ͡ еді ↑// ійсатай мен махамбеттің ͡ гластасы ^йемессің ͡ бе ͡ деп // айтайын деп / жатыр ͡ едім депті↓///	Соны Нұрлан отырып сұрады. Енді ана ойлаған ғо мына балдардың арасында үлкен жігіт неғып жүр екен деп ойлап қалған шығар: - Аға, сіз қай жылғысың? - деп еді. 79, - дейді. Кішкене отырып-отырып: - 1800 ба? - деп сұрады ғо. - Жоқ, 1900, - деп күлді ана жігіт. - 1800 дегенде не дер едің? - деп еді, Исатай мен Махамбеттің класстасы емессің ба? - деп айтайын деп жатыр едім депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ осы нұрланның / ^уөзінің әңгімесінен / бастап ͡ отырмын↓/// ↑ ійә / мынау ^йенді / жаңағы / қадыр мырзалійіп ағамыздың бір / сөзі барғо↓/// ↑ періште / пенде періштелер тұуралы айтып жатқан жоқпын // пенделер тұуралы айтамыс / ійә↓/// ↑ ^уоған ͡ ішкім ^йенді ^іренжімес / ійә↓/// ↑байағы бір / ауылда бір / тамада алпысбай дейтін ағамыз болт↓///	↑ ^уосұ нұрланның / ^уөзүнүң әңгімесінен / бастап ͡ отұрмұн↓/// ійә / мынау ͡ енді / жаңағы / қәдір мырзалыйіб̊ ͡ ағамыздың бір / сөзү ͡ б̊арғой↓/// ↑ періште / пенде періштелер тұуралы / айтыб̊ ͡ жатқан ͡ жоқпұн // пенделер тұуралы / айтамыз / ійә↓/// ↑ ^уоған ^йенді / ^йешкім ^йенді ^іренжімес / ійә↓/// ↑ байағы ͡ б̊ір / ауұлда ͡ б̊ір / тамада / алпысбай дейтін ағамыз ͡ б̊олдұ ↓ ///	Осы Нұранның өзінің әңгімесінен бастап отырмын. ия мынау енді жаңағы Қадір Мырзалиев ағамыздың бір сөзі бар ғо. Періште, пенде, періштелер туралы айтып жатқан жоқпын пенделер туралы айтамыз, иә. Оған ешкім енді ренжімес ия. Баяғыда бір ауылда бір тамада Алпысбай дейтін ағамыз болды.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ дәулеталы ма↑/// Н.Аманқосов: ↑ы-ы : дәулеталы / со бір жерде / абайламай қалып / әңгіме'айтыпты↓/// ↑ мына абайламай сөйлеген атылмай↓/// Ж: ↑ ауырмай↓///	Ж: ↑ дәулөталы ма ↑ /// Н.Амаңқосов: ы-ы : дәулөталы / сол ͡ б̊ір ͡ жерде / аб̊айламай ͡ ғалып / әңгім'айтыпты ↓ /// ↑мына / аб̊айламай ͡ сөйлөгөн / атылмай / Ж: ↑ауұрмай↓///	Ж: Дәулеталы ма? Н. Аманқосов: Ы-ыы, Дәулеталы сол бір жерде абайламай қалып әңгіме айтыпты. Мына "абайламай сөйлеген, атылмай. Ж: Ауырмай.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Н. Аманқосов: ↑ ауырмай ^уөлет деген // бір тойды басқарып тұрғанда // ақтаудан келген аштар // жетібайдан келген жындылардан тайақ жеп қапты↓/// ↑ содан / тайақ жеп қалмайық ^йенді // абайлап ^уотырайық↓/// ↑ абайлап сөйлеп ^уотырайық↓/// ↑ мен ^йенді / маңқыстауда / белгілі матайшаріп дейтін кісінің / немересімін↓/// Ж: ↑ білеміз / ійә↑///	Н. Амаңқосов: ↑ ауұрмай ^уөлөдү ͡ деген ↓ /// ↑ бір тойдұ ͡ б̊асқарып ͡ тұрғанда // ақтаудаң ͡ гелген ͡ аштар // жетіб̊айдаң ͡ гелген жындылардан тайағ ͡ жеп ͡ қалыпты↓/// ↑ содан / тайағ ͡ жеп қалмайық ^йенді // аб̊айлап ^уотұрайық ↓ /// аб̊айлап̊ ͡ сөйлөп ^уотұрайық↓/// мен ^йенді / маңғыстауда / белгілі матайшаріп дейтің ͡ гісінің / немересімін ↓ /// ж: ↑ білеміз / ійә↑///	Н. Аманқосов: ауырмай өледі" деген бір тойды басқарып тұрғанда Ақтаудан келген аштар Жетібайдан келген жындылардан таяқ жеп қалыпты. Содан таяқ жеп қалмайық енді абайлап отырайық. Абайлап сөйлеп отырайық. Мен енді Маңғыстауда белгілі Матайшаріп дейтін кісінің немересімін. Ж: Білеміз, иә?
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ ^уосы маңқыстаудың / байырғы қалқы // жалпы жақсы таныйт↓/// ↑ жаңағы ^уонымен замандас болған адамдар бар↓/// ↑ ^уоның әңгімесін / ^йестіген адамдар бар↓/// ↑ соны бір / ^уөзімнің әкемнің бір / әңгімелерінен бастайын↓/// ↑ біргүні / мен ^йенді / мына шарұуа ^уотпасында дүнійеге гелдім↓/// ↑ әкем қойшы болт / ^уөмір бақый // кеңес дейтін кісі↓/// ↑ сол / біздің ауылға / бір гездері сапқоздың кезі // мына шарұуаны қарауға / шоқмақыр дейтін кісі болт // байағы ауыл шаруашылығына↓/// ↑ мына дәрігерлердің бастығы ↓ /// ↑ шоқмақырдың / жаңадан келген кезі көрінет ↓ ///	Қ: ↑ ^уосұ маңғыстаудұң / байырғы ͡ ғалқы // жалпы / жақ̊сы таныйды↓/// ↑ жаңағы / ^уонұмен замандас ͡ полған адамдар ͡ б̊ар↓/// ↑ ^уонұң әңгімесін / ^йестіген адамдар ͡ б̊ар↓/// ↑ сонұ ͡ б̊ір / ^уөзүмнүң әкемнің бір / әңгімелерінем ͡ бастайын↓/// біргүнү / мен ^йенді / мына шарұу'отпасында дүнүйөгө ͡ гелдім↓/// ↑ әкем қойшұ ͡ б̊олдұ / ^уөмүрб̊ақый // кеңес ͡ тейтің ͡ гісі↓/// ↑ сол / біздің ауұлға / біргездері сапқоздұң ͡ гезі // мына шарұуаны қарауға / шоқмақыр дейтің гісі ͡ б̊олдұ // байағы / ауұлшарұуашылығына ↓ /// ↑ мына дәрігерлердің бастығы ↓ /// ↑ шоқмақырдың / жаңадаң ͡ гелгең ͡ гезі ͡ гөрүнөдү ↓ ///	Қ: Осы Маңғыстаудың байырғы халқы жалпы жақсы таниды. Жаңағы бұрынғы замандас болған адамдар бар. Оның әңгімесін естіген адамдар бар. Соны бір өзімнің әкемнің бір әңгімелерінен бастайын. Бір күні мен енді шаруа отбасында дүниеге келдім. Әкем қойшы болды өмір бақи, Кеңес дейтін кісі. Сол біздің ауылға бір кездері совхоздың кезі мына шаруаны қарауға Шоқмақыр дейтін кісі болды, баяғыда ауыл шаруашылығында. Мына дәрігерлердің бастығы. Шоқмақырдың жаңадан келген кезі көрінеді.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сонымен ауылға шоқмақыр келіпті ↓ /// ↑ соны ^йенді / сапқоздың басшылары бар //↑ әкеп шоқмақырды / таныстырып атыр дейт ↑// ^йенді аралап болғаннан кейін ↓ /// ↑ мынау ^уорыс ұлтұнұң ^уөкілі / мійхайыл шоқмақыр дейтін кісі дейт↓/// сонда / біздің шал айтат дейт // жаңағы шәкең ^уорыста / парійкмахер дегенді ^йестіп ^йедім // шоқмақыр дегенді бірінші ^і рет ^йестіп тұрм деп ↓ /// сонда шоқмақыр айтыптығо // ай шайтан шал / бәрін біліп тұр / деп айтат / дейт↓ ///	↑ сонұмен / ауұлға шоқмақыр ͡ гелібді↓ /// ↑ сонұ ^йенді / сапқоздұң башшылары ͡ б̊ар ↑// әкеп / шоқмақырды / таныстырыб̊ ͡ жатыр ͡ дейді ͡ енді ↑// аралап полғаннаң ͡ гейін ↓ /// ↑ мынау / ^уорұс ͡ ұлтұнұң ͡ өкүлү / мійхайыл шоқмақыр дейтің ͡ гісі дейді ↓ /// ↑ сонда / біздің шал айтады дейді // жаңағы шәкең ↓ /// ↑ ^уорұста / парійкмахер дегенді / ^йестіб̊ ͡ едім // шоқмақыр дегенді / бірінші ^ірет / ^йестіп ͡ тұрмын ↑// деп ↓/// ↑ сонда / шоқмақыр айтыпты ͡ ғой ↓ /// ↑ ай / шайтаншал / бәрім ͡ біліп тұр / деп // айтады ͡ дейді↓///	Сонымен ауылға Шоқмақыр келіпті. Соны енді совхоздың басшылары бар, әкеп Шоқмақырды таныстырып жатыр дейді, енді аралап болғаннан кейін: - Мынау орыс ұлтының өкілі Михаил Шоқмақыр дейтін кісі, - депті. Сонда біздің шал айтады дейді, жаңағы Шәкең: - Орыста парикмахер дегенді естіп едім Шоқмақыр дегенді бірінші рет есітіп тұрмын, - деп. Сонда Шоқмақыр айтыпты ғой: - Ай, шайтан шал, бәрін біліп тұр, - деп айтады, дейді.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ біз ^йенді мына / қарақұдұқ →// сенек / біз сол айналада ^уөсіп-өнгесін // сол ^йенді / сол жердің шалдарының әңгімелерінен айтып ^уотырайық ↓ /// ↑ мына біздің ауылда / байбоз атандай дейтін // шал бар →// сенекте↓/// ↑^уол шал да / былай / көп сөйлемейт → // сөйлесе / қатты сөйлейтін шал↓/// ↑ содан / біргүні // бір түйесін сойып →// бөлік таратыпты↓/// ↑ бөлік барғо → // бередіғой → // ауыл көршілерге береді↓/// Ж: ↑ ^уон ^йекі жілік ↓ ///	↑ біз ^йенді мына / қарақұдұқ →// сійнек / біз / сол айналада ^уөсүп-өңгөсүн // сол ^йенді / сол жердің шалдарының әңгімелерінен айтып ^уотұрайық ↓/// ↑ мына / б̊іздің ͡ ауұлда / байб̊оз атантай дейтін // шал бар →// сійнекте↓/// ↑ ^уол шал ͡ да / былай / көп̊ ͡ сөйлөмөйдү →// сөйлөсө / қатты ͡ сөйлөйтүн ͡ шал↓/// ↑ содан / біргүнү // бір түйөсүн ͡ сойұп →// бөлүк ͡ таратыпты ↓ /// ↑ бөлүк барғой → // береді ͡ ғой ↓ /// ↑ ауұл / көршүлөрге ͡ б̊ереді↓/// ж: ↑ ^уонекі жілік ↓ ///	Біз енді мына Қарақұдық, Сенек біз сол айналада өсіп-өнгесін енді сол жердің шалдарының әңгімелерінен айтып отырайық. Мына біздің ауылда Байбоз Атантай дейтін шал бар, Сенекте. Ол шал да былай көп сөйлемейді, сөйлесе қатты сөйлейтін шал. Содан бір күні бір түйесін сойып, бөлік таратыпты. Бөлік бар ғо, береді ғой ана ауыл көршілерге береді. Ж: 12 жілік.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ ійә → // ^уонекі жілік↓/// ↑ ^уонекі жілігін / ^уонекі үйге бөліп берет↓/// ↑ ^уонекі жілігін бөліп бергеннен гейін // бір ауылдың шалы / атын айтпайақ қойайық↓/// ↑ ійә негізі / ^уо шалдыңда атын білеміс↓/// ↑ жәйләп / бір ай ^уөтет↓/// ↑ бөліктің ақшасы келмейт↓/// ↑ ^йек'ай ^уөтет // келмейт↓/// ↑ бір жылға кетіп қалт // бөліктің ақшасы ↓ ///	Қ: ↑ ійә → // ^уонекі жілік↓/// ↑ ^уонекі жілігін / ^уонек'үйгө / бөлүп ͡ переді↓/// ↑ ^уонекі жілігін / бөлүп ͡ пергеннең ͡ гейін // бір ауұлдұң шалы / атын айтпайақ ͡ қойайық↓/// ↑ ійә / негізі / ^уо шалдың ͡ да негізі / атын білеміз↓/// ↑ жәйлап / бір ай ^уөтөдү↓/// ↑ бөлүктүң ͡ ақ̊шасы ͡ гелмейді↓/// ↑ ^йек'ай ͡ өтөдү // келмейді↓/// ↑ бір жылға ͡ гетіп қалды // бөлүктүң ͡ ақ̊шасы ↓ ///	Қ: Иә, 12 жілік. 12 жілігін 12 үйге бөліп береді. 12 жілігін бөліп бергеннен кейін бір ауылдың шалы атын айтпай-ақ қояйық. Иә негізі ол шалдың да атын білеміз. Жайлап 1 ай өтеді. Бөліктің ақшасы келмейді. 2 ай өтеді келмейді. 1 жылға кетіп қалды бөліктің ақшасы.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ содан / бір жылдаң гейін → // ^йенді / қарыз адам / қанша дегенмен жүре алмайдығо↓/// ↑ атекең^уосы / бұл жолы / сұрамайтын болдығо → // не де болса↓/// ↑ ^уөзім барайыншы деп → // үйіне барып → // атеке ↑ / мынау / байағы бөліктің ақшасы → // деп беріп жатса → // неге асықтың → // қойшеке неге асықтың ↑// дептіғо↓/// ↑ неге асықтың / қойшеке // жүре тұрмадыңба ↑// дегендей ↑// қылғанғо↓///	↑ содан / бір жылдаң ͡ гейін / ^йенді / қарыз адам / қанша ͡ дегеммен / жүр'алмайды ͡ ғой ↓/// атекең ^уосұ / бұл жолұ / сұрамайтым ͡ болдұ ͡ ғой // не ͡ де ͡ б̊олса↓/// ^уөзүм барайыншы деп // үйүнө ͡ б̊арып →// атеке ↑ / мынау / байағы ͡ б̊өлүктүң ͡ ақ̊шасы деп // беріб̊ ͡ жатčа →// нег'асықтың / қойшеке / нег'асықтың // дептіғо↓/// нег'асықтың / қойшеке // жүрө тұрмадың ͡ ба / дегендей ͡ ғылғаң ͡ ғой↓///	Содан 1 жылдан кейін, енді қарыз адам қанша дегенмен жүре алмайды ғой. Атекең осы бұл жолы сұрамайтын болды ғой, не де болса да өзім барайыншы деп үйіне барып: - Атеке, мынау баяғы бөліктің ақшасы, - деп беріп жатса, - Неге асықтың, Қойшеке, неге асықтың? - депті ғо. Неге асықтың Қойшеке жүре тұрмадың ба? - дегендей қылған ғо.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ енді / содан жәәгі / сол бір ат'екеңнің бір / әңгімесі ғо → // ^усол ^йесімде қалған↓/// ↑ ^уодан гейін бір / нійтон дейтін бір жігіт бар → // сенектің басында → / ^ұруы тоқабай → / шоңайдың жійені↓/// ↑ бұл жігіт те сөйлесе / қатты сөйлейтін жігіт↓/// ↑ тілі ^ұудай →// бірақ ^йенді / ^уол жігіттер былай / жәңегі / бір көпшіліктің ішіне кіріп // ійлій болмаса бір жерде бір қатты сөйлемейт↓/// ↑ сөйлесе бірақ →// әйтеуір	↑ ^йенді / содан жаңағы → // сол бір ат'екеңнің бір / әңгімесі ғой → // ^уосұ ͡ уақытта / ^йесімде ͡ ғалған↓/// ↑ ^уодан ͡ гейім ͡ бір / нұйтон дейтім ͡ бір / жігіт ͡ пар → // сійнектің басында → // ^ұрұуұ тоқаб̊ай → // шоңайдың жійені↓/// ↑ бұл жігіт ͡ те сөйлөсө / қатты сөйлөйтүн жігіт↓/// ↑тілі ͡ ұудай →// бірақ ^йенді / ^уол жігіттер ͡ б̊ылай / жаңағы / бір ͡ гөп̊шүлүктің ішіне ͡ гіріп // іили ͡ б̊олмаса / б̊іржерде ͡ б̊ір / қатты ͡ сөйлөмөйді↓/// ↑ сөйлөсө / б̊ірағ ͡ әйтеуүр	Енді содан жаңағы, сол бір Атаекеңнің бір әңгімесі ғой, сол есімде қалған. Одан кейін Нитон дейтін бір жігіт бар, Сенектің басында, руы тоқабай, Шоңайдың жиені. Бұл жігіт те сөйлесе қатты сөйлейтін жігіт. Тілі удай, бірақ енді ол жігіттер жаңағы бір көпшіліктің ішіне кіріп или болмаса бір жерде бір қатты сөйлемейді. Сөйлесе бірақ, әйтеуір
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ ^уөзінің ^уортасы бар↓/// Қ: ↑ ^уөзінің ^уортасында / ^уөзінікін жібермейт↓/// ↑ содан / сійнектің басында / жетпісүш / жетпістөрттің жігіттері // әңгіме айтып атқанғо↓/// ↑ әрмійә тұуралы →// әрмійадан келіп атқан / кездері гөрінет↓/// ↑ содан бій деп айтып атыр дейт →// мен әрмійада / анада болдым →// мынада болдым↓///	ж: ↑ ^уөзүнүң ^уортасы ͡ ͡ б̊ар↓/// қ: ↑ ^уөзүнүң ͡ ортасында / ^уөзүнүкін ͡ жіб̊ермейді↓/// ↑ содан / сійнектің басында / жетпісүш / жетпістөрттүң жігіттері // әңгім'айтып жатқаң ͡ ғой↓/// ↑ әрмійә тұуралы →// әрмійадаң ͡ геліб̊ ͡ жатқаң ͡ гездері / көрүнөдү↓/// ↑ былай ͡ деп / айтыб̊ ͡ жатыр ͡ дейді // мен әрмійада / анада ͡ болдұм →// мынада ͡ б̊олдұм↓///	Ж: Өзінің ортасы бар. Қ: Өзінің ортасында өзінікін жібермейді. Сол Сенектің басында 73-74-тің жігіттері әңгіме айтып жатқан ғо. Армия туралы, армиядан келіп жатқан кездері көрінеді. Содан би деп айтып атыр дейді: - Мен армияда анада болдым, мынада болдым.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ әрмійада бійттік →// сүйттік →// мақтана бередіғо // адам болғанан / кейің↓/// ↑ содан / қарап тұрып →// пәленше ↑ / сен әрмійада қайда болдың ↑ / деп сұрапты // жаңағы нйұутон бір жігіттен↓/// ↑ ^уоның атын да білем →// ^уол жігіттің атын / айтпайақ қойайын↓/// ↑ атырауда →// деп айтат дейт // жаңағы жігіт та↓/// ↑ ^уо біздің / қарамайаның ^уөрісінде болған ^йекенсіңғо →// деп айтат дейт↓///	↑әрмійәда ͡ б̊ійттік →// сүйттүк ͡ деп →// мақтана ͡ б̊ереді ͡ ғой // адам болғанан / кейін↓/// ↑ содан / қарап ͡ тұрұп →// пәленше ↑/ сен әрмійәда ͡ ғайда ͡ б̊олдұң ↑/ деп̊ ͡ сұрапты // жаңағы нұйтон / бір жігіттен↓/// ↑^уонұң атын ͡ да ͡ б̊ілемін → // ^уол жігіттің атын / айтпай ͡ ақ ͡ қойайын↓/// ↑ атырауда / деб̊ ͡ айтад ͡ дейді // жаңағы жігіт ͡ те↓/// ↑ ^уо / б̊іздің / қарамайаның ^уөрүсүнде ͡ б̊олған ͡ екенсің ͡ ғой → // деб̊ ͡ айтат ͡ дейді↓///	Армияда биттік, сөйттік, мақтана береді ғо адам болған нан кейін. Содан қарап тұрып: - Пәленше, сен армияда қайда болдың? - деп сұрапты жаңағы Нйұутон бір жігіттен. Оның атын да білемін, ол жігіттің атын айтпай-ақ қояйын. Атырауда, - деп айтады дейді да жаңағы жігіт та. - О біздің Қарамаяның өрісінде болған екенсің ғо, - деп айтады дейді.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ атырау ^йенді / тійіп тұрған жерғо↓/// Қ: ↑ тійіп тұрған жерғо →// соны айтып жатқандағысы ғо ↓/// ↑ сосын / мына / тастемір жары / біздің ауылда →// жақында / қайтыс боп кетті↓/// ↑төлесін дейтін / шал бар↓/// ↑ сол / төлесін дейтін шал →// ^уол да бір / қатты сөйлейтін →// сөйлегір →// мына адайдың тарыйхын / жахсы меңгерген адам↓///	Ж: ↑ атырау ^йенді / тійіп ͡ тұрған / жер ͡ ғой↓/// Қ: ↑ тійіп ͡ тұрған / жер ͡ ғой / сон'айтып жатқандағысы ͡ ғой↓/// ↑ сосұн / мына / тастемір жары / біздің ауұлда жақында / қайтыс ͡ поп ͡ кетті↓/// ↑ төлөсүн дейтін / шал ͡ бар↓/// ↑ сол / төлөсүн дейтін шал // ^уол ͡ да ͡ б̊ір / қатты сөйлөйтүн →// сөйлөгүр / мына / адайдың тарійхын / жақ̊сы меңгерген адам↓///	Ж: Атырау деген енді тиіп тұрған жер ғо. Қ: Тиіп тұрған жер ғо, соны айтып атқандағысы ғо. Сосын мына Тастемір жары біздің ауылда, жақында қайтыс болып кетті. Төлесін дейтін шал бар. Сол Төлесін дейтін шал, ол да бір қатты сөйлейтін, сөйлегір, мына адайдың тарихын жақсы меңгерген адам.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ жаттап алған ↓/// ↑ кейбір жерлерде ^уосы / йұутуб каналдардан // бір жерлерде →// бір / ^уосы адайдың тарыйқын айтып жатқан жерлерде айтасыңғо →// ↑ төке / мынау мынандай жерде / бірдеңе деп айтты ↓/// мен сол шалды көп тыңдау керек →// көп тыңдадым →// кеше / ^уөлгенше тыңдап кеттім бұл шалды↓/// ↑ қайтқанда намазында бәрінде →// күзетінде болдым↓///	↑ жаттаб̊ ͡ алған ↓/// ↑ кейб̊ір жерлерде ^уосұ / ютұуб̊ ͡ каналдардан // бір жерлерде ͡ б̊ір / ^уос'адайдың тарійхын айтыб̊ ͡ жатқан жерлерді / айтасың ͡ ғой →// төкө / мынау мынандай жерде / бірдеңе деб̊ ͡ айтты ↓/// ↑ мен сол шалды ͡ гөп ͡ тыңдау герек / тыңдадым →// кеше / ^уөлгөншө тыңдап кеттім ͡ ғой ͡ шалды↓/// ↑ қайтқанда / намазында ͡ б̊әрінде →// күзөтүнде ͡ б̊олдұқ / ійә↓///	Жаттап алған. Кейбір жерлерде осы YouTube каналдардан бір жерлерде, бір осы адайдың тарихын айтып атқан жерлерде айтасың ғо: - Төке мынау мынандай жерде бірдеңе деп айтты. Мен сол шалды көп тыңдау керек, көп тыңдадым, кеше өлгенше тыңдап кеттім бұл шалды. Қайтқанда намазында бәрінде, күзетінде болдым.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ со шалдардың әңгімесін / мен ^йенді / жахсы меңгерген адаммын↓/// ↑ со шалдың бір / әңгімелерінен айтып кетейін →// ійә →// бір аунап қалсын // ^уол шал да↓/// ↑ төкең / бір гүні бір / балдызы / әйел адам / төкеңді / бір мәшійненің ішінде ^уотқан кезде // арығарай битіп / иығымен итеріпті↓/// ↑ мына шалды ^уөлтіріп тыстайын // не де болса деп →// ар жағынан↓///	↑ сол ͡ шалдардың ͡ әңгімесін / мен ^йенді / жақ̊сы меңгерген адаммын↓/// ↑ сол шалдың бір / әңгімелерінен айтып кетейін →// ійә →// б̊ір ͡ аунап ͡ қалсын // ^уол шал ͡ да↓/// ↑ төкөң / біргүнү / б̊ір балдызы / әйел адам / төкөңдү / бір мәшійненің ͡ ішінде / ^уотырғаң ͡ гезде // арығарай бүйтүп / ыйығымен ійтеріпті↓/// ↑ мына шалды / ^уөлтүрүп ͡ тастайын // неде ͡ б̊олса ͡ да / деп ͡ те →// ар жағынан↓///	Сол шалдардың әңгімесін мен енді жақсы меңгерген адаммын. Сол шалдың әңгімелерінен айтып кетейін, иә, бір аунап қалсын ол шалда. Төкең бір күні бір балдызы - әйел адам Төкеңді бір мәшиненің ішінде отырған кезде ары қарай битіп иығымен итеріпті. Мына шалды өлтріп тастайын неде болса деп, ар жағынан.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ әзілдеп ↓ /// Қ: ↑ әзілдеп ↓ /// ↑ сонда / төкең айтады дейт →// бійенің тепкенінен →// айғыр / ^уөлмейдіғо →// деп ↓ /// ↑ бійенің тепкенінен айғыр / ^уөлмейдіғо деп↓/// ^йенді мына / мәтжан бійден / айтпай кетпей болмас↓/// ↑ мәтжанның әңгімелерін / айтып ^уотырайық ↓ /// ↑ негізгі / жалпы мен ^уөзім ^уойлайм↓///	Ж: ↑ әзілдеп↓/// Қ: ↑ әзілдеп ↓/// ↑ сонда / төкөң ͡ айтады ͡ дейді →// бійенің ↑/ тепкенінен / айғыр / ^уөлмөйдү ͡ ғой ͡ деп↓/// ↑ бійенің тепкенінен / айғыр / ^уөлмөйдү ͡ ғой ͡ деп↓/// ↑ ^йенді мына / мәтжш̆ам ͡ бійден / айтпай ͡ гетпей / болмас↓/// ↑ мәтжш̆анның әңгімелерін / айтып ͡ отұрайық↓/// ↑ негізгі / жалпы мен / ^уөзүм ͡ ойлаймын↓///	Ж: Әзілдеп. Қ: Әзілдеп. Сонда Төкең айтады дейді: - Биенің тепкенінен, айғыр өлмейді ғой, - деп. Биенің тепкенінен айғыр өлмейді ғой, - деп. Енді мына Мәтжан биден айтпай кетсек болмас. Мәтжанның әңгімелерін айтып отырайық. Негізгі мен жалпы өзім ойлаймын.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ мында / негізгі сол мәтжан →// кешегі бійбаймәмбет →// ^йесет / ^йермамбеттер сійақты тапқырлар / кәзір бар шығар →// бірақ / мүмкін көрінбей жүрген шығар / деп ^уойлаймын да↓/// ↑ бірақ ^йенді / ^уолардың айтқан сөздерін / тыңдап ^уотсаң →// ^уолар ^йенді / астарлы айтады ғо / сөздерін↓///	↑мұнда / негізгі / сол мәтжш̆ан →// кешегі б̊ійб̊ай ͡ мәмбет →// ^йесет ͡ ермамбеттер сыйақты тапқырлар / қәзір / б̊ар ͡ шығар →// бірақ / мүмкүн / көрүмбөй ͡ жүргөн ͡ шығар деп / ^уойлаймын ͡ да↓/// ↑ бірақ ^йенді / ^уолардың айтқан сөздөрүн / тыңдап ͡ отырсаң →// ^уолар ^йенді / астарл'айтады ͡ ғой / сөздөрүн↓///	Мында негізгі сол Мәтжан, кешегі Бибаймамбет, Ермембеттер сияқты тапқырлар кәзір бар шығар, бірақ мүмкін көрінбей жүрген шығар деп ойлаймын да. Бірақ енді олардың айтқан сөздерін тыңдап отырсаң, олар енді астарлы айтады ғой сөздерін.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ бадекеңнің / бір сөзінен айтайық↓/// ↑ бадекеңнің / алұуадійн дейтін баласы бопты↓/// ↑ мына / төкең дейтін шалдың айтатынығой маған↓/// ↑ сол алұуадійн жүдөулөу көрінет →// арықтау ↓/// ↑ келіншек алып беріпті алұуадійнге↓/// ↑ келіншек алып бергеннең ͡ гейін / алұуадійн / ^уодан сайын жүдеп кетіпті →// сосын / бәйбішесін шақырып алып →// ↑ әй →// бәйбіше →// алұуадійн келіншегі жақпай жүрау деймін ^уосыған↓///	↑ бадекеңнің / бір сөзүнөн айтайық↓/// ↑ бадекеңнің / ал^ұуадыйн дейтін / баласы ͡ б̊олұптұ↓/// ↑ мына / төкөң ͡ дейтін / шалдың айтатыны ͡ ғой маған↓/// ↑ сол ал^ұуадыйн / жүдөулөу ͡ гөрүнөдү →// арықтау / келіншек алып ͡ періпті / ал^ұуадыйнге ↓ /// ↑ келіншек / алыппергеннең ͡ гейін / ал^ұуадыйн / ^уодан сайын жүдөп кетіпті →// сосұн / бәйб̊ішесін шақырыб̊ ͡ алып →// әй →// бәйб̊іше →// ал^ұуадійнге келіншегі / жақпай жүр ͡ ау деймін осұған↓///	Бадекеңнің бір сөзінен айтайық. Бадекеңнің Алуадин дейтін баласы болыпты. Мына Төкең дейтін шалдың айтатыны ғой маған. Сол Алуадин жүдеулеу көрінеді, арықтау. Келіншек алып беріпті Алуадинге. Келіншек алып бергеннен кейін Алуадин одан сайын жүдеп кетіп, сосын бәйбішесін шақырып алып: - Әй, бәйбіше, Алуадиннің келіншегі жақпай жүр-ау деймін осыған.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ бір нағашысының қолына апарып / демалтып келш →// ^уосыны / бір ^уоншақты күн →// депті ↓/// ↑ жақсы →// деп →// алұуадинді →// түйені қомдап →// бұл заманда мәшійне жоққо →// жәйләп кетет ↓/// ↑ сосын үш-төрт күн ^уөткеннен кейін / қойшысы қойдың шетінен / бір қошқар тоқтыны әкеліп →// атқа ^уөңгөріп әкеліп →// үйдің алдына / тастап атыр дейт↓/// ↑ ^уой →// мәтеке →// мына қошқар-тоқты / далада ^уөліп қалғаннан ͡ гөрі / үйдің қасына көріп // қамқорлық көрсетіп // мүмкін мал болып кетер →// деп / әкеліп атырмын↓///	↑ бір нағашысының / қолұн'апарып бір / демалтып келші →// ^уосұнұ бір / ^уоншақтыгүн →// депті ↓/// ↑ жақ̊сы ͡ деп / ал^ұуадійнді / түйөнү ͡ қомдап →// бұл заманда мәшійне жоқ ͡ қой →// жәйләп кетеді↓/// ↑сосұн үш-төрт күн ^уөткөннөң ͡ гейін / қойшұсұ / қойдұң шетінен / бір / қошқ̊ар ͡ тоқтұнұ / әкеліп →// атқа ^уөңгөрүб̊ ͡ әкеліп →// үйдүң алдына / тастаб̊ ͡ жатыр дейді↓/// ^уой мәтеке / мына ͡ ғошқ̊ар-тоқтұ / далада ^уөлүп қалғаннаң ͡ гөрү / үйдүң ͡ ғасына ͡ гөрүп // қамқорлұқ көрсөтүп // мүмкүн / мал ͡ болұп / кетер деп / әкеліб̊ ͡ жатырмын↓///	Бір нағашысының қолына апарып демалтып келші осыны бір 10 шақты күн, - депті. - Жақсы, - деп, Алуадинді, түйені қомдап, бұл заманда мәшине жоқ қой, жайлап кетеді. Сосын 3-4 күн өткеннен кейін қойшысы қойдың шетінен бір қошқар тоқтыны әкеліп, атқа өңгеріп әкеліп, үйдің алдына тастап атыр дейді. - Ой, Мәтеке, мына қошқар тоқты далада өліп қалғаннан көрі үйдің қасына көріп, қамқорлық көрсетіп, мүмкін мал болып кетер, - деп әкеліп атырмын.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ ^йеніне қарасам // сіздікі ^йекен →// деген сыйақты қылып / айтып атқан көрінет↓/// ↑ со мәтекең үйден шығып айқайлапты // жаңағы мәтжан би →// ^уо : →// үйде кім бар / шығың →// мына қошқар тоқтыға қамқорлық көрсетіңіссейш →// жем-шөп салың →// десе ↑/ үйінен келін шығыпты ↓/// ↑ келін шығып / битіп айтады дейт →// қасқа →// мынаның нағашысы жоқпа ^йекен →// ауылына барып / демалтып алатын ↓///	↑ ^йеніне қарасам // сіздік'екен деген сыйақты қылып / айтыб̊ ͡ жатқаң ͡ гөрүнөдү↓/// ↑ сол мәтекең / үйдөн шығып / айқайлапты // жаңағы мәтжш̆ан / о: →// үйдө кім бар / шығың →// мына ͡ ғошқ̊ар / тоқтұға / қамқорлұқ ͡ көрсөтүңүссейш →// жем-шөп̊ ͡ салың →// десе ↑/ үйүнөн / келін шығыпты // келін шығып / бійтіб̊ ͡ айтады ͡ дейді →// қасқа →// мынаның нағашысы жоқ ͡ пе'кен →// ауұлұна ͡ б̊арып демалтыб̊ ͡ алатын↓///	Еніне қарасам сіздікі екен, - деген сияқты қылып айтып атқан көрінеді. Сол Мәтекең үйден шығып айқайлапты, жаңағы Мәтжан би: - О, үйде кім бар шығың, мына қошқар тоқтыға қамқорлық көрсетіңсейші, жем-шөп салың, - десе үйінен келін шығыпты. Келін шығып бүй деп айтады дейді: - Қасқа, мынаның нағашысы жоқ па екен, ауылына барып демалтып алатын.
Нәжімедин Аманқосов	▶	көрермен: ↑ мынау ^йенді / кеше ^уосы ійаққа барамыз деп / жан-жаққа қарап →// кішкене ауылда / бір ағаларымыздан сұраймызғо →// ^уосы ↑/ ауылда кім бар / әзіл айтатын →// деп↓/// ↑ сонда мұхтар деген ағам айтып ^йед →// мына медина дейтін нағашың бар / сенің →// иманды болсын↓/// ↑ сол кісі де< sup>уөте қатты сөйлейтін кісі ↓ ///	көрөрмөн: ↑ мынау ^йенді / кеше ^уосұ ͡ жаққа барамыз деп / жан-жаққа ͡ ғарап →// кішкене / ауұлда / бір ағаларымыздан сұраймыз ͡ ғой →// ^уос'ауұлда кім бар / әзіл айтатын →// деп / сонда мұхтар деген ағам айтып ͡ еді →// мына медійна дейтін нағашың бар сенің →// ыйманды ͡ б̊олсұн↓/// ↑солгісі ͡ де / ^уөтө қатты сөйлөйтүң ͡ гісі ↓ ///	Көрермен: Мынау енді кеше осы жаққа барамыз деп жан-жаққа қарап, кішкене ауылда бір ағаларымыздан сұраймыз ғой: - Осы ауылда кім бар әзіл айтатын, - деп. Сонда Мұхтар деген ағам айтып еді: - Мына Медина дейтін нағашың бар сенің, иманды болсын. Сол кісі де өте қатты сөйлейтін кісі.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ соның бір / әңгімесін айтып берген // ^уортаға айтайын↓/// ↑ жаңағы мәкең / балдарына айқайлап атыр дейт →// ↑ Ей мына малды неге қарамайсыңдар →// малды неге дұрыс бақпайсыңдар →// мынау қарамаған адамға / мал бітетін бетін бе еді ↑/ деп↓/// ↑сөйтсе / ішінде бір баласы айтады дейт →// ↑ папа қойш →//құдай берсе →// порточкіден береді / деген бар ^йедіғой →// деп↓/// ↑ сөйтсе айтыптығо →// түпкі үйге бар да →// порточканы ашып жат →// айтқандай беріп қалса →// көрмей қаларсың →// деп жаңағы↓/// ↑мынау жәңағы ^йенді / тағыда жалғастырып ^уотырайық ↓///	↑ сонұң бір / әңгімесін айтыпперген // ^уортағ'айтайын ↓/// ↑ жаңағы мәкең / балаларын'айқайлап жатыр дейді →// ей / мына малды / неге қарамайсыңдар →// малды неге дұрұс ͡ пақпайсыңдар // мынау ↑/ қарамаған адамға / мал бітетім ͡ б'еді ͡ деп↓/// ↑ сөйтčө / ішінде / б̊ір ͡ б̊аласы / айтады ͡ дейді →// папа ͡ қойшы →// құдай берсе →// порточкідем ͡ береді / дегем ͡ бар ^йедіғой ͡ деп↓/// ↑ сөйтč'айтыпты ͡ ғой →// түпк'үйгө бар да →// порточканы / ашып жап →// айтқандай / беріп ͡ қалса →// көрмөй ͡ ғаларсың // деб̊ ͡ жаңағы↓/// ↑ мынау ͡ жаңағы ^йенді / тағы ͡ да жалғастырып ^уотұрайық ↓ ///	Соның бір әңгімесін айтып берген ортаға айтайын. Жаңағы Мәкең балдарына айқайлап атыр дейді: - Ей, мына малды неге қарамайсыңдар, малды неге дұрыс бақпайсыңдар, мына қарамаған адамға мал бітетін ба еді? - деп. Сөйтсе ішінде бір баласы айтады дейді: - Папа қойшы, Құдай берсе, порточкадан береді деген бар еді ғой, - деп. Сөйтсе айтыпты ғой: - Түпкі үйге бар да, порточканы ашып жат, айтқандай беріп қалса, көрмей қаларсың, - деп жаңағы. Мынау жаңағы енді тағы да жалғастырып отырайық.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑қаламқас / кійно ^уорнында / жұмыс жасап жүрдім →// согезде азды-көпті / жұмыстан кейін // дійвійдіймен кійно қараймыс↓/// ↑ ^йекімың ^уонекі деген кійноның / шығып атқан кезі↓/// ↑ сөйтіп қосайын деп атсақ →// жаңағы қасымдағы / жас бала ^йенді / бектай дейтін сексен үшінші жылғы →// ^уой ^уол кійноны мен көріп тыстадым дейт↓/// ↑ ^йей / ^уол / шығып үлгергені жаңа // сен< sup>уоны қайдан көрдің →// дейдіғой / біреу↓/// ↑ көрдім →// деп / жеңсік бермейт жаңағы ↓/// ^йенді не болады ^йекен ↑/ десе ↓/// ↑жаңағы айтат →// кәмераға істеп жүрген жігіттер қалат →// қалғанының бәрі / ^уөліп қалады ^йекен →// деп↓///	↑ қаламқас / кійно ^уорнұнда / жұмұшшасаб̊ ͡ жүрдүм →// солгезде / азды -гөптү / жұмұстаң ͡ гейін // дивидимен / кійно ͡ ғараймыз↓/// ^йекімың / ^уонекі дегең ͡ ↑ кійноның / шығыб̊ ͡ жатқаң ͡ гезі↓/// ↑ сөйтүп / қосайын деб̊ ͡ жатčақ →// жаңағы қасымдағы / жаспала ^йенді / бектай дейтін / сек̊сен үшүншү ͡ жылғы →// ^уой →// ^уол кійноны / мең ͡ гөрүп ͡ тыстадым ͡ дейді↓/// ↑^йей / ^уол / шығыб̊ ͡ үлгөргөні жаңа // сен ^уонұ / қайдаң ͡ гөрдүң ͡ дейді ͡ ғой / біреу↓/// ↑ көрдүм ͡ деп / жеңсік ͡ бермейді / жаңағы / ^йенді / не ͡ б̊олады ^йекен ͡ десе ↓/// ↑ жаңағы айтады →// кәмераға ↑ / істеп ͡ жүргөн ͡ жігіттер ͡ ғалады →// қалғанының ͡ бәрі / ^уөлүп ͡ қалады ^йекен ͡ деп↓///	Қаламқас кино орнында жұмыс жасап жүрдім, сол кезде азды-көпті жұмыстан кейін DVD-мен кино қараймыз. 2012 деген киноның шығып жатқан кезі. Сөйтіп қосайын деп атсақ, жаңағы қасымдағы жас бала енді Бектай дейтін 83-жылғы: - Ой, ол киноны мен көріп тастадым, - дейді. Ей ол шығып үлгергені жаңа сен оны қайдан көрдің, - дейді ғой біреулер. - Көрдім, - деп жеңсік бермейді жаңағы. - Ееді не болады екен?, - десе. Жаңағы айтады: - Камераға істеп жүрген жігіттер қалады, қалғанының бәрі өліп қалады екен, - деп.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ жанағы тағы да бір ^й әңгіме бар↓/// ↑ ^умына өзім / жійен нағашы дейтін / ауылда / қалжыңды ауылығо // шын аты / ^уозғанбай // ләку дейтін жійенім бар бір↓/// ↑^уол да қатты сөйлейт ^йенді↓/// ↑сол жаңағы / менің әкем айағын сындырып алған бұрын // сөйтіп бір жаңағы / мал сойамын деп жүріп / тағыда бір / ^уоқыс қыймылдап // айағын сындырып алып // сөжерден сынып қалыпты жаңағы↓///↑ соны ләкө сұрайтын көрінет →// нағашымның ↑/ жағдайы қалай ↑/ деп →// қай айағы сыныпты ↑/ деп ↓/// ↑ сол байағы /^уоң айақтың жамбас жағы / сынып қалыпты десе →// жиен ↑/ айтат дейт →// пәйкіден кеткен / болып тұрғо ^уонда →// деп↓///	↑ жаңағы / тағыда ͡ б̊ір ^йенді / әңгіме ͡ б̊ар // ^уөзүнүң / жійен ͡ нағашы дейтін / ауұлда / қалжыңды / ауұлұ ͡ ғой // шын аты / ^уозғамбай // іләкө ͡ дейтін жійенім бар ͡ б̊ір↓/// ^уол ͡ да / қатты ͡ сөйлөйдү ͡ енді↓/// сол жаңағы / менің әкем / айағын сындырыб̊ ͡ алғам ͡ бұрұн // сөйтүп ͡ пір жаңағы / мал сойамын деб̊ ͡ жүрүп / тағыда ͡ б̊ір / ^уоқұс қыймылдап // айағын сындырыб̊ ͡ алып // сол ͡ жерден сынып қалыпты / жаңағы↓/// соны ләкө сұрайтың ͡ гөрүнөдү // нағашымның жағдайы / қалай ͡ деп →// қай айағы / сыныпты ͡ деп // сол байағы / ^уоң айақтың жамбашшағы / сынып ͡ қалыпты ͡ десе →// жійені / айтат ͡ дейді // пәйкідең ͡ геткен / болұп ͡ тұр ͡ ғой ^уонда деп↓///	Жаңағы тағы да бір әңгіме бар. Мына өзім жиен нағашы дейтін ауылда бір қалжыңды ауылы ғо, шын аты Озғанбай Ләку дейтін жиенім бар бір. Ол да қатты сөйлейді енді. Сол жаңағы менің әкем аяғын сындырып алған бұрын. Сөйтіп бір жаңағы мал соямын деп жүріп тағы да бір оқыс қимылдап аяғын сындырып алып, сол жерден сынып қалыпты жаңағы. Соны Ләкө сұрайтын көрінет: - Нағашымның жағдайы қалай? - деп, қай аяғы сыныпты? - деп. - Сол баяғы оң аяқтың жамбас жағы сынып қалыпты, - десе. Жиен айтады дейді: - Пәйкіден кеткен болып тұр ғой онда, - деп.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ біздің қарақұдық жерінде // ^уөтеулі ұрұуы / ар жағы төленбій дейтін / кісі болған // ^уөтеулінің ішінде →// мына адайда / көп білет →// көлен білет →// қала берді / төлен білет дейтін сөз бар ғой↓/// ↑ кешегі мына / үшшүз жаугершіліктің кезінде // қол бастаған / сондай адам / батыр →// би адам болған →// соның тұқымы / түзелбай дейтін кәкем ^уөмірден ^уөтті↓/// ↑жақында ^уосы / бір жылдық үстіне / шығып кетті↓/// ↑ ^уол да ^уөте қатты сөйлейтін адам // түзелбай дейтін кісі↓///	Қ: ↑ біздің / қарақұдұғ ͡ жерінде // ^уөтөулү / ^ұрұуұ / ар жағы төлөмбүй дейтін / кісі ͡ б̊олған // ^уөтөулүнүң ішінде →// мына / адай ͡ да / көп ͡ піледі →// көлөм ͡ біледі →// қала ͡ б̊ерді / төлөм ͡ біледі дейтін сөз ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ кешегі мына / үшшүз / жаугөршүлүктің ͡ гезінде // қол бастаған / сондай адам / батыр →// бій адам болған →// сонұң ͡ тұқұмұ / түзөлб̊ай дейтің ͡ гәкем / ^уөмүрдөн ͡ өттү↓/// ↑ жақында ^уосұ / бір жылдық үстүнө / шығып кетті↓/// ↑ ^уол ͡ да / ^уөтө қатты сөйлөйтүн адам // түзөлб̊ай дейтің ͡ гісі↓///	Қ: Біздің Қарақұдық жерінде өтеулі руы ар жағы Төленби дейтін кісі болған өтеулінің ішінде, мына адайда көп біледі, көлен біледі, қала берді Төлен біледі дейтін сөз бар ғой. Кешегі мына 3 жүз жаугершіліктің кезінде қол бастаған сондай адам батыр, би адам болған, соның тұқымы Түзелбай дейтін Кәкем өмірден өтті. Жақында осы бір жылдық үстіне шығып кетті. Ол да өте қатты сөйлейтін адам Түзелбай дейтін кісі.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сол түзекең / ійә / сексен ^йекі →// сексен үш →// сексен төртінші жылдардың жобалары ау дейм↓/// ↑ нешінші жыл ^йекені / со жобаларда / жамаңғой дейтін болт /^уо кездерде →// байағы савхоздың гезінде↓/// ↑ изәләтір қой деп айтат →// соны бағат↓/// ↑ әр ауұлдан келген / жаман жәутігін / жыйырма-отыздан бөліп-бөліп та / түзекеңнің ауұлына әкеліп тастайт↓/// ↑ сосын ^уол жерде / жем-шөпті мол қылып қойадығо // жәңағы бағыты / мына жамаңғойды семіртіп →// қайтадан сапқоздың қойына / қосұу мақсатындағо↓///	↑ сол түзөкөң / ійә / сек̊сен ^йекі →// сек̊сен үш →// сек̊сен төртүншү жылдардың / жоб̊алар ͡ ау деймін↓/// ↑ нешінші жыл ^йекені / сол ͡ жоб̊аларда / жамаң ͡ ғой дейтім ͡ болдұ / ^уо кездерде →// байағы совхоздұң ͡ гезінде↓/// ↑ изолійатор ͡ ғой деб̊ ͡ айтады // сонұ ͡ б̊ағады↓/// ↑ әр ауұлдаң ͡ гелген / жаман-жәутігін / жыйырма ͡ отұздам ͡ бөлүп-пөлүп ͡ те / түзөкөңнің ауұлұн'әкеліп ͡ тастайды↓/// ↑ сосұн ^уол жерде / жем-шөптү / мол ͡ ғылып / қойады ͡ ғой // жаңағы ͡ б̊ағыты / мына жамаңғойдұ ͡ семіртіп →// қайтадан / совхоздұң ͡ ғойұна / қосұу ͡ мақ̊сатында ͡ ғой↓///	Сол Түзекең иә 82, 83, 84-жылдардың жобалары-ау деймін. Нешінші жыл екені, со жобаларда жаман қой дейтін болды о кездерде,баяғы совхоздың кезінде. Изолятор қой деп айтады, соны бағады. Әр ауылдан келген жаман жаутігін 20-30-дан бөліп-бөліп та Түзекеңнің ауылына әкеліп тастайды. Сосын ол жерде жем-шөпті мол қылып қояды ғой жаңағы бағыты мына жаман қойды семіртіп, қайтадан совхоздың қойына қосу мақсатында ғой.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ соны ^йенді / түзекең / кішкене қайдан білейік ^йенді // ^уорашолақтау ма →// ^уо : кезде // аздап ленійннің сұуынан // ұрып аладау дейм↓/// ↑ сосын / қойға ^йенді / шөп →// жем де салмайтын шығар →//^йоның үстіне енді жамаңғой / ^уоның үстіне ^уөлет↓/// ↑сосын совхоздан бастықтар келіп / түзекеңе ұрсып атыр дейт біргүні →// жем мол →// шөп мол // мына қой неге ^уөлет ↑/ деп↓/// ↑ сонда түзекең айтыптығо →// жылы үй →// іиә / қасында дәрігері бар →// алдында тамағы бар брежніп те ^уөліп қалған жоқпа →// деп айтыпты↓/// ↑мына жетібайдан / бері ғарай шыққанда // қарағійаның үстінде / байбоз әлжігіт дейтін кісінің / жатқан жері бар↓///	↑ сонұ ^йенді / түзөкөң / кішкене / қайдам ͡ білейік ͡ енді // ^уорашолақтау ͡ ма →// ^уолгезде // аздап / ленійннің сұуұнан // ұрұб̊ ͡ аладау ͡ деймін↓/// ↑ сосұн / қойға ^йенді шөп →// жем ͡ де салмайтын шығар →// ^{онұң ͡ үстүнө й}енді жамаңғой / ^уонұң ͡ үстүнө ͡ өлөдү ↓/// ↑сосұн совхоздан / бастықтар ͡ геліп / түзөкөңө / ұрсұп ͡ жатыр ͡ дейді / біргүнү↓/// ↑ жем мол →// шөп мол // мына ͡ ғой / неге ͡ өлөдү ͡ деп↓/// ↑ сонда түзөкөң айтыпты ͡ ғой // жыл'үй →// ійә / қасында дәрігері ͡ б̊ар →// алдында тамағы ͡ б̊ар брежнів ͡ те / ^уөлүп қалған жоқ ͡ па / деб̊ ͡ айтыпты↓/// ↑мына жетіб̊айдам ͡ бері ͡ ғарай шыққанда // қарағыйаның үстүндө / байб̊оз әлжігіт дейтің ͡ гісінің / жатқан ͡ жері ͡ б̊ар↓///	Соны енді Түзекең кішкене қайдан білейік енді орашолақтау ма, о кезде аздап Лениннің суынан ұрып алады-ау деймін. Сосын қойға енді шөп, жем де салмайтын шығар, оның үстіне енді жаман қой оның үстіне өледі. Сосын совхоздан бастықтар келіп Түзекеңе ұрсып жатыр дейді бір күні: - Жем мол, шөп мол мына қой неге өледі? - деп. Сонда Түзекең айтыпты ғой: - Жылы үй, иә қасында дәрігері бар, алдында тамағы бар Брежнев та өліп қалған жоқ па, - деп айтыпты. Мына Жетібайдан бері қарай шыққанда Қарақияның үстінде Байбоз Әлжігіт дейтін кісі болыпты жатқан жері бар.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сол әлекеңнің заманында / бір байлау шал болыпты ↓/// ↑ содан / қойының шетінен қабар алайын деп / келатқанда бір →// қойының ішінде // сүзетін қошқар бар ^йекен↓/// ↑ сол қошқар / қойдан бөлініп шығыпты // жаңағы / атты адам түзетілгенде↓/// ↑ содан қойшы шығып →// хозйәйінді сүзүп кетер деп // ұстаған ^йекен↓/// ↑ шал →// ↑ неге ұстап тұрсың →// депті↓/// ↑ қой сүзет →// деген ^йекен ↓ /// ↑ жібер депті ↓///	↑ сол әлекеңнің заманында / бір / б̊айлау шал болұптұ ↓ /// ↑ содан / қойұнұң шетінен / хаб̊ар алайын деп / келе ͡ жатқанда / б̊ір ͡ ғойұнұң ͡ ішінде // сүзөтүн / қошқ̊ар ͡ б̊ар ͡ екен // сол ͡ ғошқ̊ар / қойдам ͡ бөлүнүп̊ ͡ шығып // жаңағы / атт'адам / түзөтүлгенде / содан / қойшұ ͡ шығып →// хозайынды / сүзүп ͡ кетер ͡ деп // ұстаған ^йекен↓/// ↑ шал / нег'ұстап / тұрсұң ͡ депті →// қой ͡ сүзөдү / деген ͡ екен↓/// ↑ жіб̊ер ͡ депті↓///	Сол Әлекеңнің заманында бір байлау шал болыпты. Содан қойының шетінен хабар алайын деп келе жатқанда бір, қойының ішінде сүзетін қошқар бар екен. Сол қошқар қойдан бөлініп шығыпты жаңағы атты адам түзетілгенде. Содан қойшы шығып, хозяинді сүзіп кетер деп ұстаған екен. Шал: - Неге ұстап тұрсың? - депті. - Қой сүзеді, - деген екен. - Жібер, - депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сүзісем депті // мына қошқармен ↓ /// ↑ содан / шал аттан түсет↓/// ↑ ана қошқар тұр // андай жерден қарап →//^йенді қошқарлардың сүзісетін кезде әдетіғой // заднійге кетіп →// қайттан беретін↓/// ↑ содан қошқар задній кеткен ^йекен →// әлекең де задній жіберіпті // кейін ғарай↓/// ↑ соған ^йекеуі / былай геліп соғысқанғо↓/// ↑ әлекең / талыпты да ғалыпты↓/// ↑ қойшы шошып кетіп →// қошқарды бауыздап тастапты↓/// ↑ соны ^уон бес →// жыйырма мійнұуттан кейін / ^йесін жйып тұрса →// қошқар ^уөліп атыр↓/// қойшыдан сұраптығо // не болт ↑ / деп↓///	↑ сүзүсөм ͡ депті // мына ͡ ғошқ̊армен↓/// ↑ содан / шал аттан ͡ түсөдү↓/// ана ͡ ғошқ̊ар тұр // ана ͡ жердең ͡ ғарап // ^йенді / қошқ̊арлардың сүзүсөтің ͡ гезде / әдеті ͡ ғой // заднійге ͡ гетіп / қайттам ͡ беретін↓/// ↑ содан қошқ̊ар / задный ͡ геткен ͡ екен →// әлекең ͡ де задный ͡ жіб̊еріпті // кейің ͡ ғарай↓/// ↑ соған ^йекеуү / былай ͡ геліп̊ / соғұсқаң ͡ ғой↓/// әлекең / талыпты ͡ да ͡ ғалыпты↓/// қойшұ / шошұп кетіп →// қошқ̊арды ͡ б̊ауұздап тастапты↓/// ↑ сонұ ^уомбес →// жыйырма мійнүуттаң ͡ гейін / ^йесін жыйып / тұрса →// қошқ̊ар ^уөлүб̊ ͡ жатыр↓/// қойшұдан сұрапты ͡ ғой // не ͡ б̊олдұ ͡ деп↓///	- Сүзісем, - депті, мына қошқармен. Содан шал аттан түседі. Ана қошқар тұр андай жерден қарап, енді қошқарлардың сүзісетін кезде әдеті ғой заднийге кетіп, қайтадан беретін. Содан қошқар задний кекен екен, Әлекең де задний жіберіпті кейін қарай. Соған екеуі былай келіп соғысқан ғой. Әлекең талыпты да қалыпты. Қойшы шошып кетіп, қошқарды бауыздап тастапты. Соны 15, 20 минуттан кейін есін жиып тұрса, қошқар өліп жатыр. Қойшыдан сұрапты ғой: - Не болды? - деп.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ хорошо што / сіз талып қалдыңыз →// қошқардың жаны шығып кетті↓/// ↑ ^уой →// бәсе →// солай болұу герек →// деп айтат дейт↓/// ↑ бір мына / бізде мына / мұнай саласында істеймізғо ↓ /// ↑ ^йесентай дейтін шал бар // құнан ^уорыс↓/// ↑ біздің бжб да паровоз айдап // пенсійаға шығып кетті↓/// ↑ аздап ленійннің сұуын / ^йенді ^уол шал да ұрып жүретін↓/// ↑ ^уо : заманда гай жоқ па / білмеймін ^йенді↓/// ↑ кәзіргі адамдар ішетін боса →// гай ұстайдығо↓/// ↑ содан / ^уолар мас болып →// қыйсаңдап бірдеңе бүлдірмейт / бірақ →// перегар абезателні болат↓///	↑ хорошо што / сіз талып қалдыңыз →// қошқ̊ардың жаны шығып кетті↓/// ↑ ^уой / бәсе / солай болұу ͡ герек / деб̊ ͡ айтат ͡ дейді↓/// ↑ бір мына / бізде мына / мұнай саласында / істейміз ͡ ғой ↓ /// ↑ ^йесентай дейтін шал болдұ // құнан ^уорұс↓/// ↑ біздің бжб̊ ͡ да поровоз айдап // пенсійәға шығып кетті↓/// ↑ аздап ленійннің сұуұн / ^йенді ^уол шал ͡ да / ұрұп жүрөтүн↓/// ↑ ^уо : заманда гай жоқ ͡ па / білмеймін ^йенді↓/// ↑ қәзірг'адамдар / ішетім ͡ болса →// гай ұстайды ͡ ғой↓/// ↑ содан / ^уолар мас ͡ полұп →// қыйсаңдап / бірдеңе ͡ б̊үлдүрмөйдү / бірақ →// перегар об̊езателні ͡ б̊олады↓///	- Хорошо что сіз талып қалдыңыз, қошқардың жаны шығып кетті. - Ой, бәсе, солай болу керек, - деп айтады дейді. Бір мына біз де мынау мұнай саласында істейміз ғо. Есентай дейтін шал бар құнан орыс. Біздің БЖБ-да паровоз айдап, пенсияға шығып кетті. Аздап лениннің суын енді ол шал да ұрып жүретін. О заманда ГАИ жоқ па білмеймін енді. Қазіргі адамдар ішетін болса, ГАИ ұстайды ғо. Содан олар мас болып, қисаңдап, бірдеңе бүлдірмейді бірақ, перегар обязательно болады.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ со бір күні / ^уосы бір бжб мекемесі / ашылып жатқан кезде →// диспешерскійге / жаңағы медійчка дейтін болады ғо // ^уотыратын →// соның алдына келсе →// медійчка ійісін сезіп қалғанғо↓/// ↑ аға →// қызарып кетіпсізғо →// деген ^йекен↓/// ↑ біз хамелеонбұз депті↓/// қәзір сенің алдыңа келгенде / қызарамыз депті↓/// ↑ бастықтарды көрсек / көгереміз →// деп айтад дейт →// далаға шықсақ / ағарамыз / хамелеон →// депті↓///	↑ сол ͡ б̊ір ͡ гүнү / ^уосұ ͡ б̊ір бжб̊ мекемесі / ашылыб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде →// дійспешерскійге / жаңағы медійчка дейтім ͡ болады ͡ ғой // ^уотұратын / сонұң алдына ͡ гелсе →/ медійчка/ ійісін сезіп қалғаң ͡ ғой↓/// ↑ аға / қызарып кетіп̊сіз ͡ ғой / деген ^йекен↓/// ↑ біз / хамелеомбұз депті↓/// ↑ қәзір / сенің алдыңа ͡ гелгенде / қызарамыз депті↓/// ↑ бастықтарды ͡ гөрсөк / көгөрөміз деб̊ ͡ айтад ͡ дейді →// далаға ͡ шық̊сақ / ағарамыз / хамелеон депті↓///	Со бір күні осы бір БЖБ мекемесі ашылып жатырған кезде, диспетчерскийге жаңағы медичка дейтін болды ғо отыратын, соның алдына келсе, медичка иісін сезіп қалған ғо. - Аға, қызарып кетіпсіз ғой, - деген екен. - Біз хамелеонбыз, - депті. Қазір сенің алдыңа келгенде қызарамыз, - депті. Бастықтарды көрсем көгереміз, - деп айтад дейді, далаға шықсақ ағарамыз хамелеон, - депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ содан / бір ^уол ^йенді / таза болған ^уоқыйға ↓/// ↑ байағы сабқоз / тарап кетіп →// сөйтіп атқан кезде / бір жігіт / қалаға көшіп кетіпті ↓/// ↑ қалаға көшіп келіп // сосын ^йенді / ^уөзі сірә ^уоқұу бітірмеген →// қойдан басқа ^йенді / дым бақпаған →// келіншегі де дәл ^уөзі сійақты↓/// ↑ ^йекеуі де ^уөндіріске жұмысқа кіріп кетіпті↓///	↑ содан / бір ^уол / ^йенді / таза / б̊олған ͡ оқыйға ↓/// ↑ байағы сабқоз тарап кетіп →// сөйтүб̊ ͡ жатқаң ͡ гезде / біржігіт / қалаға ͡ гөшүп кетіпті ↓/// ↑ қалаға ͡ гөшүп келіп // сосұн ^йенді / ^уөзү сірә ^уоқұу ͡ б̊ітірмеген →// қойдам ͡ басқа ^йенді / дым бақпаған // келіншегі ͡ де дәл ^уөзү ͡ сыйақты↓/// ^йекеуү ͡ де ^уөндүрүске жұмұсқа ͡ гіріп ͡ кетіпті↓///	Содан бір ол енді таза болған оқиға. Баяғы совхоз тарап кетіп, сөйтіп жатқан кезде бір жігіт қалаға көшіп кетіпті. Қалаға көшіп келіп, сосын енді өзі сірә оқу бітірмеген, қойдан басқа енді дым бақпаған, келіншегі де дәл өзі сияқты. Екеуі де өндіріске жұмысқа кіріп кетіпті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ енді / таныс бірдеңе тапқан шығар →// ^уол кезде / таныстың да / керегі шамалы ^уөндіріске ↓ /// ↑ келіншегі грұупавой жұмысқа кіріп кетіпті ↓ /// ↑ содан жаңағы ^йелдер айтатын көрінет ↓ /// ↑ жаңағы грұупавойдағы / балалар / апа сіз ^уосы жерде / шәйді қойып / телефонға жауап беріңіз // ^іиә қалған затты →// абходты ^уөзіміз қатырамыз →// депті ↓ ///	↑ ^йенді / таныс ͡ пірдеңе тапқан шығар →// ^уолгезде / таныстың ͡ да / керегі шамалы ^уөндүрүске↓/// ↑ келіншегі грұуппавой жұмұсқа ͡ гіріп кетіпті↓/// ↑ содан жаңағы ^йелдер / айтатың ͡ гөрүнөдү ↓/// ↑ жаңағы грұуппавой / балалар / апа сіз ^уосұ ͡ жерде / шәйді ͡ ғойұп / телефоңға жауап ͡ періңіз // ^ійә / қалған затты →// абходты ^уөзүмүз ͡ ғатырамыз →// депті↓///	Енді таныс бірдеңе тапқан шығар, ол кезде таныстың керегі шамалы өндіріске. Келіншегі групповой жұмысқа кіріп кетіпті. Содан жаңағы елдер айтатын көрінеді жаңағы групповойдағы балалар: - Апа, сіз осы жердегі шәйді қойып, телефонға жауап беріңіз, қалған затты, обходты өзіміз қатырамыз, - депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑содан / бұ ͡ гісі іште қалат →// бір күні ішке бір / ^уорталықтан звондапты →// беларұусь барат →// қайтарып жібер →// деп ↓/// ↑ жақсы депті // сөйтіп жатқанша болмаған / бір кісі / кіріп келіпті ішке →// ассалауұмағалейкұум ↑ // алейксалам амандасат↓///	↑ содан / бұл ͡ гісі / іште ͡ ғалады // біргүнү / ішке бір / ^уорталықтан звондапты →// беларұусь барады / қайтарыб̊ ͡ жіб̊ер ͡ деп ↓/// ↑ жақ̊сы ͡ депті // сөйтүб̊ ͡ жатқанша ͡ б̊олмаған / бір ͡ гісі ͡ гіріп ͡ келіпті / ішке →// ассалаумағалейкүум ↑// алейксалам амандасады↓///	Содан бұл кісі іште қалады, бір күні ішке бір орталықтан звондапты: - Беларусь барады, қайтарып жібер, - деп. - Жақсы, - депті, сөйтіп жатқанша болмаған бір кісі кіріп келіпті ішке: -Ассалаумағалейкум! - Алейкумсалам, - амандасады.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ байағы ауылда ^уөскен адам →// кел ↑/ жоғары шық дейт →// шәй іш →// дейт →// шәйін берет →// бір сағаттың үстінде ^ұуақыт ^уөтет↓/// ↑ ^уорталықтан қайттан званок келет →// беларұс ↑/ барды ма ↑/ деп →// жаңағы апай / айтат дейт →// жоқ келген жоқ →// деп↓/// ↑ телефонды қойып тастап →// жаңағы кісі ^уотұрып // апа →// беларұс менғо десе →// қасқа →// мен сені / қазақ шығар деп ^уотсам →// деп айтады дейт↓/// ↑ ^уол беларұс деген / ұлт деп ^уойлағанғо↓/// ↑ анау / беларұс тракторды айтқан ^уорталық↓///	↑ байағы / ауұлд'өскөн адам →// кел ↑/ жоғары шық ͡ дейді // шәй ͡ іш ͡ дейді →// шәйім ͡ береді // бір сағаттың үстүндө / ^ұуақыт ͡ өтөдү↓/// ^уорталықтаң ͡ ғайттан / звонок келеді↓/// беларұус барды ͡ ма ͡ деп // жаңағ'апай айтады ͡ дейді // жоқ / келген жоқ деп↓/// ↑телефондұ қойұп ͡ тастап →// жаңағы ͡ гісі ^уотұрұп →// апа →// беларұус / мең ͡ ғой ͡ десе →// қасқа / мен сені / қазақ̊ ͡ шығар / деп ͡ отырсам // деб̊ ͡ айтады ͡ дейді↓/// ^уол беларұус деген / ұлт деп ^уойлағаң ͡ ғой↓/// анау / беларұус тракторды ͡ айтқан / ^уорталық↓///	Баяғы ауылда өскен адам: - Кел, жоғары шық, - дейді, шәй іш, - дейді, шәйін береді, бір сағаттың үстінде уақыт өтеді. Орталықтан қайтадан звонок келеді: - Беларусь барды ма? - деп, жаңағы апай айтады дейді: - Жоқ, келген жоқ, - деп. Телефонды қойып тастап, жаңағы кісі отұрып: - Апа, Беларусь мен ғо десе: - Қасқа, мен сені қазақ шығар деп отсам, - деп айтады дейді. Ол Беларусь деген ұлт деп ойлаған ғой. Анау Беларусь тракторды айтқан орталық.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ маңқыстау әзілдерін жыйнақтаушы / ^йерекең қорабаып деген / ағамыз барғо↓/// ↑ сол бір депұутат →// жақында ^уосы →// телефон / соққан // соған амандасып →//^уосы ↑/ ^йереке сен ^уосы / әлеуметтік желіден түспейсің →// жазасыңда жатасың →// жазасыңда жатасың →// депті↓///	Ж: ↑ маңғыстау ͡ әзілдерін ͡ жыйнақтаушұ / ^йерекең ͡ ғораб̊аев деген / ағамыз ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ сол бір депутат →// жақында ^уосұ →// телефон ͡ соққан // соған амандасып →// ^уосұ / ^йереке сен ^уосұ/ әлеумөттүг ͡ желіден ͡ түспөйсүң // жазасың ͡ да ͡ жатасың →// жазасың ͡ да ͡ жатасың →// депті↓///	Ж: Маңғыстау әзілдерін жинақтаушы Ерекең Қорабаев деген ағамыз бар ғо. Сол бір депутат, жақында осы, телефон соққан соған амандасып: - Осы Ереке, сен осы әлеуметтік желіден түспейсің, жазасың да жатасың, жазасың да жатасың, - депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сіз соны / қарап ^уотырасызба // күнде ↑/ дегенғо →// қарап ^уотырасызба ↑/// ↑ ійә →// күнде қарап ^уотырамын ↑/ десе →// ^уонда сіздің де / шарұуаңыз шамалы ^йекен // деп айтты дейт↓/// ↑сосын мына / қызылорда ^уоблысы →// шійелі ауданының тұумасы // ^йеренғайып күзенбаев деген / менің айтыскер ақын құрдасым бар↓///	↑ сіз / сонұ / қарап ^уотұрасыз ͡ б̊а // күндө ↑/ дегең ͡ ғой →// қарап ^уотұрасыз ͡ б̊а↑/// ↑ ійә / күндө ͡ қарап ^уотұрамын ͡ десе →// ^уонда сіздің ͡ де / шарұуаңыз / шамалы ͡ екен // деб̊ ͡ айтты дейді↓/// ↑ сосұн мына / қызылорда ^уоблұсұ →// шійел'ауданының тұумасы // ^йереңғайып күзөмбаев деген / менің айтыскер ақың ͡ ғұрдасым ͡ бар↓///	- Сіз соны қарап отырасыз ба күнде? - деген ғо, қарап отырасыз ба? - Иә, күнде қарап отырамын? - десе, онда сіздің де шаруаңыз шамалы екен деп айтты дейді. Сосын мына Қызылорда облысы, Шиелі ауданының тумасы Еренғайып Күзенбаев деген менің айтыскер ақын құрдасым бар.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ ійә ^йестүуіміз бар↓/// Ж: ↑ соған / сол жүрсін ағамыздан сұрапты→// жүрсін аға →// айтыс жыйырма ^йекісі →// жыйырма үші болама ↑/ деп ↓ /// ↑ жүрсін ағамыз айтат→// сен үшін жыйырма ^йекісіғой →// деп↓/// Қ: ↑ сіз барлығыңыз таныйтын шығарсыз →// мына ^уосы жерде / арғын деген ағам барғо жаңағы // келіп атқан ↓ /// ↑ сол / арекеңнің әкесі / бійсен дейтін кісі // ^уөте қатты сөйлейтін адам ^йед ↓ /// ↑ тійе берсін →// сөзіміз ауыр болмасын↓/// ↑ійә →// ійә ↓ ///	Қ: ↑ ійә ^йестүуүмүз ͡ б̊ар ↓ /// Ж: ↑соған / сол жүрсүн / ағамыздан сұрапты →// жүрсүн аға →// айтыс / жыйырм'екісі →// жыйырм'үшү бола ͡ ма ͡ деп ↓ /// ↑ жүрсүн ағамыз айтады →// сен үшүн жыйырм'екісі ͡ ғой →// деп↓/// Қ: ↑ сіз ͡ б̊арлығыңыз / таныйтын шығарсыз // мына ^уосұ жерде / арғын деген ағам бар ͡ ғой жаңағы ↓ /// ↑ келіб̊ ͡ жатқан / сол / арекеңнің әкесі / бійсен дейтің ͡ гісі // ^уөтө қатты сөйлөйтүн адам ^йеді ↓ /// ↑ тійе ͡ б̊ерсін →// сөзүмүз ауұр ͡ б̊олмасын ↓ /// ↑ ійә / ійә ↓ ///	Қ: Иә естуіміз бар. Ж: Соған сол Жүрсін ағамыздан сұрапты: - Жүрсін аға, айтыс 22-сі, 23-і бола ма? - депті. Жүрсін ағамыз айтады дейді: - Сен үшін 22-сі ғой, - деп. Қ: Сіз барлығыңыз танитын шығарсыздар, мына осы жерде Арғын деген ағам бар ғо жаңағы келіп жатқан. Сол Арекеңнің әкесі Бисен дейтін өте қатты сөйлейтін адам еді. Тие берсін, сөзіміз ауыр болмасын. Иә, иә.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ жыршы арғын бійсенов ағамыз↓/// Қ: ↑ жыршы арғын бійсен↓/// ↑ бійсен дейтін шал / қатты сөйлейтін ^йет ↓ /// ↑ сапқоздың қарауыттың басында / бір кісі ауырып қалыпты / сондай сырқаттанып қалыпт →// әпераційадан келт / дегесін әбедке жақын / көңілін сұрап кетейінші деп / барыпты ↓ ///	Ж: ↑ жыршы // арғын бійсенов ағамыз↓/// Қ: ↑ жыршы // арғын бійсен ↓ /// ↑ бійсен дейтін шал / қатты сөйлөйтүн ͡ еді ↓ /// ↑ сапқоздұң // қарауұттұң басында // біргісі // ауұрұп ͡ қалып // сондай // сырқаттанып қалды // операсыйадаң ͡ гелді дегесін // об̊едке жақын // көңүлүн сұрап кетейінші ͡ деп / барыпты ↓ ///	Ж: Жыршы Арғын Бисенов ағамыз. Қ: Жыршы Арғын Бисен. Бисен дейтін шал қатты сөйлейтін шал еді. Совхоздың Қарауыттың басында бір кісі ауырып қалыпты, сондай сырқаттанып қалды операциядан келді дегенсін, обедке жақын көңілін сұрап кетейінші деп барыпты.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ сол / көңілін сұрап кетейін деп / барған ^йекен →// ^йенді қапелімде жаңағы / үйінде / ^йенді ^йет / ^йештеңе жоқ →// жаңағындай мәннайа кашы ма // бірдеңелерді нетіп жатқан көрінет ↓ /// ↑ со жаңағы кісі ^йенді / бір жағынан ақталып жатырма →// әлде действійтельно дійета ма →// ^йенді ^уоны білмейм ↓ /// ↑ солай солай ^уөткенде / ауырып қалдым →// сөйттім →// сөйттім ^уөтімді алдырып тастадым →// депті ↓ /// ↑ содан ^уосы / дійета →// ^уосындай тамақтарды жеймін →// депті↓/// ↑ а бопты-бопты деп // шәйін ішіп кетіп қалыпты ↓ ///	↑ сол // көңүлүн ͡ сұрап // кетейін ͡ деп // барған ͡ екен // ^йенді // қәпелімде жаңағы // үйүндө // ^йенді ^йет // ^йештеңе жоқ →// жаңағындай / манный ͡ кашы ͡ ма // бірдеңелерді / нетіб̊ ͡ жатқаң ͡ гөрүнөдү ↓ /// ↑ сол / жаңағы ͡ гісі ^йенді // бір жағынан ақталыб̊ ͡ жатыр ͡ ма / әлде действійтельно дійета ͡ ма // ^йенді ^уонұ // б̊ілмеймін ↓ /// ↑ солай / солай ^уөткөндө / ауұрұп қалдым →// сөйттүм →// сөйттүм ^уөтүмдү // алдырып тастадым депті ↓ /// ↑ содан ^уосұ / дійета ^уосұндай тамақтарды жеймін депті ↓ /// ↑ а болады // болады ͡ деп // шәйін ͡ ішіп кетіп қалыпты ↓ ///	Сол көңілін сұрап кетейін деп барған екен, енді қапелімде жаңағы үйінде енді ет ештеңе жоқ, жаңағындай манная каша ма бірдеңелерді нетіп жатырған көрінеді. Со жаңағы кісі енді бір жағынан ақталып жатыр ма, әлде действительно диетада ма, енді оны білмеймін. - Солай солай өткенде ауырып қалып, сөйттім, сөйттім, өтімді алдырып тастадым, - депті. Содан осы диета, осындай тамақтарды жеймін, - деп. - А бопты-бопты, - деп шәйін ішіп кетіп қалыпты.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ ^йекі мың бесте / ауылға бара жаттым да // жолда бензійнім таусылып қалт ↓ /// ↑ газ да құймағам көлікке →// содан / қол көтердім →// бір мәшійне келіп тұра қалт // ішінен ақшымыраудың атақты айтқыры ақбұуда жемей дәрійссалам деген бөлем ^йекен ^йенді ↓ /// ↑ былай қарағанда әкеміздей болат ↓ /// ↑ әкемізден үлкен ↓ /// ↑ амандасып →// сосын бензійн таусылып қалт →// дедім↓/// ↑ шелегің бар ма ↑/ дет ↓/// ↑ жоқ →// дедім ↓ /// ↑ шіләңгің барма дет ↓ /// ↑ жоқ →// дедім ↓ /// ↑ сөйтсем дәкең айтат // сенде ауыздан басқа / дым жоқ ^йекенғо деп ↓ ///	Ж: ↑ ^йекімың бесте / ауұлға ͡ б̊ара жаттым ͡ да // жолда ͡ б̊ензійнім / таусұлұп ͡ қалды↓/// газ ͡ да / құймағам ͡ гөлүккө →// содан / қол ͡ гөтөрдүм // бір мәшійне ͡ геліп // тұра ͡ ғалды // ішінен / ақ̊шымыраудұң атақты ͡ айтқыры / ақбұуда жемей дәрійссалам деген // бөлөм ͡ екен ^йенді ↓ /// ↑ былай ͡ ғарағанда // әкеміздей ͡ болады ↓ /// ↑ әкемізден үлкөн ↓ /// ↑ амандасып / сосұн // бензійн таусұлұп ͡ қалды ͡ дедім ↓ /// ↑ шелегің бар ͡ ма ͡ деді // жоғ ͡ дедім ↓ /// шіләңгің бар ͡ ма деді // жоғ ͡ дедім↓/// сөйтčөм / дәкең ͡ айтады // сенде / ауұздан басқа // дым жоқ ^йекең ͡ ғой ͡ деп ↓///	Ж: 2005-те ауылға бара жаттым да жолда бензинім таусылып қалды. Газ да құймағам көлікке, содан қол көтердім, бір мәшине келіп тұра қалды ішінен Ақшымыраудың атақты айтқыры Ақбуда Жемей Дәриссалам деген бөлем екен енді. Былай қарағанда әкеміздей болады. Әкемізден үлкен. Амандасып, сосын: - Бензин таусылып қалды, - дедім. - Шелегің бар ма? - деді. - Жоқ, - дедім. - Шлангаң бар ма? - деді. - Жоқ, - дедім. Сөйтсем Дәкең айтады: - Сенде ауыздан басқа дым жоқ екен ғой, - деп.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ жәңәғы мұнайшы болғасын // мұнай саласынан // кішкене әңгіме айтайық ↓ /// ↑ мына // біздің мекемеде // ұрұуы байбоз ^йегеубай дейтін кісі бар ↓ /// ж: ↑ ^йегеубай ↓ ///	қ: ↑ жаңағы // мұнайшы ͡ б̊олғасын // мұнай саласынан // кішкене // әңгіме айтайық ↓ /// ↑ мына / біздің мекемеде // ^ұрұуұ / б̊айб̊оз ^йегеуб̊ай дейтің ͡ гісі ͡ б̊ар ↓ /// ж: ^йегеуб̊ай ↓ ///	Қ: Жаңағы мұнайшы болғасын мұнай саласынан кішкене әңгіме айтайық. Мына біздің мекемеде руы байбоз Егубай дейтін кісі бар. Ж: Егубай.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Қ: ↑ ^йегеубай аты ↓ /// ↑ бұл кісі де / былай жәңәгі / тілі ұудай // қатты сөйлейт да бірақ / ^йенді көп күліп ^йештеңеге / ^йешкімге бір / былай бесеубет / әңгіме айтпайтын адам ↓ /// ↑ содан ана бізде ана ^уойы жоғары дейтін / ^йекке бөлінеді ғо // сол бір ^уөзеннің ^уойында ...^йекі менен төрт / жоғарыда бір мен үш ↓ ///	қ: ↑ ^йегеуб̊ай аты ↓ /// ↑ бұл / кісі ͡ де / былай жаңағы / тіл'ұудай // қатты сөйлөйт ͡ те / б̊ірақ // ^йенді ͡ гөп ͡ күлүп // ^йештеңеге // ^йешкімге ͡ б̊ір // былай бейсауат // әңгім'айтпайтын адам ↓ /// ↑ содан // ана // бізді // ана ^уойұ жоғары дейтін // ^йекіге ͡ б̊өлүнөді ͡ ғой // солбір ^уөзөннүң ^уойұнда ... ^йекі менен төрт / жоғарыда / бір мен үш ↓ ///	Қ: Егубай аты. Бұл кісі де былай жаңағы тілі удай, қатты сөйлейді да, бірақ енді көп күліп, ештеңеге, ешкімге бір былай бесеубет әңгіме айтпайтын адам. Содан ана бізде ана ой, жоғары дейтін 2-ге бөлінеді ғой, сол бір өзеннің ойында ....... 2 менен 4, жоғарыда 1 мен 3.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ ана шопырлардың бәрі / жоғарыда жүргенді жақсы көрет↓/// ↑ жері тегіс кішкене →// ана ^уойға көп түскісі келмейт↓/// ↑ ыссының кезінде / ^уой ыссы болат деп↓/// ↑ соны ^йерекең / бұрын сабқозда істеген // андай құулықты көп білмейт →// ^уөндірістің шопырлары сійақты ^йемес↓/// ↑ содан келет та жаңағы / тіп-тікке кантордың алдына қойып қойадығо / мәшійнені әкелет та↓/// ↑ сол шыққан адам / шығат та // ^уойға бірдеңеге / ^уо : / ^йереке дейт та / кете берет↓/// ↑ соның қасында ^уөзінің бір / ағайын / дәкең дейтін ағасы бар↓///	↑ ана шопырлардың бәрі // жоғарыда жүргөндү // жақ̊сы ͡ гөрөдү ↓ /// ↑ жері тегіс кішкене →// ана ^уойға / көп түскүсү ͡ келмейді↓/// ↑ ыссының ͡ гезінде / ^уой ыссы ͡ б̊олады ͡ деп ↓ /// ↑ сонұ ^йерекең / бұрұн собхозд'істеген // андай ͡ ғұулұқтұ / көп пілмейді →// ^уөндүрүстің шопұрлары сыйақты ^йемес ↓ /// ↑ содаң ͡ гелет ͡ те жаңағы / тіп-тіке / контордұң алдына // қойұп ͡ қойады ͡ ғой // мәшійнені // әкеледі ͡ де↓/// ↑ сол шыққан адам шығады ͡ да // ^уойға // б̊ірдеңеге // ^уо : ^йереке дейді де // кете ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ сонұң ͡ ғасында ^уөзүнүң бір // ағайын // дәкең дейтін ағасы ͡ б̊ар ↓ ///	Ана шопырлардың бәрі жоғарыда жүргенді жақсы көреді. Жері тегіс кішкене, ана ойға көп түскісі келмейді. Ыссының кезінде, ой ыссы болады деп. Соны Ерекең бұрын совхозда істеген, анадай қулықты көп білмейді, өндірістің шопырлары сияқты. Содан келеді да жаңағы тіп-тікке кантордың алдына қойып қойады ғо мәшинені әкеледі да. Сол шыққан адам шығады да: - Ойға, бірдеңеге, о, Ереке, - дейді да кете береді. Соның қасында бір өзінің ағайын Дәкең дейтін ағасы бар.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ ол шал кішкене / құулау // кантордың артына қойып қойып // постойанно жәйләп / жәйләп жұмыс шыққан кезде / қала берет ↓ /// ↑ сонан / бір барат →// ^йекі барат →// үш барат / байағы ағайын шал / тырп ^йетпейт↓/// ^йекі ^йерекең / салдырлап кетіп баратыр ↓ /// ↑ со бір күні айтыптығо // дәке депті // ійә ^йегүубайжан не болт деген ^йекен // мені шешем / ^уойда тұуған жоқ депті ↓ ///	↑ ^уол шал // кішкене ͡ құулау // контордың артына ͡ ғойұп қойұп // постойанно жайлап / жайлап / жұмұшшыққаң ͡ гезде / қала ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ сонан // бір ͡ б̊арады →// ^йекі ͡ б̊арады →// үш барады / байағы // ағайын шал / тырп ͡ етпейді ↓ /// ↑ ^йекі ^йерекең // салдырлап кетіп ͡ пара ͡ жатыр ↓ /// сол ͡ бір ͡ гүнү / айтыпты ͡ ғой // дәке депті // ійә ^йегүуб̊айжан не ͡ б̊олдұ деген ͡ екен // мені шешем // ^уойда тұуған жоқ // депті ↓ ///	Ол шал кішкене қулау кантордың артына қойып қойып постоянно жайлап жұмыс шыққан кезде қала береді. Сонан 1 барады, 2 барады, 3 барады баяғы ағайын шал тырп етпейді. Екі Ерекең салдырлап кетіп барады. Со бір күні айтыпты ғой: - Дәке, - депті. - Иә, Егубайжан, не болды? - деген екен. - Мені шешем ойда туған жоқ, - депті.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ ^уол ^йенді / түсінген адамға / дұрыс әңгімеғо↓/// ↑ бірде / ^йертеректе жаңағы / ^уөзімнің жаңағы қара әкем / шәріп дейтін кісінің / сөзін айтып кетейін↓/// ↑ қарақұттың басында / жетпіс сегіз →// жетпіс тоғызыншы жылдардың жобалары // қарақұдық құрылған кез↓/// ↑ садақа болат // ^уол кездегі шалдар / жыйналып жаңағы / садақаға барат↓///	↑ ^уол ^йенді / түсүңгөн ͡ адамға / дұрұс әңгіме ͡ ғой ↓ /// бірде // ^йертеректе жаңағы / ^уөзүмнүң жаңағы қара / әкем / шәріп дейтің ͡ гісінің / сөзүн айтып кетейін ↓ /// ↑ қарақұттұң басында // жетпіс сегіз →// жетпіс тоғұзұншы жылдардың жоб̊алары // қарақұдұқ құрұлғаң ͡ гез ↓ /// ↑ садақа ͡ б̊олады // ^уол ͡ гездегі шалдар / жыйналыб̊ ͡ жаңағы / садақаға ͡ б̊арады ↓ ///	Ол енді түсінген адамға дұрыс әңгіме ғо. Бірде ертеректе жаңағы өзімнің жаңағы қара әкем Шәріп дейтін кісінің сөзін айтып кетейін. Қарақұдықтың басында 78, 79-ыншы жылдардың жобалары Қарақұдық құрылған кез. Садақа болады ол кездегі шалдар жиналып жаңағы садақаға барады.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ садақаға барғаннан гейін / кәзір ^йенді / ^уондай шалдарды көп кездеспейт ↓ /// садақаға баратын ^йекі-үш шал болат ↓ /// ↑ ^йекі-үш шал болсада / жаңағы карта ^уойнағанын айтып →// не болмаса түйесінің қай ^йерде көргенін айтат ↓ /// ↑ ал ^уол кездегі шалдар / бір-бірін діннен сынап ^уотырады ^йекен ↓ /// ↑ себебі / ар жағында кішкене / бұлар ^йенді мына / неден арабша сауат алған адамдарғо ↓ ///	↑ садақаға ͡ б̊арғаннаң ͡ гейін / қәзір ^йенді // ^уондай шалдарды ͡ гөп кездеспейді ↓ /// ↑ садақаға ͡ б̊аратын ^йек'үш- шал болады ↓ /// ↑ ^йек'үш- шал болса ͡ да // жаңағы // карт'ойнағанын ͡ айтып →// не ͡ б̊олмаса түйөсүнің // қай жерде ͡ гөргөнүн айтады ↓ /// ↑ ал / ^уолгездегі шалдар // бір-͡ б̊ірін діннен сынап ^уотұрад'екен ↓ /// ↑ себ̊еб̊і // ар жағында кішкене / бұлар ^йенді мына // неден арабша сауат алған адамдар ͡ ғой ↓ ///	Садақаға барғаннан кейін кәзір енді ондай шалдар да көп кездеспейді. Садақаға баратын 2-3 шал болады. 2-3 шал болса да жаңағы карта ойнағанын айтып, не болмаса түйесінің қай жерде көргенін айтады. Ал ол кездегі шалдар бір-бірін діннен сынап отырады екен. Себебі ар жағында кішкене бұлар енді мына неден арабша сауат алған адамдар ғой.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ содан / біздің жерге бір шал / көшіп келіпті↓/// ↑ ^уол шал да сауатты шал көрінет↓/// ↑ садақаның үстінде / көпшіліктің ішінде / біздің жаңағы шалдардан / ананы мынаны сұрап →// қайта-қайта / шәке мынау недеген / анау недеген деп сұрап ^уотса →// көкем ^йенді / деңгейінің келгенінше жаңағы / жауап беріпті // жаңағы менің қара әкем↓/// ↑ сол / бірұуақытта айтыпты // ^йенді ^уол кісілердің деңгейі жоғары болған↓/// ↑ сен пәленше / мен саған / ^уөзіңе бір сұрақ қойайыншы↓///	↑ содан / біздің жерге ͡ б̊ір шал / көшүп келіпті ↓ /// ↑ ^уол шал ͡ да сауатты шал гөрүнөдү ↓ /// ↑ садақаның ͡ үстүндө / көп̊шүлүктің ͡ ішінде / біздің жаңағы шалдардан / ананы мынаны сұрап →// қайта-ғайта / шәке мынау не ͡ деген / анау не ͡ деген деп / сұрап ^уотырса →// кәкәм ^йенді / деңгейінің ͡ гелгенінше жаңағы / жауап періпті // жаңағы менің қар'әкем ↓ /// ↑ сол / бір^ұуақытт'айтыпты // ^йенді ^уолгісілердің деңгейі жоғары ͡ б̊олған↓/// ↑ сен / пәленше / мен саған / ^уөзүңө ͡ б̊ір сұрақ қойайыншы ↓ ///	Содан біздің жерге бір шал көшіп келіпті. Ол шалың да сауатты шал көрінеді. Садақаның үстінде көпшіліктің ішінде біздің жаңағы шалдар ананы-мынаны сұрап, қайта-қайта: - Шәке, мынау не деген, анау не деген? - деп сұрап отырса, көкем енді деңгейінің келгенінше жаңағы жауап беріпті қара әкем. Сол бір уақытта айтыпты, енді ол кісілердің деңгейі жоғары болған. - Сен, пәленше, мен саған өзіңе бір сұрақ қойайыншы.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ соған сен / жауап бере алсаң деп ↓ /// ↑ үйбай шәке қойыңыз депті ↓ /// ↑ арабша / үш-төрт ауыз әңгіме айтыпты ^йенді↓/// не деп айтқанын / біз де білмейміс ↓ /// ↑ ана жаңағы / сұрақ қойылған адамның / ^уөзі де білмейтін көрінет // ^уойбай шәке ^уоқымаған жерімнен соқтың дептіғо ↓ /// ↑ сонда бүй деп айтыпты ↓ /// ↑ ^уөзіңнен жасы үлкен →// сауатты адам ^уотырғанда // артыңды қысып ^уотыр / деген сөз депті ↓ /// ↑ қазақша сүй деген сөз ^йекең ғо ↓ ///	↑ соған / сен / жауап пер'алсаң деп ↓ /// ↑ үйб̊ай шәке қойұңұз депті ↓ /// ↑ арабша / үш-төрт ауұз әңгім'айтыпты ^йенді↓/// ↑ не деб̊ ͡ айтқанын / біз ͡ де ͡ б̊ілмейміз ↓ /// ↑ ана жаңағы / сұрақ қойған адамның / ^уөзү де ͡ б̊ілмейтің ͡ гөрүнөдү // ^уойб̊ай шәке ^уоқұмаған жерімнен соқтұң / депті ͡ ғой ↓ /// ↑ сонда / былай деб̊ ͡ айтыпты ↓ /// ↑ ^уөзүңнөн жас'үлкөн →// сауатт'адам ^уотұрғанда // артыңды қысып ^уотұр / деген сөз депті ↓ /// ↑ қазақ̊ша / солай деген сөз ^йекең ͡ ғой ↓ ///	соған сен жауап бере алсаң, - деп. - Үйбай, Шәке, қойыңыз? - депті. Арабша 3-4 ауыз әңгіме айтып беріпті. Не деп айтқанын біз де білмейміз. Ана жаңағы сұрақ қойылған адамның өзі де білмейтін көрінеді: - Ойбай, Шәке, оқымаған жерімнен соқтың, - депті ғо. Сонда бүй деп айтыпты: - Өзіңнен жасы үлкен, сауатты адам отырғанда артыңды қысып отыр деген сөз, - депті. Қазақша солай деген сөз екен ғой.
Нәжімедин Аманқосов	▶	Ж: ↑ нәжімедійн аға // ^ұуақыт келіп қалған сійақты ↓ /// ^уөзіңіз / бір-екі ауыз әңгімеңізді айтсаңыз ↓ /// Қ: ↑ ^йенді / ^ұуақыт келіп қалған болса →// ійә мына / негізі айтылатын әңгіме көп ^йенді →// бірақ мына эфійр / жетпей қалып атырғо ↓ ///	Ж: ↑ нәжімедійн аға // ^ұуақыт келіп қалған сыйақты ↓ /// ↑ ^уөзүңүз / бір-ек'ауұз әңгімеңізд'айтčаңыз ↓/// Қ: ↑ ^йенді / ^ұуақыт келіп қалғам ͡ болса →// ійә мына / негіз'айтылатын әңгіме ͡ гөп ^йенді →// бірақ / мына / эфир жетпей ғалыб̊ ͡ жатыр ͡ ғой↓///	Ж: Нәжімедин аға, уақыт келіп қалған сияқты. Өзіңіз бір-екі ауыз әңгімеңізді айтсаңыз. Қ: Енді уақыт келіп қалған болса, иә мына негізі айтылатын әңгіме көп екен да, бірақ мына эфир жетпей қалып жатыр ғо.
Нәжімедин Аманқосов	▶	↑ біздер негізі // бір күн →// ^йекі күн жырлап жүрген →// адамдармызғо // бұндай әңгімелерді ↓ /// ↑ қышқыл мысқыл / бағдарламасы ^уөркендей берсін →// ^уөсе берсін ↓ /// ↑ ^уосы біздің қазақтың →// адайдың шалдарының айтылған →// тауып айтылған сөздері таусылмасын ↓ /// ↑ ^ійә ^уөзің де ^уөсе бер →// ^уөркендей бер ↓ /// ↑ бала-шағаңның қызығын көр ↓ /// ↑ шақырғаныңа көп-көп ^ырақмет ↓ /// ↑ басымыз аман →// деніміз сау →// бауырымыз бүтүн →// ійә ^йеліміз ^уөркендеп →// нанымыз көп болсын ↑ ///	↑ біздер негізі // біргүн →// ^йекігүн жырлаб̊ ͡ жүргөн // адамдармыз ͡ ғой ↓ /// ↑ бұндай әңгімелерді ↓/// ↑ қышқ̊ыл мышқ̊ыл бағдарламасы // ^уөркөндөй бірсін →// ^уөсө ͡ б̊ерсін ↓ /// ↑ ійә // ^уосұ ͡ б̊іздің ͡ ғазақтың →// адайдың шалдарының айтылған →// тауұб̊ ͡ айтылған сөздөрү таусұлмасын ↓ /// ↑ ійә ^уөзүң ͡ де ^уөсө ͡ б̊ер →// ^уөркөндөй бер ↓/// ↑ бала-шағаңның ͡ ғызығың ͡ гөр ↓ /// ↑ шақырғаныңа ͡ гөп-көп ^ырахмет ↓ /// ↑ басымыз аман →// деніміз // сау →// бауұрұмұз ͡ б̊үтүн / ійә ^йеліміз ^уөркөндөп →// нанымыз гөп ͡ полсұн ↑ ///	Біздер негізі 1 күн, 2 күн жырлап жүрген адамдармыз ғо бұндай әңгімелерді. "Қышқыл мысқыл" бағдарламасы өркендей бірсін, өсе берсін. Осы біздің қазақтың, адайдың шалдарының айтылған, тауып айтылған сөздері таусылмасын. Иә өзің де өсе бер, өркендей бер. Бала-шағаңның қызығын көр. Шақырғаныңа көп-көп рақмет. Басымыз аман, деніміз сау, бауырымыз бүтін, иә еліміз өркендеп, нанымыз көп болсын!
Нәжімедин Аманқосов	▶	ж: ↑ ^ырахмет сізгеде →// үлкен алғыс айтамыз ↓ /// ↑біздің / бірауыз сөзімізді / жерге тастамай →// бүгін ^йефійрімізге келіп →// шалдардың →// замандастарыңыздың →// достарыңыздың әдемі әңгімесін / айтып жатқаныңызға ↓ /// ↑ басыңыз аман →// бауырыңыз бүтін болсын ↓ /// ↑ қашанда аманшылықта →// алла денсаулықпен / жақсылықта жолықтырғай деген тілектеміз ↓ /// ↑ құрметті көрермендер / қышқыл мысқыл бағдарламасының / келесі түсірілімінде кездескенше →// аман-сау болыңыздар ↑ ///	ж: ↑ ^ырахмет / сізге ͡ де →// үлкөн алғыс айтамыз↓/// ↑ біздің / бірауұс сөзүмүзді / жерге тастамай →// бүгүн ^йефійрімізге ͡ геліп →// шалдардың →// замандастарыңыздың →// достарыңыздың әдем'әңгімесін / айтыб̊ ͡ жатқаныңызға ↓ /// ↑ басыңыз аман →// бауұрұңұз / бүтүм ͡ болсұн ↓ /// ↑ қашанда // аманшылықта →// алла денсаулұқпөн // жақ̊сылықта жолұқтұрғай деген тілектеміз ↓ /// ↑ құрметті ͡ гөрөрмөндер // қышқ̊ыл мысқыл бағдарламасының // келесі түсүрүлімінде ͡ гездескенше →// аман-сау ͡ б̊олұңұздар ↑ ///	Ж: Рақмет сізге де, үлкен алғыс айтамыз. Біздің бір ауыз сөзімізді жерге тастамай, бүгін эфирімізге келіп, шалдардың, замандастарыңыздың, достарыңыздың әдемі әңгімесін айтып жатқаныңызға. Басыңыз аман, бауырыңыз бүтін болсын. Қашанда аманшылықта, Алла денсаулықпен жақсылықта жолықтырғай деген тілектеміз. Құрметті көрермендер, қышқыл мысқыл бағдарламасының келесі түсірілімінде кездескенше, аман-сау болыңыздар!
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑сағаттағы сандар ͡ б̊арғой→ // сійферблат ͡ теп ͡ пөлт↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ просто ^уөзүнүң ғылымый атауұ солай сійферблат ͡ теп↓ /// ↑ сағаттың тілімен мійнүутү ͡ ма ↑ /// ↑ йа тілімен / сағаттың ұуақыты ͡б̊ір / ^йекі / үш↓ /// ↑ шкала ͡ ғой / шкала шкала ↓ /// ↑ ыха ↓ /// ↑ әй сағаттарың ͡ ғайда ↑ /// ↑ ^йекеуүңнүң ͡ де сағатың жоқ ͡ па ͡ не ↑ /// ↑ жақ̊сы ^йенді пріймерны солай ^йенді / кароче↓ /// ↑ бі' малыйды ͡ б̊ірге қойасың / ^йекіні неге қойасың↓ /// ↑ сүйтүп пастайсың↓ /// ↑ а ^уо/ түсүмбөй ͡ ғалдым↓ /// ↑ түсүмбөй атčың ͡ ба ↑ /// ↑ йа / намең гөрсөтүб̊ жіб̊ер / кәзір апгелем↓ /// ↑ жақ̊сы нәрсе / негізі↓ /// ↑шете' бізде қазақта ͡ б̊асты ͡ б̊ередіғо→ // жаңағы ͡ б̊аст'үлкөндөрге беред / дұрұс ͡ па ↑ /// ↑ іі: сс: каламы ͡ б̊ар ͡ б̊ізде↓ ///	↑сағаттағы сандар ͡ б̊арғой→ // сійферблат ͡ теп ͡ пөлт↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ постұ ^уөзүнүң ғылымый атауұ солай сійферблат ͡ теп↓ /// ↑ сағаттың тілі ͡ мен мыйнұутұ ͡ ма ↑ /// ↑ йа тілімен / сағаттың ұуақыты ͡ б̊ір / ^йекі / үш↓ /// ↑ шкала ғой / шкала шкала ↓ /// ↑ ыха ↓ /// ↑ әй сағаттарың ͡ ғайда ↑ /// ↑ ^йекеуүңнүң ͡ де сағатың жоқ ͡ па ͡ не ↑ /// ↑ жақ̊сы ^йенді пріймерны солай ^йенді / короче↓ /// ↑ бі' малыйды ͡ б̊ірге ͡ ғойасың / ^йекіні неге ͡ ғойасың↓ /// ↑ сүйтүп ͡ пастайсың↓ /// ↑ а ^уо/ түсүмбөй ͡ ғалдым↓ /// ↑ түсүмбөй ͡ атčың ͡ ба ↑ /// ↑ йа / намең ͡ гөрсөтүб̊ ͡ жіб̊ер / кәзір алып ͡ келем↓ /// ↑ жақ̊сы нәрсе / негізі↓ /// ↑ шете' бізде ͡ ғазақта ͡ б̊асты ͡ б̊ередіғо→ // жаңағы ͡ б̊аст'үлкөндөрге беред / дұрұс ͡ па ↑ /// ↑ іі: сс: каламы ͡ б̊ар ͡ б̊ізде↓ ///	; – Сағаттағы сандар бар ғой, циферблат деп бөлт. – Ы... – Посты өзінің ғылыми атауы солай циферблат деп. – Сағаттың тілі мен минуты ма? – Иә, тілімен, сағаттың уақыты бір, екі, үш. Шкала ғой, шкала шкала. – Ыха ... – Әй, сағаттарың қайда? Екеуіңнің де сағатың жоқ па не? – Жақсы енді примерны солай енді, короче. Бі... малыйды бірге қоясың, екіні неге қоясың. Сүйтіп бастайсың. – А, о... түсінбей қалдым. – Түсінбей атсыңба? – Иә, намен көрсетіп жібер.... – Кәзір алып келем. – Жақсы нәрсе, негізі.. Шете... бізде қазақта басты береді ғо, жаңағы басты үлкендерге беред, дұрыс па? Іі... сс... каламы бар бізде.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑шет / ^йертеде шет ^йелде ͡ ғазақтар дегем ͡ бір программа ͡ б̊олд↓ /// ↑ сонұ ͡ ғарап ^уотčам / шетел ↓ /// ↑ ^йевропад' именно ^йевропадағы ͡ ғазақтар→ // сонда ͡б̊аст'алып келд ͡ те/ паст'үлкөң ͡ гісіге ͡ б̊ерд↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊аст'ұстаб ͡ ^уотта / көзүн ал / көз'алд ͡ та ͡ геліңге ͡ б̊ерд↓ /// ↑ бізде сүйтөдү /йа↓ /// ↑ аа↓ /// ↑ бізде сүйтөдүғо↓ /// ↑ қойш ↑ /// ↑ мамам мысалы ͡ геліні ͡ ғой↓ /// ↑ ^уөмүр ͡ б̊ақый'атам / атам дәл ͡ ғайын атасы ͡ ғой ↓ /// ↑ көзүнүң sup>йекі жағым ͡ бірдей бір ͡ гел / бір ͡ б̊ір адам жеу ͡ герек деп міне гелініне ͡ б̊еред ↓ /// ↑ неге ^йекенін айтайым ͡ ба↑ /// ↑нағыл дегенін сұрағанда↓ /// ↑ біздің жақта ^уондай сұрақ қойд↓ /// ↑ неге ͡ гөздү ͡ геліңге ͡ б̊ердің деп↓ /// ↑ сонда ͡ б̊ылай деб̊ ͡ айтты↓ /// ↑ атам ͡ ғазақ көздү ͡ геліңге ͡ б̊ерген дед↓ ///	↑шет / ^йертеде шет ^йелде ͡ ғазақтар дегем ͡ бір программа ͡ б̊олд↓ /// ↑ сонұ ͡ ғарап ^уотčам / шетел ↓ /// ↑ ^йевропад'ійменны ^йевропадағы ͡ ғазақтар сонда ͡ б̊аст'алып келд ͡ те/ баст'үлкөң ͡ гісіге ͡б̊ерд↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊аст'ұстаб ͡ ^уот ͡ та / көзүн ал / көз'алд ͡ та ͡ геліңге ͡ б̊ерд↓ /// ↑ бізде сүйтөдү/йа↓ /// ↑ аа↓ /// ↑ бізде сүйтөдүғо↓ /// ↑ қойш ↑ /// ↑ мамам мысалы ͡геліні ͡ ғой↓ /// ↑ ^уөмүр ͡ б̊ақый'атам/ атам дәл ͡ ғайын атасы ͡ ғой ↓ /// ↑ көзүнүң ^йекі жағым ͡ бірдей бір ͡ гел / бір ͡ б̊ір адам жеу ͡ герек деп міне ͡ гелініне ͡ б̊еред ↓ /// неге ^йекенін айтайым ͡ ба↑ /// ↑нағыл дегенін сұрағанда↓ /// ↑ біздің жақта ^уондай сұрақ қойд↓ /// ↑ неге ͡ гөздү ͡ геліңге ͡ б̊ердің деп↓ /// ↑ сонда б̊ылай деб̊ ͡ айтты↓ /// ↑ атам ͡ ғазақ көздү ͡ геліңге ͡б̊ерген дед↓ ///	– Шет... ертеде "Шет елде қазақтар" деген бір программа болд. Соны қарап отсам, шетел... Европада именны Европадағы қазақтар сонда басты алып келд те, басты үлкен кісіге берд. Жаңағы басты ұстап отта, көзін ал... көзі алд та, келінге берд. – Бізде сүйтеді, иә... – Аа? – Бізде сүйтеді ғо. – Қойш. – Мамам мысалы келіні ғой. Өмір бақиы атам...Атам дәл қайын атасы ғой. Көзінің екі жағын бірдей бір кел... бір бір адам жеу керек деп міне келініне беред. – Неге екенін айтайын ба? Нағыл дегенін сұрағанда. Біздің жақта ондай сұрақ қойд. Неге көзді келінге бердің деп. Сонда былай деп айтты. Атам қазақ көзді келінге берген дед.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ мына ͡ қартайған әке ͡ шеше ͡ көзүңнен тасада ͡ ғалып қоймасын ͡ деп көздү келіңге ͡ б̊еред'дед↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ ійә/ не ͡ шарұу'істеп жүрсөң ͡ д'ана бір ͡ гөзүң ͡ келінде ͡ а/ үлкөң ͡ гісілерде ͡ б̊олсұн деген сыййақты/ қартайған адамда↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уолар ͡ б̊іздің ͡ қазақ ^йенді пастайанна көшпөндү ͡ б̊олған ͡ ғо'↓ /// ↑ сондұқтан міндетті ͡ түрдө жаңағы не жоғұ/ қайда жүрсө ͡ де↓ /// ↑ тысқа шығып кетčең ͡ де ͡ ге' бір ͡ гөзүң тек қарап ͡ кетіп тұр/ ғарап ͡ кетіп тұр деген сыййақты мағынада↓ /// ↑ үнүйәт/ мамам шынымен ͡ де ^уөз'аттандырды ͡ ғой атамды↓ /// ↑ ауұрұп қалд ͡ та/ содан↓ /// ↑ үнөмү тек ^йесімде ͡ ғапты/ бала ͡ гезімде ͡ б̊ійтіп басты ^йенд'атам мүжүйдү ͡ ғо↓ /// ↑ ійә/ ійә дұрұс/ дұрұс ͡ келіңге ͡ б̊ереді ͡ ғой↓ ///	↑ мына ͡ ғартайған → // әке ͡ шеше ͡ гөзүңнөн тасада ͡ ғалып қоймасын ͡ деп көздү ͡ геліңге ͡ б̊еред'дед↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ ійә/ не ͡ шарұу'істеп жүрсөң ͡ де ана бір ͡ гөзүң ͡ гелінде ͡ а/ үлкөң ͡ гісілерде ͡ б̊олсұн деген сыййақты/ қартайған адамда↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ ^уолар ͡ б̊іздің ͡ ғазақ ^йенді постойанно ͡ гөшпөндү ͡ б̊олған ғой↓ /// ↑ сондұқтан міндетті түрдө жаңағы не жоғұ / қайда жүрсө ͡ де↓ /// ↑ тысқа шығып кетčең ͡ де ͡ ге' / бір ͡ гөзүң тек қарап кетіп тұр/ қарап кетіп тұр деген сыййақты мағынада↓ /// ↑ үнүйәт/ мамам шынымен ͡ де ^уөз'аттандырды ͡ ғой атамды↓ /// ↑ ауұрұп қалд ͡ та/ содан↓ /// ↑ үнөмү тек ^йесімде ͡ ғапты/ бала ͡ гезімде ͡ б̊ійтіп ͡ пасты ^йенд'атам мұжұйдұ ͡ ғо↓ /// – ійә/ ійә дұрұс/ дұрұс ͡ геліңге ͡ б̊ереді ͡ ғой↓ ///	– Мына қартайған әке-шеше көзіңнен тасада қалып қоймасын деп көзді келінге беред – дед. – Ы.... – Иә, не шаруа істеп жүрсең де ана бір көзің келінде а, үлкен кісілерде болсын деген сияқты, қартайған адамда. – Иә ... – Олар біздің қазақ енді постоянно көшпенді болған ғой. Сондықтан міндетті түрде жаңағы не жоғы... қайда жүрсе де. Тысқа шығып кетсең де ке... бір көзің тек қарап кетіп тұр қарап кетіп тұр деген сияқты мағынада. – Үният, мамам шынымен де өзі аттандырды ғой атамды. Ауырып қалд та, содан. Үнемі тек есімде қапты, бала кезімде битіп басты енді атам мұжиды ғо. – Иә, иә дұрыс, дұрыс келінге береді ғой.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑сосұң көзүн алыб̊ ͡ійә /айгүл ͡ ғой мамамның аты ↓ /// ↑айгүл мә ↓ /// ↑ ^уөзүңнүң мамаңа ͡ ма ↑ /// ↑ ійә/ ійә ↓ /// ↑келіңге ͡б̊ереді ͡ ғой ійә дұрұс / ій'ійә келініне ͡ ғой дұрұс ͡ қой ↓ /// ↑ келініне ͡ б̊еред ↓ /// ↑ содаң ͡ алған ^йекен ↓ /// ↑ жалпы мына ͡б̊өкөн/ бөкөм бій дегем бій болдұ ͡ ғой бізде ↓ /// ↑ сол бөкөм бій і: дүнүйө тоқ̊саннан асып парыб̊/ жүзгө таман дүнүйөдөн ^уөтөдү ͡ ғо↓ /// ↑ со' кезде ^уөзү дүнүйөдөн ^уөтөрдө шақ / жақың ғалғанда/ ^уөзү і: ^уөзіне қатарлас ағайын нелерге қарттар келед' жаңағы ↓ /// ↑ сол ғарттар ͡ геліб̊ ͡ айтат ^йенді ↓ /// ↑бөкө ^йенд'амандық болса/ жаман айтпай жақ̊сы жоқ/ ы: кетіп қалып ͡ жатčаңыз ы: мына ͡ б̊ала ͡ шағаңызға б̊ір ^уөсүйөт/ бата ͡ б̊еріп кетčеңіз дид жаңағы ↓ ///	↑сосұң ͡ гөзүн алыб̊ ͡ійә /айгүл ͡ ғой мамамның аты ↓ /// ↑айгүл мә ↓ /// ↑ ^уөзүңнүң мамаңа ͡ ма ↑ /// ↑ ійә/ ійә ↓ /// ↑ келіңге ͡б̊ереді ͡ ғой ійә дұрұс / ій'ійә гелініне ͡ ғой дұрұс ͡ қой ↓ /// ↑ келініне ͡ б̊еред ↓ /// ↑ содаң ͡ ғалған ^йекен ↓ /// ↑ жалпы мына ͡б̊өкөн/ бөкөм ͡ бій дегем ͡ бій болдұ ͡ ғой бізде ↓ /// ↑ сол бөкөм ͡ бій і: дүнүйө тоқ̊саннан асып ͡ парыб̊/ жүзгө ͡ таман дүнүйөдөн ^уөтөдү ͡ ғой ↓ /// ↑ со ͡ кезде ^уөзү дүнүйөдөн ^уөтөрдө шақ / жақың ͡ ғалғанда/ ^уөзү і: ^уөзүнө ͡ ғатарлас ағайын нелерге ͡ ғарттар ͡ гелед жаңағы ↓ /// ↑ сол ͡ ғарттар ͡ геліб̊ ͡ айтат ^йенді ↓ /// ↑бөкө ^йенд'амандық болса/ жаман айтпай жақ̊сы жоқ/ ы: кетіп қалыб̊ жатčаңыз ы: мына ͡ б̊ала ͡ шағаңызға б̊ір ^уөсүйөт/ бата ͡ б̊еріп кетčеңіз дійд жаңағы ↓ ///	– Сосын көзін алып иә, Айгүл ғой мамамның аты. Айгүл мә... – Өзіңнің мамаңа ма? – Иә, иә... – Келінге береді ғой иә дұрыс, иә иә келініне ғой дұрыс қой. Келініне беред. Содан қалған екен. – Жалпы мына Бөкен, Бөкен би деген би болды ғой бізде. Сол Бөкен би і... дүние... тоқсаннан асып барып, жүзге таман дүниеден өтеді ғой. Со кезде өзі дүниеден өтерде шақ... жақын қалғанда, өзі і... өзіне қатарлас ағайын... нелерге қарттар келед жаңағы. Сол қарттар келіп айтат енді. "Бөке енді амандық болса, жаман айтпай жақсы жоқ, ы... кетіп қалып жатсаңыз ы... мына бала шағаңызға бір өсиет, бата беріп кетсеңіз" – дид жаңағы.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑сонда / б̊өкөм ͡ бій ^уөзүнүң баласын шақырмайд → // келіні ͡ мең ͡ ғызын шақырат жаңағы↓ /// ↑ келіне ͡ мең ͡ ғызына б̊ата ͡ б̊еред жаңағы↓ /// ↑ с'айтат жаңағы/ қасындағ'ақ̊сақалдар таң ͡ ғалад жаңағы↓ /// ↑сен неге ^уөзүңнүң бел ͡ балаңды шақырмай → // бел ͡ балаңа б̊ата ͡ б̊ермей → // келінің ͡ мең ͡ ғызыңа б̊ата ͡ б̊ердің дійд↓ /// ↑ сонд'айтат қызыма б̊ата ͡ б̊ергенім → // ^йекі ^йелдің арасын татұу тәтт'ұстасын деп ͡ пата ͡ б̊ердім дійт↓ /// ↑ а келініме мем ͡ бата ͡ б̊ергенім → // ^йегер ͡ гелінім жақ̊сы ͡ б̊олса/ ы: жа/ ке/ кел/ келінім/ келінім і/ қалай ^йед балам жақ̊сы ͡ б̊олса і↓ /// келінім жақ̊сы ͡ б̊олса↓ /// ↑ келінім жақ̊сы ͡ б̊олса/ жамам баламны ы: басын төргө ^уоздұрад дійд жаңағы↓ ///	↑сонда / б̊өкөм ͡ бій ^уөзүнүң баласын шақырмайд → // келіні ͡ мең ͡ ғызын шақырат жаңағы↓ /// ↑ келіне ͡ мең ͡ ғызына б̊ата ͡ б̊еред жаңағы↓ /// ↑ с'айтат жаңағы/ қасындағ'ақ̊сақалдар таң ͡ ғалад жаңағы↓ /// ↑сен неге ^уөзүңнүң бел ͡ балаңды шақырмай → // бел ͡ балаңа б̊ата ͡ б̊ермей → // келінің ͡ мең ͡ ғызыңа б̊ата ͡ б̊ердің дійд↓ /// ↑ сонд'айтат қызыма б̊ата ͡ б̊ергенім → // ^йекі ^йелдің арасын татұу тәтт'ұстасын деп ͡ пата ͡ б̊ердім дійт↓ /// ↑ а келініме мем ͡ бата ͡ б̊ергенім → // ^йегер ͡ гелінім жақ̊сы ͡ б̊олса/ ы: жа/ ке/ кел/ келінім/ келінім і/ қалай ^йед балам жақ̊сы ͡ б̊олса і↓ /// келінім жақ̊сы ͡ б̊олса↓ /// ↑ келінім жақ̊сы ͡ б̊олса/ жамам баламны ы: басын төргө ^уоздұрад дійд жаңағы↓ ///	Сонда Бөкен би өзінің баласын шақырмайд, келіні мен қызын шақырат жаңағы. Келіне мен қызына бата беред жаңағы. Со айтат жаңағы, қасындағы ақсақалдар таң қалад жаңағы. "Сен неге өзіңнің бел балаңды шақырмай, бел балаңа бата бермей, келінің мен қызыңа бата бердің" дид. Сонда айтат "Қызыма бата бергенім, екі елдің арасын тату тәтті ұстасын деп бата бердім" дит. А келініме мен бата бергенім, егер келінім жақсы болса, ы... жа... ке... кел... келінім... келінім і... қалай ед балам жақсы болса... і... – Келінім жақсы болса... – Келінім жақсы болса, жаман баламны ы... басын төрге оздырад дид жаңағы.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑келінім жамам ͡ болса/ жақ̊сы б̊аламның ы/ жақ̊сылығым бәріб̊ір жоққа шығарат деген мағынаға ͡ гелтірет ͡ шаңағы↓ /// ↑ ы/ содұқтан жаңағы ͡ келініме б̊ердім дійд батасын↓ /// ↑ бата ͡ ғой↑ /// ↑ ійә/ бата↓ /// ↑ а жалпы ^йенді көздү б̊іздің ͡ жақта ^уол солай ͡ ғалыптасқан ͡ ғо/ ана'үлкөн кісілерге ͡ б̊еред' жаңағы↓ /// ↑ мем ͡ біж ͡ жақта жоқ ^йекен деп ^уотұр ^йедім → // аказываетсйа ͡б̊ар ^йекен↓ /// ↑ ійә/ ій/ казір мұнұң бәрі/ значыйт бұрұннам болұп тұр ͡ ғой↓ /// ↑ біздің қазақтың несінде б̊ұрұннам ͡ болұп тұр ͡ ғой↓ /// ↑ болғам ͡ боп ͡ тұр↓ /// ↑ себ̊еб̊і ^уол біздің жақта ͡ да ͡б̊ар↓ /// ↑ кадімгі/ алт ͡ та келінге б̊ерд↓ /// ↑ сонұң сұраққа сүй дед біздің атамыз айт↓ /// ↑ бұрұңғұ/ бұрұңғұ ^йертедегі ͡ ғазақтар солай болұб̊ ͡ атыр ͡ ғой↓ ///	↑келінім жамам ͡ болса / жақ̊сы б̊аламның ы/ жақ̊сылығым ͡ бәріб̊ір жоққа шығарат деген мағынаға ͡ гелтірет ͡ шаңағы↓ /// ↑ ы / содұқтан жаңағы ͡ гелініме б̊ердім дійд батасын↓ /// ↑ бата ͡ ғой↑ /// ↑ ійә/ бата↓ /// ↑ а жалпы ^йенді ͡ гөздү б̊іздің ͡ жақта ^уол солай ͡ ғалыптасқан ͡ ғо/ ана'үлкөн кісілерге ͡ б̊еред жаңағы↓ /// ↑ мем ͡ біж ͡ жақта жоқ ^йекен деп ^уотұр ^йедім / оказываетčйа ͡б̊ар ^йекен↓ /// ↑ ійә/ ійә/ казір мұнұң бәрі/ значыйт бұрұннам ͡ болұп тұр ͡ ғой↓ /// ↑ біздің ͡ғазақтың несінде б̊ұрұннам ͡ болұп тұр ͡ ғой↓ /// ↑ болғам ͡ боп ͡ тұр↓ /// ↑ себ̊еб̊і ^уол біздің жақта ͡ да ͡б̊ар↓ /// ↑ кәдімгі/ алт ͡ та ͡ геліңге б̊ерд↓ /// ↑ сонұң сұраққа сүй дед біздің атамыз айт↓ /// ↑ бұрұңғұ/ бұрұңғұ ^йертедегі ͡ ғазақтар солай болұб̊ ͡ атыр ͡ ғой↓ /// ↑	– "Келінім жаман болса, жақсы баламның ы... жақсылығын барібір жоққа шығарат деген мағынаға келтірет жаңағы. Ы... Содықтан жаңағы келініме бердім" дид батасын. – Бата ғой. – Иә, бата. А жалпы енді көзді біздің жақта ол солай қалыптасқан ғо, анау үлкен кісілерге беред жаңағы. – Мен біз жақта жоқ екен деп отыр едім, аказыватся бар екен. – иә, иә... Казір мұның бәрі... значить бұрыннан болып тұр ғой. – Біздің қазақтың несінде бұрыннан болып тұр ғой. – Болған боп тұр. Себебі ол біздің жақта да бар. ...кадімгі, алт та келінге берд. Соның сұраққа сүй дед биздің атамыз айт... – Бұрынғы , бұрынғы ертедегі қазақтар солай болып атыр ғой.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ ійә/ ійә ке/ көб̊ү келінге ͡ б̊ерген көздү↓ /// ↑ үлкөң кісілерге ͡ б̊ерген/ көз ͡ б̊оп ^уот^ыра ͡ б̊ерсін деген↓ /// ↑ кәзіргі жағдайда мысалы ы: көз ͡ б̊об̊ үлкөң кіс^ілерге б̊ереміз мысалы/ біздер мысалы↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ кәзір ^йенді көб̊үнө б̊оса/басты б̊ізге ͡ ғарай ыс^ыра салады ͡ ғой/ ыймам болұп ^уотұрғасын↓ /// ↑ ал біздер сол көзді сол үлкөң ͡ кісілерге б̊ереміз↓ /// ↑ ы: бұрұн неге ͡ десең көзге/ көз ^уол бұрұңғұларды көрүп кел'атқан көз ͡ ғой↓ /// ↑ мысалы/ ы: біздің әкемізді/ әкеміздің әкесін деген сыййақты↓ /// ↑ сондұқтан ^уолар ы: ^йенді кейінг'адамдарға сол ы: көзб̊өң ͡ көргендерін жаңағ'айтып ^уотčұн/ жеткізіп ^уотčұн деген бата б̊олар↓ /// ↑ а нійетке б̊айланысты ͡ ғой бұл↓ /// ↑ нійетке↓ ///	↑ ійә/ ійә ке/ көб̊ү ͡ геліңге ͡ б̊ергең ͡ гөздү↓ /// ↑ үлкөң ͡ гісілерге ͡ б̊ерген/ көз ͡ б̊оп ^уотұра ͡ б̊ерсін деген↓ /// ↑ кәзіргі жағдайда мысалы ы: көз ͡ б̊об̊ ͡ үлкөң ͡ гісілерге б̊ереміз мысалы/ біздер мысалы↓ /// ↑ ы↓ /// ↑ кәзір ^йенді ͡ гөб̊үнө б̊оса/ басты б̊ізге ͡ ғарай ысыра салады ͡ ғой/ ыймам болұп ^уотұрғасын↓ /// ↑ ал біздер сол ͡ гөздү сол үлкөң ͡ гісілерге б̊ереміз↓ /// ↑ ы: бұрұн неге ͡ десең ͡ гөзгө/ көз ^уол бұрұңғұларды ͡ гөрүп кел'атқаң ͡ гөз ͡ ғой↓ /// ↑ мысалы/ ы: біздің әкемізді/ әкеміздің әкесін деген сыййақты↓ /// ↑ сондұқтан ^уолар ы: ^йенді ͡ гейіңг'адамдарға сол ы: көзб̊өң ͡ гөргөндөрін жаңағ'айтып ^уотčұн / жеткізіп ^уотčұн дегем ͡ бата б̊олар↓ /// ↑ а нійетке б̊айланысты ͡ ғой бұл↓ /// ↑ нійетке↓ ///	– Иә, иә ке... көбі келінге берген көзді. Үлкен кісілерге берген, көз боп отыра берсін деген. – Кәзіргі жағдайда мысалы ы... көз боп үлкен кісілерге береміз мысалы, біздер мысалы. – Ы... – Кәзір енді көбіне боса... басты бізге қарай ысыра салады ғой, имам болып отырғасын. Ал біздер сол көзді сол үлкен кісілерге береміз. Ы... бұрын неге десең көзге, көз ол бұрынғыларды көріп келе атқан көз ғой. Мысалы ы... біздің әкемізді, әкеміздің әкесін деген сияқты. Сондықтан олар ы... енді кейінгі адамдарға сол ы... көзбен көргендерін жаңағы айтып отсын, жеткізіп отсын деген бата болар. А ниетке байланысты ғой бұл. Ниетке.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ сырым/ сырым болды шешен біздің / до ͡ тово ͡б̊іздің мына содан сұрайд дійді ͡ ғо↓ /// ↑ сіз аузұ дұуалы→ // ͡б̊ій ͡ шешенсіз ͡ ғой/ сізді сөзден жеңген кісі ͡б̊ар ͡ ма дегенде → // айтқанынан қайтпайтын ақ^ымақ̊ сәуле ^йекі ͡ гүннүң бірінде жеңед деген↓ /// ↑ мараіл→ // босқа дауласп'ақылсыз адаммен деген↓ /// ↑ ійә/ ійә↓ /// ↑ ана соңғұ неде тәмсіл б̊ар ͡ ғой/ ы/ жолб̊арыс пен ^йесек ^йекеуү жаңағы не / келіспей қалад бір ͡ нәрсеге → // спорласып↓ /// ↑ сонда ^йесек айтат дійд/ шөптүң түсү көк деб̊ ͡ айтат ͡ дійд↓ /// ↑ жолб̊арыс айтат ͡ дійд/ жоқ ^йесек көк деб̊ ͡ жай ͡ ған'айтылад / а дұрұсұнда ^уонұң шөптүң түсү жасыл ͡ ғой деб̊ ͡ айтат ͡ дійд↓ /// ↑ ^йесек көмбейд ͡ дійд→ // көк/ қайдағы жасыл деп↓ ///	↑ сырым/ сырым болдұ шешем біздің / до ͡ того ͡б̊іздің мына содан сұрайд дійді ͡ ғо↓ /// ↑ сіз аузұ дұуалы / б̊ій ͡ шешенсіз ͡ ғой → // сізді сөздөн жеңгең ͡ гісі ͡ б̊ар ͡ ма дегенде → // айтқанынаң ͡ ғайтпайтын ақ^ымақ̊ сәулө ^йекі ͡ гүннүң бірінде жеңед деген↓ /// ↑ мораль / босқа дауласпа ақылсыз адаммен деген↓ /// ↑ ійә/ ійә↓ /// ↑ ана соңғұ неде тәмсіл б̊ар ͡ ғой → // ы/ жолб̊арыс пен ^йесек ^йекеуү жаңағы не / келіспей ͡ ғалад бір ͡ нәрсеге → // спорласып↓ /// ↑ сонда ^йесег ͡ айтат дійд/ шөптүң түсү көк деб̊ ͡ айтат ͡ дійд↓ /// ↑ жолб̊арыс айтат ͡ дійд/ жоқ ^йесек көк деб̊ ͡ жай ͡ ған'айтылад / а дұрұсұнда ^уонұң шөптүң түсү жасыл ͡ ғой деб̊ ͡ айтат ͡ дійд↓ /// ↑ ^йесек көмбөйд ͡ дійд→ // көк / қайдағы жасыл деп↓ ///	– Сырым... сырым болды шешен біздің , до того біздің мына содан сұрайд диді ғо. "Сіз аузы дуалы би шешенсіз ғой, сізді сөзден жеңген кісі бар ма?" дегенде, "Айтқанынан қайтпайтын ақымақ Сәуле екі күннің бірінде жеңед" деген. Мораль: Босқа дауласпа ақылсыз адаммен деген. – Иә, иә... – Ана соңғы неде тәмсіл бар ғой, ы... жолбарыс пен есек екеуі жаңағы не... келіспей қалад бір нәрсеге спорласып. Сонда есек айтат дид, шөптің түсі көк деп айтат дид. Жолбарыс айтат дид, жоқ есек көк деп жай ғана айтылад, а дұрысында оның шөптің түсі жасыл ғой деп айтат дид. Есек көнбейд дид көк, қайдағы жасыл деп.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ ^йекеуү дауласып/ арыстанға ͡ келед дійд↓ /// ↑ арыстаңға ͡геліб̊ айтат дійд ^йесек/ мын'ақымақ жолб̊арыс шөптүң түсү көк десем/ жасыл деп мағам бой бермейд дійд↓ /// ↑ арыстан ^йесекке қарап а жолб̊арысқа қараб̊ ͡ айтыпты дійд/ арыстан жолб̊арыс/ саған ы: наказание / жазалау шарасың ͡ қолданам↓ /// ↑ сағам бір ͡ айға дейін ^уормандағы б̊ірде ͡ б̊ір аңмен сөйлөсүугө ͡б̊олмайд депті↓ /// ↑ сосұн ^йесекке қарай ^йесек/ сен боссұң/ жүрө ͡ б̊ер депті↓ /// ↑ ^йесек мәз ͡ б̊олұп кетіп қалыпты↓ /// ↑ жолб̊арыс арыстанға ͡ ғараб̊ айтыпты дійд↓ /// ↑ аң патш̆ас'арыстан / әділдігі ^уосұ ͡ ма↓ /// ↓ деп/ шөптүң түсү жасыл ^йемес ͡ пе депті↓ /// ↑ сонд'арыстан жолб̊арысқа ͡ қараб̊ ͡айтыпты↓ /// ↑ жолб̊арыс депті/ әңгіме шөптүң түсүндө ^йемес депті↓ /// ↑ сен ^уосұншам'ақылды / қайсар/ батырсың депті↓ ///	↑ ^йекеуү дауласып / арыстаңға ͡гелед дійд↓ /// ↑ арыстаңға ͡геліб̊ айтат дійд ^йесек → // мын'ақымақ жолб̊арыш ͡ шөптүң түсү көк десем → // жасыл деп мағам ͡ бой бермейд дійд↓ /// ↑ арыстан ^йесекке ͡ ғарап / а жолб̊арысқа ͡ ғараб̊ ͡ айтыпты дійд арыстан → // жолб̊арыс/ саған ы: наказаныйе → // жазалау шарасың ͡ ғолданам↓ /// ↑ сағам ͡ бір ͡ айға дейін → // ^уормандағы б̊ірде ͡ б̊ір аңмен сөйлөсүугө ͡б̊олмайд депті↓ /// ↑ сосұн ^йесекке ͡ ғарай ^йесек/ сем ͡ боссұң → // жүрө ͡ б̊ер депті↓ /// ↑ ^йесег ͡ мәз ͡ б̊олұп кетіп ͡ қалыпты↓ /// ↑ жолб̊арыс арыстаңға ͡ ғараб̊ айтыпты дійд → // аң патш̆асы арыстан / әділдігі ^уосұ ͡ ма деп → // шөптүң түсү жасыл ^йемес ͡ пе депті↓ /// ↑ сонд'арыстан жолб̊арысқа ͡ғараб̊ ͡айтыпты↓ /// ↑ жолб̊арыс депті / әңгіме шөптүң түсүндө ^йемес депті↓ /// ↑ сен ^уосұншам'ақылды / қайсар/ батырсың депті↓ ///	Екеуі дауласып, арыстанға келед дид. Арыстанға келіп айтат дид есек: "Мына ақымақ жолбарыс шөптің түсі көк десем, жасыл деп, маған бой бермейд," -дид. Арыстан есекке қарап, а жолбарысқа қарап айтыпты дид, арыстан: "Жолбарыс, саған ы... наказание, жазалау шарасын қолданам. Саған бір айға дейін ормандағы бірде-бір аңмен сөйлесуге болмайд,"- депті. Сосын есекке қарай: "Есек, сен боссың, жүре бер,"- депті. Есек мәз болып кетіп қалыпты. Жолбарыс арыстанға қарап айтыпты дид: "Аң патшасы арыстан, әділдігі осы ма?" - деп, - "Шөптің түсі жасыл емес пе?"- депті. Сонда арыстан жолбарысқа қарап айтыпты: "Жолбарыс," -депті, "Әңгіме шөптің түсінде емес," - депті. "Сен осыншама ақылды, қайсар, батырсың,"- депті.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ қайдағы жоқ ^йесекпен дауласып/ келіп тұрғаныңның ^уөз'ақымақтық депті/ маған сені сол үшүн/ саған жаңағ'айтып тұрған шарам сол ͡ үшүн депті↓ /// ↑ мораіл/ ақымақпен айтыспа ͡ б̊осқа ұуақытыңды ^уөткүзүп деген↓ /// ↑ ^уонұ ͡б̊әріб̊ір ^уөзүнүкін айтып↓ /// ↑ мен ^уо жерде арыстанда кәзір жоқ̊ шөп түсү жасыл ͡ ғой десе/ ^уол а: арыстанды ͡ да тыңдамайд↓ /// ↑ ^йесек бәріб̊ір шөптүң ͡ түсү көк ͡ деп / ^уонұ ^йекінің бәр'айта беред деген сыййақты ͡ ғой↓ /// ↑ мынадай ͡ да ͡ б̊ір тәмсіл бар ͡ гой/ ана↓ /// ↑ сол үшүн айтылған↓ /// ↑ нұреке/ мынадай бір тәмсіл бар↓ /// ↑ бір/ і: бір ғалым болған ͡ ғой→ // соған ^йекі ͡ кісі ͡ керісіп қалыб̊ ͡ жаңағы↓ /// ↑ ^йекеуү келіп м: әділдік̊ сұраған ͡ ғой/ манағыдай↓ ///	↑ қайдағы жоқ ^йесекпен дауласып/ келіп тұрғаныңның ^уөз'ақымақтық депті/ маған сені сол үшүн/ саған жаңағ'айтып тұрған шарам сол ͡ үшүн депті↓ /// ↑ мораль/ ақымақпен айтыспа ͡ б̊осқа ұуақытыңды ^уөткүзүп деген↓ /// ↑ ^уонұ ͡б̊әріб̊ір ^уөзүнүкін айтып↓ /// ↑ мен ^уо жерде арыстанда кәзір жоқ̊ шөп түсү жасыл ͡ ғой десе/ ^уол а: арыстанды да тыңдамайд↓ /// ↑ ^йесек бәріб̊ір шөптүң ͡ түсү көк ͡ деп / ^уонұ ^йекінің бәр'айта беред деген сыййақты ͡ ғой↓ /// ↑ мынадай ͡ да ͡ б̊ір тәмсіл бар ͡ гой/ ана↓ /// ↑ сол үшүн айтылған↓ /// ↑ нұреке/ мынадай бір тәмсіл бар↓ /// ↑ бір/ і: бір ғалым болған ͡ ғой→ // соған ^йекі ͡ гісі ͡ герісіп қалыб̊ ͡ жаңағы↓ /// ↑ ^йекеуү келіп м: әділдік̊ сұраған ͡ ғой/ манағыдай↓ ///	"Қайдағы жоқ есекпен дауласып, келіп тұрғаныңның өзі ақымақтық," - депті, "Маған сені сол үшін саған жаңағы айтып тұрған шарам сол үшін," - депті. Мораль: Ақымақпен айтыспа босқа уақытыңды өткізіп деген. Оны бәрібір өзінікін айтып. Мен о жерде арыстанда кәзір жоқ шөп түсі жасыл ғой десе, ол а... арыстанды да тыңдамайд. Есек бәрібір шөптің түсі көк деп, оны екінің... бәрі айта беред деген сияқты ғой. – Мынадай да бір тәмсіл бар гой, ана. – Сол үшін айтылған. – Нұреке, мынадай бір тәмсіл бар. Бір, і... бір ғалым болған ғой. Соған екі кісі керісіп қалып жаңағы. Екеуі келіп м... әділдік сұраған ғой, манағыдай.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑банағы ^йесек пен не құсап ͡ жолб̊арыс құсап↓ /// ↑ содан жаңағы ͡ б̊ірінші ^уөзүнүкін дұрұс ͡ деп ^йесептейтің ͡ кішкене адам келген жаңағы↓ /// ↑ ^уосұлай ^уосұлай істедік/ ^йенді ^йекеумүздүң арамызда ^уосұндай нәрсе ͡ б̊олд/ деген ͡ гой жаңағы↓ /// ↑ қайысымыздыкі дұрұс десе/ ы: сіздікі дұрұс деб̊ ͡ айтат дійд↓ /// ↑ сіздікі де дұрұс деб̊ ͡ айтты дійд сосұн↓ /// ↑ ааа/ ^йекіншісі ͡ келгеннең ͡ гейін сіздікі ͡ де дұрұс деб̊ ͡ айтат ͡ дійд жаңағы↓ /// ↑ сон'ана ^йекіншісі/ біреуүнүң әйелі сұрайд ͡ дійд жаңағы → // сонда ͡ қайысыңдыкі дұрұс ͡ болд/ ана ^уосұ қызыл ͡ кеңірдек боп → // біраж жерге ͡ б̊ардыңдар ғо↓ /// ↑ ^йекеуүңдүкүнің ͡ қайысы дұрыс ͡ болд десе/ ^йекеумүздүкү ͡ де дұрұс ͡ болд деб̊ ͡ айтты дійд жаңағы↓ /// ↑ сосұн әйелі/ әйелі ͡ геліпті жаңағы↓ ///	↑банағы ^йесек пен не құсаб̊ ͡ жолб̊арыс құсап↓ /// ↑ содан жаңағы ͡ б̊ірінші ^уөзүнүкін дұрұс ͡ теп ^йесептейтің ͡ гішкене адам келген жаңағы↓ /// ↑ ^уосұлай ^уосұлай істедік/ ^йенді ^йекеумүздүң арамызда ^уосұндай нәрсе ͡ б̊олд/ деген ͡ гой жаңағы↓ /// ↑ қайысымыздыкі дұрұс десе/ ы: сіздікі дұрұс теб̊ ͡ айтат дійд↓ /// ↑ сіздікі де дұрұс деб̊ ͡ айтты дійд сосұн↓ /// ↑ ааа/ ^йекіншісі ͡ гелгеннең ͡ гейін сіздікі ͡ де дұрұс деб̊ ͡ айтат ͡ дійд жаңағы↓ /// ↑ сон'ана ^йекіншісі/ біреуүнүң әйелі сұрайд ͡ дійд жаңағы → // сонда ͡ ғайысыңдыкі дұрұс ͡ полд, ана ^уосұ қызыл ͡ геңірдек боп → // біраж жерге ͡ б̊ардыңдар ғо↓ /// ↑ ^йекеуүңдүкүнің ͡ ғайысы дұрыс ͡ полд десе/ ^йекеумүздүкү ͡ де дұрұс ͡ полд деб̊ ͡ айтты дійд жаңағы↓ /// ↑ сосұн әйелі/ әйелі ͡ геліпті жаңағы↓ ///	Банағы есек пен не құсап жолбарыс құсап. Содан жаңағы бірінші өзінікін дұрыс деп есептейтін кішкене адам келген жаңағы. "Осылай осылай істедік, енді екеуміздің арамызда осындай нәрсе болд," деген гой жаңағы. "Қайысымыздыкі дұрыс" - десе, ы... "сіздікі дұрыс деп айтат," - дид. "Сіздікі де дұрыс" - деп айтты дид сосын. Ааа, екіншісі келгеннен кейін "сіздікі де дұрыс" - деп айтат дид жаңағы. Соны ана екіншісі, біреуінің әйелі сұрайд дид жаңағы. "Сонда қайысыңдыкі дұрыс болд, ана осы қызыл кеңірдек боп, біраз жерге бардыңдар ғо. Екеуіңдікінің қайысы дүрыс болд?" - десе, "екеуміздікі де дұрыс болд," - деп айтты дид жаңағы. Сосын әйелі, әйелі келіпті жаңағы.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑ сонда сон'ана ^йекеуүнүкү ͡ де қалай дұрұс ͡ болат↓ /// ↑ сіз үлкөн→ // ғалымсыз ͡ б̊іреуүнүкү дұрұс ^йемес ͡ па/ біреуүнүкү дұрұс ͡ болұу ͡ герек ^йемес ͡ па ^йекен деп↓ /// ↑ сіздікі не сонда ͡ б̊ұл әділдікпен шешпейсіз ͡ б̊а деп ↓ /// ↑ сіздікі ͡ да дұрұс деб̊ ͡ атты дійд↓ /// ↑ бұл әзіл ғой→ // қожанасырдың әйелі ͡ ғой/ қожанасырдың↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊іреуү келіб̊ ͡ айтып кетеді ғой/ арызын айтып кетет↓ /// ↑ біреуү келіп мені ͡ ғосады/ сонда менікі дұрұс ͡ па → // әлде ^уонұкі дұрұс ͡ па деп↓ /// ↑ әрійне/ сенікі дұрұс ͡ дійд жаңағы↓ /// ↑ ана ͡ кісі ͡ кетіп қалад мәз ͡ б̊олұп↓ /// ↑ сол ͡ көп кешікпей ^йекіншісі жүгүңгөң кісі ͡ геледі ͡ ғой↓ /// ↑ мен ^уөйтүп ^йедім/ сүйтүп ^йедім/ сонда ͡ ғалай ^уонұкі дұрұс ͡ па /мені/ сенікі дұрұс / дейді ғой↓ ///	↑ сонда сон'ана ^йекеуүнүкү ͡ де қалай дұрұс ͡ полат↓ /// ↑ сіз үлкөн ғалымсыз→ // б̊іреуүнүкү дұрұс ^йемес ͡ па/ біреуүнүкү дұрұс ͡ полұу ͡ герек ^йемес ͡ па ^йекен деп↓ /// ↑ сіздікі не сонда ͡ б̊ұл әділдікпен шешпейсіз ͡ б̊а деп ↓ /// ↑ сіздікі ͡ да дұрұс деб̊ ͡ атты дійд↓ /// ↑ бұл әзіл ғой→ // қожанасырдың әйелі ͡ ғой/ қожанасырдың↓ /// ↑ жаңағы ͡ б̊іреуү келіб̊ ͡ айтып кетеді ғой/ арызын айтып кетет↓ /// ↑ біреуү келіп мені ͡ ғосады/ сонда менікі дұрұс ͡ па → // әлде ^уонұкі дұрұс ͡ па деп↓ /// ↑ әрійне/ сенікі дұрұс ͡ дійд жаңағы↓ /// ↑ ана ͡ гісі ͡ гетіп қалад мәз ͡ б̊олұп↓ /// ↑ сол ͡ гөп кешікпей ^йекіншісі жүгүңгөң гісі ͡ геледі ͡ ғой↓ /// ↑ мен ^уөйтүп ^йедім/ сүйтүп ^йедім/ сонда ͡ ғалай ^уонұкі дұрұс ͡ па /мені/ сенікі дұрұс / дейді ғой↓ ///	– Сонда соны ана екеуінікі де қалай дұрыс болат? Сіз үлкен ғалымсыз біреуінікі дұрыс емес па, біреуінікі дұрыс болу керек емес па екен?- деп. Сіздікі не сонда бұл әділдікпен шешпейсіз ба? - деп - Сіздікі да дұрыс", - деп атты дид. – Бұл әзіл ғой, Қожанасырдың әйелі ғой, Қожанасырдың. Жаңағы біреуі келіп айтып кетеді ғой, арызын айтып кетет. Біреуі келіп мені қосады, сонда менікі дұрыс па, әлде оныкі дұрыс па деп. "Әрине, сенікі дұрыс", - дид жаңағы. Ана кісі кетіп қалад мәз болып. Сол көп кешікпей екіншісі жүгінген кісі келеді ғой. "Мен өйтіп едім, сүйтіп едім, сонда қалай оныкі дұрыс па?" , "мені.... сенікі дұрыс,"- дейді ғой.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑^уо да мәз ͡ б̊олұп, сосұн тыңдап ^уотұрған әйел'айтады ͡ ғой→ // қожеке / мынау мынауұң ͡ ғалай дійді ͡ ғой↓ /// ↑ сен жаңағы құраш келіп ^йед/ ^уоған да дұрұс тійсің→ // нұрб̊ек келіп ^йед/ ^уоған ͡ да дұрұс→ // сонда ͡ б̊ұнұң ͡ ғалай десе/ ^уотұрұп ͡ ^уотұрұп вабшше ͡ то кемпір/ сенікі ͡ де дұрұс деб̊ ͡ айтты дійд↓ /// ↑ әзіл ͡ ғылыб̊ ͡ айтқан/ әзіл ͡ ғылып↓ /// ↑ ^уөткөндө ͡ де менем ͡ біреу сүй деб̊ ͡ жаңағы/ ^уой ә/ молдеке/ айтш̆ы мынау дұрұс ͡ па/ дұрұс ͡ па деп қоймайт↓ /// ↑ сонда ^уос'әңгіме айтčам жаңағы құрсұн↓ /// ↑ аі: ^йет/ ^йеттең ͡ гейін шәй ішүугө ͡ б̊олмайтынын ͡ білесіз ͡ б̊а↑ /// ↑ і: білем / бірақ ͡ ішіп қойам↓ /// ↑ ійә ͡ б̊ілеміз/ бірағ ͡ ішіп қойамыз/ ә↓ ///	↑^уо да мәз ͡ б̊олұп, сосұн тыңдап ^уотұрған әйел'айтады ͡ ғой→ // қожеке / мынау мынауұң ͡ ғалай дійді ͡ ғой↓ /// ↑ сен жаңағы құраш келіп ^йед/ ^уоған да дұрұс тійсің→ // нұрб̊ек келіп ^йед/ ^уоған ͡ да дұрұс→ // сонда ͡ б̊ұнұң ͡ ғалай десе/ ^уотұрұп ͡ ^уотұрұп вообшше ͡ то кемпір/ сенікі ͡ де дұрұс деб̊ ͡ айтты дійд↓ /// ↑ әзіл ͡ ғылыб̊ ͡ айтқан/ әзіл ͡ ғылып↓ /// ↑ ^уөткөндө ͡ де менем ͡ біреу сүй деб̊ ͡ жаңағы/ ^уой ә/ молдеке/ айтш̆ы мынау дұрұс ͡ па/ дұрұс ͡ па деп қоймайт↓ /// ↑ сонда ^уос'әңгіме айтčам жаңағы құрсұн↓ /// ↑ аі: ^йет/ ^йеттең ͡ гейін шәй ішүугө ͡ б̊олмайтыным ͡ білесіз ͡ б̊а↑ /// ↑ і: білем / бірағ ͡ ішіп қойам↓ /// ↑ ійә ͡ б̊ілеміз/ бірағ ͡ ішіп қойамыз/ ә↓ ///	– О да мәз болып, сосын тыңдап отырған әйелі айтады ғой: "Қожеке, мынау мынауың қалай?" - диді ғой. "Сен жаңағы Құраш келіп ед, оған да дұрыс дисің, Нұрбек келіп ед, оған да дұрыс, сонда бұның қалай?" десе, отырып-отырып "Вообще-то кемпір, сенікі де дұрыс" деп айтты дид. Әзіл қылып айтқан, әзіл қылып. – Өткенде де менен біреу сүй деп жаңағы, "Ой ә, молдеке, айтшы мынау дұрыс па, дұрыс па?" - деп қоймайт. Сонда осы әңгіме айтсам жаңағы құрсын... – аі... Ет, еттен кейін шәй ішуге болмайтынын білесіз ба? І... – Білем , бірақ ішіп қоям. – Иә білеміз, бірақ ішіп қоямыз, ә.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑в самом деле ͡ б̊олмайд дійд /^йеттең гейін шәй ішүуге↓ /// ↑ себ̊еб̊і мына шәй → // ^йеттің ͡ құрамындағы ͡ б̊үкүл пайдалы нәрсенің бәрін жоқ қылып ͡ жіб̊еред дійд↓ /// ↑ содан темір ͡ б̊ар/ не ͡ б̊ар↓ /// ↑ қойдың ^йеті ͡ қорғасын дійд/ біздің ͡ қазақта↓ /// ↑ не айтқан дійд/ қойдұң ^йет'ауұр деб̊ ͡ айтат↓ /// ↑ бірақ қойдұң ^йеті ^йең ͡ калорұйасы жоғары/ і: кеткен фыйзыйкалық күштү ^уөтө тез ^уорнұна ͡ келтіретің ͡ қойдұң ^йеті ͡ б̊оп ^йесептейд біздің ͡ қазақта↓ /// ↑ ұжұммен фыйзыйкалық ͡ жұмұс істеген адамдардың барлығы қойдұң ^йетін жеген↓ /// ↑ құдұқ қазған/ шөп̊ шапқан ауұр жұмұстан шаршап келген адамның бәрін сол ͡ қойдұң ^йетімең ͡ қоректендірген↓ /// ↑ қойдұң ^йеті ͡ кеткең ͡ күштү тез ^уорнұна ͡ келтіріп/ таңертең адам қайтадан тың болұп тұратын ͡ болған↓ ///	↑в самом деле ͡ б̊олмайд дійд /^йеттең гейін шәй ішүугө↓ /// ↑ себ̊еб̊і мына шәй → // ^йеттің ͡ ғұрамындағы ͡ б̊үкүл пайдалы нәрсенің бәрін жоқ қылыб̊ ͡ жіб̊еред дійд↓ /// ↑ содан темір ͡ б̊ар/ не ͡ б̊ар↓ /// ↑ қойдұң ^йеті ͡ ғорғасын дійд/ біздің ͡ ғазақта↓ /// ↑ не айтқан дійд/ қойдұң ^йет'ауұр деб̊ ͡ айтат↓ /// ↑ бірақ қойдұң ^йеті ^йең ͡ галорұйасы жоғары/ і: кеткен фыйзыйкалық күштү ^уөтө тез ^уорнұна ͡ гелтіретің ͡ ғойдұң ^йеті ͡ б̊оп ^йесептейд біздің ͡ ғазақта↓ /// ↑ ұжұммен фыйзыйкалығ ͡ жұмұс істеген адамдардың барлығы қойдұң ^йетін жеген↓ /// ↑ құдұқ қазған/ шөп̊ шапқан ауұр жұмұстан шаршап келген адамның бәрін сол ͡ ғойдұң ^йетімең ͡ ғоректендірген↓ /// ↑ қойдұң ^йеті ͡ геткең ͡ гүштү тез ^уорнұна ͡ гелтіріп/ таңертең адам қайтадан тың болұп тұратым ͡ болған↓ ///	В самом деле болмайд дид, еттен кейін шәй ішуге. Себебі мына шәй еттің құрамындағы бүкіл пайдалы нәрсенің бәрін жоқ қылып жіберед дид. Содан темір бар, не бар. "Қойдың еті қорғасын" дид біздің қазақта. Не айтқан дид, қойдың еті ауыр деп айтат. Бірақ қойдың еті ең калориясы жоғары, і... кеткен физикалық күшті өте тез орнына келтіретін қойдың еті боп есептейд біздің қазақта. Ұжыммен физикалық жұмыс істеген адамдардың барлығы қойдың етін жеген. Құдық қазған, шөп шапқан ауыр жұмыстан шаршап келген адамның бәрін сол қойдың етімен қоректендірген. Қойдың еті кеткен күшті тез орнына келтіріп, таңертең адам қайтадан тың болып тұратын болған.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑^уоған жылқының ^йеті ͡ де/ сыйырдың ^йеті ͡ де тең ͡ гелмейд койдұң ^йетіне ↓ /// ↑сондұқтам ͡ біздің ͡ қазақ қойдұң ^йеті ͡ қорғасын деп̊ сол үшүн айтқан дійд↓ /// ↑ қойдұң ͡ құйрұғұ/ қойдұң ͡ құйрұғұның жаңағ'ат жүрүб̊ ͡ жүрүп қатты шаршайды ͡ ғой↓ /// ↑ сол ͡ гезде қойдұң ͡ құйрұғұмен / ^уөтүп кеткеннең ͡ гейің ͡ қайтадан тыңайтат ^йекен ͡ ғой↓ /// ↑ анау ͡ қаратопай ауұ/ қаратопай дейтін ͡ бізде ^ұрұуұмұз ͡ б̊еш қаратопай ͡ ғой↓ /// ↑ сол ͡ қаратопай батыр сек̊сеннен асқан ұуақытында → // мын'ақтөб̊едегі ^йесет көкұлұ дейтін ͡ батыр ͡ б̊ар ͡ ғой/ тама↓ /// ↑ сол ͡ кісі і: сол ақ̊сақалды ^йертібп ͡ жүрүптү қасына→ // сонда жаңағы үш жерде сол ͡ кісін'ақыл сұрайд жаңағы↓ ///	↑^уоған жылқының ^йеті ͡ де/ сыйырдың ^йеті ͡ де тең ͡ гелмейд койдұң ^йетіне ↓ /// ↑сондұқтам ͡ біздің ͡ ғазақ қойдұң ^йеті ͡ ғорғасын деп̊ сол үшүн айтқан дійд↓ /// ↑ қойдұң ͡ ғұйрұғұ/ қойдұң ͡ ғұйрұғұның жаңағ'ат жүрүб̊ ͡ жүрүп қатты шаршайды ͡ ғой↓ /// ↑ сол ͡ гезде қойдұң ͡ ғұйрұғұмен / ^уөтүп кеткеннең ͡ гейің ͡ ғайтадан тыңайтат ^йекен ͡ ғой↓ /// ↑ анау ͡ ғаратопай ауұ/ қаратопай дейтім ͡ бізде ^ұрұуұмұз ͡ б̊еш қаратопай ͡ ғой↓ /// ↑ сол ͡ ғаратопай батыр сек̊сеннен асқан ұуақытында → // мын'ақтөб̊өдөгі ^йесет көкұлұ дейтін ͡ батыр ͡ б̊ар ͡ ғой/ тама↓ /// ↑ сол ͡ гісі і: сол ақ̊сақалды ^йертіб̊ ͡ жүрүптү қасына→ // сонда жаңағы үш жерде сол ͡ гісін'ақыл сұрайд жаңағы↓ ///	Оған жылқының еті де, сиырдың еті де тең келмейд койдың етіне. Сондықтан біздің қазақ "қойдың еті - қорғасын" деп сол үшін айтқан дид. – Қойдың құйрығы, қойдың құйрығының жаңағы ат жүріп-жүріп қатты шаршайды ғой. Сол кезде қойдың құйрығымен ... өтіп кеткеннен кейін қайтадан тыңайтат екен ғой. Анау Қаратопай ауы... Қаратопай дейтін бізде руымыз Беш Қаратопай ғой. Сол Қаратопай батыр сексеннен асқан уақытында, мына Ақтөбедегі Есет Көкұлы дейтін батыр бар ғой, Тама. Сол кісі і... сол ақсақалды ертіп жүріпті қасына. Сонда жаңағы үш жерде сол кісіні ақыл сұрайд жаңағы.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑біреуү сол ат ш̆аршағанда/ жаңағы ы: қойдұң ͡ құйрұғұн беріп қатты ͡ қайтадан ары ғарай жүрүу ͡ герек болғасын атты тыңайтат čонұмен↓ /// ↑ ат қайтадан ^уөзүнүң несіне ͡ келіб̊ ͡ жаңағы фійзійческійй мықты ͡ б̊олұп̊ сосұн ары қарай тағы ͡ б̊ір жүрт дійд ͡ жүрөтүн же/ межелеген жерлеріне дейін↓ /// ↑ қойдұң ͡ құйрұғұнд'адамға пайдасы ͡ б̊ар↓ /// ↑ мына жылқының ^йеті→ // негізі жаңа сіздер айтып ^уотұрған жылқының ^йетінде паразыйт көп дійд мына↓ /// ↑ адамның денесінд'аурұу не ͡ б̊олса сонұң бәрің ͡ қоздұрұб̊ ͡ жіб̊еред дійд↓ /// ↑ жылқының ^йеті ͡ б̊айқайсың ͡ ба ͡ қыздырады ғой↓///	↑біреуү сол ат ш̆аршағанда/ жаңағы ы: қойдұң ͡ ғұйрұғұм беріп қатты ͡ гайтадан ары қарай жүрүу ͡ герек болғасын атты тыңайтат čонұмен↓ /// ↑ ат қайтадан ^уөзүнүң несіне ͡ геліб̊ ͡ жаңағы фійзійческійй мықты ͡ б̊олұп̊ сосұн ары қарай тағы ͡ б̊ір жүрт дійд ͡ жүрөтүн же/ межелеген жерлеріне дейін↓ /// ↑ қойдұң ͡ ғұйрұғұнд'адамға пайдасы ͡ б̊ар↓ /// ↑ мына жылқының ^йеті→ // негізі жаңа сіздер айтып ^уотұрған жылқының ^йетінде паразыйт көп дійд мына↓ /// ↑ адамның денесінд'аурұу не ͡ б̊олса сонұң бәрің ͡ ғоздұрұб̊ ͡ жіб̊еред дійд↓ /// ↑ жылқының ^йеті ͡ б̊айқайсың ͡ ба ͡ ғыздырады ғой↓///	Біреуі сол ат шаршағанда, жаңағы ы... қойдың құйрығын беріп қатты кайтадан ары қарай жүру керек болғасын атты тыңайтат сонымен. Ат қайтадан өзінің несіне келіп жаңағы физический мықты болып сосын ары қарай тағы бір жүрт дид жүретін же... межелеген жерлеріне дейін. Қойдың құйрығында адамға пайдасы бар. Мына жылқының еті негізі жаңа сіздер айтып отырған жылқының етінде паразит көп дид мына. Адамның денесінде ауру не болса соның бәрін қоздырып жіберед дид. Жылқының еті байқайсың ба қыздырады ғой.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑тісі ͡ ғақ̊сайтын адамда ͡ қақ̊сатыбп ͡ жіб̊еред дійді ғой↓ /// ↑ ы/ жылқының ^йеті ͡ қыздырады ͡ ғой/байқайсың ͡ ба↑ /// ↑ жеңіл деб̊ ͡ жылқының ^йетін шаламыз ͡ ғой а шындығында ͡ б̊ір жерің аұуратын болса ^уонұ қоздұрат ^йекен ^уол↓ /// ↑ жылқының ^йеті ͡ ма↓ /// ↑ қойдұң майы дегенде ͡ б̊есікке салған баланы ͡ б̊ұрұнда ͡ қойдұң майын ͡ беретін болған ғой/ ійә. құйрұқтұ↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ійә/ ійә ↓ /// ↑ сол ме/ бізге міс сондай і: айтат ͡ та мамалармыз солай ͡ қойдұң майын ішкенсіңдер деген сыййақты↓ /// ↑ казір ^йенді түрүмүзді ͡ ғар'ұқ̊самайд кішкентай болұп↓ ///	↑тісі ͡ ғақ̊сайтын адамда ͡ ғақ̊сатыб̊ ͡ жіб̊еред дійді ғой↓ /// ↑ ы/ жылқының ^йеті ͡ ғыздырады ͡ ғой/байқайсың ͡ ба↑ /// ↑ жеңіл деб̊ ͡ жылқының ^йетін шаламыз ͡ ғой а шындығында ͡ б̊ір жерің ауратымvболса ^уонұ қоздұрат ^йекен ^уол↓ /// ↑ жылқының ^йеті ͡ ма↓ /// ↑ қойдұң майы дегенде ͡ б̊есікке салғам баланы ͡ б̊ұрұнда ͡ ғойдұң майым ͡ беретім болған ғой/ ійә. құйрұқтұ↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ ійә/ ійә ↓ /// ↑ сол ме/ бізге міс сондай і: айтат ͡ та мамалармыз солай ͡ ғойдұң майын ішкенсіңдер деген сыййақты↓ /// ↑ казір ^йенді түрүмүзді ͡ ғар'ұқ̊самайд кішкентай болұп↓ ///	– Tісі қақсайтын адамда қақсатып жіберед диді ғой. – ы... Жылқының еті қыздырады ғой, байқайсың ба? – Жеңіл деп жылқының етін шаламыз ғой, а шындығында бір жерің ауратын болса оны қоздырат екен ол. – Жылқының еті ма? – Қойдың майы дегенде бесікке салған баланы бұрында қойдың майын беретін болған ғой, иә. Құйрықты. – Иә. Иә, иә ... – Сол ме... бізге міз сондай і... айтат та мамалармыз солай қойдың майын ішкенсіңдер деген сияқты. Казір енді түрімізді қара ұқсамайд кішкентай болып.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑^уол ұуақытт'үужө міне ͡ б̊ылай тұрад мін жерде/ былай↓ /// ↑ былай тұрад бірақ ͡ бәріб̊ір ^уосұндай қашықтықта тұрад↓ /// ↑ біздің ͡ қазақтар ^уосұнұ ^уос'арқылы тауұб̊ ͡ алған бір↓ /// ↑ тағы ͡ да параллел жән'үш бес аралықты/ иә/ мына ^йекеуүн/ мына ^йекі ^уортаны қашықтығың ͡ көзб̊өң ͡ ғойұп ͡ тастаған бес ^ірет↓ /// ↑ пріймерны ͡ б̊ес ^ірет қойған ͡ да↓ /// ↑темірқазықты ͡ гөрсөтүп тұрат↓ /// ↑ біздің ͡ қазақтарда↓ /// ↑ мына жетіқарақ̊шы деп не себ̊епті аталған мысалы↓ /// ↑ темірқазық ^уол↓ /// ↑ ^уол ^уонұ ͡ б̊ілмейм ^уол жеті жеті жұлдұз айтеуүр/ жеті жеті жұлдұз ^уосұ↓ /// ↑ жет/ жеті жұлдұз↓ /// ↑ м: бір аңыз ͡ б̊ар ^йеді ғой/ ә↓ /// ↑ ійә/ бақыраш болұп тұрад/ аңыз ͡ б̊ар сыййақты тошно ͡ б̊ілмедім ^уонұ↓ ///	↑^уол ұуақытт'үужө міне ͡ б̊ылай тұрад мін жерде/ былай↓ /// ↑ былай тұрад бірақ ͡ пәріб̊ір ^уосұндай ғашықтықта тұрад↓ /// ↑ біздің ͡ ғазақтар ^уосұнұ ^уос'арқылы тауұб̊ ͡ алғам бір↓ /// ↑ тағы ͡ да параллел жән'үш бес аралықты/ иә/ мына ^йекеуүн/ мына ^йекі ^уортаны қашықтығың ͡ гөзб̊өң ͡ ғойұп ͡ тастағам бес ^ірет↓ /// ↑ пріймерны ͡ б̊ес ^ірет қойған ͡ та↓ /// ↑темірқазықты ͡гөрсөтүп тұрат↓ /// ↑ біздің ͡ ғазақтарда↓ /// ↑ мына жетіқарақ̊шы деп не себ̊епті аталған мысалы↓ /// ↑ темірқазық ^уол↓ /// ↑ ^уол ^уонұ ͡ б̊ілмейм ^уол жеті жеті жұлдұз айтеуүр/ жеті жеті жұлдұз ^уосұ↓ /// ↑ жет/ жеті жұлдұз↓ /// ↑ м: бір аңыз ͡ б̊ар ^йеді ғой/ ә↓ /// ↑ ійә/ бақыраш болұп тұрад/ аңыз ͡ б̊ар сыййақты точно ͡ б̊ілмедім ^уонұ↓ ///	– Ол уақытта уже міне былай тұрад мін жерде, былай. Былай тұрад бірақ бәрібір осындай қашықтықта тұрад. Біздің қазақтар осыны осы арқылы тауып алған бір. – Тағы да параллел және үш бес аралықты... Иә, мына екеуін, мына екі ортаны қашықтығын көзбен қойып тастаған бес рет. Примерны бес рет қойған та. Темірқазықты көрсетіп тұрат. Біздің қазақтарда... – Мына Жетіқарақшы деп не себепті аталған мысалы. Темірқазық ол. – Ол оны білмейм ол жеті жеті жұлдыз айтеуір, жеті жеті жұлдыз осы. Жет.. жеті жұлдыз. – М... бір аңыз бар еді ғой, ә. – Иә, бақыраш болып тұрад, аңыз бар сияқты. Точно білмедім оны.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑тағы да ͡ б̊асқа жұлдұздар ͡ б̊ар ^йенді↓ /// ↑ ы: а мынау ^уорұстар ͡ касапыйа дійд↓ /// ↑біздің ͡ қазақ̊ш'атаұуын білмейм↓ /// ↑ ы: ақ̊шадағы жыл тілімен айтқанда ͡ ветта ͡ б̊ар ͡ ғой ветта↓ /// ↑ ветта ағылша ветта түб̊үрүміз ͡ б̊ар аспаннан↓ /// ↑ сол беттаның мына ^йекеуүң ͡ қосасын↓ /// ↑ мына ^йекеуүң ͡ қосасың↓ /// ↑ ^йекеуүнүң ͡ қыйылысқан жерін алып ^уортасынаң ͡ қалып қойған жұлдұзбен апарасың/ ^уол ͡ да дәл ^уосұғаң ͡ геліп тұрад↓ /// ↑ ^уодан бар ͡ көрінбей ͡ ғалған ͡ да сол даблйұумөм барып тауұб̊ ͡ аласың↓ /// ↑ даблйұу/ даблйұу↓ /// ↑ басқа халықтар солай тапқан/ ійә кейб̊іреуү↓ /// ↑ жоқ/ бізің ͡ қазеке ^уосұлай ͡ ғозғалад↓ /// ↑ бізің ͡ қазеке ^уосұуосұ жетіқарақ̊шымен темірқазықпен жеті түнде шығыб̊ ͡ жүре ͡ б̊ерген ͡ ғо↓ /// ↑ мына ^уөмүрде/ ^уөмүрде мынаны пайдағ'асқан жері ͡ де ͡ б̊ар↓ ///	↑тағы да ͡ б̊асқа жұлдұздар ͡ б̊ар ^йенді↓ /// ↑ ы: а мынау ^уорұстар ͡ гасапыйа дійд↓ /// ↑біздің ͡ ғазақ̊ш' атаұуын білмейм↓ /// ↑ ы: ақ̊шадағы жыл тілімен айтқанда ͡ б̊етта ͡ б̊ар ͡ ғой бетта↓ /// ↑ бетт'ағылша бетта түб̊үрүміз ͡ б̊ар аспаннан↓ /// ↑ сол беттаның мына ^йекеуүң ͡ ғосасын↓ /// ↑ мына ^йекеуүң ͡ ғосасың↓ /// ↑ ^йекеуүнүң ͡ ғыйылысқан жерін алып ^уортасынаң ͡ ғалып ͡ ғойған жұлдұзбұн апарасың/ ^уол ͡ да дәл ^уосұғаң ͡ геліп тұрад↓ /// ↑ ^уодам бар ͡ гөрөнбөй ͡ ғалған ͡ да сол даблйұумөм барып тауұб̊ ͡ аласың↓ /// ↑ даблйұу/ даблйұу↓ /// ↑ басқа халықтар солай тапқан/ ійә кейб̊іреуү↓ /// ↑ жоқ/ бізің ͡ ғазеке ^уосұлай ͡ ғозғалад↓ /// ↑ бізің ͡ ғазеке ^уосұуосұ жетіқарақ̊шымен темірқазықпен жеті түнде шығыб̊ ͡ жүрө ͡ б̊ерген ͡ ғо↓ /// ↑ мына ^уөмүрдө/ ^уөмүрдө мынаны пайдағ'асқан жері ͡ де ͡ б̊ар↓ ///	– Тағы да басқа жұлдыздар бар енді. Ы... а мынау орыстар касапия дид. Біздің қазақша атауын білмейм. Ы... ақшадағы жыл тілімен айтқанда бетта бар ғой бетта. Бетта ағылша бетта түбіріміз бар аспаннан. Сол беттаның мына екеуін қосасын. Мына екеуін қосасың. Екеуінің қиылысқан жерін алып ортасынан қалып қойған жұлдызбен апарасың, ол да дәл осыған келіп тұрад. Одан бар көрінбей қалған да сол даблюмен барып тауып аласың. Даблю, даблю... – Басқа халықтар солай тапқан, иә кейбіреуі? – Жоқ, бізің қазеке осылай қозғалад. Бізің қазеке осы осы жетіқарақшымен темірқазықпен жеті түнде шығып жүре берген ғо. Мына өмірде, өмірде мынаны пайдаға асқан жері де бар.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑мына/ мына мынаның ^уос'айтып ^уотқан нәрсемнің ы: мысал ^іретінде айтčам ↓ /// ↑ біздің ауұлдағы ͡ кімді ͡ б̊ілесіз ͡ ғой/ нұрланова гүлдананы ͡ б̊ілесіз ғой↓ /// ↑ кім↑ /// ↑ гүлдана/ мына ͡ кімнің нұржанның ͡ қызы↓ /// ↑ ы: қайын сіңілсі ^йекеуү қой бағыб̊ ͡ жүрүп/ жоғалып кетеді ғо/ қойға↓ /// ↑ мен түндө жолдан ͡ геліб̊ ͡ атырмын↓ /// ↑ ана мамасы жаңағыдай телефон соғад↓ /// ↑ солай/ солай жаңағы сол жоқ/ жаздыгүнү қой бағып кеткен↓ /// ↑ жоқ вашше↓ /// ↑ сағат түн үужө ^уон ^йекі↓ /// ↑сонұң алдында сөйлөсүб̊ ͡ атып телефон соғұп қалсам барып тұр/ званокка↓ /// ↑ званок барып тұр↓ /// ↑ қайта гүлдана ͡ қайдасың десем/нені ͡ қойды ауұлға ͡ қарай айдап кел'атырмын дійд↓ /// ↑ бале/ сен ^уонұ қайдам ͡ білесің дійм ғой↓ /// ↑ мен ауұлдұң светің ͡ көрүп ͡ тұрмұн↓ ///	↑мына/ мына мынаның ^уос'айтып ^уотқам нәрсемнің ы: мысал ^іретінде айтčам ↓ /// ↑ біздің ауұлдағы ͡ гімді ͡ б̊ілесіз ͡ ғой/ нұрланова гүлдананы ͡ б̊ілесіз ғой↓ /// ↑ кім↑ /// ↑ гүлдана/ мына ͡ гімнің нұржанның ͡ ғызы↓ /// ↑ ы: қайын сіңілсі ^йекеуү қой бағыб̊ ͡ жүрүп/ жоғалып кетеді ғо/ қойға↓ /// ↑ мен түндө жолдан ͡ геліб̊ ͡ атырмын↓ /// ↑ ана мамасы жаңағыдай телефон соғад↓ /// ↑ солай/ солай жаңағы сол жоқ/ жаздыгүнү қой бағып кеткен↓ /// ↑ жоқ вообшше↓ /// ↑ сағат түн үужө ^уон ^йекі↓ /// ↑сонұң алдында сөйлөсүб̊ ͡ атып телефон соғұп қалсам барып тұр/ званокка↓ /// ↑ званок барып тұр↓ /// ↑ қайта гүлдана ͡ ғайдасың десем/нені ͡ ғойды ауұлға ͡ қарай айдап кел'атырмын дійд↓ /// ↑ бале/ сен ^уонұ қайдам ͡ білесің дійм ғой↓ /// ↑ мен ауұлдұң светің ͡ гөрүп ͡ тұрмұн↓ ///	Мына, мына мынаның осы айтып отқан нәрсемнің ы... мысал ретінде айтсам. Біздің ауылдағы кімді білесіз ғой, Нұрланова Гүлдананы білесіз ғой. – Кім? – Гүлдана, мына кімнің Нұржанның қызы. Ы... қайын сіңілсі екеуі қой бағып жүріп, жоғалып кетеді ғо, қойға. Мен түнде жолдан келіп атырмын. Ана мамасы жаңағыдай телефон соғад. Солай, солай жаңағы сол жоқ, жаздыгүні қой бағып кеткен. Жоқ вообще. Сағат түн уже он екі. Соның алдында сөйлесіп атып телефон соғып қалсам барып тұр, званокка. Званок барып тұр. Қайта "Гүлдана қайдасың?" - десем, - "Нені қойды ауылға қарай айдап келе атырмын", - дид. "Бале, сен оны қайдан білесің?" дим ғой. "Мен ауылдың светін көріп тұрмын".
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↓ /// ↑ауұл/ауұлға ͡ ғарай айдап кел'атырм дійд↓ /// ↑ сосұн харашо што гүлдана ^уол нені ͡ б̊ілед↓ /// ↑ мен айтам/ сен жетіқарақ̊шы деген жұлдұздұ ͡ б̊ілесің ͡ ба дедім↓ /// ↑ білем дійд↓ /// ↑ ^йенді мағаң ͡ қараш дедім→ // сен жаңағы светке ͡ қарап тұр дедім↓ /// ↑ сосұн жаңағы жетіқарақ̊шы деген жұлдұз ͡ сенің ͡ қай жағыңда тұрғанын айт дедім↓ /// ↑ ^уол тошны кадім свет ͡ шаққа ͡ ғарап тұрдұ↓ /// ↑ содаң ͡ ғарап тұрм свет ͡ шаққа/ менің сол жағымда тұр дійд↓ /// ↑ жаңағы жұлдұз ͡ жетіқарақ̊шы↓ /// ↑ сосұн мен ^уоған айттым ^йенді ^уойлап қараш дедім→ // гүлдана/ сенің ^уо градұустұ ͡ б̊іледі ͡ ғой ^уөзү/ химик қой↓ /// ↑ мен айттым/ сен градұуспөн айтш̆ы/ точно сол жағыңда ͡ б̊олмасын↓ ///	↓ /// ↑ауұл/ауұлға ͡ ғарай айдап кел'атырм дійд↓ /// ↑ сосұн хорошо что гүлдана ^уол нені ͡ б̊ілед↓ /// ↑ мен айтам/ сен жетіқарақ̊шы деген жұлдұздұ ͡ б̊ілесің ͡ ба дедім↓ /// ↑ білем дійд↓ /// ↑ ^йенді мағаң ͡ ғараш дедім→ // сен жаңағы светке ͡ қарап тұр дедім↓ /// ↑ сосұн жаңағы жетіқарақ̊шы деген жұлдұс ͡ сенің ͡ ғай жағыңда тұрғанын айт дедім↓ /// ↑ ^уол тошно кадім свет ͡ шаққа ͡ ғарап тұрдұ↓ /// ↑ содаң ͡ ғарап тұрм свет ͡ шаққа/ менің сол жағымда тұр дійд↓ /// ↑ жаңағы жұлдұж ͡ жетіқарақ̊шы↓ /// ↑ сосұн мен ^уоған айттым ^йенді ^уойлап қараш дедім→ // гүлдана/ сенің ^уо градұустұ ͡ б̊іледі ͡ ғой ^уөзү/ химик қой↓ /// ↑ мен айттым/ сен градұуспөн айтш̆ы/ точно сол жағыңда ͡ б̊олмасын↓ ///	"Ауыл... ауылға қарай айдап келе атырм" дид. Сосын харошо что Гүлдана ол нені білед. Мен айтам, сен Жетіқарақшы деген жұлдызды білесің ба? - дедім. "Білем" - дид. "Енді маған қараш,- дедім, - сен жаңағы светке қарап тұр" дедім. "Сосын жаңағы "Жетіқарақшы" деген жұлдыз сенің қай жағыңда тұрғанын айт," - дедім. Ол тошно кадім свет жаққа қарап тұрды. "Содан қарап тұрм свет жаққа, менің сол жағымда тұр," - дид. Жаңағы жұлдыз Жетіқарақшы. Сосын мен оған айттым: Енді ойлап қараш, - дедім, - Гүлдана, сенің о градусты біледі ғой өзі, химик қой. Мен айттым: Сен градуспен айтшы, точно сол жағыңда болмасын.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑где-то қырық ͡ пес градұус ͡ былай ^уортасында ^йемес ͡ па деп ^йедім↓ /// ↑ "ійә/ ій'аға точно сол жағында мең ͡ қарап тұрған ͡ бағытпен сол жағында ^уортасында тұр деді↓ /// ↑ мен үужө ͡ б̊іліп тұрм→ // га/ сол жағында тұр деген сөз ^уол біздің адамдар тек ͡ қана ^йенді ͡ б̊атысқа жайа/ біз ͡ б̊із тек қана шығысқа жайласамыз ғой бізің ͡ жақ↓ /// ↑ бізің бет ш̆ығысқа жайғасамыз ͡ ғой↓ /// ↑ бізге ͡ б̊атысқа шанс ͡ шоқ↓ /// ↑ загөн ^уөтүп кетер ͡ ғұрсұн↓ /// ↑ ^уол бәріб̊ір шығыста жүр→ // мен білем /шығыста ͡ ғой бағып кетет↓ /// ↑ ^йенді ^уойлап қараңыз↓ /// ↑ жұлдұз ͡ солтүстүк батыстан шығып тұр/ жетіқарақ̊шы↓ /// ↑ ^уойлат ^уол/менің сол жағы/ значійт ^уол қай жаққа ͡ ғарап тұр↓ ///	↑где-то қырық ͡ пес градұус ͡ пылай ^уортасында ^йемес ͡ па деп ^йедім↓ /// ↑ "ійә/ ій'аға точно сол жағында мең ͡ ғарап тұрғам ͡ бағытпен сол жағында ^уортасында тұр деді↓ /// ↑ мен үужө ͡ б̊іліп тұрм→ // га/ сол жағында тұр деген сөз ^уол біздің адамдар тек ͡ қана ^йенді ͡ б̊атысқа жайа/ біз ͡ б̊із тек қана шығысқа жайласамыз ғой бізің ͡ жақ↓ /// ↑ бізің бет ш̆ығысқа жайғасамыз ͡ ғой↓ /// ↑ бізге ͡ б̊атысқа шанс ͡ шоқ↓ /// ↑ загөн ^уөтүп кетер ͡ ғұрсұн↓ /// ↑ ^уол бәріб̊ір шығыста жүр→ // мем білем /шығыста ͡ ғой бағып кетет↓ /// ↑ ^йенді ^уойлап қараңыз↓ /// ↑ жұлдұс ͡ солтүстүк батыстан шығып тұр/ жетіқарақ̊шы↓ /// ↑ ^уойлат ^уол/менің сол жағы/ значит ^уол қай жаққа ͡ ғарап тұр↓ ///	"Где-то қырық бес градус былай ортасында емес па?" деп едім. "Иә, иә аға точно сол жағында мен қарап тұрған бағытпен сол жағында ортасында тұр", - деді. Мен уже біліп тұрм ка... сол жағында тұр деген сөз ол біздің адамдар тек қана енді батысқа жая, біз біз тек қана шығысқа жайласамыз ғой бізің жақ. Бізің бет шығысқа жайғасамыз ғой. Бізге батысқа шанс жоқ. Загөн өтіп кетер құрсын. Ол бәрібір шығыста жүр. Мен білем ... шығыста қой бағып кетет. Енді ойлап қараңыз. Жұлдыз солтүстік батыстан шығып тұр, Жетіқарақшы. Ойлат ол, менің сол жағы, значит ол кай жаққа қарап тұр.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑sup>уол ійндерге қарап тұр↓ /// ↑ дұрұс ͡ па↓ /// ↑ себ̊еб̊'ана жұлдұздұң сол жағында тұр↓ /// ↑ ^уол ауұлға ͡ ғарай ͡ ғарап тұрған ͡ болса/ ауұлдұң светі ͡ көрүнүп тұрғам ͡ болса ^уол наоб̊орот ^уол ^уоң жағында тұрұуұ ͡ герек ^уол жұлдұз↓ /// ↑ мен айтам гүлдана/ сең ͡ қате ͡ кетіп ͡ парасың→ // сем ͡ басқа жаққа ͡ кетіп ͡ парасың↓ /// ↑ ауұл ^уол жақта ^йемес→ // ауұл мый жақта десем→ // мағам ͡ болмайд /жоғ ͡ ағай/ мен ауұлға ͡ кетіп ͡ баратырм↓ /// ↑ адасқан адам солай ͡ ғой→ // байқаймысың/ тоқта дедім мын ͡ жерге↓ /// ↑ ^йешқ̊айда ͡ кетпегін/ свйаздаң ͡ кеттің ͡ бе ͡б̊олдұ дедім / мен сені таб̊'алмай қалам ана ͡ ғырдан↓ /// ↑ свйаздан ͡ кетпей қойды ійіріп ұста дедім↓ /// ↑ жүгүрүп/ ійіріп тыстат↓ /// ↑ мен н'істейм ^йенді↑ /// ↑ а/айдаладаң ͡ қайдан таб̊ам↓ ///	↑sup>уол ійндерге қарап тұр↓ /// ↑ дұрұс ͡ па↓ /// ↑ себ̊еб̊'ана жұлдұздұң сол жағында тұр↓ /// ↑ ^уол ауұлға ͡ ғарай ͡ ғарап тұрғам ͡ болса/ ауұлдұң светі ͡ гөрүнүп тұрғам ͡ болса ^уол наоб̊орот ^уол ^уоң жағында тұрұуұ ͡ герек ^уол жұлдұз↓ /// ↑ мен айтам гүлдана/ сең ͡ ғате ͡ гетіп ͡ парасың→ // сем ͡ басқа жаққа ͡ гетіп ͡ парасың↓ /// ↑ ауұл ^уол жақта ^йемес→ // ауұл мый жақта десем→ // мағам ͡ болмайд /жоғ ͡ ағай/ мен ауұлға ͡ гетіп ͡ паратырм↓ /// ↑ адасқан адам солай ͡ ғой→ // байқаймысың тоқта дедім мын ͡ жерге↓ /// ↑ ^йешқ̊айда ͡ гетпегін/ свйаздаң ͡ геттің ͡ бе ͡б̊олдұ дедім / мен сені таб̊'алмай қалам ана ͡ ғырдан↓ /// ↑ свйаздаң ͡ гетпей ғойды ійіріп ұста дедім↓ /// ↑ жүгүрүп/ ійіріп тыстат↓ /// ↑ мен н'істейм ^йенді↑ /// ↑ а/айдаладаң ͡ ғайдан таб̊ам↓ ///	Ол Индерге қарап тұр. Дұрыс па? Себебі ана жұлдыздың сол жағында тұр. Ол ауылға қарай қарап тұрған болса, ауылдың светі көрініп тұрған болса ол наоборот ол оң жағында тұруы керек ол жұлдыз. Мен айтам "Гүлдана, сен қате кетіп барасың, сен басқа жаққа кетіп барасың. Ауыл ол жақта емес, ауыл мый жақта" десем, маған болмайд "Жоқ ағай, мен ауылға кетіп баратырм". Адасқан адам солай ғой, байқаймысың. "Тоқта", - дедім - "мын жерге, ешқайда кетпегін, связдан кеттің бе болды", - дедім - "Мен сені таба алмай қалам ана қырдан. Связдан кетпей қойды иіріп ұста", - дедім - жүгіріп. Иіріп тыстат. Мен не істейм енді? А... айдаладан қайдан табам.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑сосұн айттым/ гүлдана/ қәзійр мен ͡ прожектрмен шығам дедім↓ /// ↑ ^йенді прожектр ^уөте алыстан көрүнөтін нәрсе↓ /// ↑ мен шыққан ұуақытта прожектрды жағам→ // сол ұуақытта сені тауұб̊ ͡ алам дедім↓ /// ↑ содан машыйнаның астынам прожектр салыб̊ ͡ алдып→ // бастым қырға ͡ ғарай↓ /// ↑ асфальтта ͡ келібп жақтым ͡ көрүнө/ көрүнбөйд дед↓ /// ↑ сол бессолдұң ͡ ғазаны ͡ б̊ар ғой → //үстүнө/ соған шықтым↓ /// ↑ соған шықтым ͡ да телефон а нені сонұ жақтым ғой↓ /// ↑ көрүп тұрмұн дійд жаңағы↓ /// ↑ жарықты ͡ көрүп тұрмұн дійд↓ /// ↑ прожектрді ͡ көрүп тұр ͡ ма→ // ійә көрүп тұрм дійд↓ /// ↑ ^йенді тыңда дедім↓ /// ↑ қашан дәл жарық̊ сағаң ͡ қарай түсөд/ сол ұуақта маған түсүп тұр деб̊ ͡ айтасың дедім/ жарық↓ ///	↑сосұн айттым/ гүлдана/ қазыр мем ͡ прожектрмен шығам дедім↓ /// ↑ ^йенді прожектр ^уөте алыстан көрүнөтін нәрсе↓ /// ↑ мен шыққан ұуақытта прожектрды жағам→ // сол ұуақытта сені тауұб̊ ͡ алам дедім↓ /// ↑ содан машыйнаның астынам прожектр салыб̊ ͡ алдып→ // бастым қырға ͡ ғарай↓ /// ↑ асфальтта ͡ геліб̊ жақтым ͡ гөрүнө/ көрүмбөйд дед↓ /// ↑ сол бессолдұң ͡ ғазаны ͡ б̊ар ғой → //үстүнө/ соған шықтым↓ /// ↑ соған шықтым ͡ да телефон а нені сонұ жақтым ғой↓ /// ↑ көрүп тұрмұн дійд жаңағы↓ /// ↑ жарықты ͡ гөрүп тұрмұн дійд↓ /// ↑ прожектрді ͡ гөрүп тұр ͡ ма→ // ійә көрүп тұрм дійд↓ /// ↑ ^йенді тыңда дедім↓ /// ↑ қашан дәл жарық̊ сағаң ͡ ғарай түсөд/ сол ұуақта маған түсүп тұр деб̊ ͡ айтасың дедім/ жарық↓ ///	Сосын айттым: "Гүлдана, қазыр мен прожектрмен шығам" дедім. Енді прожектр өте алыстан көрінетін нәрсе. "Мен шыққан уақытта прожектрды жағам, сол уақытта сені тауып алам" дедім. Содан машинаның астынан прожектр салып алдып, бастым қырға қарай. Асфальтта келіп жақтым көріне, көрінбейд дед. Сол бессолдың қазаны бар ғой үстіне, соған шықтым. Соған шықтым да телефон а нені соны жақтым ғой. "Көріп тұрмын" дид жаңағы. "Жарықты көріп тұрмын" дид. Прожектрді көріп тұр ма, иә "көріп тұрм" дид. Енді тыңда дедім. Қашан дәл жарық саған қарай түсед, сол уақта маған түсіп тұр деп айтасың дедім, жарық.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	сосұн алдым ͡ да ͡ б̊ір жағынан алдым ͡ да ͡ б̊ійтіп ͡ бұрап кел'атырм / бұрап кел'атырм → // бір ͡ гезде міне мағаң ͡ ғарай түстү дед↓ /// ↑ мен әдейі ͡ б̊ійтіп төмөң ͡ ғарай түcүрүб ͡ ^йем→ // мін'аға точно мағаң ͡ ғарай түсүп тұр → // түсүрүп тұрсұз дед↓ /// ↑ алып тастадым ͡ да сосұн тындаб̊м ͡ жұлдұздұ қараб̊ ͡ алдым ͡ да/ бастым↓ /// ↑ дәл үстүнөн шықтым↓ /// ↑ айтčам міне/ қара/м'аға сіз мынақтаң ͡ келе жатčыз ͡ ғодійд↓ /// ↑ мен айтам сен ауұл ͡ ғай ͡ ақта десем/ ауұл мый ақта ^йемес ͡ пе дійд↓ /// ↑ ауұл м'ақта мен ͡ келе жатқан жақта↓ /// ↑ мен/мысалы/ мүлдөм айыр'алмайм ↓ /// ↑ ійә/ көрдүң бе/ харашо што ^уол ана жетіқарақ̊шыны ͡ б̊ілед↓ ///	сосұн алдым ͡ да ͡ б̊ір жағынан алдым ͡ да ͡ б̊ійтіп ͡ пұрап кел'атырм / бұрап кел'атырм → // бір ͡ гезде міне мағаң ͡ ғарай түстү дед↓ /// ↑ мен әдейі ͡ б̊ійтіп төмөң ͡ ғарай түcүрүб ͡ ^йем→ // мін'аға точно мағаң ͡ ғарай түсүп тұр → // түсүрүп тұрсұз дед↓ /// ↑ алып тастадым ͡ да сосұн тындаб̊м ͡ жұлдұздұ қараб̊ ͡ алдым ͡ да/ бастым↓ /// ↑ дәл үстүнөн шықтым↓ /// ↑ айтčам міне/ қара/м'аға сіз мынақтаң ͡ геле жатčыз ͡ ғодійд↓ /// ↑ мен айтам сен ауұл ͡ ғай ͡ ақта десем/ ауұл мый ақта ^йемес ͡ пе дійд↓ /// ↑ ауұл м'ақта мең ͡ геле жатқан жақта↓ /// ↑ мен/мысалы/ мүлдөм айыр'алмайм ↓ /// ↑ ійә/ көрдүң бе/ хорошо что ^уол ана жетіқарақ̊шыны ͡ б̊ілед↓ ///	Сосын алдым да бір жағынан алдым да битіп бұрап келе атырм, бұрап келе атырм, бір кезде "міне, маған қарай түсті" дед. Мен әдейі битіп төмен қарай түсіріп ем, міне аға тошно маған қарай түсіп тұр түсіріп тұрсыз дед. Алып тастадым да сосын тындап жұлдызды қарап алдым да, бастым. Дәл үстінен шықтым. Айтсам "міне, қара", "мә аға сіз мынақтан келе жатсыз ғо" дид. Мен айтам сен ауыл қай ақта?" - десем - "ауыл мый ақта емес пе?" дид. Ауыл ми ақта мен келе жатқан жақта. – Мен, мысалы, мүлдем айыра алмайм. – Иә, көрдің бе? Хорошо што ол ана Жетіқарақшыны білед.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑градұустұ ͡ б̊ілед ^уол хорошо/ көрдүң ͡ бе ^уол ͡ ғате ͡ гетіп ͡ бара'тыр↓ /// ↑ сол артынан айтып тұр↓ /// ↑ мен ^уоған айттым→ // сең ͡ ғате ͡ гетіп ͡ парасың→ // сен ^йегер ауұлға ͡ гел'атčаң сен ана ͡ б̊ағанағы нең дейтін мына жақта тұрұуұ ͡ герек ^уоң жақта↓ /// ↑ сең ͡ ғате ͡ гетіп пара/ содам барып̊ сондай ^уөмүрдө пайдағ'асатын нәрсе↓ /// ↑ мынаны пайдағ'асатын нәрсе/ железо ͡ б̊етон пайдағ'асад железо ͡ б̊етон пайдағ'асад ↓ /// ↑ ійә/ сонда ͡ б̊із/ біз тұрғаң ͡ кезде сол жағымыз ͡ қай жақта тұрат/негізі ^уой↓ /// ↑ жоқ/ мына шығыс ͡ батыс қой/ қарайсың ͡ ғой↓ /// ↑ мысалы мен і/ мем ͡ бетім сонда мысалға мынау темірқазық ͡ полса/ мен ^уосұлай ͡ қарап тұрсам↓ /// ↑^уол солтүстүк↓ /// ↑ солтүстүк/ солтүстүк болат↓ ///	↑градұустұ ͡ б̊ілед ^уол хорошо/ көрдүң ͡ бе ^уол ͡ ғате ͡ гетіп ͡ пара'тыр↓ /// ↑ сол артынан айтып тұр↓ /// ↑ мен ^уоған айттым→ // сең ͡ ғате ͡ гетіп ͡ парасың→ // сен ^йегер ауұлға ͡ гел'атčаң сен ана ͡ б̊ағанағы нең дейтін мына жақта тұрұуұ ͡ герек ^уоң жақта↓ /// ↑ сең ͡ ғате ͡ гетіп пара/ содам барып̊ сондай ^уөмүрдө пайдағ'асатын нәрсе↓ /// ↑ мынаны пайдағ'асатын нәрсе/ железо ͡ б̊етон пайдағ'асад железо ͡ б̊етон пайдағ'асад ↓ /// ↑ ійә/ сонда ͡ б̊із/ біз тұрғаң ͡ гезде сол жағымыз ͡ ғай жақта тұрат/негізі ^уой↓ /// ↑ жоқ/ мына шығыс ͡ патыс қой/ қарайсың ͡ ғой↓ /// ↑ мысалы мен і/ мем ͡ бетім сонда мысалға мынау темірқазық ͡ полса/ мен ^уосұлай ͡ ғарап тұрсам↓ /// ↑^уол солтүстүк↓ /// ↑ солтүстүк/ солтүстүк болат↓ ///	Градусты білед ол хорошо, көрдің бе ол қате кетіп баратыр. Сол артынан айтып тұр. Мен оған айттым, сен қате кетіп барасың, сен егер ауылға келе атсаң сен ана бағанағы нең дейтін мына жақта тұруы керек оң жақта. Сен қате кетіп бара.... Содан барып сондай өмірде пайдаға асатын нәрсе. Мынаны пайдаға асатын нәрсе, железо битон пайдаға асад железо битон пайдаға асад. – Иә, сонда біз, біз тұрған кезде сол жағымыз қай жақта тұрат, негізі ой.... – Жоқ, мына шығыс батыс қой, қарайсың ғой.... – Мысалы мен і... мен бетім сонда мысалға мынау Темірқазық болса, мен осылай қарап тұрсам. Ол солтүстік. – Солтүстік, солтүстік болат.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑мынау ы/ шығысым болат↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ батыс мына ͡ жақ ^уоңтүстүк↓ /// ↑ ійее/ солтүстүк ^уоңтүстүк/ шығыс/ батыс↓ /// ↑ мысалы далада жүрүб̊ ͡ адасасың ͡ да↓ /// ↑мысалы қарапайым былай ^уойлап қойайық↓ /// ↑ бізің/мысалы/ мына жайық ͡ деб̊ ͡ алайық ͡ деп↓ /// ↑ біж ͡ жайықтың мына ͡ б̊етінің адамдары/ бұ/ бұл адамдардың барлығы тек қана шығысқа ͡ ғарай адасып кетет↓ /// ↑ жайықтың мына ͡ б̊етінің адамдары шығысқа ͡ ғарай адасад/ тек қана↓ /// ↑ потомұу што жайыққа ͡ геліп тірелдің ͡ ба сен/ тірі ͡ ғаласың сұу/сұуұң бар/ бәрі ͡ б̊ар↓ /// ↑ жайықтан ар ͡ ғарай ^уөтүп кетпейсің ͡ ғой→ //жайықтан ^уөтпөйсүң ͡ ғой↓ /// ↑біздің беттің адамдары тек қана шығысқа ͡ гетет↓ /// ↑біздің беттің адамдары ͡б̊арлығы/ адасқанның барлығы тек қана ͡ б̊атысқа ͡ қарай жүрүу ͡ герек↓ ///	↑мынау ы/ шығысым болат↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ батыс мына ͡ жақ ^уоңтүстүк↓ /// ↑ ійее/ солтүстүк ^уоңтүстүк/ шығыс/ батыс↓ /// ↑ мысалы далада жүрүб̊ ͡ адасасың ͡ да↓ /// ↑мысалы қарапайым былай ^уойлап қойайық↓ /// ↑ бізің/мысалы/ мына жайығ ͡ деб̊ ͡ алайығ ͡ деп↓ /// ↑ біж ͡ жайықтың мына ͡ б̊етінің адамдары/ бұ/ бұл адамдардың барлығы тек қана шығысқа ͡ ғарай адасып кетет↓ /// ↑ жайықтың мына ͡ б̊етінің адамдары шығысқа ͡ ғарай адасад/ тек қана↓ /// ↑ потомұу что жайыққа ͡ геліп тірелдің ͡ ба сен/ тірі ͡ ғаласың сұу/сұуұң бар/ бәрі ͡ б̊ар↓ /// ↑ жайықтан ар ͡ ғарай ^уөтүп кепейсің ͡ ғой→ //жайықтан ^уөтпөйсүң ͡ ғой↓ /// ↑біздің беттің адамдары тек қана шығысқа ͡ гетет↓ /// ↑біздің беттің адамдары ͡б̊арлығы/ адасқанның барлығы тек қана ͡ б̊атысқа ͡ ғарай жүрүу ͡ герек↓ ///	– Мынау ы... шығысым болат. – Иә. – Батыс мына жақ оңтүстік. – Иее... солтүстік, оңтүстік, шығыс, батыс. Мысалы далада жүріп адасасың да. Мысалы қарапайым былай ойлап қояйық. Бізің, мысалы, мына Жайық деп алайық деп. Біз Жайықтың мына бетінің адамдары, бұ... бұл адамдардың барлығы тек қана шығысқа қарай адасып кетет. Жайықтың мына бетінің адамдары шығысқа қарай адасад, тек қана. Потому што Жайыққа келіп тірелдің ба сен, тірі қаласың су... суың бар, бәрі бар. Жайықтан ар қарай өтіп кепейсің ғой, Жайықтан өтпейсің ғой. Біздің беттің адамдары тек қана шығысқа кетет. Біздің беттің адамдары барлығы, адасқанның барлығы тек қана батысқа қарай жүру керек.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑батысқа ͡ ғарай жүрүу ͡ герек болдұ↓ /// ↑ басқа сен үшүншү ^уоблұстан шығұуұң мүмкүн↓ /// ↑ сегізінші ^уоблұстан шығұуұң мүмкүн адасып→ //бірақ̊ сен әйтеуүр ^йелге қарай ͡ гел'атčың ↓ /// ↑ мын'ары қарай ͡ қырға ͡ гетіп ͡ бара жатқан жоқ̊сұң↓ /// ↑ сондұқтан біздің беттег'адам барлығы ͡ б̊атысқа ͡ қарай жүрүу ͡ герек↓ /// ↑ ы/ темірқазықты мысалы ͡ көрдүң/ сонда ͡ б̊ылай ͡ ғой↓ /// ↑ көрдүңүз↓ /// ↑ ^уо дұрұс/ал не істейсіз ал ↑/// ↑ со: сол жақ қолұма ͡ ғарай түзүу жүрөм ͡ ба↓ /// ↑ міне ͡ қызық̊ сұрақ/ кәзір міне ͡ кәзір↓ /// ↑ нөлдөм бастай тұр ͡ да мысалы дұрұс↓ /// ↑ ал мен ͡ к'айтып ^уотұрмұн ^уосұнұ↓ /// ↑ ал сіз адастыңыз/ бізің беттің адамы адасып тұрсұң↓ /// ↑түннүң ішінде тұурсұң→ // н'істейсің ал→ //темірқазықты таптың/ значійт н'істеу ͡ керек↓ ///	↑батысқа ͡ ғарай жүрүу ͡ герек болдұ↓ /// ↑ басқа сен үшүншү ^уоблұстан шығұуұң мүмкүн↓ /// ↑ сегізінші ^уоблұстан шығұуұң мүумкүн адасып→ //бірақ̊ сен әйтеуүр ^йелге қарай ͡ гел'атčың ↓ /// ↑ мын'ары қарай ͡ ғырға ͡ гетіп ͡ пара жатқан жоқ̊сұң↓ /// ↑ сондұқтам біздің беттег'адам барлығы ͡ б̊атысқа ͡ ғарай жүрүу ͡ герек↓ /// ↑ ы/ темірқазықты мысалы ͡ гөрдүң/ сонда ͡ б̊ылай ͡ ғой↓ /// ↑ көрдүңүз↓ /// ↑ ^уо дұрұс/ал не істейсіз ал ↑/// ↑ со: сол жақ қолұма ͡ ғарай түзүу жүрөм ͡ ба↓ /// ↑ міне ͡ гызық̊ сұрақ/ кәзір міне ͡ гәзір↓ /// ↑ нөлдөм бастай тұр ͡ да мысалы дұрұс↓ /// ↑ ал мең ͡ г'айтып ^уотұрмұн ^уосұнұ↓ /// ↑ ал сіз адастыңыз/ бізің беттің адамы адасып тұрсұң↓ /// ↑түннүң ішінде тұурсұң→ // н'істейсің ал→ //темірқазықты таптың/ значыйт н'істеу ͡ керек↓ ///	Батысқа қарай жүру керек болды. Басқа сен үшінші облыстан шығуың мүмкін. Сегізінші облыстан шығуың мумкін адасып, бірақ сен әйтеуір елге қарай келе атсың. Мына ары қарай қырға кетіп бара жатқан жоқсың. Сондықтан біздің беттегі адам барлығы батысқа қарай жүру керек. – Ы... Темірқазықты мысалы көрдің, сонда былай ғой. – Көрдіңіз. О дұрыс, ал не істейсіз ал? – Со... сол жақ қолыма қарай түзу жүрем ба? – Міне кызық сұрақ, кәзір міне кәзір. Нөлден бастай тұр да мысалы дұрыс. Ал мен кә айтып отырмын осыны. Ал сіз адастыңыз, бізің беттің адамы адасып тұрсың. Түннің ішінде турсың, не істейсің ал? Темірқазықты таптың, значит не істеу керек?
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑темірқазыққа ͡ қай жағыңды ͡ б̊ерүу ͡ герек/ батысқа жүрү'үшүн ↓ /// ↑ ^йекі блатной дис/йаға↓ /// ↑ м/ мына ^уоң жақ ͡ ыйғыммең ͡ қарай сонұң/соғаң ͡ қарай былай со жүрүуүм ͡ герек↓ /// ↑ дұрұс↓ /// ↑ ^уоң жағ ыйғыңды↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жаңағы не темірқазыққа ͡ б̊еріп, тіп тіке жүрүу ͡ герек↓ /// ↑ аха/ійә↓ /// ↑ сонда сіз ͡ б̊атысқа ͡ қарай ͡ кел'атčыз ^уөзүң. бұл ій'ұстап айырыб̊ ͡ атырм/ бұнұң білім үужө↓ /// ↑ бій деген сөз ͡ б̊ар↓ /// ↑ предүупрөждөн значыйт воорұужөн деген сөз↓ /// ↑ значыйть бір нәрсені ͡ б̊ілү'адамның ы: мынандай сөз ͡ б̊ар↓ /// ↑біреудүң ͡ қалтасындағ'ақ̊шасын тартыб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ //үстүндөгі тонұн шешіб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ // бөркүн шешіб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ // а бірақ ^уонұң білімі мен ақылын сіз ^йеш ұуақытт'ала алмайсыз↓ ///	↑темірқазыққа ͡ ғай жағыңды ͡ б̊ерүу ͡ герек/ батысқа жүрү'үшүн ↓ /// ↑ ^йекі блатной дис/йаға↓ /// ↑ м/ мына ^уоң жағ ͡ ыйғыммең ͡ ғарай сонұң/соғаң ͡ ғарай былай со жүрүуүм ͡ герек↓ /// ↑ дұрұс↓ /// ↑ ^уоң жағ ыйғыңды↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жаңағы не темірқазыққа ͡ б̊еріп, тіп тіке жүрүу ͡ герек↓ /// ↑ аха/ійә↓ /// ↑ сонда сіз ͡ б̊атысқа ͡ ғарай ͡ гел'атčыз ^уөзүң. бұл ій'ұстап айырыб̊ ͡ атырм/ бұнұң білім үужө↓ /// ↑ бій деген сөз ͡ б̊ар↓ /// ↑ предүупрөждөн значыйт воорұужөн деген сөз↓ /// ↑ значыйть бір нәрсені ͡ б̊ілү'адамның ы: мынандай сөз ͡ б̊ар↓ /// ↑біреудүң ͡ ғалтасындағ'ақ̊шасын тартыб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ //үстүндөгі тонұн шешіб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ // бөркүн шешіб̊ ͡ алұуға ͡ б̊олад→ // а бірақ ^уонұң білімі мен ақылын сіз ^йеш ұуақытт'ала алмайсыз↓ ///	Темірқазыққа қай жағыңды беру керек, батысқа жүру үшін. Екі блатной дис...яға. – М... мына оң жақ иғыммен қарай соның, соған қарай былай со жүруім керек. – Дұрыс. Оң жақ иығыңды... – Иә. – Жаңағ не Темірқазыққа беріп, тіп тіке жүру керек. – Аха, иә... – Сонда сіз батысқа қарай келе атсыз өзің. Бұл иә ұстап айырып атырм, бұның білім уже. Би деген сөз бар. Предупрежден значит вооружен деген сөз. Значить бір нәрсені білу адамның ы... мынандай сөз бар. Біреудің қалтасындағы ақшасын тартып алуға болад, үстіндегі тонын шешіп алуға болад, бөркін шешіп алуға болад а бірақ оның білімі мен ақылын сіз еш уақытта ала алмайсыз.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑^уол ^уөмүр ͡ б̊ақый сол гісі ^уөзүмөм бірге жүрөд↓ /// ↑ сондұқтан ^уол ^уосұндай нәрселер сіздің ^уөмүрлүг ͡ азығыңыз деб̊ ͡ айтат↓ /// ↑ мысалға сіз далада жүрүб̊ ͡ адастыңыз ͡ да/ күндүз ͡ келе жатқанның ^уөзүндө↓ /// ↑сіз ^йең бірінші ͡б̊ійіт/ молаға ͡ гездесесіз↓ /// ↑ молаға ͡ да мазарға ͡ гездесесіз↓ /// ↑ мазар ͡ б̊ізге нені ͡ б̊ілдіред↓ /// ↑ мұсұлманның бійіті нені ͡ б̊ілдіред↓ /// ↑ белгі ͡ қайаққа ͡ ғарап ↓ /// ↑тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ қарап батысқа ͡ қарап тұрад↓ /// ↑ бәрі солай ͡ құттай ^уоңтүстүк батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ чұут ͡ чұут мекке жаққа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ бізің ͡ құлұптаста ͡б̊елгілерің бәрі ͡ б̊атысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұра ͡ ма ↑ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ значыйть үужө далада ͡ гел'атып / молаға ͡ гездестіңіз ͡ бе↓ ///	↑^уол ^уөмүр ͡ б̊ақый сол гісі ^уөзүмөм бірге жүрөд↓ /// ↑ сондұқтан ^уол ^уосұндай нәрселер сіздің ^уөмүрлүг ͡ азығыңыз деб̊ ͡ айтат↓ /// ↑ мысалға сіз далада жүрүб̊ ͡ адастыңыз ͡ да/ күндүз ͡ геле жатқанның ^уөзүндө↓ /// ↑сіз ^йең бірінші ͡б̊ійіт/ молаға ͡ гездесесіз↓ /// ↑ молаға ͡ да мазарға ͡ гездесесіз↓ /// ↑ мазар ͡ б̊ізге нені ͡ б̊ілдіред↓ /// ↑ мұсұлманның бійіті нені ͡ б̊ілдіред↓ /// ↑ белгі ͡ ғайаққа ͡ ғарап ↓ /// ↑тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ бәрі солай ͡ ғұттай ^уоңтүстүк батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ чұуть ͡ чұуть мекке жаққа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ бізің ͡ ғұлұптаста ͡б̊елгілерің бәрі ͡ б̊атысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұра ͡ ма ↑ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ значыйть үужө далада ͡ гел'атып / молаға ͡ гездестіңіз ͡ бе↓ ///	Ол өмір бақи сол кісі өзімен бірге жүред. Сондықтан ол осындай нәрселер сіздің өмірлік азығыңыз деп айтат. Мысалға сіз далада жүріп адастыңыз да, күндіз келе жатқанның өзінде. Сіз ең бірінші биіт, молаға кездесесіз. Молаға да мазарға кездесесіз. Мазар бізге нені білдіред. Мұсылманның биіті нені білдіред. Белгі қайаққа қарап тұрад. – Батысқа қарап. – Батысқа қарап тұрад. Бәрі солай құттай оңтүстік батысқа қарап тұрад. Чуть чуть Мекке жаққа қарап тұрад. Бізің құлыптаста белгілерің бәрі батысқа қарап тұрад. – Батысқа қарап тұра ма? – Батысқа қарап тұрад. Батысқа қарап тұрад. Значить уже далада келе атып, молаға кездестіңіз бе?
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑құлұптас қай жаққа ͡ қарап тұр / значыйть мынйағы қай ағ ͡ деген сөз↑/// ↑ батыс ͡ деген↓ /// ↑ батыс ͡ деген сөз↓ /// ↑ бійіттің басына ͡ б̊елгі ͡ ғойады ғой↓ /// ↑ ^йеее, ійә↓ /// ↑ белгі ͡ ғойады ͡ ғой/ белгі↓ /// ↑ белгінің барлығы ͡ б̊ізде ͡ б̊атысқа ͡ қарап тұрат↓ /// ↑ ааа↓ /// ↑ батысқа ͡ қарап тұрат↓ /// ↑ кейб̊ір ͡ кездер ͡ кәзірде жазұуұн айтып тұрсұз ͡ ғой/ ә↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жазұуұ ͡ кейд'ішке қарап/ кейде сыртқа қарап тұрғаны ͡ б̊ар↓ /// ↑ ійә/ әр түрлү ͡ б̊олат↓ /// ↑ ійәә↓ /// ↑ мысалы мен↓ /// ↑ нұреке/ әр түрлү ͡ б̊олат↓ /// ↑кей біреулөр артына салат ^уондайда ͡ б̊ар ^уо... артына салатындар ͡ б̊ар↓ /// ↑ ^уондай мына ͡ б̊іздің↓ /// ↑ арты деген ана/ мысалы мәйітті ͡ б̊ійіт↓ /// ↑ мын'атырауда солай ͡ ғой↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жоқ/ біз: сіз мысалы ͡ б̊ылай деп ^уойлап қараңыз↓ /// ↑ ^йекінш'ауұлдұң бійітінде ͡ б̊ар м'ары қарап тұрған ͡ бійіт мұнда↓ ///	↑құлұптас қай жаққа ͡ ғарап тұр / значыйть мынйағы қай ағ ͡ деген сөз↑/// ↑ батыс ͡ теген↓ /// ↑ батыс ͡ теген сөз↓ /// ↑ бійіттің басына ͡ б̊елгі ͡ ғойады ғой↓ /// ↑ ^йеее, ійә↓ /// ↑ белгі ͡ ғойады ͡ ғой/ белгі↓ /// ↑ белгінің барлығы ͡ б̊ізде ͡ б̊атысқа ͡ ғарап тұрат↓ /// ↑ ааа↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап тұрат↓ /// ↑ кейб̊ір ͡ гездер ͡ гәзірде жазұуұн айтып тұрсұз ͡ ғой/ ә↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жазұуұ ͡ гейд'ішке қарап/ кейде сыртқа ͡ ғарап тұрғаны ͡ б̊ар↓ /// ↑ ійә/ әр түрлү ͡ б̊олат↓ /// ↑ ійәә↓ /// ↑ мысалы мен↓ /// ↑ нұреке/ әр түрлү ͡ б̊олат↓ /// ↑кей біреулөр артына салат ^уондайда ͡ б̊ар ^уо... артына салатындар ͡ б̊ар↓ /// ↑ ^уондай мына ͡ б̊іздің↓ /// ↑ арты деген ана/ мысалы мәйітті ͡ б̊ійіт↓ /// ↑ мын'атырауда солай ͡ ғой↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ жоқ/ біз: сіз мысалы ͡ б̊ылай деп ^уойлап қараңыз↓ /// ↑ ^йекінш'ауұлдұң бійітінде ͡ б̊ар м'ары қарап тұрғам ͡ бійіт мұнда↓ ///	Құлыптас қай жаққа қарап тұр, значить мыняғы қай ақ деген сөз? – Батыс деген. – Батыс деген сөз. Биіттің басына белгі қояды ғой. – Еее, иә... – Белгі қояды ғой, белгі. Белгінің барлығы бізде батысқа қарап тұрат. – Ааа... – Батысқа қарап тұрат. – Кейбір кездер кәзірде жазуын айтып тұрсыз ғой, ә. – Иә. – Жазуы кейде ішке қарап, кейде сыртқа қарап тұрғаны бар. – Иә, әр түрлі болат. – Иәә. Мысалы мен... – Нұреке, әр түрлі болат. Кей біреулер артына салат ондайда бар о... артына салатындар бар. Ондай мына біздің... – Арты деген ана, мысалы мәйітті биіт... – Мына Атырауда солай ғой. – Иә. – Жоқ, біз... Сіз мысалы былай деп ойлап қараңыз. Екінші ауылдың биітінде бар ма ары қарап тұрған биіт мұнда.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑жооқ↑ /// ↑бірінш'ауұлда жоқ қой /сен ͡ басқа жердең ͡ ғарасайш↓ /// ↑ басқа жерлерде ͡ б̊ар/ алматыда↓ /// ↑ қазақ̊станның басқа жерінде↓ /// ↑ мысал'алматыда бар/ мысалы мынау зыйрат қой↓ /// ↑ жоқ қараш ^уөзү мен мысалы далалық құлұптасты айтам ͡ да↓ /// ↑даланың ͡ ғұлұптасының барлығы ͡ б̊атыс↓ /// ↑ ійе ^уол ^йескі ͡ құлұптас қой↓ /// ↑ ^йескі ͡ құлұптастың барлығы ͡ б̊атысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап↓ /// ↑ ^йенді ͡ ғалай істейсің→ // батыс ^йекенің көрдүң↓ /// ↑ бійіттің ͡ ғасынаң гөрдүң↓ /// ↑ ^йенді нағыл деб̊ ͡ айтат ^уосұ ғылымда↓ /// ↑ ^йеең алыстағы нүктенү қара дейді ͡ ғой↓ /// ↑ соған ͡ батысқа ͡ қарап тұрұп/ ^йең алыстағы ͡ б̊ір нәрсен'алып алұуұң ͡ герек/ арентійрге↓ /// ↑ соған басұу ͡ герек̊ сосұн↓ /// ↑ потомұу што ͡ б̊ір сайдан ^уөткөсүм болдұ/ қай ақта ͡ гел'атқаның білмей ͡ ғаласың↓ /// ↑ сондұқтан сен ^йең ͡ өашықтағы ͡ б̊ір нәрсен'ал дейді ͡ ғой↓ ///	↑жооқ↑ /// ↑бірінш'ауұлда жоқ қой /сем ͡ басқа жердең ͡ ғарасайш↓ /// ↑ басқа жерлерде ͡ б̊ар/ алматыда↓ /// ↑ қазақ̊станның басқа жерінде↓ /// ↑ мысал'алматыда бар/ мысалы мынау зыйрат қой↓ /// ↑ жоқ қараш ^уөзү мен мысалы далалық құлұптасты айтам ͡ да↓ /// ↑даланың ͡ ғұлұптасының барлығы ͡ б̊атыс↓ /// ↑ ійе ^уол ^йескі ͡ ғұлұптас қой↓ /// ↑ ^йескі ͡ ғұлұптастың барлығы ͡ б̊атысқа ͡ ғарап тұрад↓ /// ↑ батысқа ͡ ғарап↓ /// ↑ ^йенді ͡ ғалай істейсің→ // батыс ^йекенің гөрдүң↓ /// ↑ бійіттің ͡ ғасынаң гөрдүң↓ /// ↑ ^йенді нағыл деб̊ ͡ айтат ^уосұ ғылымда↓ /// ↑ ^йеең алыстағы нүктөнү қара дейді ͡ ғой↓ /// ↑ соғам ͡ батысқа ͡ ғарап тұрұп/ ^йең алыстағы ͡ б̊ір нәрсен'алып алұуұң ͡ герек/ арентійрге↓ /// ↑ соғам басұу ͡ герек̊ сосұн↓ /// ↑ потомұу што ͡ б̊ір сайдан ^уөткөсүм болдұ/ қай ақта ͡ гел'атқаның білмей ͡ ғаласың↓ /// ↑ сондұқтан сен ^йең ͡ ғашықтағы ͡ б̊ір нәрсен'ал дейді ͡ ғой↓ ///	– Жооқ. Бірінші ауылда жоқ қой, сен басқа жерден қарасайш. Басқа жерлерде бар, Алматыда... Қазақстанның басқа жерінде... – Мысалы Алматыда бар, мысалы мынау зират қой... – Жоқ қараш өзі мен мысалы далалық құлыптасты айтам да. Даланың құлыптасының барлығы батыс. – Ие ол ескі құлыптас қой. – Ескі құлыптастың барлығы батысқа қарап тұрад. Батысқа қарап. Енді қалай істейсің, батыс екенін көрдің. Биіттің қасынан көрдің. Енді нағыл деп айтат осы ғылымда. Еең алыстағы нүктені қара дейді ғой. Соған батысқа қарап тұрып, ең алыстағы бір нәрсені алып алуың керек, арентирге. Соған басу керек сосын. Потому што бір сайдан өткесін болды, қай ақта келе атқаның білмей қаласың. Сондықтан сен ең қашықтағы бір нәрсені ал дейді ғой.
Нұрбек Қадірімбетов	▶	↑қашықтағы нәрсен'ал / соған жетіп келесің↓ /// ↑^йең ͡ көрүнүп тұрған ͡ бір ͡ б̊елгіні↓ /// ↑ мен жаңағы ... н'істейін со зыйрат ͡ қой мысалы↓ /// ↑ ^уо кезде құлұптас тұрад ә↓ /// ↑ ійә/ құлұптас↓ /// ↑ сонда жазұуұ/ жазұуұн айтып тұрсұз ͡ б̊а↑ /// ↑ құлұптас/ мынау ͡ қаб̊ір ғой/ қаб̊ір↓ /// ↑ ійә/ қаб̊ір↓ /// ↑ міне мына жерде ͡ б̊ылай/ былай ͡ ғарап тұр↓ /// ↑ мына ͡ құб̊^ұланың алды жазұу ͡ б̊ылай батысқа ͡ ғарап тұр↓ /// ↑ ійә/ негізі тұрұсұнда ^уосұлай/ бірақ ͡ мен ͡ кәзір соңғұ ͡ б̊арғанда жазұуұ мына жақта тұратындарды ͡ да ͡ гөрүб̊ жүрмүн↓ /// ↑ білмейм ^уол ^йенді ͡ қалай↓ /// ↑ мен ͡ де ͡ гөрдүм↓ /// ↑ дұрұс/ негізі менде сонұ↓ ///	↑қашықтағы нәрсен'ал / соған жетіп келесің↓ /// ↑^йең ͡ гөрүнүп тұрғам ͡ бір ͡ б̊елгіні↓ /// ↑ мен жаңағы ... н'істейін со зыйрат ͡ қой мысалы↓ /// ↑ ^уо кезде құлұптас тұрад ә↓ /// ↑ ійә/ құлұптас↓ /// ↑ сонда жазұуұ/ жазұуұн айтып тұрсұз ͡ б̊а↑ /// ↑ құлұптас/ мынау ͡ ғаб̊ір ғой/ қаб̊ір↓ /// ↑ ійә/ қаб̊ір↓ /// ↑ міне мына жерде ͡ б̊ылай/ былай ͡ ғарап тұр↓ /// ↑ мына ͡ ғұб̊^ұланың алды жазұу ͡ б̊ылай батысқа ͡ ғарап тұр↓ /// ↑ ійә/ негізі тұрұсұнда ^уосұлай/ бірағ ͡ мең ͡ гәзір соңғұ ͡ б̊арғанда жазұуұ мына жақта тұратындарды ͡ да ͡ гөрүб̊ жүрмүн↓ /// ↑ білмейм ^уол ^йенді ͡ ғалай↓ /// ↑ мен ͡ де ͡ гөрдүм↓ /// ↑ дұрұс/ негізі менде сонұ↓ ///	– Қашықтағы нәрсені ал, соған жетіп келесің. Ең көрініп тұрған бір белгіні. – Мен жаңағы ... не істейін со зират қой мысалы. О кезде құлыптас тұрад, ә... – Иә, құлыптас... – Сонда жазуы, жазуын айтып тұрсыз ба? – Құлыптас. Мынау қабір ғой, қабір. – Иә, қабір. – Міне мына жерде былай, былай қарап тұр. Мына құбыланың алды жазу былай батысқа қарап тұр. – Иә, негізі тұрысында осылай, бірақ мен кәзір соңғы барғанда жазуы мына жақта тұратындарды да көріп жүрмін. – Білмейм ол енді қалай. – Мен де көрдім. – Дұрыс, негізі менде соны.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Ж: ↑ сұрақ ^уөте гөп → //^йенді мен кәзір // сұрақтардың барлығын қойып шықсам →// ійә ↑/// ↑ айнұр сұрап ^уотыр ↓ /// ↑ жанұйада әйелі /^уөзінің табысын күйеуүне айтпай →// бауырына берүу дұрыспа ↑ // ұстаз // →дейді ↓ /// Қ: ↑ әйел ^уөзі шешед ↓ /// ↑ әйел ^уөзі табысы болса →// күйеуіне айтама // айтпайма // ^уөзі шешед ↓ /// ↑ менің бір айтып жүрген сөзім бар →// әйелдің табысы қалтада → // күйеудікі ^уортада ↓ /// ↑ ұнасада ^йеркектерге // ұнамасада солай ↓ /// ↑ бірақ // әйел адам күйеуін құрметтеп айтса →// менің тапқаным бар ^йеді ^уосыны ағама →// бауырыма берсем десе болад ↓ /// ↑ бұл құрметі арттырад →// бірақ айтпайда →// әйел ^уөз табысын берүуіне болад ↓ /// ↑ текқана күйеудің берген табысын / шетінен сындырып-сындырып / сындырып жыйнап →// былай беріп жіберсе ↑// күнә болат ↓ /// ↑ ^уолай істеуге болмайды // айтып беру герек ↓ ///	Ж: ↑ сұрақ // көп →// ^йенді мен // қәзір // сұрақтардың барлығың ͡ ғойұп̊ ͡ шық̊сам →// ійә ↑/// ↑ айнұр сұраб̊͡ отұр ↓ /// ↑ жанұйада // әйелі // ^уөзүнүң таб̊ысын // күйөуүн'айтпай →// бауұрұна ͡ б̊ерүу // дұрұс͡ па ↑ // ұстаз // → дейді ↓ /// Қ: ↑ әйел // ^уөзү шешеді ↓ /// ↑ әйел // ^уөз таб̊ысы͡ б̊олса ↑ // күйөуүн'айта͡ ма // айтпай͡ ма // ^уөзү шешеді↓/// ↑ менің бір айтыб̊ ͡ жүргөн сөзүм бар↑/// ↑ әйелдің таб̊ысы қалтада→// күйөудүкү / ^уортада ↓/// ↑ ұнасада // ^йеркектерге // ұнамасада солай ↓ /// ↑ бірақ // әйел адам // күйөуүң ͡ ғұрметтеб̊ ͡ айтčа →// менің // тапқаным бар ^йеді ^уосұнұ // ағама →// бауұрұма ͡ б̊ерсем десе // б̊олады ↓ /// ↑ бұл // құрмөт'арттырады ↓ /// ↑ бірақ // айтпай͡ да →// әйел ^уөз таб̊ысын // берүуүнө͡ б̊олады ↓ /// ↑ текқана // күйөудүң͡ берген таб̊ысын // шетінен сындырып̊-сындырып // сындырыб̊ ͡ жыйнап →// былай беріб̊ ͡ жіб̊ерсе →// күнә͡ б̊олады ↓ /// ↑ ^уолай істеуге болмайды // айтып͡ перүу ͡ герек ↓ ///	Ж: Сұрақ өте көп, енді мен кәзір сұрақтардың барлығын қойып шықсам, иә. Айнұр сұрап отыр: -Жанұяда әйелі өзінің табысын күйеуіне айтпай бауырына беру дұрыс па, ұстаз? - дейді Қ: Әйел өзі шешеді. Әйел өзі табысы болса, күйеуіне айта ма, айтпай ма өзі шешеді. Менің бір айтып жүрген сөзім бар: "Әйелдің табысы қалтада, күйеудікі ортада". Ұнаса да еркектерге, ұнамаса да солай. Бірақ, әйел адам күйеуін құрметтеп айтса: - Менің тапқаным бар еді, осыны ағама, бауырыма берсем, - десе болады. Бұл құрметті арттырады. Бірақ айтпай да әйел өз табысын беруіне болады. Тек қана күйеудің берген табысын шетінен сындырып-сындырып, сындырып жинап, былай беріп жіберсе күнә болады. Олай істеуге болмайды, айтып беру керек.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Ж: ↑ келесі сұрақ ↓ /// ↑ қыз баланың ұзаққа дейін → // тұрмыс құрмай /жалғыз жүрсе ↑// қасында қызғанатын ^йекі періште жүретіні распа ↑ /// ↑ соның кесірінен / жігітпен таныса алмайды →// деп те ^йестіп ^йедім ↓ /// йағный / сондай / аңыз әңгімеде бар дейд ↓ /// Қ: ↑ ^йенді / ^уөз жауабын ^уөзі беріп тұр / қарындасым↓/// ↑ аңызғо ^уол // анегдот ↓ /// Ж: ↑ йағ^іній / ^уондай ^йемес ійә ↑ /// Қ: ↑ шығұу керек // құдайдан бақыт тілеп ↓ /// Ж: ↑ ійә // самоотсенка көтерүу тәкаппарлыққа жатпайма дейді ↓ /// ↑ нұрсұлұу сұрап ^уотыр ↓ /// Қ: ↑ жоқ // жатпайды ↓ /// ↑ ^йегер біреуді төмен түсірмесең ↓ /// ↑ самоотсенканың деңгейінде біреуді төмен түсірмей →// ^уөзіңізді көтерсеңіз →// ^уода тұрған ^йештеңке жоқ ↓ /// ↑ адамды көтеріп берүу керек ↓ /// ↑ шеңбер ↓///	Ж: ↑ келесі сұрақ ↓ /// ↑ қыз͡ б̊аланың ұзаққа дейін → // тұрмұс құрмай /жалғыж ͡ жүрсө →// қасында қызғанатын / ^йекі͡ періште ͡ жүрөтүні / ^ырас͡ па ↑ /// ↑ сонұң ͡ гесірінен / жігітпен / таныс'алмайды →// деп ͡ те / ^йестіп ͡ ^йедім ↓ /// ↑ йәғ^іній /сондай // аңыз әңгімеде ͡ б̊ар дейді↓/// Қ: ↑^йенді / ^уөж ͡ жауаб̊ын // ^уөзү ͡ б̊еріп͡ тұрғой // қарындасым ↓ /// ↑ аңызғой / ^уол // анекдот↓/// Ж: ↑ йәғ^іній / ^уондай ^йемес ійә ↑ /// Қ: ↑ шығұу͡ герек // құдайдам ͡ бақыт͡ тілеп↓/// Ж: ↑ ійә // самоотсеңка ͡ гөтөрүу // тәкаппәрлыққа жатпай͡ ма ͡ дейді ↓ /// ↑ нұрсұлұу сұраб̊ ͡ отұр ↓ /// Қ: ↑ жоқ // жатпайды ↓ /// ↑ ^йегер ͡ б̊іреудү төмөн түсүрмөсең ↓ /// ↑ самоотсеңканың деңгейінде // б̊іреудү төмөн ͡ түсүрмей ↑// ^уөзүңүздү / көтөрсөңүз →// ^уонда тұрған ^йештеңке жоқ ↓ /// ↑ адамды // көтөрүп ͡ перүу͡ герек ↓ /// ↑ шеңбер ↓ ///	Ж: Келесі сұрақ. Қыз баланың ұзаққа дейін тұрмыс құрмай жалғыз жүрсе, қасында қызғанатын екі періште жүретіні рас па? Соның кесірінен жігітпен таныса алмайды деп естіп едім. Яғни сондай аңыз әңгіме де бар дейді. Қ: Енді өз жауабын өзі беріп тұр қарындасым. Аңыз ғой, ол анекдот. Ж: Яғни ондай емес, иә. Қ: Шығу керек, құдайдан бақыт тілеп. Ж: Иә, самооценка көтеру тәкаппарлыққа жатпай ма? - дейді, Нұрсұлу сұрап отыр. Қ: Жоқ, жатпайды. Егер біреуді төмен түсірмесең. Самооценканың деңгейінде біреуді төмен түсірмей, өзіңізді көтерсеңіз, ода тұрған ештеңке жоқ. Адамды көтеріп беру керек. Шеңбер.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Ж: ↑ енесі // айағы ауыр келінін →// қарғап сілесе // дейд // ^уоразкүл ↓ /// ↑ ^уойбай алла ↑ /// Қ: ↑^уол /алдына келед ↓ /// Ж: ↑ ау ↓ /// Қ: ↑ ^уол ^йенесінің алдына гелет ↓ /// ↑ ^йенесінің баласына гелет // немересіне гелет ↓ /// ↑ ^уөзіне айналып келет ↓ /// ↑ қарғыстың ^йекі ұшы болат ↓ /// ↑ мынау айтылған адамнан шықса ↑// қайтып ^уөзіне геліп айналып келет ↓ /// ↑ мынаған барат↓// сіз ^уоған ылайықты болмасаңыз // қайтып ^уөзіне барад ↓ /// ↑ ^уоның/ ^йененің шекесі шылқымайд →// сен жаман болғаннан ↓// қарғағаны // даже сіздің басыңызға келсе де ↑// ^уол өзінің басын қарғап ^уотырғанын →// біліп алсын // әрбір ата-ана ↓ /// ↑ ал ^уоның // айағы ауұр болмаса да ↓ ///	Ж: ↑ ^йенесі / айағ'ауұр келінін →// қарғап̊ ͡ сілесе / дейді // ^уоразкүл ↓ /// ↑ ^уойб̊ай алла↑/// Қ: ↑ ^уол /алдына͡ геледі↓/// Ж: ↑ау↓/// Қ: ^уол / ^йенесінің алдына ͡ геледі ↓ /// ↑ ^йенесінің баласына ͡ геледі // немересіне ͡ геледі ↓ /// ↑ ^уөзүне / айналып͡ келеді↓/// қарғыстың // ^йек'ұшұ͡ болады↓/// ↑мын'айтылған адамнан шық̊са ↑// қайтыб̊ // ^уөзүнө͡ геліб̊ // айналып келеді ↓ /// ↑ мынағам ͡ барады ↓// сіз ^уоған ^ылайықты͡ б̊олмасаңыз / қайтыб̊ ͡ ^уөзүнө ͡ б̊арады ↓ /// ↑ ^уонұң/ ^йененің шекесі шылқымайды →// сен жамам ͡ болғаннан ↓// қарғағаны // даже сіздің // басыңызға͡ гелсе ͡ де ↑// ^уол өзүнүң басын // қарғаб̊ ͡ отұрғанын→/ біліб̊ ͡ алсың / әрб̊ір ат'ана ↓ /// ↑ ал ^уонұң // айағ'ауұр болмаса͡ да ↓ ///	Ж: Енесі аяғы ауыр келінін қарғап-сілесе, - дейді Оразгүл. Ойбай, Алла. Қ: Ол алдына келеді. Ж: Ау. Қ: Енесінің алдына келеді. Енесінің баласына келеді, немересіне келеді. Өзіне айналып келеді. Қарғыстың екі ұшы болады. Мынау айтылған адамнан шықса, қайтып өзіне келіп, айналып келеді. Мынаған барады, сіз оған лайықты болмасаңыз қайтып өзіне барады. Оның, ененің шекесі шылқымайды сен жаман болғаннан. Қарғағаны даже сіздің басыңызға келсе де, ол өзінің басын қарғап отырғанын біліп алсын әрбір ата-анана. Ал оның аяғы ауыр болмаса да.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Ж: ↑ мына сұрақты кішкене түсінбедім ↓ /// ↑ матійваційа қалай бере а / күйеуіме ^йекен ғой → // кешірім сұрайм ↓ /// ↑ күйеуіме матійваційа // қалай // бере аламын ↓ /// дым настраенійесі жоқ // жұмыс жасауға дейд ↓ /// ↑ ^уосы быр /^уөте ^уөзекті сұрақ ↓ /// ↑ қыздарда мен көп байқаймын ↓// жалпы →// әйелдің күйеуге матійваційа берүуі / йағный →// мүмкін ^уол күйеуі жалқау шығар ↓// мүмкін ^уол жұмыс істегісі келмейтін шығар ↓ /// ↑ ^йегер ^уол сондай жалқау болса ↑// әйел ^уөмір бақый / матійваційа беріп ^уөтүу керекпа ↑ /// ↑ матійваційасыз жұмыс жасай алмайма → // сонда ^йеркек↑/// Қ: ↑ біз // матійваційасыз жүрмей қалдыққо →// бәрі ↓ ///	Ж: ↑ мына сұрақты // кішкене түсүмбөдім ↓ /// ↑ мотійвасійа // қалай бере а: // күйөуүм'екен ͡ ғой → // кешірім сұраймын ↓ /// ↑ күйөуүмө // мотійвасыйа // қалай / бер'аламын ↓ /// ↑ дым ностраенійесі жоқ // жұмұш͡ шасауға дейді ↓ /// ↑ ^уосұ // б̊ір // ^уөте / ^уөзөктү сұрақ ↓/// ↑ қыздарда // мең ͡ гөп ͡ пайқаймын → // жалпы // әйелдің күйөугө // мотійвасыйа ͡ б̊ерүуү / йәғ^іній→// мүмкүн // ^уол // күйөуү // жалқау шығар ↓/// ↑ мүмкүн ^уол // жұмұс істегісі͡ гелмейтін͡ шығар ↓ /// ↑ ^йегер ^уол // сондай жалқау͡ б̊олса ↑// әйел ^уөмүрб̊ақый // мотійвасыйа // б̊еріб̊͡ өтүу ͡ герек͡ па ↑ /// ↑ мотійвасыйасыж͡ жұмұш͡ шасай // алмай͡ ма → // сонда // ^йеркек ↑ /// Қ: ↑ біз // мотійвасыйасыж͡ жүрмөй ͡ ғалдыққой →// бәрі ↓ ///	Ж: Мына сұрақты кішкене түсінбедім. Мотивация қалай бере... а күйеуіме екен ғой, кешірім сұраймын. Күйеуіме мотивация қалай бере аламын? Дым настроениесі жоқ жұмыс жасауға, - дейді. Осы бір өте өзекті сұрақ қыздарда, мен көп байқаймын, жалпы әйелдің күйеуге мотивация беруі, яғни, мүмкін ол күйеуі жалқау шығар, мүмкін ол жұмыс істегісі келмейтін шығар. Егер ол сондай жалқау болса, әйел өмірбақи мотивация беріп өтуі керек па. Мотивациясыз жұмыс жасай алмай ма сонда еркек. Қ: Біз мотивациясыз жүрмей қалдық қой, бәрі.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Қ: ↑ жоқ →// мұхаммед пайғамбар →// бірінші рет пайғамбар болған кезінде →// алладан хабар алып // үйге келген кезінде ↑// матійвацыйаны сол кезде / ^йең бірінші хадыйша анамыз берген↓/// ↑замыйлоный/ замыйлоный деп келед // мен тоңдым/ тоңдым // үстімді жапшы дегенде ↓ /// ↑ ^уосындай гөрдім→// маған қорқынышты бірнәрсе келді ↓/ деп айтқаңгезде →// ^уоқы деп айтты дегеңгезде ↓/// ↑ сіз жамандық жасамайсыз →// сіз ^йелдің аманатшысыз // сіз ^уөте керемет адамсыз // біреудің қыйанат баспайсыз →// сондықтан / бұл айтқаңгезде →// әйелін тыңдап тұрып →// ^уөзін ^ұуспокойт ^йетед↓/// ↑ бұл матійвацыйа // сол жерден // керек десем // ^уолгезде де ↓ /// ↑ әйел адам матійваційа берүу керек ↓ ///	Қ: ↑ жоқ →// мұхаммед пайғамбар →// бірінші ^ірет пайғамбар͡ б̊олғаң ͡ гезінде →// алладан хаб̊ар алып // үйгө келгең͡ гезінде↑// мотійвасыйаны сол ͡ гезде/ ^йең бірінші / хәдійш'анамыз берген ↓ /// ↑ замыйлоный // замыйлоный деп ͡ келеді // мен тоңдұм // тоңдұм // үстүмдү ͡ жап̊шы͡ дегенде ↓ /// ↑ ^уосұндай ͡ гөрдүм →// мағаң ͡ ғорқұнұшты // б̊ірнәрсе ͡ гелді →// деб̊ ͡ айтқаң͡ гезде →// ^уоқұ ͡ деп // айтты дегең͡ гезде ↓ /// ↑ сіз // жамандығ͡ жасамайсыз →// сіз ^йелдің аманатш̆ысыл // сіз // ^уөтө керемет адамсыз // біреудүң // қыйанат ͡ паспайсыз →// сондұқтан // бұл айтқаң͡ гезде →// әйелін тыңдап тұрұп →// ^уөзүн // ^ұуспокойыт ^йетеді ↓ /// ↑ бұл мотійвасійа // сол жерден // керек десем // ^уолгезде ͡ де ↓ /// ↑ әйел адам мотійвасыйа б̊ерүу͡ герек ↓ ///	Қ: Жоқ, Мұхаммед пайғамбар бірінші рет пайғамбар болған кезде, Алладан хабар алып үйге келген кезде, мотивацияны сол кезде, ең бірінші Хадиша анамыз берген. "Замилони, замилони", - деп келеді, "мен тоңдым, тоңдым, үстімді жапшы", - дегенде. Осындай көрдім, маған қорқынышты бірнәрсе келді, - деп айтқан кезде, оқы деп айтты деген кезде. "Сіз жамандық жасамайсыз, сіз елдің аманатшысысыз, сіз өте керемет адамсыз, біреудің қиянат баспайсыз", сондықтан бұл айтқан кезде әйелін тыңдап тұрып өзін успокойть етеді. Бұл мотивация сол жерден керек десем, ол кезде де. Әйел адам мотивация беру керек.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ ^йеркек // матійвацыйаға мұқтаж ↓ /// ↑ үйткені неге ↑ казіргі ^йеркектер ↓ /// ↑^йеркек бағана мен / сөзімнің басында айттым ↓ /// ↑ көп ^йеркектер // барлығы десем →// казір барлығы ашұуланып қалар ↓ /// ↑ көп ^йеркектер // ^уөзінің ^уорнын жоғалтып алған ↓ /// ↑ содан кейін →// бұл әйелдік деңгейге түсет ↓ /// ↑ әйелдің аржақ бержағында ↓ /// ↑ ^уоған әрдайым тұр // жат →// жата берме // бар // бар деп →// әбден айта берүу герек↓/// ↑ матійвацыйа бере берүу герек →// шұқый берүу керек↓/// ↑үйде жатқан ақылдыдан →// көшеде жүрген ақымақ артық дейт қазақта↓/// ↑көрдіңізба мотійваційа ғандай ↓ /// ↑ үйде жатқызба деген ↓ /// ↑ атамыз қазақ ^йескі сөзі бұл ↓ /// ↑ үйде жатқан ақылдыдан →// көшеде жүрген ақымақ артық ↓/// ↑ ^уо кезде ійнтернет жоқ ↓ /// ↑ неге ^уөйткені көшеге шығады ^йекенда →// бәрін көреді ^йекен ↓ /// ↑ тәлім алад →// тәрбійе алад ↓ ///	↑^йеркек /мотійвасыйаға мұқтаж ↓ /// ^уөйткөнү // неге // қәзірг'еркектер ↓ /// ↑ ^йеркек // бағана мен // сөзүмнүң басынд'айттым ↓ /// ↑ көб̊͡ еркектер // барлығы десем →// қәзір // б̊арлығы // ашұуланып қалар ↓ /// ↑ көб̊ ͡ еркектер // ^уөзүнүң ^уорнұн жоғалтыб̊͡ алған ↓ /// ↑ содаңгейін →// бұл // әйелдік деңгейге түсөдү ↓ /// ↑ әйелдің // аржақ ͡ пержағында ↓ /// ↑ ^уоған әрдайым тұр // жат →// жата ͡ б̊ерме // бар // бар деп →// әб̊ден айта͡ б̊ерүу͡ герек ↓ /// ↑ мотійвасійа ͡ б̊ере ͡ б̊ерүу ͡ герек →// шұқұй // берүу͡ герек ↓ /// ↑ үйдө жатқан ақылдыдан→// көшөдө жүргөн // ақымағ ͡ артығ͡ дейді // қазақта ↓ /// ↑ көрдүңүз͡ б̊а мотійвасійа ͡ ғандай ↓ /// ↑ үйдө жатқызб̊а деген ↓ /// ↑ атамыз͡ ғазақ // ^йескі сөзү ͡ б̊ұл ↓ /// ↑ үйдө ͡ жатқан ақылдыдан →// көшөдө͡ жүргөн // ақымағ͡ артық ↓/// ↑ ^уо : кезде // ійнтернет жоқ ↓ /// ↑ неге // ^уөйткөнү көшөгө шығад'екен͡ да →// бәрің͡ гөрөд'екен ↓/// ↑ тәлім алады →// тәрб̊ій'алады ↓///	Еркек мотивацияға мұқтаж. Өйткені, неге қазіргі еркектер. Еркек бағана мен сөзімнің басында айттым. Көп еркектер, барлығы десем, қазір барлығы ашуланып қалар. Көп еркектер өзінің орнын жоғалтып алған. Содан кейін бұл әйелдік деңгейге түседі. Әйелдің ар жақ, бер жағында. Оған әрдайым тұр, жат, жата берме, бар, бар деп әбден айта беру керек. Мотивация беру керек, шұқи беру керек. "Үйде жатқан ақылдыдан, көшеде жүрген ақымақ", - артық дейді қазақта. Көрдіңіз ба, мотивация қандай? Үйде жатқызба деген. Атамыз қазақтың ескі сөзі бұл. Үйде жатқан ақылдыдан, көшеде жүрген ақымақ артық, О кезде интернет жоқ. Неге? Өйткені көшеге шығады екен да, бәрін көреді екен. Тәлім алады, тәрбие алады.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑^й е : мынау ^уотын түсіріпті ↓ /// ↑ ^йе мынау ворота қойыпты деп →// ^йелді көріп →// сөйтіп талпыныс бір болұугерек ↓ /// ↑ ^йеркекке де казіргі заманда →// әйелдеріне білмеймін →// мотійвацыйасыз ^уөмір сүрмей қалдық біз ↓ /// ↑ бірақ →// ^йеркекке керек // кәзіргі заманда →// жүз пайыз керек ↓ /// ↑ ажырасұуға ^йеркек пен әйел келед ↓ /// ↑ ^йеркек // бірінші әйел тыңдалад →// шарыйғат бойынша →// не үшін→// не себеппен // ажырасып жатсың дейд ↓ /// ↑ сонда әйел айта бастаса →// күйеуім жата беред →// жұмыс істемейт десе →// мына ^йеркек баж // баж // баж ^йетіп →// әйелімен жағаласат ↓ /// ↑ мен айттым →// сіз тоқтаңыз↓// бірінші әйелді тыңдайм→// ^уодан кейін сізді тыңдайм↓/// ↑сізгеде /жарты сағат ұуақытым бар↓/// →// жоқ // мынау сөйлеген сайын // аузын жабад ↓ /// ↑ сосын әйелге айттым →// сен ^уөзі ажырасқаның дұрыс болыпты →// бұдан құтылғаның ↓ /// ↑ неге дейт ↓ ///	↑ ^й е: мынау // ^уотұн түсүрүптү ↓ /// ↑ ^йе мынау ворота͡ ғойұптұ ͡ деп →// ^йелді͡ гөрүп →// сөйтүп / талпыныс ͡ пір͡ б̊олұу͡ герек ↓ /// ↑ ^йеркекке ͡ де / қәзіргі заманның →// әйелдеріне / б̊ілмеймін →// мотійвасійасыз ^уөмүр ͡ сүрмөй ͡ ғалдық ͡ піз ↓ /// ↑ бірақ →// ^йеркекке ͡ герек // қәзіргі заманда ↓ /// ↑ жүспайыз ͡ герек ↓ /// ↑ ажырасұуға // ^йеркек пен әйел ͡ геледі ↓ /// ↑ ^йеркек // бірінші // әйел тыңдалады →// шарыйғат ͡ пойұнша →/// ↑н'үшүн →// не себ̊еппен /ажырасыб̊ ͡ жатčың дейді↓/// ↑ сонда // әйел айта ͡ б̊астаса →// күйөуүм жата ͡ б̊ереді →// жұмұс͡ істемейді десе →// мын'еркек баж // баж // баж ͡ етіп →// әйелімен жағаласады ↓ /// ↑ мен айттым →// сіз // тоқтаңыз бірінші // әйелді тыңдаймын →// ^уодаң ͡ гейін // сізді тыңдаймын ↓ /// ↑ сізге͡ де // жарты сағат ^ұуақытым бар ↓ /// ↑ жоқ // мынау сөйлөгөн ͡ сайын // аузұн͡ жаб̊ады ↓ /// ↑ сосұн // әйелг'айттым →// сен ^уөзү // ажырасқаның дұрұс ͡ полұптұ →// бұдаң ͡ ғұтұлғаның ↓ /// ↑ неге дейді ↓ ///	Е мынау отын түсіріпті, е мынау ворота қойыпты деп, елді көріп, сөйтіп талпыныс бір болу керек. Еркекке де қазіргі заманда, әйелдеріңе білмеймін, мотивациясыз өмір сүрмей қалдық біз. Бірақ, еркекке керек кәзіргі заманда, 100 пайыз керек. Ажырасуға еркек пен әйел келеді. Еркек, бірінші әйел тыңдалады шариғат бойынша. Не үшін, не себеппен ажырасып жатсың? - дейді. Сонда әйел айта бастаса: - Күйеуім жата береді, жұмыс істемейді, - десе, мына еркек баж-баж, баж етіп әйелімен жағаласады. Мен айттым: - Сіз тоқтаңыз, бірінші әйелді тыңдаймын, одан кейін сізді тыңдаймын. Сізге де жарты сағат уақытым бар. Жоқ мынау сөйлеген сайын аузын жабады. Сосын әйелге айттым: - Сен өзі ажырасқаның дұрыс болыпты, бұдан құтылғаның. - Неге? - дейді.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ ^йеркек →// әйел // әйелмен тұрғысы келет // еркекпен тұрғысы келет ↓ /// ↑ ал сен // әйел сыйақты шап-шап →// шап-шап ^йекеуің таласып ↓ /// ↑ ^уол ^йеркек көрмейт ↓ /// ↑ үйге келет // ^йеркек көрмейт ↓ /// ↑ сен а десең мә дійд →// мә десең а дійд сағаласып →// ^уо қазан-ошаққа →// кұухнйаға барып →// артынан барып →// сабшенійе жазған ^йеркектер бар әйелдеріне ↓ /// ↑ сондайды көрген адам →// қандай әйел →// қандай ^йеркекті алғысы келет ↓ /// ↑ кезінде ^уомардың алдына // бір әйел геліп →// күйеуіммен ажырасам дегенде →// маған қарамайт деп айтқан →// ^йекен ↓ /// ↑ көңіл бөлмейт дегенде →// ^уомар ^йеркекті шақырса →// ^йертеден-кешке дейін сақалын ^уөсіріп →// мешіттен шықпаған біреу ^йекен ↓ ///	↑ ^йеркек →// әйел // ^йеркекпен тұрғұсұ ͡ геледі ↓ /// ↑ сен // әйел сыйақты шап̊-шап →// шап̊-шап // ^йекеуүң таласып ↓ /// ↑ ^уол // ^йеркек көрмейді ↓ /// ↑ үйгө ͡ геледі // еркек көрмейді ↓ /// ↑ сен // а : десең // мә дейді →// мә десең // а: дейді салғыласып→// ^уо қазан-ошаққа →// күухнійаға ͡ б̊арып →// артынам͡ барып →// собшенійе ͡ жазған ^йеркектер͡ б̊ар әйелдеріне ↓ /// ↑ сондайды // гөргөн͡ адам →// қандай әйел →// қандай ^йеркект'алғысы келеді ↓ /// ↑ кезінде // ^уомардың алдына // бір әйел ͡ геліп // күйөуүммөн ажырасам дегенде →// мағаң͡ ғарамайды // деб̊ ͡ айтқан ͡ ^йекен ↓ /// ↑ көңүл͡ бөлмөйді // дегенде →// омар ^йеркекті шақырса →// ^йертедең-гешке дейін сақалын ^уөсүрүп →// мешіттен шықпағам ͡ біреу ͡ ^йекен ↓ ///	Еркек, әйел әйелмен тұрғысы келед, еркекпен тұрғысы келеді. Сен әйел сияқты шап-шап, шап-шап екеуің таласып. Бұл еркек көрмейді. Үйге келеді еркек көрмейді. Сен а десең, мә диді, мә десең, а диді сағаласып, о қазан-ошаққа, кухняға барып, артынан барып, сообщения жазған еркектер бар әйелдеріне. Сондайды көрген адам, қандай әйел, қандай еркекті алғысы келеді. Кезінде Омардың алдына бір әйел келіп: - Күйеуіммен ажырасамын, - дегенде, маған қарамайды, - деп айтқан екен. Көңіл бөлмейді, - дегенде, Омар еркекті шақырса, ертеден-кешке дейін сақалын өсіріп, мешіттен шықпаған біреу екен.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ сонан айтыпты ↓ /// ↑ мынаны салонға апарып →// кішкене сақалын алып →// дұрыстап адам кейіпке келтіріңдер депті патша ↓ /// ↑ содан кейін // барып келтіргеннен кейін →// әйелі ^уөтіп →// мынау сенің күйеуің ба десе →// әйелінің ^уөзі таңғалып қалыпты ↓ /// ↑ көрдіңіз ба ↑// сондықтан / ^йер ^уосындаймен ^йенді ажырасасыңба десе ↑/// ↑ жоқ ажыраспаймын деген ^йекен ↓ /// біздің ^йеркектерді менің айтұуым →// төмен түсірүуім ^йемес ↓ /// ұуаллаһадый каріймнә баллійадійм // алла адам баласын көтерген ↓ /// ↑ sup>йегер ^йеркек ^уөзін төмен ұратын болса↓ /// ↑ әйеліменен салғыласатын болса →// әйеліменен ^йесептейтін болса ↑ /// ↑ бір ^йеркек айтыпты →// әйел деген айақкійім сыйақты // ауыстыра берем ↓ ///	↑ содан айтыпты ↓ /// ↑ мынаны салоңғ'апарып →// кішкене сақалын алып →// дұрұстаб̊͡ адам͡ гейіпке ͡ гелтіріңдер депті патш̆а ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін // барып келтіргеннең ͡ гейін →// әйелі // ^уөтүп →// мынау сенің ͡ гүйөуүң бе десе →// әйелінің ^уөзү // таңғалып қалыпты ↓ /// ↑ көрдүңүз͡ б̊е →// сондұқтан / ^йер ^уосұндаймен ^йенді // ажырасасың͡ ба десе ↓ /// ↑ жоқ // ажыраспаймын деген ^йекен ↓ /// ↑ біздің ^йеркектерді // менің айтұуұм →// төмөн түсүрүуүм ^йемес ↓ /// ↑ ұуаллаһадый кәріймнә бәллійадійм // алла // адам баласың ͡ гөтөргөн ↓ /// ↑ ^йегер ^йеркек // ^уөзүн төмөн ұратым ͡ болса →// әйеліменен салғыласатым ͡ болса →// әйеліменен ^йесептейтім ͡ болса ↑ /// ↑ бір ^йеркег͡ айтыпты →// әйел деген айақкійім сыйақты // ауұстұра ͡ б̊еремін↓ ///	Сосын айтыпты: - Мынаны салонға апарып, кішкене сақалын алып, дұрыстап адам кейіпке келтіріңдер, - депті патша. Содан кейін барып келтіргеннен кейін, әйелі өтіп: - Мынау сенің күйеуің ба? - десе, әйелінің өзі таңғалып қалыпты. Көрдіңіз ба, сондықтан ер: - Осындаймен енді ажырасасың ба? - десе. - Жоқ, ажыраспаймын, - деген екен. Біздің еркектерді менің айтуым, ол төмен түсіруім емес. "Уаллаһади каримнә баллиадим", Алла адам баласын көтерген. Егер еркек өзін төмен ұратын болса, әйеліменен салғыласатын болса, әйеліменен есептейтін болса. Бір еркек айтыпты: - Әйел деген аяқ киім сияқты, ауыстыра беремін.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ қазақтың бұрыннан келатқан // бір қате сөзі бар // қатын жолда ↑// бала белде // деген ↓ /// ↑ ^уол нағыз// нағыз қате сөздің бірі ↓ /// ↑ ^уол біреуін тастада →// біреуін кете бер →// біреуін алда кете бер ↓ /// ↑ баланы белде деп →// бүкүл қазақыстандағылардың бәрін // балаң қылмақпа сонда сен ↓ /// ↑ жүжжыйрма әйел алып →// бұл недеген масқара сөз ↓ /// ↑ бұл дұрыс сөз ^йемес ↓ /// ↑ бұл қанша жерден ата-ананың үкімін →// тұуған-тұуысын жоғары қойса да →// бұл сөзді қарұуға ұстауға болмайт ↓ ///	↑ қазақтың бұрұннаң ͡ геле͡ жатқан // бір // қате сөзү ͡ б̊ар →// қатын ͡ жолда →// бала͡ б̊елде ͡ деген ↓ /// ↑ ^уол нағыз // нағыз // қате͡ сөздүң͡ бірі ↓ /// ↑ ^уол біреуүн таста͡ да →// біреуүң͡ гете ͡ б̊ер →// біреуүн ал͡ да // гете ͡ б̊ер ↓ /// ↑ баланы͡ б̊елде͡ деп →// бүкүл // қазақ̊стандағылардың бәрін // бала͡ң ғылмақ͡ па // сонда сен ↓ /// ↑ жүжжыйырма // әйел алып →// бұл недеген // масқара сөз ↓ /// ↑ бұл дұрұс сөз ^йемес ↓ /// ↑ бұл // қанша жерден ат'ананың үкүмүн →// таған-тұуұсұн // жоғары қойса ͡ да →// бұл сөздү // қарұуға // ұстауға болмайды ↓ ///	Қазақтың бұрыннан келе жатқан бір қате сөзі бар "Қатын жолда, бала белде" деген. Ол нағыз, нағыз қате сөздің біреуі. Ол біреуін таста да біреуіне кете бер, біреуін ал да кете бер. Баланы белде деп, бүкіл қазақстандардың бәрін балаң қылмақ па сонда, сен 120 әйел алып. Бұл не деген масқара сөз. Бұл дұрыс сөз емес. Бұл қанша жерден ата-ананың үкімін, таған-туысын жоғары қойса да, бұл сөзді қаруға ұстауға болмайды.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ бізде // айтып ^уотырмынғой →// бір жағына ғана // жығыламызда ↑// бійтіп мына // салыстырып → // қаздауысты қазыбек бій атамыз айтпақшы →// салыстырып көрүу жоқ бізде ↓ /// ↑ салып көрүу ↓ /// ↑ бізде тек қана кесүу →// шабұу →// сындырұу →// құртұу болад ↓ /// ↑ жоқ // ^уол дұрыс ^йемес ↓ /// ↑ салып көрүу керек →// ^йей дұрыспа →// дұрыс ^йемеспа менікі ↓ /// ↑ қоғаммен келісүу керек ↓ /// ↑ сол үшін // ^йеркек адам // әйелменен қалай боғанда да // ортаға гелүуі ↓ /// ↑ сол бағанағы ^йеркектер дұрыс болатын болса →// ^уонда әйелге // ^йегер ^йеркек көріп тұрұп →// ^йеркек тұрмайд ↓ /// ↑ матійвацыйаның түр-түрі // сөзбен ^йемес →// біздікілер әйелдер →// қарындастар ^уойлап қалмасын →// текқана ауызбен берүу керек ↓ /// ↑ жоқ // салатпен де берүуге болат ↓ /// ↑ үстүңізге жақсы әтір себүуменде болад / матійваційа ↓ /// ↑соның ^уөзү ^йеркекке матійваційа ↓ /// ↑ мына әйелімнің түрі жақсы →// ^уосыған әдемі бійтіп кійінген үстіне →// ^уосыған бір тамақ алып келейін →// ^уосыған бір көңіл аударайын // деген сыйақты // сөз герек ↓ /// ↑ ^уодаңгейін неге біз // бізде анау // не бар // шегара бар →// текқана біз графійкпен айтамыс ↓ /// ↑ бүгүн түске дейін айтамыз // түстен кейін ұрысуым герек деген сыйақты ↓ /// ↑ жылы сөз // жақсы сөз // тоқтамау герек ↓ /// ↑ ^уол // ^уөмір бойына жалғасатын нәрсе ↓ ///	↑ бізде // айтыб̊ ͡ отұрмыңғой ↓ /// ↑ біржағына ͡ ғана /жығыламызда →// бүйтүп мына/ салыстырып → // қаздауұстұ͡ қазыб̊ек͡ бій атамыз айтпақ̊шы →// салыстырып͡ көрүу // жоқ͡ пізде ↓ /// ↑ салып ͡ көрүу ↓ /// ↑ бізде текқана // кесүу →// шаб̊ұу →// сындырұу →// құртұу ͡ б̊олады ↓ /// ↑ жоқ // ^уол дұрұс ^йемес ↓ /// ↑ салып көрүу ͡ герек →// ^йей дұрұс͡ па →// дұрұс ^йемес͡ пе менікі ↓ /// ↑ қоғаммең ͡ гелісүу ͡ герек ↓ /// ↑ солүшүн // ^йеркег ͡ адам // әйелменен // қалай болғанда͡ да //ортаға͡ гелүуү ↓ /// ↑ сол // бағанағ'еркектер // дұрұс͡ полатым ͡ болса →// ^уонда // әйелге // ^йегер ^йеркек көрүп тұрұп →// ^йеркек тұрмайды ↓ /// ↑ мотійвасыйаның түр-түрү // сөзб̊өн ^йемес →// біздікілер әйелдер →// қарындастар ^уойлап қалмасын →// текқана // ауұзб̊ен // берүу͡ герек ↓ /// ↑ жоқ // салатпен ͡ де // б̊ерүугө͡ б̊олады ↓ /// ↑ үстүңүзгө // жақ̊с'әтір // себ̊үумөндө͡ б̊олады // мотійвасійа ↓ /// ↑ сонұң ^уөзү // ^йеркекке мотійвасыйа ↓ /// ↑ мын'әйелімнің түрү͡ жақ̊сы →// ^уосұған әдемі // б̊ійтіп кійіңген үстүнө →// ^уосұғам ͡ бір // тамағ͡ алып ͡ келейін →// ^уосұғам ͡ бір // көңүл ͡ аударайын // деген сыйақты // сөз ͡ герек ↓ /// ^уодаң͡ гейін // неге ͡ б̊із // бізде // анау // не ͡ б̊ар // шегара͡ б̊ар →// текқана͡ б̊із графійкпен айтамыз ↓ /// ↑ бүгүн // түскө͡ дейін айтамыз // түстөң ͡ гейін // ұрұсұуұм ͡ герек деген сыйақты ↓ /// ↑ жылы сөз // жақ̊сы сөз // тоқтамау ͡ герек ↓ /// ↑ ^уол ^уөмүрб̊ойұна жалғасатын нәрсе ↓ ///	Бізде айтып отырмын ғой, бір жағына ғана жығыламыз да, битіп мына салыстырып, Қаз дауысты Қазыбек би атамыз айтпақшы салыстырып көру жоқ бізде. Салып көру. Бізде тек қана кесу, шабу, сындыру, құрту болады. Жоқ, ол дұрыс емес. Салып көру керек, ей дұрыс па, дұрыс емес па менікі. Қоғаммен келісу керек. Сол үшін еркек адам әйелменен қалай болғанда да ортаға келу керек. Сол бағанағы еркектер дұрыс болса, онда әйелге, егер еркек көріп тұр, еркек тұрмайды. Мотивация түр-түрі сөзбен емес, біздікілер әйелдер, қарындастар ойлап қалмасын тек қана ауызбен беру керек. Жоқ, салатпен де беруге болады. Үстіңізге жақсы әтір себумен де болады мотивация. Соның өзі еркекке мотивация. Мына әйелімнің түрі жақсы, осыған әдемі битіп киінген үстіне, осыған бір тамақ алып келейін, осыған бір көңіл аударайын деген сияқты сөз керек. Одан кейін неге біз, бізде анау не бар, шегара бар. Тек қана біз графикпен айтамыз. Бүгін түске дейін айтамыз, түстен кейін ұрысуым керек деген сияқты. Жылы сөз, жақсы сөз тоқтамау керек. Ол өмір бойына жалғасатын нәрсе.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ ^уөмүр // мұхаммед пайғамбарымыз ^уөліп баратқанда жерде мешітте →// ^уөлген жоқ ↓ /// ↑ айша анамыздың ^уомырауында жанберді ↓ /// ↑бійтіп //^уомырауын басына қойт та →// ^уосы көкірегіне басын қойт та →// сол жерде жан берт ↓ /// ↑ бұл неден →// нені түсіндірет↓/// ↑ сол сәтке дейін →// ^йең соңғы сәтке дейін →// қасынан айрылмады →// бір-біріне серік болды ↓ /// ↑ көңіл күйін көтерді →// тапты ↓ /// ↑ ал бізде ше →// бір рет айтад →// ^йекі ^ірет айтад →// содаңгейін ана матійвацыйасы ^уөтпесе →//ұрысұуға ^уөтед ↓ /// ↑ ұрысұуға ^уөтед ↓ /// ↑ кішкене шыдамдық // әр нәрсеге бір // кішкене тақырыптылық керек болатын шығар ↓ /// ↑ согезде ғана мен ^уөзім ^уойлаймын ↓ /// ↑ ^йеркекті түртүу // әйелдің қолында ғана көп нәрсе бар ↓ /// ↑ біздің қарындастарымыз // ^уөз деңгейін ^уөздері бағаламай жүр ↓ /// ↑ әйелдерде көп нәрсе бар →// әйелдердің қолында ↓ /// ↑ ^йеркекті төргеде сүйрейтін әйел деп // топшылап қазақ жинақтаған ↓ /// ↑ көргеде сүйрейтін сол бір әйел деген ↓ /// ↑ бір әйел ↓ /// ↑ ^уол көрге сүйрейтін әйел →// төргеде сүйрейтін әйел ↓ /// ↑ сол үшін соның праблемаларын →//	↑ ^уөмүр // мұхаммед пайғамбарымыз ^уөлүп͡ паратқанда →// жерде →// мешітте →// ^уөлгөн жоқ ↓ /// ↑ айш'анамыздың // ^уомұрауұнда жам͡ берді ↓ /// ↑ бүйтүп // ^уомұрауұн / басына ͡ ғойды ͡ да →// ^уосұ͡ гөкүрөгіне // б̊асың ͡ ғойды ͡ да // сол жерде // жам ͡ берді ↓ /// ↑ бұл неден →// нені түсүндүрөдү ↓ /// ↑ сол сәтке дейін →// ^йең соңғұ сәтке дейін →// қасынан айрылмады →// бір-͡б̊іріне серік болдұ ↓ /// ↑ көңүл ͡ гүйүң͡ гөтөрдү →// тапты ↓ /// ↑ ал бізде ше →// бір ^ірет айтады →// ^йекі ^ірет айтады →// содаңгейін ана мотійвасыйасы // ^уөтпөсө →// ұрұсұуғ'өтөдү ↓ /// ↑ ұрұсұуғ'өтөдү ↓/// ↑ кішкене шыдамдық // әр нәрсеге͡ б̊ір // кішкене тақырыптылық керек // болатын шығар ↓ /// ↑ солгезде ͡ ғана мен ^уөзүм ^уойлаймын ↓ /// ↑ ^йеркекті ͡ түртүу // әйелдің // қолұнда͡ ғана // көп нәрсе ͡ б̊ар ↓ /// ↑ біздің͡ ғарындастарымыз // ^уөз деңгейін // ^уөздөрү͡ б̊ағаламай͡ жүр ↓ /// ↑ әйелдерде // көп͡ нәрсе͡ б̊ар →// әйелдердің͡ ғолұнда ↓ /// ↑ ^йеркекті // төргө͡ дө ͡ сүйрөйтүн әйел деп // топ̊шұлап // қазағ ͡ жыйнақтаған ↓ /// ↑ көргө͡ дө͡ сүйрөйтүн // сол ͡ бір // әйел ͡ деген ↓ /// ↑ бір әйел ↓ /// ↑ ^уол / көргө͡ сүйрөйтүн͡ әйел →// төргөдө ͡ сүйрөйтүн͡ әйел↓/// ↑ солүшүн // сонұң проблемаларын →//	Өмір, Мұхаммед пайғамбарымыз өліп баратқанда жерде, мешітте өлген жоқ. Айша анамыздың омырауында жан берді. Битіп омырауын басына қойды да, осы көкірегіне басын қойды да, сол жерде жан берді. Бұл неден, нені түсіндіреді. Сол сәтке дейін, ең соңғы сәтке дейін қасынан айырылмады, бір-біріне серік болды. Көңіл-күйін көтерді, тапты. Ал бізде ше, бір рет айтады, екі рет айтады, содан кейін ана мотивациясы өтпесе ұрысуға өтеді. Ұрысуға өтеді. Кішкене шыдамдық, әр нәрсеге кішкене тақырыптылық керек болатын шығар. Сол кезде ғана мен өзім ойлаймын, еркекті түрту, әйелдің қолында ғана көп нәрсе бар. Біздің қарындастарымыз өз деңгейін өздері бағаламай жүр. Әйелдерде көп нәрсе бар, әйелдердің қолында. Еркекті төрге де сүйрейтін әйел,- деп топшылап қазақ жинақтаған. Көрге де сүйрейтін сол бір әйел деген. Бір әйел. Ол көрге сүйрейтін әйел, төрге де сүйрейтін әйел. Сол үшін соның проблемаларын.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Ж: ↑ ^уосыны тарқатып айтыңызшы → // көп адам біледі ↑// бұл мақалды → // бәрі біледі ↑ /// ↑ көрге сүйреген →// төрге сүйреу // сонда төрге сүйреу үшін // әйел нестеу керек ↑ /// Қ: ↑ ^уөте жахсы↑ /// Ж: ↑ қазір тағыда жауапкершілікті // біз кәзір әйелге ↓ /// ↑ ^йегер күйеуінің шынында да // бійзнеске ^йеш ықпалы →// үйренем дейтін // қаржылық сауаттылығын арттырғысы келетін →// білгім келет → // ^уоқығым келет → // танығым келет деген // ^уөзінің ынта нійеті болмаса → // соған қарамай → // әйел ^уоны сүйреугерек төрге тағыда ↓ /// ↑ әй // ^йегер // ^уөзі ^уоны қаламаса → // ^уол әйел қашанға ^уоны сүйрейд ↓ ///	Ж: ↑^уосұнұ / тарқатыб̊ ͡ айтыңышшы↑// көб̊ ͡ адам біледі ↑// бұл мақалды→ // бәрі ͡ б̊іледі↓/// көргө ͡ сүйрөгөн→// төргө ͡ сүйрөу / сонда / төргө ͡ сүйрөу͡ үшүн / әйел не'стеу͡ герек↑/// Қ: ↑^уөтө ͡ жақ̊сы↑// Ж: ↑қәзір / тағы͡ да жауапкершілікті / біз / қәзір әйелге↓/// ↑^йегер / күйөуүнүң шынында͡ да / бійзнеске / ^йеш ықпалы→// үйрөнөм дейтін // қаржылық̊͡ сауаттылығын / арттырғысы͡ гелетін→// білгім͡ геледі →// ^уоқұғұм͡ геледі →// танығым͡ геледі деген // ^уөзүнүң // ынта-нійеті͡ б̊олмаса →// соғаң͡ ғарамай →// әйел // ^уонұ // сүйрөу͡ герек // төргө тағы͡ да ↓ /// ↑ әй // ^йегер // ^уөзү // ^уонұ қаламаса →// ^уол әйел // қашаңғ'онұ сүйрөйдү ↓ ///	Ж: Осыны тарқатып айтыңызшы, көп адам біледі, бұл мақалды бәрі біледі. Көрге сүйреген, төрге сүйреген. Сонда төрге сүйреу үшін әйел не істеу керек? Қ: Өте жақсы! Ж: Қазір тағы да жауапкершілікті біз кәзір әйелге. Егер күйеуінің шынында да бизнеске еш ықпалы, үйренем дейтін, қаржылық сауаттылығын арттырғысы келетін, білгім келеді, оқығым келеді, танығым келеді деген өзінің ынта-ниеті болмаса, соған қарамай әйел оны сүйреу керек төрге тағы да. Әй, егер өзі оны қаламаса, ол әйел қашанға оны сүйрейді.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	Қ: ↑ бұл жерде →// сүйреу деген ^уол іс ^йемес ↓ /// ↑ әр // әр ^йеркек → // әр тұлға ↓ /// ↑ аллах тағала ійнб әл сәғ ій үумнәшәттә // әрғайсының әртүрлі // әртүрлі мінезі бар ↓ /// ↑ ^йелдің бәрін → // ^йеркектің бәрін сүйреу керек жоқ ↓ /// ↑ мен бағана // әтір тұуралы бекер айтқан жоқпын ↓ /// ↑ кейбір ^йеркекке // әшейін әтірлеп // жақсы кійініп шыққаның ^уөзі жеткілікті болат ↓ /// ↑ салат істеп берудің ^уөзі / матійвацыйа болып түрткі болұуы мүмкін →// көңілін табұу үшін ↓ /// ↑ үстіңізге жақсы кійініп жүрүу ↓/// ↑ балаларды жақсы тәлім-тәрбійелеу →// ^йеркекке дұғашы болұудың ^уөзі жеткілікті ↓ ///	Қ: ↑ бұл ͡ жерде → // сүйрөу деген // ^уол іс ^йемес ↓ /// ↑ әр / әр ^йеркек // әр тұлға ↓ /// ↑ аллах тағала // имб әл сәғ и үумнәшәттә // әрғайсының әртүрлү - әртүрлү мінезі ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^йелдің бәрін → // ^йеркектің бәрін сүйрөу // керег͡ жоқ ↓ /// ↑ мем ͡ бағана // әтүр // тұуралы // б̊екер͡ айтқан ͡ жоқпұн ↓ /// ↑ кейб̊ір ^йеркекке // әшейін әтірлеп // жақ̊сы͡ гійініп̊ шыққаның ͡ өзү // жеткілікті ͡ б̊олады ↓ /// ↑ салат ͡ істеп ͡ перүудүң ͡ өзү // мотійвасыйа ͡ б̊олұп // түрткү ͡ б̊олұуұ ͡ мүмкүн →// көңүлүн таб̊ұу͡ үшүн ↓ /// ↑ үстүңүзге // жақ̊сы͡ гійініб̊ ͡ жүрүу →// балаларды // жақ̊сы тәлім-тәрб̊ійелеу // ^йеркекке дұғашы͡ б̊олұудұң ͡ өзү жеткілікті ↓ ///	Қ: Бұл жерде сүйреу деген ол іс емес. Әр, әр еркек, әр тұлға. Аллах Тағала "инб әл сәғ и умнәшәттә" әрқайсының әртүрлі-әртүрлі мінезі бар. Елдің бәрін, еркектің бәрін сүйреудің керегі жоқ. Мен бағана әтір туралы бекер айтқан жоқпын. Кейбір еркекке әшейін әтірлеп, жақсы киініп шыққаның өзі жеткілікті. Салат істеп берудің өзі мотивация болып, түрткі болуы мүмкін көңілін табу үшін. Үстіңізге жақсы киініп жүру, балаларды жақсы тәлім-тәрбиелеу, еркекке дұғашы болудың өзі жеткілікті.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ ^йесіктен шығарып салғанды → // қашан гөріп ^йедіңіз →// ^уоу үйленгеңгезде басында болатын шығар ↓ /// ↑ әйелі күйеуін шығарып салұу жұмысқа ↓ /// ↑ мен ^уоу сөзімді бастағаңгезде ↑ // наташаға бармасын деп айт деген / қалжың түбінде жан бар сол ↓ /// ↑ шығарып салып / жолың болсын жарым ↓ /// ↑ кезінде → // ійүусұуф пайғамбарды // тамаққа // жұмысқа шығарып салған ^ырахыйма анамыз → // босағаның алдында тұрып → // күйеуіне дұға қылады ^йекен ↓ /// ↑ жарым аман-^йесен // ^уол пайғамбар ↓ /// ↑ пайғамбарға дұға қылған ^йекен әйелі ↓ /// ↑ аман-^йесен келсін // мені бағам деп жүр деп ↓ /// ↑ қайжерде көріп ^йедіңіз↓/// ↑ біз а: келдіңба // а: кеттіңба болдығо бізде ↓ ///	↑ ^йесіктен шығарып̊ ͡ салғанды → // қашаң͡ гөрүб̊ ͡ едіңіз → // ^уол // үйлөңгөң͡ гезде // басында // б̊олатын͡ шығар ↓ /// ↑ әйелі ͡ гүйөуүн / шығарып̊ ͡ салұу ͡ жұмұсқа ↓ /// ↑ мен // ау сөзүмдү // б̊астағаң͡ гезде → // наташаға͡ б̊армасын деб̊͡ айт деген // қалжың түб̊үндө // жам͡ бар сол ↓ /// ↑ шығарып̊͡ салып // жолұң ͡ болсұн жарым ↓ /// ↑ кезінде // иусұуф пайғамбарды // тамаққа // жұмұсқа шығарып̊ ͡ салған ^ырахыйм'анамыз → // босағаның алдында тұрұп → // күйөуүнө дұға ͡ ғылад'екен ↓/// ↑ жарым аман-есен // ^уол пайғамбар ↓ /// ↑ пайғамбарға дұға͡ ғылған ^йекен әйелі ↓ /// ↑ аман-есең ͡ гелсін // мені // б̊ағам ͡ деб̊ ͡ жүрдеп ↓ /// ↑ қайжерде ͡ гөрүб̊ ͡ едіңіз↓/// ↑ біз а: келдің͡ бе // а: кеттің͡ бе // б̊олдұ͡ ғой ͡ б̊ізде ↓ ///	Есіктен шығарып салғанды қашан көріп едіңіз. Оу үйленген кезде басында болатын шығар әйелі күйеуін шығарып салу жұмысқа. Мен оу сөзімді бастаған кезде "Наташаға бармасын деп айт" деген қалжың түбінде жан бар сол. Шығарып салып, жолың болсын жарым. Кезінде Юсуф пайғамбарды тамаққа, жұмысқа шығарып салған Рахима анамыз босағаның алдында тұрып, күйеуіне дұға қылады екен: - Жарым аман-есен. Ол Пайғамбар, Пайғамбарға дұға қылған екен әйелі. - Аман-есен келсін, мені бағам деп жүр, - деп. Қай жерде көріп едіңіз? Біз а, келдің ба, а кеттің ба, болды ғо бізде.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ сосын ^йеркек // сөйтіп сұуымайма ↑ /// ↑ ^йеркек содаңгейін // жұмыстегісі келмей → // кімге көңілін табам дейд ↓// кімнің ↑ /// ↑ мынаума → // әйелінің түрі → // мынау ↓ /// ↑ жаңағы ^уөз-өзінің деңгейін жаңағы // самаотценкасын әбден төмен ұрып қойған ↓ /// ↑ мен ^уол самаоценка деген // бұны менсінбей кетүу ^йемес → // соның көңілін таба білүуде ↓/// ↑ әр адам тұлға ↓ /// ↑ біреуге жылы сөз герек → // біреуге салаттарды жаңа айтқан → // біреуге жақсы сөз ↓ // біреуге → // ата-анасы → // тұуғандарымен айналысу герек ↓ /// ↑ айналып келгенде // әйел адамға → // кішкене бүгінде → // пысықтық керек деп ^уойлайт әр адам↓ /// ↑ сәл пысық боса → // әйел адам таза → // дастарханы таза → // үсті таза ↓ ///	↑ сосұн / ^йеркек / сөйтүп̊ сұуұмай͡ ма ↑ /// ^йеркек̊ / содаң͡ гейін / жұмұс͡ істегісі ͡ гелмей → // кімге / көңүлүн͡ таб̊амын ͡ дейді ↓ // кімнің ↑ /// ↑ мынау͡ ма ↑ әйелінің түрү мынау↓ /// ↑ жаңағы // ^уөз - ^уөзүнүң деңгейін жаңағы // самаотсеңкасын // әб̊ден төмөн ұрұп қойған ↓ /// ↑ мен ^уол самаоцеңка деген // бұны менсімбей ͡ гетүу ͡ емес ↓/// ↑ сонұң͡ гөңүлүн // таб̊а ͡ б̊ілүудө → // әр адам тұлға ↓ /// ↑ біреугө жылы сөз герек → // біреугө салаттарды // жаң'айтқан → // біреугө // жақ̊сы сөз → // біреугө → // ат'анасы → // тұуғандарымен айналысұу ͡ герек ↓ /// ↑ айналып келгенде // әйел адамға // кішкене ͡ б̊үгүндө // пысықтық керек деб̊ ͡ ойлайды әр адам ↓ /// ↑ сәл пысық ͡ полса → // әйел адам таза → // дастарқаны таза → // үстү таза ↓ ///	Сосын еркек сөйтіп суымай ма? Еркек содан кейін жұмыс істегісі келмей, кімге көңілін табам дейді, кімнің? Мынау ма әйелінің түрі, мынау. Жаңағы өз-өзінің деңгейін, жаңағы самооценкасын әбден төмен ұрып қойған. Мен ол самооценка деген бұны менсінбей кету емес, соның көңілін таба білуде. Әр адам тұлға. Біреуге жылы сөз керек, біреуге салаттарды жаңа айтқан, біреуге жақсы сөз, біреуге ата-анасы, туғандарымен айналысу керек. Айналып келгенде әйел адамға кішкене бүгінде пысықтық керек деп ойлайды әр адам. Сәл пысық болса, әйел адам таза, дастарқаны таза, үсті таза.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ мен мына // ^уөзіңіз көрдіңіз →// құра кімменен →// құралай қалійева ханым →// псійхологпен сөйлескеңгезде // мен айттым →// әйелді ^йеркектің барлығы // әдемі кійінген → // жақсы үстіне бренд кійген → // сөзді жақсы әдебій сөйлейтін адамды // бәрі жақсы көрет ↓ /// ↑ бәріне ұнайт ↓ /// ↑ үйде // ұуф тұуф қаайсұң деп отқан → // кім жақсы көред ^уондайды ↓ /// ↑ айтыңышшы ↓ /// ↑ соны көргісі келмейт те ^йеркек →// содаңгейін істейтіні мынаума ^уосы → // бір күн ^уөтед дейт те жата берет ↓ /// ↑ әйел ^йеркекке үлкен нұр берет →// құуат берет ↓ /// ↑ негізіне // бұл терісінен болұу керек ^йед ↓ /// ↑ ^йеркек берүу керек ^йед → // ^йеркек алұу керек ^йед бұл нәрсені ↓ ///	↑ мен мына // ^уөзүңүз ͡ гөрдүңүз →// құра гімменен // құралай ғалыйева ханым // пісійхологпен сөйлөскөң͡ гезде // мен айттым →// әйелді // ^йеркектің барлығы // әдемі ͡ гійіңген → // жақ̊сы / үстүне біренд кійген → // сөздү жақ̊сы // әдеб̊ій сөйлөйтүн адамды // бәрі жақ̊сы ͡ гөрөдү ↓ /// ↑ бәріне ͡ ұнайды ↓/// ↑ үйдө // ұуф тұуф қаайсұң деп отқан // кім жақ̊сы ͡ гөрөдү ^уондайды ↓ /// ↑ айтыңышшы ↓ /// ↑ сонұ͡ гөргүсү келмейді ͡ де ^йеркек →// содаң͡ гейін істейтіні мынау͡ ма // ^уосұ → // біргүн ^уөтөдү // дейді͡ де // жата͡ б̊ереді ↓ /// ↑ әйел ^йеркекке // үлкөн нұр ͡ б̊ереді → // құуат ͡ переді ↓ /// ↑ негізіне // бұл терісінем ͡ болұу // керег ͡ еді ↓ /// ↑ әйел // ^йеркек берүу ͡ герег ͡ еді → // ^йеркег алұу ͡ герег ͡ еді → // бұл нәрсені ↓ ///	Мен мына өзіңіз көрдіңіз, құра кімменен, Құралай Қалиева ханым психологпен сөйлескен кезде мен айттым, әйелді еркектің барлығы әдемі киінген, жақсы үстіне бренд киген, сөзді жақсы әдеби сөйлейтін адамды бәрі жақсы көреді. Бәріне ұнайды. Үйде "уф, туф қаайсың деп" отқан, кім жақсы көреді ондайды? Айтыңызшы. Соны көргісі келмейді де еркек, содан кейін істейтіні мынау ма, бір күн өтеді дейді де жата береді. Әйел еркекке үлкен нұр береді, қуат береді. Негізіне бұл терісінен болу керек еді. Еркек беру керек еді, еркек алу керек еді бұл нәрсені.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ бірақ ^уөкінішке ^уорай → // бұндай болмағаннан кейін →// бұндай болмағаннаңгейін // әйел ^уосыны қыйналад ↓ /// ↑ жалпы бұл нәрсе // әйелдердің ^й емес → // ^й еркектің қателігі ↓ /// ↑ ^йеркек ^уөзіне → // жанұйасына ^йең біріншісі // ^уол ^ырұухы →// ^уол жүрегі →// ^уол ^уоның жаны →// ^уол ^уоның пікірі → // ^уол ^уоның келешегі → // ^уол ^уоның ^ұуайымға түссе →// ^ұуайымнан шығарұу ↓ /// ↑ тіпті ^йеркек жаңағы айтқан → // депрессійаға түссе ↑// сол депрессійадан алып шығатын ^йеркек болат → // әйелді ↓ /// ↑ бірақ бізде // ^уорындары ауысып кеткен деп айттымғо ↓ /// ↑ ^уорындары ауысып кеткен ↓ ///	↑ бірақ // ^уөкүнүшк'орай →// бұндай болмағаннаң ͡ гейін →// бұндай болмағаннаң͡ гейін // әйел ^уосұнұ қыйналады ↓ /// ↑ жалпы // б̊ұл͡ нәрсе // әйелдердің͡ емес → // ^йеркектердің ͡ ғателігі ↓/// ↑ ^йеркек // өзүнө // жанұйасын // ^йең біріншісі // ^уол ^ырұухұ →// ^уол жүрөгү →// ^уол // ^у онұң жаны →// ^уол // ^уонұң // пікірі →// ^уол // ^уонұң // келешегі →// ^уол ^уонұң ^ұуайымға түссө↑ // ^ұуайымнан шығарұу ↓ /// ↑ тіпті // ^йеркек жаңағ'айтқан →// депрессійаға түссө ↑// сол депрессійадан алып̊ ͡ шығатын // ^йеркек болады → // әйелді ↓ /// ↑ бірақ // бізде // ^уорұндары // ауұсұп кеткен деб̊ ͡ айттым͡ ғой ↓/// ↑ ^уорұндар'ауұсұп кеткен ↓ ///	Бірақ өкінішке орай, бұндай болмағаннан кейін, бұндай болмағаннан кейін әйел осыны қиналады. Жалпы бұл нәрсе әйелдердің емес, еркектің қателігі. Еркек өзіне, жанұясына ең біріншісі-ол рухы, ол жүрегі, ол оның жаны, ол оның пікірі, ол оның келешегі, ол оның уайымға түссе уайымнан шығару. Тіпті еркек жаңағы айтқан депрессияға түссе, сол депрессиядан алып шығатын еркек болады әйелді. Бірақ бізде орындары ауысып кеткем деп айттым ғой. Орындары ауысып кеткен.
Нұрлан Байжігітұлы	▶	↑ бізде жаңағы депрессійаға // әйел түспейд →// ^йеркек түсет // бізде ↓ /// ↑ содаңгейін ^уөзімен бірге бәрін бірағ // алып кетед ↓ /// ↑ бала-шағада кетед // ^уоның ішінде →// сасед // құда-құдағи бәрі кіріп кетед ↓ /// ↑ жоқ дұрыс ^йемес ↓ /// ↑ ^йеркек алып шығуы керек семійаны ↓ /// ↑ уәйім →// әйелдің бетіне // күлкі алып келген →// басына тәжі болған →// ^уол ^йеркек болұугерек ↓ /// ↑ сол үшін ^йеркектер соған ^ылайықтыма деген сөз болат ↓ /// ↑ ^ылайықты ма ↓ /// ↑ біздің ^йер азаматтар / соған ^ылайықты болсын → // жанұйасындағы дәрежесі зор болса ↑// алланың алдында да дәрежесі // зор болад ↓ ///	↑ бізде жаңағы депрессійәға // әйел түспөйдү →// ^йеркек түсөдү бүзде ↓ /// ↑ содаңгейін // ^уөзүмөм ͡ бірге // б̊әрін бір-ақ алып ͡ кетеді ↓ /// ↑ бала-шағада͡ гетеді // ^уонұң ͡ ішінде → // сасед // құда͡ ғұдағый бәрі // кіріп͡ кетеді ↓ /// ↑ жоқ // дұрұс ^йемес ↓ /// ↑ ^йеркек // алып̊ ͡ шығұуұ͡ герек̊ // семійаны ↓ /// ↑ ^ұуайым әйелдің бетіне // күлк'алып келген →// басына тәж болған →// ^уол ^йеркек болұу͡ герек ↓ /// ↑ сол үшүн ^йеркектер // соған ^ылайықты͡ ма // деген // сөз͡ б̊олады ↓/// ↑ ^ылайықты ͡ ма ↓ /// ↑ біздің ^йер азаматтар // соған ^ылайықты ͡ б̊олсұн → // жанұйасындағы дәрежесі // зор ͡ б̊олса → // алланың алдында͡ да // дәрежесі // зор ͡ б̊олады ↓ ///	Бізде жаңағы депрессияға әйел түспейді, еркек түседі бізде. Содан кейін өзімен бірге бәрін бір-ақ алып кетеді. Бала-шаға да кетеді оның ішінде, сосед, құда-құдағи бәрі кіріп кетеді. Жоқ дұрыс емес. Еркек алып шығуы керек семьяны. Уайым, әйелдің бетіне күлкі алып келген, басына тәжі болған ол еркек болуы керек. Сол үшін еркектер соған лайықты ма, деген сөз болады. Лайықты ма? Біздің ер азаматтар соған лайықты болсын. Жанұясындағы дәрежесі зор болса, Алланың алдында да дәрежесі зор болады.
Нұрлан Оразалин	▶			«Не айтамын?» деп ойладым о жерде. Содан гейін ойладым, әй, Әбекеңді.. мен.. жетпісінші жылы.. сол кісінің қолынан «бес» дитін бағамен.. бір диплом алғаным бар еді. Сонда Мемлекеттік комиссияның төрағасы болды. Мен енді Әбекеңді бірінші рет көргенім.., сол қолыма диплом алып барайын деп жатқан-... отырған кездегі ағамның берген батасы есіме түсті. Тақырыбым менің Белдас Куреевтің шығармашылығы одағы. Белдастың ол гезде көп жерде басын қасала қоймайтын бес ...(түсініксіз)...і-і... жетекшім Темірғали Нұртазин, маған ол тақырыпты берген Бейсекең, Бейсембай Кенжебаев болатын.
Нұрлан Оразалин	▶			Міні, осы Бел-... Белнияздың арқасында қазақтың ең алғашқы мынау Кеңестер Одағы кезіндегі астанасы болған Орынбордағы сол даусы бірде жетіп, бірдей жетпей қалуға жас гелд деп Белнияз туралы мен жақсы сөйлеген болуым керек, бір гезде шығып бара жатыр едім, «Нұрлан, тоқташы!» деп сөйтті. Сұрап, қолдап біраз әңгімелер айтылды, «Әй, Нұрлан, айналайын! .. ы-.. Сен Артық апаңа жолығып келші» деді. Міні, осы, таныстығымыздың басы осы болды. Содан ұзақ әңгімелер болды ..(түсініксіз).. кездескен кезде. «Сол тақырыпқа қайтадан қым-... қамалып бару герек. Сен мына ғылымда жүруің герек екен. Артыңдығыңды мен енді көп біле бермеймін, ғылымға келуің керек екен» деген сөзін айтып еді. Сол Белнияздың арқасында мен.. і-і.. Әбдуәли ағамен танысқаным есіме түсті.
Нұрлан Оразалин	▶			Оқығанды өзім көп ұната бермейтін адаммын өзі, үйткені баяндама оқыған кезде грусный (?) боп қалад, бірақ Жамалдың баяндамасы енді көңілді болды, перебор жаңағы.. Мына... біріншіден, тақырыпты алған кезде, шынында да, менің көз алдымда екі гітап, үш кітап, төрт кітап... бүкіл түркалогияға-... түркалогиядағы.. осы.. і-і... Әбекеңнің жазған-сызғандардың бәрін.. маманы болмасам да мен, жаағы, сөреме ғойып қойып, соль жаағы, тірнектеп оқып жүретін адам болғандықтан, сол кітаптар көз алдыма елестеді... этнос туралы сөз болған гезде. Бірақ сөйтіп отырдым да, мен өзі «Ай, қой!..» .. Жаңа байқадыңыздар, мен өзі жаағы, тақырыбымды ешқайсыңызды қайталамай-ақ, сіздер-...
Нұрлан Оразалин	▶			... ғұлама деген сөз. Екінші.. сөз – әулие деген сөз. Үшінші – ұлы Абайдың «Толық адам» деген.. жаңағы.. кісілік қасиетіңізге, адами болмысыңызға, қоғамдағы орныңызға берілетін Абайдың «Толық адам» дейтін сөзі кө-.. к-.. есіме жанымда жаңғырып есіме түсті. Осы үш әңгіменің төңірегінде мен сіздерге қысқаша ғана Әбекең жөніндегі өзімнің ойымды айтып өткім келеді. Әбекең, біліп отырсыздар, ұлтқа қалтқысыз қызмет еткен адам.
Нұрлан Оразалин	▶			Бір адам өнеге алғысы гесе, бір адам егер де ертең қазақтың тілінде.. і-і... сөйлейтін, қазақтың тілінде ойлайтын, қазақтың тілінде, әуел деген, түс көретін ұрпақ аман болатын боса, осы Әбекеңнің ұлтты сүйгенін, ұлтқа қалай қызмет еткенін ту ғып ұстап, оны ұраққа жалғастырып отыру керек. Әбекең жалғыз ғана тіл ғылымының кеңістігінде ғалып қойған кісі емес, жаңа айттыңыздар ғой, жақсы айттыңыздар, тақырыптың өзінде қаншама біздің жаағы бір ілім сөздің мағынасын білсек, біреуінің мағынасын ар ғаратай.. і-і.. тереңдеп...
Нұртілеу	▶	↑ бәріб̊ір →// атың ͡ гім сенің ↑/// ↑ нұртілеу ↓/// ↑ қанша жастасың ↑/// ↑ ^уонда ↓/// ↑ м: // ы: // қаншасыншы сыныпта ^уоқисың ↑/// ↑ үш ↓/// ↑ үшүншү сыныпта ^уоқим ↓/// ↑ төрткө ͡ гөшөсүң //→ ійә ↑/// ↑ ійә ↓ /// ↑ қай жақта ^уоқисың ↑/// ↑ жаңажол ауұлұнда ↓/// ↑ жаңажол ауұлұнда ↓/// ↑ ауұлұң ұнайма саған ↑/// ↑ ійә →// ұнайд ↓/// ↑ немен айналысқанд'ұнатасың ↑/// ↑ менің балықтармен // → аттармен ↓ /// ↑ м: // сол тұурал' айтып ͡ перші маған ↓/// ↑ мен тәңертен //→ кешке ͡ ғарта балыққа ͡ б̊арам ↓ /// ↑ со ͡ гезде ͡ б̊із б̊алыққа ͡ б̊арамыз ↓ /// ↑ балыққа ͡ б̊арғанда ͡ б̊із ͡ б̊алығ ͡ ұстағамбыз ↓/// ↑ м: ↓// ↑ со ͡ гезде → ͡ б̊іздің //→ біз ͡ ғармақпен аулаймыз // → сосұн сетка ма ͡ б̊ірнәсемен аулаймыз // → біз ͡ ғармақпен ↑/// ↑ біз атты жақ̊сы ͡ гөреміз ↓///	↑ бәріб̊ір →// атың ͡ гім сенің ↑/// ↑ нұртілеу ↓/// ↑ қанша жастасың ↑/// ↑ ^уонда ↓/// ↑ м: // ы: // қаншасыншы сыныпта ^уоқұйсұң ↑/// ↑ үш ↓/// ↑ үшүншү сыныпта ^уоқұйм ↓/// ↑ төрткө ͡ гөшөсүң →// ійә ↑/// ↑ ійә ↓ /// ↑ қай жақта ^уоқұйсұң ↑/// ↑ жаңажол ауұлұнда ↓/// ↑ жаңажол ауұлұнда ↓/// ↑ ауұлұң ұнайма саған ↑ ↑ ійә →// ұнайд ↓/// ↑ немен айналысқанд'ұнатасың ↑ ↑ менің балықтармен →// аттармен ↓ /// ↑ м: // сол тұурал' айтып ͡ перші маған ↓/// ↑ мен тәңертен →// кешке ͡ ғарата // балыққа ͡ б̊арам ↓ /// ↑ со ͡гезде ͡ б̊із // б̊алыққа ͡ б̊арамыз ↓ /// ↑ балыққа ͡ б̊арғанда ͡ б̊із // ͡ б̊алығ ͡ ұстағамбыз ↓/// ↑ м: ↓/// ↑со ͡ гезде ͡ б̊іздің →// біз ͡ ғармақпен аулаймыз →// сосұн сетка ͡ ма ͡б̊ірнәрсемен аулаймыз →// біз ͡ ғармақпен ↑/// ↑ біз атты жақ̊сы ͡ гөрөмүз ↓///	– Бәрібір, Атың кім сенің? – Нұртілеу. – Қанша жастасың? – Онда. – М... ы... қаншасыншы сыныпта оқисың? – Үш. Үшінші сыныпта оқим. – Төртке көшесің, иә? – Иә. – Қай жақта оқисың? – Жаңажол ауылында. – Жаңажол ауылында. Ауылың ұнай ма саған? – Иә, ұнайд. – Немен айналысқанды ұнатасың? – Менің балықтармен, аттармен. – М... Сол туралы айтып берші маған. – Мен таңертен, кешке қарай балыққа барам. Сол кезде біз балыққа барамыз. Балыққа барғанда біз балық ұстағанбыз. – М... – Сол кезде біздің, біз қармақпен аулаймыз, сосын сетка ма бірнәсемен аулаймыз, біз қармақпен... Біз атты жақсы көреміз.
Нұртілеу	▶	↑ атты ͡ б̊із // і: // нұрғұйсамен // → ^уөз әкем // мен міңгізеді // ^йекеумізді ↓/// ↑ ^йекеумізді міңгізед'аттарға ↓ /// ↑ аттар ұнайды ма саған ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ қатты ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ ^уөскөндө кім болғұң ͡гелед ↑/// ↑ мен ^уөскөндө // футболійст // сосұн атш̆ы ͡б̊олғұм ͡гелед // балық̊шы ͡да ↓/// ↑ а: // күштү ↓/// ↑ м: // тағы н'айтып бергің ͡гелед ↑/// ↑ біздің баллармен // і: // біздің баллармен // ^уойнаған жақ̊сы ↓/// ↑ тек тійіспейт ^уойнай береміз ↓/// ↑ ^уөй // менің і: көршім бар →// ^уол кәусар деген ↓/// ↑ ^уол жақын досым менің ↓/// ↑ і: сосын // тағы ͡ да м: ^уойнауға барған ↓/// ↑ ^уойна // ^уолармен ^уойнауға ͡ да барам ↓/// ↑ сосын атқа →// бие сауұуға барам ↓/// ↑ құлынды тартқам →// сосын биені саұуғам ↓///	↑ атты ͡ б̊із і : // нұрғұйсамен →// ^уөз әкеммен міңгізеді → ^йекеуүмүздү ↓/// ↑ ^йекеуүмүздү міңгізед'аттарға ↓ /// ↑ аттар ұнайды ͡ ма саған ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ қатты ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ ^уөскөндө кім болғұң ͡ гелед ↑/// ↑ мен ^уөскөндө // футболійст →// сосұн атш̆ы ͡ б̊олғұм ͡ гелед → балық̊шы ͡ да ↓/// ↑ а: // күштү ↓/// м: // тағы н'айтып бергің ͡ гелед ↑/// ↑ біздің балалармен // і: // біздің балалармен ^уойнаған жақ̊сы ↓/// ↑ тек тійіспейді ^уойнай береміз ↓/// ↑ ^уөй // менің і: көршүм бар →// ^уол гәусар деген ↓/// ↑ ^уол жақын досұм менің ↓/// ↑ і: сосұн // тағы да м: ^уойнауға ͡ б̊арған ↓/// ↑ ^уойна // ^уолармен ^уойнауға ͡ да↓/// ↑ б̊арам ↓/// ↑ сосұн атқа →// бійе сауұуға ͡ б̊арам ↓/// ↑ құлұндұ тартқам →// сосұм бійені сауғам ↓///	– Атты біз і... Нұрғисамен, өз әкем мен мінгізеді екеуімізді. Екеуімізді мінгізеді аттарға. – Аттар ұнайды ма саған? – Иә. – Қатты? – Иә. – Өскенде кім болғың келед? – Мен өскенде футболист, сосын атшы болғым келед, балықшы да. – А... Күшті. М... тағы не айтып бергің келед? – Біздің балалармен... і... Біздің балалармен ойнаған жақсы. Тек тиіспейт ойнай береміз. Өй... Менің і... көршім бар, ол Кәусар деген. Ол жақын досым менің. І... сосын... тағы да м... ойнауға барған. Ойна... олармен ойнауға да барам. Сосын атқа, бие саууға барам. Құлынды тартқам, сосын биені сауғам.
Нұртілеу	▶	↑ і: // сосұн ↓/// ↑ қымыз ͡ гүштү ͡ ма ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ қымыздың ͡ ғандай пайдалары ͡ б̊ар ↑/// ↑ білесің ͡ ғой ↑/// ↑ ап // сен ^уөзүң ішесің ͡ ба ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ м : ↑^уос'үйдө тұрасың →// ійә →// сен ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ атаң ͡ ғалай сенің ↑/// ↑ атаң жақ̊сы ͡ ма ↑/// ↑ ійә →// жақ̊сы ↓/// ↑ атаң тұурал' айтып берші ↓/// ↑ менің атам ақын ↓/// ↑ домбұраны тартад / кішкентай гез^інем бері ↓/// ↑ і: // ата ^йекеуүмүз ͡б̊алыққа ͡ да ͡б̊арамыз ↓/// ↑ ата // атамен таңеркей таң →// ↑ бұрұнд' атамен қалаға ͡ б̊арамыз →// байаңға ͡ б̊арамыз ↓/// ↑ м : ↓/// ↑ ата ͡ ғәзір // ата ͡ б̊ізді ͡ қыдыртад ↓/// ↑ ата ͡қалағанымыздың бүк^үлүн әперед ↓/// ↑ аталарың ͡ күшт'адам ^йекен →// ійә ↑/// ↑ ійә ↓///	↑ і: // сосұн ↓/// ↑ қымыз ͡ гүштү ͡ ме ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ қымыздың ͡ ғандай пайдалары ͡ б̊ар ↑/// ↑ білесің ͡ ғой ↑/// ↑ ап // сен ^уөзүң ішесің ͡ ба ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ м: ↓/// ↑^уос'үйдө тұрасың →// ійә →// сен ↑/// ↑ ійә ↓/// ↑ атаң ͡ ғалай сенің ↑/// ↑ атаң жақ̊сы ма ↑/// ↑ ійә // жақ̊сы ↓/// ↑ атаң тұурал'айтып берші ↓/// ↑ менің атам ақын ↓/// ↑ домбұраны тартад кішкентай ͡ гез^інем бері ↓/// ↑ і: // ата ^йекеуүмүз ͡ б̊алыққа ͡ да ͡ б̊арамыз ↓/// ↑ ата // атамен таңеркей таң // бұрұнд'атамен қалаға ͡ б̊арамыз // байаңға ͡б̊арамыз ↓/// ↑ м ↓/// ↑ ата ͡ ғәзір // ата ͡ б̊ізді ͡ ғыдыртад ↓/// ↑ ата ͡ ғалағанымыздың бүк^үлүн әперед ↓/// ↑ аталарың ͡ гүшт'адам ^йекен // ійә ↑/// ↑ ійә ↓///	– І... сосын. – Қымыз күшті ма? – Иә. – Қымыздың қандай пайдалары бар? Білесің ғой? Ап... Сен өзің ішесің ба? – Иә. – М... Осы үйде тұрасың, иә, сен? – Иә. – Атаң қалай сенің? Атаң жақсы ма? – Иә, жақсы. – Атаң туралы айтып берші. – Менің атам ақын. Домбыраны тартад кішкентай кезінен бері. І... Ата екеуіміз балыққа да барамыз. Ата, атамен таңеркей таң... Бұрында атамен қалаға барамыз, баянға барамыз. – М... – Ата қазір, ата бізді қыдыртад. Ата қалағанымыздың бүкілін әперед. – Аталарың күшті адам екен, иә? – Иә.
Нұртілеу	▶	↑ айта ͡ ғой →// н'айтқың келед ↑/// ↑ біз →// мен аб̊айлардың ^уоқ^ұуларынан // ғылым таппай мақтамбаны // айтып →// баш шүлден'алдым ↓/// ↑ м : ↓/// ↑ айттым ↓/// ↑ сосұм бізге →// ↑ қалай жаттадың ↑/// ↑ ^уо: ↓/// ↑ ^уоңай жаттадым ↓/// ↑ ғылым таппай мақтамба ↓/// ↑ ^уорұн таппай баптамба ↓/// ↑ құмарланып̊ шаттамба ↓/// ↑ ^уойнап қосқа ͡б̊іреуге ↓/// ↑ бес нәрседең қасық ͡ пол →// бес нәрседен асық ͡ пол →// адам болам десеңіз ↓/// ↑ тілеуүң →// ^уөм^үр'алдыңда →// ^уоғаң қайғы жесеңіз ↓/// ↑ ^уөсек →// ^уөт^үрүк →// мақта →// мақтаншақ →// ^йеріншек →// бекер мал шашпақ ↓/// ↑ бес тұшпаның →// білсеңіз ↓/// ↑ талап →// ^йеңбек →// терең ^уой →// қанағат →// ^ырақым ^уойнап ͡ қой ↓/// ↑ бес асыл іс →// көрсеңіз ↓/// ↑ болдұ ͡ ма ↑/// ↑ мқм ↓/// ↑ айтайым ͡ ба ↑/// ↑ айта ͡ ғой ↓/// ↑ болды →// ^ырақмет ↑///	↑ айта ͡ ғой →// н'айтқың келед ↑/// ↑ біз →// мен аб̊айлардың ^уоқ^ұуларынан // ғылым таппай мақтамбаны // айтып →// баш ͡ шүлдөн'алдым ↓/// ↑ м ↓/// ↑ айттым ↓/// ↑ сосұм бізге →// ↑ қалай жаттадың ↑/// ↑ ^уо: // ^уоңай жаттадым ↓/// ↑ ғылым таппай мақтамба ↓/// ↑ ^уорұн таппай баптамба ↓/// ↑ құмарланып̊ шаттамба ↓/// ↑ ^уойнап қосқа ͡ б̊іреуге ↓/// ↑ бес нәрседең↑ғасық ͡пол →// бес нәрседен асық ͡пол //→ адам болам десеңіз ↓/// ↑ тілеуүң →// ^уөм^үр'алдыңда →// ^уоғаң қайғы жесеңіз ↓/// ↑ ^уөсөк →// ^уөт^үрүк →// мақта // мақтаншақ →// ^йеріншек →// бекер мал шашпақ ↓/// ↑ бес тұшпаның →// білсеңіз ↓/// ↑ талап →// ^йеңбек →// терең ^уой →// қанағат →// ^ырақым ^уойнап қой ↓/// ↑ бес асыл іс →// көрсеңіз ↓/// ↑ болдұ ͡ ма ↑/// ↑ мқм ↓/// ↑ айтайым ͡ ба ↑/// ↑ айта ͡ ғой ↓/// ↑ болдұ //→ ^ырақмет ↑///	– Айта ғой, не айтқың келед? – Біз, мен Абайлардың оқуларынан «Ғылым таппай мақтанбаны» айтып, бас жүлдені алдым. – М... – Айттым. Сосын бізге.. – Қалай жаттадың? – О... Оңай жаттадым. – – Ғылым таппай мақтанба. Орын таппай баптанба. Құмарланып шаттанба. Ойнап қосқа біреуге. Бес нәрседен қасық бол, бес нәрседен асық бол, адам болам десеңіз. Тілеуің, өмірі алдыңда, оған қайғы жесеңіз. Өсек, өтірік, мақта... мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ. Бес дұшпаның, білсеңіз.Талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым ойнап қой. Бес асыл іс, көрсеңіз. Болды ма? Мхм. – Айтайын ба? – Айта ғой. – Болды, рақмет!
Нұртөре Жүсіп	▶	↑ ^уөмүр деген ^уөзү бір → // мұқағалійдың айтатыны бар ғой → бір күндүк жарық сәуле деп → // шын мәнінде мына көптеген ^уойшылдардың жазбасын ^уоқысаңыз → // әсіресе қәзір батыс → // мына ^уой ағымын зерттейтін псійхолок мамандар → // фійлософтардың ^йеңбектеріне қараған кезде → // сол ^уөмірдің мәні тұуралы жазады ↓ /// ↑ сондағылардың айтатыны → // ^уөткен күн – ^уөткен күн → келер күннің келетінін келмесін құдай біледі → // ал бүгінгі күнмен ^уөмір сүр деп айтады ↓ ///	↑^уөмүр деген ^уөзү ͡б̊ір → // мұқағалыйдың айтатыны ͡б̊ар⁀ғой → // бір ͡гүндүг жарық̊ сәулө деп → // шын мәнінде мына ͡гөптөгөн ^уойшұлдардың жазб̊асын ^уоқұсаңыз → // әсіресе қазір ͡б̊атыс → // мын ^уой ағымын зерттейтім псійхолог мамандар → // фұйлософтардың ^йеңбектеріне қарағаң⁀гезде → // сол ^уөмүрдүң мәні тұуралы жазады ↓/// ↑ сондағылардың айтатыны → // ^уөткөң⁀гүн – ^уөткөң⁀гүн → // келер ͡гүннүң ͡гелетінін гелмесін ғұдай біледі → // ал бүгүңгү⁀гүммөн ^уөмүр сүр деб̊ ͡айтады ↓ ///	Өмір деген өзі бір, Мұқағалидың айтатыны бар ғой, «бір күндік жарық сәуле» деп, шын мәнінде мына көптеген ойшылдардың жазбасын оқысаңыз, әсіресе, қазір батыс, мына, ой ағымын зерттейтін психолог мамандар, философтардың еңбектеріне қараған кезде, сол өмірдің мәні туралы жазады. Сондағылардың айтатыны: өткен күн – өткен күн, келер күннің келетінін-келмесін құдай біледі, ал бүгінгі күнмен өмір сүр деп айтады.
Нұртөре Жүсіп	▶	↑ сөздің ішіне қазақ → // бәрін сыйғызған ↓ /// ↑ кейде мен ^уойлаймын → // ^уосы → // мысалы // біздің ата бабаларымыздың // нақылдары → // мақал мәтелдерін әрбір көше → // үлкен мысалға батыс қытай // батыс ^йевропа деп // қазір үлкен жол салдығой соның әлгі ұуказателдері // боладығой → // жолды → // ^й елдімекендерді көрсететін →// сондай тұстарына ма → // жоқ ^уортасына бір ^й електронды жарық жанып тұратын жерлеріне ма → // жаңағы қазақтың мақал мәтелдерін жазып қойа берсе → // іліп қойа берсе → // соның ^уөзү бізге тәртіп → // соның ^уөзі бізге тәрбие ↓ ///	↑ сөздүң ішіне қазақ → // бәрін сыйғызған ↓ /// ↑ кейде мен ^уойлаймын ^уосұ → // мысалы ͡б̊іздің ата б̊аб̊алармыздың нақылдары → // мақал мәтелдерін әрб̊ір ͡гөшө → // үлкөн мысалға ͡б̊атыс қытай батыс ^йеуропа деп қазір үлкөн жол салды⁀ғой сонұң әлгі указателдері болады⁀ғой → // жолдұ → // ^йелдімекендерді ͡гөрсөтөтүн → // сондай тұстарына⁀ма → // жоғ ^уортасына ͡б̊ір электрондұ жарығы жанып тұратын жерлеріне⁀ме → // жаңағы қазақтың мақал мәтелдерін // жазып қойа ͡б̊ерсе → // іліп қойа ͡б̊ерсе → // сонұң ^уөзү ͡б̊ізге тәртіп → // сонұң ^уөзү ͡б̊ізге тәрб̊ійе ↓ ///	Сөздің ішіне қазақ бәрін сыйғызған. Кейде мен ойлаймын: осы, мысалы, біздің ата-бабаларымыздың нақылдары, мақал-мәтелдерін әрбір көше, үлкен, мысалға, Батыс Қытай-Батыс Европа деп қазір үлкен жол салды ғой, соның әлгі указательдері болады ғой, жолды елді мекендерді көрсететін, сондай тұстарына ма, жоқ ортасына бір электронды жарық жанып тұратын жерлеріне ма, жаңағы қазақтың мақал-мәтелдерін жазып қоя берсе, іліп қоя берсе, соның өзі бізге - тәртіп, соның өзі бізге - тәрбие.
Нұртөре Жүсіп	▶	↑ ал // қазір біз // шетелден танылатын → // көршү ^йелдерден танылатын алпауыт мемлекеттердің // ақпараттарының астында / тұрған ^йелміз ↓ /// ↑ сондай жағдайда // қалай ^уөмүр сүреді халқымыз → // қалай біздің жастарымыз // мықты болады ↓ /// ↑ әрійне → // тек білім білімнің алдында тәрбійе ↓ /// ↑ тәрбійе ^уол // ұлттұқ тәрбійе → // ұлттұқ құндылықтар → // йағни жаңағы мен айтып ^уотырған ата бабамыздан қалған нақыл → // мақал мәтел сөздер болатын болса → // соның бәрі біздің жастарымыздың бойына // сіңірілүуі керек ↓ ///	↑ ал⁀ғазір ͡б̊іш шетелден танылатын → // көрш ^йелдерден танылатын алпауұт мемлекеттердің ақпараттарының астында тұрған ^йелміз ↓ /// ↑ сондай жағдайда ͡ғалай ^уөмүр сүрөдү халқымыз → // ғалай біздің жастарымыз мықты ͡б̊олады ↓ /// ↑ әрійне → // тек білім білімнің алдында тәрб̊ійе ↓ /// ↑ тәрб̊ійе ^уол – ұлттұқ тәрб̊ійе → // ұлттұқ құндұлұқтар → // йағни жаңағы мен айтыб̊ ͡отұрған ата-б̊аб̊амыздаң⁀ғалған нақыл → // мақал мәтел сөздөр ͡б̊олатым болса → // сонұң бәрі ͡б̊іздің жастарымыздың бойұна сіңірүу ͡герек ↓ ///	Ал қазір біз шетелден танылатын, көрші елдерден танылатын алпауыт мемлекеттердің ақпараттарының астында тұрған елміз. Сондай жағдайда қалай өмір сүреді халқымыз, қалай біздің жастарымыз мықты болады?! Әрине, тек білім, білімнің алдында тәрбие. Тәрбие ол – ұлттық тәрбие, ұлттық құндылықтар, яғни жаңағы мен айтып отырған ата-бабамыздан қалған нақыл, мақал-мәтел сөздер болатын болса, соның бәрі біздің жастарымыздың бойына сіңірілуі керек.
Нұртөре Жүсіп	▶	↑ ^уол кішкентайдан құлағына ^йестіп ^уөсүуі керек → ^уолар құлағына құйып ^уөсүуі керек ↓ /// ↑ ал ^йенді үйдегі тәрбійеде біз күнделікті бала шағамызға сондай сөз айтамыз⁀ба ↑/// ↑ қазақтың мақал мәтелдерінің мәйегін жеткізіп → // болмаса ^йертегісін → аңызын → // әпсанасын біз ұрпақтарымызға айтып ^уотырмыз⁀ба ↑	↑ ^уол⁀гішкентайдаң ғұлағын ^йестіп ^уөсүуү керек → // ^уолар ғұлағына ͡ғұйұб̊ ͡^уөсүуү керек ↓ /// ↑ ал ^йенді үйдөгү тәрб̊ійеде ͡б̊із⁀гүндөлүктү ͡б̊ала шағамызға сондай сөз айтамыз⁀͡б̊а ↑ /// ↑ қазақтың мақалмәтелдерінің мәйегін жеткізіп → // болмас^йертегісін → // аңызын → // әп̊санасын біз ұрпақтарымызғ'айтып ^уотұрмұз⁀б̊а↑	Ол кішкентайдан құлағына естіп өсуі керек, олар құлағына құйып өсуі керек. Ал енді үйдегі тәрбиеде біз күнделікті бала-шағамызға сондай сөз айтамыз ба? Қазақтың мақал-мәтелдерінің мәйегін жеткізіп, болмаса ертегісін, аңызын, әпсанасын біз ұрпақтарымызға айтып отырмыз ба?
Нұртөре Жүсіп	▶	↑ бабалар сөзү деген жүз томдық кітап шықты↓/// ↑ мәденій мұра деген бағдарлама қабылданды⁀ғой → // сол бағдарлама ^уөте жақсы болды // және соның шеңберінде қазақ ^уөзүнің арғы бергі // жыйнаған дүнійесінің бәрін // бір үлкен кітәп → // кәдімгі жүз томдық кітәп қазнағып жыйнап → // сақтап қойды ↓ /// ↑ бірақ ^уол сақталып тұр да → // ^уол кітәптың сөрелерінде⁀ғана тұр → // кітапханаларда⁀ғана тұр ↓ /// ↑ соның бетін // барып ашып жатқан // біздің жастарымыздың саны қанша ↑/// ↑^уойланып қаласың ↓ ///	↑ баб̊алар сөзү деген жүз томдұқ кітап̊ шықты ↓ /// ↑ мәденій мұра дегем бағдарлама ͡ғаб̊ылданды⁀ғой → // сол бағдарлам ^уөтө жақ̊сы ͡б̊олдұ және сонұң шеңберінде қазағ ^уөзүнүң арғы б̊ергі жыйнаған дүнүйөсүнің бәрім бір үлкөң⁀гітәп → // кәдімгі жүз томдұқ кітәп қазна ͡ғыб̊ жыйнап → // сақтап қойдұ ↓ /// ↑ бірағ ^уол сақталып тұр⁀да → // ^уол⁀гітәптің сөрөлөрүндө⁀ғана тұр → // кітапқаналарда⁀ғана тұр ↓ /// ↑ сонұң бетім барыб̊ ͡ашыб̊ жатқан біздің жастарымыздың саны қанша ↑ /// ↑ ^уойланып қаласың ↓ ///	«Бабалар сөзі» деген жүз томдық кітап шықты. Мәдени мұра деген бағдарлама қабылданды ғой, сол бағдарлама өте жақсы болды және соның шеңберінде қазақ өзінің арғы-бергі жинаған дүниесінің бәрін бір үлкен кітап, кәдімгі жүз томдық кітап-қазына қып жинап, сақтап қойды. Бірақ ол сақталып тұр да, ол кітаптың сөрелерінде ғана тұр, кітапханаларда ғана тұр. Соның бетін барып ашып жатқан біздің жастарымыздың саны қанша? Ойланып қаласың...
Нығмет Мыңжани	▶	↑ құрметті көрермендер ↑ /// ↑ құрметті көрермендер ↑ /// ↑ біздің бүгінгі телевійзійә сауұғымызда ғалым ағамыз нійғмет мыңжаныйда арамызда ^уотұр ↓ /// ↑ қанекей үлкен гісі ^уосұ ͡ б̊ір құуанышты шақта → // мынау ^уотырған жұртш̆ылыққа нендей ^ілеб̊із ͡ б̊ілдіресіз ↑ /// ↑ құрметті жолдастар → // бүгүн ұлұ жоңқа халық ^іреспүублійкасының ͡ құрұлғандығының ͡ қырығ жылдығын → // ұлұстұң ұлұ ͡гүнүн тойлап → // салтанатты сауұқ кешін ^уөткүзүп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ сауұқ кештің аты шұғ^ұлалы қырық жыл ↓ /// ↑ шынындада → // біздің басып ^уөткөн қырық жылымыз → // шұғ^ұлалыда → // мерейлі қырық жыл болдұ ↓ /// ↑ ^уосұдан қырық жыл бұрұн → / жоңқа халық ^іреспүублійкасы құрұлұп → // азаттықтың таңы арайлап атқанда → // құуанышы көк^үрөгіне сыймаған қалқымыз → / ^уосы азаттық таңында тұуұлған ақжолтай ұрпақтарына азат → // бақыт → // арай → // мерей деб̊ ͡ аттар ғойған ^йекен ↓ /// ↑ міне ͡ б̊үгүн → / сол ақжолтай ұрпақтарымыздың алды қырықтың қырқасына чықты ↑ /// ↑ ^уолардың ұрпақтарыда → // ^йенді кейіңгі міне жаң'ашылып тұрған гүлдөй бөб̊өктеріміз дағы сасұйалыйзмнің бақытты құшағында ^йержетіп ^уотұр ↓ /// ↑ біздің мәдәнійәтымыз гүлдөнүп → // халқымыз ^йел^іміздегі ͡ б̊арлығ ұлттардың қатарында → // ^уортақ гүлдөнүудүң жолұна түсүп ^уотұр ↓ ///	↑ қүрмөттү ͡ гөрөрмөндер ↑ /// ↑қүрмөттү ͡ гөрөрмөндер ↓ /// ↑ біздің бүгүңгү телевійзійә сауұғұмұзда ғалым ағамыз нығмет мыңжаныйд'арамызда ^уотұр ↓ /// ↑ қанекей үлкөң ͡ гісі ^уосұ ͡ б̊ір ͡ ғұуанышты шақта → / мынау ^уотұрған жұртш̆ұлұққа нендей ^ілеб̊із ͡ б̊ілдіресіз ↑ /// ↑ қүрмөттү жолдастар → // бүгүн ұлұ жоңқа халық ^іреспүублійкасының ͡ғұрұлғандығының ͡ ғырығ жылдығын → // ұлұстұң ұлұ ͡ гүнүн тойлап → // салтанатты сауұқ кешін ^уөткүзүп ^уотұрмұз ↓ /// ↑ сауұқ кештің аты шұғ^ұлалы ͡ ғырығ жыл ↓ /// ↑ шынындада → // біздің басып ^уөткөң ғырығ жылымыз → / шұғ^ұлалыда → // мерейлі ͡ ғырығ жыл болдұ ↓ /// ↑ ^уосұдаң ғырығ жыл бұрұн → / жоңқа халық ^іреспүублійкасы ͡ ғұрұлұп → // азаттықтың таң'арайлап атқанда → // құуанышы ͡гөк^үрөгіне сыймаған халқымыз → / ^уос'азаттық таңында тұуұлған → / ақжолтай ұрпақтарың'азат → // бақыт → // арай → // мерей деб̊ ͡ аттар ͡ ғойған ^йекен ↓ /// ↑ міне ͡ б̊үгүн → / сол ақжолтай ұрпақтарымыздың алды қырықтың ͡ ғырқасына шықты ↑ /// ↑ ^уолардың ұрпақтарыда → // ^йенді ͡ гейіңгі міне жаң'ашылып тұрған гүлдөй бөб̊өктөріміз дағы сатсыйалыйзмнің бақытты ͡ ғұшағында ^йержетіп ^уотұр ↓ /// ↑ біздің мәдәнійәтіміз гүлдөнүп → // халқымыз ^йеліміздегі ͡ б̊арлығ ͡ ұлттардың ͡ғатарында → // ^уортақ ͡ күлдөнүудүң жолұна түсүб ͡ ^уотұр ↓ ///	Құрметті көрермендер! Құрметті көрермендер! Біздің бүгінгі телевизия сауығымызда ғалым ағамыз Нығмет Мыңжани да арамызда отыр. Қанекей үлкен кісі осы бір қуанышты шақта, мынау отырған жұртшылыққа нендей лебіз білдіресіз? Құрметті жолдастар, бүгін ұлы Жоңқа Халық Республикасының құрылғандығының қырық жылдығын, Ұлыстың ұлы күнін тойлап, салтанатты сауық кешін өткізіп отырмыз. Сауық кештің аты – «Шұғылалы қырық жыл». Шынында да, біздің басып өткен қырық жылымыз, шұғылалы да, мерейлі қырық жыл болды. Осыдан қырық жыл бұрын Жоңқа Халық Республикасы құрылып, азаттықтың таңы арайлап атқанда, қуанышы көкірегіне сыймаған халқымыз осы азаттық таңында туылған ақжолтай ұрпақтарыңа Азат, Бақыт, Арай, Мерей деп аттар қойған екен. Міне бүгін, сол ақжолтай ұрпақтарымыздың алды қырықтың қырқасына шықты. Олардың ұрпақтары да, енді кейінгі міне жаңа ашылып тұрған гүлдей бөбектеріміз дағы социализмнің бақытты құшағында ержетіп отыр. Біздің мәдәниятымыз гүлденіп, халқымыз еліміздегі барлық ұлттардың қатарында, ортақ гүлденудің жолына түсіп отыр.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ ^уосұ қырығ жылдың ͡ қырқасынан қарасақ → // біздің басып ^уөткөн жолдарымыз → // таңғажайып тамаша ͡ б̊ір дастан сыйақты ↓ /// ↑ тарыйхый дамұудұң бел белестерін басып ^уөтүп → // міне → // бір жүңгүше сасұйалыйзм құрұудұң даңғыл жолұнда → // мықтап қарыштаб̊ ͡ алға ͡ б̊асып бара жатырмыз ↓ /// ↑ әс^іресе партыйа ^уон бірінші кезекті ^уорталық камұйтеттің үшүншү жалпы мәж^ілісінең ͡ гейіңгі → // ^уон жылда негізгі төрт прійнсійпті таб̊анды ͡ б̊олұу → // ^йесіг ашұу → // ^іреформа жасау сыйақт'ұлұ істер жүргүзгөн ^уон жылдағы таб̊ыстарымыз тіптіде ͡б̊ірегей болдұ → // тіптіде ͡ б̊ірегей болдұ ↓ ///	↑ ^уосұ ͡ ғырығ ͡ жылдың ͡ ғырқасынаң ͡ ғарасақ → // біздің басып ^уөткөн жолдарымыз → / таңғажайып тамаша ͡ б̊ір дастан сыйақты ↓ /// ↑ тарійхій дамұудұң бел белестерім басып ^уөтүп → // міне → // бір жүңгүшө сатсыйалыйзм ͡ ғұрұудұң даңғыл жолұнда → / мықтап қарыштаб̊ ͡ алға ͡ б̊асып ͡ пара жатырмыз ↓ /// ↑ әс^іресе → // партыйа ^уом бірінші ͡ гезекті ^уорталық камійтеттің үшүншү жалпы мәж^ілісінең ͡ гейіңгі → / ^уон жылда негізгі төрт прійнсійпті таб̊анды ͡ б̊олұу → // ^йесіг ͡ ашұу → // ^іреформа жасау сыйақт'ұлұ істер жүргүзгөн ^уон жылдағы таб̊ыстарымыз тіптіде ͡ б̊ірегей болдұ → // тіптіде ͡ б̊ірегей болдұ ↓ ///	Осы қырық жылдың қырқасынан қарасақ, біздің басып өткен жолдарымыз, таңғажайып тамаша бір дастан сияқты. Тарихи дамудың бел-белестерін басып өтіп, міне, бір жүңгіше социализм құрудың даңғыл жолында, мықтап қарыштап алға басып бара жатырмыз. Әсіресе, партия он бірінші кезекті Орталық комитеттің үшінші жалпы мәжілісінен кейінгі, он жылда негізгі төрт принципті табанды болу, есік ашу, реформа жасау сияқты ұлы істер жүргізген он жылдағы табыстарымыз тіпті де бірегей болды, тіпті де бірегей болды.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ барлығ ұлттардың қатарында ͡ б̊іздің қазақ халқының дағы ^уоқұу ағартұуұ → // мәдәнійәты → // ^йеканомұйкасы гүлдөндү ↓ /// ↑ әс^іресе бұрұн бізде ^уөтө кемшіл болұп келген ғыл^ымый зерттеу саласы → // бұл ^уөтө қарыштап дамыды ↓ /// ↑ қазақ тілін → // қазағ ͡ әдәб̊ійәтін → // қазақ тарыйхын → // қазағ ͡ ^йетногырафыйасын → // қазағ ͡ мәдәнійәтын зерттеу істерінде кесек кесек ^йеңбектер жаз^ылып → // ^уоқұрмандармен бет көрүстү ↓ /// ↑ ал әдеб̊ійет → // көркөм ^уөнөрүміз тіпті қарыштап ^уөстү ↓ /// ↑ бұрұн ^уөзү ^ұрұуман дегенді ғасыр аралап тұуұлатұғұн бір сондай кесек нәрсе деушү ^йедік ↓ ///	↑ барлығ ͡ ұлттардың ͡ ғатарында ͡ б̊іздің ͡ ғазақ халқының дағы ^уоқұу ағартұуұ → // мәдәнійәті → // ^йеканомұйкасы гүлдөндү ↓ /// ↑ әс^іресе бұрұм бізде ^уөтө кемшіл болұп келген ғылымый зерттеу саласы → // бұл ^уөтө ͡ ғарыштап дамыды ↓ /// ↑ қазақ тілін → // қазағ ͡ әдәб̊ійәтін → // қазақ тарійхын → // қазағ ͡ ^йетнаграфыйасын → // қазағ ͡ мәдәнійәтін зерттеу істерінде кесек кесек ^йеңбектер жазылып → // ^уоқұрмандармем бет көрүстү ↓ /// ↑ ал әдеб̊ійет → // көркөм ^уөнөрүміз тіпті ͡ ғарыштап ^уөстү ↓ /// ↑ бұрұн ^уөзү ^ұрұуман дегенді ғасыр аралап тұуұлатұғұм бір сондай гесек нәрсе деушү ^йедік ↓ ///	Барлық ұлттардың қатарында біздің қазақ халқының дағы оқу-ағартуы, мәдәнияты, экономикасы гүлденді. Әсіресе, бұрын бізде өте кемшіл болып келген ғылыми-зерттеу саласы, бұл өте қарыштап дамыды. Қазақ тілін, қазақ әдәбиәтін, қазақ тарихын, қазақ этнографиясын, қазақ мәдәниятын зерттеу істерінде кесек-кесек еңбектер жазылып, оқырмандармен бет көрісті. Ал әдебиет, көркем өнеріміз тіпті қарыштап өсті. Бұрын өзі руман дегенді ғасыр аралап туылатұғын бір сондай кесек нәрсе деуші едік.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде ^уотұз ͡ ғырық ^ұрұуман тұуұп → // қаншалаған павестер менен дастандар тұуұп → // ^уөзү сонұ ͡ б̊арлығын ^уоқұп̊ шығұуғ'үлгөрө алмайда жүрмүз ↓ /// ↑ бұл таб̊ыстардың барлығы атап ^уөтүугө тійісті таб̊ыстар ↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊ір ^йерек̊ше атап ^уөтөтұғұн нәрсе ͡ б̊іздің халқымыздың ғасырлар ͡ б̊ойұ жасаған көп мәдәнійәт мұралары ͡ б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ бірақ ^уөткөн замандарда ^уосұлар ұқұптұ жыйналмағандықтан → // көб̊ү ^йел ^йес^інен көтөрүліп → // ұмұт болұп ^уөшүп бара жатқан ^йеді ↓ /// ↑ жөңгө комұунұйстік партыйасы мен халық ^уөк^үмөті халықтың ғасырлар ͡ б̊ойұ жаратқан мәдәнійәт мұрасын ^уосұ қаз^ыналарды құтқарып қалұуға → // ^уос^ұнұ жыйнап → // ^іреттеп̊ шығарұуға аса көп күш жұмсады ↓ ///	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде ^уотұз ͡ ғырық ^ұрұуман тұуұп → // қаншалаған повестер менен дастандар тұуұп → // ^уөзү сонұ ͡ б̊арлығын ^уоқұп̊ шығұуғ'үлгөрө алмайда жүрмүз ↓ /// ↑ бұл таб̊ыстардың барлығы атап ^уөтүугө тійісті таб̊ыстар ↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊ір ^йерек̊ш'атап ^уөтөтұғұн нәрсе → / б̊іздің халқымыздың ғасырлар ͡ б̊ойұ жасағаң гөп мәдәнійәт мұралары ͡ б̊ар ^йеді ↓ /// ↑ бірақ ^уөткөн замандарда ^уосұлар ұқұптұ жыйналмағандықтан → // көб̊ү ^йел ^йесінең гөтөрүліп → // ұмұт ͡ полұп ^уөшүп ͡ пара жатқан ^йеді ↓ /// ↑ жөңгө каммұунұйстік партыйасы мен халық ^уөк^үмөті халықтың ғасырлар ͡ б̊ойұ жаратқан мәдәнійәт мұрасын ^уосұ қаз^ыналарды ͡ ғұтқарып қалұуға → // ^уосұнұ жыйнап → // ^іреттеп̊ шығарұуғ'аса ͡ гөп күш ͡ шұмсады ↓ ///	Осы он жылдың ішінде отыз-қырық руман туып, қаншалаған повестер менен дастандар туып, өзі соны барлығын оқып шығуға үлгере алмай да жүрміз. Бұл табыстардың барлығы – атап өтуге тиісті табыстар. Енді бір ерекше атап өтетұғын нәрсе біздің халқымыздың ғасырлар бойы жасаған көп мәдәният мұралары бар еді. Бірақ өткен замандарда осылар ұқыпты жиналмағандықтан, көбі ел есінен көтеріліп, ұмыт болып өшіп бара жатқан еді. Жөңгө коммунистік партиясы мен халық өкіметі халықтың ғасырлар бойы жаратқан мәдәният мұрасын осы қазыналарды құтқарып қалуға, осыны жинап, реттеп шығаруға аса көп күш жұмсады.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде → / халықтың таңғажайыб̊ ͡ аңыз ^йертегілері → // тапқыр мақал мәтелдері → // батырлар жыры → // ғашықтығ ͡ жыры → // қыйса дастандар → // ^уосұ сыйақты мол қаз^ыналар ͡ кең ͡ көлемде жыйналды → // кең ͡ көлемде жыйналды ↓ /// ↑ ұмұтұлып бара жатқандары құтқарылды → // зерттелді → // ^іреттелді → // баспа бетінде жәр'йаланып ^уотұрдұ ↓ /// ↑ біз қазірдің ^уөзүнде → // ^уосұ қазақтың басқасын былай ͡ ғойұп → // бұл әлгі дастандарын → // қыйса дастандарын ^йесеп қылсақ → // ^уос^ұнұң ^уөз^үнен ^уон том → // не → // ^уон томдұқ кітап̊ шықты → // ^уон томдұқ кітап̊ чықты ↓ /// ↑ ал ғашықтар жыры дегеніміз төрт том ↓ /// ↑ ^уонұң сыртында ^йертегі дейсізб̊а → // аңыз дейсізб̊а → // бұл → // ^уөз'алдына бір дүнүйө ↓ /// ↑ ал халқымыздың ғасырлар ͡ б̊ойұ жасаған әңгүй мәдәнійәты деген → / чалқыб̊ жатқан телегей теңіз ^йеді ↓ /// ↑ бірақ бұлар ͡ б̊ұрұн ұқұптаб̊ ͡ жыйналмай ͡ гелген ↓ ///	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде → / халықтың таңғажайыб̊ ͡ аңыз ^йертегілері → // тапқыр мақал мәтелдері → // батырлар жыры → // ғашықтығ ͡ жыры → // қыйса дастандар → // ^уосұ сыйақты мол ͡ ғаз^ыналар ͡гең ͡ гөлөмдө жыйналды → // кең ͡ гөлөмдө жыйналды ↓ /// ↑ ұмұтұлұп ͡ пара жатқандары ғұтқарылды → // зерттелді → // ^іреттелді → // баспа бетінде жәр'йаланып ^уотұрдұ ↓ /// ↑ біз ғазірдің ^уөзүндө → / ^уосұ ͡ ғазақтың басқасым былай ͡ ғойұп → // бұл әлгі дастандарын → // қыйса дастандарын ^йесеп қылсақ → // ^уосұнұң ^уөзүнөн ^уон том → / не → // ^уон томдұқ кітап̊ шықты → // ^уон томдұқ кітап̊ шықты ↓ /// ↑ ал ғашықтар жыры дегеніміз төрт том ↓ /// ↑ ^уонұң сыртында ^йертегі дейсізб̊а → // аңыз дейсізб̊а → // бұл → // ^уөз'алдына бір дүнүйө ↓ /// ↑ ал халқымыздың ғасырлар ͡ б̊ойұ жасаған әңгүй мәдәнійәті деген → / шалқыб̊ ͡ жатқан телегей теңіз ^йеді ↓ /// ↑ бірақ ͡пұлар ͡ б̊ұрұн ұқұптаб̊ ͡ жыйналмай ͡ гелген ↓ ///	Осы он жылдың ішінде халықтың таңғажайып аңыз-ертегілері, тапқыр мақал-мәтелдері, батырлар жыры, ғашықтық жыры, қиса-дастандар, осы сияқты мол қазыналар кең көлемде жиналды, кең көлемде жиналды. Ұмытылып бара жатқандары құтқарылды, зерттелді, реттелді, баспа бетінде жарияланып отырды. Біз қазірдің өзінде, осы қазақтың басқасын былай қойып, бұл әлгі дастандарын, қиса-дастандарын есеп қылсақ, осының өзінен он том, не.. он томдық кітап шықты, он томдық кітап шықты. Ал ғашықтар жыры дегеніміз – төрт том. Оның сыртында ертегі дейсіз ба, аңыз дейсіз ба, бұл – өзі алдына бір дүние. Ал халқымыздың ғасырлар бойы жасаған ән-күй мәдәнияты деген, шалқып жатқан телегей теңіз еді. Бірақ бұлар бұрын ұқыптап жиналмай келген.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде халықтың телегей теңіз әнкүйлерү жыйналды → // ^уолар ноталарымен басылып̊ шықты → // біздің ^ырадыйұумұзда → // телевійзійәмызда → // театрда → // түрлү кансерттердің барлығында ^уосұ халықтың мұралары халқымыздың жаңа кәдесіне жарап → // сосұйалыйстік ^ұрұуханый мәдәнійәт құр^ұлұсына үлкөн үлөсүң қосұп ^уотұр → // үлкөн үлөсүн қосұп ^уотұр ↓ /// ↑ әс^іресе → // біздің әңгүй мәдәнійәтымызда мақтаныш ^йетерлік бір нәрсе ^уөзүмүздің халқымыздың бұрұннан жасап келген → // ұлттұғ әнкүй дәстүрлерүмізді пайдаланып → // сонұ дамытып → // соған мұрагерлік ^йете ^уотұрұп → // замаңға ^ылайық → // ііі ^уөзүмүздің қазіргі жағдайымызға ^ылайығ жаңа әндер → // жаңа күйлөр жасадық ↓ ///	↑ ^уосұ ^уон жылдың ішінде халықтың телегей теңіз әңгүйлөрү жыйналды → // ^уолар ноталарымем басылып̊ шықты → // біздің ^ырадыйомұзда → // телевійзійәмызда →// театрда → // түрлү кансерттердің барлығында ^уосұ халықтың мұралары халқымыздың жаңа ͡ гәдесіне жарап → // сатсыйалійстік ^ұрұуханый мәдәнійәт құр^ұлұсын'үлкөн үлөсүң ͡ ғосұп ^уотұр → // үлкөн үлөсүң ͡ ғосұп ^уотұр ↓ /// ↑ әс^іресе → // біздің әңгүй мәдәнійәтымызда мақтаныш ^йетерлік бірнәрсе ^уөзүмүздің халқымыздың бұрұннан жасап келген → // ұлттұғ ͡ әңгүй дәстүрлөрүмізді пайдаланып → // сонұ дамытып → // соған мұрагерлік ^йете ^уотұрұп → // замаңға ^ылайық → // ііі → // ^уөзүмүздің ͡ғазіргі жағдайымызға ^ылайығ ͡ жаң'әндер → // жаңа ͡ гүйлөр жасадық ↓ ///	Осы он жылдың ішінде халықтың телегей теңіз ән-күйлері жиналды, олар ноталарымен басылып шықты, біздің радиомызда, телевизиямызда, театрда, түрлі концерттердің барлығында осы халықтың мұралары халқымыздың жаңа кәдесіне жарап, социалистік-рухани мәдәният құрылысына үлкен үлесін қосып отыр, үлкен үлесін қосып отыр. Әсіресе, біздің ән-күй мәдәниятымызда мақтаныш етерлік бір нәрсе өзіміздің халқымыздың бұрыннан жасап келген, ұлттық ән-күй дәстүрлерімізді пайдаланып, соны дамытып, соған мұрагерлік ете отырып, заманға лайық, (ііі) өзіміздің қазіргі жағдайымызға лайық жаңа әндер, жаңа күйлер жасадық.
Нығмет Мыңжани	▶	↑ демек бұрұңғұ ^уөзүмүздің ұлттұғ ͡ мұрамызб̊енен жаңа заман мұрасын бірлестірдік ↓ /// ↑ қазіргі ͡ б̊іздің ^уосұ ^уөткүзүп ^уотұрған сауұқ кештерімізде ͡ б̊айырғы халығ ͡ әндеріде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ партыйаны → // ұлұ ^уотанды → // сасұйалыйзмді жырлаған үлкөн сайасый қызғындыққа толұ тамаша әнкүйлөрүміз ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сонұмем бірге → // жаңа заманның жағдайына сай → // бүкүл дүнүйөнүң дамұуұна ілескен адамды терб̊елтіп ^уотұратұғұн тамаша әндерімізде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне ^уосұлардың барлығы → / біздің партыйаның башшылығында → // сасұйалыйзм жолұнда ^уосұ қырық жыл → // чұғ^ұлалы қырық жылда қол жеткен таб̊ыстарымыз ↓ /// ↑ әрійне → // бұл таб̊ыстарымыз ͡ б̊ұдам былай ͡ ғарайда дамый бермек ↓ /// ↑ бұдам былай ͡ ғарайда ^уөркендей бермек ↓ /// ↑ әәә → // жоңқа халық ^іреспүублійкасының ͡ құрұлған шұғ^ұлалы қырығ ͡ жылы құттұ ͡б̊олсұн ↑ /// ↑ сауұқ кешіміз сәтті ͡ б̊олсұн сіздерге ↓ ///	↑ демек бұрұңғұ ^уөзүмүздің ұлттұғ ͡ мұрамызб̊енен жаңа заман мұрасым ͡ бірлестірдік ↓ /// ↑ қазіргі ͡ б̊іздің ^уосұ ^уөткүзүп ^уотұрған сауұқ кештерімізде ͡ б̊айырғы халығ ͡ әндеріде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ партыйаны → // ұлұ ^уотанды → // сатсыйалійзмді жырлаған үлкөн сайасый ͡ ғызғындыққа толұ тамаш'әңгүйлөрүміз ͡ б̊ар ↓ /// ↑ сонұмем бірге → // жаңа заманның жағдайына сай → // бүкүл дүнүйөнүң дамұуұн'ілескен адамды терб̊елтіп ^уотұратұғұн тамаш'әндерімізде ͡ б̊ар ↓ /// ↑ міне → // ^уосұлардың барлығы → / біздің партыйаның башшылығында → // сатсыйалійзм жолұнда ^уосұ ͡ ғырығ ͡ жыл → // шұғ^ұлалы ͡ ғырығ ͡ жылда ͡ ғол жеткен таб̊ыстарымыз ↓ /// ↑ әрійне → // бұл таб̊ыстарымыз ͡ б̊ұдам ͡ былай ͡ ғарайда дамый бермек ↓ /// ↑ бұдам былай ғарайда ^уөркөндөй бермек ↓ /// ↑ әәә → // жоңқа халық ^іреспүублійкасының ͡ ғұрұлған шұғ^ұлалы ͡ ғырығ ͡ жылы ғұттұ ͡ б̊олсұн ↓ /// ↑ сауұқ кешіміс ͡ сәтті ͡ б̊олсұн сіздерге ↓ ///	Демек бұрынғы өзіміздің ұлттық мұрамызбенен жаңа заман мұрасын бірлестірдік. Қазіргі біздің осы өткізіп отырған сауық кештерімізде байырғы халық әндері де бар. Партияны, Ұлы Отанды, социализмді жырлаған үлкен саяси қызғындыққа толы тамаша ән-күйлеріміз бар. Сонымен бірге, жаңа заманның жағдайына сай, бүкіл дүниенің дамуына ілескен адамды тербелтіп отыратұғын тамаша әндеріміз де бар. Міне, осылардың барлығы – біздің партияның басшылығында, социализм жолында осы қырық жыл, шұғылалы қырық жылда қол жеткен табыстарымыз. Әрине, бұл табыстарымыз бұдан былай қарай да дами бермек. Бұдан былай қарай да өркендей бермек. (Әәә), Жоңқа Халық Республикасының құрылған шұғылалы қырық жылы құтты болсын! Сауық кешіміз сәтті болсын сіздерге!
Ораз Нұрділдә	▶	ы: ^ырахмет→/ сұрағыңызға→/ жалпы бұл жол картасы және ішк'істер органдардағы реформаны бастамас бұрұн→/ бұнұң шығу тегін →// ^уоның жалпы→/ ы: қазір қаншалықты заңды→/ ы: және жүйөлі жұмыс жасап жатқанын айтагетейік↓/// ↑ы: мәселен→/ қазақыстан ^йелі ы: быйыл ^уотұз жылдық тәуелсүздүгін тойлайын деп отұр →/ бұйырса↓/// ↑сіздер білесіздер→ бұдан ͡ да бұрұн ішк'істер ^уоргандары саласы болсын→/ хұқұқ қорғау ^уоргандары саласы болсын→/ реформалар жүргүзілген / және бұл сол реформалардың заңды жалғасы ͡ деп ͡ қабылдау ͡ керек↓/// ↑бұл→/ бір↓ ///	↑^ырахмет͡ čұрағыңызға → // жалпы͡ б̊ұл жолгартасы / және ішк'істер ^уоргандардағы ^іреформаны͡ б̊астамас͡ пұрұн →// бұнұң шығұу тегіне → // ^уонұң жалпы → / қәзір͡ ғаншалықты заңды → // және жүйөлү жұмұшшасаб̊͡ жатқанын → // айта͡ гетейік↓/// ↑мәселен → / қазағыстан ^йелі → / быйыл ^уотұжжылдық тәуөлсүздүгін / тойлайын деб̊͡ отұр → // бұйұрса↓/// ↑сіздер͡ б̊ілесіздер → / бұдан ͡ да͡ б̊ұрұн // ішк'істер ^уоргандары саласы͡ б̊олсұн → // құқұқ ͡ қорғау ^уоргандары саласы͡ б̊олсұн → // ^іреформалар жүргүзүлгөн → // және͡ б̊ұл сол ^іреформалардың заңды ͡ жалғасы ͡ деп → // қаб̊ылдау͡ герек↓/// ↑бұл / бір↓///	Рақмет сұрағыңызға, жалпы бұл жол картасы және ішкі істер органдарындағы реформаны бастамас бұрын бұның шығу тегіне, оның жалпы қазір қаншалықты заңды және жүйелі жұмыс жасап жатқанын айта кетейік. Мәселен, Қазақстан елі биыл 30 жылдық тәуелсіздігін тойлайын деп отыр, бұйырса. Сіздер білесіздер, бұдан да бұрын ішкі істер органдары саласы болсын, құқық қорғау органдары саласы болсын реформалар жүргізілген және бұл сол реформалардың заңды жалғасы деп қабылдау керек. Бұл бір.
Ораз Нұрділдә	▶	екіншіден ы: →/ кез-келген азамат ым: →/ ^уөзүнүң хұқұғын және бостандығын→// төрдө тұрғанын қалайт ы: және мемлекет ^уосыған барынша күш салұуы керек↓/// ↑себебі→/ азаматтардың хұқұқтары мен бостандықтары төрде тұрмайтын болса →/ ^уонда эканомійкалық даму ͡ да→/ бійзнестік даму ͡ да→/ болмаса түрлү→/ жаңағы→/ а: ійнвестійцыйаның да келүуі ^йекіталай ↓/// ы: міне→/ ^уосы бағытта ішк'істер ^уоргандарына артылған үлкөн жүктердің бірі→/ ^убұл азаматтардың расымен ͡ де→// ы: хұқұқтары мен бостандықтарын сақтай ^уотырып→/ ^й елімізде қылмыстың болмауұн→/ және қоғамдық қауүпсіздікті қамтамасыз ^йетүу арқылы→/ мемлекеттің жалпы қауүпсіздігін үлкөн деңгейде қамтамасыз ^й етүу→/ бұл үлкөн жүк↓ ///	↑ ^йекіншіден / кезгелген азамат → / ^уөзүнүң͡ ғұқұғұн және͡ б̊остандығын → // төрдө тұрғаның ͡ ғалайды // және мем^ілекет ^уосұғам͡ барынша гүш ͡ салұуұ ͡ герек↓/// ↑себ̊еб̊і / азаматтардың͡ ғұқұқтары мем͡ бостандықтары төрдө тұрмайтым͡ болса → // ^уонда экономійкалық дамұу ͡ да → // бійзнестік дамұу͡ да → // болмаса түрлү / жаңағы / ійнвестійсійаның͡ да͡ гелүуү ^йекіталай↓/// ↑міне / ^уосұ ͡ б̊ағытта ішк'істер ^уоргандарына артылған үлкөн жүктөрдүң бірі →// ^убұл азаматтардың ^ырас^ымен ͡ де →// құқұқтары мем ͡ бостандықтарын сақтай ^уот^ұрұп →// ^йел^імізде ͡ ғылмыстың болмауұн →// және ͡ ғоғамдық қәуүп̊сүздүкті ͡ ғамтамасыз ^йетүу арқылы→// мем^ілекеттің жалпы қәуүп̊сүздүгін үлкөн деңгейде қамтамасыз ^йетүу↓/// ↑бұл үлкөн жүк↓///	Екіншіден, кез-келген азамат өзінің құқығын және бостандығын төрде тұрғанын қалайды және мемлекет осыған барынша күш салуы керек. Себебі азаматтардың құқықтары мен бостандықтары төрде тұрмайтын болса, онда экономикалық даму да, бизнестік даму да, болмаса, түрлі жаңағы инвестицияның да келуі екіталай. Міне, осы бағытта ішкі істер органдарына артылған үлкен жүктердің бірі, бұл - азаматтардың расымен де, құқықтары мен бостандықтарын сақтай отырып елімізде қылмыстың болмауын және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету арқылы мемлекеттің жалпы қауіпсіздігін үлкен деңгейде қамтамасыз ету. Бұл - үлкен жүк.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ал ^йенді мынау→/ ішк'істер ^уоргандарының реформасына байланысты соған ^уоралайық→/ ^йекімың ^уон тоғұзұншы жылы бұл / ым: ^й елбасы→/ көшбашшымыз→/ нұрсұлтан әбішұлы назарбаевтың бастамасымен→/ алғашқы ^уосұ жол картасы қабылданған болатын↓ /// ↑бұл жол картасында үлкөн тоғұз тараудан және / түрлү жүзелүуге жұуұқ→// ы:, ы: баптардан→/ бағыттардан→/ айдарлардан тұрат деп айтсақ болады. ^уөйткөнү ^уоның ^уөзүнүң жәй ғана бір→/ кішкентай ы: бабының ^уөзі үлкөн бір шара→/ ^уоған қаншама қаржы талап ^й етілет→// ^уоның ы: кейбір қаржы талап ^й етілмейтін жерлерде ұйұмдастырұушылық ы: және каммұуныйкатійвтік сұрақтар→/ ы: міне→/ ^уосындай үлкөн→/ былай айтқанда→/ құжат ↓ /// ↑ бұл үш жылға арналған→// быйыл →/міне→/ желтоқ̊сан айында айақталат↓ /// ↑ ^й енді ым:→// жол картасы бойынша→/ ым: нақты шараларға келетін болсақ→/ сіздер білесіздер→/ ішк'істер ^уоргандары ^й ең алдымен→/ ы: халықтың тарапынан бір сынға ілініп жүргені→/ ы: →/	↑ал ^йенді мынау / ішк'істер ^уоргандарының ^іреформасына ͡ б̊айланысты / соған ^уоралайық↓/// ↑^йекі мың ^уон тоғұзұншы жылы ͡ б̊ұл → // ^йелб̊асы / көшпашшымыз / нұрсұлтан әб̊ішұлұ назарб̊аевтың бастамасымен → // алғашқы ^уосұ жолгартасы қаб̊ылдаңғам ͡ болатын↓/// ↑бұл жолгартасы үлкөн тоғұз тараудан → // және түрлү жүз ^йелүугө жұуұқ баптардан / бағыттардан / айдарлардан тұрады деб̊ ͡ айтčақ ͡ полады↓/// ↑^уөйткөні → / ^уонұң ^уөзүнүң жәйғана͡ б̊ір → // кішкентай баб̊^ының ^уөзү үлкөм ͡ бір шара // ^уоғаңғаншама ͡ ғаржы талаб̊ ͡ ет^іледі↓/// ↑^уонұңгейб̊ір → / қаржы талаб̊ ͡ етілмейтін жерлерде // ұйұмдастырұушұлұқ → / және / комұуныйкатыйвтік̊͡ сұрақтар // міне / ^уосұндай үлкөн / былай айтқанда / құжат↓/// ↑бұл үшшылға арналған → // быйыл / міне / желтоқ̊сан айында айақталады↓/// ↑^йенді // жолгартасы ͡ б̊ойұнша / нақты шараларға ͡ гелетім ͡ болсақ↓/// ↑сіздер ͡ б̊ілесіздер /// ішк'істер ^уоргандары ^йең алдымен → // халықтың тарапынам ͡ бір сыңға іл^ініп жүргөнү↓///	Ал енді мынау, ішкі істер органдарының реформасына байланысты соған оралайық. 2019 жылы бұл Елбасы, көшбасшымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен алғашқы осы жол картасы қабылданған болатын. Бұл жол картасында үлкен 9 тараудан және түрлі 150-ге жуық баптардан, бағыттардан, айдарлардан тұрады деп айтсақ болады. Өйткені оның өзінің жай ғана кішкентай бір бабының өзі үлкен бір шара. Оған қаншама қаржы талап етіледі. Оның кейбір қаржы талап етілмейтін жерлерінде ұйымдастырушылық және коммуникативтік сұрақтар, міне осындай үлкен бір , былай айтқанда, құжат. Бұл үш жылға арналған, биыл міне, желтоқсан айында аяқталады. Енді жол картасы бойынша нақты шараларға келетін болсақ. Сіздер білесіздер, ішкі істер органдары ең алдымен халықтың тарапынан бір сынға ілініп жүргені.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ішк'істер ^уоргандарының саны көб→/ сапасыз жұмұс істейт→/ болмаса→/ ы : жаңағы→/ адам басына шаққан гезде→/ ы: қызметкерлердің қарасы көб деген сыйақты әңгімелер жійі айтылатын↓ /// ↑^уосыған байланысты біз ^йең алдымен→/ мына жол картасында ^уосыған ^уорай / ы: ішк'істер ^уоргандарының жалпы санын омбір пайызға қысқарттық↓ /// ↑ы: қылмыстық атқарұу жүйөсі →/ ^уон пайызға қысқарды↓ /// ↑ы: мың біржүссексен лауазымдық башшылық құрамы қысқарды↓ /// ↑ым: бірақ бұл жерде бір ғана нәрсені айта ͡ гету керек↓/// ↑енді палійцейлерде бұрұн / вакансыйа деп айтамызғой→/ бос ^уорұн тұратын→/ қызметтер→/ ы: сол қызметтер көп болатын↓/// ↑міне сол лауазымдар қысқарып / ақыр соңында→/ былай айтқанда→/ нақты ұйұмдастырұушылық штаттық жұмұс жасалып / ы: сөйтүп біз→// ы: ауада тұратын вакансыйалардан→/ ада болдық ↓ /// ↑ы: қазіргі гүні жүзмың адамға шаққанда→/ ы: төртжүж ͡ жетпіспір үшшүс ͡ тоқ̊санүшке дейін қысқарып ^уотұр→/ қызметкерлердің саны↓/// ↑йағный бұрын төртжүж ͡ жетпіспір болса→/ жүзмың адамға шаққанда→/ қазір үшшүс ͡ тоқ̊санүш палыйцыйа қызметкері↓///	↑ішк'істер ^уоргандарының саны ͡ гөб̊ → // сапасыжжұмұс істейді → // болмаса / жаңағы / адам бас^ына шаққаңгезде→ // қызметкерлердің ͡ ғарасы͡ гөб̊ деген сыйақты әңгімелер жійі айтылатын↓/// ↑^уосұғам ͡ байланысты / біз ^йең алдымен → // мына жолгартасында / ^уосұған ^уорай → // ішк'істер ^уоргандарының жалпы санын / ^уомбір пайызға ͡ ғысқарттық↓/// ↑қылмыстығ ͡ атқарұу ͡ жүйөсү → // ^уон пайызға͡ ғысқарды↓/// ↑мыңбір ͡ жүссексен ^ылауазымдық ͡ пашшылық құрамы ͡ ғысқарды↓/// ↑бірақ / бұл ͡ жерде / бірғана нәрсені / айта ͡ гетүу ͡ герек↓/// ↑^йенді палійцейлерде ͡ б̊ұрұн / вакансыйа ͡ деб̊ ͡ айтамыз ͡ ғой → // бос ^уорұн тұратын → // қызметтер / сол ͡ ғызметтер ͡ гөп ͡ полатын↓/// ↑міне сол ^ылауазымдар ͡ ғысқарып / ақыр ͡ соңұнда / былай͡ айтқанда / нақт'ұйұмдастырұушұлұқ / штаттығ ͡ жұмұшшасалып → // сөйтүп ͡ піз / ауада тұратын вакансыйалардан → // ада ͡ б̊олдұқ↓/// ↑қәзіргі ͡ гүнү / жүз мың адамға шаққанда→ // төрт жүжжетпіспірден / үшшүз тоқ̊сан үшкө дейің ͡ ғысқарыб̊ ͡ отұр →// қызметкерлердің саны↓/// ↑йәғ^іній →// бұрұн төрт жүжжетпіспір болса → // жүз мың адамға шаққанда → // қәзір үшшүз тоқ̊сан үш палійцыйа ͡ ғызметкері↓///	Ішкі істер органдарының саны көп, сапасыз жұмыс істейді, болмаса жаңағы адам басына шаққан кезде қызметкерлердің қарасы көп деген сияқты әңгімелер жиі айтылатын. Осыған байланысты біз ең алдымен, мына жол картасында осыған орай, ішкі істер органдарының жалпы санын 11 пайызға қысқарттық. Қылмыстық атқару жүйесі 10 пайызға қысқарды. 1180 лауазымдық басшылық құрамы қысқарды. Бірақ бұл жерде бір ғана нәрсені айта кету керек. Енді полицейлерде бұрын, "вакансия" деп айтамыз ғой, бос орын тұратын қызметтер, сол қызметтер көп болатын. Міне сол лауазымдар қысқарып, ақыр соңында былай айтқанда, нақты ұйымдастырушылық штаттық жұмыс жасалып, сөйтіп біз «ауада» тұратын вакансиялардан ада болдық. Қазіргі күні 100 мың адамға шаққанда 471-ден 393-ке дейін қысқарып отыр қызметкерлердің саны. Яғни бұрын 471 болса 100 мың адамға шаққанда қазір 393 полиция қызметкері.
Ораз Нұрділдә	▶	↑бұл ^йедәуүр→// ы: ^йегер салыстырмалы түрдө қарайтын болсақ→// ым: мынау әлемдік тәжірійбеде→/ мысалы англійа бар→/ венгрійа бар→/ міне ^уос→/ англійада мәселен ы: →// ^уосы үшшүз ͡ алпыспес адам басына шаққан гезде→/ францыйада мәселен→/ адам жүзмың адамға шаққанда→/ үшшүс ͡ тоқ̊сан →// ы: қызметкерден келет ↓/// ↑сол сыйақты біз ы: әлемдік деңгеймен теңестірілдік ↓/// ↑бұл→/ бір→/ ал ^йекіншіден біз→/ ы: қызметкерлердің→// былай →/ жалпы ішк'істер ^уоргандарының техналогыйаны көптөп тарту мәселесіне маңыздырақ→/ үлкен рөл→/ жаңағы→// ым: мән беріп ^уотырмыз ↓ /// ↑қазіргі гүннүң ^уөзүндө→/ мәселен→/ біздің ^уосы хұқұқ қорғау ^уоргандарының қызметінен бөлек→// ы: техналогыйа дамыған заманы ғой↓ ///	↑бұл ^йедәуүр → // ^йегер салыстырмалы түрдө қарайтым ͡ болсақ // мына әлемдік тәж^ірійб̊еде →// мысалы аңглыйа б̊ар / веңгрійә ͡ б̊ар / міне ^уосұ / аңглыйада мәселен → // ^уосұ үшшүз алпыс ͡ пес адам бас^ына шаққаңгезде→// франсыйада мәселен →// адам жүз мың адамға шаққанда // үшшүз тоқ̊сан қызметкердең ͡ геледі↓/// ↑сол сыйақты ͡ б̊із / әлемдік деңгеймен теңестірілдік↓/// ↑бұл / бір / ал ^йекіншіден / біз ͡ ғызметкерлердің былай / жалпы / ішк'істер ^уоргандарының / технологұйаны ͡ гөптөп ͡ тартұу мәселесіне маңыздырақ →// үлкөн ^үрөл / жаңағы / мәм ͡ беріб̊ ͡ отұрмұз↓/// ↑қәзіргі ͡ гүннүң ͡ өзүндө →// мәселен / біздің ^уосұ ͡ ғұқұқ ͡ қорғау органдарының / қызметінем ͡ бөлөк →// технологұйа дамыған заманы ͡ ғой↓///	Бұл едәуір, ы-ы-ы егер салыстырмалы түрде қарайтын болсақ, мынау әлемдік тәжірибеде, мысалы Англия бар, Венгрия бар, міне осы Англияда мәселен, осы 365 адам басына шаққан кезде, Францияда мәселен адам 100 мың адамға шаққанда 390 қызметкерден келеді. Сол сияқты біз әлемдік деңгеймен теңестірілдік. Бұл бір, ал екіншіден, біз қызметкерлердің, былай жалпы ішкі істер органдарының технологияны көптеп тарту мәселесіне маңыздырақ үлкен роль, жаңағы ы-ы-м мән беріп отырмыз. Қазіргі күннің өзінде мәселен, біздің осы құқық қорғау органдарының қызметінен бөлек технологияның дамыған заманы ғой.
Ораз Нұрділдә	▶	↑кез гелген қылмыстың барлығы→/ мынау→// қалтарыста болат→/ ^уөздеріңіз білесіздер→/ көшеде болады→/ аулада болады→/ бақтарда болат↓/// ↑сондықтан біз→/ бейнекамералардың үлөсін көбейттік↓/// ↑текқана→// нұр-сұлтан қаласының ^уөзін алсақ→/ мысалы қазір / жыйырматөрт мың камера жұмұс істейт↓/// ↑әрине / ^уоның→// мың жарым камерасы ғана→// ы: былай біздің→// ы: ^уорталықтан басқарыла алатын→// басқармаға тійесілі / бірақ қалғанның барлығы мына жекеменшік секторларды қостық қой біз →/ ^уол жерде жаңағы→/ білім беру ұйұмдары бар / ^уонаң ͡ ғалды бійзнес ^уорталықтары бар→/	↑кезгелгең ͡ ғылмыстың барлығы →// мынау / қалтарыста ͡ б̊олады↓/// ↑^уөздөрүңүз ͡ б̊ілесіздер / көшөдө ͡ б̊олады → / аулада ͡ б̊олады → / бақтарда ͡ б̊олады →// сондұқтам͡ біз / бейнекамералардың үлөсүң ͡ гөб̊өйттүк↓/// ↑текқана / нұр-сұлтаң ͡ ғаласының ^уөзүн алсақ → // мысалы қәзір / жыйырматөртмың ͡ гамера жұмұс ͡ істейді↓/// ↑әрійне / ^уонұң мыңжарым͡ гамерасы͡ ғана → // былай біздің → // ^уорталықтам ͡ басқарыл'алатын / басқармаға тійесілі↓/// ↑бірақ қалғанным ͡ барлығы мына жекеменшік̊ ͡ секторларды қостұққой біз→ // ^уол жерде жаңағы / білім ͡ берүу ұйұмдары ͡ б̊ар →// ^уонаңғалды ͡ б̊ійзнес ^уорталықтары ͡ б̊ар→ //	Кез келген қылмыстың барлығы мынау қалтарыста болады. Өздеріңіз білесіздер, көшеде болады, аулада болады, бақтарда болады, сондықтан біз бейнекамералардың үлесін көбейттік. Тек қана Нұр-Сұлтан қаласының өзін алсақ мысалы қазір 24 мың камера жұмыс істейді. Әрине оның мың жарым камерасы ғана былай, біздің орталықтан басқарыла алатын басқармаға тиесілі. Бірақ қалғанының барлығы, мына жекеменшік секторларды қостық қой біз, ол жерде жаңағы білім беру ұйымдары бар, одан қалды бизнес орталықтары бар,
Ораз Нұрділдә	▶	онаңғалды→/ қазақтелеком ͡ бар→/ ^уоның үстүне мына жеке→/ қазір ^уөздеріңіз білесіздер→/ сергек камералары бар→/ көшелерде ↓ /// ↑^уосұның бәрін қосқаңгезде→/ ^уосының бәрін бірізді ғылып→/ қазір→// мынау цоу деп айтамыз централ'ное аперативное ұуправленійе →/ жедел басқарұу ^уорталыққа қосып жатырмыз ↓/// ↑бұл не үшін герек→/ бұл кезгелген қылмыс→// ы: ертеңгі ͡ гүнү жазалаусұз қалмау ͡ герек↓/// ↑сондықтан ͡ да ^уол жерде→/ қалтадан ұрлұққа түсө мө→/ болмаса→/ көлүкпен адам қаға ͡ ма / болмаса / ^йесірткі тастай ͡ ма→/ міне ^уосының барлығын барынша→/ қызметкерлерден бөлөк ^уосы техналогійаның ͡ да күшүмен↓/// ↑міне / ^уосы мәселеде→// бір→ / былай айтқанда→/ қазір ͡ гүні нәтійжелі салалардың бірі болып ^уотыр↓/// ↑ ы: ^йенді→/ айта беретін болсам→/ тоғұз бағыт бар→/ ^уол бағыттардың барлығы→/ әрқайсына сұрақтарыңыз болатын болса / мен жауап берүуге дайынмын↓///	онаңғалды қазақтелеком͡ бар →// ^уонұң үстүне мына жеке →// қәзір ^уөздөрүңүз ͡ б̊ілесіздер→ // сергек камералары ͡ б̊ар көшөлөрде↓/// ↑^уосұнұң бәрің ͡ ғосқаңгезде →// ^уос^ұнұң бәрім ͡ бірізді ͡ ғылып →// қәзір / мынау тоо деб̊ ͡ айтамыз→ // централ'ное оперативное управление / жедел басқарұу ^уорталыққа қосұб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑бұл не'шүң ͡ герек↑ // бұл ͡ гезгелгең ͡ ғылмыс →// ^йертеңгі ͡ гүнү жазалаусұз ͡ ғалмауұ ͡ герек↓/// ↑сондұқтан ͡ да ^уол жерде →// қалтадан ұрлұққа түсө͡ мө // болмаса / көлүкпөн адам ͡ ғаға͡ ма / болмаса →// ^йесірткі тастай͡ ма → // міне ^уос^ұнұң͡ барлығым ͡ барынша →// қызметкерлердем ͡ бөлөк / ^уосұ технологұйаның͡ да ͡ гүшүмөн↓/// ↑міне / ^уосұ мәселеде / бір / былай айтқанда / қәзір ͡ гүнү нәтійжелі салалардың бірі ͡ б̊олұб̊ ͡ отұр↓/// ↑^йенді / айта ͡ б̊еретім ͡ болсам // тоғұз ͡ б̊ағыт ͡ пар →// ^уол бағыттардың барлығы →// әрқайсына / сұрақтарыңыз ͡ б̊олатым ͡ болса // мен жауапперүуге дайыммын↓///	одан қалды Қазақтелеком бар, оның үстіне мына жеке қазіргі өздеріңіз білесіздер, «Сергек» камералары бар көшелердегі. Осының бәрін қосқан кезде осының бәрін бірізді қылып қазір мынау ЦОУ деп айтамыз центральное оперативное управление, Жедел басқару орталығына қосып жатырмыз. Бұл не үшін керек, бұл кез келген қылмыс ертеңгі күні жазалаусыз қалмауы керек. Сондықтан да ол жерде қаладан ұрлыққа түсе ме, болмаса көлікпен адам қаға ма, болмаса есірткі тастай ма, міне осының барлығын барынша қызметкерлерден бөлек осы технологияның да күшімен. Міне осы мәселеде бір, былай айтқанда, қазіргі күні нәтижелі салалардың бірі болып отыр. Енді айта беретін болсам тоғыз бағыт бар, ол бағыттардың барлығы әрқайсысына сұрақтарыңыз болатын болса, мен жауап беруге дайынмын.
Ораз Нұрділдә	▶	дұрұс / сұрағыңыз ^уөтө ^уорұндұ →/ және қазіргі ^ұуақытта→ / ^уөтө ^уөзекті мәселе. ^уоғам ͡ біз бет бұрұуымыздың да→/ ы: жаңағы кездейсоқтық ^йемес↓/// ↑ы: жаңа мен сөз басында айтып кеткендей→/ азаматтардың бостандығы→/ азаматтардың хұқұғұ→/ бұл кез гелген мемлекет үшүн→/ ым: былай айтқанда→/ темірғазық болұуы тійіс↓/// ↑міне→/ ^уосыны ^йескерген→/ ы: презійдент→/ ^йел презійденті→/ қасым-жомарт кемелұлы→/ ^уөзүнүң жолдауында ͡ да→// ым: азаматтардың хұқұғы тапталмауы қажеттігін және қылмыстық працестердің ^уөздерінде→// а: азаматтардың хұқұқтары қорғалұу қажеттігін→/ бірнеше мәрте айтқан болатын↓/// ↑міне→/ ^уосыған байланысты ішк'істер мійнійстрі→/ барлық ^уөзүнің ведамствалық басқармаларына / тапсырма беріп→/ қазіргі гүні сервійстік мадел'ге ^уөтүу мәселесін→/ сервійстік мадел' дегеніміз не↓///	↑дұрұс / сұрағыңыз ^уөт'орұндұ→ // және қәзіргі ^ұуақытта / ^уөтө / ^уөзөктү ͡ мәселе↓/// ↑^уоғам ͡ біз / бет ͡ пұрұуұмұздұң ͡ да→// жаңағы ͡ гездейсоқтұғ ͡ емес↓/// ↑жаңа мен сөз ͡ б̊асынд'айтып ͡ кеткендей →// азаматтардың бостандығы →// азаматтардың͡ ғұқұғұ↓/// ↑бұл / кезгелген мем^ілекет үшүн→ // былай айтқанда / темірғазық ͡ полұуұ ͡ тійіс↓/// ↑міне / ^уос^ұн'ескерген / презійдент / ^йел презійденті / қасым-жомарт кемелұлұ / ^уөзүнүң жолдауұнда͡ да →// азаматтардың ͡ ғұқұғұ͡ тапталмауұ ͡ ғажеттігін / және ͡ ғылмыстық процестердің ^уөздөрүнде →// азаматтардың ͡ ғұқұқтары ͡ ғорғалұуұ ͡ ғажеттігін→ // бірнеше мәрте айтқам ͡ болатын↓/// ↑міне / ^уосұғам ͡ байланысты / ішк'істер мійнійстрі →// барлығ ͡ өз^үнүң ведомствалық ͡ пасқармаларына / тап̊сырма ͡ б̊еріп →// қәзіргі ͡ гүнү сервійстіг ͡ модел'ге ^уөтүу мәселесін →// сервійстіг ͡ модел' дегеніміз не↑///	Дұрыс, сұрағыңыз өте орынды және қазіргі уақытта өте өзекті мәселе. Оған біз бет бұруымыздың да, жаңағы кездейсоқтық емес. Жаңа мен сөз басында айтып кеткендей, азаматтардың бостандығы, азаматтардың құқығы. Бұл кез келген мемлекет үшін, ы-ым былай айтқанда, темірқазық болуы тиіс. Міне осыны ескерген Президент, ел президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы, өзінің Жолдауында да, азаматтардың құқығы тапталмауы қажеттігін және қылмыстық процестердің өздерінде азаматтардың құқықтары қорғалуы қажеттігін бірнеше мәрте айтқан болатын. Міне, осыған байланысты Ішкі істер министрі барлық өзінің ведомстволық басқармаларына тапсырма беріп, қазіргі күні сервистік модельге өту мәселесін, сервистік модель дегеніміз не?
Ораз Нұрділдә	▶	сервійс деген ^уөздеріңіз білесіздер→/ былай айтқанда→/ қызмет қылұу↓ /// ↑йағный→/ бұл жерде біз азаматтарға қызмет қылұу→/ деген мағынада→/ ^уосы сервійстік мадел'ді ^йенгізіп жатырмыс↓/// ↑ал ^йенді→/ қәзір сіздер қарайтын болсаңыздар→/ ішк'істер ^уоргандарының ^йең басты мақсаты→/ және міндеті не деген сұраққа келетін болсақ→/ ^уол қылмыспен күресүу және қоғамдық қауүпсіздікті қамтамасыз ^йетүу↓/// ↑а: ал мынау сервійстік мадел' дегеніміз→/ бұл азаматтарға көмектесүу болып табылат↓/// ↑йағный→/ қыйналған→/ ы: қандай ͡ да бір төтөнше жағдайға тап болған→/ барар жер→/ басар таұуы қалмаған азаматтардың жанынан табылұу→/ ішк'істер ^уоргандарының→/ бірінші міндеті деген мійнійстр тапсырма ғойды↓/// ↑ ә:р кез ͡ гелген аппараттық кеңестер болсын→/ ы: жаңағы→/ афійцерлік жыйындар болсын→// бізде ы: ^уосұ мәселе→/ ^уөңүр-өңүрде башшыларға тікелей таратылып ^уотырат↓/// ↑ сол үшүн ^йең бірінші не істедік→/ біз↓ /// ↑әлеуметтік желілерде ә:рбір башшылардың аккаунттарын аштық ↓ ///	↑сервійстеген ^уөздөрүңіз ͡ б̊ілесіздер →// былай айтқанда / қызмет ͡ қылұу↓/// ↑йәғ^іній / бұл жерде ͡ б̊із азаматтарға ͡ ғызмет͡ қылұу →// деген мағ^ынада // ^уосұ сервійстіг ͡ модел'ді ^йеңгізіп жатырмыз↓/// ↑ал ^йенді / қәзір сіздер ͡ ғарайтым ͡ болсаңыздар →// ішк'істер ^уоргандарының / ^йең басты мақ̊саты →// және міндеті ͡ не ͡ деген сұраққа ͡ гелетім ͡ болсақ↓/// ↑^уол ͡ ғылмыспең ͡ гүрөсүу және ͡ ғоғамдық қәуүп̊сүздікті ͡ ғамтамасыз͡ етүу↓/// ↑ал мынау сервійстіг ͡ модел' дегеніміз→ // бұл азаматтарға ͡ гөмөктөсүу ͡ б̊олұп ͡ таб̊^ылады↓/// ↑йәғ^іній / қыйналған / қандайда ͡ б̊ір төтөншө жағдайға тапполған→ // барар жер / басар тауұ ͡ ғалмаған азаматтардың / жанынан таб̊ылұу→ // ішк'істер ^уоргандарының / бірінші міндеті деген мійнійстр / тап̊сырма͡ ғойдұ↓/// ↑әр / кезгелген аппараттық кеңестер ͡ б̊олсұн →// жаңағы / ^уофійцерліг ͡ жыйындар ͡ б̊олсұн→ // бізде ^уосұ мәселе →// ^уөңүр-^уөңүрдөгү ͡ б̊ашшыларға тікелей таратылыб̊ ͡ от^ұрады↓/// ↑сол үшүн ^йең бірінші не'стедік →// біз↑/// ↑әлеуметтіг ͡ жел^ілерде әрб̊ір ͡ б̊ашшылардың аккаунттарын аштық↓///	Сервис деген өздеріңіз білесіздер, былай айтқанда, қызмет қылу. Яғни бұл жерде біз азаматтарға қызмет қылу деген мағынада осы сервистік модельді енгізіп жатырмыз. Ал енді қазір сіздер қарайтын болсаңыздар, ішкі істер органдарының ең басты мақсаты және міндеті не деген сұраққа келетін болсақ. Ол - қылмыспен күресу және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Ал мынау сервистік модель дегеніміз бұл азаматтарға көмектесу болып табылады. Яғни қиналған, қандай да бір төтенше жағдайға тап болған, барар жер, басар тауы қалмаған азаматтардың жанынан табылу ішкі істер органдарының бірінші міндеті деген министр тапсырма қойды. Әр кез келген аппараттық кеңестер болсын, жаңағы офицерлік жиындар болсын, бізде осы мәселе өңір-өңірдегі басшыларға тікелей таратылып отырады. Сол үшін ең бірінші не істедік біз? Әлеуметтік желілерде әрбір басшылардың аккаунттарын аштық.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ қәзір қарасаңыз→/ бүкіл жаңағы→// ы: департамент башшыларының аккаунттері және кәмійтет төрағаларының аккаунттары facebook-те тіркелген→/ және ͡ де→/ кез ͡ гелген сұраққа→/ халықтың→/ тікелей жауап беруге ^уолар→// сондай тапсыр ма берілген↓/// ↑^йекіншіден→/ мынау→/ қәзір→/ бұқаралық ақпарат құралдарында→/ ^уөрттен кім құтқарды→/ судан кім аман алып қалды→/ ы: болмаса→/ секірейін деп тұрған жерінен кім→/ демеп қалды↓/// ↑міне→/ ^уосының бәрінде палійцыйа қызметкері жүргенін білесіздер↓/// ↑^уол бірнеше→/ бір ^йемес→/ бірнеше мысалдар қәзір бұқаралық ақпарат құралдарында бар↓/// ↑^уол адамды да құтқарып жатыр↓/// ↑былай айтқанда→/ ^уөзүнің→// жаңағы→/ аумағында болып жатқан хұқұқбұзұушылық пен қылмыстан бөлек→/ ^уосындай ы: →// адам→/ жаңағы→/ қажет болған жерінде→// демеп жіберүу→/ жаңағы→/ қағыйдасы→/ міне ^уосы мійнійстрліктің тарапынан→/ мійнійстрдің тарапынан қойылғаннаңгейін→/ қазір ^уоны барлық жерде→/ ^уосы мәселе іске асып жатыр↓///	↑ қәзір ͡ ғарасаңыз / бүкүл жаңағы / департамент ͡ пашшыларының аккаунттары және / комұйтет төрағаларының аккаунттары facebook-те тіркелген →// және͡ де ͡ гезгелген сұраққа →// халықтың тікелей жауапперүуге ^уолар →// сондай тап̊сырма ͡ б̊ерілген↓/// ↑^йекіншіден / мынау / қәзір / бұқаралығ ͡ ақпарат құралдарында →// ^уөрттөң ͡ гім құтқарды →// сұудаң ͡ гім аман алып ͡ қалды→ // болмаса / сек^ірейін деп тұрған жер^інең ͡ гім демеп ͡ қалды↓/// ↑міне / ^уос^ұнұң бәрінде полійційа ͡ ғызметкері жүргөнүм ͡ білесіздер↓/// ↑ ^уол бірнеше / бір ^йемес // бірнеше мысалдар / қәзір б̊ұқаралығ ͡ ақпарат ͡ құралдарында б̊ар↓/// ↑^уол адамды͡ да / құтқарыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑былай айтқанда / ^уөзүнүң жаңағы / аумағында ͡ б̊олұб̊ ͡ жатқан / құқұқбұзұушұлұқ пең ͡ ғылмыстам ͡ бөлөк →// ^уосұндай адам / жаңағы / қажет͡ полған͡ жерінде→ // демеб̊͡ жіб̊ерүу→ // жаңағы͡ ғағыйдасы →// міне ^уосұ мійнійстрліктің͡ тарапынан →// мійнійстрдің тарапынаң ͡ ғойұлғаннаң ͡ гейін→ // қәзір ^уонұ ͡ б̊арлығ ͡ жерде→ // ^уосұ͡ мәселе іск'асыб̊ ͡ жатыр↓///	Қазір қарасаңыз бүкіл жаңағы департамент басшыларының аккануттары және комитет төрағаларының аккаунттары Facebook-те тіркелген және де кез-келген сұраққа халықтың тікелей жауап беруге олар сондай тапсырма берілген. Екіншіден, мынау қазір бұқаралық ақпарат құралдарында өрттен кім құтқарды, судан кім аман алып қалды, болмаса секірейін деп тұрған жерінен кім демеп қалды. Міне осының бәрінде полиция қызметкері жүргенін білесіздер. Ол бірнеше, бір емес бірнеше мысалдар қазір бұқаралық ақпарат құралдарында бар. Ол адамды да құтқарып жатыр. Былай айтқанда, өзінің жаңағы аумағында болып жатқан құқықбұзушылық пен қылмыстан бөлек осындай адам жаңағы қажет болған жерінде демеп жіберу, жаңағы қағидасы міне, осы министрліктің тарапынан, министрдің тарапынан қойылғаннан кейін қазір оны барлық жерде осы мәселе іске асып жатыр.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ ^йенді сервійстік мадел'дің→/ жаңағы→/ нақтылай кетейік→/ бұл мәселені біз→/ бірнеше→/ ы: жаңағы→// ^уөзүнің қағыйдалары бар ішінде↓/// ↑Біріншіден→/ бұл→/ йағный→/ ішк'істер ^у органдары жалғыз ^йемесқой↓/// ↑^уол денсаулық сақтау мійнійстрлігі бар→/ басқа да↓/// ↑сондықтан→/ жергілікті барлық мемлекеттік ^уоргандардың басын қосқан алдымен→/ кеңсе ашылды↓/// ↑бұл мәселен қарағантта→/ және нұр-сұлтан қаласында қазіргі гүні жүзеге асып жатыр↓/// ↑нұр-сұлтанда жақында мінекей→/ іске қосылды↓/// ↑қарағанттағы→/ ы: нәтійже бойынша→/ қазірдің ^уөзүнде мәселен→/ азаматтардың бірінші біз талап-тілегін білүу үшүн анкета жасадық↓/// ↑қандай жағдайда→/ ы: және ͡ де қандай сәтте→/ ішк'істер ^у ^уоргандары→/ ы: қалай қызмет ^й етуү ͡ герек↑/ ^уолардың көмегі сіздерге қаншалықты қажетті ↑/ деген↓/// ↑міне→/ ^уосы анкеталардың барысында→/ біз деген→/ ы: жаңағы→/ ^уолардың талаб-тілегіне сай болатындай әрекет→/ гез-келген мәселен→/ арыз тіркелді ͡ ма→/ ^уоны демарада→/ сол →/ешқандай ͡ да жаңағы→/ созбалаңға салмай→/ архійвке жібермей→/ болмаса пракұурорлармен біріге ^уотырып тешшешім қабылдап→/ ^уоны сотқа жіберіп ^уотырдық↓///	↑ ^{й<→/small>}енді сервійстіг ͡ модел'дің →/ жаңағы →/ нақтылай ͡ гетейік →// бұл мәселені біз →/ бірнеше →/ жаңағы →// ^уөзүнүң ͡ ғағыйдалары ͡ б̊ар ішінде↓/// ↑біріншіден →/ бұл →/ йәғ^іній →/ ішк'істер ^уоргандары / жалғыз ^йемесқой →// ^уол денсаулұқ̊ ͡ сақтау͡ мійнійстрлігі ͡ б̊ар / басқа͡ да ↓/// ↑сондұқтан →/ жергілікті барлығ ͡ мем^ілекеттіг ͡ органдардың басың ͡ ғосқан→ / алдымен →// кеңсе͡ ашылды↓/// ↑бұл мәселен →/ қарағанды͡ да→ // нұр-сұлтаң ͡ ғаласында / қәзіргі ͡ гүнү→/ жүзөг'асып жатыр↓/// ↑нұр-сұлтанда жақында →/ мінекей→ // іске ͡ ғосұлдұ↓/// ↑қарағандыдағы →/ нәтійже ͡ б̊ойұнша →// қәзірдің͡ өзүндө мәселен →// азаматтардың бірінші ͡ б̊із / талап-тілегім ͡ білүу'шүн / анкета жасадық↓/// ↑қандай жағдайда→/ және͡ де қандай сәтте →// ішк'істер ^уоргандары→/ қалай ͡ ғызмет ^йетүуү ͡ герек↓/// ↑^уолардың ͡ гөмөгү сіздерге ͡ ғаншалықты ͡ ғажетті деген↓/// ↑міне→ / ^уос'анкеталардың барысында →// біз деген →/ жаңағы→/ ^уолардың талап-тілегіне сай болатындай әрекет →// кезгелген мәселен→ / арыз тіркелді͡ ме→/ ^уонұ демарада→/ сол→/ ^йешқ̊андайда жаңағы→ / созб̊алаңға салмай →// архійвке жіб̊ермей →// болмаса прокұурорлармем ͡ біріге ^уотұрұп→/ тешшешім ͡ ғаб̊ылдап→ // ^уонұ сотқа жіб̊еріб̊ ͡ отұрдұқ↓///	Енді сервистік модельдің жаңағы, нақтылай кетейік. Бұл мәселені біз бірнеше жаңағы, өзінің қағидалары бар ішінде. Біріншіден, бұл яғни ішкі істер органдары жалғыз емес қой. Ол Денсаулық сақтау министрлігі бар, басқа да. Сондықтан жергілікті барлық мемлекеттік органдардың басын қосқан алдымен кеңсе ашылды. Бұл мәселен, Қарағандыда және Нұр-Сұлтан қаласында қазіргі күні жүзеге асып жатыр. Нұр-Сұлтанда жақында мінеки, іске қосылды. Қарағандыдағы нәтиже бойынша қазірдің өзінде мәселен, азаматтардың бірінші, біз талап-тілектерін білу үшін анкета жасадық. Қандай жағдайда және де қандай сәтте ішкі істер органдары қалай қызмет етуі керек? Олардың көмегі сіздерге қаншалықты қажетті? - деген. Міне, осы анкеталардың барысында біз деген жаңағы, олардың талап-тілегіне сай болатындай әрекет, кез-келген, мәселен, арыз тіркелді ма, оны дем арада, сол ешқандай да жаңағы созбалаңға салмай, архивке жібермей, болмаса прокурорлармен біріге отырып тез шешім қабылдап, оны сотқа жіберіп отырдық.
Ораз Нұрділдә	▶	↑үйткені кез гелген мәселеде мысалы→/ қарапайым түрде айтатын болсақ→/ біреудің мәшинесі жоғалған гүндө ͡ де→/ ^уоны→// тіркейсің↓/// ↑^уодан бөлек→/ жаңағы→/ пракұурормен келісесің↓/// ↑ ^уоған байланысты қылмыстық іс қозғалат→/ ^уодан кейін барып күдүктілерді→/ жаңағы→/ іздеу басталат дегендей↓/// ↑ал мына жерде→/ сервійстік маделде→/ ^уол тіркелет→/ камералар қаралат→/ дереуарада күдүкті анықталат↓/// ↑пракұурормен сол заматта ^уонлайн келісілет ͡ те→/ ^уоны→/ жаңағы→/ қылмысты ашқан бойда сотқа жіберіліп отырат↓/// ↑көрдүңіз ͡ бе↑/// ↑міне ^уосындай→/ адамдардың ^ұуақытын алмау мәселесі→/ ^уоларға барынша ыңғайлы болу мәселесі→/ сервійстік деген ^уосы ұғұмнан пайда болған // және де быйылдан бастап→/ ^уосұ жылдың соңына дейін→/ бұл пыйлоттық жобаны барлық ^уөңүрлерге енгізүу мәселесі тұр↓///	↑ өйткөнү →/ кезгелген мәселеде мысалы →// қарапайым түрд'айтатын болсақ →// біреудүң мәшійнесі жоғалғаң ͡ гүндө ͡ дө →// ^уонұ тіркейсің↓/// ↑^уодам ͡ бөлөк →/ жаңағы→ / прок^ұурормең ͡ гелісесің↓/// ↑^уоғам ͡ байланысты қылмыстығ ͡ іс қозғалады →// ^уодаңгейім ͡ барып→ / күдүктүлөрді→ / жаңағы→ / іздеу ͡ б̊асталады дегендей↓/// ↑ал мына ͡ жерде→ / сервійстіг ͡ моделде ^уол тіркеледі→ // камералар ͡ ғаралады →// дереуарада күдүкт'анықталады↓/// ↑прок^ұурормен сол заматта ^уонлайн келісіледі ͡ де →// ^уонұ →/ жаңағы →/ қылмыст'ашқ̊ам ͡ бойда →/ сотқа жіб̊еріліб̊ ͡ от^ұрады // көрдүңүзб̊е↓/// ↑міне ^уосұндай→ / адамдардың ^ұуақытын ͡ алмау мәселесі→ // ^уоларға ͡ б̊арынш'ыңғайлы ͡ б̊олұу мәселесі →// сервійстік деген ^уос'ұғұмнан пайда ͡ б̊олған //↑ және͡ де ͡ б̊ыйылдам ͡ бастап →// ^уосұ жылдың соң^ұна дейін →// бұл пұйлоттұғ ͡ жоб̊аны / б̊арлығ ͡ өңүрлөрге ͡ еңгізүу мәселесі тұр↓///	Өйткені, кез келген мәселеде, мысалы, қарапайым түрде айтатын болсақ, біреудің машинасы жоғалған күнде де оны тіркейсің. Одан бөлек жаңағы прокурормен келісесің. Оған байланысты қылмыстық іс қозғалады, одан кейін барып күдіктілерді, жаңағы, іздеу басталады дегендей. Ал мына жерде сервистік модельде ол тіркеледі, камералар қаралады, дереу арада күдікті анықталады. Прокурормен сол заматта онлайн келісіледі де, оны жаңағы қылмысты ашқан бойда сотқа жіберіп отырады, көрдіңіз ба. Міне осындай адамдардың уақытын алмау мәселесі, оларға барша ыңғайлы болу мәселесі сервистік деген осы ұғымнан пайда болған және де биылдан бастап осы жылдың соңына дейін бұл пилоттық жобаны барлық өңірлерге енгізу мәселесі тұр.
Ораз Нұрділдә	▶	↑қолға алынат→/ барлық жерде↓/// ↑сосұн соңында→/ бұнұң қорытындысы бойынша→/ үлкен тұжырымдама жасалат↓/// ↑йағный→/ сервійстік мадел'ге көшүу тұжұрұмдамасы / ^уол жерде ^уөзүнің нақты→// параметрлері болат→/ сол бойынша барлық ішк'істер ^уоргандары→/ ^уосы сервійстік мадел'→// қағыйдатымен жұмұс істейтін болат↓///	↑ қолғ'ал^ынады барлығ ͡ жерде↓/// ↑сосұн соңұнда / бұнұң ͡ ғорұтұндысы ͡ б̊ойұнша→ // үлкөн тұж^ұрұмдама жасалады↓/// ↑йәғ^іній / сервійстіг ͡ модел'ге ͡ гөшүу тұжұрұмдамасы →// ^уол жерде →/ ^уөзүнүң нақты параметрлері ͡ б̊олады →// сол бойұнша / барлығ ͡ ішк'істер ͡ органдары →// осұ сервійстіг͡ модел' ͡ ғағыйдатымен / жұмұс істейтім ͡ болады↓///	Қолға алынады барлық жерде. Сосын соңында бұның қорытындысы бойынша үлкен тұжырымдама жасалады. Яғни сервистік модельге көшу тұжырымдамасы ол жерде өзінің нақты параметрлері болады, сол бойынша барлық ішкі істер органдары осы сервистік модель қағидатымен жұмыс істейтін болады.
Ораз Нұрділдә	▶	↑енді мынау→/ ^йесірткі→// қылмысы↓/// ↑бұл расымен де заманның нәубеті деп айтсақ та болат↓/// ↑себебі→/ қазіргі гүні→/ бұрұнғұ→// ым: замандағыдай→/ жаңағы→/ ^йесірткіні→/ көлікпен→/ болмаса→/ қалтаға→/ болмаса→/ қапқа салып ^уөтетін жағдай ^йемес↓/// ↑қәзір ^уөздеріңіз білесіздер ақпараттық техналогыйа дамыған заман↓/// ↑ақпараттық техналогыйа дамыған сайын→/ мынау ^йесірткі ͡ де түрлү→/ айлакерлер→/ әлеуметтік желі арқылы→/ ақпараттық ійнтернеттік сайттар арқылы→/ саудалауға көштү / және ^уоның ішінде мына сійнтетійкалық ^йескірткі→/ ы: бұнұң зобалаңы ^уөтө көп болып тұр↓/// ↑қазіргі гүні бұнұң / бірден бір залалы мынау→/ ^уөсүп келе жатқан ұрпаққа жаман боп тұр↓///	↑^йенді мынау→ / ^йесірткі қылмысы↓/// ↑бұл ^ырас^ымен ͡ де заманның нәуб̊өтү деб̊ ͡ айтčақ ͡ та ͡ б̊олады↓/// ↑себ̊еб̊і →/ қәзіргі ͡ гүнү→ / бұрұңғұ замандағыдай→ / жаңағы→ / ^йесірткіні ͡ гөлүкпөн / болмаса ͡ ғалтаға→ / болмаса ͡ ғапқа салыб̊͡ өтөтүн жағдай ^йемес↓/// ↑қәзір ^уөздөрүңіз ͡ б̊ілесіздер→ // ақпараттық техналогұйа дамыған заман↓/// ↑ақпараттық технологұйа дамыған сайын →// мына есірткіде түрлү͡ айлакерлер →// әлеумөттүг ͡ жел'арқылы →// ақпараттығ ͡ ійнтернеттік̊ ͡ сайттар арқылы →// саудалауға ͡ гөштү / және ^уонұң ішінде мына сійнтетійкалығ ͡ ескірткі →// бұнұң зоб̊алаңы ^уөтө ͡ гөпполұп тұр↓/// ↑қәзіргі ͡ гүнү ͡ б̊ұнұң →// бірдем ͡ бір залалы мынау →// ^уөсүп кележатқан ұрпаққа жамам ͡ боп тұр↓///	Енді мынау есірткі қылмысы. Бұл расымен де заманның нәубеті деп айтсақ та болады. Себебі, қазіргі күні бұрынғы ы-ы-ы замандағыдай жаңағы есірткіні көлікпен, болмаса қалтаға, болмаса қапқа салып өтетін жағдай емес. Қазір өздеріңіз білесіздер ақпараттық технология дамыған заман. Ақпараттық технология дамыған сайын мынау есірткі де түрлі айлакерлер әлеуметтік желілер арқылы, ақпараттық интернеттік сайттар арқылы саудалауға көшті және оның ішінде мына синтетикалық ескірткі, бұның зобалаңы өте көп болып тұр. Қазіргі күні бұның бірден бір залалы мынау өсіп келе жатқан ұрпаққа жаман болып тұр.
Ораз Нұрділдә	▶	↑қәзір байқасаңыздар→/ түрлү мынау әлеуметтік желілер болсын→/ бейнелер болсынм→/ війдеолар тараған↓/// ↑сол жерлерде заклатка деп айтат↓/// ↑мынау ійнтернет сайттарға→/ гараждардың беттеріне→/ телеграм каналдардың адрестерін жазып кетіп→// ым: ^у↓/// ↑оның соңында ^уол балалар соны терүу арқылы сол жерде жаңағы→/ сійнтетійкалық ^йесірткілер бар ^йекенін→/ және ^уол→/ түрлү мынау→/ шетелден келіп→/ пошта арқылы ^уоның / біз тіпті→// беті→/ қабығы→/ барлығы қоршалып тұрғаннан кейін→/ түрлү енді пошталар келеді ғой↓/// ↑^уоның барлығын бізге анықтау ^уөте қыйын↓/// ↑бірақ дегенмен→/ ішк'істер органдары саласында→/ мійнійстрдің тапсырмасымен→/ қазіргі гүнү ^уосы→/ ^йең бірінші ^йескірткімен күрес→/ қызметкерлерінің қатарына іt-технологтарды ^йенгізу мәселесі тапсырма берілет→/ қәзір біздің ішк'істер мійнійстрлігінің тарапында ^уосы іt мамандар қызмет ^йетет↓///	↑ қәзір ͡ б̊айқасаңыздар→ / түрлү мына→ / әлеумөттүк жел^ілер ͡ б̊олсұн →// бейнелер ͡ б̊олсұн→ // війдеолар тараған↓/// ↑сол жерлерде заклатка деб̊ ͡ айтады↓/// ↑мынау ійнтернет сайттарға →// гараждардың беттеріне →// телеграм ͡ ганалдардың адрестерін жазып кетіп↓/// ↑^уонұң соңұнда ^уол балалар сонұ терүу арқылы→ / сол жерде жаңағы →// сійнтетійкалығ ͡ есірткілер ͡ б̊ар ^йекенін →// және ^уол түрлү мынау шетелдеңгеліп →// пошт'арқылы ^уонұң→ / біз тіпті →// беті→ / қаб̊ығы→ / барлығы ͡ ғоршалып тұрғаннаң ͡ гейін→ / түрлі ^йенді пошталар ͡ геледі ͡ ғой↓/// ↑^уонұң барлығым ͡ бізге→ / анықтау ^уөтө ͡ ғыйын↓/// ↑бірағ ͡ дегеммен →// ішк'істер ^уоргандары саласында →// мійнійстрдің тап̊сырмасымен →// қәзіргі ͡ гүнү ^уосұ →// ^йең бірінші ^йескірткімең ͡ гүрөс →// қызметкерлерінің ͡ ғатарына іт-технологтарды еңгізүу мәселесі тап̊сырма ͡ б̊ер^іледі →// қәзір біздің ішк'істер мійнійстрлігінің тарапында // ^уосұ / іт мамандар ͡ ғызмет ^йетеді↓///	Қазір байқасаңыздар, түрлі мынау әлеуметтік желілер болсын, бейнелер болсын видеолар тараған. Сол жерлерде закладка деп айтады. Мынау интернет сайттарға, гараждардың беттеріне телеграм каналдардың адрестерін жазып кетіп. Оның соңында ол балалар соны теру арқылы сол жерде жаңағы синтетикалық есірткілер бар екенін және ол түрлі мынау шетелден келіп почта арқылы, оның біз тіпті, беті, қабығы - барлығы қоршалып тұрғаннан кейін түрлі енді почталар келеді ғой. Оның барлығын бізге анықтау өте қиын. Бірақ дегенмен ішкі істер органдары саласында министрдің тапсырмасымен қазіргі күні осы ең бірінші ескірткімен күрес қызметкерлерінің қатарына ІТ-технологтарды енгізу мәселесі тапсырма беріліп, қазір біздің Ішкі істер министрлігінің тарапында осы ІТ мамандар қызмет етеді.
Ораз Нұрділдә	▶	↑^уолар ^йең бірінші ^уосы сайттарды бақылап / ^уоның үстіне бізде кійберқадағалау жүйесі бар↓/// ↑бұл ұлттық қауіпсіздік ^уоргандары және басқа да құқық қорғау органдарымен бірге жұмыс істейді↓/// ↑сол жерде ^йенді→/ парнаграфыйалық сайттардан бөлек→/ ^йесірткі сайттар да қадағаланып ^уотырат↓ /// ↑сол арқылы сол жерден іt-технолог мамандар→// жаңағы / есірткімен айналысатын сайттарды бұғаттайт→/ біріншіден↓/// ↑сосұн ^йекіншіден→/ мынау түрлү аулаларда→/ гараждарда адрес қалдырып кеткен→/ соларды біз анау белсенді топтармен бірге→/ қызметкерлеріміз жүрүп→/ ^уоларды ^уөшірет↓/// ↑сосын / барынша мынау→// барлық→/ жастарды салауаттылыққа үндөу үшүн→/ түрлү мынау→/ спорттық шаралар ұйымдастырамыз↓/// ↑^йенді ^йең бастысы→/ бұл жерде мен→/ ата-аналарға салғым келіп тұр→/ салмақты↓/// ↑негізі→/ мынау қоғам болғаннаңгейін→// ^уосындай нәубет→/ ^уосындай залал болғаннан гейін бұнұмен күрөсу→/ тек ішк'істер ^уоргандары→/ ^уолар текқана қылмыспен айналысатын болса→ / баланың тәрбійесімен ата-ана айналысады ғой↓///	↑^уолар ^йең бірінші →//^уосұ сайттарды ͡ б̊ақ^ылап →// ^уонұң ͡ үстүнө ͡ б̊ізде→ / кійб̊ерқадағалау жүйөсү ͡ б̊ар↓/// ↑бұл ұлттұқ қауүп̊сүздүг͡ органдары → // және басқа͡ да→ / құқұқ қорғау органдарымем ͡ бірге жұмұс істейді↓/// ↑солжерд'енді→ / парнографыйалық̊ ͡ сайттардам ͡ бөлөк →// ^йесірткі сайттар ͡ да→ / қадағаланыб̊ ͡ от^ұрады↓/// ↑сол арқылы →/ сол жерден іт-технолог мамандар →// жаңағы→/ ^йесірткімен айналысатын сайттарды ͡ б̊ұғаттайды →// біріншіден↓/// ↑сосұн ^йекіншіден мынау→/ түрлі аулаларда→ / гараждарда→ / адрес қалдырып ͡ кеткен →// соларды ͡ б̊із / анау белсенді топтармем ͡ бірге →// қызметкерлеріміж ͡ жүрүп →/ ^уоларды ^уөш^үрөдү↓/// ↑сосұн→ / барынша мынау →// барлығ ͡ жастарды салауаттылыққа үндөу үшүн →// түрлү мынау→ / спорттұқ̊ ͡ шаралар ұйұмдастырамыз↓/// ↑^йенді ^йең бастысы→ / бұл жерде мен→ / ат'аналарға салғым ͡ геліп тұр салмақты↓/// ↑нег^ізі→ / мынау қоғам ͡ болғаннаң͡ гейін →// ^уосұндай нәуб̊өт →/ ^уосұндай залал болғаннаң͡ гейін→ / бұнұмең ͡ гүрөсүу →// тек / ішк'істер ^уоргандары →// ^уолар текқана / қылмыспен айналысатым ͡ болса →// баланың тәрб̊ійесімен ат'ана айналысадығой↓///	Олар ең бірінші, осы сайттарды бақылап, оның үстіне бізде киберқадағалау жүйесі бар. Бұл ұлттық қауіпсіздік органдары және басқа да құқық қорғау органдарымен бірге жұмыс істейді. Сол жерде ол енді порнографиялық сайттардан бөлек, есірткі сайттар да қадағаланып отырады. Сол арқылы сол жерден ІТ-технолог мамандар жаңағы есірткімен айналысатын сайттарды бұғаттайды, біріншіден. Сосын, екіншіден, мынау түрлі аулаларда, гараждарда адрес қалдырып кеткен, соларды біз анау белсенді топтармен бірге қызметкерлеріміз жүріп оларды өшіреді. Сосын барынша мынау барлық жастарды салауаттылыққа үндеу үшін түрлі мынау спорттық шаралар ұйымдастырамыз. Енді ең бастысы бұл жерде мен ата-аналарға салғым келіп тұр салмақты. Негізі мынау қоғам болғаннан кейін, осындай нәубет, осындай залал болғаннан кейін, бұнымен күресу тек қана ішкі істер органдары, олар тек қана қылмыспен айналысатын болса, баланың тәрбиесімен ата-ана айналысады ғой.
Ораз Нұрділдә	▶	↑сондұқтан ата-аналар барынша ^уөздері→/ балаларының бос ^ууақытында қайда жүргенін қадағаласа→// ы: спорттық→/ жаңағы→/ үйүрмөлерге берсе→/ болмаса ы: → / телефондарындағы дүнійелерді ^уөздерінің→/ жаңағы кантроліна алса деген→/ ^уосындай ұсұнұс-тілегіміз бар↓/// ↑ сондұқтан→// мына ^йесірткімен күрес саласы арықарай ͡ да жалғасатын болат↓/// ↑қазірдің ^уөзүнде→/ енді статійстійкаға мән беретін болсақ→/ бір жылдың ішінде →/ мың жарымға жуық мысалы→/ қылмыс тіркеліп→/ ^уоның→/ жеттіжүз елуі →/ тең жартысы көбүсі сійнтетійкалық ^йесірткілер ^йенді бізде↓/// ↑^уолардың ішінде ^уөзү→/ алматыдағы ^уөздеріңізге белгілі→// жаңағы→/ белгілі әншілер де бар ^уол жерде→/ жас→/ міне→/ ^уосындай ы:→// жұмұстар жалғасат міндетті түрде↓/// ↑сондұқтан ^йесірткімен күрөс бұл текқана→/ ішк'істер ^уоргандары емес→/ қоғам бірге→/ бірлесіп күресетін бір салалардың бірі↓///	↑сондұқтан ат'аналар барынша ^уөздөрү →// балаларының бос ^ұуақытында / қайда жүргөнүң ͡ ғадағаласа →// спорттұқ→ / жаңағы →/ үйүрмөлөргө ͡ б̊ерсе / болмаса / телефондарындағы дүн^үйөлөрдү ^уөздөрүнің / жаңағы ͡ гантроліне͡ алса деген→ / ^уосұндай ұсұнұс-тілегіміз ͡ б̊ар↓///↑сондұқтан→ / мына→ /есірткімең ͡ гүрөс саласы→ / арығарай ͡ да жалғасатым ͡ болады↓/// ↑қәзірдің ^уөзүндө →// ^йенді статыйстыйкаға мәм ͡ беретім ͡ болсақ→ / бір жылдың ішінде / мың жарымға жұуұқ мысалы / қылмыс тіркеліп →// ^уонұң жетіжүз ^йелүуү →/ тең жартысы→ / көб̊үсү сійнтетійкалығ ͡ есірткілер ͡ ендү б̊ізде↓/// ↑^уолардың ішінде ^уөзү →/ алматыдағы ^уөздөрүңізге ͡ б̊елгілі →// жаңағы→ / белгіл'әншілерде ͡ б̊ар ^уол жерде→ / жас →/ міне →/ ^уосұндай →// жұмұстар жалғасады міндетті түрдө↓/// ↑сондұқтан есірткімең ͡ гүрөс →/ бұл текқана→ / ішк'істер ^уоргандар'емес→ / қоғам бірге→/ бірлесіп күрөсөтім ͡ бір салалардың бірі↓///	Сондықтан ата-аналар барынша өздері балаларының бос уақытында қайда жүргенін қадағаласа, спорттық жаңағы үйірмелерге берсе, болмаса телефондарындағы дүниелерді өздерінің жаңағы контролына алса деген осындай ұсыныс-тілегіміз бар. Сондықтан мына есірткімен күрес саласы ары қарай да жалғасатын болады. Қазірдің өзінде енді статистикаға мән беретін болсақ, бір жылдың ішінде мың жарымға жуық мысалы қылмыс тіркеліп, оның 750-і тең жартысы көбісі синтетикалық есірткілер енді бізде. Олардың ішінде өзі Алматыдағы өздеріңізге белгілі жаңағы, белгілі әншілер де бар ол жерде жас, міне осындай жұмыстар жалғасады міндетті түрде. Сондықтан есірткімен күрес - бұл тек қана ішкі істер органдары емес қоғам бірге бірлесіп күресетін бір салалардың бірі.
Ораз Нұрділдә	▶	↑а: бұл жерде қате болат шығар→// ы: мынау бұл ^үуәжбен келіспепті деген ↓/// ↑себебі ^уоны→/ мен жақсы білем→/ бұл мәселе бойынша→// а: депұутаттар бастама көтеріп→/ арнайы бап ^йенгізу мәселесін қарастырды↓/// ↑бізде заңдық працесте→/ мәселен→/ кес ͡ келген қорлау→/ зорлау→/ жаңағы→// сыртынан ғайбаттау→/ қысым көрсетүу→/ ^уосы мәселелер бойынша→/ бөлөк-бөлөк баптар ͡ бар↓/// ↑сондықтан ͡ да мүмкүн→/ ішк'істер органдарының→/ бір ұсұнұс ретінде→/ бұл бапты бөлек шығармай→/ мүмкүн→/ ^уосы баппен шектелеміз→/ дегеңғана→/ бірақ бұнұң ^уөзі→/ кәзіргі деңгейде әлі талқылау процесінде→/ йағный біз қоғаммен→/ депұутаттармен →/ мемлекеттік мүдделі ^уоргандар бар ^уоның ішінде→/ барлығымыз талқылап жатырмыз↓/// ↑ал ^йенді жалпы→/ балалардың хұқына келетін болсақ→/ балалардың хұқұғұ→/ расымен ͡ де бұл→// мемлекетіміз үшүн→/ маңызды мәселеледің бірі↓/// ↑себебі кез ͡ гелген бала→/ ^уоған қысым көрсетілүу→/ зорлыққа тап полұу→/ бұл былай айтқанда→/ төтөнше жағдай боп қарастырылұу керек ͡ те→/ ал ^уол мәселеге барынша келес шолы сондай→/ қылмыстың→/ болмаса құқұқ бұзұушының болмауына біз барынша күшімізді салұуымыз керек↓///	↑бұл жерде қате болатын шығар →// мынау →/ бұл ^үуәжб̊ең ͡ геліспепті деген↓/// ↑себ̊еб̊і ^уонұ →/ мен жақ̊сы ͡ б̊ілемін→ / бұл мәселе ͡ б̊ойұнша деп^ұутаттар ͡ б̊астама ͡ гөтөрүп →// арнайы ͡ б̊аб̊ ͡ еңгізүу мәселесің ͡ ғарастырды↓/// ↑бізде заңдық процесте →// мәселен / кезгелгең ͡ ғорлау / зорлау / жаңағы / сыртынан ғайб̊аттау →// қысым ͡ гөрсөтүу →// ^уосұ мәселелер͡ б̊ойұнша →// бөлөк-пөлөк / баптар ͡ б̊ар↓/// ↑сондұқтан ͡ да мүмкүн / ішк'істер ^уоргандарының →// бір ұсұнұс ^іретінде →// бұл бапты бөлөк̊ ͡ шығармай →// мүмкүн / ^уосұ ͡ б̊аппен шектелеміз →// дегеңғана / бірақ ͡ пұнұң ^уөзү →// кәзіргі деңгейде / әлі талқылау процесінде →// йәғ^іній біз / қоғаммен / деп^ұутаттармен→ / мем^ілекеттіг ͡ мүддөл'органдар ͡ б̊ар ^уонұң ішінде →// барлығымыз талқылаб̊ жатырмыз↓/// ↑ал ^йенді жалпы→ / балалардың ғұқ^ұна ͡ гелетім ͡ болсақ →// балалардың ͡ ғұқұғұ →// ^ырас^ыменде ͡ б̊ұл →// мем^ілекетіміз үшүн →// маңызды мәселелердің бірі↓/// ↑себ̊еб̊і / кезгелгем ͡ бала →// ^уоғаңғысым ͡ гөрсөтүлүу →// зорлұққа тапполұу →// бұл былай айтқанда →// төтөншө жағдай ͡ б̊оп қарастырылұу ͡ герек ͡ те →// ал ^уол мәселеге→ / барынша→ / келешшолұ сондай ͡ ғылмыстың →// болмаса / құқұқ ͡ пұз^ұушұнұң болмауұна / біз ͡ б̊арынша / күш^үмүзді салұуұмұз ͡ герек↓///	Бұл жерде қате болатын шығар, мынау бұл уәжбен келіспепті деген. Себебі оны мен жақсы білем, бұл мәселе бойынша депутаттар бастама көтеріп, арнайы бап енгізу мәселесін қарастырды. Бізде заңдық процесте мәселен, кез келген қорлау, зорлау жаңағы сыртынан ғайбаттау, қысым көрсету осы мәселелер бойынша бөлек-бөлек баптар бар. Сондықтан да мүмкін ішкі істер органдарының бір ұсынысы ретінде бұл бапты бөлек шығармай, мүмкін осы баппен шектелеміз деген ғана, бірақ бұның өзі қазіргі деңгейде әлі талқылау процесінде, яғни біз қоғаммен, депутаттармен, мемлекеттік мүдделі органдар бар, оның ішінде барлығымыз талқылап жатырмыз. Ал енді жалпы балалардың құқына келетін болсақ, балалардың құқығы расымен де бұл мемлекетіміз үшін маңызды мәселелердің бірі. Себебі кез келген бала оған қысым көрсетілуі, зорлыққа тап болуы бұл былай айтқанда, төтенше жағдай боп қарастырылуы керек те, ал ол мәселеге барынша келесі жолы сондай қылмыстың, болмаса құқық бұзушылықтың болмауына біз барынша күшімізді салуымыз керек.
Ораз Нұрділдә	▶	↑^йенді кәзір статистиканың ^уөзіне көз жүгүртетін болсақ→// мысалы→/ балалардың→// ы: балаларға қатысты жасалатын→/ қылмыстар→/ жыл сайын төмендеп келе жатыр↓/// ↑балалардың қатысұуымен жасалатын қылмыстардың ^уөзү→/ мысалы→/ ы: сегіжжыл бұрұн→/ сегіжжылда ^йелуалты пайызға кемісе→/ соңғы бір жылда→/ мысалы→/ отыс ͡ пайызға кеміп ^уотыр↓/// ↑бірақ мәселе бұл жерде→/ ^йенді ^уосы балалардың қаншалықты ^уосы қылмыстарға тартылұуы→/ соларға қатысты жасалатын қылмыстар→// ы: тіркелген қылмыстардың жартысынан көбү→/ бұл жыныстық сыйпаттағы қылмыстар↓/// ↑йағный ^уол жерде→/ зорлауы бар→/ баланы жыныстық қатынасқа ійтермелеу бар→/ алдап соғу бар→/ ^й енді ^уосындай бір бес-алты статійа бар→/ ^уосұ арқылы→/ ы: кәзір кішкене ^уөсүмдер байқалады соңғы ^ұуақытта↓/// ↑^уол ^йенді бірнеше ы: →// жаңағы бірнеше фактырмен→/ себеппен түсіндірілет↓/// ↑біріншіден ^уол→/ біз ^йенді пандемійа жағдайында ^уөткен жылдары→/ және быйылғы жылдары үйде ^уотырдық→/ қамалып ^уотырдық↓///	↑ ^йенді ͡ ғазір ^ыстатійстійканың ^уөз^үнө көжжүгүртөтім͡ болсақ →// мысалы→/ балалардың →// балаларға ͡ ғатысты жасалатын қылмыстар / жылсайын төмөндөп келе͡ жатыр↓/// ↑балалардың͡ ғатысұуұмөн жасалатын / қылмыстардың͡ өзү →// мысалы→ / сегіжжыл бұрұн →// сегіжжылда ^йелүуалты пайызға ͡ гемісе →// соңғұ →/ бір жылда →// мысалы / ^уотұз пайызға →/ кеміб̊ ͡ отұр↓/// ↑бірақ→ / мәселе бұлжерде →// ^йенді ^уосұ ͡ б̊алалардың ͡ ғаншалықты ^уосұ ͡ ғылмыстарға тартылұуұ →// соларға ͡ ғатысты жасалатың ͡ ғылмыстар →// тіркелгең ͡ ғылмыстардың жартысынаң ͡ гөб̊ү →// бұл жыныстық̊ ͡ сыйпаттағы қылмыстар ↓/// ↑йәғ^іній ^уол жерде →// зорлауұ͡ б̊ар / баланы жыныстық ͡ қат^ынасқа ійтермелеу ͡ б̊ар →// алдап̊ ͡ соғұу ͡ б̊ар →// ^йенді ^уосұндай ͡ б̊ір бес-алты ^ыстатійа ͡ б̊ар →// ^уос'арқылы→ / қәзір→ / кішкене ^уөсүмдөр байқалады соңғұ ^ұуақытта↓/// ↑^уол ^йенді ͡ б̊ірнеше →// жаңағы ͡ б̊ірнеше фактормен →// себ̊еппен түсүндүріледі↓/// ↑біріншіден ^уол →// біз ^йенді пандемійа жағдайынд'өткөн жылдары →// және→ / быйылғы жылдары→ / үйдө ͡ отұрдұқ →// қамалыб̊ ͡ отұрдұқ↓///	Енді қазір статистиканың өзіне көз жүгіртетін болсақ, мысалы балалардың балаларға қатысты жасалатын қылмыстар жыл сайын төмендеп келе жатыр. Балалардың қатысуымен жасалатын қылмыстардың өзі мысалы 8 жыл бұрын 8 жылда 56 пайызға кемісе, соңғы 1 жылда мысалы 30 пайызға кеміп отыр. Бірақ мәселе бұл жерде енді осы балалардың қаншалықты осы қылмыстарға тартылуы, соларға қатысты жасалатын қылмыстар, тіркелген қылмыстардың жартысынан көбі бұл жыныстық сипаттағы қылмыстар. Яғни ол жерде зорлауы бар, баланы жыныстық қатынасқа итермелеу бар, алдап соғу бар, енді осындай бір 5-6 статья бар, осы арқылы қазір кішкене өсімдер байқалады соңғы уақытта. Ол енді бірнеше, жаңағы фактормен, себеппен түсіндіріледі. Біріншіден, ол біз енді пандемия жағдайында өткен жылдары және биылғы жылдары үйде отырдық, қамалып отырдық.
Ораз Нұрділдә	▶	↑көптеген қылмыстар үйде жасалды→/ және ^йекіншіден→/ ^уөткен жылдың қылмыстарының статыйстыйкасы быйылғы жылға прасесұуалдық немен ^йенеді↓/// ↑соған байланысты кішкене ^уөсім байқалат↓/// ↑дегенмен→/ мем ͡ бұл жерде айтайын деп ^уотырғаным→/ балаларға жасалатын қылмыстардың кез келгені→/ қатаң жазаланұуы керек↓/// ↑біз бірінші не істедік→/ бірінші біз→ / заңды күшейттік↓/// ↑қазір гүні→/ ^уосы балаларға қатысты жасалатын қылмыс бойынша→/ тіпті→/ ^уоны айтпай қалған адамның ^уөзі→/ көріп тұрып→/ алты жылға бас бостандығынан айырылады↓/// ↑бұл бұрын болмаған→/ мысалы бап→/ және де→// ^уосы→// ы: балаларға жасалған ^уосы→/ жыныстық қылмыстар бар→/ ^уолардан кейін біз әкімшілік қадағалауға аламызғой→/ міне/ әкімшілік қадағалау бұрын бешшыл болса→/ кәс ͡ сегіжжылға дейін созылды↓///	↑ көптөгөң ͡ ғылмыстар үйдө жасалды →// және →/ ^йекіншіден→ / ^уөткөн жылдың ͡ ғылмыстарының ^ыстатійстійкасы / быйылғы жылға процессүуалдық немен ^йенеді↓/// ↑соғам ͡ байланысты→ / кішкене ͡ өсүм байқалады↓/// ↑дегеммен / мен / бұл жерде / айтайын деб̊ ͡ отұрғаным →// балаларға жасалатың ͡ ғылмыстардың ͡ гезгелгені →// қатаң жазаланұуұ ͡ герек ↓/// ↑біз ͡ б̊ірінші не'стедік →// бірінші ͡ б̊із→ / заңды ͡ гүшөйттүк↓/// ↑қәзір ͡ гүнү→ / ^уосұ ͡ б̊алаларға ͡ ғатысты / жасалатың ͡ ғылмыс ͡ пойұнша →// тіпті →/ ^уонұ айтпай қалған адамның ^уөзү ͡ гөрүп тұрұп →// алты жылға ͡ б̊аспостандығынан ай^ырылады↓ /// ↑бұл бұрұм ͡ болмаған →// мысалы ͡ б̊ап→ / және͡ де ^уосұ →// балаларға жасалған ^уосұ →// жыныстық қылмыстар ͡ б̊ар →// ^уолардаң ͡ гейім ͡ біз әкімшілік қадағалауғ'аламыз ͡ ғой →// міне→ / әкімшілік қадағалау→ / бұрұн бешшыл болса →// қәзір сегіжжылға ͡ дейін созұлдұ↓///	Көптеген қылмыстар үйде жасалды және екіншіден, өткен жылдың қылмыстарының статистикасы биылғы жылға процессуалдық немен енеді. Соған байланысты кішкене өсім байқалады. Дегенмен, мен бұл жерде айтайын деп отырғаным, балаларға жасалатын қылмыстардың кез келгені қатаң жазалануы керек. Біз бірінші не істедік, бірінші, біз заңды күшейттік. Қазіргі күні осы балаларға қатысты жасалатын қылмыс бойынша, тіпті оны айтпай қалған адамның өзі көріп тұрып, 6 жылға бас бостандығынан айырылады. Бұл бұрын болмаған, мысалы бап және де осы балаларға жасалған осы жыныстық қылмыстар бар, олардан кейін біз әкімшілік қадағалауға аламыз ғой, міне әкімшілік қадағалау бұрын 5 жыл болса, қазір 8 жылға дейін созылды.
Ораз Нұрділдә	▶	↑йағный→/ ^уол балаға қатысты жасалған қылмысқа қатысы бар→/ адам ^уол мемлекеттің бақылауында тұрақты болат деген сөз↓/// ↑^йертеңгі гүні ^уол қайтадан қылмыс жасамауы керек→/ сондықтан біз→/ әрбір учаскелік ійнспекторға ^уосы матерыйалдарды түсіреміз де→/ сол арқылы ^уол ^йертең қадағалауда ұстайт↓/// ↑міне→// ы: ^йенді→// кійбербұуллійнг→/ бұуллійнг мәселесіне ауысайық→/ жалпы мен ^уөзім қолдаймын→/ бұуллійнг→/ кійбербұуллійнг деген қазір ^йенді→/ заңды тұрғыда қалай бекітеміз деген мәселе талқыланып жатқаны болмаса→/ бұл мәселені→/ англійа→/ францыйа ^йелдері бұрыннан да→/ ы: заңдарына ^йенгізген жоқ→/ бірақ қолданыста бар↓/// ↑мысалы англійада→/ ы: мұғалімдер ^уөздері→/ жаңағы→/ ^уосы→/ кійбербұуллійнг→/ бұуллійнгке ұшыраған→// ы: жағдайларға→/ болдырмау үшін соларды→/ соларды бұғаттау үшін арнайы ^уоқұудан ^уоқыйды→// мұғалімдер↓///	↑ йәғ^іній →// ^уол балаға ͡ ғатысты жасалғаң ͡ ғылмысқа ͡ ғатысы ͡ б̊ар →// адам ^уол мем^ілекеттің бақ^ылауұнда тұрақты ͡ б̊олады деген сөз↓/// ↑^йертеңгігүнү ^уол ͡ ғайтадаң ͡ ғылмышшасамауұ ͡ герек →// сондұқтам ͡ біз →// әрб̊ір ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторға →/ осұ матерійалдарды түс^үрөміз ͡ де →// сол арқылы ^уол ^йертең ͡ ғадағалауд'ұстайды↓/// ↑міне→ / ^йенді→ / кійб̊ерб̊үуллійңг→ / бұуллиңг мәселесіне ауұсайық ↓/// ↑жалпы мен ^уөзүм ͡ ғолдаймын →// бұулиңг→ / кійб̊ерб̊үуллійңг дегең ͡ ғазір енді→ / заңый тұрғұда→ / қалай бекітеміз деген мәселе талқыланыб̊ ͡ жатқаны ͡ б̊олмаса →/ бұл мәселені→ / англійа →/ франсійа ^йелдері бұрұннан͡ да→ / заңдарына еңгізген жоқ / бірақ қолданыста ͡ б̊ар↓/// ↑мысалы англійада→ / мұғәлімдер ^уөздөрү→/ жаңағы ^уосұ→/ кійб̊ерб̊үуллійңг→/ бүуллійңгке ұш^ұраған →// жағдайларға →/ болдұрмау үшүн соларды →/ соларды ͡ б̊ұғаттау үшүн арнайы ^уоқ^ұудан ^уоқыйды →// мұғәлімдер↓///	Яғни, ол балаға қатысты жасалған қылмысқа қатысы бар адам - ол мемлекеттің бақылауында тұрақты болады деген сөз. Ертеңгі күні ол қайтадан қылмыс жасамауы керек, сондықтан біз әрбір учаскелік инспекторға осы материалдарды түсіреміз де, сол арқылы ол ертең қадағалауда ұстайды. Міне, енді кибербуллинг, буллинг мәселесіне ауысайық. Жалпы мен өзім қолдаймын, буллинг, кибербуллинг деген қазір енді заңды тұрғыда қалай бекітеміз деген мәселе талқыланып жатқаны болмаса, бұл мәселені Англия, Франция елдері бұрыннан да заңдарына енгізген жоқ, бірақ қолданыста бар. Мысалы Англияда мұғалімдер өздері жаңағы осы кибербуллинг, буллингке ұшыраған жағдайларға, болдырмау үшін соларды, соларды бұғаттау үшін арнайы оқудан оқиды мұғалімдер.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ал францыйада мәселен→/ мұғалімдер→/ ы: жаңағы→/ балалардың түрлі әлеуметтік желідегі блогтарына→/ соларға ^йеніп→/ соларды қадағалап→/ йағный→/ кійбербүуллійнгтің болмауұн қадағалап ^уотырат↓/// ↑міне ^уосы сыйақты→/ бізде ^йенді кійбербүуллійнг→/ бұуллійнг саласы бойынша тек қана ыйзрайлде қабылдаған ^йекен заң→/ арнайы бап боп↓/// ↑^йенді ^уоны қазір→/ біз→/ заң барысында міндетті түрдө талқылайтын боламыз бұны↓/// ↑міндетті түрдө↓/// ↑ы: жаңағы→// қоғамға да→// ы: мемлекеттік ^уоргандарға да тійімді жағы↓/// ↑үйткені айттымғой мен жаңағы→/ ^уол балалардың хұқығы→/ бұл / хұқықтардың төрөсі→/ былайша айтқанда↓/// ↑сондықтан→/ мемлекеттің маңызды шарұуасы болғаннан кейін→/ бұл мәселеде біз→/ барынша ы: ертеңгі гүні балалардың қылмысын болдырмау үшүн→// ы: заңый тұрғыда барлық күшүмүзді салатын боламыз↓///	↑ал францыйада мәселен→/ мұғәлімдер→ / жаңағы→ / балалардың түрлү әлеумөттүк желідегі блогтарына / соларға ^йеніп →/ соларды ͡ ғадағалап→/ йәғ^іній→/ кійб̊ерб̊үуллійңгтің болмауұң ͡ ғадағалаб̊ ͡ от^ұрады↓/// ↑міне ^уосұ сыйақты→ / бізді ^йенді кійб̊ерб̊үуллійңг →/ бұуллійңг саласы ͡ б̊ойұнша текқана ійзраил'де ͡ ғаб̊ылдаған ^йекен заң →// арнайы ͡ б̊апполұп↓/// ↑енді ^уонұ ͡ ғәзір→ / біз→ / заң барысында міндетті түрдө талқылайтым ͡ боламыз ͡ б̊ұнұ ↓/// ↑міндетті түрдө →// жаңағы →/ қоғамғада →// мем^ілекеттіг ͡ органдарғада тійімді жағы↓/// ↑өйткөнү айттымғой мен жаңағы →// ^уол балалардың ͡ ғұқұғұ→ / бұл ͡ ғұқұқтардың төрөсү →// былайш'айтқанда↓/// ↑сондұқтан→ / мем^ілекеттің маңызды шарұуасы ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін →// бұл мәселеде→ / біз →// барынша ^йертеңгі гүнү ͡ б̊алалардың ͡ ғылмысым ͡ болдұрмау үшүн →// заңый тұрғұда →/ барлық күшүмүздү салатым ͡ боламыз↓///	Ал Францияда, мәселен, мұғалімдер жаңағы балалардың түрлі әлеуметтік желідегі блогтарына, соларға еніп, соларды қадағалап, яғни кибербуллингтің болмауын қадағалап отырады. Міне, осы сияқты бізде енді кибербуллинг, буллинг саласы бойынша тек қана Израильде қабылдаған екен заң арнайы бап боп. Енді оны қазір біз заң барысында міндетті түрде талқылайтын боламыз бұны. Міндетті түрде жаңағы қоғамға да, мемлекеттік органдарға да тиімді жағы. Өйткені, айттым ғой, мен жаңағы, ол балалардың құқығы - бұл құқықтардың төресі, былай айтқанда. Сондықтан мемлекеттің маңызды шаруасы болғаннан кейін, бұл мәселеде біз барынша ертеңгі күні балалардың қылмысын болдырмау үшін заңи тұрғыда барлық күшімізді салатын боламыз.
Ораз Нұрділдә	▶	↑иә→/ бұл дұрұс→/ ^уорұндұ сұрақ↓/// ↑а: үйткені→/ сіздер білесіздер→// кес келген қылмыс жасаған адам→/ бұл салада тағы да→/ ^йекінші мәрте барған сәттерді де біз→/ бұқаралық ақпарат құралдарынан ^йестіп→/ біліп ^уотырдық↓///	↑ ійә→ / бұл дұрұс→/ ^уорұндұ сұрақ ↓/// ↑өйткөнү / сіздер ͡ б̊ілесіздер →// кезгелгең ͡ ғылмышшасаған адам →// бұл салада тағы ͡ да →// ^йекінші мәрте ͡ б̊арған сәттерді ͡ де ͡ б̊із →// бұқаралығ ͡ ақпарат құралдарынан ^йестіппіліб̊ ͡ отұрдұқ↓///	Иә, бұл дұрыс орынды сұрақ. Өйткені сіздер білесіздер, кез-келген қылмыс жасаған адам бұл салада тағы да, екінші мәрте барған сәттерді де біз бұқаралық ақпарат құралдарынан естіп біліп отырдық.
Ораз Нұрділдә	▶	↑сондықтан→/ бұл жерде→/ біз жәйғана мемлекеттік мүдделі ^уоргандар ғана ^йемес→/ бұл жерде біз адам хұқұқтары жөнүндегі ұйұмдардың→/ мүшөлерін→/ сосын→/ белсенділерді→/ қоғамдық ^уөкілдерді→// барлығын тартып→/ біз ^уосы заңды→// ы: талқылаған болатынбыз→/ және де→/ бұл заң қабылданған гезде→/ біз→// ^йең алдымен ^уосы балалардың ^йертеңгүнү қылмысы→// ^йекінші рет болмау'үшүн→/ барынша→/ ^уосындай баптар ^йенгізген болатымбыз↓/// ↑ал ^йенді сіздің нақты сұрағыңызға келетім ͡ болсақ→/ бұл біріншіден→/ ы: бұл ауұр қылмыс→/ сондұқтам ͡ бұл рахымшылыққа жатпайды↓/// ↑ал ^йекіншіден→/ ^уол→/ ^йегер→/ ^уөзүнің→/ ым: жазасын ^уөтөу мерзімі айақталған гүнде де→/ ^уол әкімшілік қадағалауда болады↓/// ↑жаңа мен айтып кеттім ^уоны сізге→/ дұрұс түсүндіріп→/ йағный бізде ұучаскелік ійнспектырлар бар↓///	↑сондұқтан→ / бұл жерде→ / біжжәйғана мем^ілекеттіг ͡ мүддөлү ^уоргандарғана ^йемес →// бұл жерде ͡ б̊із адам ͡ ғұқұқтары жөнүндөгі ұйұмдардың мүшөлөрүн →// сосұн / белсенділерді / қоғамдығ ͡ өкүлдөрді →// барлығын тартып →// біз ^уосұ заңды →// талқылағам ͡ болатымбыз →// және ͡ де→ / бұл заң ͡ ғаб̊ылдаңғаң ͡ гезде→ / біз→ / ^йең алдымен ^уосұ ͡ б̊алалардың ^йертеңгүнү ͡ ғылмысы →// ^йекінші ^ірет ͡ полмау үшүн / барынша →// ^уосұндай баптар ^йеңгізгем ͡ болатымбыз↓/// ↑ал ^йенді сіздің нақты сұрағыңызға ͡ гелетім ͡ болсақ →// бұл біріншіден / бұл ауұр ͡ ғылмыс →// сондұқтам ͡ бұл ^ырақымшылыққа жатпайды↓/// ↑ал ^йекіншіден / ^уол→ / ^йегер ^уөзүнүң жазасын ^уөтөу мерзімі айақталғаң гүндө ͡ дө →// ^уол әкімшілік қадағалауда ͡ б̊олады↓/// ↑жаңа мен айтып кеттім ^уонұ сізге →// дұрұс түсүндүрүп→ / йәғ^іній бізде ^ұ	Сондықтан бұл жерде біз жай ғана мемлекеттік мүдделі органдар ғана емес, бұл жерде біз адам құқықтары жөніндегі ұйымдардың мүшелерін, сосын белсенділерді, қоғамдық өкілдерді барлығын тартып, біз осы заңды талқылаған болатынбыз және де бұл заң қабылданған кезде біз ең алдымен, осы балалардың ертеңгі күні қылмысы екінші рет болмауы үшін барынша осындай баптар енгізген болатынбыз. Ал енді сіздің нақты сұрағыңызға келетін болсақ, бұл біріншіден, бұл - ауыр қылмыс, сондықтан бұл рақымшылыққа жатпайды. Ал екіншіден, ол егер өзінің жазасын өтеу мерзімі аяқталған күнде де ол әкімшілік қадағалауда болады. Жаңа мен айтып кеттім оны сізге дұрыс түсіндіріп, яғни бізде учаскелік инспекторлар бар.
Ораз Нұрділдә	▶	↑кәзір біз учаскелік ійнспектырлардың→// статұусын заңнамалық тұрғыда бекітіп жатырмыз↓/// ↑ ^уөзіңізге мәлім→/ ^ұучаскелік ійнспектырлардың құзұреттерін кеңейтіп жатырмыз→/ ^уоның үстіне →/ біз заңды тұрғұда ^ұучаскелік ійнспектырлардың көмекшілері деген ^ы лауазымды ^йенгіздік↓/// ↑міне ^уосының арқасында→/ ^йенді ^уолардың материалдық тұрғыда / жаңағы→// ы: қамтамасыз ^йетілүуі→/ ^уол бөлөк әңгіме↓/// ↑^уоның ^уөзі де кәзір nur оtan-ның сайлауалды бешшылға арналған бағдарламасының ^уөзүнде→// ы: мынау→/ учаскелік ійнспектырларға / ым: ^ұучаскелік пұункттер→/ үйлөрүмен қосылған→/ сондай салу мәселесі тұр кәзір↓/// ↑жыл сайын жетпіссегіз сондай пұункт салынатын болат ^йеліміз бойынша→/ быйылдың ^уөзінде жыйырм'алтысы салынды→/ мінекей↓/// ↑ы: йағный біз ^уосы ^ұучаскелік ійнспектырларға лауазымдарын→/ құзұреттерін кеңейте отырып→/ мінекей→ / ^уосындай→// жаңағы→/ жауапкершіліктерді жүктөп ^уотырмыс↓/// ↑^йертеңгі гүнү олар мысалы / әкімшілік қадағалауды→// және де→/ ^уолардың ^йекінші мәрте→/ қандай ͡ да бір қылмысқа бармауұн→/ қамтамасыз ^йететін болат↓///	↑қәзір ͡ б̊із ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторлардың ^ыстат^ұусұн заңнамалық тұрғұда ͡ б̊екітіб̊ ͡ жатырмыз↓/// ↑^уөз^үңүзге мәлім→ / ^ұучаскеліг͡ ійнспекторлардың ͡ ғұзұреттерің ͡ геңейтіб̊ ͡ жатырмыз →// ^уонұң үстүнө →/ біз заңды тұрғұда ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторлардың ͡ гөмөк̊шүлері деген ^ылауазымды ^йеңгіздік↓/// ↑міне ^уос^ұнұң арқасында →// ^йенді ^уолардың матерійалдық тұрғұда →// жаңағы →/ қамтамасыз͡ етілүуү →/ ^уол бөлөг ͡ әңгіме↓/// ↑^уонұң ^уөзүдө / қәзір nur otan-ның сайлауалды бешшылға арналған бағдарламасының ^уөзүндө →// мынау→ / ^ұ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторларға / ^ұучаскелік пүункттер →/ үйлөрүмөң ͡ ғосұлған →/ сондай салұу мәселесі тұр ͡ ғәзір↓/// ↑жылсайын жетпіссегіз сондай пұункт ͡ čал^ынатым ͡ болады ^йел^іміз ͡ б̊ойұнша →// быйылдың ^уөзүндө жыйырм'алтысы салынды / мінекей↓/// ↑йәғ^іній біз ^уосұ ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторларға ^ылауазымдарын →/ құзұреттерің ͡ геңейте ^уот^ұрұп →// мінекей ^уосұндай →// жаңағы→ / жауапкершіліктерді жүктөб̊ ͡ отұрмұз↓/// ↑^йертеңгі ͡ гүнү ^уолар мысалы →// әкімшілік қадағалаудұ →// жәнеде ^уолардың ^йекінші мәрте →// қандайда ͡ б̊ір ͡ ғылмысқа ͡ б̊армауұн →// қамтамасыз ^йететім ͡ болады↓///	Қазір біз учаскелік инспекторлардың статусын заңнамалық тұрғыда бекітіп жатырмыз. Өзіңізге мәлім, учаскелік инспекторлардың құзіреттерін кеңейтіп жатырмыз, оның үстіне біз заңды тұрғыда учаскелік инспекторлардың көмекшілері деген лауазымды енгіздік. Міне осының арқасында, енді олардың материалдық тұрғыда жаңағы, қамтамасыз етілуі, ол бөлек әңгіме. Оның өзі де қазір "Нұр Отанның" сайлауалды 5 жылға арналған бағдарламасының өзінде мынау учаскелік инспекторларға учаскелік пункттер үйлермен қосылған сондай салу мәселесі тұр қазір. Жыл сайын 78 сондай пункт салынатын болады, еліміз бойынша биылдың өзінде 26-сы салынды, мінеки. Яғни біз осы учаскелік инспекторларға лауазымдарын, құзыреттерін кеңейте отырып, мінеки, осындай, жаңағы, жауапкершіліктерді жүктеп отырмыз. Ертеңгі күні олар мысалы әкімшілік қадағалауды және де олардың екінші мәрте қандай да бір қылмысқа бармауын қамтамасыз ететін болады.
Ораз Нұрділдә	▶	↑ійә / ійә→/ ^ұучаскелік ійнспектырлардың құзіретіндегі мәселеғой↓/// ↑^йенді детал'но айтатын болсақ→// мәселен→/ ^уолар әрбір / жаңағы / күдүктүлердің→// мерзімінен / жазасын ^уөтейтін жерден босап шыққандарды / біріншіден→/ ^йесепке алат→/ ^уолардың жаңағы→// ы: ^уөздөрінің белгілі бір ^ұуақытта келіп→/ айтып жөндөрін→/ тіркеліп кетүуү міндеттелген↓/// ↑^уоның үстіне→/ үй-жәйларына барып ^уол жердің көршүлердің барлығына / жаңағы→/ қандай да бір талап-арыздары бар ͡ ма→/ солардың бәрі тексерілетін болат↓/// ↑сол арқылы→/ ійағный әкімшілік қадағалауда тұратын болат↓/// ↑сосын ^уоларға→/ мысалы→/ жаңағы→/ балаларға / балалардың жанына барұу→/ заңды ^уөкілінсіз→/ ата-анасыз жүрген балалардың жанына барұуға тыйым салынады→/ міне ^уосындай пұункттар бар→/ кәдімгідей↓///	↑ ійә →/ ійә →/ ^ұучаскеліг ͡ ійнспекторлардың ͡ ғұз^іретіндегі мәселеғой↓/// ↑енді детал'но айтатын болсақ →// мәселен→ / ^уолар әрб̊ір жаңағы →// күдүктүлөрдүң мерзімінен жазасын ^уөтөйтүн жердем ͡ босап̊ шыққандарды →// біріншіден / ^йесепке алады / ^уолардың жаңағы →// ^уөздөрүнүң белгілі ͡ б̊ір ^ұуақытта ͡ геліп →// айтыб̊ жөндөрүн / тіркеліп кетүуү міндеттелген↓/// ↑^уонұң үстүнө үй-жәйларына ͡ б̊арып →// ^уол жердің ͡ гөршүлөрдүң барлығына →// жаңағы / қандайда ͡ б̊ір талаб̊ ͡ арыздары ͡ б̊арма →// солардың бәрі тек̊серілетім ͡ болады↓/// ↑сол арқылы / йәғ^іній әкімшілік қадағалауда тұратым ͡ болады↓/// ↑сосұн ^уоларға / мысалы / жаңағы/ балаларға / балалардың жан^ына ͡ б̊арұу →// заңды ^уөк^үлүнсіз / ат'анасыз жүргөм ͡ балалардың жан^ына ͡ б̊ар^ұуға тыйым сал^ынады →// міне ^уосұндай пұуңкттар ͡ б̊ар →// кәдімгідей↓///	Иә, иә, учаскелік инспекторлардың құзіретіндегі мәселе ғой. Енді детально айтатын болсақ, мәселен олар әрбір жаңағы күдіктілердің мерзімінен жазасын өтейтін жерден босап шыққандарды біріншіден, есепке алады, олардың жаңағы өздерінің белгілі бір уақытта келіп, айтып жөндерін тіркеліп кетуі міндеттелген. Оның үстіне үй-жайларына барып, ол жердің көршілердің барлығына жаңағы қандай да бір талап-арыздары бар ма солардың бәрі тексерілетін болады. Сол арқылы яғни әкімшілік қадағалауда тұратын болады. Сосын оларға мысалы, жаңағы, балаларға, балалардың жанына бару, заңды өкілінсіз, ата-анасыз жүрген балалардың жанына баруға тыйым салынады, міне осындай пункттар бар кәдімгідей.
Ораз Нұрділдә	▶	↑бұл ^уөзөкті мәселелердің бірі↓/// ↑ішк'істер ^уоргандарында→/ ы: жалпы / мына→/ халықтың ^уөзү→/ хұқұқ қорғау ^уоргандарына→/ болмаса сот ^уоргандарына→/ және ͡ де→/ ы: ^уоның ішінде ішк'істер ^уоргандарына→/ сенімсіздікпен қарайтын да→/ ^уосы бір пар'алұу мәселесінің→// ы: былай айтқанда→/ ^уосы күреспен айшықталатын шығар деп ^уойлаймын↓/// ↑себебі / біз қаншалықты→/ бұл мәселемен күресеміз→// сол мәселені бұғаттаймыз→// ^йертеңгі ͡ гүні тұншұқтырамыз→/ соған байланысты халықтың да беті бері ғарап // сенімі де күшейеді деп ^йесептеймін→// мен ^уөзім↓/// ↑ал ^йенді мынау→/ ішк'істер мійнійстрі→/ бұл мәселені ^уөте қатты қадағалап ^уотыр→/ және ͡ де кез келген афыйцерлік жыйындар мен аппараттық ^уотрыстарда→/ қандай да бір пара алұу мәселесі шыққан бойдан→/ ^уол бүкүл ^уөңүрлүк органдарға жіберіліп→/ үлгү ретінде→/ ^уол ^уоқылат↓///	↑ бұл ^уөзөктү мәселелердің бірі↓/// ↑ішк'істер ^уоргандарында →/ жалпы →/ мына / халықтың ^уөзү ͡ ғұқұқ қорғау ^уоргандарына →// болмаса сот ^уоргандарына→ / және ͡ де →/ ^уонұң ішінде ішк'істер ^уоргандарына →// сенімсіздікпең ͡ ғарайтында →// ^уосұ ͡ б̊ір пар'алұу мәселесінің былай айтқанда →// ^уосұ ͡ гүрөспөн айшықталатын шығар деб̊ ͡ ойлаймын↓/// ↑себ̊еб̊і→ / бізғаншалықты→ / бұл мәселемең ͡ гүрөсөміз →/ сол мәселені ͡ б̊ұғаттаймыз →// ^йертеңгі ͡ гүнү тұншұқтұрамыз →// соғам байланысты халықтың ͡ да ͡ б̊еті ͡ б̊ері ͡ ғарап →// сен^імі ͡ де ͡ гүшөйөді деб̊ ͡ есептеймін →// мен ^уөзүм↓/// ↑ал ^йенді мынау→ / ішк'істер мійнійстрі →// бұл мәселені ^уөтө ͡ ғатты қадағалаб̊ ͡ отұр →// және ͡ де ͡ гезгелген офійсерліг ͡ жыйындар мен аппараттық ^уотұрұстарда →// қандайда ͡ б̊ір пар'алұу мәселесі шыққам ͡ бойдан →// ^уол бүкүл ^уөңүрлүг ͡ органдарға жіб̊еріліп →// үлгү ^іретінде →/ ^уол оқ^ұлады↓///	Бұл өзекті мәселелердің бірі. Ішкі істер органдарында, жалпы мына халықтың өзі құқық қорғау органдарына, болмаса сот органдарына және де оның ішінде ішкі істер органдарына сенімсіздікпен қарайтын да осы бір пара алу мәселесінің, былай айтқанда, осы күреспен айшықталатын шығар деп ойлаймын. Себебі, біз қаншалықты бұл мәселемен күресеміз, сол мәселені бұғаттаймыз, ертеңгі күні тұншықтырамыз соған байланысты халықтың да беті бері қарап, сенімі де күшейеді деп есептеймін мен өзім. Ал енді мынау Ішкі істер министрі бұл мәселені өте қатты қадағалап отыр және де кез келген офицерлік жиындар мен аппараттық отырыстарда қандай да бір пара алу мәселесі шыққан бойдан ол бүкіл өңірлік органдарға жіберіліп үлгі ретінде, ол оқылады.
Ораз Нұрділдә	▶	↑біріншіден→/ сосын ^уосындай пара→/ алғаны жөнүнде→/ және оны былай айтқанда→/ ^йертеңгі гүнү ^уол қорқынышты затқой ^уөзү / пара алғанда да адам деген→/ бір нәрсені түсүну керек→/ ^уол ^йертеңгі гүнү→/ ы: сен пара алған адам ͡ да→/ пара берген адам да ^уол→/ кінәлі азаматтар↓/// ↑^уол сен балаңның алдында да / ^уотбасыңның алдында ͡ да→/ мысалы→/ былай айтқанда→/ бетің жоқ деген сөз↓/// ↑сондұқтан→/ ^уосы мәселеде→/ ы: барынша біз→/ біріншіден тәрбійелік мәні бар→// ы: семійнар-тренійнктер ^уөткіземіз→/ ^уөзүмүздің ішімізде // йағный мұндай мәселеге барұуға болмайт деп↓/// ↑сосұн ^йенді ^йекінші мәселе→// ы: жаңағы / біздің ^уосы→// ішк'істер ^уоргандарындағы→/ фактілерге →/ жетпіспес пайызын→/ ^у ^уөзіміздің ^уөзіндік қауіпсіздік басқармасы / әшкерелеп ^уотыр↓/// ↑йағный→ / ішк'істер ^уоргандардағы парамен текқана ішк'істер ^уоргандары емесқой→/ ^уөзіңіз білесіз→/ басқа ͡ да мүддөлі мемлекеттік ^уоргандар айналысадығой↓/// ↑бірақ біз→/ сол тіркелген қылмыстардың жетпіспес пайызынан астамын біз ^уөзіміз ашып ^уотырмыз→/ йағный біз мүдделіміз →/ тазарұуға мүдделіміз↓///	біріншіден →/ сосұн ^уосұндай пара алғаны жөнүндө →// жән'онұ былай айтқанда →// ^йертеңгі ͡ гүнү ^уол қорқұнұшты затқой ^уөзү →// пар'алғанда ͡ да адам дегем ͡ ↑бірнәрсені түсүнүу ͡ герек →// ^уол ^йертеңгігүнү / сен пар'алған адам ͡ да / пара ͡ б̊ерген адам ͡ да ^уол ͡ гінәлі азаматтар↓/// ↑^уол сем ͡ балаңның алдында ͡ да →// ^уотпасыңның алдында ͡ да →// мысалы / былай айтқанда / бетің жоғ ͡ деген сөз↓/// ↑сондұқтан / ^уосұ мәселеде / барынша ͡ б̊із / біріншіден тәрб̊ійеліг ͡ мәні ͡ б̊ар семійнар-тренійнктер ^уөткүзөміз →// ^уөзүмүздүң іш^імізде↓/// ↑йәғ^іній мұндай мәселеге ͡ б̊ар^ұуға ͡ б̊олмайды деп↓/// ↑сосұн ^йенд'екінші мәселе →// жаңағы / біздің ^уосұ ішк'істер ^уоргандарындағы / фактілерге / жетпіспес пай^ызын / ^уөз^үмүздің ^уөзүндүк қауүп̊сүздүк басқармасы / әшкерелеб̊ ͡ отұр↓/// ↑йәғ^іній →/ ішк'істер ^уоргандардағы парамен текқана ішк'істер ^уоргандары ^йемесқой →// ^уөз^үңүз ͡ б̊ілесіз / басқа ͡ да мүддөлү мем^ілекеттіг ͡ органдар айналысады ͡ ғой↓/// ↑бірақ ͡ піз / сол тіркелгең ͡ ғылмыстардың жетпіспес пай^ызынан астамым ͡ біз ^уөз^үмүз ашыб̊ ͡ отұрмұз / йәғ^іній біз мүддөлүміз →// тазарұуға мүддөлүміз↓///	Біріншіден, сосын осындай пара алғаны жөнінде және оны былай айтқанда, ертеңгі күні ол қорқынышты зат қой өзі, пара алғанда да адам деген бір нәрсені түсіну керек, ол ертеңгі күні сен пара алған адам да, пара берген адам да, ол - кінәлі азаматтар. Ол сен балаңның алдында да, отбасыңның алдында да, мысалы былай айтқанда, бетің жоқ деген сөз. Сондықтан осы мәселеде барынша біз біріншіден, тәрбиелік мәні бар семинар-тренингтер өткіземіз өзіміздің ішімізде, яғни мұндай мәселеге баруға болмайды деп. Сосын енді екінші мәселе, жаңағы біздің осы ішкі істер органдарындағы фактілерге 75 пайызын өзіміздің Өзіндік қауіпсіздік басқармасы әшкерелеп отыр. Яғни ішкі істер органдарындағы парамен, тек қана ішкі істер органдары емес қой, өзіңіз білесіз, басқа да мүдделі мемлекеттік органдар айналысады ғой. Бірақ біз сол тіркелген қылмыстардың 75 пайызынан астамын біз өзіміз ашып отырмыз, яғни біз мүдделіміз, тазаруға мүдделіміз.
Ораз Нұрділдә	▶	↑бір / құмалақ бір қарын майды шірітеді деп→ / біз арамызда ертеңгі гүнү парақорлардың пагон тағып жүргенін қаламаймыз↓/// ↑сондықтан да ішк'істер мійнійстрі бұл бағытта→/ ^уөзі қатаң тапсырма беріп→/ әрбір қызметкерге→/ жаңағы→/ параға жоламайтындай↓/// ↑ал енді статыйстыйкаға мән беретін болсақ / жыл сайын қазір кеміп кележатыр→/ статыйстыйкамыз быйылдың ^уөзінде→/ мысалы→/ жүжжыйырматоғұз→ // тіпті башшысы қызметінен кетті→/ сіздер білесіздер кәзір→/ жаңа заң енген→/ заң бойынша мысалы→/ ^уөзінің қол астындағы қызметкер парамен ұсталатын болса→/ басшысы міндетті түрдө қызметтен кетеді↓/// ↑міне / жүжжыйырматоғұз башшының ішінде→/ жыйырмадан астамы қызметінен босатылды→// және бұл науқан әріғарай қадағалауда болады→/ және парақорлықпен күрес мәселесі жылдан жылға күшейіп→/ жалғаса берет↓///	↑ бір ͡ ғұмалақ / бір ͡ ғарын майды шірітеді деп →// біз арамызды ^йертеңгі ͡ гүнү парақорлардың погон тағыб̊ ͡ жүргөнүң ͡ ғаламаймыз↓/// ↑сондұқтан ͡ да ішк'істер мійнійстрі ͡ б̊ұл бағытта →// ^уөзү қатаң тап̊сырма ͡ б̊еріп →// әрб̊ір ͡ ғызметкерге / жаңағы / параға жоламайтындай↓/// ↑ал ^йенді ^ыстатійстійкаға мәм ͡ беретім ͡ болсақ →// жыл сайын / қазір / кеміп кележатыр →// ^ыстатійстійкамыз ͡ б̊ыйылдың ^уөзүндө →// мысалы жүжжыйырма тоғұз →// тіпті ͡ б̊ашшысы қызметінең ͡ гетті →// сіздер ͡ б̊ілесіздер / қәзір жаңа заң ^йеңген →// заң бойұнша / мысалы ^уөз^үнүң / қол ͡ астындағы ͡ ғызметкер парамен ұсталатым ͡ болса →// башшысы міндетті түрдө қызметтең ͡ гетеді↓/// ↑міне / жүжжыйырма тоғұз башшының ішінде →// жыйырмадан астамы қызметінем ͡ босатылды →// және / бұл науқан әріғарай / қадағалауда ͡ б̊олады →// және парақорлұқпең ͡ гүрөс мәселесі жылдан жылға ͡ гүшөйүп / жалғаса ͡ б̊ереді↓///	«Бір құмалақ бір қарын майды шірітеді», - деп біз арамызда ертеңгі күні парақорлардың погон тағып жүргенін қаламаймыз. Сондықтан да Ішкі істер министрі бұл бағытта өзі қатаң тапсырма беріп әрбір қызметкерге, жаңағы параға жоламайтындай. Ал енді статистикаға мән беретін болсақ жыл сайын қазір кеміп келе жатыр, статистикамыз биылдың өзінде, мысалы 129, тіпті басшысы қызметінен кетті. Сіздер білесіздер, қазір жаңа заң енген, заң бойынша мысалы өзінің қол астындағы қызметкер парамен ұсталатын болса, басшысы міндетті түрде қызметтен кетеді. Міне 129 басшының ішінде 20-дан астамы қызметінен босатылды және бұл науқан әрі қарай қадағалауда болады және парақорлықпен күрес мәселесі жылдан-жылға күшейіп жалғаса береді.
Рақымжан Қошқарбаев	▶			Менің басымнан өткен уақиға өмірімнің ішіндегі ең бір естен кетпес, қиын да, ауыр да, қатерлі да, әрі қуанышта күні, ол бір мың төрт жүз оныншы күні соғыстың, егер оны календарлік күнмен есептегенде, ол отызыншы апрель, бір мың тоғыз жүз қырық бесінші жыл. Мұнда Берлиннің тап ортасы Александрплац дитін площадь бар екен. Сол площадьтың түгел маңайында герман фашизмінің өкіметтерінің үйлері бар екен. Соның бірінің аты Гиммлердің үйі деп атайд. Сол үйден Рейхстагқа дейін екі арада үш жүз алпыс метр екен. Тап сол күні, самолеттен де, танкіден де, артилериядан да сол площадьқа атылған оқ, жарылған бомбы, өртеніпатқан үйлер, жарылыпатқан миналар.
Рақымжан Қошқарбаев	▶			Оны енді айтып кәзірге жеткізу радио арқылы өте қиын, ол көрініс енді бұдан былай әрине болмасын. Біз он бір адамнан Григорий Петрович Болатов деген солдат екеуміз, күндізгі сағат оннан еңбектегеннен, кешкі сағат алтыға дейін осы үш жүз алпыс метр жерді еңбектеп Рейхстагқа жеттік аман-есен. Бізбен бірге барған, шыққан он бір адамның сегізі қаза болды, кейін қалған үшеуі бізге кеп қосылды. Кешкі сағат алты жарымда ең алғашқы сәветтің ал қызыл жалауы, көлемі бір метрге тақау қызыл туды Рейхстагтың кіреберіс орталық есігінің маңдайшасына, Григорий Петрович Болатов деген он тоғыз жасар солдатты иығыма шығарып, қадаттым.
Рақымжан Қошқарбаев	▶			Сол қадаған ту, со басымды көтеріп қарағанымда, маған Рейхстагтың төбесінен жерге дейін жетіп тұрғандай болды. Ол кезде мен он сегіз жасымда Ұлы Отан соғысына қатынастым. Соғыстың ақырғы нүктесін қоюға дейін баруға маған тура келді. Бүкіл Польшадан өтіп, Германияның орталық қаласы Берлинге дейін бардым. Менде аман-есен, көп азаматтермен бірге Рейхстагқа дейін жетіп, біздің отанымыздың, халқымыздың, бүкіл дүниежүзінің күткен жеңіс деген, біз жеңдік деген алдыменен Рейхстагқа жетіп, ал қызыл жалау тіккен азаматтармен бірге қатынасып, қасында бірге болдым.
Рақымжан Қошқарбаев	▶			Соғыстың аты соғыс қой, қазасы шығынсыз болмайды әрине, бірақ өкініштісі менің өзімнің командир батальоным, Алексей Семенович Твердохлеб деген кісі, соғыс бітуге екі күн қалғанда Берлинде қаза болғанына, өте біздің батальон үшін, полк үшін үлкен, ауыр, орын толмас қаза болды. Міні, осындай азаматтарымыз көп, оның ішінде біздің кең байтақ қазақ халқы, қазақ елі, бұл елдің азаматтары, ұл-қыздары, еңкейген кәрілерімізбенен, еңбектеген жастарымызға дейін. Біз майданда жүрсек, еліміздегі ата-аналарымыз отан үшін, жеңіс үшін жан аямай, күндіз-түні қазақтың ақ пейілділігі шығар, ақ дастарқаны шығар.
Рақымжан Қошқарбаев	▶			Ендігі тілегім, жеңіс оңайлықпен келген жоқ, отанға деген сүйіспеншілік оңайлықпен келген жоқ. Кейінгі жастар, сол кәзіргі Ұлы Отан соғысына қатынасқан аталарын, ағаларын, қайтпай қалған әкелерін ешқашанда ұмытпай, солардың ерлігіне, солардың істеген отанға деген сүйіспеншілік, шын жүрегін, әрқашанда өздерінің бойына сақтап, сондай болып, оқуда, еңбекте, отан үшін деген ұранда, өмірдің әр саласында ылғи алда болса екен, үлгі болса екен.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ маңғыстау мен атырау →// ^йенші бөліспеген жұрт →// бүтін көңліндей ^йеншісін бөліспеген →// білесіздер ↓/// ↑ ат^ырау ^йелі / алашта асып тұуған →// асыл тұуған / әбішінен айрылып →// қайғырыбжатыр ↓ /// ↑ қызыл тілі / таңдайын күйдірген / шешені →// әбіш ағадан айрылып →// атырау жұрты →// аза тұтыбжатыр ↓ /// ↑ атырау ^уоблысының әкімі →// бақтығожа салахатдbнұлы бастаған // үлкен делегацыйа ^уосында қатысып ^уотыр ↓ /// ↑ айналайын ^йел жұрт →// қалың ͡ ғазақ →// қабырғамыз қайысып →// алдымен →// сіздерге көңіл айтамыз ↓ ///	↑ маңғыстау мен алатау →// ^йенші ͡ б̊өлүспөген жұрт →// бүтүң͡ гөңүлүндей ^йеншісін ͡ бөлүспөген →// бір ͡ ел ↓ /// ↑ ат^ырау͡ елі →// алашта / асып тұуған →// асып тұуған / әб̊ішінен ͡ ай^ырылып→// қайғырыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ қызыл тілі →// таңдайың ͡ гүйдүргөн / шешені →// әб̊іш ағадан ай^ырылып →// ат^ырау жұртұ →// аза тұтұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ ат^ырау ͡ об̊л^ұсұның әкімі ↑// бақтығожа салахатдійнұлұ ͡ б̊астаған →// үлкөн͡ делегасійа /^уосұнда / қатысыб̊ ͡ отұр ↓ /// ↑ айналайын ^йел-жұрт →// қалың ͡ ғазақ →// қаб̊ырғамыз ͡ ғайысып →// алдымен →// сіздерге ͡ гөңүл ͡ айтамыз ↓ ///	Маңғыстау мен Атырау- енші бөліспеген жұрт, бүтін көңіліндей еншісін бөліспеген, білесіздер. Атырау елі алашта асып туған, асыл туған Әбішінен айырылып, қайғырып жатыр. Қызыл тілі таңдайын күйдірген шешені - Әбіш ағадан айырылып, Атырау жұрты аза тұтып жатыр. Атырау облысының әкімі Бақтығожа Салахатдинұлы бастаған үлкен делегация осында қатысып отыр. Айналайын ел-жұрт, қалың қазақ, қабырғамыз қайысып, алдымен, Сіздерге көңіл айтамыз.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ мына →// алып анадан / деп жатамызғой →// кішкәнтайымыздан алматта ағаны ͡ гөріп →// мәлике жүзін көрібағаның →// айсәуледей анамыздың → // қолынан дәм таттық ↓ /// ↑ бірінде түсте ͡ гелсем →// аға ͡ да келген ^йекен →// қолында кітәп →// айсәул' әже / алдымыздан шықты ↓ /// ↑ ^йесік алдында →// ағам айақ киімін шешіп жатып →// германиадан ^йекітомдық кітәбым шықты → // деп сөйдеді ↓ /// ↑ сонда айсәул' әже / айналайын / неміс әкеңді ^уөлтіргеммен →// ^уөзіңді биікке көтерді ͡ ғой / дет ↓ /// ↑ анамыздың жүзінде бір мұң → // бір / ^іризашылық қонып / ұшұп тұрды ↓ /// тоқсаныншшылы / неміс баспасөзі жазып ^йеді →// германиада ұлұ жазушылар көп →// ғажайып эканамистер көп →// керемет филосыптар көп →// бірақ / бізде →// әбіш кекілбаев жоқ ͡ қой деп ↓ ///	↑ мына →// алыб̊ ͡ анадан деб̊ ͡ жатамыз ͡ ғой →// кішкентайымыздан алматыда / ағаны ͡ гөрүп →// мәлійке жүзүң͡ гөрүб̊ ͡ ағаның →// айсәуледей ͡ анамыздың → // қолұнан дәм͡ таттық ↓ /// ↑ бірінде / түстө͡ гелсем →// аға ͡ да / келген ͡ екен →// қолұнда / кітәп →// айсәул'әже / алдымыздан шықты ↓/// ↑ ^йесіг ͡ алдында →// ағам айақкійімін шешіб̊͡ жатып →// германыйадан / ^йекітомдұқ кітаб̊ым ͡ шықты → // деп̊ ͡ сөй ͡ деді ↓ /// ↑ сонда / айсәулө ͡ әже / айналайын / неміс әкеңд'өлтүргөммен →// ^уөзүңдү ͡ б̊ійікке ͡ гөтөрдүғой →// деді ↓ /// ↑ анамыздың жүзүндө ͡ б̊ір мұң → // бір / ^ырыйзашылық қонұп / ұшұп тұрдұ ↓ /// ↑ тоқ̊саныншы͡ жылы / неміс ͡ паспасөзү / жазыб̊ ͡ еді →// германыйада / ұлұ жазұушұлар ͡ гөп →// ғажайыб̊ ͡ экономійстер ͡ гөп →// керемет фійлософтар ͡ гөп →// бірақ / бізде →// әб̊іш ͡ кекілб̊аев / жоқ ͡ қой͡ деп ↓ ///	Мына, «алып анадан» деп жатамыз ғой, кішкентайымыздан Алматыда ағаны көріп, мәлике жүзін көріп ағаның, Айсәуледей анамыздың қолынан дәм таттық. Бірде түсте келсем, аға да келген екен, қолында кітап, Айсәуле әже алдымыздан шықты. Есік алдында ағам аяқ киімін шешіп жатып: - Германиядан екі томдық кітабым шықты,- деп сөй деді. Сонда Айсәуле әже: - Айналайын, неміс әкеңді өлтіргенмен, өзіңді биікке көтерді ғой,- деді. Анамыздың жүзінде бір мұң, бір ризашылық қонып-ұшып тұрды. 90-шы жылы неміс баспасөзі жазып еді "Германияда ұлы жазушылар көп, ғажайып экономистер көп, керемет философтар көп, бірақ бізде Әбіш Кекілбаев жоқ қой" деп.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ анау манастың мыңжылдық тойы →// қырғыз даласында ^уөтіп →// тоқ̊самбесінші жылы / алматта жалғасты ↓ /// ↑ айтматов бастаған →// үлкен делегацыйа ͡ гелд ↓ /// ↑ әбіш аға сонда / ^йестеріңізде шығар →// төгіліп байандама жасап ^йедіғой ↓ /// ↑ бішкекке ͡ ғайтып келген →// шыңғыс төреғұлұлы //^уой →// қоқый →// әбіш ͡ қой / сол бізге / манасты қырғыздарға / кері танытқандай болдығой →// танып қайттыққой →// манас пен әбішті қайтадан / деп ↓ /// ↑ мына біздің /^йегемен қазақ̊стан сиақты ↑// қырғыздың / қырғыз туысы гәзеті →// сол / әбіш ағаның байандамасын / қырғыз тіліне аударып басамыз деп →// бір апта бойы әуреленді →// ішінде ^уөзім ͡ де бармын →// бір апта аудара алмай ͡ ғойдық → // әбіш ағаның / ғажайып байандамасын ↓ ///	↑ анау манастың / мыңжылдық ͡ тойұ →// қырғыз даласынд'өтүп →// тоқ̊самбесінші͡ жылы / алматыда жалғасты ↓/// ↑ айтматов бастаған →// үлкөн делегацыйә͡ гелді ↓/// ↑ әб̊ішаға сонда /^йестеріңізде шығар →// төгүлүп / байандама жасаб̊ ͡ еді ͡ ғой ↓/// ↑ бішкекке / қайтып ͡ келген →// шыңғыс төрөғұлұлұ / ^уой / қоқұй / әб̊іш ͡ қой / сол бізге / манасты ͡ ғырғыздарға / кері ͡ танытқандай болдұ ͡ ғой →// танып ͡ қайттық ͡ қой →// манас пен әб̊ішті͡ ғайтадан / деп ↓ /// ↑ мына ͡ б̊іздің / ^йегемең ͡ ғазағстан сыйақты ↑// қырғыздың / қырғыз тұуұсұ͡ гәзеті →// сол / әб̊іш ағаның байандамасын / қырғыз тілін'аударып / басамыз деп →// бір апта ͡ б̊ойұ / әурөлөндү →// ішінде / ^уөзүм͡ де ͡ б̊армын →// бір апта / аудар'алмай ͡ ғойдұқ → // әб̊іш ағаның / ғажайып ͡ пайандамасын ↓ ///	Анау Манастың мың жылдық тойы қырғыз даласында өтіп, 95-жылы Алматыда жалғасты. Айтматов бастаған үлкен делегация келді. Әбіш аға сонда естеріңізде шығар, төгіліп баяндама жасап еді ғой. Бішкекке қайтып келген Шыңғыс Төреқұлұлы: Ой, қоқи, Әбіш... қой... сол бізге Манасты қырғыздарға кері танытқандай болды ғой, танып қайттық қой Манас пен Әбішті қайтадан,- деп. Мына біздің «Егемен Қазақстан» сияқты қырғыздың «Қырғыз туысы» газеті сол Әбіш ағаның баяндамасын қырғыз тіліне аударып басамыз деп бір апта бойы әуреленді, ішінде өзім де бармын, бір апта аудара алмай қойдық Әбіш ағаның ғажайып баяндамасын.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ міне →// сондай ^йедіғой / әбіш аға ↓ /// ↑ әбіш аға →// көңліміздің қай жыртығына / жамау болмады ↓/// ↑ әбіш аға жазушыларды →// қалам ұстағандарды → / қолда бар қай биігіне көтермеді ↓ /// ↑ әбіш аға / қоғам үшүн →// ^йел-жұрт үшүн →// ^уотан үшүн →// қандай ^уот пен суға түспет десеңішші ↓ /// ↑ ұл'аб̊ай / қадырлы басым / қайратты жасым / айқаймен ͡ гетті / амал жоқ десе →// ^уосы сөз / әбіш ағаға ͡ да тән ^йед ↓ /// ↑ әбіш ағаның тегі / бүгүн ^йемесқой →// аспаннан ішкім түскен жоқ →// жерден ішкім ұшқан жоқ →// анау →// атақты→// тайағының ұшын'ырыс іліңген →// қожаназардың тұқымы ^йедіғой → // әбіш аға ↓ /// ↑ ақ кійізді тоғайдың бойына→// жемнің бойына →// мың қаралы үй тігіп / ас берілетін→// сол уызына ͡ ғараған / тұқым ^йедіғой әбіш аға →// ал нағашы жұрты →// біреу білер →// біреу білмес →// бүкіл жоңғарианың →// қалмақтың ханы айұукенің / ^уоң тізесін басқан // қарабұқаның / туғаны ^йедіғой →// нағашы жұрты сол ^йедіғой / әбіш ағаның ↓ ///	↑ міне↓/ сондай ^йедіғой / әб̊ішаға ↓ /// ↑ әб̊ішаға →// көңүлүміздің / қай жыртығына / жамау͡ б̊олмады ↓ /// әб̊ішаға жазұушұларды →// қалам ұстағандарды → // қолда ͡ б̊ар / қай бійігіне ͡ гөтөрмөді ↓ /// ↑ әб̊ішаға / қоғам ͡ үшүн→//^йел-жұрт ͡ үшүн →// ^уотан͡ үшүн →// қандай ^уот пен сұуға түспөдү десеңішші ↓ /// ↑ұл'аб̊ ̊ай / қадірлі ͡ б̊асым/ қайратты жасым / айқаймен ͡ гетті / амал жоқ / десе→// ^уосұ͡ сөз / әб̊ішағаға ͡ да тән ^йеді ↓ /// ↑ әб̊ішағаның тегі / бүгүн ^йемесқой →// аспаннан /^йешкім ͡ түскөн͡ жоқ →// жерден →// ^йешкім ͡ ұшқ̊ан ͡ жоқ →// анау →// атақтым тайағының ͡ ұшұна / ырыс ͡ іліңген →// қожаназардың тұқұм'едіғой → // әб̊ішаға↓/// ↑ ақкійізді тоғайдың бойұна →// жемнің бойұна →// мың ͡ ғарал'үй тігіп / ас ͡ перілетін →// сол ұуұзұна ͡ ғараған / тұқұм ^йедіғой ͡ әб̊ішаға →// ал нағашы жұртұ →// біреу͡ б̊ілер →// біреу ͡ б̊ілмес →// бүкүл жоңғарыйаның →// қалмақтың ханы / айұукөнүң /^уоңтізесім ͡ басқан // қараб̊ұқаның / тұуған'еді͡ ғой →// нағашы жұртұ сол ^йедіғой / әб̊ішағаның ↓///	Міне, сондай еді ғой Әбіш аға. Әбіш аға көңіліміздің қай жыртығына жамау болмады. Әбіш аға жазушыларды, қалам ұстағандарды қолда бар қай биігіне көтермеді. Әбіш аға қоғам үшін, ел-жұрт үшін, Отан үшін, қандай от пен суға түспеді десеңізші. Ұлы Абай «Қадірлі басым, қайратты жасым айқаймен кетті, амал жоқ» десе, осы сөз Әбіш ағаға да тән еді. Әбіш ағаның тегі бүгін емес қой, аспаннан ешкім түскен, жерден ешкім ұшқан жоқ, анау атақты, таяғының ұшына ырыс ілінген Қожаназардың тұқымы еді ғой Әбіш аға. Ақ киізді тоғайдың бойына, Жемнің бойына мың қаралы үй тігіп ас берілетін сол уызына жарыған тұқым еді ғой Әбіш аға, ал нағашы жұрты, біреу білер, біреу білмес, бүкіл Жоңғарияның, қалмақтың ханы Аюкенің оң тізесін басқан Қарабұқаның туған еді ғой, нағашы жұрты сол еді ғой Әбіш ағаның.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ сондай тектіден →/ әбіш ағадай →// абыз қайдан тумасын ↑ // сондай ғажайыптан / әбіш ағадай ақылман қайдан тумасын ↑ /// ↑ әрине // ^уөкініш ͡ те жоқ ^йемес →// мем^ілекеттің мем^ілекеттігін жасаймын деп →// ^йегемен ^йелдің іргесін бекітемін деп жүргенде →// қаншама шығармалары ↑ / қаншама ғажайып туындылары ↑ / жазылмай ͡ ғалды ↓ /// ↑ үркер / ^йелең-алаң бастаған →// жеті том жассам деп / қаншама армандады ↑ // қаншама ұлы тұлғаларды ↑ // мынау / театр сахынасына алып келсем деп / армандады ↓ /// әттең дейсіз →//^йегер кекілбаев шетелде туатын боса ↑ // дамыған / кекілбаевты → // бүкіл мем^ілекет болып →// сол ^йел қорғар ^йедіғой →// қоршар ^йедіғой ↓ /// ↑ дәргері / қорғаушысы / әдеби агенті / жан жақтан бірдей қаумалап →// сақтар ^йедіғой →// атын әуездетер ^йедіғой ↓ ///	↑ сондай тектіден →// әб̊ішағадай →// аб̊ыз ͡ ғайдан тұумасын ↑ // сондай ғажайыптан / әб̊ішағадай ақылмаң ͡ ғайдан тұумасын↑ /// ↑әрійне// ^уөкүнүш͡ те / жоғ͡ ^йемес →// мем^ілекеттің / мем^ілекеттігін жасаймын деп→// ^йегемен ^йелдің іргесін ͡ бекітемін деб̊ ͡ жүргөндө ↑// қаншама шығармалары / қаншама ғажайып тұуұндұлары / жазылмай ͡ ғалды ↓ /// ↑ үркөр / ^йелең-алаң бастаған →// жетітом жассам ͡ деп / қаншама /армандады →// қаншама / ұлұ ͡ тұлғаларды →// мынау / театр ͡ сахнасына / алып ͡ келсем ͡ деп / армандады ↓/// ↑ әттең дейсіз →// ^йегер / кекілб̊аев / шетелде тұуатым͡ болса →// дамыған / кекілб̊аевты→ // бүкүл / мем^ілекет ͡ полұп →// сол ^йел / қорғар ͡ ^йедіғой→// қоршар ͡ едіғой↓/// ↑ дәргері/ қорғаушұсұ / әдеб̊ій͡ агенті /жан ͡ жақтам ͡ бірдей͡ ғаумалап →// сақтар ͡ едіғой →// атын / әуездетер ͡ еді ͡ ғой ↓ ///	Сондай тектіден Әбіш ағадай абыз қайдан тумасын, сондай ғажайыптан Әбіш ағадай ақылман қайдан тумасын. Әрине, өкініш те жоқ емес, мемлекеттің мемлекеттігін жасаймын деп, егемен елдің іргесін бекітемін деп жүргенде қаншама шығармалары, қаншама ғажайып туындылары жазылмай қалды. «Үркер», «Елең-алаң» бастаған жеті том жазсам деп қаншама армандады, қаншама ұлы тұлғаларды мынау театр сахнасына алып келсем деп армандады. Әттең дейсіз, егер Кекілбаев шетелде туатын болса дамыған, Кекілбаевты бүкіл мемлекет болып сол елдің қорғар еді ғой, қоршар еді ғой. Дәрігері, қорғаушысы, әдеби агенті жан-жақтан бірдей қаумалап сақтар еді ғой, атын әуездетер еді ғой.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ әттең →// кейде ^уойлайсың →// біздің қоғам →// ^уосындай ұлұ тұлғаларды →// ұлұ дарындарды сатпайтын →// сатылмайтын мем^ілекеттік байлықтың ^йесебіне / қоспай-ақ қойды ғой ↓ /// ↑ қосатын болатын боса →// кекілбаеп / жалғыз қазақтың ^йемес →// жалғыз қалықтың ^йемес →// бүкүл әлемдік рұуханыйаттың бірі ^йемес →// бірегейі ^йеді ғой ↓/// ↑ әбіш ағаның / пейіште нұры шалқығай ↓/// ↑ қара шаңырағы қалды артында →// қабырғасы қайысып / қара ^уорман қалқы қалды →// шүкірлік дейтін де бар ^йекен ↓/// ↑ әбіш аға →// қоғамнан / ^уортадан / мына біз сиақты / пәнде-пақырдан геткен қателік боса →// аруағыңыз кешіргей →// жүрегіңіз кең ^йеді ғой ↓ /// ↑ пейіште нұрыңыз шалқығай ↓ ///	↑ әттең→// кейд'ойлайсың →// біздің ͡ ғоғам →// ^уосұндай ұлұ тұлғаларды →// ұлұ дарындарды сатпайтын →// сатылмайтын мем^ілекеттік байлықтың ^йесеб̊іне / қоспай-ақ ͡ қойдұғой ↓ /// ↑ қосатым͡ болатым ͡ болса →// кекілб̊аев / жалғыз ͡ ғазақтың ͡ емес →// жалғыз ͡ ғалықтың ͡ емес →// бүкүл әлемдік ^ұрұуханыйаттың бір'емес →// бірегей'едіғой↓/// әб̊іш ͡ ағаның / пейіште нұрұ шалқығай ↓ /// ↑ қара шаңырағы / қалд' артында →// қаб̊ырғасы қайысып / қар'орман / халқы ͡ ғалды →// шүкүрлүк дейтін ͡ де͡ б̊ар͡ екен ↓ /// ↑ әб̊ішаға →// қоғамнан / ^уортадан / мына ͡ б̊іс ͡ сыйақты / пенде-пақырдаң ͡ геткең͡ ғателік ͡ болса →// арұуағыңыз ͡ гешіргей →// жүрөгүңүз / кең͡ еді ͡ ғой ↓ /// ↑ пейіште ͡ нұрұңұз шалқығай ↓ ///	Әттең, кейде ойлайсың, біздің қоғам осындай ұлы тұлғаларды, ұлы дарындарды сатпайтын, сатылмайтын мемлекеттік байлықтың есебіне қоспай-ақ қойды ғой. Қосатын болатын болса, Кекілбаев жалғыз қазақтың емес, жалғыз халықтың емес, бүкіл әлемдік руханияттың бірі емес бірегейі еді ғой. Әбіш ағаның пейіште нұры шалқығай. Қара шаңырағы қалды артында, қабырғасы қайысып қара орман халқы қалды, шүкірлік дейтін де бар екен. Әбіш аға, қоғамнан, ортадан, мына біз сияқты пенде-пақырдан кеткен қателік болса, аруағыңыз кешіргей, жүрегіңіз кең еді ғой. Пейіште нұрыңыз шалқығай.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ маңғыстау мен атырау →// ^йенші бөліспеген жұрт →// бүтін көңліндей ^йеншісін бөліспеген →// білесіздер ↓/// ↑ ат^ырау ^йелі / алашта асып тұуған →// асыл тұуған / әбішінен айрылып →// қайғырыбжатыр ↓ /// ↑ қызыл тілі / таңдайын күйдірген / шешені →// әбіш ағадан айрылып →// атырау жұрты →// аза тұтыбжатыр ↓ /// ↑ атырау ^уоблысының әкімі →// бақтығожа салахатдbнұлы бастаған // үлкен делегацыйа ^уосында қатысып ^уотыр ↓ /// ↑ айналайын ^йел жұрт →// қалың ͡ ғазақ →// қабырғамыз қайысып →// алдымен →// сіздерге көңіл айтамыз ↓ ///	↑ маңғыстау мен алатау →// ^йенші ͡ б̊өлүспөген жұрт →// бүтүң͡ гөңүлүндей ^йеншісін ͡ бөлүспөген →// бір ͡ ел ↓ /// ↑ ат^ырау͡ елі →// алашта / асып тұуған →// асып тұуған / әб̊ішінен ͡ ай^ырылып→// қайғырыб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ қызыл тілі →// таңдайың ͡ гүйдүргөн / шешені →// әб̊іш ағадан ай^ырылып →// ат^ырау жұртұ →// аза тұтұб̊ ͡ жатыр ↓ /// ↑ ат^ырау ͡ об̊л^ұсұның әкімі ↑// бақтығожа салахатдійнұлұ ͡ б̊астаған →// үлкөн͡ делегасійа /^уосұнда / қатысыб̊ ͡ отұр ↓ /// ↑ айналайын ^йел-жұрт →// қалың ͡ ғазақ →// қаб̊ырғамыз ͡ ғайысып →// алдымен →// сіздерге ͡ гөңүл ͡ айтамыз ↓ ///	Маңғыстау мен Атырау- енші бөліспеген жұрт, бүтін көңіліндей еншісін бөліспеген, білесіздер. Атырау елі алашта асып туған, асыл туған Әбішінен айырылып, қайғырып жатыр. Қызыл тілі таңдайын күйдірген шешені - Әбіш ағадан айырылып, Атырау жұрты аза тұтып жатыр. Атырау облысының әкімі Бақтығожа Салахатдинұлы бастаған үлкен делегация осында қатысып отыр. Айналайын ел-жұрт, қалың қазақ, қабырғамыз қайысып, алдымен, Сіздерге көңіл айтамыз.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ мына →// алып анадан / деп жатамызғой →// кішкәнтайымыздан алматта ағаны ͡ гөріп →// мәлике жүзін көрібағаның →// айсәуледей анамыздың → // қолынан дәм таттық ↓ /// ↑ бірінде түсте ͡ гелсем →// аға ͡ да келген ^йекен →// қолында кітәп →// айсәул' әже / алдымыздан шықты ↓ /// ↑ ^йесік алдында →// ағам айақ киімін шешіп жатып →// германиадан ^йекітомдық кітәбым шықты → // деп сөйдеді ↓ /// ↑ сонда айсәул' әже / айналайын / неміс әкеңді ^уөлтіргеммен →// ^уөзіңді биікке көтерді ͡ ғой / дет ↓ /// ↑ анамыздың жүзінде бір мұң → // бір / ^іризашылық қонып / ұшұп тұрды ↓ /// тоқсаныншшылы / неміс баспасөзі жазып ^йеді →// германиада ұлұ жазушылар көп →// ғажайып эканамистер көп →// керемет филосыптар көп →// бірақ / бізде →// әбіш кекілбаев жоқ ͡ қой деп ↓ ///	↑ мына →// алыб̊ ͡ анадан деб̊ ͡ жатамыз ͡ ғой →// кішкентайымыздан алматыда / ағаны ͡ гөрүп →// мәлійке жүзүң͡ гөрүб̊ ͡ ағаның →// айсәуледей ͡ анамыздың → // қолұнан дәм͡ таттық ↓ /// ↑ бірінде / түстө͡ гелсем →// аға ͡ да / келген ͡ екен →// қолұнда / кітәп →// айсәул'әже / алдымыздан шықты ↓/// ↑ ^йесіг ͡ алдында →// ағам айақкійімін шешіб̊͡ жатып →// германыйадан / ^йекітомдұқ кітаб̊ым ͡ шықты → // деп̊ ͡ сөй ͡ деді ↓ /// ↑ сонда / айсәулө ͡ әже / айналайын / неміс әкеңд'өлтүргөммен →// ^уөзүңдү ͡ б̊ійікке ͡ гөтөрдүғой →// деді ↓ /// ↑ анамыздың жүзүндө ͡ б̊ір мұң → // бір / ^ырыйзашылық қонұп / ұшұп тұрдұ ↓ /// ↑ тоқ̊саныншы͡ жылы / неміс ͡ паспасөзү / жазыб̊ ͡ еді →// германыйада / ұлұ жазұушұлар ͡ гөп →// ғажайыб̊ ͡ экономійстер ͡ гөп →// керемет фійлософтар ͡ гөп →// бірақ / бізде →// әб̊іш ͡ кекілб̊аев / жоқ ͡ қой͡ деп ↓ ///	Мына, «алып анадан» деп жатамыз ғой, кішкентайымыздан Алматыда ағаны көріп, мәлике жүзін көріп ағаның, Айсәуледей анамыздың қолынан дәм таттық. Бірде түсте келсем, аға да келген екен, қолында кітап, Айсәуле әже алдымыздан шықты. Есік алдында ағам аяқ киімін шешіп жатып: - Германиядан екі томдық кітабым шықты,- деп сөй деді. Сонда Айсәуле әже: - Айналайын, неміс әкеңді өлтіргенмен, өзіңді биікке көтерді ғой,- деді. Анамыздың жүзінде бір мұң, бір ризашылық қонып-ұшып тұрды. 90-шы жылы неміс баспасөзі жазып еді "Германияда ұлы жазушылар көп, ғажайып экономистер көп, керемет философтар көп, бірақ бізде Әбіш Кекілбаев жоқ қой" деп.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ анау манастың мыңжылдық тойы →// қырғыз даласында ^уөтіп →// тоқ̊самбесінші жылы / алматта жалғасты ↓ /// ↑ айтматов бастаған →// үлкен делегацыйа ͡ гелд ↓ /// ↑ әбіш аға сонда / ^йестеріңізде шығар →// төгіліп байандама жасап ^йедіғой ↓ /// ↑ бішкекке ͡ ғайтып келген →// шыңғыс төреғұлұлы //^уой →// қоқый →// әбіш ͡ қой / сол бізге / манасты қырғыздарға / кері танытқандай болдығой →// танып қайттыққой →// манас пен әбішті қайтадан / деп ↓ /// ↑ мына біздің /^йегемен қазақ̊стан сиақты ↑// қырғыздың / қырғыз туысы гәзеті →// сол / әбіш ағаның байандамасын / қырғыз тіліне аударып басамыз деп →// бір апта бойы әуреленді →// ішінде ^уөзім ͡ де бармын →// бір апта аудара алмай ͡ ғойдық → // әбіш ағаның / ғажайып байандамасын ↓ ///	↑ анау манастың / мыңжылдық ͡ тойұ →// қырғыз даласынд'өтүп →// тоқ̊самбесінші͡ жылы / алматыда жалғасты ↓/// ↑ айтматов бастаған →// үлкөн делегацыйә͡ гелді ↓/// ↑ әб̊ішаға сонда /^йестеріңізде шығар →// төгүлүп / байандама жасаб̊ ͡ еді ͡ ғой ↓/// ↑ бішкекке / қайтып ͡ келген →// шыңғыс төрөғұлұлұ / ^уой / қоқұй / әб̊іш ͡ қой / сол бізге / манасты ͡ ғырғыздарға / кері ͡ танытқандай болдұ ͡ ғой →// танып ͡ қайттық ͡ қой →// манас пен әб̊ішті͡ ғайтадан / деп ↓ /// ↑ мына ͡ б̊іздің / ^йегемең ͡ ғазағстан сыйақты ↑// қырғыздың / қырғыз тұуұсұ͡ гәзеті →// сол / әб̊іш ағаның байандамасын / қырғыз тілін'аударып / басамыз деп →// бір апта ͡ б̊ойұ / әурөлөндү →// ішінде / ^уөзүм͡ де ͡ б̊армын →// бір апта / аудар'алмай ͡ ғойдұқ → // әб̊іш ағаның / ғажайып ͡ пайандамасын ↓ ///	Анау Манастың мың жылдық тойы қырғыз даласында өтіп, 95-жылы Алматыда жалғасты. Айтматов бастаған үлкен делегация келді. Әбіш аға сонда естеріңізде шығар, төгіліп баяндама жасап еді ғой. Бішкекке қайтып келген Шыңғыс Төреқұлұлы: Ой, қоқи, Әбіш... қой... сол бізге Манасты қырғыздарға кері танытқандай болды ғой, танып қайттық қой Манас пен Әбішті қайтадан,- деп. Мына біздің «Егемен Қазақстан» сияқты қырғыздың «Қырғыз туысы» газеті сол Әбіш ағаның баяндамасын қырғыз тіліне аударып басамыз деп бір апта бойы әуреленді, ішінде өзім де бармын, бір апта аудара алмай қойдық Әбіш ағаның ғажайып баяндамасын.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ міне →// сондай ^йедіғой / әбіш аға ↓ /// ↑ әбіш аға →// көңліміздің қай жыртығына / жамау болмады ↓/// ↑ әбіш аға жазушыларды →// қалам ұстағандарды → / қолда бар қай биігіне көтермеді ↓ /// ↑ әбіш аға / қоғам үшүн →// ^йел-жұрт үшүн →// ^уотан үшүн →// қандай ^уот пен суға түспет десеңішші ↓ /// ↑ ұл'аб̊ай / қадырлы басым / қайратты жасым / айқаймен ͡ гетті / амал жоқ десе →// ^уосы сөз / әбіш ағаға ͡ да тән ^йед ↓ /// ↑ әбіш ағаның тегі / бүгүн ^йемесқой →// аспаннан ішкім түскен жоқ →// жерден ішкім ұшқан жоқ →// анау →// атақты→// тайағының ұшын'ырыс іліңген →// қожаназардың тұқымы ^йедіғой → // әбіш аға ↓ /// ↑ ақ кійізді тоғайдың бойына→// жемнің бойына →// мың қаралы үй тігіп / ас берілетін→// сол уызына ͡ ғараған / тұқым ^йедіғой әбіш аға →// ал нағашы жұрты →// біреу білер →// біреу білмес →// бүкіл жоңғарианың →// қалмақтың ханы айұукенің / ^уоң тізесін басқан // қарабұқаның / туғаны ^йедіғой →// нағашы жұрты сол ^йедіғой / әбіш ағаның ↓ ///	↑ міне↓/ сондай ^йедіғой / әб̊ішаға ↓ /// ↑ әб̊ішаға →// көңүлүміздің / қай жыртығына / жамау͡ б̊олмады ↓ /// әб̊ішаға жазұушұларды →// қалам ұстағандарды → // қолда ͡ б̊ар / қай бійігіне ͡ гөтөрмөді ↓ /// ↑ әб̊ішаға / қоғам ͡ үшүн→//^йел-жұрт ͡ үшүн →// ^уотан͡ үшүн →// қандай ^уот пен сұуға түспөдү десеңішші ↓ /// ↑ұл'аб̊ ̊ай / қадірлі ͡ б̊асым/ қайратты жасым / айқаймен ͡ гетті / амал жоқ / десе→// ^уосұ͡ сөз / әб̊ішағаға ͡ да тән ^йеді ↓ /// ↑ әб̊ішағаның тегі / бүгүн ^йемесқой →// аспаннан /^йешкім ͡ түскөн͡ жоқ →// жерден →// ^йешкім ͡ ұшқ̊ан ͡ жоқ →// анау →// атақтым тайағының ͡ ұшұна / ырыс ͡ іліңген →// қожаназардың тұқұм'едіғой → // әб̊ішаға↓/// ↑ ақкійізді тоғайдың бойұна →// жемнің бойұна →// мың ͡ ғарал'үй тігіп / ас ͡ перілетін →// сол ұуұзұна ͡ ғараған / тұқұм ^йедіғой ͡ әб̊ішаға →// ал нағашы жұртұ →// біреу͡ б̊ілер →// біреу ͡ б̊ілмес →// бүкүл жоңғарыйаның →// қалмақтың ханы / айұукөнүң /^уоңтізесім ͡ басқан // қараб̊ұқаның / тұуған'еді͡ ғой →// нағашы жұртұ сол ^йедіғой / әб̊ішағаның ↓///	Міне, сондай еді ғой Әбіш аға. Әбіш аға көңіліміздің қай жыртығына жамау болмады. Әбіш аға жазушыларды, қалам ұстағандарды қолда бар қай биігіне көтермеді. Әбіш аға қоғам үшін, ел-жұрт үшін, Отан үшін, қандай от пен суға түспеді десеңізші. Ұлы Абай «Қадірлі басым, қайратты жасым айқаймен кетті, амал жоқ» десе, осы сөз Әбіш ағаға да тән еді. Әбіш ағаның тегі бүгін емес қой, аспаннан ешкім түскен, жерден ешкім ұшқан жоқ, анау атақты, таяғының ұшына ырыс ілінген Қожаназардың тұқымы еді ғой Әбіш аға. Ақ киізді тоғайдың бойына, Жемнің бойына мың қаралы үй тігіп ас берілетін сол уызына жарыған тұқым еді ғой Әбіш аға, ал нағашы жұрты, біреу білер, біреу білмес, бүкіл Жоңғарияның, қалмақтың ханы Аюкенің оң тізесін басқан Қарабұқаның туған еді ғой, нағашы жұрты сол еді ғой Әбіш ағаның.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ сондай тектіден →/ әбіш ағадай →// абыз қайдан тумасын ↑ // сондай ғажайыптан / әбіш ағадай ақылман қайдан тумасын ↑ /// ↑ әрине // ^уөкініш ͡ те жоқ ^йемес →// мем^ілекеттің мем^ілекеттігін жасаймын деп →// ^йегемен ^йелдің іргесін бекітемін деп жүргенде →// қаншама шығармалары ↑ / қаншама ғажайып туындылары ↑ / жазылмай ͡ ғалды ↓ /// ↑ үркер / ^йелең-алаң бастаған →// жеті том жассам деп / қаншама армандады ↑ // қаншама ұлы тұлғаларды ↑ // мынау / театр сахынасына алып келсем деп / армандады ↓ /// әттең дейсіз →//^йегер кекілбаев шетелде туатын боса ↑ // дамыған / кекілбаевты → // бүкіл мем^ілекет болып →// сол ^йел қорғар ^йедіғой →// қоршар ^йедіғой ↓ /// ↑ дәргері / қорғаушысы / әдеби агенті / жан жақтан бірдей қаумалап →// сақтар ^йедіғой →// атын әуездетер ^йедіғой ↓ ///	↑ сондай тектіден →// әб̊ішағадай →// аб̊ыз ͡ ғайдан тұумасын ↑ // сондай ғажайыптан / әб̊ішағадай ақылмаң ͡ ғайдан тұумасын↑ /// ↑әрійне// ^уөкүнүш͡ те / жоғ͡ ^йемес →// мем^ілекеттің / мем^ілекеттігін жасаймын деп→// ^йегемен ^йелдің іргесін ͡ бекітемін деб̊ ͡ жүргөндө ↑// қаншама шығармалары / қаншама ғажайып тұуұндұлары / жазылмай ͡ ғалды ↓ /// ↑ үркөр / ^йелең-алаң бастаған →// жетітом жассам ͡ деп / қаншама /армандады →// қаншама / ұлұ ͡ тұлғаларды →// мынау / театр ͡ сахнасына / алып ͡ келсем ͡ деп / армандады ↓/// ↑ әттең дейсіз →// ^йегер / кекілб̊аев / шетелде тұуатым͡ болса →// дамыған / кекілб̊аевты→ // бүкүл / мем^ілекет ͡ полұп →// сол ^йел / қорғар ͡ ^йедіғой→// қоршар ͡ едіғой↓/// ↑ дәргері/ қорғаушұсұ / әдеб̊ій͡ агенті /жан ͡ жақтам ͡ бірдей͡ ғаумалап →// сақтар ͡ едіғой →// атын / әуездетер ͡ еді ͡ ғой ↓ ///	Сондай тектіден Әбіш ағадай абыз қайдан тумасын, сондай ғажайыптан Әбіш ағадай ақылман қайдан тумасын. Әрине, өкініш те жоқ емес, мемлекеттің мемлекеттігін жасаймын деп, егемен елдің іргесін бекітемін деп жүргенде қаншама шығармалары, қаншама ғажайып туындылары жазылмай қалды. «Үркер», «Елең-алаң» бастаған жеті том жазсам деп қаншама армандады, қаншама ұлы тұлғаларды мынау театр сахнасына алып келсем деп армандады. Әттең дейсіз, егер Кекілбаев шетелде туатын болса дамыған, Кекілбаевты бүкіл мемлекет болып сол елдің қорғар еді ғой, қоршар еді ғой. Дәрігері, қорғаушысы, әдеби агенті жан-жақтан бірдей қаумалап сақтар еді ғой, атын әуездетер еді ғой.
Рақымжан Отарбаев	▶	↑ әттең →// кейде ^уойлайсың →// біздің қоғам →// ^уосындай ұлұ тұлғаларды →// ұлұ дарындарды сатпайтын →// сатылмайтын мем^ілекеттік байлықтың ^йесебіне / қоспай-ақ қойды ғой ↓ /// ↑ қосатын болатын боса →// кекілбаеп / жалғыз қазақтың ^йемес →// жалғыз қалықтың ^йемес →// бүкүл әлемдік рұуханыйаттың бірі ^йемес →// бірегейі ^йеді ғой ↓/// ↑ әбіш ағаның / пейіште нұры шалқығай ↓/// ↑ қара шаңырағы қалды артында →// қабырғасы қайысып / қара ^уорман қалқы қалды →// шүкірлік дейтін де бар ^йекен ↓/// ↑ әбіш аға →// қоғамнан / ^уортадан / мына біз сиақты / пәнде-пақырдан геткен қателік боса →// аруағыңыз кешіргей →// жүрегіңіз кең ^йеді ғой ↓ /// ↑ пейіште нұрыңыз шалқығай ↓ ///	↑ әттең→// кейд'ойлайсың →// біздің ͡ ғоғам →// ^уосұндай ұлұ тұлғаларды →// ұлұ дарындарды сатпайтын →// сатылмайтын мем^ілекеттік байлықтың ^йесеб̊іне / қоспай-ақ ͡ қойдұғой ↓ /// ↑ қосатым͡ болатым ͡ болса →// кекілб̊аев / жалғыз ͡ ғазақтың ͡ емес →// жалғыз ͡ ғалықтың ͡ емес →// бүкүл әлемдік ^ұрұуханыйаттың бір'емес →// бірегей'едіғой↓/// әб̊іш ͡ ағаның / пейіште нұрұ шалқығай ↓ /// ↑ қара шаңырағы / қалд' артында →// қаб̊ырғасы қайысып / қар'орман / халқы ͡ ғалды →// шүкүрлүк дейтін ͡ де͡ б̊ар͡ екен ↓ /// ↑ әб̊ішаға →// қоғамнан / ^уортадан / мына ͡ б̊іс ͡ сыйақты / пенде-пақырдаң ͡ геткең͡ ғателік ͡ болса →// арұуағыңыз ͡ гешіргей →// жүрөгүңүз / кең͡ еді ͡ ғой ↓ /// ↑ пейіште ͡ нұрұңұз шалқығай ↓ ///	Әттең, кейде ойлайсың, біздің қоғам осындай ұлы тұлғаларды, ұлы дарындарды сатпайтын, сатылмайтын мемлекеттік байлықтың есебіне қоспай-ақ қойды ғой. Қосатын болатын болса, Кекілбаев жалғыз қазақтың емес, жалғыз халықтың емес, бүкіл әлемдік руханияттың бірі емес бірегейі еді ғой. Әбіш ағаның пейіште нұры шалқығай. Қара шаңырағы қалды артында, қабырғасы қайысып қара орман халқы қалды, шүкірлік дейтін де бар екен. Әбіш аға, қоғамнан, ортадан, мына біз сияқты пенде-пақырдан кеткен қателік болса, аруағыңыз кешіргей, жүрегіңіз кең еді ғой. Пейіште нұрыңыз шалқығай.
Роза Көккөзова	▶			- Жалари жалайыр көршіміздің апамдар со кезде қалай… қыстай жүн иірген, түнімен жүн иіріп шығад. Осындай кезде әлгі жүн жіптерді, жүн жіптерді бояйды. Оны қанар деп әәәр неге, о кезде қаша дейтін, а бізде қоршап алған жоқ қой, қашаларға ілетін, алаша тоқитын. - Қаша дегенді ағаштан жасап қойған онда иә. - Ағаштан, ағаштан сонда ана жаңағы иірілген жіпті бояйды ғой. Бояғанда мынандай, мынандай қанар дейд та, бір басына барып қызыл түстінен бір … . Ол кебед, кепкеннен кейін… - Қанар деген?
Роза Көккөзова	▶			- Қанар деген жаңағы жіпті мынау былай жіпті ұрчықтан нетіпап ананы бояп ап кептіреді ғой, соны қанарлап. Енді оны битіп, ширатып алад, өненкейін өрнек өрнек құрад, алаша тоқу үшін. Оой бізді жүгіртед сонда, қандай кезең. - Үлкен бола ма размері? Кілемнің несіндей бола ма мысалы? - Осындай деші міне, иә, осындай. Сонда ана жіптерді битіп, жүгіріп жүріп ананы әр түрімен. Сонан кейін оны келтіріп алад та, өрнекке салад та, былайынан әкелед та, ал тұр тұсынан әкелед те тоқид. Өненкейін әжелер, сол көрші әжелердің сабын шылағанын да көрдім. - Сабынды иә.
Роза Көккөзова	▶			- Аха. - Қолдан иә. - Сабын шылайды. Алабота деген шөп көп өседі, о кезде огородта мынандай кәртөшке егу деген, орыстар ғана егед. - Қазақтар екпиді иә. - Қазақтар жаңағы алаботаны өртеп алад, шауып алад та, өртейд. Оның күлін жинап алад, оны қазанға салад, қайнатад. Бағана әлгі қайнап-қайнап қ айнаған жаңағы алаботаның күлін, ең соңында былай ғой, күл боп қалады ғой, уақ. Оны сақар дид, оны бөлек салып ала ма. - Сақар деген сөз иә. - Қыстайғы соғымның сүйектерін салып ап, ал, күні бойы, күні-түні қайнатад. Бетіндегі майын сылып алад та, жаңағы сақармен шылап, сабын жасайд. - Ол қатып қала ма сонда?
Роза Көккөзова	▶			- Иә, ана сүйектің майы ғой. Ал ол дәрі емес, мен соның бәрін білдім, көрдім апамнан, апамдардың. Ол кездегі әжелер қандай, самауырынға шайды қояд, көмбеге, тандырға нанды жабад, сауған сиырларының сары майын жаңағы бір-біріне тасиды. "Әй, пәленше! Кел, шәй ішеміз." Әй буын бұрқыратып ап, әңгімелерін… О кезде жозы, әңгімелерін сапылдап отырып, сары майларын салып, шып-шып терлеп отырып шәйләрін ішед. Бізге бір-бір жапырақ нанға сары майды арасын ашып, жағып, мә ғой деп, біз мәзбіз. А көрші кіре ма кәзір, берсең кіред, бермесең кірмейд. Кірмек тұрмақ “Амансыз ба?” деп ертең ерте амандаспаймыз. Менің апамдар, менің көрші апалар қандай күшті, бәрі кимешек киед, менің апам алпыс сегіз жасында қайтыс болды. - Со кезде киетін, иә?
Роза Көккөзова	▶			- Со кезде киетін. Кимешек, келіншектер битіп қойып жаңағы манағы кимешектерінің арты үшбұрыш мінеергедейін, сонысын битіп қойып тұрып, жаңағыны отырып бүйтіп өрнек тартқанда. - Алаша тоқиды, иә сонда. - Иә, сонда ана алашаныкі мынандай, мынандай, бір, бір несі. Содан бірнеше дүние нетіпап, содан кейін тігеді. - Біріктіріп. - Біріктіріп. Мен енді оның бәрін. - Киіз басушы? - Ол киіз басуды енді оны өтірік айтам, өненкейін жент жасау. Мамамның тары, бұршақ, арпа, осы үш дән. Керемет қып жуад, әлгі жуып, кептірмей қазанға қуырад. Одан оны қол диірменге тартқызады, жылқының майымен жент жасайды. Көктемде мамамның қуырма шәй деген шәйы болған. - Ол қандай?
Роза Көккөзова	▶			- Ол ұнды қуырады, ұнды қазанға қуырады, сарғыш қып қуырып алады, баяу отта қуырады. Оны сонанкейін суға салып қайнатады, оған шыжық қосад, май қосад, қойдың майын, өненкейін сәл ғана шәй қосад. Соненкейін, о кезде апиын деген, біздің көрші апамдар бір Бүбіқан апамыздікі, ата соғысқа қатысқан, мына жеріне оқ тиіп, шұңқыр, Омар ата. Сол жаңағы апиынды өсіред. - Рұқсат ете ма? - Ол енді, ол кезде міне, халықтың тазалығы, ол картоп, іі картөшкінің … ана жерде. Ертең ерте апамызбен бірге тұрамыз, ананы лезвиямен қияд, ертең ерте. Анау ағад, кешке қарай ананы неғып алад та, кемпірлер бөліп алад. - Тексермей ма ол кезде?
Роза Көккөзова	▶			- Енді о кезде тексермей, мен енді өзім көрдім оны, тексерген жоқ. Енді ол где-то жетпісінші жылдары. Ол да халықтың тазалығы, жүрек тазалығы. Бір-бірін сатып, әзір сен жаңағындай ек, сразу звонок келед немесе видеомен, кәзір ана көшедегі емес, төбеге де битіп тауып алатын болды ғой. Енді киіз басқанды көрген жоқпын. - Киіз баспады ма? - Жаңағы алашаны көрдім, жент жасауды көрдім, жаңағы қуырма шәй. Сонда әзір ойла…. - Сабын дегенді. - Иә, сабынды көрдім, жаңағы қуырма шәй деген ерекше дәмді. Ол оказывается жаңағының барлық күшті иммунитетті көтеретін, көктем кезінде ішілетін шәй екен. Мен әә, мен енді жасап көргім келеді, өйткені бала кезімдегі менің әлі есімде. Менің жолдасым да кейде маған айтад: “Ойбай, Роза, сен бесіктегіңді ғана білмейсің” деп.
Роза Көккөзова	▶			- А дәмі қандай болад? - Дәмі күшті. - Шәйға ұқсай ма енді? Шәйға ұқсамай ма. - Шәйға ұқсайд, бірақ қоймалжың дәмі керемет, керемет-керемет. - Оны сол бір көктем, сондай кезде іше ме? - Мхм, мхм. Көктемде, көктемде. Ал енді ана сүйекті қайнату дегенді, сол сабын үшін қайнататын. Ол кезде кәзіргідей керемет, кәзіргілер енді дамыған. О кезде ошақ деген міне мынандай ошақ, үстінде қазандар бар, мына жағынан бір мұржасын шығарып қояд, болды. Астына апалар кеп от жағад, қайната беред. Әлгі жаңа, ал енді былай қарасаң қазір тиктоктан бәрін көрсетіп жатыр ғой, ютубтан бәрін көрсетіп жатыр, сүйектің қалай сүйек, анау таза коллаген. Ал сен оны жаңағы сахар ашылад, сабын жасап, бес-алты апамыз бөліп алатын.
Роза Көккөзова	▶			- Кір жуама онымен? - Жуад. - Кір де жуад, беті-қолды да жуад, иә сонда. - Соненкейін, о кезде білетін шығарсың, пива разливной сатылатын, қымыз сатылатын базарларда, сонанкейін ана соляркі, керасин сатылатын он екі тиыннан. Керосиннен де дәрі жасайтын, бірақ оған мән бермедім, көрсетпеді оны. Таза керосин деген он бес теңге болатын да, жәй керосин он екі теңге болатын. - Тағы нелер болатын? Сондай қызық. Кәзір біз білмейтін. - Керосин, сол. - Емге пайдалана ма мысал? - Мхм. - Жара, бірдеңкеге? Сондай шығар енді иә, тері… - Кәзір біз оны керосин десе ұқпаймыз, авиабензин десе ұғамыз, керосин. Сонда анандай бөтелкелер, кәзір стеклянный бөтелкелермен алып келетінбіз. Он екі теңге, анау тазасы он бес теңге. Тиын, тиын.
Роза Көккөзова	▶			- Тиын, тиын, иә, о кезде. - Теңге емес, тиын. Енді сондай қызықтарды көрдік. Жәйлауға барғанда, осы көктеуде жауқазын теретін. - Жауқазын деп ана қайсысын айтад сіздерде? Үлкені ма? Или ана мактар ма? - Мак емес. - Ана үлкен болады ғой. - Сарғыш, иә, жоқ-жоқ, жоқ. Мынандай боп өсед, жауқазын былай келед, сары, қызғылт несі бар. Соны ана, оказывается оның дәнін кәзір біліп жүрмін ғой, оның кейде ананың жауқазын шыққан жерге белгі тастап кетед. Оказывается ол ана күшәлә деген кәзір қымызға қосатын. Апамдар соны… - Улы емес па?
Роза Көккөзова	▶			- Ол енді шегіне өздері, кемпірлер өздері біледі ғой. Сол ананы енді өзім білмеймін енді… Сондайларды көрдім. Сонкейін апам ол кезде “Шопандар той” деген той болады, Шәлкөдеге менің апамды киіз үйдің оюын ойғызу үшін алып кетед. Ою ойып, соны тіктіру үшін, ол кәзір де бар ғой ол. Сонанкейін керосин, сабын, сүйек қайнату, мұның бәрін көрдім. Біз кәзір енді бәрі дайын ғой. Бірақ сүйекті мен өзім денсаулығым үшін, сүйекті алып қалам да, өзіме бір ыдыс арнап қойғам, сегіз, он екі сағат қайнатам да. - Кәзір қолданасыз иә?
Роза Көккөзова	▶			- Имбирь қосам, қойдың майын, шыжықтан қосам, кішкене чәй қосам, таңдайыңда қалад. Қызық болатын. Қонаққа апамдармен бірге барып, артын о кезде жерге жаятын. Келін түсіргенді де көрдік. Тып-тыныш отыратынбыз, қазір балалар ондай емес. Өйткені біз бөлек тұрамыз, бізбен бірге барса олар жалығып кетед. А біз апаларымызбен бірге тұрдық қой, о кісілер бізді жетектеп жүрді ғой. - Жақын болад иә. - Сол күнім…
Роза Көккөзова	▶			- Осы жаққа көшіп келгем де, менің анам аяқ астынан қайтыс боп кетті. Маған сол, жеті жыл менің мамам деп жүрдім. Сомен ол қалып қалды. Магистратураны да жалғастырған жоқ, бәрі қалды. Сонымен міне, жиырма жыл бұл жерде мен мамамсыз тек еңбек еттім. Былай-былай, енді шықтым сабаққа. Семинарларда, келген тексерулерде сабақ қана бердім, былай жаңағы жұмысты, сабақ процессінде ғана пайдаландым, әріптестеріммен тәжірибе алмастым. А так менің жаңағы жұмыстарым бәрі қалып қалды.
Роза Көккөзова	▶			Негізінде тұлға қалыптастыруда Байтұрсынов пен Міржақып Дулатовтың психологиясын оқыдым мен. Ол бәрі қолжазба, архивімде қалды. Кім білед енді, ары қарай, мүмкін мені басқа, мынау кездесуіңіз менің өміріме деген өзгеріс, жаңа бастама шығар. Енді артық-кемі болса айып етпе жаным. - Жоқ, жоқ. - Ешқандай анандайсыз. - Бізге арнайы сондай… - Бір, бір, бір қоюрақ жер болды ма? - Иә, болады, жақсы, иә. Жақсы сөйлейсіз екенсіздер, енді мұғалім болғаннан кейін. - Математиканың өзін, математика…
Роза Сейілхан	▶	↑арма / құрметті ͡ көрермен → // ^йефійрде сара ͡ сөз ͡ бағдарламасы ↑ /// ↑ ^ұстұудійамыздың бүгінгі қонағы → // қазақ̊стан жазұушұлар ^уодағының мүшесі → // ақын → // жұурналійст → // қазақ̊стан ͡ ^іреспүублійкасы ͡ мәденійет ͡ čаласының үздігі → // ^ұроза ͡ сейілхан ↓/// ↑ ^ұроза ханым / қош келдіңіз ͡ біздің ^ұстұудійамызға ↓/// ↑ сіздің ұғұмыңызда / ақын деген кім ↑ ///	↑арма / құрметті ͡ гөрөрмөн → // ^йефійрде / сарасөз бағдарламасы ↑ /// ↑ ^ұстұудійамыздың бүгүңгү ͡ ғонағы → // қазағыстан жазұушұлар ͡ ^уодағының ͡ мүшөсү → // ақын / жұурналійс → // қазағыстан ͡ ^іреспүублійкасы → // мәденійет ͡ čаласының ͡ үздүгү → // ^ұроза ͡ сейілхан↓/// ↑ ^ұроза ͡ ханым / қош ͡ келдіңіз ↑ // біздің ͡ ^ұстұудійамызға↓/// ↑ сіздің ұғұмұңызда / ақын дегең ͡ гім ↑ ///	- Ар ма, құрметті көрермен, эфирде «Сара сөз» бағдарламасы. Студиямыздың бүгінгі қонағы - Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ақын, журналист, Қазақстан Республикасы Мәдениет саласының үздігі Роза Сейілхан. Роза ханым, қош келдіңіз біздің студиямызға. Сіздің ұғымыңызда, ақын деген кім?
Роза Сейілхан	▶	↑жалпы / ақын бір алла тағаладан келетін → // бір ͡ сондай / бір ͡ талант ійесі деп ͡ ^уойлайм ↓/// ↑ тылсым ͡ ғой → // бір ͡ тылсым күш ↓/// ↑сен соған бағ^ынасың ^йерік̊сіз → // соның жетегінде жүресің → // талант ійесімін деп → // ^уөзіңді сондай бір жауапкершіліг ͡ алатын болсаң → // мен ^уойлаймын → // ^уөлеңге ͡ б̊ір адалдықпен / қарау керекқой деп / ^уөнерге ↓/// ↑ ^уөйткен'ол ^уөнер ͡ ғой ↓/// ↑ сондұқтан / бір ͡ алладан келетін → // бір ͡ құб^ұлыс ͡ сыйақты↓/// ↑ жалпы / мын'ақын адамдар → // мұңға көб̊^үрег ͡ жақын ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ үлкөм ͡ бір / ^ұуақыйғаларға ͡ б̊айланысты / бір ͡ толғаныс болған кезде → // керемет ^уөлеңдер шығады ͡ ғой ͡ ^йенді ↓/// ↑ ^уол ͡ да ͡ белгілі → // бекер айтылмаған болар → // ^уөлеңнің атасы ͡ нұр → // анасы ͡ мұң ͡ деп↓///	↑жалпы / ақын / бір ͡ алла ͡ тағаладаң ͡ гелетім ͡ бір → // сондай ͡ бір → // талант ійесі ͡ деп ͡ ^уойлайм ↓/// ↑ тылсым ͡ ғой → // бір ͡ тылсым ͡гүш↓/// ↑сен соғам ͡ бағынасың ^йерік̊сіз → // сонұң жетегінде жүрөсүң → // талант ійесімін деп → // ^уөзүңдү сондай ͡ б̊ір → // жауапкершіліг ͡ алатым ͡ болсаң // мен ^уойлаймын → // ^уөлөңгө ͡б̊ір адалдықпең ͡ ғарау ͡герекқой деп → // ^уөнөргө↓/// ↑ ^уөйткөн'ол / ^уөнөр ͡ ғой↓/// ↑ сондұқтам ͡ бір алладаң ͡ гелетін → // бір ͡ ғұб̊ұлұс ͡ сыйақты↓/// ↑ жалпы / мын'ақын ͡ адамдар → // мұңға ͡гөб̊үрөг ͡ жақын деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ үлкөм ͡ бір ^ұуақыйғаларға ͡ б̊айланысты → // бір ͡ толғаныс ͡ полғаң ͡ гезде → // керемет ^уөлөңдөр шығады ͡ ғой → // ^йенді↓/// ↑ ^уол ͡ да ͡ б̊елгілі → // бекер айтылмағам ͡ болар → // ^уөлөңнүң атасы ͡ нұр → // анасы ͡ мұң ͡ деп↓///	- Жалпы, ақын бір Алла Тағаладан келетін бір, сондай бір талант иесі деп ойлайм. Тылсым ғой, бір тылсым күш. Сен соған бағынасың еріксіз, соның жетегінде жүресің. Талант иесімін деп өзіңді сондай бір жауапкершілік алатын болсаң, мен ойлаймын, өлеңге бір адалдықпен қарау керек қой деп, өнерге. Өйткені ол өнер ғой. Сондықтан бір Алладан келетін бір құбылыс сияқты. - Жалпы, мына ақын адамдар мұңға көбірек жақын деп ойлаймын. Үлкен бір уақиғаларға байланысты бір толғаныс болған кезде, керемет өлеңдер шығады ғой енді. Ол да белгілі, бекер айтылмаған болар, өлеңнің атасы - нұр, анасы - мұң деп.
Роза Сейілхан	▶	↑айтады ͡ ғой ͡ ^йенді → // ақындық жол қыйын деген сыййақты ↓/// ↑ мен ^уөзүмнің ақын болұп тұуғаныма → // шынымд'айтčам → // кейде ͡б̊ір ^уөзімді / бақытты сезінетін кездерім ͡ болады ↓/// ↑ ^уоған ^йешқ̊ашан / ^уөкүнген ͡ ^йемеспін ↓/// ↑ себебі / мен ішкі дүнүйемді → // ^уөзүмнің ішкі арпалысымды дейік → // ^уөзүмнің ішкі мұңымды → // мен қағазға түс^үремін ↓/// ↑ жеңілдеп қаласыз↓/// ↑ солгезде ^уөзүм бір ^ырахаттанып → // жеңілдеп қалам ↓/// ↑ ақындарға жалпы / псійхолог керек ^йемес / негізі ↓/// ↑ ақындарға / псійхолог керек ͡ ^йемес → // дұрұс айтасыз↓///	↑айтады ͡ ғой ^йенді → // ақындығ ͡ жол ͡ ғыйын деген сыйақты↓/// ↑ мен ^уөзүмнүң ақым ͡ болұп тұуғаныма → // шынымд'айтčам → // кейде ͡ б̊ір ͡ ^уөзүмдү → // бақытты сезінетің ͡ гездерім ͡ болады↓/// ↑ ^уоған ^йешқ̊ашан ^уөкүңгөн ͡ ^йемеспін↓/// ↑ себ̊еб̊і мен → // ішкі ͡ дүн^үйөмдү → // ^уөзүмнүң ішк'арпалысымды ͡ дейік → // ^уөзүмнүң ішкі ͡ мұңұмдұ → // мең ͡ ғағазға ͡ түсүрөмін↓/// ↑ жеңілдеп ͡ қаласыз↓/// ↑ солгезд'өзүм ͡ бір ^ырахаттанып → // жеңілдеп қалам ↓/// ↑ ақындарға жалпы → // псійхолог ͡ герег ͡ ^йемес / негізі↓/// ↑ ақындарға псійхолог ͡ герег ͡ ^йемес → // дұрұс айтасыз↓///	- Айтады ғой енді, ақындық жол қиын деген сияқты. Мен өзімнің ақын болып туғаныма шынымды айтсам, кейде бір өзімді бақытты сезінетін кездерім болады. Оған ешқашан өкінген емеспін. Себебі мен ішкі дүниемді, өзімнің ішкі арпалысымды дейік, өзімнің ішкі мұңымды мен қағазға түсіремін. -Жеңілдеп қаласыз. -Сол кезде өзім бір рахаттанып, жеңілдеп қалам. -Ақындарға жалпы психолог керек емес, негізі. -Ақындарға психолог керек емес, дұрыс айтасыз.
Роза Сейілхан	▶	↑мынау ^уөлеңді ^уөлшейтін → // ійа болмаса ақындықты бағамдайтын → // не нәрсе ↑/// ↑ мен ^уойлаймын → // ақындықт'өлшөйтүн → // бағамдайтын нәрсе → //^уол ^ұуақыт ↓/// ↑ мысалы ^ұуақыт бәрін → // ^уөз ^уорнына қойад ↓/// ↑ ^ұуақыттан ұлұ → // ^йештеңе жоқ ͡ қой↓/// ↑ ^уол мәңгілік / ^ұуақыт деген / мәңгі дүнүйе ͡ ғой ↓/// ↑ ^уол мәңгі ↓/// ↑ біз мысалы кетеміз → // ^ұуақыт қалады ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ барлығын ^йелеп ͡ ^йек̊шейтін → // ^ұуақыт ͡ деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ фальш дүнүйелер ͡ де ͡ бар → // мысалы / соның барлығын ^йелеп ͡ ^йек̊шейтін → // ^йертең таразыға салатын → // сол ^ұуақыт ↓/// ↑ сондықтан ^уөлеңді ^уөлшейтін дүнүйені мен → // ^ұуақыт деб̊ ͡ айтар ^йедім ↓/// ↑ бүгүңгү күнү / қазақ пайезійасының / жағдайы қандай ↑/// ↑ негізі бізде / ^уөзү мықты ақындар көп ͡ қой ↓/// ↑ ^уоны мен білетінім → // тіпті мынау / мемлекеттік̊ ͡ сыйлыққа ұс^ұнылып жатады ͡ ғой → // бір^інен ͡ бір'өтед'^йенді / ақындар↓///	↑мынау / ^уөлөңд'өлшөйтүн → // ійә болмаса → // ақындықты ͡ б̊ағамдайтын не ͡ нәрсе ↑/// ↑ мен ^уойлаймын → // ақындықт'өлшөйтүн →// бағамдайтын нәрсе → // ^уол ^ұуақыт↓/// ↑ мысалы / ^ұуақыт ͡ пәрін → // ^уөз ^уорнұна ͡ ғойады↓/// ↑ ^ұуақыттан ұлұ → // ^йештеңе жоқ ͡ қой ↓/// ↑ ^уол мәңгілік → // ^ұуақыт ͡ теген → // мәңгі дүн^үйө ͡ ғой↓/// ↑ ^уол мәңгі ↓/// ↑ біз мысалы ͡ гетеміз → // ^ұуақыт ͡ қалады ↓/// ↑ сондұқтан ͡ да ͡ б̊арлығын ^йелеп ͡ ^йек̊шейтін → // ^ұуақыт ͡ теп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ фәлш дүн^үйөлөрде ͡ б̊ар мысалы → // сонұң барлығын → // ^йелеп ͡ ^йек̊шейтін → // ^йертең таразыға салатын → // сол ͡ ^ұуақыт ↓/// ↑ сондұқтан / ^уөлөңд'өлшөйтүн → // дүнүйөнү мен ^ұуақыт ͡ теп ͡ айтар ͡ ^йедім↓/// ↑ бүгүңгү ͡ гүнү / қазақ пойезійасының жағдайы қандай ↑/// ↑ негізі бізде / ^уөзү мықт'ақындар көп ͡ қой ↓/// ↑ ^уонұ мем ͡ білетінім → // тіпті мынау мемлекеттік̊ ͡ сыйлыққа → // ұсұнұлып жатады ͡ ғой → // бірінем ͡ бір'өтөд'енді → // ақындар↓///	-Мынау өлеңді өлшейтін, я болмаса ақындықты бағамдайтын не нәрсе? -Мен ойлаймын, ақындықты өлшейтін, бағамдайтын нәрсе ол - уақыт. Мысалы, уақыт бәрін өз орнына қояды. Уақыттан ұлы ештеңе жоқ қой. Ол мәңгілік, уақыт деген мәңгі дүние ғой. Ол мәңгі. Біз мысалы кетеміз, уақыт қалады. Сондықтан да барлығын елеп-екшейтін уақыт деп ойлаймын. Фальш дүниелер де бар, мысалы, соның барлығын елеп-екшейтін, ертең таразыға салатын сол уақыт. Сондықтан өлеңді өлшейтін дүниені мен уақыт деп айтар едім. -Бүгінгі күні қазақ поэзиясының жағдайы қандай? Негізі, бізде өзі мықты ақындар көп қой. Оны мен білетінім, тіпті мынау Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылып жатады ғой, бірінен бірі өтеді енді ақындар.
Роза Сейілхан	▶	↑ қәзіргі пайезійаның жағдайы қалай дегенде → // мен айтар ^йедім → // қазіргі пайезійаның жағдайы → // ^уөте жақ̊сы деп / жауап беретін ^йедім↓/// ↑ ^уөйткені / ^уосы қаншам'ақындар келді ↓/// ↑ мысалы / біздің кезімізде ͡б̊ір санаулы сыйақты → // болып көр^үнетін↓/// ↑ мысалы / фарійз'оңғарсынова → // ақұштап бақтыгерейева деген сыййақты → // бір ͡ мұқағалій ͡ мақатаев деп → // бір санап /санап ͡ алып ͡ айтатын ↓/// ↑ бірақ / ^уолар ͡ бір^інен бірі ^уөткен мықты → // ^уөз кезеңінің ақындары ͡ болдұ ↓/// ↑ ^уолар / ^уөз ^ұуақытының ақындары ͡ ғой ↓/// ↑ ^уолар ^уөз^інің кезеңін жырлаған → // ^уөз дәуірін жырлаған → // және мықты жырлады ͡ деп ͡ айтұуға ͡ болады↓/// ↑ ал бірақ / кейін қарап ^уотұрсаң → // ^уөлеңге ͡ бір ^ілек келді ↓/// ↑ бір жастар ^уөте көп келді ↓/// ↑ біз ^йенді қазір / ^уорта ͡ бұуұн болдық → // біз со кісілерден кейін келдік деп ^йесептеймін → // ^йенд'өзүмүз / ^уөзімді / бізде ͡ бір жаңалығ ͡ алып ͡ келдік деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ ^уөйткені / мынау ^уөлеңге жаңа форма ͡гелді → // жаңа стійл ͡ гелді ↓/// ↑ кәдімгі / ^уөлеңді кійіндіреді ͡ ғой → // бір ͡ адам кійінеді ͡ ғой → // сол сыйақты ^уөлеңді кійіндірдік деп ͡ айтčам → // мен қателеспейтін шығармын деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ ^уөлеңге ͡ бір / жаңаша ͡ бір заманына → // ^уөзінің ^ұуақытына → // сай бір ͡ форма ͡ бердік↓///	↑ қәзіргі пойезійаның жағдайы → // қалай дегенде ↑ // мен айтар ͡ ^йедім → // қәзіргі пойезійаның жағдайы → // ^уөтө ͡ жақ̊сы деп ͡ жауап ͡ перетін ͡ ^йедім↓/// ↑ ^уөйткөнү / ^уосұ ͡ ғаншам'ақындар ͡ гелді ↓/// ↑ мысалы / біздің ͡ гезімізде → // бір ͡ санаулы сыйақты ͡б̊олұп ͡ көрүнөтін↓/// ↑ мысалы / фарійз'оңғарсынова / ақұштап ͡ пақтыгерейева деген сыйақты → // бір ͡ мұқағалій ͡ мақатаев деп → // пір ͡ санап̊ ͡ санаб̊ ͡алыб̊ ͡айтатын↓/// ↑ бірақ ^уолар ͡б̊ірінем ͡ бір'өткөм ͡ мықты → // ^уөз ͡ гезеңінің ақындары ͡ б̊олдұ ↓ /// ↑ ^уолар / ^уөз ^ұуақытының ақындары ͡ ғой↓/// ↑ ^уолар ^уөзүнүң ͡ гезеңін ͡ жырлаған → // ^уөз дәуүрүн жырлаған → // және мықты жырлады деп → //айтұуға ͡б̊олады↓/// ↑ ал бірақ кейің ͡ ғарап ͡ ^уотұрсаң → // ^уөлөңгө ͡б̊ір ^ілек ͡ келді↓/// ↑ бір ͡ жастар ^уөтө ͡ гөп ͡ келді ↓/// ↑ біз ^йенді ͡ғәзір → // ^уорта ͡б̊ұуұм ͡ болдұқ → // біс ͡ сол ͡ гісілердең ͡ гейің ͡ келдік ͡ теп ^йесептеймін → // ^йенд'өзүмүз → // ^уөзүмдү → // біз ͡ де ͡б̊ір жаңалық → // алып ͡ келдік ͡ теп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ ^уөйткөнү / мынау ^уөлөңгө → // жаңа ͡ форма ͡гелді → // жаңа стійл ͡ гелді ↓/// ↑ кәдімгі / ^уөлөңдү кійіндіреді ͡ ғой → // бір ͡ адам ͡гійінеді ͡ ғой → // сол ͡ сыйақты /^уөлөңдү ͡ гійіндірдік ͡ теб̊ ͡айтčам → // мең ͡ ғателеспейтін ͡ шығармын деп ͡ ^уойлаймын↓/// ↑ ^уөлөңгө ͡ б̊ір → // жаңаша ͡ б̊ір заманына → // ^уөзүнүң ^ұуақытына сай → // бір форма ͡ б̊ердік↓///	- Қазіргі поэзияның жағдайы қалай дегенде, мен айтар едім, қазіргі поэзияның жағдайы өте жақсы деп жауап беретін едім. Өйткені осы қаншама ақындар келді. Мысалы, біздің кезімізде бір санаулы сияқты болып көрінетін. Мысалы, Фариза Оңғарсынова, Ақұштап Бақтыгереева деген сияқты, бір Мұқағали Мақатаев деп бір санап-санап алып айтатын. Бірақ олар бірінен-бірі өткен мықты, өз кезеңінің ақындары болды. Олар өз уақытының ақындары ғой. Олар өзінің кезеңін жырлаған, өз дәуірін жырлаған және мықты жырлады деп айтуға болады. Ал, бірақ кейін қарап отырсаң, өлеңге бір лек келді. Бір жастар өте көп келді. Біз енді қазір орта буын болдық. Біз со кісілерден кейін келдік деп есептеймін енді өзіміз, өзімді, біз де бір жаңалық алып келдік деп ойлаймын. Өйткені мынау өлеңге жаңа форма келді, жаңа стиль келді. Кәдімгі өлеңді киіндіреді ғой, бір адам киінеді ғой, сол сияқты өлеңді киіндірдік деп айтсам, мен қателеспейтін шығармын деп ойлаймын. Өлеңге бір, жаңаша бір заманына, өзінің уақытына сай бір форма бердік.
Роза Сейілхан	▶	↑ бүгіңгі күннің ақындары → // ^уодаң кейіңгі келген ^ілег → // жалаң ғана сөз → // ұйқас пайдаланбайды ↓/// ↑ әр сөзүнде / үлкен бір мән мағ^ына деп ͡ т'айтпас ^йедім → // мынау ͡ берүу тәс^ілінде / сөйлемнің құрамы → // сөздүң құрамы → // ^уөтө қатты күрделенді ↓/// ↑ күрделенді ↓/// ↑ әрійне / ^уолар ^уоқыйды ͡ ғой → // бір ͡ бір^імен кездесед → // жарысад ↓/// ↑ бүгүңгү күнү / жалп'ақындар кездескең ͡ гезде → // бір ͡ бұрұн / біздің әке ͡ шешеміз ^йенді жас^ырақ болғаң ͡ гезде → // ақындар ^уөлеңдерд'оқып → // бір ^уот^ұрыста ^уотырғанда ͡ да → // бір ͡ бір^іне ^уоқ^ұушы ^йеді ͡ ғой ↓/// ↑ қазір сондай нәрсе ͡ бар ͡ ма → // жоқ ͡ па → // көп байқамайм мен ͡ ^уөзүм ↓/// ↑ бұрыңғыдай ^йемес қазір → // тіпті сол үрдүс жоғалып бар'атқан ͡ сыййақты ͡ гөр^үнеді → // маған ↓/// ↑ ^уөйткені / тіпт'өлең ^уоқый ^уоқұп берейін деп → // айт^ұуға қазір ͡ бір ^уөзүңд'ыңғайсыз сез^інесің ↓/// ↑себебі ͡ бәрі / әлеуметтік желіден ^уоқұп ͡ алады → // сенің жазған дүнүйеңді ↓/// ↑ мысалы мен ^уөз ͡ басым / ^уөлеңді жазғаң ͡ гезде → // бірден әлеуметтіг ͡ желіге жазатын / бір ͡ әдет пайда ͡ болды↓///	↑ бүгүңгү ͡ гүннүң ақындары → // ^уодаң ͡ гейіңгі ͡гелген ^ілек → // жалаң ͡ ғана сөз → // ұйқас пайдаламбайды↓/// ↑ әр сөзүнде / үлкөм ͡ бір мәм ͡ мағ^ына деп т'айтпас ͡ ^йедім → // мынау ͡ б̊ерүу тәсілінде → // сөйлөмнүң ͡ғұрамы → // сөздүң ͡ғұрамы → // ^уөтө ͡ ғатты ͡гүрдөлөнді↓/// ↑ күрдөлөнді↓/// ↑ әрійне / ^уолар ͡ ^уоқұйды ͡ ғой → // бір б̊ір^імең ͡ гездеседі → // жарысады↓/// ↑ бүгүңгү ͡ гүнү /жалп'ақындар кездескең ͡ гезде → // бір / бұрұм ͡ біздің әке ͡ шешеміз ^йенді → // жасырақ ͡полғаң ͡ гезде → // ақындар ^уөлөңдөрд'оқұп → // бір ͡ ^уотұрұст'отұрғанда ͡ да → // бір ͡ бірін'оқұушұ ͡ ^йеді ͡ ғой ↓/// ↑ қәзір сондай нәрсе ͡б̊ар ͡ ма → // жоқ ͡ па → // көп ͡ пайқамаймым ͡ мен ͡ ^уөзүм↓/// ↑ бұрұңғұдай ͡ ^йемес ͡ қәзір →// тіпті сол үрдүс → // жоғалып ͡ паражатқан сыйақты ͡гөрүнөді ͡ маған↓/// ↑ ^уөйткөнү /тіпт'өлөң ͡ ^уоқұй → // ^уоқұп ͡ перейін деб̊ ͡айтұуға → // қәзір ͡ б̊ір ͡ ^уөзүңд'ыңғайсыс ͡ сезінесің ↓/// ↑ себ̊еб̊і ͡б̊әрі / әлеумөттік желіден ͡ ^уоқұб̊ ͡алады → // сенің жазған дүн^үйөңдү↓/// ↑ мысалы мен → // ^уөз ͡б̊асым ^уөлөңдү жазғаң ͡ гезде → // бірден әлеумөттүг ͡ желіге ͡ жазатын → // бір ͡ әдет ͡ пайда ͡б̊олдұ↓///	-Бүгінгі күннің ақындары, одан кейінгі келген лек жалаң ғана сөз, ұйқас пайдаланбайды. Әр сөзінде үлкен бір мән-мағына деп те айтпас едім, мынау беру тәсілінде сөйлемнің құрамы, сөздің құрамы өте қатты күрделенді. -Күрделенді. -Әрине, олар оқиды ғой, бір-бірімен кездеседі, жарысады. Бүгінгі күні жалпы ақындар кездескен кезде, бір бұрын біздің әке-шешеміз енді жасырақ болған кезде ақындар өлеңдерді оқып, бір отырыста отырғанда да бір-біріне оқушы еді ғой. Қазір сондай нәрсе бар ма, жоқ па, көп байқамаймын мен өзім. -Бұрынғыдай емес қазір, тіпті сол үрдіс жоғалып бара атқан сияқты көрінеді маған. Өйткені, тіпті өлең оқи оқып берейін деп айтуға қазір бір өзіңді ыңғайсыз сезінесің. Себебі бәрі әлеуметтік желіден оқып алады сенің жазған дүниеңді. Мысалы, мен өз басым өлеңді жазған кезде бірден әлеуметтік желіге жазатын бір әдет пайда болды.
Роза Сейілхан	▶	↑ дұрұс ͡ қой ^йенді → // сіз заманның ағ^ымымен кележатырсыз ↓/// ↑ ^уөте дұрұс ↓/// ↑ ^уоны ͡ бірінші / қағазға түс^үрүп ͡ алып → // немесе кампійүутырға түс^үрүп ͡ алып ͡ парып → // ^уодаң ͡ гейін ^уон'^уөңдөп бір ͡ берүу ͡ жоқ ↓/// ↑ бір шедевр жазып ^уотқан сыйақтысың → // бірден жаңағ'әлеуметтік желіге саласың ↓/// ↑ ^уол ^йенді кереметқой ↓/// ↑ сіз ^уөзіңізге ^уөзіңіз демек → // ^уөте сенімдісіз ↓/// ↑ бір жағ^ынан ^уөлеңнің құд^іреті ͡ де ͡ сол↓/// ↑ мысалы / ^уөзүм жұурналыйспім ͡ мен ↓/// ↑ бізге жаңағы / айтатын ^йеді ͡ байағыда ^іредактырлар → // сен мақалаңды ͡ бергең ͡ гезде → // ^уон'оқы → // қайта ͡ қайт'оқы ↓/// ↑ ^уоқыған ͡ сайын / ^уоның кемшілігі ͡ шығады ↓/// ↑ ^уоны сен жөндейсің деп ↓/// ↑ солгезде / ^уол жаңағы / керемет мақала ͡ болұп̊ ͡ шығады ↓/// ↑ сендер ^уоқ^ұмайсыңдар → // тек бәрің бір ͡ данышпан ͡ сыйақтысыңдар↓/// ↑ жаза саласыңдар ͡ да ͡ бере саласыңдар газетке → //^уолай болмайды деп ͡ айтатын ↓/// ↑ сол ͡ сыйақты ↓/// ↑^йенд'өлеңге / ^уоның аса қажеттілігі жоқ̊ ͡ сыйақты ↓/// ↑ себебі / ^уол ^уөлең → // ^уөзү солай тұуады ↓/// ↑ мен ^уойлайм → // шын ақындарда / ^уөлең ^уөзі құй^ұлып ͡ түсед ↓/// ↑ кәдімгі / қалыпқа түскен сыйақты ↓/// ↑ түсе ͡ қалад ↓///	↑ дұрұс ͡ қой ^йенді → // сіз заманның ағымымең ͡ геле ͡ жатырсыз↓/// ↑ ^уөтө ͡ дұрұс↓/// ↑ ^уонұ ͡ б̊ірінші ͡ғағазға түсүрүб̊ ͡алып → // немесе / компүтөрге түсүрүб̊ ͡алып ͡ парып → // ^уодаң ͡ гейін ^уонұ / ^уөңдөп ͡ пір ͡ б̊ерүу жоқ↓/// ↑ бір ͡ шедевр жазып ͡ ^уотұрған сыйақтысың → // бірден / жаңағ'әлеумөттүк желіге саласың↓/// ↑ ^уол ^йенді ͡геремет ͡ қой↓/// ↑ сіз ^уөзүңүзг'өзүңүз демек → // ^уөтө ͡ сенімдісіз↓/// ↑ бір ͡ жағынан ^уөлөңнүң ͡ғұдұреті ͡ де сол ↓/// ↑ мысалы / ^уөзүм жұурналійспім ͡ мен↓/// ↑ бізге жаңағы / айтатын ^йеді ͡б̊айағыда ^іредакторлар → // сен мақалаңды ͡б̊ергең ͡ гезде → // ^уон'оқұ → // қайта ͡ ғайт'оқұ ↓/// ↑ ^уоқұған ͡ сайын → // ^уонұң ͡гемшілігі ͡ шығады↓/// ↑ ^уонұ сен жөндөйсүң ͡ деп↓/// ↑ солгезде / ^уол жаңағы → // керемет мақала ͡б̊олұп̊ ͡ шығады↓/// ↑ сендер ͡ ^уоқұмайсыңдар → // тек ͡ пәрім ͡ бір данышпан сыйақтысыңдар↓/// ↑ жаза саласыңдар ͡ да → // бере ͡ саласыңдар гәзетке → // ^уолай болмайды деб̊ ͡айтатын ↓/// ↑ сол ͡ сыйақты↓/// ↑ ^йенд'өлөңгө → // ^уонұң аса ͡ ғәжеттілігі ͡ жоқ̊ ͡ сыйақты↓/// ↑ себ̊еб̊'ол ͡ ^уөлөң → // ^уөзү солай тұуады↓/// ↑ мен ^уойлаймын → // шын ақындарда ^уөлөң ^уөзү ͡ ғұйұлұп ͡ түсөдү ↓/// ↑ кәдімгі ͡ғалыпқа түскөн ͡ сыйақты↓/// ↑ түсө ͡ ғалады↓///	-Дұрыс қой енді, сіз заманның ағымымен келе жатырсыз. Өте дұрыс. -Оны бірінші қағазға түсіріп алып немесе компьютерге түсіріп алып барып, одан кейін оны өңдеп бір беру жоқ. Бір шедевр жазып отқан сияқтысың, бірден жаңағы әлеуметтік желіге саласың. -Ол енді керемет қой. Сіз өзіңізге өзіңіз демек, өте сенімдісіз. -Бір жағынан өлеңнің құдіреті де сол. Мысалы, өзім журналиспін мен. Бізге, жаңағы, айтатын еді баяғыда редакторлар «сен мақалаңды берген кезде оны оқы, қайта-қайта оқы. Оқыған сайын оның кемшілігі шығады. Оны сен жөндейсің» деп. «Сол кезде ол жаңағы керемет мақала болып шығады. Сендер оқымайсыңдар, тек бәрің бір данышпан сияқтысыңдар. Жаза саласыңдар да бере саласыңдар газетке, олай болмайды» деп айтатын. Сол сияқты. Енді өлеңге оның аса қажеттілігі жоқ сияқты. Себебі ол өлең өзі солай туады. Мен ойлайм, шын ақындарда өлең өзі құйылып түседі. Кәдімгі қалыпқа түскен сияқты. Түсе қалад.
Роза Сейілхан	▶	↑ сіздің / бір ͡ ^уөлеңіңізд'оқып бергім ͡ келед ↓/// ↑ ^уөмір сүрүп ͡ жүрмүз ͡ ғой → // жалғаншылап / қайран төзүм → // бәр^ін'алған шыдап↓/// ↑ үйге жетем / кешқ̊ұрұм жұмұстан соң → // тыныштықты шын тілеп → // талмаусырап↓/// ↑ қандай керемет↓/// ↑ сіз ^уос'өлең арқылы → // әйелдің тағдырын көрсетүп ^уотырсыз ↓/// ↑ ал ^йенді мынау → // шығармашыл адам ^іретінде → // адам үнөмі ͡ бір ^уоған жаңа ійдейә → // болмаса жаңа тақ^ырып → // болмаса ақынның ^уөзінде ͡ де → // б̊ір қозғаушы күш болұу ͡герекқой → // ішінде ^уөлең жазұу үшүн / ійә↓/// ↑ үнемі ^уондай күш → // ійә ͡ б̊олмаса ^уондай құд^ірет бола ͡ бермейді ↓/// ↑ мен міне бүгүн жазамын → // себебі ͡ бүгүн жазғым келіп тұр десең → // ^уол ^уөлең келмеуү мүмкүн ↓/// ↑ кей ͡ гездері ақындар ͡ да /жазұушылар сыйақты көп ͡ ізденісте жүред ↓/// ↑ мына ͡ бүгүңгү тілмен айтқанда → // мына күйүп кетүу ^уорышша айтқанда → // выгарание дейді ͡ ғой ^йенді → // сөйтүп / мын'ішің бос боп қалады ↓/// ↑ сонұ қалай толтырасыз ↑ /// ↑ ^уондай кездер ͡ бола ͡ ма ↑ /// ↑^уондай кездер ͡ болып тұрады → // ^уөте көп болып тұрады → // бір құлазып ↓/// ↑ жалпы мын'ақын адамдар / тез құлазығыш → // күйрегіш келемізғой ^йенді ↓/// ↑ жүрегіміз нәзік → // сондай көп ͡ анандай бір дүнүйелерді → // бір соны жүрекке ͡ бірден қабылдау → // сол жағ^ынан ^йенді қыйналасың ↓/// ↑ шын мәнінде / кәдімгідей жүрекке салмақ ^уоның барлығы → // ^йенд'оны ^уөзүң ͡ ғана ͡ түс^үнесің↓///	↑ сіздің бір ͡ ^уөлөңүңізді → // ^уоқұп ͡ пергім ͡геледі↓/// ↑ ^уөмүр сүрүб̊ ͡ жүрмүз ͡ ғой → // жалғаншылап → // ↑ қайран төзүм → // бәрін'алған шыдап↓/// ↑ үйгө жетем → // кешқ̊ұрұм жұмұстан ͡ соң → // ↑ тыныштықты шын тілеп → // талмаусұрап↓/// ↑ қандай ͡ геремет↓/// ↑ сіз ^уос'өлөң ͡ арқылы → // әйелдің тағдырың ͡ гөрсөтүп ͡ ^уотұрсұз↓/// ↑ ал ^йенді ͡ мынау → // шығармашыл адам ͡ ^іретінде → // адам үнөмү ͡ б̊ір / ^уоған жаңа ійдейа ͡ б̊олмаса ↑ // жаңа тақырып ͡ полмаса ↑ // ақынның ^уөзүндө ͡ де → // бір ͡ ғозғаушұ ͡гүш болұу ͡герек ͡ қой ͡ ішінде → // ^уөлөң жазұу ͡ үшүн → // ійә↓/// ↑ үнөм'ондай ͡ гүш → // ійә ͡б̊олмаса → // ^уондай ͡ ғұдұрет ͡ пола ͡б̊ермейді↓/// ↑ мем ͡ міне / бүгүн ͡ жазамын → // себ̊еб̊і ͡б̊үгүн жазғым ͡геліп тұр ͡ десең ↑ // ^уол ^уөлөң ͡ гелмеуү ͡ мүмкүн↓/// ↑ кей ͡ гездері / ақындар ͡ да ͡ жазұушұлар сыйақты → // көб̊ ͡ізденісте жүрөдү↓/// ↑ мына ͡б̊үгүңгү тілмен айтқанда → // мына ͡гүйүп ͡ кетүу → // ^уорұшш'айтқанда выгорание дейді ͡ ғой ^йенді → // сөйтүп / мын'ішің → // бос ͡поп ͡ қалады↓/// ↑ сонұ ͡ ғалай ͡ толтұрасыз↑ /// ↑ ^уондай ͡ гездер ͡б̊ола ͡ ма↑ /// ↑^уондай ͡ гездер ͡б̊олұп ͡ тұрады → // ^уөтө ͡ гөп ͡ полұп ͡ тұрады → // бір ͡ ғұлазып↓/// ↑ жалпы / мын'ақын ͡ адамдар → // тез ͡ ғұлазығыш → // күйрөгүш келеміз ͡ ғой ^йенді↓/// ↑ жүрөгүміз нәзік сондай → // көб̊ ͡анандай ͡ бір ͡ дүн^үйөлөрді → // бір / сонұ жүрөккө ͡б̊ірдең ͡ ғаб̊ылдау → // сол жағынан ^йенді ͡ғыйналасың↓/// ↑ шын мәнінде / кәдімгідей жүрөккө салмақ ^уонұң барлығы → // ^йенд'он'өзүң ͡ ғана түсүнөсің↓///	-Сіздің бір өлеңіңізді оқып бергім келеді. "Өмір сүріп жүрміз ғой жалғаншылап, Қайран төзім бәріне алған шыдап. Үйге жетем кешқұрым жұмыстан соң, Тыныштықты шын тілеп, талмаусырап." Қандай керемет! Сіз осы өлең арқылы әйелдің тағдырын көрсетіп отырсыз. Ал енді мынау шығармашыл адам ретінде адам үнемі бір оған жаңа идея, болмаса жаңа тақырып, болмаса ақынның өзінде де бір қозғаушы күш болу керек қой ішінде өлең жазу үшін, иә. Үнемі ондай күш, иә болмаса ондай құдірет бола бермейді. Мен міне, бүгін жазамын, себебі бүгін жазғым келіп тұр десең, ол өлең келмеуі мүмкін. Кей кездері ақындар да жазушылар сияқты көп ізденісте жүреді. Мына бүгінгі тілмен айтқанда, мына күйіп кету, орысша айтқанда, «выгорание» дейді ғой енді, сөйтіп мына ішің бос боп қалады. Соны қалай толтырасыз? Ондай кездер бола ма? -Ондай кездер болып тұрады, өте көп болып тұрады, бір құлазып. Жалпы мына ақын адамдар тез құлазығыш, күйрегіш келеміз ғой енді. Жүрегіміз нәзік, сондай көп анандай бір дүниелерді, бір, соны жүрекке бірден қабылдау, сол жағынан енді қиналасың. Шын мәнінде, кәдімгідей жүрекке салмақ оның барлығы, енді оны өзің ғана түсінесің.
Роза Сейілхан	▶	↑ ^уондай ͡ гездері / не істейсіз ↑ // үндемей → // мүлдем жоламай → // қаламды қолғ'алмай → // сөйтүп қаласыз ͡ ба ↑///↑ ^уондай ͡ гезде керісінше → // ^уөлең жаз^ұуға тырысамын ↓/// ↑ сол ^йемоциамды → // сол ішкі ^йенергиамды → // шығарғым ͡ гелед ↓/// ↑ менің ^йесімде жоқ → // біздің қай мықты жаз^ұушымыздың айтқанын → // ^уос'ұмұтпасам → // мұхтар мағауин ͡ ғой ͡ деймін ͡ айтқаны ↓/// ↑ мына жаз^ұуш'үстөлүне / ^уот^ұрұп ͡ келіп ͡ жазған кезде → // күнделікті жазғысы келсе ͡ де → // келмесе ͡ де → // жұмұс үстөлүн'отырған кезде → // бұл кәдімгі әншілер / ^уөз^үнің мына тамақтағы желбезектерін → // жаңағы / ^іретке келтірген сыйақты → // ійа болмаса / үлкен бір ^ыспортш̆ылар күнделікті жаттығұуға ͡ шыққан ͡ сыйақты → // солай болған кезде /жаз^ұушылығың ары қарай дамый береді ↓/// ↑ ал ақындарда / ^уол қажет ͡ па ақындарға / жоқ ͡ па ↑ /// ↑ мысалы / күндөлүкті үстөл → // жұмұс үстөлүн'от^ырып → // қолға қаламд'алып → // қағазға жазұу ↑ /// ↑ күнделікт'от^ұрұп ͡ жазатым ͡ болсам → // шынайы дүнүйелер көп̊ ͡ шығады деп ͡ айт'алмаймын ↓/// ↑ ^уол ^уөзү ͡ бір келгең ͡ гезде → // жаңағы қысады ͡ ғой → // шаб̊ыт деп ͡ айтады ͡ ғой → // ^йенді бір ͡ ^уөзүң бір жазғың келед → // ұйқұң ͡ гелмейд ↓/// ↑ бас^ыңа сантүрлү ^уойлар ͡ гелед → // тіпті / жаңағы шұумақтар кетед кәдімгідей ↓/// ↑ солгезде / қой мынаны тұрұп түсүрүу ͡герек деген → // ^уой ͡ геледі ↓/// ↑ содан тұрасың ↓/// ↑ әс^іресе ақындардың көбүсү / мына түндө жазадығ ͡ ой ͡ ^уөлөңдү↓/// ↑ таң ата↓/// ↑ ^уөйткенү / маған ^уосы түн тыныштығ'ұнайды деген → // ^уөлеңім бар ↓/// ↑ сонда шын мәнінде → // ^йештеңеге мән бермейсің ↓/// ↑ тыныштық / түн / бәрі ұйқұда ↓/// ↑ сен ғана / сосұн / ^уөлең ғана↓///	↑ ^уондай ͡ гездері н'істейсіз ↑ // үндөмөй → // мүлдөм жоламай → // қаламды ͡ ғолғ'алмай → // сөйтүп қаласыз ͡ б̊а ↑///↑ ^уондай ͡ гезде ͡ герісінше → // ^уөлөң жазұуға тырысамын↓/// ↑ сол ^йемоційамды → // сол ішкі ^йенергійамды шығарғым ͡геледі↓/// ↑ менің ^йесімде ͡ жоқ → // біздің ͡ғай мықты жазұушұмұздұң айтқанын → // ^уос' ұмұтпасам → // мұхтар мағауійң ͡ ғой ͡ деймін айтқаны ↓/// ↑ мына жазұуш'үстөлүн'отұрұп келіб̊ ͡ жазғаң ͡ гезде → // күндөлүкті жазғысы ͡гелсе ͡ де → // келмесе ͡ де → // жұмұс үстөлүн'отұрғаң ͡ гезде → // бұл ͡ гәдімг'әншілер ^уөзүнүң мына тамақтағы желб̊езектерін → // жаңағы ^іретке ͡гелтірген ͡ сыйақты → // ійә ͡ б̊олмаса ↑ // үлкөм ͡ бір спортш̆ұлар / күндөлүкті жаттығұуға шыққан ͡ сыйақты → // солай ͡ б̊олғаң ͡ гезде → // жазұушұлұғұң арығарай дамый ͡ б̊ереді↓/// ↑ ал ақындарда / ^уол ͡ ғажет ͡ пе / ақындарға → // жоқ ͡ па ↑ /// ↑ мысалы / күндөлүкт'үстөл → // жұмұс үстөлүн'отұрұп → // қолға ͡ғаламд'алып → // қағазға жазұу ↑ /// ↑ күндөлүкт'отұрұб̊ ͡ жазатым ͡ болсам → // шынайы дүн^үйөлөр ͡гөп̊ ͡ шығады деб̊ ͡айт'алмаймын ↓/// ↑ ^уол / ^уөзү ͡б̊ір ͡гелгең ͡ гезде → // жаңағы ͡ ғысады ͡ ғой → // шаб̊ыт ͡ теб̊ ͡айтады ͡ ғой → // ^йенді ͡ б̊ір / ^уөзүң бір жазғың ͡геледі → // ұйқұң ͡гелмейді↓/// ↑ басыңа сантүрл'ойлар ͡геледі → // тіпті жаңағы / шұумақтар ͡гетеді ͡гәдімгідей↓/// ↑ солгезде / қой мынаны / тұрұп түсүрүу ͡ герек ͡ теген → // ^уой ͡ геледі ↓/// ↑ содан ͡ тұрасың ↓/// ↑ әсірес'ақындардың ͡ гөб̊үсү → // мына түндө жазады ͡ ғой ^уөлөңдү ↓/// ↑ таң ͡ ата ↓/// ↑ ^уөйткөнү / маған ^уосұ түн тыныштығ'ұнайды ͡ деген ^уөлөңүм ͡ бар↓/// ↑ сонда шын ͡ мәнінде / ^йештеңеге мәм ͡ бермейсің↓/// ↑ тыныштық / түн / бәр'ұйқұда ↓/// ↑ сең ͡ ғана / сосұн ^уөлөң ͡ ғана↓///	-Ондай кездері не істейсіз үндемей, мүлдем жоламай, қаламды қолға алмай, сөйтіп қаласыз ба? -Ондай кезде, керісінше, өлең жазуға тырысамын. Сол эмоциямды, сол ішкі энергиямды шығарғым келеді. -Менің есімде жоқ, біздің қай мықты жазушымыздың айтқанын, осы ұмытпасам, Мұхтар Мағауин ғой деймін айтқаны. Мына жазушы үстеліне отырып келіп жазған кезде, күнделікті жазғысы келсе де, келмесе де, жұмыс үстеліне отырған кезде, бұл кәдімгі әншілер өзінің мына тамақтағы желбезектерін, жаңағы, ретке келтірген сияқты, я болмаса, үлкен бір спортшылар күнделікті жаттығуға шыққан сияқты, солай болған кезде жазушылығың ары қарай дами береді. Ал ақындарда, ол қажет па ақындарға, жоқ па? Мысалы, күнделікті үстел, жұмыс үстеліне отырып, қолға қаламды алып, қағазға жазу? -Күнделікті отырып жазатын болсам, шынайы дүниелер көп шығады деп айта алмаймын. Ол өзі бір келген кезде, жаңағы, қысады ғой, шабыт деп айтады ғой енді. Бір өзің бір жазғың келеді, ұйқың келмейді. Басыңа сан түрлі ойлар келеді, тіпті жаңағы шумақтар кетеді кәдімгідей. Сол кезде қой, мынаны тұрып түсіру керек деген ой келеді. Содан тұрасың. Әсіресе ақындардың көбісі мына түнде жазады ғой өлеңді. -Таң ата. -Өйткені «Маған осы түн тыныштығы ұнайды» деген өлеңім бар. Сонда, шын мәнінде, ештеңеге мән бермейсің. Тыныштық, түн, бәрі ұйқыда. Сен ғана, сосын өлең ғана.
Роза Сейілхан	▶	↑ мынау әлем ͡ әдебійетіндегі → // әс^іресе менің түс^үнүгімде → // психалогиалық тұрғұдағы / түрл'адам жан^ының ійірімдері / бүгүңгү күнү → // адам қазір ^уөзүне үң^үлетін болдұ ͡ ғой → // қатт'үңүледі ͡ ғой ↓/// ↑ заман сондай болып кетті ͡ ғой ↓///↑ сосұн / ^уон'әлеммен / космоспен байланыстырып → // қарапайым ^уөмүрдү / қабылдау көзқарас'өзгерді → // бүгүңгү ͡ күнү ↓/// ↑ сондұқтан / ақындардың бүгүңгү ͡ күнү жаз^ұушұларымыздың ͡ да → // шығармаларында мына космос / әлем / сана деген → // бір ͡ жаңа / бір ͡ белең ͡ алып → // басқа ͡ бір сатыға көтеріліп ͡ атқандай болады ͡ маған ↓///	↑ мына'әлем ͡ әдеб̊ійетіндегі → // әс^іресе менің түсүнүгімде → // псійхологійалық тұрғұдағы → // түрл'адам жанының ійірімдері бүгүңгү ͡ гүнү → // адам қәзір ^уөзүн'үңүлөтім ͡ болдұ ͡ ғой → // қатт'үңүледі ͡ ғой↓/// ↑ заман сондай ͡ б̊олұп ͡ кетті ͡ ғой ↓/// ↑ сосұн ^уон'әлеммен → // космоспем ͡ байланыстырып → // қарапайым ͡ ^уөмүрдү ͡ ғаб̊ылдау ͡гөзқарас'өзгөрдү → // бүгүңгү ͡ гүнү↓/// ↑ сондұқтан ақындардың → // бүгүңгү ͡ гүнү жазұушұларымыздың ͡ да шығармаларында → // мына ͡госмос / әлем / сана дегем ͡ бір жаңа ͡б̊ір ͡б̊елең алып → // басқа ͡б̊ір сатыға ͡гөтөрүліп ͡ жатқандай ͡ б̊олады маған↓///	- Мынау әлем әдебиетіндегі, әсіресе менің түсінігімде, психологиялық тұрғыдағы түрлі адам жанының иірімдері бүгінгі күні, адам қазір өзіне үңілетін болды ғой, қатты үңіледі ғой. Заман сондай болып кетті ғой. Сосын оны әлеммен, космоспен байланыстырып, қарапайым өмірді қабылдау көзқарасы өзгерді бүгінгі күні. Сондықтан ақындардың, бүгінгі күні жазушыларымыздың да шығармаларында мына космос, әлем, сана деген бір жаңа бір белең алып, басқа бір сатыға көтеріліп атқандай болады маған.
Роза Сейілхан	▶	↑ дұрұс айтасыз ↓/// ↑ жалпы / ^уоның бір кемшілік тұстары ͡ да ͡ б̊ар↓/// ↑ марқұм аманқан ͡ әлім ͡ ағамыз / сол айтатын → // сен қайда ͡ бір аспаный дүнүйелерге кетіп ͡ қалды → // қазір жастар деп ͡ айтады ͡ да → // космосқа ͡ гетіп қалды деп ↓/// ↑ ^уөлең деген түс^үнүкті ͡ болұу ͡герек ^уоқырмаңға ͡ дейді → // анық болұу ͡ герек → // таза жазылұу ͡ герек → // мөлдіреп тұрұу ͡ герек ͡ деп ↓/// ↑ сол кіс^інің айтқаны ͡ бар → // сондұқтанда менде ^уойлаймын → // кейде ͡ бір ͡ бар ͡ ғой → // бір артығ ͡ дүнүйе жасаймын ͡ деп ↓/// ↑ артық қыламын деп / тыртық қылып ↓/// ↑ артық қыламын ͡ деп → // тыртық қылып ͡ атқан ͡ да → // жағдайлар ͡ бар↓/// ↑ ^уонұ ͡ д'айтұу ͡ керек ↓/// ↑ тіпті / сондай ақындар көбейіп ͡ те ͡гетті ↓/// ↑ бір ^уол / ^йеліктеушілік ͡ па ͡ деп ͡ т'ойлаймын↓///	↑ дұрұс айтасыз↓/// ↑ жалпы / ^уонұң бір ͡гемшілік тұстары ͡ да ͡б̊ар↓/// ↑ марқұм амаңқан ͡ әлім ͡ ағамыз → // сол айтатын → // сең ͡ ғайда ͡б̊ір аспаній дүн^үйөлөрге ͡гетіп ͡ қалды → // қәзір жастар деб̊ ͡айтады ͡ да ↑// космосқа ͡гетіп ͡ қалды деп↓/// ↑ ^уөлөң деген → // түсүнүкті ͡б̊олұу ͡герек ^уоқұрмаңға ͡ дейді → // анық ͡полұу ͡герек → // таза жазылұу ͡герек → // мөлдүрөп ͡ тұрұу ͡герек ͡ теп↓/// ↑ солгісінің айтқаны ͡б̊ар → // сондұқтан ͡ да / мен ͡ д'ойлаймын → // кейде ͡б̊ір ͡б̊ар ͡ ғой → // бір артығ ͡дүн^үйө жасаймын деп↓/// ↑ артық ͡ қыламын ͡ деп тыртық қылып↓/// ↑ артық қыламын деп → // тыртық ͡ қылыб̊ ͡атқан ͡ да → // жағдайлар ͡ б̊ар↓/// ↑ ^уонұ ͡ д'айтұу ͡ герек↓/// ↑ тіпті сондай ақындар // көб̊өйүп ͡ те ͡гетті↓/// ↑ бір ͡ ^уол ^йеліктеушүлүк ͡ пе / деп ͡ т'ойлаймын↓///	- Дұрыс айтасыз. Жалпы оның бір кемшілік тұстары да бар. Марқұм Аманхан Әлім ағамыз сол айтатын, "сен қайда бір аспани дүниелерге кетіп қалды қазір жастар" деп айтады да, "космосқа кетіп қалды" деп. "Өлең деген түсінікті болу керек оқырманға" дейді, "анық болу керек, таза жазылу керек, мөлдіреп тұру керек" деп. Сол кісінің айтқаны бар, сондықтан да мен де ойлаймын, кейде бір бар ғой, бір артық дүние жасаймын деп - Артық қыламын деп тыртық қылып... - Артық қыламын деп тыртық қылып атқан да жағдайлар бар. Оны да айту керек. Тіпті сондай ақындар көбейіп те кетті. Бір ол еліктеушілік па деп те ойлаймын.
Роза Сейілхан	▶	↑ жалпы / мынау ^уөнеркәсіп → // технійка → // бійзнес ͡ саласында → // көп ͡ ауұс ͡ түйүстөр ͡ болұп ͡ жатады → // нешетүрлү форұумдар / ^уөтүп ͡ жатады↓/// ↑ ал ^йенді мәденійет → // қолөнер шебері → // әдебійет → // мұузыка саласындағы адамдардың → // бір ауұс түйүсүн көрмейміз ↓/// ↑ бізге / ^уосындай нәрсе / керек̊ ͡ сыйақты↓/// ↑ себебі / ^уортақ ійдейа → // тақ^ырыптар → // бір^іне ͡ бірі / бір ͡ гүш ͡ беретіндей → // ықпал ^йететіндей → // тұстары ͡ болады ͡ ғой ↓/// ↑ бөлек ͡ бөлек боп ͡ кеткен сыйақты ↓/// ↑ бір ^уөзү бір / бір ͡ бес ͡ алт'адам ^уөздері жыйналады → // бір ͡ ^уон шақт'адам / ^уөздері жыйналады деген → // бір ͡ ^уортағ ͡ дүнүйе жоқ̊ ͡ сыйақты ͡ болұп ͡ қалды ↓/// ↑ жаңағы сіз айтып ^уотұрғандай дүнүйе → // нег'екенім ͡ білмеймін → // соған ^уөзүм ͡ де ͡ таңғаламын ↓/// ↑ бұрұн мысалы / барлығы ͡ д'ашық ͡ айтылатын → // кештер ͡ болатын / жаңағы сіз айтып ͡ ^уотұрғандай ↓/// ↑ мысалы / жазұушылар ^уодағында → // кештерде бір → // адамдардың бәрі ͡ қазір асығыс ͡ қой ↓/// ↑ ^йешкім бір ͡ бір^імен бір ͡ ^ұуақытын → // артық ͡ ^ұуақытын → // ^уөткізгісі ͡ келмейтін ͡ сыйақты көр^інеді↓///	↑ жалпы мынау / ^уөнөркәсіп / технійка / бійзнес ͡ саласында → // көб̊ ͡ауұс ͡ түйүстөр ͡б̊олұб̊ ͡ жатады → // нешетүрлү форұумдар ͡ ^уөтүб̊ ͡ жатады↓/// ↑ ал ^йенді мәденійет/ қолөнөр ͡ шеб̊ері / әдеб̊ійет /мұузұка саласындағ'адамдардың → // бір ͡ ауұс ͡ түйүсүң ͡ гөрмөймүз↓/// ↑ бізг'осұндай нәрсе ͡герек̊ ͡ сыйақты↓/// ↑ себ̊еб̊і / ^уортағ ͡ ійдейа → // тақырыптар ͡б̊іріне ͡б̊ірі → // біргүш ͡ перетіндей → // ықпал ͡ ^йететіндей → // тұстары ͡б̊олады ͡ ғой↓/// ↑ бөлөк ͡ пөлөк ͡ поп кеткен ͡ сыйақты↓/// ↑ бір ͡ ^уөзү ͡б̊ір → // бір ͡ б̊ес алт'адам ^уөздөрү жыйналады → // бір ͡ ^уон шақт'адам → // ^уөздөрү жыйналады ͡ деген → // бір ^уортағ ͡дүн^үйө жоқ̊ ͡ сыйақты ͡б̊олұп ͡ қалды↓/// ↑ жаңағы / сіз айтып ͡ ^уотұрғандай дүн^үйө → // неге ^йекенім ͡ білмеймін → // соған ^уөзүм ͡ де таңғаламын↓/// ↑ бұрұн мысалы / барлығы ͡ д'ашығ ͡ айтылатын → // кештер ͡б̊олатын / жаңағы сіз айтып ͡ ^уотұрғандай ↓ /// ↑ мысалы / жазұушұлар ͡ ^уодағында ͡гештер ͡ де → // бір адамдардың бәрі ͡ қәзір асығыс ͡ қой ↓ /// ↑ ^йешкім бір ͡ б̊ірмемен / бір ͡ ^ұуақытын → // артығ ͡ ^ұуақытын ^уөткүзгүсі ͡ гелмейтін сыйақты ͡гөрүнөді↓///	- Жалпы мынау өнеркәсіп, техника, бизнес саласында көп ауыс-түйістер болып жатады, неше түрлі форумдар өтіп жатады. Ал енді мәдениет, қолөнер шебері, әдебиет, музыка саласындағы адамдардың бір ауыс-түйісін көрмейміз. Бізге осындай нәрсе керек сияқты. Себебі ортақ идея, тақырыптар біріне бірі бір күш беретіндей, ықпал ететіндей тұстары болады ғой. - Бөлек-бөлек боп кеткен сияқты. Бір өзі бір, бір бес-алты адам өздері жиналады, бір он шақты адам өздері жиналады деген, бір ортақ дүние жоқ сияқты болып қалды. Жаңағы сіз айтып отырғандай дүние, неге екенін білмеймін, соған өзім де таңғаламын. Бұрын мысалы, барлығы да ашық айтылатын, кештер болатын жаңағы сіз айтып отырғандай. Мысалы, Жазушылар одағында кештер де, бір адамдардың бәрі қазір асығыс қой. Ешкім бір-бірімен бір уақытын, артық уақытын өткізгісі келмейтін сияқты көрінеді.
Роза Сейілхан	▶	↑ мынау ͡ бізге / ^ұрұуханійат ͡ čаласында → // бір ͡ үлкен ^уортақ ͡ пір ійдейа ͡ керек ↓/// ↑ ^уол ійдейа / мүмкүн ͡ ^йенді мемлекеттің тұуын / ұстап ͡ жүрүу ͡ ған'емес → // мынау шығармашылықта жүрген адамдардың → // біріне ͡ бірі жаңағы / жақ̊сы ͡ көң^ілі → // тыңдаған ͡ шығармасы → // ^уоқұған ͡ дүнүйесі → // сонұмен / бір ͡ бірімен алмасып ͡ жатčа ↑// сол ͡ ғанійбет ͡ қой ↓/// ↑ мен соны / айтқым ͡ келеді ↓ /// ↑ ^йенді ^уөзүңүз жақ̊сы ͡ білесіз ͡ ғой → // шетелде / әс^іресе / ^уон ͡ тоғұжжүзүнш'онсегүзүншү ғасырларда → // ^йеуропада → // ^іресейде → // мықты салондар ͡ болатын → // ақындар жыйналатын → // мысалы / бір ͡ бір^іне шығармаларын ͡ ^уоқұйтұн ↓/// ↑ сол ^уөз'үлкөн / бір ͡ салондар ͡ болдұ ͡ ғой↓///	↑ мынау ͡б̊ізге ^ұрұуханійат ͡ čаласында → // бір ͡ үлкөн ^уортақ ͡ пір ійдейа ͡ герек↓/// ↑ ^уол ійдейа мүмкүн → // ^йенді мем^ілекеттің тұуұн ұстаб̊ ͡ жүрүу ͡ ған'емес → // мынау шығармашылықта жүргөн адамдардың → // біріне ͡ б̊ірі жаңағы → // жақ̊сы ͡гөңүлү / тыңдаған шығармасы / ^уоқұған дүн^үйөсү → // сонұмем ͡ бір ͡ б̊ірімен алмасыб̊ ͡ жатčа↑ // сол ͡ ғәнійб̊ет ͡ қой↓/// ↑ мен сон'айтқым ͡ геледі↓/// ↑ ^йенді / ^уөзүңүж ͡ жақ̊сы ͡б̊ілесіз ͡ ғой → // шетелде / әс^іресе / ^уонтоғұзұнш'онсегізінші ғасырларда → // ^йеуропада / ^іресейде мықты салондар ͡ б̊олатын → // ақындар жыйналатын → // мысалы/ бір ͡ б̊іріне шығармаларын ͡ ^уоқұйтұн↓/// ↑ сол ^уөз'үлкөм ͡ бір салондар ͡б̊олдұ ͡ ғой↓/// //	- Мынау бізге руханият саласында бір үлкен ортақ бір идея керек. Ол идея мүмкін енді мемлекеттің туын ұстап жүру ғана емес, мынау шығармашылықта жүрген адамдардың біріне бірі, жаңағы, жақсы көңілі, тыңдаған шығармасы, оқыған дүниесі, сонымен бір-бірімен алмасып жатса, сол ғанибет қой. Мен соны айтқым келеді. Енді өзіңіз жақсы білесіз ғой, шетелде, әсіресе ХІХ, ХҮІІІ ғасырларда Еуропада, Ресейде мықты салондар болатын, ақындар жиналатын, мысалы, бір-біріне шығармаларын оқитын. Сол өзі үлкен бір салондар болды ғой. -
Роза Сейілхан	▶	↑ ^уол ͡ бір ^уөзүншө ͡ бір → // дәстүр ͡ болған деп ͡ мен ͡ ^йестіймін↓/// ↑ нәзікен алпамысқызы деген / біздің бір апайымыз → // ақың ͡ гісі → // ^уөзү мүлдө / мамандығы ͡ бөлөг ͡ адам ↓/// ↑ ^уол ͡ гісі / технійка ғылымдарының докторұ ↓/// ↑ солгіс'айтатын → // москвад'оқұдұ ^уолгісі → // мынау москвада дейді → // бір жаңағындай ͡ гафеге → // шағым ͡ бір ͡ сондай жерде жыйналып → // жаң'өлөңдөрін ͡ ^уоқұп → // сөйтүп / бір ͡ бір^імен араласатын ͡ ақындар ͡ дейді ↓/// ↑ шығармашылығ ͡ адамдары бір ͡ бірің ͡ ғолдайтын → // қолпаштайтын ͡ дейді ↓/// ↑ сосұн / пайезиан'айғайлап ͡ ^уоқұйсұңдар → // біздің ͡ ғазақтар айғайлап ͡ ^уоқұйдұ дейді ͡ де → // ^уолар ақ^ырын / негізі пайезиа нәзік дүнүйө ͡ ғой → // ^уон'ақ^ырын дауұспен → // ақ^ырын ырғақпен → // ^уоқұу ͡ герек деп ͡ айтатын ͡ ^йеді ↓/// ↑ сол ^йес^іме түсүп ͡ ^уотұр ↓/// ↑ ійә / бізге сол нәрсе → // бізге ͡герек деп ͡ ^уойлаймын → // ^йенді ͡ бәріб̊ір ↓/// ↑ шын мәнінде / ақын ақынд'іздейді ↓/// ↑ байағыда ͡ гім жазған ͡ ғой → // қадыр ͡ мырзалійев ͡ ағамыз → // ақын ақынды түсүмбесе → // сол ͡ ғайғы ͡ деп ↓/// ↑ ақын бір ͡ бірін іздемесе → // ақынды ͡ гім ͡ іздейді ↑/// ↑ ақын бір ішіндегі / ішкі ͡ дүнүйөсүм ͡ бір ͡ бір^ін'айтпаса → // басқ'адам / мен ^уойлаймын → // мысалы / басқ'адам сені түсүнүуү қыйын ↓/// ↑ түс^үнетін ͡ де шығар / түсүнүуге тырысатын ͡ да шығар → // бірағ ͡дәл жаңағ'ақын сыйақты → // сені түс^үн'алмайды ͡ ғой↓///	↑ ^уол ͡ б̊ір ͡ ^уөзүншө → // бір ͡ дәстүр ͡б̊олған деп → // мен ͡ ^йестіймін ↓/// ↑ нәзікен ͡ алпамысқызы ͡ деген → // біздің бір ͡ апайымыз → // ақың ͡ гісі // ^уөзү / мүлдө мамандығы ͡б̊өлөг ͡ адам↓/// ↑ ^уол ͡ гісі / технійка ғылымдарының докторұ↓/// ↑ сол ͡ гіс'айтатын → // москвад'оқұдұ → // ^уол ͡ гісі → // мынау москвада ͡ дейді → // бір ͡ жаңағындай ͡ гафеге → // шағым ͡ бір сондай жерде жыйналып → // жаң'өлөңдөрін ^уоқұп → // сөйтүп / бір ͡ б̊ірімен араласатын ақындар ͡ дейді ↓/// ↑ шығармашылығ ͡ адамдары → // бір ͡ б̊ірің ͡ ғолдайтын → // қолпаштайтын ͡ дейді↓/// ↑ сосұн / пойезійан'айғайлап ͡ ^уоқұйсыңдар → // біздің ͡ғазақтар айғайлап ͡ ^уоқұйды ͡ дейді ͡ де ↑ // ^уолар ақырын / негізі пойезійа нәзік дүн^үйө ͡ ғой → // ^уон'ақырын дауұспен → // ақырын ырғақпен ^уоқұу ͡герек деб̊ ͡айтатын ͡ ^йеді↓/// ↑сол ^йесіме түсүп ͡ ^уотұр↓/// ↑ ійә / бізге солнәрсе → // бізге ͡герек ͡ теп ͡ ^уойлаймын → // ^йенді ͡б̊әріб̊ір ↓ /// ↑ шын мәнінде / ақын ақынд'іздейді ↓/// ↑ байағыда ͡гім жазғаң ͡ ғой → // қадыр ͡ мырзалійев ағамыз → // ақын ақынды түсүмбөсе ↑// сол ͡ ғайғы деп↓/// ↑ ақым ͡ бір ͡ б̊ірін іздемесе ↑ // ақынды ͡ гім ͡ іздейді ↑/// ↑ ақым ͡ бір ішіндег'ішкі дүн^үйөсүн → // бір ͡ б̊ірін'айтпаса ↑ // басқ'адам / мен ͡ ^уойлаймын мысалы → // басқ'адам сені түсүнүу ͡ ғыйын ↓/// ↑ түсүнөтін ͡ де ͡ шығар → // түсүнүугө тырысатын ͡ да ͡ шығар →// бірағ ͡дәл жаңағ'ақын ͡ сыйақты →// сені түсүн'алмайды ͡ ғой↓///	- Ол бір өзінше бір дәстүр болған деп мен естимін. Нәзікен Алпамысқызы деген біздің бір апайымыз, ақын кісі, өзі мүлде мамандығы бөлек адам. Ол кісі техника ғылымдарының докторы. Сол кісі айтатын, Москвада оқыды ол кісі, "мынау Москвада дейді, бір жаңағындай кафеге, шағын бір сондай жерде жиналып, жаңа өлеңдерін оқып, сөйтіп бір-бірімен араласатын ақындар дейді. Шығармашылық адамдары бір-бірін қолдайтын, қолпаштайтын" дейді. "Сосын поэзияны айғайлап оқисыңдар, біздің қазақтар айғайлап оқиды дейді де, олар ақырын, негізі поэзия нәзік дүние ғой, оны ақырын дауыспен, ақырын ырғақпен оқу керек" деп айтатын еді. Сол есіме түсіп отыр. Иә, бізге сол нәрсе бізге керек деп ойлаймын енді бәрібір. Шын мәнінде, ақын ақынды іздейді. Баяғыда кім жазған ғой, Қадыр Мырзалиев ағамыз, «Ақын ақынды түсінбесе, сол қайғы» деп. Ақын бір-бірін іздемесе, ақынды кім іздейді. Ақын бір ішіндегі ішкі дүниесін бір-біріне айтпаса, басқа адам, мен ойлаймын, мысалы, басқа адам сені түсінуі қиын. Түсінетін де шығар, түсінуге тырысатын да шығар, бірақ дәл жаңағы ақын сияқты сені түсіне алмайды ғой.
Роза Сейілхан	▶	↑ төлөгөн ͡ айбергеновтің / ақым ͡ болұп ^уөмүр ͡ гешүу → // ^уоңай ͡ деймісің ͡ қарағым → // аузұнда ͡ болұу → // бұл ^уөзү / сыздағам ͡ барлығ ͡ жараның ↓/// ↑ көк^үрөгіңе құйұп ͡ ап / әлемнің асқақ ͡ пар әнін → // қосұудұң арпалысы / бұл тоғұспас ͡ жолдар ͡ торабын деген → // ^уөлөң ͡ жолдар'ойға ͡ геледі ↓/// ↑ сізді / ^уөзүңүзді / ақын ͡ ^іретінде не ͡ мазалайды ↑ /// ↑ мазалайтын дүнүйелер / ^уөтө көп ↓/// ↑ қазіргі ͡ ғымбатш̆ылық → // халықтың жағдайы → // мысалы / ^ұрұуханій дүнүйеден алшақ ͡ полұп кеткен ͡ де / қазір халық → // сонұң барлығ'ойландырады ↓/// ↑ ^ұрұуханій дүнүйе ͡ болғанда → // байағыда біздің әке ͡ шешелеріміз газет ^уоқұйтұн → // жұмұсұн ͡ д'істеп келетін ↓/// ↑ газетті ͡ д'оқұйдұ → // кітап / кітабын ͡ д'оқұйтұн → // жалпы / сұусұндап ͡ ^уот^ұратын ͡ ^йеді ͡ ғой ^ұрұуханій дүнүйелермен ↓/// ↑ қазір ^уондай ͡ бір → // барлығы ͡ бір ͡ гүңкөрүстүң соңұнда ͡ геткен сыйақты ͡ ма ͡ деп → // сондай бір ͡ ^уойға ͡гелесің ↓ /// ↑ ^йенді ͡ бәр^іне → // көпкө топ^ұрақ̊ ͡ шашұуға ͡ болмайды → // әрійне / бар ͡ ғой↓///	↑ төлөгөн ͡ айб̊ергеновтің → // ақым ͡ болұп ^уөмүр ͡гешүу → // ^уоңай ͡ деймісің ͡ ғарағым → // аузұнда ͡б̊олұу ͡б̊ұл → // ^уөзү сыздағам ͡ барлығ ͡ жараның↓/// ↑ көкүрөгіңе құйұб̊ ͡ап → // әлемнің асқақ ͡пар әнін → // қосұудұң арпалысы → // бұл тоғұспаш ͡ шолдар тораб̊ын → // деген ^уөлөң жолдар'ойға ͡геледі ↓/// ↑ сізді / ^уөзүңүзді / ақын ^іретінде не ͡ мазалайды ↑ /// ↑ мазалайтын дүн^үйөлер → // ^уөтө ͡ гөп↓/// ↑ қәзіргі ͡ ғымбатш̆ылық → // халықтың жағдайы мысалы → // ^ұрұуханій дүн^үйөден алшақ ͡ полұп ͡ кеткенде → // қәзір халық → // сонұң барлығ'ойландырады ↓ /// ↑ ^ұрұуханій дүнүйө ͡ б̊олғанда → // байағыда ͡б̊іздің әке ͡ шешелеріміз гәзет ͡ ^уоқұйтұн → // жұмұсұн ͡ д'істеп ͡ келетін↓/// ↑ гәзетті ͡ д'оқұйды → // кітәп кітәб̊ын ͡ д'оқұйтұн → // жалпы сұусұндап ͡ ^уотұратын ͡ ^йеді ͡ ғой → // ^ұрұуханій дүн^үйөлөрмен ↓/// ↑ қәзір ^уондай ͡ б̊ір → // барлығы ͡ б̊ір ͡ гүңкөрүстүң соңұнда ͡ геткен сыйақты ͡ ма ͡ деп → // сондай ͡ б̊ір ͡ ^уойға ͡гелесің↓/// ↑ ^йенді ͡б̊әріне / көпкө топұрақ̊ ͡ шашұуға ͡б̊олмайды → // әрійне / бар ͡ ғой↓///	- Төлеген Айбергеновтің «Ақын болып өмір кешу оңай деймісің, қарағым, Аузында болу бұл өзі сыздаған барлық жараның. Көкірегіңе құйып ап әлемнің асқақ бар әнін, Қосудың арпалысы бұл тоғыспас жолдар торабын»,- деген өлең жолдары ойға келеді. Сізді, өзіңізді, ақын ретінде не мазалайды? -Мазалайтын дүниелер өте көп. Қазіргі қымбатшылық, халықтың жағдайы, мысалы, рухани дүниеден алшақ болып кеткен де қазір халық, соның барлығы ойландырады. Рухани дүние болғанда, баяғыда біздің әке-шешелеріміз газет оқитын, жұмысын да істеп келетін. Газетті де оқиды, кітап, кітабын да оқитын, жалпы сусындап отыратын еді ғой рухани дүниелермен. Қазір ондай бір, барлығы бір күнкөрістің соңында кеткен сияқты ма деп сондай бір ойға келесің. Енді бәріне, көпке топырақ шашуға болмайды, әрине, бар ғой.
Роза Сейілхан	▶	↑ сананы / тұрмұс ͡ пійлейді ͡ демек̊ші ↓/// ↑ сананы / тұрмұс ͡ пійлейді демек̊ші → // ійә / бірақ ^уөтө талантты → // ^уөтө жаңағы / білімді жастар ͡ бар → // ^уөсүп кележатыр → // соғаң ͡ ғұуанасың↓/// ↑ мынау / ^ұроза → // нағыз ақын ^уөлөңдү жазбайды → // жіберілгенін ͡ қағазға түс^үрөді дегем ͡ бір пікір ͡ бар↓/// ↑ ^уосұ / қаншалықты дұрұс↑/// ↑ ^уос'^уоймең ͡ гелісесіз ͡ бе ↑/// ↑ ^уөтө ͡ келісемін↓/// ↑ ^уөйткөнү / ^уөлөңдү жасайтындар ͡ бар → // білемін ͡ ^уонұ↓/// ↑ ^уөлөңдү ͡ жасайды → // ұйқаспен ͡ ^уойнайды↓/// ↑ аха / ал нағыз ͡ ^уөлөң → // бір ^уөзү / бір түсө қалғаң ͡ гезде → // сонұ ͡ бір ͡ әлеумөттүг ͡ желіге → //^уөзүң'ұнап ͡ кетеді ͡ де ͡ бір → // солгезде ͡ білесің ͡ ғой ^йенді / не жазып ͡ ^уотұрғаныңды → // солбір тез тұуа салған ^уөлөң → // құй^ұлұп ͡ келе ͡ салған ^уөлөңді → // әлеумөттүк желіге жәрійалап ͡ жібергең ͡ гезде → // жақ̊сы дүнүйе ͡ жыйнайды → // жаңағы пікір ↓/// ↑ солгезд'енді / ^уол жұрттұң бәрі / ^уөлөңдү түсүмбөйді ͡ ғой ↓/// ↑ сонұң арасында мамандар ^уотұр → // сол ^уөлөңдү / бүгө ͡ шігесіне ͡ дейін → // бәрім ͡ білетін мамандар ͡ ^уотұр↓/// ↑ мысалы / әдебійетш̆ілер ͡ ^уотұр → // әдебійет ͡ čыншылары ^уотұр ↓/// ↑ солар жай ғана / бір саусақтарын шошайтқан смайлик жіб̊ерсе → // сонұң ^уөзү кәдімгідей дем беріп / құуат ͡ переді↓/// ↑ ^уөйткөнү / сен / дұрұс нәрсе жазып ^уотұр ^йекеммін ͡ ғой мен → // деген сыййақты↓///	↑ сананы тұрмұс ͡ пійлейді ͡ демек̊ші↓/// ↑ сананы тұрмұс ͡пійлейді демек̊ші → // ійә / бірақ ^уөтө талантты → // ^уөтө жаңағы → // білімді жастар ͡б̊ар → // ^уөсүп кележатыр → // соғаң ͡ ғұуанасың↓/// ↑ мынау ^ұроза / нағыз ақын ^уөлөңдү жазб̊айды → // жіб̊ерілгенің ͡ ғағазға түсүрөді деген → // бір пікір ͡б̊ар↓/// ↑ ^уосұ ͡ ғаншалықты дұрұс↑/// ↑ ^уосұ ^уоймең ͡ гелісесіз ͡ б̊е↑/// ↑ ^уөтө ͡ гелісемін↓/// ↑ ^уөйткөнү / ^уөлөңдү жасайтындар ͡б̊ар → // білемін ^уонұ↓/// ↑ ^уөлөңдү жасайды → // ұйқаспен ͡ ^уойнайды↓/// ↑ аха / нағыз ͡ ^уөлөң → // бір ͡ ^уөзү ͡ б̊ір түсө қалғаң ͡ гезде → // сонұ ͡ б̊ір әлеумөттүг ͡ желіге / ^уөзүң'ұнап ͡ кетеді ͡ де ͡б̊ір → // солгезде ͡б̊ілесің ͡ ғой ^йенді → // не ͡ жазып ͡ ^уотұрғаныңды → // солб̊ір тез тұуа салған ͡ ^уөлөң → // құйұлұп келе салған ^уөлөңді → // әлеумөттүк желіге жарійалаб̊ ͡ жіб̊ергең ͡ гезде → // жақ̊сы дүн^үйө ͡ жыйнайды → // жаңағы пікір↓/// ↑ солгезде ^йенді → // ^уол жұрттұң ͡ бәрі → // ^уөлөңдү түсүмбөйді ͡ ғой↓/// ↑ сонұң арасында мамандар ͡ ^уотұр → // сол ͡ ^уөлөңдү → // бүгө ͡ шігесіне ͡ дейін → // бәрім ͡ білетім ͡ мамандар ͡ ^уотұр↓/// ↑ мысалы / әдеб̊ійетш̆ілер ͡ ^уотұр → // әдеб̊ійет ͡ čыншылар'отұр↓/// ↑ солар жәй ͡ ғана → // бірсаусақтарын шошайтқан смайлійк жіб̊ерсе → // сонұң ^уөзү ͡ гәдімгідей дем ͡ беріп → // құуат ͡ переді ↓/// ↑ ^уөйткөнү / сен дұрұс нәрсе жазып ͡ ^уотұр ͡ ^йекеммің ͡ ғой → // мен ͡ деген ͡ сыйақты↓///	-Сананы тұрмыс билейді демекші... -Сананы тұрмыс билейді демекші, иә, бірақ өте талантты, өте жаңағы, білімді жастар бар, өсіп келе жатыр, соған қуанасың. -Мынау, Роза, нағыз ақын өлеңді жазбайды, жіберілгенін қағазға түсіреді деген бір пікір бар. Осы қаншалықты дұрыс? Осы оймен келісесіз бе? -Өте келісемін. Өйткені өлеңді жасайтындар бар, білемін оны. Өлеңді жасайды, ұйқаспен ойнайды. Аха, ал нағыз өлең бір өзі бір түсе қалған кезде, соны бір әлеуметтік желіге, өзіңе ұнап кетеді де бір, сол кезде білесің ғой енді не жазып отырғаныңды, сол бір тез туа салған өлең, құйылып келе салған өлеңді әлеуметтік желіге жариялап жіберген кезде, жақсы дүние жинайды, жаңағы, пікір. Сол кезде енді, ол жұрттың бәрі өлеңді түсінбейді ғой. Соның арасында мамандар отыр, сол өлеңді бүге-шігесіне дейін бәрін білетін мамандар отыр. Мысалы, әдебиетшілер отыр, әдебиет сыншылары отыр. Солар жай ғана бір саусақтарын шошайтқан смайлик жіберсе, соның өзі кәдімгідей дем беріп, қуат береді. Өйткені сен дұрыс нәрсе жазып отыр екенмін ғой мен деген сияқты.
Роза Сейілхан	▶	↑әлг'адамды / ^уөс^үретін ͡ де / ^уөш^үретін ͡ де / бір ͡ ауұс ͡ сөз демек̊ші ͡ ғой → // ^йенді↓/// ↑ әр ͡ ^уөлөң / ^уолбір тағдыр деп ͡айтар ^йедім → // мен↓/// ↑ ійә мысалы / әс^ірес'әйел адамдар → // сонұң ішінд'өзүңүз → // әрійне / махаббат тақ^ырыб̊ы қозғалады↓/// ↑ ^уон'әйел адам / қозғамау мүмкүн ͡ ^йемес ↓/// ↑ жалпы қырыққа дейін /махаббат тақ^ырыбын айтып ͡ алұу ͡ герек деп → // айтатын ͡ да пікір ͡ бар ͡ ғой ↓/// ↑ жазып ͡ алұу ͡ герек / сол ^уөлөңдөрді ͡ деп ↓/// ↑ ^йенді махаббат тақ^ырыбы → // ^уол ͡ ^йенд'өлмөйтүн тақ^ырып ͡ қой ↓/// ↑ бұл ^йенді / анаға махаббат деп ͡ айтамыз → // бірақ / жалпы махаббат čезімі тұурал'айтқан кезде → // мен ^уойлаймын ^йенді → // ^йер ͡ адамдарға жарасатын шығар → // қай ͡ гезде ͡ де / жаза ͡ берген махаббат тақ^ырыбын → // ^йенд'әйелдерге / ыңғайсыз ͡ ба деп ͡ ^уойлаймын ↓/// ↑ ал ^уөзүңүз / қалай ^уойлайсыз ↑// әйел адамның мұузасы ͡ бола ͡ ма↑ /// ↑ болады ͡ ғой / болады↓///	↑әлг'адамды → // ^уөсүрөтін ͡ де → // ^уөшүрөтін ͡ де → // бірауұс ͡ сөз демек̊ші ͡ ғой / ^йенді ↓/// ↑ әр ^уөлөң ^уолб̊ір тағдыр деб̊ ͡ айтар ͡ ^йедім → // мен ↓/// ↑ ійә мысалы /әсірес'әйел ͡ адамдар → // сонұң ішінд'өзүңүз → // әрійне / махаббат тақырыб̊ы ͡ ғозғалады↓/// ↑ ^уон'әйел ͡ адам / қозғамау мүмкүн ͡ ^йемес ↓/// ↑ жалпы ͡ ғырыққа ͡ дейін → // махаббат тақ^ырыб̊ын айтыб̊ ͡алұу ͡герек деб̊ ͡айтатын ͡ да → // пікір ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ жазыб̊ ͡алұу ͡герек → // сол ^уөлөңдөрді ͡ деп↓/// ↑ ^йенді махаббат тақ^ырыб̊ы → // ^уол ^йенді / ^уөлмөйтүн тақ^ырып ͡ қой↓/// ↑ бұл ^йенді / анаға махаббат ͡ теб̊ ͡айтамыз → // бірағ ͡ жалпы махаббат ͡ čезімі тұурал'айтқан ͡ гезде → // мен ^уойлаймын → // ^йенді ^йер адамдарға жарасатын шығар → // қай ͡ гезде ͡ де жаза ͡б̊ерген махаббат тақ^ырыб̊ын → // ^йенд'әйелдерге → // ыңғайсыз ͡ б̊а деп ^уойлаймын ↓ /// ↑ ал ^уөзүңүз ͡ ғалай ^уойлайсыз → // әйел адамның мұузасы ͡б̊ола ͡ ма↑ /// ↑ боладығой / болады↓///	- Әлгі адамды өсіретін де, өшіретін де бір ауыз сөз демекші ғой енді. Әр өлең ол бір тағдыр деп айтар едім мен. Иә, мысалы, әсіресе әйел адамдар, соның ішінде өзіңіз, әрине, махаббат тақырыбы қозғалады. Оны әйел адам қозғамау мүмкін емес. Жалпы қырыққа дейін махаббат тақырыбын айтып алу керек деп айтатын да пікір бар ғой. Жазып алу керек сол өлеңдерді деп. -Енді махаббат тақырыбы ол енді өлмейтін тақырып қой. Бұл енді анаға махаббат деп айтамыз, бірақ жалпы махаббат сезімі туралы айтқан кезде мен ойлаймын, енді ер адамдарға жарасатын шығар қай кезде де жаза берген махаббат тақырыбын, енді әйелдерге ыңғайсыз ба деп ойлаймын. -Ал өзіңіз қалай ойлайсыз, әйел адамның музасы бола ма? -Болады ғой, болады.
Роза Сейілхан	▶	↑мынау махаббат тақырыбы тұуралы →// жазғаң ͡ гезде жаңағындай →// ^уөз'ойдан шығарып ͡алған →// бейнелерде ͡б̊оладығой↓/// ↑ ійә ͡ болмаса →// жыйынтық ͡ пейнелер ͡ болатын шығар↓/// ↑ ^уойдан шығарыб ͡алған →// бұл болұу мүмкүн →// бірағ ͡ мен ^уөз ͡ басымда →// ^уондай болған ͡ ^йемес →// ^уойдан шығарұу деген →// кәдімгі шын ^уөмүрдө →// болған дүнүйелер↓/// ↑ махаббат тақырыбындағы ^уөлөңдөр →// жылдам жазылады →// тез ͡ геледі↓/// ↑солай бір / білмеймін ^йенді →// ^уөз ͡ басым →// бірағ ͡ менің бірғызығы →// соғаң ͡ ғарай ͡ ғарама ͡ ғайшы →// менің махаббат тұуралы →// ^уөлөңдөрім аз ͡ ^йекен↓/// ↑ мең гөбүнөсе / ^уөмүр ͡ тұуралы жырлайд'екем↓/// ↑ ^уөмүр ͡ тұуралы →// сосұн ^уөзүмнүң көңүл / көңүл ͡ гүйүм тұуралы →// көбүрөк берем ͡ д'өлөңдү →// ^уөлөңгө / сонұ ͡гөб̊ ͡ақтарад'екеммін↓///	↑мынау махаббат тақ^ырыб̊ы тұуралы → // жазғаң ͡ гезде жаңағындай → // ^уөз'ойдан шығарыб̊ ͡алғам ͡ бейнелер ͡ де ͡ б̊олады ͡ ғой↓/// ↑ ійә ͡ б̊олмаса жыйынтық ͡пейнелер ͡б̊олатын шығар ↓/// ↑ ^уойдан шығарыб̊ ͡алған →// бұл болұу мүмкүн → // бірағ ͡ мен ^уөз ͡ б̊асымда →// ^уондай болған ͡ ^йемес → // ^уойдан шығарұу деген → // кәдімгі шын ^уөмүрдө ͡ б̊олған дүн^үйөлөр ↓/// ↑ махаббат тақ^ырыб̊ындағ'өлөңдөр жылдам жаз^ылады → // тез ͡ геледі↓/// ↑солай ͡ б̊ір / білмеймін ^йенд'өз ͡ б̊асым → // бірағ ͡ менің / бірғызығы соғаң ͡ ғарай ͡ ғарама ͡ ғайшы → // менің махаббат тұурал'өлөңдөрім аз ͡ ^йекен↓/// ↑ мең ͡ гөб̊үнөсе / ^уөмүр тұуралы жырлайд'екем ↓/// ↑ ^уөмүр ͡ тұуралы / сосұн ^уөзүмнүң ͡гөңүл / көңүл ͡ гүйүм тұуралы / көб̊үрөк берем ͡ д'өлөңдү → // ^уөлөңгө / сонұ ͡гөб̊ ͡ақтарад'екеммін↓///	-Мынау махаббат тақырыбы туралы жазған кезде жаңағындай, өзі ойдан шығарып алған бейнелер де болады ғой. Иә болмаса жиынтық бейнелер болатын шығар. - Ойдан шығарып алған, бұл, болу мүмкін, бірақ мен өз басымда ондай болған емес ойдан шығару деген, кәдімгі шын өмірде болған дүниелер. Махаббат тақырыбындағы өлеңдер жылдам жазылады, тез келеді. Солай бір, білмеймін, енді өз басым, бірақ менің бір қызығы соған қарай қарама-қайшы, менің махаббат туралы өлеңдерім аз екен. Мен көбінесе өмір туралы жырлайды екем. Өмір туралы, сосын өзімнің көңіл, көңіл күйім туралы көбірек берем да өлеңді, өлеңге, соны көп ақтарады екенмін.
Роза Сейілхан	▶	↑ қоғамда ͡ болұп жатқан ^уөзгөрүс пен →// зыйалы қауұмнұң арасында →// кей кездері ͡ғарасаң ↑// бір ͡ байланыс ͡ пар ͡ сыйақты ↓/// ↑ ^уол әс^іресе / науқам ͡ болғаң ͡ гезде / сол байланыс ͡ полады ↓/// ↑ ал содаң ͡ гейін / мына ͡ ғоғам ͡ мен →// ақын жазұушұлардың арасындағы ͡ байланыс →// бір үз^үлүп қалатындай болұп / көр^үнөді маған↓/// ↑ сол байланыс / қалай ^уорнатұу ͡ герек ^уонұ ↑ /// ↑ ^уос^ұнұң барлығы негізі / мына гаджеттердің дейді ͡ ғой / қазір телефондардың әсері сыйақты ↓/// ↑ ^уөйткөнү қазір / үлкөн адамдардың ^уөздөрү →// телефоңғ'үйрөнүп алған ↓/// ↑ мен таңғалам →// жаңағ'үлкөн адамдардың / ^уойұн ^уойнап ^уотұрғаның гөрүп →// таң ͡ ғалғаным бар ͡ менің↓/// ↑ сонда ͡ білетім болұп тұрғой жаңа телефондұ →// түс^үнөтім болұп тұр↓/// ↑ мен ^уойлайм ͡ да / сол телефондардың →// жаңағ'ійнтернеттің барлығы →// тіпті жастарға ған'емес →// үлкөндөрге ͡ д'әсер ͡ ^йетіп ͡ атқан сыйақты көр^үнөді ↓/// ↑ сонұң несі / салқыны / бір ͡ бірін / адамдардың бір ͡ бір^імен араласұуұна →// кер'әсерін тійгізіп ͡атырған ͡ сыйақты↓///	↑қоғамда ͡ б̊олұб̊ ͡ жатқан ^уөзгөрүс пен → // зыйалы ͡ ғауұмнұң арасында → // кей ͡ гездері ͡ғарасаң ↑ // бір ͡б̊айланыс ͡пар сыйақты↓/// ↑ ^уол әс^іресе науқам ͡ болғаң ͡ гезде → // сол байланыс ͡ полады↓/// ↑ ал содаң ͡ гейін / мына ͡ ғоғам ͡ мен → // ақын ͡ жазұушұлардың арасындағы ͡ б̊айланыс →// бір ͡ үзүлүп ͡ қалатындай → // болұп көрүнөді маған↓/// ↑ сол байланыс / қалай ͡ ^уорнатұу ͡ герег ͡ ^уонұ↑ /// ↑ ^уосұнұң барлығы негізі → // мына гаджеттердің дейді ͡ ғой → // қәзір телефондардың әсері ͡ сыйақты↓/// ↑ ^уөйткөнү / қәзір үлкөн адамдардың ^уөздөрү → // телефоңғ'үйрөнүп ͡ алған↓/// ↑ мен таңғалам → // жаңағ'үлкөн адамдардың → // ^уойұн ^уойнап ^уотұрғаның ͡ гөрүп → // таң ͡ғалғаным ͡ бар менің↓/// ↑ сонда ͡б̊ілетім ͡ болұп тұр ͡ ғой → // жаңа телефондұ түсүнөтім ͡ болұп ͡ тұр↓/// ↑ мен ^уойлайм ͡ да → // сол телефондардың → // жаңағ'ійнтернеттің ͡ барлығы → // тіпті жастарға ͡ ған'емес → // үлкөндөрге ͡ д'әсер ^йетіп жатқан сыйақты ͡гөрүнөді↓/// ↑ сонұң несі / салқыны / бір ͡ б̊ірін / адамдардың бір ͡ б̊ірімен араласұуұна → // кер'әсерін тійгізіп ͡ жатырған ͡ сыйақты↓///	- Қоғамда болып жатқан өзгеріс пен зиялы қауымның арасында кей кездері қарасаң бір байланыс бар сияқты. Ол әсіресе науқан болған кезде сол байланыс болады. Ал содан кейін мына қоғам мен ақын-жазушылардың арасындағы байланыс бір үзіліп қалатындай болып көрінеді маған. Сол байланыс, қалай орнату керек оны? - Осының барлығы негізі мына гаджеттердің дейді ғой, қазір телефондардың әсері сияқты. Өйткені қазір үлкен адамдардың өздері телефонға үйреніп алған. Мен таңғалам, жаңағы үлкен адамдардың ойын ойнап отырғанын көріп таң қалғаным бар менің. Сонда білетін болып тұр ғой жаңа телефонды, түсінетін болып тұр. Мен ойлайм да, сол телефондардың, жаңағы интернеттің барлығы тіпті жастарға ғана емес, үлкендерге де әсер етіп атқан сияқты көрінеді. Соның несі, салқыны бір-бірін, адамдардың бір-бірімен араласуына кері әсерін тигізіп атырған сияқты.
Роза Сейілхан	▶	↑ сіз ^уөз^үңүз / және ͡ біраз ^уөлөңдөрдің ͡ сөзүнүң авторұсұз ↓///↑ кімдер / сіздің сөзүңүзге жазылған → // әндерд'айтып жүр ↓ /// ↑ ән салшы ^ұроза деген әннің → // бағаламадың деген махаббат тұурал'ән → // ^уодаңгейін жеңеше деген әндердің / сөзүн жаздым ↓/// ↑ ^ұроз'әлқожа дегем ͡ белгіл'әншілеріміз ^уорұндайды → // бірақ ^йенді / қазір ͡ де жазылып ͡ атыр ақ^ырындап ͡ ^йенді ↓/// ↑ ^уосұ жұуұрда / тағы ͡ бір ^йелігім ͡ ай ͡ деген ән ͡ шықты → // ^ілійрійкалық ͡ валіс / ^уосұ ͡ бір жашшігіт ^уорұндап ͡ жүр → // ^йесболат деген ↓/// ↑ ^ұроза / бүгүн ^ұуақыт тауұп → // тамаш'әңгімеңізд'айтып → // ағ^ынан жарылғаныңыз үшүн → // көптөң ͡ гөп ^ырахмет ↓/// ↑ ^уөзүңүзге / толағай табыс ͡ тілейміз↓/// ↑ бүгүн / сара сөздө қонақта ͡ болған / қазақ̊стан жазұушұлар ^уодағының мүшөсү → // ақын → // жұурналыйст → // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының мәденійет ͡ čаласының үздүгү → // ^ұроза ͡ сейілхан ↓/// ↑ ^йефійрде / келесі жүздөскөнше → // қадірлі ͡ гөрөрмөн ↑ ///	↑ сіз ^уөзүңүж ͡ және → // біраз ^уөлөңдөрдің сөзүнүң авторұсұз↓/// ↑ кімдер / сіздің сөзүңүзге жазылған → //әндерд'айтып ͡ үр↑ /// ↑ ән салшы ^ұроза деген әннің → // бағаламадың деген → // махаббат тұурал'ән → // ^уодаң ͡ гейін жеңеше деген → // әндердің сөзүн жаздым↓/// ↑ ^ұроз'әлғожа деген → // белгіл'әншілеріміз ͡ ^уорұндайды → // бірақ / ^йенді ͡ғәзір ͡ де жазылып ͡ жатыр → // ақырындап ͡ ^йенді↓/// ↑ ^уосұ жұуұрда / тағы ͡б̊ір / ^йелігім ͡ ай деген ән ͡ шықты → // ^ілійрійкалық вәлс → // ^уосұ ͡б̊ір жашшігіт ^уорұндап ͡ жүр → // ^йесполат ͡ теген↓/// ↑ ^ұроза / бүгүн ͡ ^ұуақыт ͡ тауұп → // тамаш'әңгімеңізд'айтып → // ағынан жарылғаныңыз ͡ үшүн → // көптөң ͡ гөп ^ырахмет↓/// ↑ ^уөзүңүзге толағай таб̊ыс ͡ тілейміз↓/// ↑ бүгүн сара сөздө ͡ ғонақта ͡б̊олған → // қазағыстан жазұушұлар ^уодағының ͡ мүшөсү / ақын / жұурналійс / қазағыстан ^іреспүублійкасының мәденійет ͡ čаласының ͡ үздүгү → // ^ұроза ͡ сейілхан↓/// ↑ ^йефійрде ͡гелесі жүздөскөнше → // қәдірлі ͡гөрөрмөн↓///	-Сіз өзіңіз және біраз өлеңдердің сөзінің авторысыз. Кімдер сіздің сөзіңізге жазылған әндерді айтып жүр? -«Ән салшы, Роза» деген әннің, «Бағаламадың» деген махаббат туралы ән, одан кейін «Жеңеше» деген әндердің сөзін жаздым. Роза Әлқожа деген белгілі әншілеріміз орындайды, бірақ енді қазір де жазылып атыр ақырындап енді. Осы жуырда тағы бір «Елігім-ай» деген ән шықты, лирикалық вальс, осы бір жас жігіт орындап жүр Есболат деген. -Роза, бүгін уақыт тауып, тамаша әңгімеңізді айтып, ағынан жарылғаныңыз үшін көптен көп рахмет. Өзіңізге толағай табыс тілейміз. Бүгін «Сара сөзде» қонақта болған - Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ақын, журналист, Қазақстан Республикасының Мәдениет саласының үздігі Роза Сейілхан. Эфирде келесі жүздескенше, қадірлі көрермен.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	бұрұн / бұрұн / бұрұн ↓ /// ↑ мен қыз б̊олғаң ͡ гезде / хм / ^уойнаб̊ ͡ айтам↓ /// ↑ бұрұн / ^йеңбек ^йетčең ^йерімбей↓ /// ↑ тойады / қарның тілембей ↑ /// ↑ кім айтты ↑ /// ↑ аб̊ай ͡ айтты → // сен ͡ ^йемес↓ /// ↑ аб̊айдың айтқанын сен жаттаб̊ ͡ алып / айтып ͡ ^уотұрсұң↓ /// ↑ қазір / жыйырмабес мың теңге ͡ б̊олса / қайда↑ /// ↑ ^ыспаға↑ /// ↑ а ↑ /// ↑ ^ыспаға↑ /// ↑ ^ыспаға / н'үшүн↑ /// ↑ чистка / ій пійлійңг↑ /// ↑ а ↑ /// ↑ чійстка / ій пійлійңг ^ілійца↑ /// ↑ чійстка / ій пійлійңг ^ілійца↑ /// ↑ да ↑ /// ↑ толька ^ілійца ↑ /// ↑ а жігіттер н'үшүм ͡ барад↑ /// ↑ ^уойнаб̊ ͡ айтам↑ /// ↑ сондықтан ͡ да ͡ тамашалаймыз↑ /// ↑ кластастардың көптем ͡ бері кездесүуү / ^ыспада↑ /// ↑ встречаем↑ ///	↑ бұрұн / бұрұн / бұрұн↓ /// ↑ мең ͡ ғыз ͡ б̊олғаң ͡ гезде → // хі:м / ^уойнаб̊ ͡ айтам↓ /// ↑ бұрұн / ^йеңбек ^йетčең ^йерімбей↓ /// ↑ тойады ͡ ғарның тілембей ↓ /// ↑ кім ͡ айтты ↑ /// ↑ аб̊ай ͡ айтты → // сен ^йемес↓ /// ↑ аб̊айдың ͡ айтқанын → // сен жаттаб̊ ͡ алып → // айтып ͡ ^уотұрсұң↓ /// ↑ қәзір жыйырмабес ͡ мың ͡ теңге ͡ б̊олса → // қайда↑ /// ↑ ^ыспаға↓ /// ↑ а ↑ /// ↑ ^ыспаға↑ /// ↑ ^ыспаға / н'үшүн↑ /// ↑ чійстка / ій пійлійңг ↓ /// ↑ а ↑ /// ↑ чійстка / ій пійлійңг ^ілійтса↓ /// ↑ чійстка / ій пійлійңг ^ілійтса↑ /// ↑ да↓/// ↑ толко ^ілійтса↑ /// ↑ а / жігіттер н'үшүм ͡ барад ↑ /// ↑ ^уойнаб̊ ͡ айтам ↓ ///↑ сондұқтан ͡ да тамашалаймыз ↓ /// ↑ к^ыластастардың ͡ гөптөм ͡ бері ͡ гездесүуү → // ^ыспада↑ /// ↑ встречаем↑///	- Бұрын, бұрын, бұрын. Мен қыз болған кезде. Хм. Ойнап айтам. Бұрын еңбек етсең ерінбей… - Тояды қарның тіленбей. - Кім айтты? Абай айтты, сен емес. Абайдың айтқанын сен жаттап алып, айтып отырсың. Қазір 25 мың теңге болса...Қайда? - Спаға. - А? - Спаға. - Спаға. Не үшін? - Чистка и пилинг. - А? - Чистка и пилинг лица. - Чистка и пилинг лица? - Да. - Только лица? А жігіттер не үшін барад? Ойнап айтам. Сондықтанда тамашалаймыз. Класстастардың көптен бері кездесуі, спада. Встречаем.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑мә: / қыздар күшт'екен ͡ ше мынау → // бір ͡ ана жап^ырақ ͡ па ͡ б̊ірдеңе ұрмай ͡ ақ қойұңдаршы ^уондайды → // ашытыб̊ ͡ жіб̊ерді ͡ ғой / адамды ͡ шы↓ /// ↑ ^уойб̊ай / ^уойб̊ай / шаршадым ͡ мен ^уосұлай ͡ ^уотұрам → // жатасың ͡ ба / сен саб̊ійра / мен ͡ ^уотұрам ͡ ^уосұлай↓ /// ↑ қыздар ^ырахмет ͡ čендерге / к^ыластастар кездесүуүн бар ͡ ғо → // моншад'өткүзгеніміз күштү / кайыф болдұ ͡ ғой ͡ шы ↓ /// ↑ бұл монш'емес ͡ қой → // бұл ^ыспа ͡ ғой → // ^ыспа дійт бұнұ ↓ /// ↑ ^ыспа дій ͡ ма↑ ///↑ ^ыспа мынан ұста ͡ деқойсай → // күшт'екен↓ /// ↑ ^уой қызда:р / незнайұу / незнайұу ↓ /// ↑ вот біздің ^йелдегі ^ыспа мне вашше неныравыйтčйа б̊ар ͡ ғой↓ /// ↑ вот біз дұуб̊айда ͡ б̊олдық ↓ /// ↑ вот čонда мен ^ыспада ͡ б̊олдым → // вот там кыла:сно б̊ыло / ^йеслій честно ↓ /// ↑ ^уой білмейм дұуб̊айда саб̊ійра / негізі ^ыспаның көкесі тұурційада ͡ ғой ↓ /// ↑ тұурційаның ^ыспасын әлем ͡ мойындаған ͡ ғой↓ /// ↑ да/ да/ да/ да↓ /// ↑білмейм / әйтеуүр ͡ б̊ыйыл / тұуалет ванны кіргізіб̊ ͡ үйге → // күштү ͡ б̊оп ͡ қалдық / ^уөзүміз ͡ ше↓ /// ↑ күнде: шомұламыз ͡ ғой↓ /// ↑ ^ырахат ͡ ^йекен ͡ ғо тұуалет ванның болса / ійә / ^уолйайайа ↓ /// ↑^уой қыздар / шомұламыз ͡ демек̊ші → // жы:лда дым ͡ гөрмегендей / тұурційаға б̊аратымбыз ͡ ғой↓ /// ↑ быйыл деген карыйб̊ ͡ аралдарына ͡ б̊арып ͡ ^йек / мама: ↑ /// ↑ шомұлұудұң көкесі со жақта ͡ б̊олды ↓ /// ↑ қойшұ↓ /// ↑ шын ↓ /// ↑ мә: күшті: айтасың сен ↓ /// ↑ біз тоже дұуб̊айдан шарша:п кеттікта → // мальдійв аралдарына ͡ б̊арып демалып ͡ келдік ͡ қой↓ /// ↑ бізде шымкенттен шарша:п кеттік ͡ қой ͡ ше↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ аралға б̊ардым ͡ ғой мен қыздар↓ /// ↑ какой арал ↑ ///	↑мә: / қыздар/ күштү ^йекен ͡ ше мынау → // бір / ана жапырақ ͡ па ↑ // бірдеңе ұрмай ͡ ақ ͡ қойұңдаршы → // ^уондайды → // ашытыб̊ ͡ жіб̊ерді ͡ ғой адамды ͡ шы↓ /// ↑ ^уойб̊ай / ^уойб̊ай ͡ шаршадым → //мен ^уосұлай ^уотұрам → // жатасың ͡ ба сен саб̊ійра → // мен ^уотұрам ^уосұлай↓ /// ↑ қыздар / ^ырахмет ͡ čендерге → // кластастар ͡ гездесүуүм бар ͡ ғо → // моншад' ^уөткүзгөніміз → // күштү ͡ гайф ͡ полдұғой ͡ шы ↓ /// ↑ бұл / монш'емес ͡ қой → // бұл ^ыспа ͡ ғой → // ^ыспа дійт ͡ пұнұ↓ /// ↑^ыспа дей ͡ ме↑ /// ↑ ^ыспа мынан ұста ͡ деқойсай → // күшт' ^йекен↓ /// ↑ ^уой ͡ ғызда:р / незнайүу / незнайүу↓ /// ↑ вот ͡ піздің ^йелдегі ^ыспа → // мне вашше ненравитčйа ͡ б̊ар ͡ ғой↓ /// ↑ вот ͡ піз дұуб̊айда ͡ б̊олдұқ↓ /// ↑ вот ͡ čонда мен ^ыспада ͡ б̊олдұм → // вот ͡ там / кла:сно было / ^йеслій честно↓ /// ↑ ^уой білмейм дұуб̊айда → // саб̊ійра ↓ /// ↑ негізі / ^ыспаның ͡ гөкөсү тұурційада ͡ ғой↓ /// ↑ тұурційаның ^ыспасын → // әлем мойұндағаң ͡ ғой↓ /// ↑ да/ да/ да/ да↓ /// ↑ білмейм / әйтеуүр → // быйыл тұуалет ͡ ванны ͡ гіргізіб̊ ͡ үйгө → // күштү ͡ б̊оп ͡ қалдық ^уөзүмүш ͡ ше↓ /// ↑ күндө: шомұламыш ͡ ше↓ /// ↑ ^ырахат ^йекең ͡ ғо → // тұуалет ͡ ванның болса ↑ // ійә / ^уолійә: ↓ /// ↑ ^уой ͡ ғыздар / шомұламыз демек̊ші→ // жы:лда дым ͡ гөрмөгөндей тұурційаға б̊аратымбыз ͡ ғой↓ /// ↑ быйыл ͡ деген / карійб̊ ͡ аралдарына ͡ б̊арып ͡ ^йек → //мама: ↑ /// ↑ шомұлұудұң ͡ гөкөсү солжақта ͡ б̊олдұ↓ /// ↑ қойшұ ↓ /// ↑ шын ↓/// ↑ мә: / күшт'айтасың ͡ сен↓ /// ↑ біз тоже дұуб̊айдан шарша:п ͡ кеттік ͡ та → // малдійв аралдарына ͡ б̊арып → //демалып ͡ келдік ͡ қой↓ /// ↑ біз ͡ де шымкенттен шарша:п ͡ кеттікқой ͡ ше↓ /// ↑ сүйтүб̊ ͡ аралға ͡б̊ардым ͡ ғой мен → // қыздар↓ /// ↑ какой арал↑ ///	- Мәә қыздар күшті екен ше мынау, бір ана жапырақ па бірдеңе ұрмай-ақ қойыңдаршы ондайды, ашытып жіберді ғой адамды шы - Ойбай, ойбай шаршадым мен осылай отырам, жатасың ба сен Сабира, мен отырам осылай - Қыздар рахмет сендерге класстастар кездесуін бар ғо моншада өткізгеніміз күшті кайф болды ғой шы -Бұл монша емес қой, бұл спа ғой, спа дит бұны - Спа дима? спа мынан ұста деқойсай, күшті екен - Ой, қыздааар. Не знаю, не знаю. Вот біздің елдегі спа мне ваще не нравится бар ғой. Вот біз Дубайда болдық. Вот сонда мен спада болдым, вот там клааасно было, если честно. - Ой, білмейм Дубайда, Сабира. Негізі спаның көкесі Турцияда ғой. Турцияның спасын әлем мойындаған ғой. - Да, да, да, да. - Білмейм әйтеуір биыл туалет, ванны кіргізіп үйге күшті боп қалдық өзіміз ше. Күндеее шомыламыз ше. Рахат екен ғо, туалет ванның болса иа, оляяя. - Ой, қыздар. Шомыламыз демекші, жыыылда дым көрмегендей Турцияға баратынбыз ғой. Биыл деген Кариб аралдарына барып ек, мамааа. Шомылудың көкесі сол жақта болды. - Қойшы. - Шын. - Мәәә күштііі, айтасың сен. Біз тоже Дубайдан шаршааап кеттік та, Мальдив аралдарына барып демалып келдік қой. - Біз де Шымкенттен шаршааап кеттік қой ше. Сүйтіп Аралға бардым ғой мен, қыздар. - Какой арал?
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑ қызылордадағы ͡ да ^уөзіміздің ↓ /// ↑ ааа ↓ /// ↑демалұуға ͡ ма↑ /// ↑^уой / қайақтан / демалұ cарман ͡ ғой бізге↓ /// ↑ келін алғамбыс ͡ сойақтан хаб̊аршы ͡ б̊оп ͡ парғамбыз → // аузымыз кеуіп қайттық ͡ қой ↓ /// ↑ болмайд'екен↓ /// ↑ нұу ^ыладно қыздар↓ /// ↑ демалыс / демалыс деб̊ ͡ жатырмыз ͡ да ↓ /// ↑ мен сендерге қызық айтып ͡ перійінш ↓ /// ↑ вот малдійвта жүргембіз ͡ ғой ͡ демалып →// ій мен ͡ басыма представлійаете мына:ндай какос құлайды ͡ ғой↓ /// ↑ піредіставлійаете / сондай қызық болған ↓ /// ↑ аказываеційа / басыңа какос құласа →// ^йета класна → // бәрі сені мақтайд'екен → // какос құлады ͡ деп ↓/// ↑ какос құласа мақтай ͡ м'екен ↑ /// ↑ ійә: ↓ /// ↑ быйыл менің басыма / пескаблок құлап кетті ͡ ғой ͡ шы ↓ /// ↑ какос құласа мақтай ͡ ма ↑ ///↑ пескаблок басыңа ͡ ғұласа → // боқтайд'екен ͡ шы / адам ͡ ше ↓/// ↑ ^уой / ^уой / ^уой↓ /// ↑ мына жерім әл'ауұрад ↓ ///	↑қызылордадағы ͡ да ^уөзүмүздің ↓ /// ↑ а: ↓ /// ↑демалұуға ͡ ма↓ /// ↑^уой ͡ ғайақтан / демалұу армаң ͡ ғой ͡ б̊ізге↓ /// ↑ келін алғамбыс ͡ сол ͡ жақтан → // хаб̊аршы ͡ б̊оп ͡ парғамбыз // аузұмұз ͡ геуүп ͡ қайттық ͡ қой↓ /// ↑ болмайд'^йекен↓ /// ↑ нұу ^ыладно / қыздар↓ /// ↑ демалыс / демалыс ͡ теб̊ ͡ жатырмыз ͡ да↓ /// ↑ мен сендерге / қызығ ͡ айтып ͡ перейінші↓ /// ↑ вот малдійвта жүргөмбүз ͡ ғой демалып → // ій менің ͡ басыма / представлійаете мына:ндай ͡ гокос құлайды ͡ ғой↓ /// ↑ представлійаете / сондай ͡ ғызық ͡ полған↓ /// ↑ ^уоказываетčійә / басыңа ͡ гокос ͡ құласа → // ^йето класно → // бәрі сені мақтайд'екен → // кокос құлады ͡ деп↓ /// ↑ кокос құласа мақтайм'екен↓ /// ↑ ійә: ↓ /// ↑ быйыл менің басыма → // пескоблок құлап кеттіғой ͡ ше↓ /// ↑ кокос құласа мақтай ͡ ма↓ /// ↑ пескоблок басыңа ͡ ғұласа → // б̊оқтайд'екен ͡ ше / адамды ͡ ше↓ /// ↑ ^уой / ^уой /^уой↓ /// ↑ мына жерім әл'ауұрад ↓ ///	- Қызылордадағы да өзіміздің. - Ааа. - Демалуға ма? - Ой қаяқтан, демалу арман ғой бізге. Келін алғанбыз сояқтан хабаршы боп барғанбыз. Аузымыз кеуіп қайттық қой. Болмайды екен. - Ну ладно қыздар. Демалыс, демалыс деп жатырмыз да. Мен сендерге қызық айтып берейінш. Вот Мальдивта жүргенбіз ғой демалып и менің басыма представляете мынааандай кокос құлайды ғой. Представляете, сондай қызық болған. Оказывается басыңа кокос құласа это классно, бәрі сені мақтайды екен, кокос құлады деп. - Кокос құласа мақтаймекен? - Иааа. - Биыл менің басыма пескоблок құлап кетті ғой ше. Кокос құласа мақтай ма?Пескоблок басыңа құласа боқтайды екен ше адамды ше. - Ой, ой, ой. - Мына жерім әлі ауырад.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑саб̊ійра / анау қыз б̊іртүрлү ͡ б̊олып ͡ қалған ↓ /// ↑ әңгімесі / әңгімесі ͡ де ^уөз ͡ ^уөзүмен айта ͡ б̊еретін боғам ͡ ба ↑ /// ↑ сон'айтам↓ /// ↑ қартайып кеткем ͡ ба ↑ /// ↑ мұнда сен ͡ ғой ды:м ^уөзгөрмейтін ↓ /// ↑ сол қалпы ͡ ғой фійгұура ↓ /// ↑ қойшұ ͡ а / дарыйға↓ /// ↑ вашше негізі дұрұс айтыб̊ ͡ атčын↓ /// ↑қалайсың / вашше жалпы нармалнысың ͡ ба ↑///↑ ^уөзү ͡ б̊әрі дұрыс ͡ па ↑ /// ↑ амансың ͡ ба / қалай ↑ /// ↑ қыздар / сендерге вашше →// мен таңқалам ͡ бар ͡ ғой ͡ ше →// вашше қыздар ↓ /// ↑ кейде ^іренжіп ͡ те қалам ͡ ғой ↓ /// ↑ мен сендердің / сыныб̊ ͡ жетек̊ші апайларыңмын ͡ ғой →// қыздар↓ /// ↑ мә:↓ /// ↑ к^ыласта / ^йек'ақ ͡ қыз ͡ б̊олғаннаң ͡ кейін →// мені подрұужка ͡ ғып ͡ ^уөздерің қосұб̊ ͡ алдыңдар ͡ ғой↓ /// ↑ ұмұтып кете ͡ б̊ереміз↓ /// ↑ ^іренжімеңіз ͡ ^йенді↓ /// ↑ ұмұтұп ͡ кете ͡ б̊ересіңдер↓ /// ↑ күштү сыйлайсыңдар ͡ ғой адамды↓ /// ↑ күшт'екен мына ^ыспа деген ↓ /// ↑ вашше күшті ↓ /// ↑ к^ыласна / әдемі↓ /// ↑ шәй ͡ ішесіз ͡ б̊а↑ ///	↑саб̊ійра / анау ͡ ғыз ͡ б̊іртүрлү ͡ б̊олұп қалған↓ /// ↑ әңгімесі / әңгімесі ͡ де / ^уөз -^уөзүмөн айта ͡ б̊еретім ͡ болғам ͡ ба↑/// ↑ сон'айтам↓ /// ↑ қартайып ͡ кеткем ͡ ба↑ /// ↑ мұнда сең ͡ ғой / ды:м ^уөзгөрмөйтін↓ /// ↑ сол ͡ ғалпы ͡ ғой фійгұура↓ /// ↑ қойшұ ͡ а / дарійға↓ /// ↑ вашше / негізі дұрұс айтыб̊ ͡ жатčың↓ /// ↑ қалайсың / вашше / жалпы нормалносың ͡ ба↑ /// ↑ ^уөзү ͡ б̊әрі дұрұс ͡ па↑ /// ↑ амансың ͡ ба / қалай↑ /// ↑ қыздар / сендерге вашше / мен таңғалам бар ͡ ғой ͡ ше // вашше қыздар↓ /// ↑ кейде ^іренжіп ͡ те қалам ͡ ғой↓ /// ↑ мен сендердің / сыныб̊ ͡ жетек̊ш'апайларыңмың ͡ ғой / қыздар↓ /// ↑ мә:↓ /// ↑ класта ^йек'ақ қыз ͡ б̊олғаннаң ͡ гейін // мені подрұужка ͡ ғып → // ^уөздөрүң ͡ ғосұб̊ ͡ алдыңдар ͡ ғой↓ /// ↑ ұмұтұп кете: б̊ереміз↓ /// ↑ ^іренжімеңіз ͡ ^йенді↓ /// ↑ ұмұтұп ͡ кете ͡ б̊ересіңдер↓ /// ↑ күштү сыйлайсыңдар ͡ ғой адамды↓ /// ↑ күшт'^йекен → // мына ^ыспа деген↓ /// ↑ вашше ͡ гүштү↓ /// ↑ класно / әдемі↓ /// ↑ шәй ішесіз ͡ б̊е↑ ///	- Сабира, анау қыз біртүрлі болып қалған. Әңгімесі, әңгімесі де өз-өзімен айта беретін боған ба? - Сонайтам. - Қартайып кеткен ба? Мұнда сен ғой дыыым өзгермейтін. Сол қалпы ғой фигура. - Қойшы а, Дариға. Ваще негізі дұрыс айтып атсын. Қалайсың ваще жалпы нормалносың ба? өзі бәрі дұрыс па? Амансың ба, қалай? - Қыздар, сендерге ваще мен таң қалам бар ғойше, ваще қыздар. Кейде ренжіпте қалам ғой. Мен сендердің сынып жетекші апайларыңмын ғой, қыздар. - Мәәә. - Класта екі-ақ қыз болғаннан кейін мені подружка ғып өздерің қосып алдыңдар ғой.. - Ұмытып кетеее береміз. Ренжімеңіз енді. - Ұмытып кете бересіңдер. Күшті сыйлайсыңдар ғой адамды. Күшті екен мына спа деген, ваще күшті. Классно, әдемі. - Шәй ішесіз ба?
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑ ау ↓/// ↑ шәй ↓ /// ↑ бірдеңе ішейік̊ші↓ /// ↑ шәйма б̊ірдеңе / ішсег ͡ ішейік̊ші ͡ б̊ірдеңе↓ /// ↑ ^уо / какраз ^уөзі ͡ де келәтыр↓ /// ↑ қыздар / қалайсыздар↑ /// ↑ жақ̊сысыздар ͡ ма ↑ /// ↑ демалыс қалай ͡ болұб̊ ͡ жатыр ↑ /// ↑ керемет↓ /// ↑ күштү ^ырақмет ↑ /// ↑ түуй / ^йекеу'онш'емес →// сен күшт'екенсің↓ /// ↑ мә: / ^ырақмет↓ /// ↑сен нең ͡ бар ↑// бізді пастайанный клійенттаріңе сүйтүб̊ ͡ айтып ↓/// ↑^уой / ^йенді кампіліймент ͡ қой↓ /// ↑сен ^йенд'ішіп алдың ͡ не ↑// сенімен ^йенді қалай ішем ↑ /// ↑ ал мен клійенттермен / достар ұқ̊саб̊ ͡ араласам↓ /// ↑ қалайсыздар ↑ /// ↑ бітіре ͡ самайсыздарма сразұу↓ /// ↑ саб̊ійра іше ͡ ғойшұ мә↓ /// ↑ сен сені мақтады ͡ ғой↓ ///	↑ ау ↓ /// ↑ шәй ↓ /// ↑ бірдең'ішейік̊ші ↓ /// ↑ шәй ͡ ме ͡ б̊ірдеңе / ішсег ͡ ішейік̊ші ͡ б̊ірдеңе↓ /// ↑ ^уо / какраз ^уөзү ͡ де ͡ гележатыр↓ /// ↑ қыздар / қалайсыздар↑ /// ↑ жақ̊сысыздар ͡ ма↑ /// ↑ демалыс қалай болұб̊ ͡ жатыр↑ /// ↑ керемет↓ /// ↑ күштү ^ырахмет↑ /// ↑ түуй / ^йекеуү / ^уонш' ^йемес → // сең ͡ гүшт'екенсің↓ /// ↑ мә: / ^ырахмет↓ /// ↑сен / нең ͡ бар ↑// бізді / постойанный клійенттеріңе сүйтүб̊ ͡ айтып↓ /// ↑ ^уой / ^йенді ͡ гомпліймент ͡ қой↓ /// ↑ сен ^йенд'ішіп алдың ͡ не ↑ // сенімен ^йенді ͡ ғалай ͡ ішем ↑ /// ↑ ал мең ͡ глійенттермен → // достар ұқ̊саб̊ ͡ араласам↓ /// ↑ қалайсыздар↑ /// ↑ бітіре салмайсыздар ͡ ма с^ыразұу↓ /// ↑ саб̊ійра ішеғойшұ ͡ мә↓///↑ сен / сені мақтады ͡ ғой↓ ///	- Ау? - Шәй. - Бірдеңе ішейікші. Шәй ма бірдеңе, ішсек ішейікші бірдеңе. - О, как раз өзі де келятыр. - Қыздар, қалайсыздар? Жақсысыздар ма? Демалыс қалай болып жатыр? - Керемет. - Күшті рақмет - Туй, екеуі оншамес, сен күштікенсің. - Мәәә, рақмет! - Сен, нең бар, бізді постоянный клиенттеріңе сүйтіп айтып? - Ой, енді комплимент қой. - Сен енді ішіп алдың не, сенімен енді қалай ішем? - Ал мен клиенттермен достар ұқсап араласам. - Қалайсыздар?↑ - Бітіресамайсыздар ма сразу. - Сабира ішеғойшы мә. Сен, сені мақтады ғой.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑сон'айтам↓ /// ↑ нема / массажға қалай ͡ ғарайсыздар↑ /// ↑ бізде массаждар б̊ар↓ /// ↑ түурецкій массаж ͡ бар →// тайскій массаж ͡ бар↓ /// ↑ сонда ^уоның айырмашылығы ͡ не ↑ /// ↑ тұурецкій / тайскій дегеннің↑ /// ↑ ^йей / тұурецкій массаж ^уол серійал сыйақты ұза:қ болад ↓ /// ↑ арасында мехмет ш̆ығад сосын↓ /// ↑ жоқ / жалпы тайскій массаждаң ͡ гейін / денең мійаса па тайскій болад ↓ /// ↑ андай ылб̊ыра:п / былжыра:п ↓ /// ↑ қайсын жасатайық ↑ /// ↑ айналайын / тайскій / майскійыңды қойш↓ /// ↑ жетісайыскый жоқ ͡ па:↑ /// ↑ ^уой / бар ͡ ғой ͡ жетісайскій↓ /// ↑ ^уол қалай істейд'оны↑ /// ↑ ^уонұ сіз маған / істеп ͡ пересіз↓ /// ↑ ^йе / каз ͡ б̊асыңа пескаблог ͡ жіб̊ерем →// мен сенің ^йе ↑ /// ↑ н'айтып ͡ атčың↑ /// ↑әзіл / әзіл↓ /// ↑ кешіріңіздер↓ /// ↑ кім ͡ бірінші ͡ гіред ↑ /// ↑ сіз ͡ б̊а↑ /// ↑ жо ͡ жоқ / қойа ͡ тұрұңыз↑ ///	↑сон'айтам↓ /// ↑ не ͡ ма / массажға ͡ ғалай ͡ ғарайсыздар↑ /// ↑ бізде массаждар ͡ б̊ар↓ /// ↑ тұурецкій масаж ͡ бар // тайскій масаж ͡ бар↓ /// ↑ сонда ^уонұң айырмашылығы ͡ не↑///↑ тұурецкій / тайскій дегеннің ↑ /// ↑ ^йей / тұурецкій масаж / ^уол серійал сыйақты ұза:қ ͡ полады ↓ /// ↑ арасында мехмет ͡ ш̆ығады сосұн↓ /// ↑ жоқ / жалпы тайскій масаждаң ͡ гейін → // денең мійасо потайскій болады ↓ /// ↑ андай ылб̊ыра:п / былжыра:п↓ /// ↑ қайсын жасатайық↑ /// ↑ айналайын / тайскій / майскійыңды ͡ ғойшұ ↓ /// ↑ жетысайскій жоқ ͡ па: ↑ /// ↑ ^уой / бар ͡ ғой жетысайскій↓ /// ↑ ^уол ͡ ғалай істейд'^уонұ↑ /// ↑ ^уонұ сіз маған істеп ͡ пересіз ↓ /// ↑ ^йе / каз ͡ б̊асыңа → // пескоблог жіб̊еремін мен сенің ^йе↑ /// ↑ н'айтып ͡ жатčың↑ /// ↑ әзіл / әзіл↓ /// ↑ кешіріңіздер↓ /// ↑ кім ͡ бірінші ͡ гіред ↑ /// ↑ сіз ͡ б̊а↑ /// ↑ жо ͡ жоқ / қойа тұрұңұз ↓ ///	- Соны айтам. - Не ма массажға қалай қарайсыздар? Бізде массаждар бар. Турецкий массаж бар, тайский массаж бар. - Сонда оның айырмашылығы не? Турецкий, тайский дегеннің? - Эй, турецкий массаж ол сериал сияқты ұзааақ болад. Хаха. Арасында Мехмет шығад сосын. Жоқ, жалпы тайский массаждан кейін денең мясо по тайски болад. Андай ылбырааап, былжырааап. - Қайсын жасатайық? - Айналайын. Тайский, майскийыңды қойш. Жетысайский жоқпааа? - Ой бар ғой жетысайский. - Ол қалай істейді оны? - Оны сіз маған істеп бересіз. Хахаха - Е, каз басыңа пескоблок жіберемін мен сенің е. Не айтып атсың? - Әзіл, әзіл. Кешіріңіздер. Кім бірінші кіред? Сіз ба? - Жо жоқ, қоя тұрыңыз.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑мен кіріп көрійнші↓ /// ↑ ^уөмірімде кірмегем мен →// массаж дегеңге →// қыздар↓ /// ↑ бірақ ^йенді / массажійсттары ͡ да / біртүрлү →// мыйын ара шаққан ͡ ба ↑// бірб̊әле / б̊ұл ͡ да↑ /// ↑ ^ұуайымдамаңыздар↓ /// ↑ апайларыңызды / кәдімгідей жұмсартып берем↓ /// ↑ қатып қап̊сыз ͡ ғой / апай↓ /// ↑ давайте / давайте / давайте ↑ /// ↑саб̊ійра ͡ б̊айқұс / апайымыж ͡ жақ̊сы / ійә ↑ /// ↑ көзү ͡ б̊ақырайы:п / байқұс н'естерін білмейді ͡ ғой↓ /// ↑ ^йей / қойшы ↑ /// ↑ жынды ͡ ма / мынау нағып бійтед ↓ /// ↑ нағып / шалға недастұупный ͡ жерлерді / ұстап ͡ атқаны ͡ несі ↑ /// ↑ жындысың ͡ ба↑ /// ↑ қойұңдарш'айналайын ↓ /// ↑ жасатпай ͡ ақ ͡ қойш↓ /// ↑ мен массаж ͡ жасатпайм↓ /// ↑ чо ұнамады ͡ ма / н'апай ↑ /// ↑ керек ͡ емес↓ /// ↑ кірмійм ͡ мен↓ /// ↑ дарійға / ты ͡ же / старыста у нас ↓///↑ давай / ты ͡ давай / иди ↓ /// ↑ мем ͡ бірағ ͡ мына / массажійст дым ұнамайд ͡ ше ͡ маған ↓ /// ↑ мейлі / көрейін ͡ ^йенді↓ ///	↑мең ͡ гіріп ͡ көрөйүнші ↓ /// ↑ ^уөмүрүмде ͡ гірмегем → // мен масаж дегеңге / қыздар↓ /// ↑ бірақ ^йенді / масажійстар ͡ да ͡ б̊іртүрлү // мыйын ара шаққам ͡ ба / бірб̊әле ͡ б̊ұл ͡ да↑ /// ↑ ^ұуайымдамаңыздар↓ /// ↑ апайларыңызды ͡ гәдімгідей жұмсартып ͡ перем↓ /// ↑ қатып ͡ қап̊сыз ͡ ғой / апай↓ /// ↑ давайте / давайте / давайте↑ /// ↑саб̊ійра / байғұс апайымыж ͡ жақ̊сы / йә ↑ /// ↑ көзү ͡ б̊ақырайы:п ͡ пайқұс не'стерім ͡ білмейді ͡ ғой↓ /// ↑ ^йей ͡ ғойшұ↑ /// ↑ жынды ͡ ма / мынау нәғып ͡ пійтеді↓ /// ↑ нәғып̊ ͡ шалға → // недостұупный жерлерді → // ұстап атқаны несі ↑ /// ↑ жындысың ͡ ба↑ /// ↑ қойұңдарш'айналайын ↓ /// ↑ жасатпай ͡ ақ ͡ қойш↓ /// ↑ мен масаж жасатпайм↓ /// ↑ чо / ұнамады ͡ ма ͡ не → // апай↑ /// ↑ керег ͡ ^йемес↓ /// ↑ кірмеймін ͡ мен↓ /// ↑ дарійға / ты ͡ же старыста у нас↓ /// ↑ давай / ты давай / иди ↓ /// ↑ мен / бірақ / мына масажійс дым ұнамайды ͡ ше маған↓ /// ↑ мейлі / көрөйүн ͡ ^йенді↓ ///	- Мен кіріп көринші. Өмірімде кірмегем мен массаж дегенге, қыздар. - Бірақ енді, массажисттар да біртүрлі, миын ара шаққан ба, бірбәле бұл да. - Уайымдамаңыздар. Апайларыңызды кәдімгідей жұмсартып берем. Қатып қапсыз ғой, апай. - Давайте, давайте, давайте. - Сабира, байқұс апайымыз жақсы иә. Көзі бақырайыыып байқұс нестерін білмейді ғой. - Эй, қойшы. Жынды ма мынау няғып битед. Няғып шалға недоступный жерлерді ұстап атқаны несі. Жындысың ба? Қойыңдаршы айналайын. Жасатпай-ақ қойш. Мен массаж жасатпайм. - Че ұнамады ма не, апай? - Керек емес. Кірмим мен. - Дариға, ты же староста у нас. Давай, ты давай, иди. - Мен бірақ мына массажист дым ұнамайд ше маған. Мейлі, көрейін енді.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑нег'ұнамайд ↑ /// ↑ ійб̊а:й мен каз массаж істегең ͡ гезде →// маған күйеуге шыққың келіп кетеді ↓ /// ↑ жүрсеңіздерші ↓ /// ↑ давай / дарійға / давай↓ /// ↑ мә / жынды ͡ ма / мың шымшыб̊ ͡ ағаны нес ↑/// ↑ апай / сіз ^уоны айтасыз ͡ ше →// дарійға ды:м ^уөзгермеген ͡ ғой↓ /// ↑дарійға ͡ ма↑ /// ↑ ійа / какайа ͡ б̊ыла мақтаншақ →// такой асталась бар ͡ ғой ↓ /// ↑ вапше↓ /// ↑ қойш↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш / ^уол бала ͡ гезінен →// мектеп кезінде сондай ^йеді ͡ ғой ↓ /// ↑ сондай мінезі ͡ ғой↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш↓/// ↑^уой незнайұу ↓ /// ↑ а / ^йешше / ^уол ͡ ^уөтүрік̊ші →// ^уол ^уөтүрік̊ші →// да ↓ /// ↑ ^уол маған айтып ͡ қойад →// жаңа н'ед ↑// карійб̊ ͡ аралдарына ͡ б̊арам деп ͡ қойад ↓///↑ карантійнда какой карійб̊ ͡ аралдары →// все ͡ закрыта ͡ была↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ а ^йешше айтып ͡ қойад →// мен / бай ͡ жігітке тұрмұсқа шықтым ͡ деп ͡ қойад↓///↑ ^уөт^іріг ͡ айтад↓/// ↑ ^йета / я / их пазнакомила / вабшше та / да ↓/// ↑ кім ^уонұң байы →// вашше кім ↑/// ↑ и анау паралельный к^ыласта / ^уоқыйтын ͡ ше →// жомарт / двоишнійк / двоишнійк↓///	↑нег'ұнамайды ↑ /// ↑ ійб̊а:й мең ͡ газ масаж істегең ͡ гезде → // мағаң ͡ гүйөугө шыққың ͡ геліп кетеді ↓ /// ↑ жүрсөңүздерші↓ /// ↑ давай / дарійға / давай ↑ /// ↑ мә / жынды ͡ ма / мың шымшыб̊ ͡ алғаны несі↑ /// ↑ апай / сіз ^уонұ айтасыз ͡ ше ↑// дарійға ды:м ^уөзгөрмөгең ͡ ғой↓ /// ↑ дарійға ͡ ма↑ /// ↑ ійә / какайа была мақтаншақ → // такой осталась бар ͡ ғой↓ /// ↑ вапшше ↓ /// ↑ қойш ↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш → // ^уол ͡ б̊ала ͡ гезінен → // мектеп кезінде сондай ^йеді ͡ ғой↓ /// ↑ сондай мінезі ͡ ғой↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш↓ /// ↑ ^уой / незнайүу↓ /// ↑ а sup>йешше ^уол ^уөтүрүк̊ші → // ^уол ^уөтүрүк̊ші → // да↓ /// ↑ ^уол маған / айтып ͡ қойады → // жаңа н'^йеді → // карійб ͡ аралдарына / барам ͡ деп ͡ қойады↓ /// ↑ карантійнда / какой ͡ гарійб ͡ аралдары → // все закрыто было↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ а / ^йешше айтып ͡ қойады // мем ͡ бай жігітке → // тұрмұсқа шықтым ͡ деп ͡ қойады↓ /// ↑ ^уөтүрүг ͡ айтады ↓ /// ↑ ^йета / ійа / ійх познакомійла вапшше ͡ та / да↓ /// ↑кім ^уонұң байы / вашше ͡ гім ↑ /// ↑ ій / анау паралелный к^ыласта / ^уоқұйтұн ͡ ше ↑ // жомарт / двойшнійк / двойшнійк↓ ///	- Неге ұнамайд? Ибааай мен каз массаж істеген кезде маған күйеуге шыққың келіп кетеді. Жүрсеңіздерші. - Давай, Дариға, давай. - Мә жынды ма мың шымшып ағаның нес. - Апай, сіз оны айтасыз ше Дариға дыыым өзгермеген ғой. - Дариға ма? - Иа какая была мақтаншақ, такой осталась бар ғой. Вапще. - Қойш? Қояберш ол бала кезінен мектеп кезінде сондай едіғой. Сондай мінезі ғой. Қояберш. - Ой не знаю. А еще ол өтірікші, ол өтірікші, да. Ол маған айтып қояд, жаңа не ед, Кариб аралдарына барам деп қояд. Карантинда какой Кариб аралдары, все закрыто было. - Иа. - А еще айтып қояд, мен бай жігітке тұрмысқа шықтым деп қояд. Өтірік айтад. - Это я их познакомила вообще то да. - Кім оның байы, ваще кім?↑ - И анау параллельный класста оқитын ше Жомарт, двоишник, двоишник.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑серікпаев ͡ па↑ /// ↑ ійа↓/// ↑ уе / двойшнійк ^йеді ͡ ғой →// соған тійіп кетті ͡ ма ͡ не ↑ /// ↑ ійә / ^уо:й апай / двоишнійк дейсіз →// каз двойшнійктардың ͡ бәрі ͡ б̊ай ͡ ғой / шіріген↓ /// ↑ қойш↑ /// ↑ да:↓/// ↑ мә: двойшнійктардың бәрі ͡ б̊айып кететінін ͡ де →// бәрің'екі қойұп ͡ тастайтын ͡ ем ͡ ғо / мем ͡ байағыда ↓ /// ↑ ^уой / саб̊ійра / сен бармасаң ͡ болмайд'енді↓ /// ↑ да:↑ /// ↑ барсашы↓ /// ↑^уойб̊ай / я пашла↓ /// ↑ массажійст біртүрлі б̊олса ͡ да →// қолұ жұмса:қ ͡ ^йекен↓ /// ↑ я пашла / всійо↓ /// ↑ қалай ↑ /// ↑ н'естеді↑ /// ↑көрдүң ͡ ба / мен жасатқан массажыйстке ͡ де ͡ б̊арад →// быійшара: мынау ͡ ше маған ͡ ^йеліктейді ͡ ғой ↓ /// ↑ мені ксерык̊с / ксерык̊с ͡ қылады ͡ ғой / бұл ͡ кәдімгідей↓ /// ↑ көшүре ͡ ма сенен ↑///	↑серікпайев ͡ па↑ /// ↑ ійә↓ /// ↑ үуе / двойшнійк ^йеді ͡ ғой → // соған тійіп кетті ͡ ме / не↑ /// ↑ ійә / ^уо:й апай → // двойшнійк дейсіз → // кәз двойшнійктардың бәрі ͡ б̊ай ͡ ғой шіріген↓ /// ↑ қойш↑ /// ↑ да:↓ /// ↑ мә: / дывоійшнійктардың ͡ бәрі ͡ б̊айып ͡ кететінін ͡ де → // бәріңе ^йекі ͡ ғойұп тастайтын ͡ емғо мем ͡ байағыда ↓ /// ↑ ой / саб̊ійра / сем ͡ бармасаң болмайд'^йенді ↓ /// ↑ да: ↑ /// ↑ барсашы ↓ /// ↑^уойб̊ай / ійа пашла↓ /// ↑ масажійс ͡ піртүрлү ͡ б̊олса ͡ да // қолұ жұмса:қ ^йекен↓ /// ↑ ійа пашла / всійо↓ /// ↑ қалай ↑/ // ↑ не'стеді↑/// ↑ көрдүң ͡ бе ↑// мен жасаған масажійске ͡ де ͡ б̊арад → // бійшара: мынау ͡ ше → // маған ^йеліктейді ͡ ғой↓ /// ↑мені ͡ гсерок̊с / ксерок̊с қылады ͡ ғой бұл ͡ гәдімгідей↓ /// ↑ көшүрө ͡ ме сенен↑ ///	- Серікбаев па? - Иа. - Уэ, двоишник еді ғой, соған тиіп кетті ма не? - Иа, оой апай, двоишник дейсіз, каз двоишниктардың бәрі бай ғой шіріген. - Қойш? - Дааа. - Мәә, двоишниктардың бәрі байып кететінінде, бәріңе 2 қойып тастайтын ем ғо мен баяғыда. - Ой, Сабира, сен бармасаң болмайд енді. - Дааа? - Барсашы. - Ойбай, я пошла. - Массажист біртүрлі болса да, қолы жұмсааақ екен. - Я пошла, все. - Қалай? Нестеді? - Көрдің ба, мен жасаған массажистке де барад, бишарааа мынау ше маған еліктейді ғой. Мені ксерокс, ксерокс қылады ғой бұл кәдімгідей. - Көшіре ма сенен?
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑ мені көшүргенд'апай →// мен сізг'айтамайм ↓ /// ↑ үйү ͡ де ͡ мен сыйақты →// кафелі ͡ де / үйүнің кілемі ͡ де →// мынандайларына ͡ дейін менікіндей ͡ ғой ↓ /// ↑ қойш↑ /// ↑ мем ͡ байағыда / білесіз ͡ б̊а ͡ мектепте →// математійканы менең ͡ көшүретін ͡ ғой →// сүйтіп бағ'алатын ͡ ғой ↓ /// ↑ байқайтыммын ͡ ғой ͡ соны →// менен ͡ де б̊іраз нәрсе көшүріп кететін ^йеді ͡ ғой / ^уол ↓ /// ↑ ^уой даже / бұнұң күйеуү менікіндей ͡ бай →// ақ̊шасы ͡ гөп →// жақында менің / күйеуімдікіндей мәшін'алды →// ^йешше ↓ /// ↑ мәссаған / күшт'екен ͡ да ↓ /// ↑ фыйгұурасы ͡ да менікі сыйақты ͡ деп ͡ қателесіп қалмадың ͡ ба↑ /// ↑ жоқ ^йенді / фійгұурасым ͡ білмейм ͡ ^йенді →// заттары ͡ тұура ͡ менікіндей ↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊ылай ͡ д'енді / кейде ^іренжіп ͡ те ͡ қалам↓ /// ↑ дарійкош / андай ͡ да сенің ͡ құрдасың ͡ ^йемеспін →// к^ыластасым ͡ ^йемессің →// сен менің бірақ ͡ фійгұурласымсың ͡ ғой↓ /// ↑ ійә / апай / ійә ↓ /// ↑ жақынырақпын ͡ ғой мен саған↓ /// ↑ ^уо:й / қызда:р / күштү б̊оп қалдым ͡ ғой представлійаете →// кайф болд прійам / ^ырахат↓ /// ↑ ^уой / қалайсыңдар ↑ ///	↑ мені ͡ гөшүргөнде → // апай / мен сізге айт'алмаймын↓ /// ↑ үйү ͡ дө мен сыйақты → // кафелі ͡ де / үйүнүң кілемі ͡ де → // мынандайларына ͡ дейін менікіндей ͡ ғой ↓ /// ↑ қойш↑ /// ↑ мем ͡ байағыда б̊ілесіз ͡ б̊е ↑// мектепте / математійканы менең ͡ гөшүрөтің ͡ ғой → // сүйтүп ͡ пағ'алатың ͡ ғой↓ /// ↑ байқайтыммың ͡ ғой сонұ → // менен ͡ де ͡ б̊іраз нәрсе → // көшүрүп кететін ^йеді ͡ ғой ^уол↓ /// ↑ ^уой / даже / бұнұң ͡ гүйөуү менікіндей бай → // ақ̊шасы ͡ гөп → // жақында менің ͡ гүйөуүмдүкүндей мәшін'алды → // ^йешше ↓ /// ↑ мәссаған / күшті ͡ ^йекен ͡ да↓ /// ↑ фійгұурасы ͡ да / менікі сыйақты деп қателесіп қалмадың ͡ ба↑ /// ↑ жоғ ͡ ^йенді фійгұурасым ͡ білмеймін → // ^йенді / заттары тұура менікіндей↓ /// ↑ ^йенді ͡ б̊ылай ͡ да → // ^йенді ͡ гейде / ^іренжіп ͡ те ͡ қалам↓ /// ↑ дәрійкош / андай ͡ да сенің ͡ ғұрдасың ^йемеспін → // кластасым ^йемессің → // сен менің / бірақ фійгұурласымсың ͡ ғой↓ /// ↑ ійә /апай/ ійә↓/// ↑ жақынырақпың ͡ ғой мен саған↓ /// ↑ ^уо:й / қызда:р / күштү ͡ б̊оп ͡ қалдым ͡ ғой → // представлійайете → // кайф болд прійам → //^ырахат↓///↑ ^уой ͡ ғалайсыңдар↑ ///	- Мені көшіргенде, апай, мен сізге айтамайм. Үйі де мен сияқты, кафелі да үйінің, кілемі де, мынандайларына дейін менікіндей ғой. - Қойш? - Мен баяғыда білесіз ба? Мектепте математиканы менен көшіретін ғой, сүйтіп баға алатын ғой. - Байқайтынмын ғой соны, менен де біраз нәрсе көшіріп кететін еді ғой ол хаха. - Ой, даже бұның күйеуі менікіндей бай, ақшасы көп. Жақында менің күйеуімдікіндей машіне алды еще. - Мәссаған, күшті екен да. Фигурасы да менікі сияқты деп қателесіп қалмадың ба хахахаха. - Жоқ, енді фигурасын білмейм енді, заттары тура менікіндей. - Енді былай да енді, кейде ренжіп те қалам. Дарикош, андай да сенің құрдасың емеспін, класстасым емессің сен менің, бірақ фигурласымсың ғой. - Иа, хахаха апай, иа. - Жақынырақпын ғой мен саған. - Ооой, қыздааар, күшті боп қалдым ғой, представляете, кайф болд прям, рахат. Ой қалайсыңдар?
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑қалай / ұнады ͡ ма ͡ массаж →// қыздар↑ /// ↑ а / массаждаң ͡ гейін / негізі шәй жақ̊сы ͡ кетед ↓ /// ↑ да / да / да ↓ /// ↑ бізде іймбійрный чай бар →// аблепиховый шай ͡ бар →// мараканскій / ційтрұусовый / қайсын ішесіздер ↑ /// ↑ апай / таңдаңыз қандай чай ↑ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш / қымбат ͡ болад бұйақтың шайлары ↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш ↓ /// ↑ ^ұуай / ^ұуайымдамаңыз↓ /// ↑ ^уосұның ішіне кіред ͡ бәрі ↓ /// ↑ қойш / тегім ͡ ба↑ /// ↑ ійа / да ↓ /// ↑ ^уөзү / қазахский қарашай / сүт ͡ қатқан шай апкеші ↓ /// ↑ керек ͡ ^йемес ͡ басқасы↓ /// ↑ а / сон'әкеп ͡ перейім ͡ ба↑ /// ↑ ійа ↓ /// ↑ қәзір / әкеп берем ↓ /// ↑ ^уой / қыздар / сендерг'үлке:н ^ырақмет ͡ ш̆е ↓ /// ↑ мына ͡ б̊үгүңг'отұрысқа / бес дегем ͡ баға қойам сендерге↓ /// ↑^уой апай / ^ырақме:т ↓ /// ↑ сіздің көңүліңіз көтерілсе ͡ б̊олды ͡ б̊ізге →// ійә / саб̊ійра↑ /// ↑ не / тілег ͡ айтып↓ ///	↑ қалай / ұнады ͡ ма ͡ масаж → // қыздар ↑ /// ↑ а / масаждаңгейін / негізі шәй жақ̊сы ͡ гетед ↓ /// ↑ да / да / да ↓ /// ↑ бізде іймбійрный шәй ͡ б̊ар → // ^уоблепійховый шәй ͡ б̊ар → // мароканскій / сійтрұусовый / қайсын ішесіздер ↑ /// ↑ апай / таңдаңыз ͡ ғандай шәй ↑ /// ↑қойа ͡ б̊ерш → // қымбат ͡ полады бұл ͡ жақтың ͡ шәйлары↓ /// ↑ қойа ͡ б̊ерш↓ /// ↑^ұуай / ^ұуайымдамаңыз↓ /// ↑ ^уосұнұң ішіне ͡ гіреді ͡ б̊әрі↓ /// ↑ қойшү / тегім ͡ ба↑ /// ↑ійә ͡ да ↓ /// ↑ ^уөзү / қазақ̊скый ͡ ғара ͡ шәй → // сүт ͡ қатқан шәй ͡ әкелші↓ /// ↑ керек ^йемес ͡ пасқасы↓ /// ↑а / сон'әкеп ͡ перейім ͡ ба↑ /// ↑ійә↓ /// ↑ қәзір / әкеп ͡ перем↓ /// ↑ ^уой / қыздар → // сендерг'үлкө:н ^ырахмет ͡ ш̆е ↑ /// ↑ мына ͡ б̊үгүңг'отұрұсқа → // бес ͡ тегем ͡ баға ͡ ғойам сендерге ↓ /// ↑ ^уой апай / ^ырахме:т↓ /// ↑ сіздің ͡ гөңүліңіз ͡ гөтөрүлсе ͡ б̊олдұ / б̊ізге → // ійә / саб̊ійра↑ /// ↑ не / тілег ͡ айтып ↑ ///	- Қалай, ұнады ма массаж, қыздар? А, массаждан кейін негізі шәй жақсы кетед. - Да, да, да. - Бізде имбирный чай бар, облепиховый шай бар, мараканский, цитрусовый, қайсын ішесіздер? - Апай, таңдаңыз қандай чай? - Қояберш, қымбат болад бұяқтың шайлары. Қояберш. - Уай, уайымдамаңыз. Осының ішіне кіред бәрі. - Қойш, тегін ба? - Иа да. - Өзі қазақский қара шай, сүт қатқан шай ап кеші. Керек емес басқасы. - А, соны әкеп берейін ба? - Иа. Қазір, әкеп берем. - Ой, қыздар, сендерге үлкееен рақмет ше. Мына бүгінгі отырысқа 5 деген баға қоям сендерге. - Ой апай, рақмееет. - Сіздің көңіліңіз көтерілсе болды бізге, иә Сабира? - Не, тілек айтып...
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑тілек айтып / шәй келсін ͡ да ↓ /// ↑ ^уонда / мында жақын ^уотұрайық̊шы ͡ б̊ійтіп ↓ /// ↑ бійтіп ͡ ^уотұрайық↓ /// ↑ саб̊ійра / сен сыйасың ͡ ғо →// арық̊сың ͡ ғо↓ /// ↑ бері / бері ͡ қарай / мхм / апай↓ /// ↑ мен тұрып ͡ тұра ͡ б̊ерем →// маған тұрып ͡ тұрған ͡ ыңғайлы↓ /// ↑ міне / қыздар ↓ /// ↑ шәй ͡ да ͡ келді↓ /// ↑ чай / чай / чай / чай / чай / чай / чай / чай ↓ /// ↑ шәй ͡ ішіңіздер↓ /// ↑ шәйді / баб̊ішкімен апкелесіңдер ͡ ма↑ /// ↑ ^йенді ͡ б̊ізде сервійз ͡ ғо↓ /// ↑ ай / күшті↓ /// ↑ ^уой / мына кісі ͡ б̊іртүрлү:↓ /// ↑ мына / ыдыс ͡ айақта / төрт ͡ čервійзының менде сервійс ↓ /// ↑ қараңыз ↓ /// ↑ көрдіңіз ͡ б̊а ↑ /// ↑ қалай ͡ құйам↑ /// ↑ күшт'ағызад ͡ ^йекенсіз →// шәйді↓ /// ↑ а: / шәйді ͡ ма ↑ /// ↑ қараңыз / қараңыз ↓ /// ↑ хопа↓ /// ↑ бұның ͡ бәрі / сервійске жатад ↓///↑ тегін ↓///↑ қарасаңыздаршы ↓/// ↑ ^уойб̊ай / қолым ↓ /// ↑ ұста↓ /// ↑ күйдүресің ͡ қолдарын↓ /// ↑ ал ͡ қыздар / мен ^уосұ жерде тост айтқым ͡ кеп ͡ тұр ↓ /// ↑ бәріміз / ^уосұлай↓ ///	↑тілег ͡ айтып → // шәй ͡ гелсін ͡ да ↓ /// ↑ ^уонда / мында жақын ^уотұрайық̊шы ͡ б̊ійтіп↓ /// ↑ бійтіп ^уотұрайық↓ /// ↑ саб̊ійра / сен сыйасың ͡ ғой → // арық̊сың ͡ ғой ↓ /// ↑ бері / бері ͡ ғарай / мхм / апай ↓ /// ↑ мен / тұрұп тұра ͡ б̊ерем → // маған / тұрұп тұрған ыңғайлы ↓ /// ↑ міне / қыздар ↑ /// ↑ шәй ͡ да ͡ гелді↓ /// ↑чай / чай / чай/ чай / чай / чай/ чай/ чай ↑ /// ↑ шәй ішіңіздер ↑ /// ↑ шәйді ͡ б̊аб̊ішкімен әкелесіңдер ͡ ме↑ /// ↑ ^йенді / бізде сервійз ͡ ғой↓ /// ↑ ай / күштү ↑ /// ↑ ^уой / мына ͡ гісі ͡ б̊іртүрлү: ↓ /// ↑ мын'ыдыс ͡ айақ ͡ та → // төрт ͡ čервійзінің / менде сервійс↓ /// ↑ қараңыз↓ /// ↑ көрдүңүз ͡ б̊а ↑ /// ↑ қалай ͡ ғұйам ↑ /// ↑ күшт'ағызад'^йекенсіз ͡ шәйді↓ /// ↑ а: / шәйді ͡ ме ↑ /// ↑ қараңыз / қараңыз↓ /// ↑ хопа↓ /// ↑ бұнұң ͡ бәрі сервійске жатады↓ /// ↑ тегін↓ /// ↑ қарасаңыздаршы ↑ /// ↑ ^уойб̊ай ͡ ғолұм ↓ /// ↑ ұста↓ /// ↑ күйдүрөсің ͡ ғолдарын↓ /// ↑ ал ͡ ғыздар / мен ^уосұ ͡ жерде тост айтқым ͡ геп ͡ тұр↓ /// ↑ бәріміз / ^уосұлай↓ ///	- Тілек айтып, шәй келсін да онда. Мында жақын отырайықшы битіп. Битіп отырайық. Сабира, сен сиясыңғо, арықсыңғо. Бері, бері қарай. Мхм. Апай. - Мен тұрып тұра берем, маған тұрып тұрған ыңғайлы. - Міне, қыздар. Шәй да келді. - Чай, чай, чай, чай, чай, чай, чай, чай. Шәй ішіңіздер! - Шәйді бабішкімен ап келесіңдер ма? - Енді бізде сервиз ғо. - Ай, күшті! Ой, мына кісі біртүрлііі. - Мына, ыдыс-аяқта төрт сервизының менде сервис. Қараңыз. Көрдіңіз ба? Қалай құям. - Күшті ағызад екенсіз, шәйді. - Ааа, шәйді ма? Қараңыз, қараңыз. Хопа. Бұның бәрі сервиске жатад. Тегін. Қарасаңыздаршы! - Ойбай, қолым. Ұста. - Күйдіресің қолдарын. - Ал қыздар, мен осы жерде тост айтқым кеп тұр. Бәріміз, осылай.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑айтыңыз ↓ /// ↑ сен біздің / к^ыластасымыз ͡ ^йемессің ͡ ғой ↓ /// ↑ құрсай ↓ /// ↑ сіз ͡ б̊ара ͡ тұрыңыз / ійа ↓ /// ↑ жылдан ͡ жылға ͡ б̊асымыз / ^уосұлай ͡ қосұла ͡ б̊ерсін →// амам ͡ болайық →// апай / ^уосындай біс ͡ сыйақты шәкірттеріңіз көп ͡ полсын ↓ /// ↑ саб̊ійр'екеумүздің күйеуіміз ақ̊ша таб̊а ͡ б̊ерсін таб̊а ͡ б̊ерсін →// ба:й ͡ болсын↓ /// ↑ таб̊а ͡ б̊ерсін →// таб̊а ͡ б̊ерсін↓ /// ↑ таб̊а ͡ б̊ерсін ↓ /// ↑ менің падрұужкаларымның ауыздарын / жаб̊а ͡ б̊ерсін деп ͡ қойсай ↓ /// ↑ ал ͡ ^йенді / келесі ͡ тілек ↓ /// ↑ апай / апай / апай / сөзүңіз аузыңызда →// сіздікі десертке қалсын ↓ /// ↑ давайте / мен ͡ айтайын ↓ /// ↑ сіздің тост / давайте / десертке↓ /// ↑ теперь мен ↓ /// ↑ мені күшті ͡ сыйлайсыңдар ͡ ғой →// сендер↓ /// ↑ канешна ↓ /// ↑ апай / давайте / қызда:р / ійа вас люблю →// ійа вас ценю →// вы маи любимые / вы маи красивые дейді ͡ ғой↓ /// ↑ айтады ͡ ғой / ы: не ͡ деуш'ед ↑ /// ↑ щ’а́с’т’й’э л’уб’ит т’ишыну →// не гавар’и́ н’икаму́ дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ айтады ͡ ғой вот / наша дрұужб̊а пүуст крепчайет/ крепчайет / крепчайет / да↓ /// ↑ вот как / ^йетат ͡ крепкий ͡ чай ͡ да / қыздар ͡ да ↑/// ↑ как гавар’`ица ͡ да ↓ /// ↑ қыздар ↓ /// ↑ сенің айтқан тілегің ͡ ше →// ^уорышша түсүнетін / періштелердің құлағына шалынсын↓ ///	↑ айтыңыз ↓ /// ↑ сем ͡ біздің ͡ гласстасымыз ^йемессің ͡ ғой↓ /// ↑ құрұсай↓ /// ↑ сіз ͡ б̊аратұрұңұз → // ійә↓ /// ↑ жылдан ͡ жылға ͡ б̊асымыз / ^уосұлай ͡ ғосұла ͡ б̊ерсін ↑ // амам ͡ болайық → // апай / ^уосұндай біс ͡ сыйақты шәкірттеріңіз ͡ гөп ͡ полсұн↓ /// ↑ саб̊ійр'екеумүздүң ͡ гүйөуүмүз ақ̊ша ͡ таб̊а ͡ б̊ерсін → // таб̊а ͡ б̊ерсін → // ба:й ͡ б̊олсұн↓ /// ↑ таб̊а ͡ б̊ерсін → // таб̊а ͡ б̊ерсін↓ /// ↑ таб̊а ͡ б̊ерсін ↓ /// ↑ менің ͡ подрұужкаларымның ͡ ауұздарын → // жаб̊а ͡ б̊ерсін деп ͡ қойсай ↓ /// ↑ ал ^йенді / келесі ͡ тілек↓ /// ↑ апай / апай / апай / сөзүңүз аузұңұзда → // сіздікі ͡ десертке ͡ ғалсын↓ /// ↑ давайте / мен ͡ айтайын↓ /// ↑ сіздің тост / давайте десертке ↓ /// ↑ тепер мен ↓ /// ↑ мені ͡ гүштү сыйлайсыңдар ͡ ғой сендер↓ /// ↑ конечно↓ /// ↑ апай / давайте / қызда:р / ійа вас лүублүу→ // ійа вас ценійүу → // вы маи ^ылүубіймые → // вы маій красійвые дейді ͡ ғой ↓ /// ↑ айтады ͡ ғой / ы: не ͡ деуш'еді↓ /// ↑ щ’а́с’т’й’э л’уб’ит т’ишыну → // не гавар’и́ н’икаму́ дейді ͡ ғой↓ /// ↑ айтады ͡ ғой / вот → // наша дрұужба пүуст крепчайет / крепчайет / крепчайет / да↓ /// ↑ вот каг ͡ ^йетат крепкій чай → // да / қыздар / да ↓ /// ↑ как гавар’`ица / да ↓ /// ↑ қыздар ↓ /// ↑ сенің айтқан тілегің ͡ ше → // ^уорұшша түсүнетін / періштелердің ͡ ғүлағына шалынсын↓ ///	- Айтыңыз. - Сен біздің класстасымыз емессің ғой. Құрсай. - Сіз баратұрыңыз, иа. Жылдан жылға басымыз осылай қосыла берсін, аман болайық, апай, осынлай біз сияқты шәкірттеріңіз көп болсын. Сабира екеуміздің күйеуіміз ақша таба берсін, таба берсін, бааай болсын. - Таба берсін, таба берсін! - Таба берсін. - Менің подружкаларымның ауыздарын жаба берсін деп қойсай. Хахахаха. - Ал енді, келесі тілек. - Апай, апай, апай. Сөзіңіз аузыңызда, сіздікі десертке қалсын. Давайте мен айтайын. Сіздің тост давайте десертке. Теперь мен. - Мені күшті сыйлайсыңдарғой сендер. - Конечно. Апай, давайте, қыздааар, я вас люблю, я вас ценю, вы мои любимые, вы мои красивые дейді ғой. Айтады ғой ыыы, ыыы не деушед. Счастье любит тишину, не говори никому дейді ғой. Айтады ғой вот, наша дружба пусть крепчает, крепчает, крепчает, да. Вот как этот крепкий чай, да. Қыздар да? Как говорится да? Қыздар. - Сенің айтқан тілегің ше, орысша түсінетін періштелердің қүлағына шалынсын.
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑ійә ↓ /// ↑ давайте солай↓ /// ↑ мен негізі ͡ б̊ар ͡ ғой →// қызылордалықтар ^уорышша сөйлей алмаса ͡ да →// құуып ͡ кетед ͡ кейде↓ /// ↑ бірағ ͡ ійа / қызылордалықтардың сондайы ͡ б̊ар →// ійа↓ /// ↑ ^ыскора / мұғалімдердің ͡ бәрі →// біз ^уорышша сөйлейтім ͡ боламыз↓ /// ↑ неге / апай ↓ /// ↑ айлығымыз көб̊ейіб̊ ͡ атыр ͡ ғой біздің↓ /// ↑ а: / ыйа / ыйа↑/// ↑ күшті / күшті / апай↓/// ↑ апай / ^йенді сіз тілег ͡ айтčаңышшы деб̊ ͡ айтасыңдар ͡ ма деп тұрмын ͡ да ыйа ↓ /// ↑ жоқ / жоғ ͡ айтамыз ͡ ғой апай↓ /// ↑ сөз айтыңышшы↓ /// ↑ ^ырақмет қыздар↓ /// ↑ ^уөздерің мен'әйтеуір жақ̊сы ͡ сыйлайсыңдар ͡ ғой ͡ ^уотұрып →// мені ͡ тұрғызып ͡ қойып↓ /// ↑ үлкен ^ырақмет ͡ čендерге ↓ /// ↑ ^уосындай / күйеулеріңнің барына шүкір сендердің ↓ /// ↑ саб̊ійра ͡ тұрсаңшы↓ /// ↑ келіңіз ͡ апай↓ /// ↑ ^уой / намійокты күшті түсүнеді ͡ ғой →// менің қыздарым ↓ /// ↑ аман болыңдар ↑// ауырмаңдар ↑// мынау жалған дүнүйеде / ^уөмірлеріңнің соңұна ͡ дейін ͡ ^уөлгенше ↑// тірі ͡ жүрүңдер / қыздар ↓ /// ↑ ^ырақмет ͡ апай↓ /// ↑ ^уой апа:й ↓ /// ↑ пр’ам / тост ͡ пыл / пр’ам ͡ класным↓ /// ↑ жамбылдың / жасын ͡ берсін ↑ /// ↑ ійә ↓/// ↑ аб̊айдың басын берсін / сендерге↓ /// ↑ ауырмаңдар / қыздар↑ /// ↑ не б̊олд'өзі↑ /// ↑ тост болды ͡ ма↓ /// ↑ н'істійміз ↑ /// ↑бата б̊олды ͡ ма↓ /// ↑ шапаң ͡ кійгіземіз ͡ ау↓ /// ↑ шапанды б̊ілмійм ↓ /// ↑ қыздар / қыздар / не ͡ ғой ↓ /// ↑ бірдең'айтčам ͡ бола ͡ ма↓ /// ↑ айтш̆ы↓ /// ↑ келесі жылы ͡ ше →// к^ыластастар кездесүуүн ͡ ше / караокед'өткізейік̊ші ↓ ///	↑ійә↓ /// ↑ давайте солай ↓ /// ↑ мен негізі ͡ б̊ар ͡ ғой → // қызылордалықтар ^уорұшша сөйлөй ͡ алмаса ͡ да ↑ // құуұп ͡ кетеді ͡ гейде↓ /// ↑ бірағ ͡ ійә / қызылордалықтардың сондайы ͡ б̊ар → // ійә↓ /// ↑ ^ұскоро мұғалімдердің бәрі → // біз ^уорұшша сөйлөйтүм ͡ боламыз ↓ /// ↑ нег'апай ↑ /// ↑ айлығымыз ͡ гөб̊өйүб̊ ͡ жатыр ͡ ғой ͡ б̊іздің↓ /// ↑ а: / ійә / ійә↓ /// ↑ күштү / күштү / апай↓ /// ↑ апай ^йенді сіз тілег ͡ айтčаңышшы деп → // айтасыңдар ͡ ма деп тұрмұн ͡ да → //ійә ↓ /// ↑ жоқ / жоғ ͡ айтамыз ͡ ғой / апай↓ /// ↑ сөз айтыңышшы↓ /// ↑ ^ырахмет қыздар↓ /// ↑ ^уөздөрүң мен'әйтеуүр жақ̊сы сыйлайсыңдар ͡ ғой → // ^уотұрұп / мені тұрғұзұп ͡ қойұп↓ /// ↑ үлкөн ^ырахмет ͡ čендерге↓ /// ↑ ^уосұндай ͡ гүйөулөрүңнүң барына шүкүр → // сендердің↓ /// ↑ саб̊ійра / тұрсаңшы↑ /// ↑ келіңіз / апай↓ /// ↑ ^уой / намекты ͡ гүштү түсүнөді ͡ ғой / менің ͡ ғыздарым↓ /// ↑ амам ͡ болұңдар → // ауұрмаңдар → // мынау жалған дүн^үйөдө → // ^уөмүрлөріңнің соңұна ͡ дейін → // ^уөлгөншө тірі жүрүңдөр ͡ ғыздар↓ /// ↑ ^ырахмет / апай↓ /// ↑ ^уой / апа:й↓ /// ↑прійам тост ͡ пыл / прійам ͡ гласным↓ /// ↑ жамбылдың жасым ͡ берсін↓ /// ↑ ійә ↓ /// ↑ аб̊айдың басым ͡ берсін сендерге↓ /// ↑ ауұрмаңдар / қыздар↓ /// ↑ не ͡ б̊олд'өзү ↑ /// ↑ тост ͡ полдұ ͡ ма ↑ /// ↑ н'істійміз ↓ /// ↑ бата ͡ б̊олдұ ͡ ма ↑ /// ↑ шапаң ͡ гійгіземіз ͡ ау↓ /// ↑ шапанды ͡ б̊ілмійм↓ /// ↑ қыздар / қыздар / не ͡ ғой↓ /// ↑ бірдеңе айтčам ͡ бола ͡ ма ↑ /// ↑ айтш̆ы↓ /// ↑ келесі жылы ͡ ше / класстастар ͡ гездесүуүн ͡ ше ͡ гараокед'өткүзөйік̊ші ↓ ///	- Иа. Давайте солай. Мен негізі бар ғой, қызылордалықтар орысша сөйлей алмаса да қуып кетед кейде. - Бірақ иа, қызылордалықтардың сондайы бар, иа. - Скоро мұғалімдердің бәрі біз орысша сөйлейтін боламыз. - Неге апай? - Айлығымыз көбейіп атыр ғой біздің. - Ааа, иа, иа. - Күшті, күшті, апай. - Апай енді сіз тілек айтсаңызшы деп айтасыңдар ма деп тұрмын да иа. - Жоқ, жоқ айтамыз ғой апай. Сөз айтыңызшы. - Рақмет қыздар. Өздерің мені әйтеуір жақсы сыйлайсыңдар ғой отырып, мені тұрғызып қойып. Үлкен рақмет сендерге. Осындай күйеулеріңнің барына шүкір сендердің. - Сабира тұрсаңшы. - Келіңіз апай. - Ой, намекты күшті түсінеді ғой менің қыздарым. Аман болыңдар, ауырмаңдар, мынау жалған дүниеде өмірлеріңнің соңына дейін өлгенше тірі жүріңдер қыздар. - Рақмет апай. - Ой апааай. Прям тост был, прям классным. - Жамбылдың жасын берсін! - Иа. - Абайдың басын берсін сендерге. Ауырмаңдар, қыздар! - Не болды өзі? Тост болды ма? Нестиміз? Бата болды ма? - Шапан кигіземіз ау! - Шапанды білмим. - Қыздар, қыздар, не ғой. Бірдеңе айтсам бола ма? - Айтшы. - Келесі жылы ше, класстастар кездесуін ше караокеде өткізейікші
Сабира Жарасовна, Дариға Бадықова,Ұлан Мамырбекұлы, Қайрат Әділгерей	▶	↑ тұурційа түссүн →// тұурційа түссін↓ /// ↑тұурційа / ійә↓ /// ↑ қойш ↓ /// ↑ ^уөзім айналдырам ↓ /// ↑ апай / глаза закрываем ↓ /// ↑ давайте / давайте↑ /// ↑ ^уөзүңіз ͡ қолұңызб̊ен / ұстап ͡ қалыңыз →// ійә ↓ /// ↑ мақұл ↓ /// ↑ давай ↓ /// ↑ та:к↓ /// ↑ а:л ұстаймыз ↓ /// ↑ ійрак боп̊ ͡ шығып →// жарылыб̊ ͡ атпайық ͡ барып↓ /// ↑ пальчик памаги / пальчик памаги ↓ /// ↑ давай ↓ /// ↑ міні ↓ /// ↑ қызылорда што ли ↑ /// ↑ ^уой қызылордасы нес / сорл'ай ↑/// ↑ а ͡ чо ↓ /// ↑ хатя бы / алматы түспепті ͡ да →// шымбұлаққа б̊аратын ↓ /// ↑ адамның настраениасын ͡ түсүріп ↓ /// ↑ дарійға / апайды шынымен ͡ де / клұубқа апарамыз ͡ ғой ͡ дійм↓ /// ↑ апай ↓ /// ↑ апай/ көңүл ͡ гүйүңүз ↑// шынымен клұубқа б̊арайық̊шы →// жүрүңіз↓ /// ↑ давайте ↑ /// ↑ клұубқ'апарасындар ͡ ма↑ /// ↑ да ↑ /// ↑ апарамыз / жүрүңіз↓ /// ↑ ^уолійа / мем ͡ бірақ / бійлей алмайм ^уонша↓ /// ↑ жоқ бійлей ↓ /// ↑ ^уол жақта б̊ійлеудүң қажеті ͡ жоқ↓ /// ↑ үйретеміз↓ /// ↑ үйретесіңдер ͡ ма↑ /// ↑ үйретеміз / давай ↑ ///	↑ тұурційа ͡ түссүн → // тұурційа ͡ түссүн↓ /// ↑ тұурційа / ійә↓ /// ↑ қойш ↓ /// ↑ ^уөзүм айналдырам↓ /// ↑ апай / глаза закрываем↓ /// ↑ давайте / давайте↑ /// ↑ ^уөзүңүз ͡ ғолұңұзб̊ен ұстап ͡ қалыңыз / ійә ↓ /// ↑ мақұл ↓ /// ↑ давай ↑ /// ↑ та:к↓ /// ↑ а:л ұстаймыз ↓ /// ↑ ійрак боп̊ ͡ шығып → // жарылыб̊ ͡ жатпайық ͡ парып↓ /// ↑ палчійк памагій / палчійк памагій↓ /// ↑ давай ↑ /// ↑ міні ↓ /// ↑ қызылорда / штолій ↓ /// ↑ ^уой ͡ ғызылордасы ͡ нес / сорл'ай / ат ͡ ше ↑ /// ↑ хатійа ͡ бы / алматы түспөптү ͡ де → // шымбұлаққа ͡ б̊аратын↓ /// ↑ адамның настроенійасын түсүрүп ↓ /// ↑ дарійға / апайды шынымен ͡ де → // клұубқа апарамыз ͡ ғой ͡ дійм↓ /// ↑ апай ↓ /// ↑ апай / көңүл ͡ гүйүңүз → // шынымең ͡ глұубқа ͡ б̊арайық̊шы → // жүрүңүз↓ /// ↑ давайте ↓ /// ↑ клұубқа апарасындар ͡ ма↑ /// ↑ да ↓ /// ↑ апарамыз / жүрүңүз↓ /// ↑ ^уөлійә / мем ͡ бірақ / бійлей ͡ алмаймын ͡ ^уонша↓ /// ↑ жоқ ͡ пійлей↓ /// ↑ ^уол жақта ͡ б̊ійлеудүң ͡ ғәжеті ͡ жоқ↓ /// ↑ үйрөтөміз↓ /// ↑ үйрөтөсіңдер ͡ ма↑ /// ↑ үйрөтөміз / давай ↓ ///	- Турция түссін, Турция түссін. - Турция, иа. - Қойш. - Өзім айналдырам. Апай, глаза закрываем. Давайте, давайте. - Өзіңіз қолыңызбен ұстап қалыңыз иа. - Мақұл. - Давай. Тааак. - Ааал ұстаймыз! - Ирак боп шығып жарылып атпайық барып. - Пальчик помоги, пальчик помоги. Давай. - Міні. - Қызылорда что ли? - Ой қызылордасы нес, сорлы-ай. - А че? - Хотя бы Алматы түспепті да, Шымбұлаққа баратын. Адамның настроениясын түсіріп. - Дариға. Апайды шынымен де клубқа апарамыз ғой дим. Апай. - Апай, көңіл күйіңіз. Шынымен клубқа барайықшы, жүріңіз. - Давайте. - Клубқа апарасындар ма? - Да. - Апарамыз, жүріңіз. - Оля, мен бірақ билей алмайм онша. - Жоқ билей. Ол жақта билеудің қажеті жоқ. - Үйретеміз. - Үйретесіңдер ма? - Үйретеміз. Давай.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз, қазір неге жұтаң татып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрейікші. Ендеше “Біз қалай сөйлейміз?” хабарына құлағыңыз түрік жүрсін.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Журналист жазушы Сабыржан Шүкірұлының мына бір үзік ойлары да тыңдаушыларымыздың кәдесіне жарар деп есептейміз. – Шегелеп қайтадан айтатын сөз негізінен сөйлеу мәдениетімізге жалпы тілімізді жандандыруға, қатты үлкен болып, кіші болып назар аударуымыз керек. Үйткені біздің мемлекеттік тіліміздің мәртебесінің орнығуы, мәртебесінің артуы, сол өзінің негізгі заңды орынын алуы үшін алдымен өзіміз дұрыс сөйлеп, дұрыс жаза білуіміз керек.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			Басқа жұрт бізге күлмеуі керек. Сол тілдің тазалығы үшін күрес деген барлық салада ол бір науқандық қана, бір мезгілдік, бір семинар, ғылыми мәслихаттың ғана мәселесі болып қалмай, азғантай бір топтың ғана мәселесі болып қалмай, сол бүкіл халықтық іске айналуы керек қой. Соған жетуіміз керек. Соған ұмтылуымыз керек. Біздің тілімізде, қазақ тілінде айтуға болмайтын ұғым-таным, түсінік жоқ. Өйткені өз тілімізде айтатын жағдайымыз бар.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Біздің тіліміз ғасырлар бойы қалыптасқан. Бүкіл таным ұғымды әлемдік не жетістік бар соның барлығын өз заманында, өз уақытында, өз кезеңінде айта білген, түсіндіре білген, тани білген. Сол тіл қазір де сол қалпында. Ешқандай жойылып кеткені жоқ. – Жүгінгі жас – ертеңгі болашақ.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Бүгін олардың тілі ана тілінде шықса, сөйтіп тілімізді одан әрі дамытса, қазақ тілінің көсегесі көгермес пе екен? Жазушы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Дулат Исабековтің тіл шұбарлаған жастар жөніндегі пікірі мынау: – Бүгінгі тілі шұбар деп жүрген жастарымызда енді оларда алпысқа, жетпіске барғанда олар да кейінгі жастардың тілі шұбарланып кетті дейтін шығар. Баяғыда Толстойдың заманда айтқан ғой "ойпырмай осылар бір-екі апта жүріп үйленем" дей салады.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– "Біздер сияқты бір-екі жыл жүрсе қайтер екен қыздармен қыдырып" деп. Қазір біз сол, керісінше, үйленем дегеніне қуанамыз ғой. Сол сияқты ал біздің жастарымыздың енді көшедегі сөйлеу мәнері бар, олардың да әр түрлі бірнеше тілдің бағыты болуы керек қой. Үйдегі, асүйдегі, немесе өзің оңаша отырып ойланатын тілдің жүйесі, онан кейін өзің жаза қалсаң, жазба дәстүріне түскен тілдің жүйесі. Ал енді ауызекі тілде, көшедегі сөйлеу сөзде олардың бәріне де мән беріп та қарамаймын.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Бірақ ішім ашиды. Ішім қанжылап тұрады. Шолақ сөйлемдер, жалаң сөйлемдер, сол шолақ сөйлемдер, шолақ ойдың нәтижесінде туып жатады. Егер де ойы тереңірек, салдарлы, салиқалы ойдан, жалаң сөйлемдер, шолақ сөйлемдер, шұбар сөйлемдер тумайды деп ойлаймын. Бәлкім оның бәрі бір жастардың кезеңі шығар. Өзі отызға шейін эстраданы жақсы көрсе, әрі қарай адам өзі табиғи түйсік болу керек. Өзіңнің ұлттық музыкаңды, не үлкен симфониялық шығармаларға бет бұра бастайсың ғой.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Өз баламның тәжірибесінен де көремін соларды. Ал қазіргідей жағдайда бұларды мен түзелетін шығар деп ойлаймын. Олардың бәрі әдебиетші болып кетуі мүмкін емес. Бірақ қандай әдебиетші болмасын да, механизатор бол, қойшы бол, шабан бол, немесе космостың карабліне ұшатын ұшқыш бол, теміржолшы бол, бірақ тілді меңгермеген адам, меніңше, жарымжан адам деймін. Олар семьясында тілдік ортада дамымаған, қалыптаспаған. Және тілдік ортада жоқ, аула.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Баяғы балабақшадағы бірнеше сөзден ғана құрылатын сөздік запас, қор сонымен тәрбиеленген жігіттер. Бәлкім олар жүре келе өздері түсіп кетер деп ойлаймын. Осындай әңгіме қозғағандарыңа мен қатты қосыламын. Және бұл баяғыда қозғалуы керек еді. Осы жалғасын тапқанын құптаймын. – Ия, тыңдаушы қауым! Бүгінгі әңгімеден не қорытуға болады? Мың айтқаннан бір көрген демекші, қанекей.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Күнде-күнде сөйлеп жүрген тілімізді, сөз қолданысымызды бақылайықшы. Осымен «Біз қалай сөйлейміз?» хабарының кезекті санын аяқтаймыз. Онда жазушы-драматург Серік Асылбекұлымен өткізген сұқбатымызды және қаламгерлер Дулат Исабеков пен Сабырдан Шүкірұлының тіл туралы бір ауыз толғаныстарын тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген – журналист, жүргізуші Оңғар Құралов, әуе толқынында есендікпен кездескенше аман болыңыздар!
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз, қазір неге жұтаң татып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрейікші. Ендеше “Біз қалай сөйлейміз?” хабарына құлағыңыз түрік жүрсін.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Журналист жазушы Сабыржан Шүкірұлының мына бір үзік ойлары да тыңдаушыларымыздың кәдесіне жарар деп есептейміз. – Шегелеп қайтадан айтатын сөз негізінен сөйлеу мәдениетімізге жалпы тілімізді жандандыруға, қатты үлкен болып, кіші болып назар аударуымыз керек. Үйткені біздің мемлекеттік тіліміздің мәртебесінің орнығуы, мәртебесінің артуы, сол өзінің негізгі заңды орынын алуы үшін алдымен өзіміз дұрыс сөйлеп, дұрыс жаза білуіміз керек.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			Басқа жұрт бізге күлмеуі керек. Сол тілдің тазалығы үшін күрес деген барлық салада ол бір науқандық қана, бір мезгілдік, бір семинар, ғылыми мәслихаттың ғана мәселесі болып қалмай, азғантай бір топтың ғана мәселесі болып қалмай, сол бүкіл халықтық іске айналуы керек қой. Соған жетуіміз керек. Соған ұмтылуымыз керек. Біздің тілімізде, қазақ тілінде айтуға болмайтын ұғым-таным, түсінік жоқ. Өйткені өз тілімізде айтатын жағдайымыз бар.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Біздің тіліміз ғасырлар бойы қалыптасқан. Бүкіл таным ұғымды әлемдік не жетістік бар соның барлығын өз заманында, өз уақытында, өз кезеңінде айта білген, түсіндіре білген, тани білген. Сол тіл қазір де сол қалпында. Ешқандай жойылып кеткені жоқ. – Жүгінгі жас – ертеңгі болашақ.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Бүгін олардың тілі ана тілінде шықса, сөйтіп тілімізді одан әрі дамытса, қазақ тілінің көсегесі көгермес пе екен? Жазушы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Дулат Исабековтің тіл шұбарлаған жастар жөніндегі пікірі мынау: – Бүгінгі тілі шұбар деп жүрген жастарымызда енді оларда алпысқа, жетпіске барғанда олар да кейінгі жастардың тілі шұбарланып кетті дейтін шығар. Баяғыда Толстойдың заманда айтқан ғой "ойпырмай осылар бір-екі апта жүріп үйленем" дей салады.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– "Біздер сияқты бір-екі жыл жүрсе қайтер екен қыздармен қыдырып" деп. Қазір біз сол, керісінше, үйленем дегеніне қуанамыз ғой. Сол сияқты ал біздің жастарымыздың енді көшедегі сөйлеу мәнері бар, олардың да әр түрлі бірнеше тілдің бағыты болуы керек қой. Үйдегі, асүйдегі, немесе өзің оңаша отырып ойланатын тілдің жүйесі, онан кейін өзің жаза қалсаң, жазба дәстүріне түскен тілдің жүйесі. Ал енді ауызекі тілде, көшедегі сөйлеу сөзде олардың бәріне де мән беріп та қарамаймын.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Бірақ ішім ашиды. Ішім қанжылап тұрады. Шолақ сөйлемдер, жалаң сөйлемдер, сол шолақ сөйлемдер, шолақ ойдың нәтижесінде туып жатады. Егер де ойы тереңірек, салдарлы, салиқалы ойдан, жалаң сөйлемдер, шолақ сөйлемдер, шұбар сөйлемдер тумайды деп ойлаймын. Бәлкім оның бәрі бір жастардың кезеңі шығар. Өзі отызға шейін эстраданы жақсы көрсе, әрі қарай адам өзі табиғи түйсік болу керек. Өзіңнің ұлттық музыкаңды, не үлкен симфониялық шығармаларға бет бұра бастайсың ғой.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Өз баламның тәжірибесінен де көремін соларды. Ал қазіргідей жағдайда бұларды мен түзелетін шығар деп ойлаймын. Олардың бәрі әдебиетші болып кетуі мүмкін емес. Бірақ қандай әдебиетші болмасын да, механизатор бол, қойшы бол, шабан бол, немесе космостың карабліне ұшатын ұшқыш бол, теміржолшы бол, бірақ тілді меңгермеген адам, меніңше, жарымжан адам деймін. Олар семьясында тілдік ортада дамымаған, қалыптаспаған. Және тілдік ортада жоқ, аула.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Баяғы балабақшадағы бірнеше сөзден ғана құрылатын сөздік запас, қор сонымен тәрбиеленген жігіттер. Бәлкім олар жүре келе өздері түсіп кетер деп ойлаймын. Осындай әңгіме қозғағандарыңа мен қатты қосыламын. Және бұл баяғыда қозғалуы керек еді. Осы жалғасын тапқанын құптаймын. – Ия, тыңдаушы қауым! Бүгінгі әңгімеден не қорытуға болады? Мың айтқаннан бір көрген демекші, қанекей.
Сабыржан Шүкірұлы	▶			– Күнде-күнде сөйлеп жүрген тілімізді, сөз қолданысымызды бақылайықшы. Осымен «Біз қалай сөйлейміз?» хабарының кезекті санын аяқтаймыз. Онда жазушы-драматург Серік Асылбекұлымен өткізген сұқбатымызды және қаламгерлер Дулат Исабеков пен Сабырдан Шүкірұлының тіл туралы бір ауыз толғаныстарын тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген – журналист, жүргізуші Оңғар Құралов, әуе толқынында есендікпен кездескенше аман болыңыздар!
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑білмей істеген / ы: ^уосалдықты кешірүуге болады ↓/// ^уөздерің көріп̊ жүрсіңдер ғой →// мынау кішкентай баллар →// сұрақты көп қойады →// көп нәрсені білмей істеп̊ қойады↓/// ↑содан ылғый / бір э: жағдайларға ұшырап жататыны ^уол / білместік →// ал біле тұра // бір қателіктер жасасаң →// ^уоны ^йенді / кешірүуге болмайды↓///	↑білмей істеген / ^уосалдықты ͡ гешірүугө ͡ б̊олады↓/// ↑^уөздөрүң͡ гөрүп̊ / жүрсүңдөр ͡ ғой →// мынау ͡ гішкентай балалар → // сұрақты ͡ гөп қойады // көп нәрсені б̊ілмей істеп̊ қойады↓/// ↑содан ылғый / бір жағдайларғ'ұшұрап жататыны /^уол білместік↓// ↑ал білетұра // бір ͡ ғәтеліктер жасасаң ↑// ^уон'енді / кешірүугө ͡ б̊олмайды↓///	Білмей істеген ы осалдықты кешіруге болады. Өздерің көріп жүрсіңдер ғой, мынау кішкентай балалар сұрақты көп қояды, көп нәрсені білмей істеп қояды. Содан ылғи бір э-э-э жағдайларға ұшырап жататыны ол білместік, ал біле тұра бір қателіктер жасасаң, оны енді кешіруге болмайды.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑жоқ / ^уөйткені / байағыда // әке-шешеміз айтып ^уотыратын →// ^уон күндігін ^уойланбаған әйелден без →// бір жылдығын ^уойламаған / ^йеркектен без деп↓ /// ↑^уосында бүгінгі сәттегі бір / ы: құбылыстарға ^йеліктеудің керегі жоқ↓ ///	↑жоқ / ^уөйткөнү / байағыда / әкешешеміз айтыб͡ отұратын →//^уоңгүндүгүн ^уойламбаған әйелдем ͡ без →// біржылдығын ^уойламаған // ^йеркектен без / деб̊↓/// ↑^уосұнда / б̊үгүңгү сәттегі б̊ір / құб̊^ұлұстарға / ^йеліктеудүң ͡ герегі ͡ жоқ↓ ///	Жоқ, өйткені баяғыда әке-шешеміз айтып отыратын он күндігін ойланбаған әйелден без, бір жылдығын ойламаған еркектен без деп. Осында бүгінгі сәттегі бір ы-ы-ы құбылыстарға еліктеудің керегі жоқ.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑көзі тірісінде // әке-шешеммен ақылдасушы ^йедім↓ /// ↑қазір ^уөзім ^уоқыған / тоқыған →/ ұстаздарым бар↓ /// ↑^уолардың көзі тірі →// солармен ақылдасам↓ /// ↑әйтпесе / тәжірійб̊еме сүйенем →// ^уөмірлік тәжірійб̊еме ↓ ///	↑көзі тірісінде // әке-шешеммен ақылдасұуш'едім↓ /// ↑қәзір ^уөзүм ^уоқұған →// тоқұған // → ұстаздарым бар↓/// ↑^уолардың͡ гөзү ͡ тірі →// солармен ақылдасамын↓/// ↑әйтпесе / тәж^ірійб̊еме сүйөнөмүн →// ^уөмүрлүк тәж^ірійб̊еме↓///	Көзі тірісінде әке-шешеммен ақылдасушы едім. Қазір өзім оқыған, тоқыған ұстаздарым бар. Олардың көзі тірі, солармен ақылдасам. Әйтпесе, тәжірибеме сүйенем, өмірлік тәжірибеме.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^уөзіңіздің ^йең жақ̊сы қасиетіңіз↑/// ↑сенгіштігім →// бірақ көб̊үнесе-көп̊ бұнымнан тайақ жеп жатам↓/// ↑бірақ сенгіштік болған / дұрыс қой деп ^уойлайм↓ /// ↑сену керек →// адамға сену керек↓/// ↑әйтпесе / ^йешкімге сенбесең / ^уол / жақ̊сылыққа апармайды↓///	↑^уөзүңүздүң ^йең жақ̊сы қәсійетіңіз↑ /// ↑сеңгіштігім →// бірақ көб̊үнөсө ͡ гөп̊ / бұнұмнан тайағ ͡ жеб̊ ͡ жатамын↓ /// бірақ̊ сеңгіштік болған / дұрұс͡ қой деб̊ ͡ ойлаймын↓ /// ↑сенүу͡ герек →// адамға сенүу͡ герек↓ /// ↑әйтпесе / ^йешкімге сембесең /^уол / жақ̊сылыққ'апармайды↓ ///	– Өзіңіздің ең жақсы қасиетіңіз? – Сенгіштігім, бірақ көбінесе-көп бұнымнан таяқ жеп жатам. Бірақ сенгіштік болған дұрыс қой деп ойлайм. Сену керек, адамға сену керек. Әйтпесе ешкімге сенбесең, ол жақсылыққа апармайды.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^үуәдеңізге беріксіз бе↑ /// ↑берік болуға тырысам →// шамам келгенше↓ ///	↑^үуәдеңізге б̊ерік̊сіз ͡ б̊е↑ /// ↑берік болұуға тырысамын →// шамам͡ гелгенше↓ ///	– Уәдеңізге беріксіз бе? – Берік болуға тырысам, шамам келгенше.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑атақ бақпа →// сорма↑/// ↑біреуге бақ →// біреуге сор↓ /// ↑^уол адамның / парасатына байланысты↓ ///	↑атақ / бақ ͡ па →// сор ͡ ма↑/// ↑біреугө ͡ б̊ақ →// біреугө ͡ сор↓/// ↑^уол адамның / парасатына б̊айланысты↓ ///	Атақ бақ па, сор ма? Біреуге бақ, біреуге сор. Ол адамның парасатына байланысты.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑бақытты болу / таңдау ма↑ /// ↑бақыт / ^уол ^уөзі келіп қонады →// сен ^уоны байқамайсың↓/// ↑бақыт деген ұзақ ^ееңбектің →// бір ұмтылыстың →// жақ̊сылыққа / соның жемісі ғой деп ^уойлаймын↓///	↑бақытты ͡ б̊олұу / таңдау ͡ ма↑ /// ↑бақыт /^уол ^уөзүгеліп ͡ қонады →// сен ^уонұ б̊айқамайсың↓/// ↑бақыт деген / ұзағ ͡ еңбектің →// бір ұмтұлұстұң →// жақ̊сылыққа / сонұң жемісі ͡ ғой ͡ деб̊ ͡ ойлаймын↓///	Бақытты болу таңдау ма? Бақыт – ол өзі келіп қонады, сен оны байқамайсың. Бақыт деген ұзақ еңбектің, бір ұмтылыстың жақсылыққа, соның жемісі ғой деп ойлаймын.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^уөз заманыңыздан бұрын / не кейін туғандай күй кешпейсіз бе↑ /// ↑әзірге ^уондай ы: ойлар →// келген емес / басыма↓ ///	↑^уөз заманыңыздам ͡ бұрұн / не / кейін тұуғандай // күй͡ гешпейсіз ͡ б̊е↑ /// ↑әзірг'ондай / ^уойлар / келген ͡ емес / басыма↓ ///	Өз заманыңыздан бұрын, не кейін туғандай күй кешпейсіз бе? Әзірге ондай ы-ы-ы ойлар келген емес басыма.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сізде не жоқ↑/// ↑жазылмаған кітаптарым жоқ →// түсірілмеген филім'дерім жоқ↓///	↑сізде не жоқ↑/// ↑жазылмаған / кітәб̊тарым жоқ →// түсүрүлмеген фійлім'дерім жоқ↓ ///	Сізде не жоқ? Жазылмаған кітаптарым жоқ, түсірілмеген фильмдерім жоқ.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑дүниеге келген мезгіл →// болмысқа әсер ^йете ме↑ /// ↑мынау / қарашы / көп̊ кітәпты ^уоқыдық қой ^йенді →// соны қарап ^уотырсақ↑ // әсері болады ^йекен↓ /// ↑әсері мол ^йекен →// болашаққа да / ^уоның әсері мол ^йекен↓ ///	↑дүн^үйөге͡ гелген мезгіл →// болмұсқа әсер ͡ ете ͡ ме↑ /// ↑мынау / қарашы // көп̊ кітәпті ^уоқұдұқ қой ^йенді→// сонұ ͡ ғараб̊ ͡ отұрсақ↑ / әсері б̊олад'екен↓ /// ↑әсері мол ^йекен →// болашаққа ͡ да / ^уонұң әсері мол ^йекен↓ ///	Дүниеге келген мезгіл болмысқа әсер ете ме? Мынау, қарашы, көп кітапты оқыдық қой енді, соны қарап отырсақ, әсері болады екен. Әсері мол екен, болашаққа да оның әсері мол екен.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сырыңызды кімге айтасыз↑ /// ↑сырымды ^уөзіме ғана айтам →// қазір / ^йешкімге айтпайм↓ /// ↑бір сырың болады айтатын↓ /// ↑айтатын сыр болады →// айтпайтын сыр болады↓ /// ↑бір құпыйа болу керек адамда↓ /// ↑мәселенки / мен немерелерімді жақ̊сы көремін↓ /// ↑соларменен / бұрынғы басымнан кешкен ^уоқиғаларды айтам →// ал ішкі сырымды айтсам ↑// ^уолар сындырып алуы мүмкін ↓ /// ↑әйтпесе / басқа бағытта тәрб̊ійелеуі мүмкін →// ^уол балларымды↓ ///	↑сырыңызды ͡ гімге айтасыз ↑ /// ↑сырымды ^уөзүмө͡ ған'айтамын↓ // қәзір / ^йешкімге айтпаймын↓ /// ↑ бір сырың болады / айтатын ↓ /// ↑айтатын сыр б̊олады →// айтпайтын сыр б̊олады↓ /// ↑бір құпұйа б̊олұу͡ герег ͡ адамда↓ /// ↑мәселеңкій / мен немерелерімді жақ̊сы ͡ гөрөмін↓ /// ↑соларменен / бұрұңғұ / б̊асымнаң͡ гешкен ͡ оқыйғаларды / айтамын →// ал ішкі сырымд'айтčам ↑// ^уолар сындырыб̊ ͡ алұуұ ͡ мүмкүн↓ /// ↑әйтпесе / б̊асқа б̊ағытта тәрб̊ійелеүуү мүмкүн →// ^уол балаларымды↓ ///	Сырыңызды кімге айтасыз? Сырымды өзіме ғана айтам қазір ешкімге айтпайм. Бір сырың болады айтатын. Айтатын сыр болады, айтпайтын сыр болады. Бір құпия болу керек адамда. Мәселенки, мен немерелерімді жақсы көремін. Соларменен бұрынғы басымнан кешкен оқиғаларды айтам, ал ішкі сырымды айтсам, олар сындырып алуы мүмкін. Әйтпесе басқа бағытта тәрбиелеуі мүмкін, ол балаларымды.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑қыйанат көргең͡ гезіңіз болды ма↑ /// ↑қыйанатты / ы: бір адамның басына жетерлік // қыйанат көрдүм ^уөмүрден↓ /// ↑^уол ^йенді / мен ^уойлайм→// көб̊үсү менің тәжірійб̊есіздігімнен // → білместігімнен →// дүнійетанымымның͡ гедей болғанынаң͡ гөрген қыйанаттар͡ ғой↓ /// ↑әйтпесе / і: согезде басыма бір трагедиа боп ͡ келді ↓ /// ↑қәзір͡ ғарап ^уотсам→// сол қыйанаттарға / жақшаның ішіндегі / күле қарайм↓ /// ↑қәзір қыйанат көрмеүуге тырысам ғой↓ ///	↑қыйанат көргөң ͡ гезіңіз / б̊олдұ ͡ ма↑ /// ↑қыйанатты / бір адамның басына жетерлік / қыйанат көрдүм ^уөмүрден↓/// ↑^уол ^йенді / мен ^уойлаймын → // көб̊үсү менің тәжірійб̊есіздігімнен→ // білместігімнен →/ дүн^үйөтанымымның / кедей болғанынаң ͡ гөргөң ͡ ғыйанаттар ғой↓ /// ↑әйтпесе / солгезде б̊асыма ͡ б̊ір / трагедій б̊олып келді↓ /// ↑қәзір ͡ ғараб̊ ͡ отұрсам → // сол ͡ ғыйанаттарға / жақ̊шаның ішіндегі / күлө ͡ ғараймын↓ /// ↑қәзір / қыйанат көрмөугө тырысамын ͡ ғой↓ ///	Қиянат көрген кезіңіз болды ма? Қиянатты, ы-ы бір адамның басына жетерлік қиянат көрдім өмірден. Ол енді, мен ойлайм, көбісі менің тәжірибесіздігімнен, білместігімнен, дүниетанымымның кедей болғанынан көрген қиянаттар ғой. Әйтпесе і-і-і сол кезде басыма бір трагедия болып келді. Қазір қарап отырсам, сол қиянаттарға, жақшаның ішіндегі, күле қарайм. Қазір қиянат көрмеуге тырысам ғой.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сіз / әлсізсіз бе↑ /// ↑әлсізбін ↓ ///	↑сіз / әлсіссіз ͡ б̊е↑/// ↑әлсізб̊ін↓///	Сіз әлсізсіз бе? Әлсізбін.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сізді сабырлық рел'сінен / не шығарат↑ /// ↑тәрб̊иесіздік →// самодисциплина дейді ғой↓ /// ↑^уөзін ^уөзінің қылықтарын бақылай алмайтын →// кейде бір қызметкерлер болады↓ /// ↑солардың / қылықтарынағарап // → кейде релс'тен шығып кетем↓ ///	↑сізді саб̊ырлық ^ірелісінен / не шығарады↑/// ↑тәрб̊ійесіздік →// самодисційплина дейді ͡ ғой↓ ///↑^уөзүн ͡ өзүнүң͡ ғылықтарын / бақылай алмайтын // кейде б̊ір /қызметкерлер б̊олады →// солардың ͡ ғылықтарына ͡ ғарап // кейде ^ірелістен шығып͡ кетемін↓ ///	Сізді сабырлық рельсінен не шығарады? Тәрбиесіздік, самодисциплина дейді ғой. Өзін-өзінің қылықтарын бақылай алмайтын, кейде бір қызметкерлер болады. Солардың қылықтарына қарап, кейде рельстен шығып кетем.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑жан досыңыздың алыстап кеткенін байқасаңыз →// қайтесіз↑/// ↑жан досым →// жан дос →// ^йекі жан досым болған↓ /// ↑^уолар дүниеден ^уозып кетті↓ /// ↑қазіргі / достарым ^йенді / ^йенді ^йенді дос болып келеатқандар↓ /// ↑ ^уолар әзірге мені ренжітіп көрген ^йемес →// қылықтарымен↓ ///	↑жан досұңұздың алыстап͡ геткенім ͡ байқасаңыз ͡ ғайтесіз↑ /// ↑жан досұм →// жан͡ дос →// ^йекі жан досұм болған↑ /// ↑^уолар дүн^үйөден ^уозұп͡ кетті↑ /// ↑қәзіргі / достарым ^йенді / ^йенді /^йенді дос болып кележатқандар↑ /// ↑^уолар әзірге мені ^іренжітіп͡ көргөн ͡ емес →// қылықтарымен↓ ///	Жан досыңыздың алыстап кеткенін байқасаңыз қайтесіз? Жан досым, жан дос, екі жан досым болған. Олар дүниеден озып кетті. Қазіргі достарым енді, енді-енді дос болып келе жатқандар. Олар әзірге мені ренжітіп көрген емес қылықтарымен.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑бірінші болып кешірім сұрай аласыз ба↑ /// ↑^уосылай тәрб̊иелеген әке-шешем мені →// бірінші барып кешірім сұрай алам↓ /// ↑^уодан ^йешжерім сынып қалмайды↓ /// ↑ қайта мен // ^ұрухани байыймын →// бірінші б̊арып / кешірім сұрағаннан↓///	↑бірінші ͡ б̊олұп / кешірім сұрай ͡ аласыз ͡ б̊а↑/// ↑^уосұлай тәрб̊ійелеген әке ͡ шешем мені↑ /// ↑бірінші б̊арып / кешірім сұрай аламын ↑ /// ↑^уодан ^йешшерім сынып қалмайды↑ /// ↑қайта мен // ^ұрұуханій байыймын →// бірінші б̊арып / кешірім сұрағаннан↓///	Бірінші болып кешірім сұрай аласыз ба? Осылай тәрбиелеген әке-шешем мені. Бірінші барып кешірім сұрай алам. Одан еш жерім сынып қалмайды. Қайта мен рухани баймын, бірінші барып кешірім сұрағаннан.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑қазір / ^йекі күндік сапарға билет берілсе →// қай ^йелді таңдар ^йедіңіз↑ /// ↑жерүусалимге барар ^йем↓ /// ↑әйтпесе / киотаға↓ /// ↑тіпті болмаса // сан-франсискоға ↓/// ↑ вот мына үш / үш / қала мені ғашық қылып қойды →// ынтық қылып қойды↓ ///	↑қәзір / ^йекігүндүк̊ сапарға б̊ійлет ͡ перілсе →// қай ^йелді таңдар ^йедіңіз↑/// ↑жерүусаліймге б̊арар ^йедім↑ /// ↑әйтпесе / кійотаға↑ /// ↑тіпті б̊олмаса // санфрансыйскоға ↑ /// ↑вот мына үш / үш қала мені / ғашық қылып қойды →// ынтық қылып қойды↓///	Қазір, екі күндік сапарға билет берілсе, қай елді таңдар едіңіз? Жерусалимге барар ем. Әйтпесе, Киотаға. Тіпті, болмаса, Сан-Франсискоға. Вот мына үш, үш қала мені ғашық қылып қойды, ынтық қылып қойды.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^уосы үшеуінің қайсына / құдай қарасады да↑ /// ↑жерүусалимге // ^уөйткені / ^уол жерде / дін атаулының бәрі шыққан жері↓ /// ↑^уолардың / мен бірінші рет барғанда →/ бір байқағаным →// жерусалимге кіргенде // ауа / ауаның ^уөзі бір қойұуланып →// біртүрлі / ^уөзі бір биаполе жүре бастады ма →// денеме электр ток жүргендей ме →// бір әсер ^йетті↓ /// ↑сол ^уөзі / ^уөзі бір керемет қасиетті жер↓///	↑^уосұ үшөүуүнүң ͡ ғайсына / құдай͡ ғараса ͡ да↑ /// ↑жерүусаліймге // ^уөйткөнү / ^уол жерде / дін атаулұнұң бәрі шыққан жері ↑ /// ↑^уолардың / мем ͡ бірінш'рет ͡ парғанда →// бір б̊айқағаным →// жерүусалыймге ͡ гіргенде // ауа / ауаның ^уөзүб̊ір ͡ ғойұуланып →// біртүрлү /^уөзү б̊ір б̊ұйополе жүрө ͡ б̊астады ͡ ма →// денеме / элект^ір тог ͡ жүргөндөй ͡ ме →// бір әсер ^йетті↑ /// ↑сол ^уөзү / ^уөзү ͡ б̊ір / керемет қәсійетті жер↓///	Осы үшеуінің қайсына құдай қарасады да? Жерусалимге, өйткені ол жерде дін атаулының бәрі шыққан жері. Олардың мен бірінші рет барғанда бір байқағаным, Жерусалимге кіргенде ауа, ауаның өзі бір қоюланып, біртүрлі өзі бір биополе жүре бастады ма, денеме электр ток жүргендей ме, бір әсер етті. Сол өзі, өзі бір керемет қасиетті жер.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑жерүусалимдегі қабырғаға // қандай мазмұндағы хат қалдырар ^йедіңіз↑// ↑мен байағыда барып жаздым↓ /// ↑^уол тек иұуда дініндегі адамдарға ^йемес↓/// ↑мен ^уойладым →// ^уөзім үшін мен де →// адамзат / деген үлкен / халықтың ішінде жүрмін ғой↓/// ↑солардың мүшесімін →// мен де барып көрейінші деп ↓/// ↑мұстафа шоқайды түсіріп жүрген кезде мен сол / жоқтау қабырғасы ғой →// барып мен де хат жаздым↓/// ↑не тұуралы хат жаздым →// ^уоны айтпаймын бірақ ^йешкімге↓///	↑жерүусаліймдегі ͡ ғаб̊ырғаға // қандай мазмұндағы хат қалдырар ^йедіңіз↑/// ↑мем ͡ байағыда / б̊арыб̊ ͡ жаздым↑ /// ↑^уол тек / ійұуда дініндегі адамдарғ'емес↑ /// ↑мен ^уойладым →// ^уөзүм үшүн мен ͡ де →// адамзат / деген үлкөн / халықтың ішінде жүрмің ͡ ғой↑ /// ↑солардың мүшөсүмүн →// мен ͡ де б̊арып көрөйүншү деп↑ /// ↑мұстафа шоқайды түсүрүб̊ ͡ жүргөң͡ гезде / мен сол / жоқтау ͡ ғаб̊ырғасы ͡ ғой →// барыб̊ мен ͡ де хат ͡ шаздым↑ /// ↑не тұуралы хат ͡ шаздым↓// ^уон'айтпаймын бірағ ͡ ешкімге↓///	Жерусалимдегі қабырғаға қандай мазмұндағы хат қалдырар едіңіз? Мен баяғыда барып жаздым. Ол тек иуда ы-ы дініндегі адамдарға емес. Мен ойладым, өзім үшін мен де адамзат деген үлкеееен халықтың ішінде жүрмін ғой. Солардың мүшесімін, мен де барып көрейінші деп. Мұстафа Шоқайды түсіріп жүрген кезде, мен сол жоқтау қабырғасы ғой , барып мен де хат жаздым. Не туралы хат жаздым, оны айтпаймын бірақ ешкімге.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сіздің ^йең үлкен жетістігіңіз↑ /// ↑ үлкен жетістік әлі алда →// сол / ^уосұ күнге дейін →// ^уосы жасқа дейін→// мен сол үлкен жетістікке жетем ба →// деген нійетпен кітаб жазам →// кійно түсірем↓ ///	↑сіздің ^йең үлкөн жетістігіңіз↑ /// ↑үлкөн жетістік / әл'алда →// сол /^уосұ ͡ гүңгө дейін →//^уосұ жасқа дейін → // мен сол үлкөн жетістікке жетем ͡ бе →// деген нійетпен / кітәб̊ ͡ жазамын →// кійно түсүрөмін↓ ///	Сіздің ең үлкен жетістігіңіз? Үлкен жетістік әлі алда, сол осы күнге дейін, осы жасқа дейін мен сол үлкен жетістікке жетем ба деген ниетпен кітап жазам, кино түсірем.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сіз үшін ең қымбат сыйлық↑ /// ↑кітап↓ ///	↑сіз үшүн ^йең͡ ғымбат ͡ čыйлық↑/// ↑кітәб̊↓ ///	Сіз үшін ең қымбат сыйлық ? Кітап
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сіз ^уоқұуға ұсынар кітап̊тар↑ /// ↑оны айтсам →// мен / бір кеш азырақ кетеді↓ /// ↑бірақ алдыменен аб̊ай →// аб̊айдың қарасөздерін қайта қайта ^уоқұу керек↓ /// ↑құран →// бійблійа↓ /// ↑біздің жазушылардан әуезов →// мүсірепов →// әсіресе аб̊айдың қарасөздері↓ /// ↑жылына бір қарап қойам да →// ылғыйда бір жаңалық ашып ^уотырам↓ /// ↑ылғый бір / ^уөзім іздеп жүрген сұрақтарға жауап алып ^уотырам↓ /// ↑міне / сонысымен әлі таңқалдырады →// аб̊айдың қарасөздері↓ ///	↑сіз ^уоқұуға ұсұнар кітәптар↑/// ↑^уон'айтčам мен →// бір͡ геш азырақ кетеді↓ /// ↑бірақ / алдыменен аб̊ай →// аб̊айдың͡ ғарасөздөрүн / қайта͡ ғайта ^уоқұу ͡ герек↓ /// ↑құран / бійблійа↓/// ↑біздің жаз^ұушұлардан әуөзов↑/ мүс^үрөпов↓/// әс^іресе↑/ аб̊айдың ͡ ғарасөздөрү↓ /// жыл^ына / б̊ір ͡ ғарап ͡ қойамын↑/ ылғый ͡ да ͡ б̊ір жаңалығ ͡ ашып ^уот^ұрамын↓/// ылғый бір ^уөзүм іздеб̊ ͡ жүргөн сұрақтарға жауаб̊ ͡ алып // ^уот^ұрамын↓ /// міне↑/ сонұсұмен әлі таңғалдырады // аб̊айдың қарасөздөрү↓ ///	Сіз оқуға ұсынар кітаптар? Оны айтсам мен, бір кеш азырақ кетеді. Бірақ алдыменен Абай, Абайдың қарасөздерін қайта-қайта оқу керек. Құран, Библия. Біздің жазушылардан Әуезов, Мүсірепов. Әсіресе, Абайдың қарасөздері. Жылына бір қарап қоям, ылғи да бір жаңалық ашып отырам. Ылғи бір өзім іздеп жүрген сұрақтарға жауап алып отырам. Міне, сонысымен әлі таңқалдырады Абайдың қарасөздері.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑аб̊ай ақыл →// қайрат →// жүректі бірдей ұста деген↓ /// ↑сізде ^уосылардың бірі / басып кететін сәттер бола ма↑/// ↑ жүрек көбінесе →// басып кететін кездері болад →// соған кейде ^уөкінем↓///	↑аб̊̊ай ақыл ͡ ғайрат →// жүрөктү б̊ірдей ұста деген →/ сізде ^уосұлардың бірі / басыб̊ ͡ гететін сәттер б̊ола ͡ ма↑/// ↑ жүрөк көб̊үнөсө →// басыб̊ ͡ гететің͡ гездері б̊олады →// соғаң͡ гейде ^уөкүнөмін↓///	Абай ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста деген. Сізде осылардың бірі басып кететін сәттер бола ма? Жүрек көбінесе басып кететін кездері болад. Соған кейде өкінем.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сіз үшін ^йең / ұлы режійссер↑ /// ↑жан гюго↓ /// ↑оның ең / ұлы тұуындысы↑/// ↑аталанта↓ ///	↑сізүшүн ^йең / ұлұ ірежійссер↑/// ↑жан гұуго↓/// ↑^уонұң ^йең / ұлұ тұуұндұсұ↑/аталанта ↓///	Сіз үшін ең ұлы режиссер? Жан Гюго. Оның ең ұлы туындысы? «Аталанта».
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑ таб̊ыйғаттың ^йең әдемі құбылысы↑/// ↑көктем →// кемп̊ірқосақ →// бәйшешек →// қандай стіймул тұр↑/// ↑жүрегі бар →// ^йегер гүлдерде жүрек болатын болса →// ^йең жүрегі үлкен →// әрі мықты жүрек →// ^уосы бәйшешекте↓// қардың астынан шығұу↓ ///	↑таб̊̊ійғаттың ^йең әдемі ͡ ғұб̊ұлұсұ↑/// ↑көктөм →// кемп̊ірғосақ →/б̊әйшешек →/ қандай ^істіймұул тұр↑/// ↑жүрөгү б̊ар↓ /// ^йегер гүлдөрдө жүрөк болатым ͡ болса →// ^йең жүрөг'үлкөн →// әрі мықты жүрөк /→// ^уосұ б̊әйшешекте↓/// ↑қардың астынан шығұу↓ ///	Табиғаттың ең әдемі құбылысы? Көктем, кемпірқосақ, бәйшешек, қандай стимул тұр? Жүрегі бар. Егер гүлдерде жүрек болатын болса,ең жүрегі үлкен әрі мықты жүрек осы бәйшешекте. Қардың астынан шығу.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑сізді көндірүу ^уоңай ма↑ /// ↑кейде ^уоңай →// соған ^уөкінем мен →// ^уөйткені / көңіліне қарайм↓ /// ↑мен →// ренжітіп алам ба →// деп / ^уойлайм↓ ///	↑сізді ͡ гөндүрү ^уоңай ͡ ма↑/// ↑кейде ^уоңай →// соғаң ͡ өкүнөмүн мен →//^уөйткөнү / көңүлүнө ͡ ғараймын↓/// ↑мен →// ^іренжітіб̊ ͡ аламын ͡ ба / деп ^уойлаймын↓ ///	Сізді көндіру оңай ма? Кейде оңай, соған өкінем мен, өйткені көңіліне қарайм. Мен ренжітіп аламын ба деп ойлайм.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑күнделікті күйбеңнен бір сәт алшақтау үшін →// әркім әртүрлі амал жасайды↓ /// ↑мысалы / біреу аккардыйонда ^уойнайды →// ал сіз ше↑ /// ↑кітап ^уоқыймын↓/// ↑жаңағы айтқан конфуцый →/ аб̊ай→// жаңағы ^уөзім / аттарын айтпай-ақ қойайын →// ^уөзіміздің / шетелдің бір б̊ірнеше жазушылары бар↓ /// ↑соларды қайта қайта ^уоқыймын↓ ///	↑күндөлүктү күйб̊өңнөм бір сәт алшақтауүшүн →// әргім әртүрлү амал жасайды↓ /// ↑мысалы / біреу аккардыйонда ^уойнайды → // ал сішше↑/// ↑кітәб̊ ͡ оқұймұн →// жаңағ'айтқан конфұусұй →// аб̊ай →/ жаңағы ^уөзүм / аттарын айтпайақ͡ қойайын →// ^уөзүмүздүң / шетелдің ͡ бір / бірнеше жазұушұлары б̊ар↓/// ↑соларды қайта͡ ғайта ^уоқұймұн↓ ///	Күнделікті күйбеңнен бір сәт алшақтау үшін әркім әртүрлі амал жасайды. Мысалы, біреу аккардионда ойнайды, ал сіз ше? Кітап оқимын. Жаңағы айтқан Конфуций, Абай, жаңағы өзім аттарын айтпай-ақ қояйын, өзіміздің шетелдің бір бірнеше жазушылары бар. Соларды қайта-қайта оқимын.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑әйел адамға тән ^йең жақ̊сы қасійет↑ /// ↑ыйбалық →// нәзіктік↓ /// ↑^уосы екеуі →// ыйбалық / нәзіктік↓ /// ↑сосын құпыйа сақтай білүу↓ /// ↑көзіне қарағанда бір құпыйа іздеймін↓ /// ↑соны / ылғый сұрақ // қыздың көзіне қарап ^уотырып →// сұрағыңа жауап таба алмасаң ынтығасың ғой↓ /// ↑міне / ынтықтырып // → ^уөмір бойы ынтықтырып ^уөтетін болса →// сол ^уобъект / қызық ^уобъект болады↓ /// ↑қыздардың көзіне қарағанда ылғый сол құпыйа іздеймін↓ ///	↑әйел адамға тән ^йең жақ̊сы қәсійет↑/// ↑ійб̊алық →/ нәзіктік↓/// ↑^уос'екеүуү →// ійб̊алық / нәзіктік↓/// ↑сосұң ͡ ғұпұйа сақтай білүу↓/// ↑көзүнө͡ ғарағанда / б̊ір ͡ ғұпұйа іздеймін↓/// ↑сонұ / ылғый сұрақ // қыздың͡ гөзүнө͡ ғараб̊ ͡ отұрұп →// сұрағыңа жауап таб̊ ͡ алмасаң /ынтығасың ͡ ғой↓ /// ↑міне / ынтықтырып // →^уөмүрб̊ойұ ынтықтырып ^уөтөтүм ͡ болса →// сол ^уобъект / қызығ ͡ объект ͡ полады↓ /// ↑қыздардың͡ гөзүнө͡ ғарағанда / ылғый сол / құпұйа іздеймін↓///	Әйел адамға тән ең жақсы қасиет? Ибалық, нәзіктік. Осы екеуі ибалық, нәзіктік. Сосын құпия сақтай білу. Көзіне қарағанда бір құпия іздеймін. Соны ылғи сұрақ қыздың көзіне қарап отырып, сұрағыңа жауап таба алмасаң ынтығасың ғой. Міне ынтықтырып, өмір бойы ынтықтырып өтетін болса, сол объект, қызық объект болады. Қыздардың көзіне қарағанда ылғи сол құпия іздеймін.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^йер адамға тән ^йең жақ̊сы қасиет↑ /// ↑Ұстамдылық↓ ///	↑^йер адамға тән ^йең жақ̊сы қәсійет↑ /// ↑ұстамдылық↓ ///	Ер адамға тән ең жақсы қасиет? Ұстамдылық.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑қай сынақтан ^уөтүу қыйын↑/// ↑байлық па →// әлде кедейлік пе↑/// ↑ ^йекеуіменде↓ /// ↑бірақ соңғы кезде қарап жүрмін →// қазақ кедейлікке көнбіс ^йекенде →// а: байлыққа / шыдамайды ^йекен↓ /// ↑байлықтың сынынан көбінесе ^уөтпей жататын ^уөзімнің ^уотандастарымнан көп түңілем↓ ///	↑қай сынақтан ^уөтүу ͡ ғыйын↑ /// байлық ͡ па →// әлде ͡ гедейлік ͡ пе↑/// ↑^йекеүуүмөндө↑/// ↑бірақ / соңғұ ͡ гезде͡͡ ғараб̊ ͡ жүрмін →// қазақ кедейлікке / көмбүс ͡ екен ͡ де →// байлыққа / шыдамайд'кен↓/// ↑байлықтың сынынаң ͡ гөб̊үнөс'өтпөй жататын ^уөзүмнүң ^уотандастарымнаң͡ гөп түңүлөмүн↓ ///	Қай сынақтан өту қиын? Байлық па, әлде кедейлік пе? Екеуімен де. Бірақ соңғы кезде қарап жүрмін, қазақ кедейлікке көнбіс екен де, а байлыққа шыдамайды екен. Байлықтың сынынан көбінесе өтпей жататын өзімнің отандастарымнан көп түңілем.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑^уоқыған кітаптарыңыздың қайсысы бойынша фійл'м түсірер ^йедіңіз↑ /// ↑мәселенкій / әуезовтің әңгімелер цыйклынан → / қыр балалары →/ қыр суреттері деген цыйклдары бар ғой↓/// ↑соны / кез келгенін алып // қазіргі күнге ^ылайықтап →// кійно түсірүуге болады↓ ///	↑^уоқұғаң ͡ гітәб̊тарыңыздың͡ ғайсысы б̊ойұнша фійл'м түсүрөр ^йедіңіз↑/// ↑мәселеңкій / әүуөзовтің әңгімелер цыйклынан →// қыр б̊алалары →/ қыр сүурөттөрү деген цыйклдары б̊ар ͡ ғой →// сонұ / кезгелгенін алып // қәзіргі ͡ гүңге ^ылайықтап →// кійно түсүрүугө ͡ б̊олады↓///	Оқыған кітаптарыңыздың қайсысы бойынша фильм түсірер едіңіз? Мәселенки, Әуезовтің әңгімелер циклынан «Қыр балалары», «Қыр суреттері» деген циклдары бар ғой. Соны кез келгенін алып, қазіргі күнге лайықтап, кино түсіруге болады.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑құдайдың алдына барсаңыз →// не айтар ^йедіңіз↑ /// ↑сұрақ көп →// көп нәрсе сұрар ^йедім↓ /// ↑^уөйткені / мен / ^уосы көп нәрсені білмегендіктен →// ^уөзіме ^уөзім көп сұрақ қойдымда↓ /// ↑сол үшін / соларға жауап іздеп барып / кітап жаздым↓ /// ↑әңгімелер →/ проза →/ кійно түсіріп жатырмын↓/// ↑а: үлкен кісінің алдына барған кезде // сол сұрақтарды қойар ^йедім →// неге↑ деп↓ ///	↑құдайдың алдына б̊арсаңыз →// не айтар ^йедіңіз↑ /// ↑сұрақ ͡ көп → // көп нәрсе сұрар ^йедім↓ /// ↑^уөйткөнү / мен / ^уосұ ͡ гөп нәрсені б̊ілмегендіктен // →^уөзүме ^уөзүм ͡ гөп̊ сұрақ͡ ғойдұм ͡ да↑ /// ↑солүшүн / соларға жауаб̊ ͡ іздеп ͡ парып / кітәб̊ ͡ жаздым↑ /// ↑ әңгімелер →/ проза →/ кійно түсүрүб̊ ͡ жатырмын↓ /// ↑үлкөң͡ гісінің алдына б̊арғаң͡ гезде сол сұрақтарды ͡ ғойар ^йедім →// неге ↑ деп↓ ///	Құдайдың алдына барсаңыз, не айтар едіңіз? Сұрақ көп, көп нәрсе сұрар едім. Өйткені мен осы көп нәрсені білмегендіктен өзіме-өзім көп сұрақ қойдым да. Сол үшін соларға жауап іздеп барып, кітап жаздым. Әңгімелер, проза, кино түсіріп жатырмын. Үлкен кісінің алдына барған кезде сол сұрақтарды қояр едім «неге?» деп.
Сатыбалды Нарымбетов	▶	↑бір сөзб̊өн / сіз кімсіз↑/// ↑мен / ійтпін↓/// ↑ійтте ͡ ғандай мінез б̊ар↑ /// ↑ійттердегі мінездердің бәрі / менде б̊ар↓ /// ↑ійтті жақсы көрем →// бірақ үйде ійт ұстамайм↓/// ↑ мынау / ^уөзіміздің үлкен бір / жақсы төбет ійттер б̊олады↓/// ↑^уөзімде тілеүулес деген ійтім болды↓/// ↑ кейін / бір / қысастықпен / біреулер наңға / кішкентай ͡ гүнүнде ійне шаншып ͡ періп →// содан / ^уөліп қаған↓/// ↑сол кісінің үйүнүң терезесін барып →// кешке таман тас атқылап →// бытш̆ытын шығардым↓/// ↑^уол туралы ассалаумағәләйкүм атлантійда деген хійкайатымда үлкен / негізі жазғам ↓/// ↑ ійт деген / ^йең / адамға жақын →// қасійетті →/ сезімтал →/ достыққа б̊ерік →/ қамқор жануар↓/// ↑жеті қазынаның біреуі ғой ↓/// ↑адамзатқа / алла тағаланың сыйлаған / жетіғазынасының біреуі ғой →// ійт деген↓ ///	↑бір сөзб̊өн / сіз ͡ гімсіз↑/// ↑мен / ійтпін↓/// ↑ійтте ͡ ғандай мінез ͡ б̊ар↑ /// ↑ійттердегі мінездердің бәрі / менде б̊ар↑/// ↑ійтті жақ̊сы ͡ гөрөмін →// бірағ ͡ үйдө ійт ұстамаймын↓/// ↑ мынау /^уөзүмүздүң үлкөм ͡ бір жақ̊сы төб̊өт ійттер б̊олады↓/// ↑^уөзүмдө тілеүулөс ͡ теген ійтім болды↓/// ↑кейім ͡ бір / қысастықпен / біреүулөр наңға ͡ гішкентай ͡ гүнүнде ійне шаншып ͡ періп →// содан / ^уөлүп қалған↓/// ↑солгісінің үйүнүң терезесім ͡ барыб̊ →// кешке таман тас атқылап →// бытш̆ытын шығардым↓/// ↑^уол тұуралы ассалаумағәләйкүм атлантыйда деген хійкайатымда үлкөн / негізі жазғам↓/// ↑ійт деген /^йең / адамға жақын →// қәсійетті →/ сезімтал →/ достұққа б̊ерік →/ қамқор жанұуар↓/// ↑жетіғазынаның біреүуү ͡ ғой ↓/// ↑адамзатқа / алла ͡ тағаланың сыйлаған / жетіғазынасының біреүуү ͡ ғой →// ійт деген↓ ///	Бір сөзбен, сіз кімсіз? Мен итпін. Итте қандай мінез бар? Иттердегі мінездердің бәрі менде бар. Итті жақсы көрем, бірақ үйде ит ұстамайм. Мынау өзіміздің үлкен бір жақсы төбет иттер болады. Өзімде Тілеулес деген итім болды. Кейін бір қысастықпен біреулер нанға кішкентай күнінде ине шаншып беріп, содан өліп қаған. Сол кісінің үйінің терезесін барып, кешке таман тас атқылап быт-шытын шығардым. Ол туралы «Ассалаумағалейкум, Атлантида» деген хиқаятымда үлкен негізі жазғам. Ит деген ең адамға жақын, қасиетті, сезімтал, достыққа берік, қамқор жануар. Жеті қазынаның біреуі ғой. Адамзатқа Алла Тағаланың сыйлаған жеті қазынасының біреуі ғой ит деген.
Саясат Нұрбек	▶			Ж: – Армысыздар! «Жиырма төрт кей зет» («24KZ») арнасының эфирінде «Сұхбат» бағдарламасы. Мен Жансая Қожахмет. Бүгін біз сұхбатты ерекше жерде, министірдің кабинетінде жазамыз. Екі мың жиырма бесінші жылды ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жұмысшы мамандықтары жылы деп жариялады. Жұмысшы мамандықтың мәртебесін асырып, беделін көтеру мақсатында қолға алынған бастамалар ел арасында да жақсы қолдау тауып жатыр. Ендеше, бүгін біз сұхбатымызды Ғылым және жоғары білім министірі Нұрбек Саясат Нұрбекұлымен жасамақпыз. Сізді көргенімізге қуаныштымыз. С: – Қош келдініздер, Жансая, біздің министірлігімізге! Ж: – Рахмет! Шынымен, екі мың жиырма бесінші жылды жұмысшы мамандықтары жылы деп жыл-.. жариялауы Президенттің үлкен қолдау тауып жатыр қазір.. өңірлерде де, аймақтарда, жалпы ел арасында, жастардың арасында соның ішінде.
Саясат Нұрбек	▶			Осы ретте айтыңызшы, жұмысшы мамандықтары жылы аясында жиырма бесінші жыл басталып кетті енді, қандай ілкімді істер бастау алды? С: – Біздің министірлік, Оқу-ағарту министірлігі, Еңбек министірлігі бірігіп кәзір арнайы үлкен жоспарымызды пысықтадық. Біздің министірлікке үлкен ауыртпашылық түсуде. Соған біз дайындалып, бірнеше үлкен жүйелі ұсыныстармен шықтық. Бірнеше бастамаларды ғана атап кетейін. Еңбек нарығына қарасақ, кәзіргі ең үлкен талап ол білікті мамандарға. Ж: – Дұрыс айтасыз. С: – Яғни инженерларға да емес, жоғары оқу орындарының түлектеріне емес, колледж, техникум, яғни кәсіптік білім деңгейіндегі түлектерге. Ашылып атқан.. кәзір өздеріңіз қарап жатқан үлкен і.. өндірістер.., ол жерде көбінесе сол білікті мамандар жеткіліксіз.
Саясат Нұрбек	▶			Оның үстіне кәзіргі таңда бір миллионға жуық адамдар мына түрлі-түрлі цифрлық платформаларда еңбек етуде: «Глова» («Glovo»), «Вольт» («Volt»), «Яндекс Такси»... Ол жерде, қарасаңыздар, жоғары білім, инженерлік арнайы дағдылар да керегі жоқ. Бұл Қазақстанға тән үрдіс емес. Бүкіл дүние жүзінде кәзір ең үлкен жұмыс берушілер, ол зауыттар да емес, фабрикалар да емес, осындай цифрлық платформалар. Ж: – Демек, заман талабына сай. С: – Заман талабы сол. Ол жерде былай қарасаңыз, і.. енді і.. техникалық білім жеткілікті. Сондықтан біз бірнеше үлкен жүйелі басқа мемлекеттік орма-... органдармен келісе отырып, бірнеше жүйелі шешімдерді таптық.
Саясат Нұрбек	▶			Біріншісі, аха, колледждер.., ең үлкен талап сол болса.. Бірақ біздің і.. мәдениетімізде «өлсем де, малымды сатсам да, бірақ балама жоғары білім, дипломды берем» деген сондай бір і.. ұстаным бар. Бұл жалпы Азия елдерінде көп. Қытайда да сондай жағдай. Көп елдерде.. Вьетнамға барсаныз, Үндістанға барсаныздар, бүкіл отбасы жиналып, әйтеуір бір дипломға ақшаны жинайды. Әсіресе міне Қытайда бүкіл семья бір балаға сол бүкіл күшін салады. Ж: – Бізде де сол ғой. С: – Бізде де дәл солай, «Малымды сатсам да, мен дипломды берем саған». Бірақ көп жағдайларда, шыны керек, і.. бізде грантқа күш береді.
Саясат Нұрбек	▶			Негізгі мақсат – дұрыс мамандықты тал-.. тандау да емес, болашақта еңбек нарығында талапқа сай тапшы мамандықтарға да ешкім жал-.. сал-.. талдау жасамайды отбасы деңгейінде. «Ойбай, балам-ау! Грантты ұтып ал! Қай мамандық болса, әйтеуір, ол маңыздысы емес, грантқа..». Сондықтан біз мынандай.. осы жылдан бастап ақырындап енгізіп атырмыз. Колледж деңгейіндегі оқу бағдарламаларын жоғары оқу білім деңгейіндегі оқу бағдарларымен кәзір ұштастырып атырмыз, сәйкестендіріп атырмыз. Модульдік типке ақырындап көшіп атырмыз. Яғни бала қатты қызықпасын, жоғары білімге. Оның кәзіргі таңда мүмкіндігі, семьясының мүмкіндігі, кәсіптік білім деңгейінде жеткілікті болса, соған бара берсін. Сондықтан кәзір ҰБыТы (ҰБТ) ақырындап, осы жылдан бастап көресіздер...
Саясат Нұрбек	▶			Мінекиіңіз, сен бір жоғары балл алдың ҰБыТы-дан, жоғары білімге жеткіліксіз. Бірақ сол баллмен тегін колледж деңгейінде оқуға болады. Колледж деңгейінде кәсіптік білімге кәзір көп грант беріліп атыр. Жоғары білімнен де көбірек грант беріліп атыр. Сондықтан бірінші үлкен үндеу осы жылда біздің көрермендерімізге, ата-аналарымызға, талапкерлерге: «Мұқият таңдаңыздар, қараңыздар, бәлкім, сізге кәзіргі таңда колледж деңгейіндегі білім жеткілікті да, тезірек жұмысқа тұрасыз.» Мысалы, кәзіргі таңда біздің отыз жетекші университетіміз... Сатпаев университеті, Шығыс... і.. Өскемендегі Шығыс техникалық... Қазақстан техникалық университеттері жүз колледжбен кәзір тығыз байланысты, і... сәйкестендіріп атырмыз кейбір мамандықтар бойынша. Ол қалай? «Қазақмыс»-тың политехникалық өте мықты колледжі бар. Ж: – Иә.
Саясат Нұрбек	▶			С: – Сатпаев университетінің бірнеше бағдарламалары сол колледждің бағдарламасымен кәзір бір... бірге жазып шықтық, сәйкестендіріліп, ұштастырылып атыр. Айталық, бала «Қазақмыс»-қа барады, колледжді бітіріп, жұмыс істеуді бастайды бірден, көп уақыт жоғалтпай, сол техникалық деңгейде. Бір екі-үш жылдан кейін і.. жоғары білімге қажеттілігі бар, өз-өзін көрсетті, аяққа тұрды, мықты инженер ретінде. Онда уақыт жоғалтпай, Сатпаев университетінен сол модульдерді, керекті моль-.. модульдерді алып, қолданбалы бакалавриатты алуға мүмкіндік беріп атырмыз. Яғни і... ақырындап кейбір, әсіресе техникалық мамандықтар бойынша, колледж деңгейі мен жоғары білім деңгейі ұштастырылады. Бұл өте үлкен жеңілдік, ең қысқа жолы. Бар, өндірісте жұмыс істе, тәжірибеңді жина. Ал жоғары білімді алуға мүмкіндік қысқа және ұлғайтылған сондай деңілетілген.. жеңілдетілген модельмен саған мүмкіндік беріледі.
Саясат Нұрбек	▶			Тағы да бір үлкен мәселе. Ол.. кәзіргі таңда біздің жоғары оқу орындарымыз, әсіресе инженерлік, техникалық, мамандарды дұрыс дайындамайды. Оны мойындауымыз керек. Уақытында, есіңізде болса, Совет кезінде ең мықты техникалық университеттер үлкен өндірістің жанында немесе соған тығыз байланыста болып ашылған тұғын. Теміртаудағы үлкен металлургиялық завод ашылған жағдайда Қарағанды Сатпаев университетінің филиалдары ретінде ашылған негізі. Қарағанды техникалық университет, Теміртаудағы өндірістік индустриалдық университет... ВТУЗ деген ұғым болған тұғын, Высший технический учебный заведение, яғни сол зауыттың жанында. Біз кәзір сол тәжірибені жандандырып атырмыз. Ж: – Сол зауыттың, өндірістің мамандары... С: – Тікелей... Ж: – ... келіп, университетте сабақ беретін... С: – ... келіп сабақ береді немесе сол кафедралар.., жоғары оқу орының кафедралары сол заводқа жұмыс істейді.
Саясат Нұрбек	▶			Солардан тапсырма алады, оқу бағдарламаларын түзетеді, ұштастырылады яғни опытпен... Ж: – Теория мен тәжірибе ұштасады. С: – Дәл солай. Мыс-... Сол.. жандандырдық сол практиканы. Енді мықты техникалық университеттердің жанында филиалдардың кафердра-.. і.. кафедралардың филиалдары ашылады. Мысалы, Сатпаев университеті.. Астана қаламызда үлкен электро-техникалық зауыт бар, ана технопаркта орналасқан, ескі қалада. Соның жанында кәзір кафедраның филиалын ашып қойдық біз. Екінші, үшінші курстан студенттеріміз келіп сол электро-техникалық зауытта жұмыс істейді, электро-техниктер, энергетика, теплоэнергетика мамандары... Астана – үлкен қала өсіп келе жатқан, техникалық мамандар тапшы, жеткіліксіз. Сондықтан теплоэнергетика, электроэнергетика, көлік.., арнайы техникалық мамандарды... стандартизация.. осыларды әкеліп, кафедралар ашып атырмыз біз. Ол да сол ескі тәжірибе, бірақ практикамен.., яғни өндіріспен өте тығыз байланыстырамыз.
Саясат Нұрбек	▶			Тағы да бір мысал, КазМұнайГаз компаниясымен біздің бірнеше кәзір Жоғары оқу орындары бірігіп, енді КазМұнайГаз-дың үлкен тау-кен орындарында, Румыниядағы үлкен-үлкен филиалдарында біздің студенттер тікелей барады да, сол жақта өндірістік практикадан өтеді. Кәзір Таразда Казфосфат үлкен жаңа химикалық комбинат ашып атыр. Біз.. Менделеев университеті бар.. атақты Ресей химико-технологиялық университеті, солармен келіссөздер жүргіздік. Былтыр Менделеев университетінің үлкен филиалы ашылды Таразда. Екі жүз баланы қабылдадық, үш жақты бағдарлама: Казфосфат – Тараз мемлекеттік университеті, Менделеев университеті және Таразда орналасқан политехникалық колледжіміз бар. Яғни, біз техникалық деңгейде де, жоғары білім деңгейде де, инженерлік деңгейде де кадрлар даярлаймыз. Жүз пайыз зауытқа бағытталған бағдарлама, екі нақты бағдарлама: химик, химик-технолог.
Саясат Нұрбек	▶			Салынып атқан Химикалық комбинатының бүкіл өндірісіне бағдарламаларды сәйкестендірдік. Мемлекеттік стандартты толыққанды өзгерттік. Енді кез-келген жоғары оқу орын жо-.. жұмыс берушімен отырып, тоқсан екі пайызға дейін мына оқу бағдарламасының мазмұнын өзгерте алады. Айталық, Атыраудағы мұнай-газ үлкен компаниялары.. біздің сол Атыраудағы Сафинов (Сафи Өтебаев?) мұнай-газ университетінде арнайы өндірістік комитет құрылды. Олар.. енді талаптарды солар қояды. Бізді мына бағдарлама төрт жыл болмасын, үш жыл болсын. Көп күте алмаймыз біз, төрт жыл күте алмаймыз біз. Ж: – Маман керек. С: – Маман керек. «Мына бағдарламаның мына теориясы керек жоқ бізге. Оның үстіне мына, мына, мына бағыттарды қосыңыздар. Міндетті түрде жасанды интеллект.. бес кредит, үш кредит берілсін.
Саясат Нұрбек	▶			Міндетті түрде толыққанды екі семестр цифрлық технологиялар оқытылсын. Міндетті түрде мынау берілсін деп», яғни енді жоғары оқу орындарының үлкен икемділігі бар. Олар кез-келген жұмыс берушімен отырып, өз бағдарламаларын сәйкестендіруге мүмкіндік беріп отырмыз біз. Үлкен өндірістік компаниялармен бағдарламаларды жасап, пысықтап, қысқартып, мерзіміне шейін.. Бұрын бакалавриат, білесіздер, төрт жыл.. Ж: – Төрт жыл. С: – ... шарт, стандарт, бітті. Мінекиіңіз, Астанада Астана айти (IT) университетіміз бар, бакалавриат үш жыл. Неге десеңіз, айти мамандары да өте тез.. күтеді.. жұмыс берушілер күтпейді, бірден алып кетеді оларды. Үшінші курстан бастап сексен пайызы.. екінші курста сексен пайыз біздің үстіге... Ж: – Жұмыспен қамтылған. С: – ... Кейбірлер бітірмей кетіп қалады.
Саясат Нұрбек	▶			Неге десеңіз, жұмыс ұсыныстары өте жақсы, жоғары.. Бітірмей кетіп қалған да студенттеріміз бар. Тағы да бір үлкен бастамамыз, ол – жа.. «Жаңа мамандықтар атластары». Біз осыдан жеті жыл бұрын бастадық. Осындай әр сала бойынша, көлік, тасымал, машина жасау, ... Ж: – Логистика.. С: – ... логистика атластарымыз шықты. Оларды кәзір жақсы қолданып атыр. Түрлі-түрлі салалар, жоғары оқу орындар, колледждар.. Бір елу шақты жоғары оқу орындар осы жана мамандықтар атластардың негізінде бір.. ухуу... сегіз мыңға жуық бағдарламаларды не жаңартылды, не жаңа бағдарламалар жазылды. Бірақ бір нәрсеге көзіміз жетті. Енді әр өңірге жасауымыз керек атластарды. Неге десеңіз, өндірлік экономиканың.. Әр өңірдің өзінің ерекшелігі бар.
Саясат Нұрбек	▶			Астана, ол – қызмет, ол – тасымал, ол – логистика. Павлодар өңірі, мысалы, ол – металлургия, тау-кен, энергетика, үлкен ТЭЦ.. Бұр.. біздің мына үлкен станцияларымыз сол жақта, кешендеріміз. Сондықтан біз отырып осы былтыр үлкен жабаны.. жобаны бастадық, ол «Мамандығым – болашағым» деген жоба. Енді әр өңірге өзінің осындай атластар жасаймыз. Өңірлік экономикасының ерекшеліктері қандай? Тапшылығы қандай? Өңірлік экономика келесі бес, он жылға қандай жаңалықтарға тапшы болады? Қандай мамандықтар өледі? Қандай мамандықтар кәзір жаңартылу керек? Трансформацияға ұшырау керек? Тоғыз өңірімізді былтыр бітірдік біз. Тұңғыш.. Мінекейіңіз, өзіңіз көруге болады... Ж: – Демек дайын аналитика.. С: – Дайын аналитика және.. ең бастысы, колледждарға және жоғары оқу орындарға жаңа оқу бағдарламалар жазуға дайын материал.
Саясат Нұрбек	▶			Мұның бәрі еңбек кейзет.. нүкте кейзет (enbek.kz) деген біздің Еңбек министірлігінің арнайы үлкен сайты бар. Соның ішінде бәрін таба аласыздар. Және де «Еду Навигатор» («EduNavigator») деген.. і.. есіңізде болса, біз кәсіптік бағыттау жүйені пысықтадық, цифрлық платформа. Оны тегін кәзір біз мемлекетке сый ретінде бердік. і... Біздің ұлттық тестілеу орталығы енді осы жылдан бастап тегін әр талапкерлерге толыққанды өзінің пс-.. диагностикадан өтіп, осы мамандықтар атластарымен ұштастырылған ұсыныстар беруге бастаймыз. Ж: – Жоғарыда айттыңыз ғой енді, ата-аналар таңы-.. таңдау жасайтын еді деп бұрын, иә?! С: – Иә. Ж: – Қазір жастар басқаша. Қазіргі жастар «Менің шекарама кірме!», Мен өзім таңдайм» деген сияқты позицияларды ұстанады. Осы ретте жаңағы жасалып жатқан мемлекет тарапынан біршама мүмкіндіктер бар.
Саясат Нұрбек	▶			Түсіне білген адамға ол өте зор мүмкіндік. Көп елде мұндай мүмкіндік жоқ. Оның үстіне тағы айта кету керек, кәзір біздің елімізде шетелдік университеттердің филиалдары ашылып жатыр, университеттердің тұсынан, иә?! Бұл да үлкен мүмкіндік. Болашақпен, болмаса басқа да бағдарламалармен баласын шетел асырып жіберуге қимайтын үйдегі мына жіптіктей балаларын қимайтын ата-аналар үшін өте жақсы мүмкіндік деп білем. Осы ретте, сол жастардың санасына: «Мына кәсіби техникалық білім сен үшін пайдалы, бір. Екінші, сен ертең жұмыссыз қалмайсың, екі. Үшінші, сенің жалақың жақсы болады, яки кейінгі өмірің сенің жоспарлы, сен ойлағандай болады», – деп айту үшін санасына не құю керек жастардың қазір? С: – Мхм. Мына жана буын, олар өте прагматикалық буын.
Саясат Нұрбек	▶			Олар бұрынғыдай біздің буынымызды ұрандатып, идеология, «Ойбай, ел үшін қызмет ету керек!», жарқын болашақ... Кәзір, шын мәнінде де, жағдай өзгеріп атыр. Бір ғана мысал келтірейін сіздерге. і.. Былтыр.. алдыңғы жылы.. алдыңғы жылы біз бір нәрсені байқадық. Қай университет өзінің инфрақұрылымын жақсылап і... салып, әшекейлеп, бір ішкі дизайнын өзгертіп... Мысалы, Мақсұт Нарикбаев университеті... Ж: – Иә. С: – ... КАЗГЮУ өте.. Олар түсінді, осы трендті түсінді. Кәдімгідей ана ішкі кітапханаларын Хогвартс, ана Гарри Поттердің несіне келтіріп, а.. түс-.. түрлі-түрлі ішкі нелер, коворкинг нелерді бүкіл қабырғалар алып тастап, кәдімгідей бүкіл ішкі дизайнды өзгертті. Ж: – Опенспейстар. С: – Опенспейс деген.. ол пайда болды, арнайы дизайнерларды шақырып, сол жастардың кәзір ұнаған нелерімен жасап.
Саясат Нұрбек	▶			Нархоз университетіне кәзір барсаңыздар, танымайсыз. Нархоз кәдімгідей мүлден өзгеріп кетті. Ішкі.. бүкіл ішкі қабырғаларын алып тастап, үлкен осындай зал, пуфиктар, былай-былай, түрлі-түрлі дизайнмен жасаған кітапханалар жиырма төрт те се-.. сегіз ашы-.. жиырма төрт те жеті, аптасына жеті күн ашық, кәдімгідей ана шетелдік өзіміз көргендей, керемет сондай опенспейс тәрізді университет боп кетті. Яғни, кәзір жастар бір жағынан өте прагматикалық, екінші жағынан комфорт.., екінші жағынан көзбен талдау жасайды. Ж: – Дұрыс айтасыз. С: – Біз.. біздің буынымыз құлақпен. Ойбой, бой-бой... Кеңесті тыңдап, үлкендерді тыңдап, «Ойбай, балам-оу!»... Ж: – Біреумен ақылдасып... С: – ... Ақылдасып. «Аға, не айтасыз?!», «Ойбай, балам-оу! Сен былай істе. Ол ... өмірлік тәжірибе».
Саясат Нұрбек	▶			Кәзір тыңдамайды. Менің өзімнің үш балам бар. Кәзір олар да бір сол жасқа жетіп алды. Тындамайды, көзбен бірақ: «А-а, мынау қандай керемет!». Енді тикток, бүкіл... Ж: – Кәзір шыдамсыз ғой. С: – Шыдамсыз. Ж: – Отыз секундта неше түрлі ақпарат көреді. С: – Отыз секундта.. Шешімді көп жағдайда эмоциямен қабылдайды. Ж: – Иә. С: – Қызық... Бір жағынан өте прагматикалық, бірақ көп жағдайларда эмоциямен де шешім қабылдайды. Сол университеттер, мына инфрақұрылымды, ішкі дизайнды өзгерткен университеттер алдыңғы жылы, былтыр ең көп грантқа ие болды, гранттарға ие болды. Нархоз университеті екі мың алты жүз... бұрын болмаған тарихында, бестікке ма, үштікке кірді. Үлкен мына Еуразиялық Ұлттық Университет, әл-Фарабимен бәсекелесіп.
Саясат Нұрбек	▶			Неліктен? Неге десеңіз, өте керемет, балалар: «Уау!»... Нархоздың... кәзір барсаңыздар Нархоздың жатақханалары төрт жұлдызды қонақ үй ғой. Біздің бүгінгі сұхбатымызды пайдаланып, талапкерлерге айтатын жағдайымыз: Біріншіден, енді таңдау өте көп Қазақстанда. Мінекейіңіз, отыз төрт мықты, шын.. шын мәнінде де, өте мықты шетелдік і... жоғарғы оқу орындар Қазақстанға келіп филиалдарын ашты. Былтыр жиырма үш филиал ашылды. Биыл тағы да он бір филиал ашылады. Биыл, мысалы, қарап шықсақ, Кардифф университетінің үлкен филиалы ашылады Астанада. Өте мықты университет. КАИСТ – Кореяның атақты і... жоғары технологиялар университеті. і... Усонг деген Түркістан қаласында і.. үлкен ғимарат бітіп атыр кәзір, і.. Кореяның айти университеті ашылады – Усонг.
Саясат Нұрбек	▶			Тағы да бір жаңалық, сіздерде бүгінгі нені қолданып, і... бір сүйінші сұрайық. Ж: – Иә. С: – Оксфорд университеті.., Магдален колледж-мектебі – өте мықты, ең бір і.. көне колледждардың біреуі, мың төрт жүз елу сегізінші жылы құрылған. Сол колледж, Алла жазса, і... биыл Астанаға келеді. Тұңғыш рет Кардиффтің тарихында, Оксфордтың тарихында осындай мықты универститеттер шетелге шығуға шешім қабылдады. Астанада МГИМО, атақты Мәскеу халықаралық қатынастар і.. филиалы ашылады биыл. Сондықтан өте мықты, керемет университеттер келіп атыр. Мүмкіндік өте жоғары. і... тан-.. Таңдау енді көп болады. і... Бұрын бізде оқытылмаған жасанды интеллект саласында, аэрокосмо-.. аэроғарыш, і... жаңа ядерлық (ядролық) энергетика, күрделі ақпараттық жүйелер, і.. ақылды ақпараттық жүйелер тәрізді бүлі-.. бұрын оқытылмаған мамандықтар ашылады биыл.
Саясат Нұрбек	▶			Былтыр ашылды, биыл ашылып атыр. Бір ғана кеңес бергім келеді талапкерлерге: ағылшын тіліне мән берсеңіздер. Ж: – Саясат Нұрбекұлы! Бүгін бір жақсы жаңалықты жаудырған күн болды, сүйіншіңіз өте көп болды. «Келесі бағдарламада сүйіншіңізге міндетті түрде біздің бір әкелер кәдеміз болсын» деген уәде. 2025-2027 жылдар аралығында осы кәсіптік және техникалық білімді реформалау аясында жасалған жол картасы сәтті жүзеге асып, өзінің жемісін берсін. Береді деген сенімдеміз. Ел Президентінің жыл басында «Ана тілі» газетіне берген сұхбатында да айтты ғой: «Осы күнге дейін жасалған барлық реформалардың түгелі дерлік жастар үшін. Себебі біздің келешегіміз жастардың қолында деп айтуға ешқашан жалықпаймыз», – деп.
Саясат Нұрбек	▶			Сондықтан сұхбат бергу-.. беруге келіскеніңіз үшін, бізді өзіңіздің жылы кабинетіңізде қарсы алғаныңыз үшін... С: – Рақмет! Ж: – ...айтар алғысымыз шексіз. Барлық бастамалар оңынан өз жемісін беріп аяқталсын деген тілек бізден. Ең бастысы, сол бағыттап тәрбиелеген шәкірттеріміз, жастарымыз ертең ел үшін, жер үшін, елдің болашағы үшін жұмыс жасайтын білікті, білімді маман боп өссін деген тілек. Көп рақмет сізге! С: – Аумин! Үлкен рақмет сұхбатыңызға! Ж: – Қымбатты көрермен, естеріңізге сала кетейік. Біз бүгін Ғылым және Жоғары білім Министрі Нұрбек Саясат Нұрбекұлымен сұхбаттастық. Аман болыңыздар!
Саясат Нұрбек	▶	↑келесі сөз кезегі сайасат нұб̊екке ͡б̊ер^іледі↓/// ↑үлкен ^ырахмет/ і аса құрметті презійдент мырза ͡қасым жомарт кемелұлы↓/// ↑біздің мын'әлеуметтік топ// ^йек'үлкен бағытқа ͡б̊өл^үніп кетті↓/// ↑ бірінші топ→/ ^уосы тіл мәселесі/ мәденійет/ ұлттық құндылықтар↓/// ↑ал ^йекінші топ→/ адамый капійтал↓/// ↑неліктен адамый капійтал↓/// ↑ бұл ^йең былай айналып келгенде// ^уосы топта/ ^уосы кеңесте мәселе/ қандай мәселелер көтерілед// қал қандай мәсел'айтылад // н'айналып келгенде// адамый капійтал/ капійталдың сапасына келіп тірелед↓/// ↑кәзіргі таңда/ қырым ^йелеуұлы/ мына кеңестің іш^іне// кішкене тоб̊аралық бәсеке б̊асталды↓/// ↑бізге де кішкен'айтыб̊атыр // сіздер кішкене ͡б̊айау жүрүб̊атčыздар деп↓/// ↑сірә/ біздің мын'адамый капійтал бағытының жұмысы// сірә/ шә сәл байаулау ͡б̊олұуы мүмкін↓///	↑келесі сөз ͡гезегі сайасат нұб̊екке ͡б̊ер^іледі↓/// ↑үлкөн ^ырақмет/ і аса ͡ғұрметті презійдент мырза ͡ғасым жомарт кемелұлұ↓/// ↑біздің мын'әлеумөттүк топ// ^йек'үлкөн бағытқа ͡б̊өл^үнүп кетті↓/// ↑бірінші топ→/ ^уосұ тіл мәселесі/ мәденійет/ ұлттұқ құндұлұқтар↓/// ↑ал ^йекінші топ→/ адамый ͡гапыйтал↓/// ↑неліктен адамый ͡гапыйтал↓/// ↑ бұл ^йең былай айналып келгенде// ^уосұ топта/ ^уосұ ͡геңесте мәселе/ қандай мәселелер ͡гөтөрүледі// қал ͡ғандай мәсел'айтылады // н'айналып келгенде// адамый ͡гапыйтал/ капыйталдың сапасына ͡геліп тіреледі↓/// ↑кәзіргі таңда/ қырым ^йелеуұлұ/ мына ͡геңестің іш^іне// кішкен тоб̊аралық ͡пәсеке ͡б̊асталды↓/// ↑бізге де ͡гішкен'айтыб̊ жатыр // сіздер ͡гішкене ͡б̊айау жүрүб̊ жатčыздар деп↓/// ↑сірә/ біздің мын'адамый капыйтал бағытының жұмұсұ// сірә/ шә сәл байаулау ͡б̊олұуұ мүмкүн↓///	– Келесі сөз кезегі Саясат Нұбекке беріледі. – Үлкен рақмет, і.. аса құрметті Президент мырза, Қасым-Жомарт Кемелұлы! Біздің мына әлеуметтік топ екі үлкен бағытқа бөлініп кетті. Бірінші топ – осы тіл мәселесі, мәдениет, ұлттық құндылықтар. Ал екінші топ – адами капитал. Неліктен адами капитал? Бұл – ең.. былай айналып келгенде.. осы топта, осы кеңесте мәселе.. қандай мәселелер көтерілед, қал-.. қандай мәселе айтылад, не айналып келгенде, адами капитал-.. капиталдың сапасына келіп тірелед. Кәзіргі таңда Қырым Елеуұлы, мына кеңестің ішіне кішкене топаралық бәсеке басталды. Бізге де кішкені айтып атыр: «Сіздер кішкене баяу жүріп атсыздар», – деп. Сірә, біздің мына адами капитал бағытының жұмысы, сірә, шә-.. сәл баяулау болуы мүмкін.
Саясат Нұрбек	▶	↑бірақ ^уол біздің көтерілген сұрақтардың таб̊ыйғатына ͡б̊айланысты↓/// ↑неге десеңіз/ ұзақ мерзімді стратегійалық маңызы ͡б̊ар// және тез арада нәтійжелер көрімбеген бір сұрақтар↓/// ↑кәзіргі таңда/ мен ы ^уосы кішігірім топтың ат^ынан сөйлейтін боламм↓/// ↑мұрат әб̊еныв/ бекполат тілеухан ағамыз/ асылб̊ек қожахметыв/ гүлмійра ^йелеуұва/ ^ырахым ^уошақпаев және ^ырауан кенжеханұлы/ ^уос'азаматтардың ат^ынан// і сәл дайындаған ^уөзіміздің ы ұс^ұныстарымыз ͡б̊ар↓/// ↑^йенді ͡б̊ірінші сұрақ/ негізгі↓/// ↑адамый капійтал/ бұл ^уөте күрделі түс^үнік↓/// ↑ ^уоның іш^іне тек қана ͡б̊ілім саласы// тек қана денсаулық ^йемес// бірнеше сала кіреді→/ денсаулық̊ сақтау/ ^йеңбек нарығы/ білім берүу↓/// ↑бірақ адамый капійтал// былай қарасаңыздар/ кәзіргі таңд'эканомійканың дамұуына да/ әлеуметтік/ сайасый кез келген сұрақтарға тікелей әсер ^йетеді↓/// ↑қалай↓/// ↑неге↓///	↑бірақ ^уол біздің ͡гөтөрүлген сұрақтардың таб̊ыйғатына ͡б̊айланысты↓/// ↑неге десеңіз/ ұзағ мерзімді стратегійәлығ маңызы ͡б̊ар// жән тез арада нәтійжелер ͡гөрүмбөгем бір сұрақтар↓/// ↑кәзіргі таңда/ мен ы ^уосұ ͡гішігірім топтұң ат^ынан сөйлөйтүм боламын↓/// ↑мұрат әб̊енов/ бекполат тілеухан ағамыз/ асылб̊ек қожахметов/ гүлмүйра ^йелеуова/ ^ырахым ^уошақпаев және ^ырауаң ͡ генжеханұлұ/ ^уос'азаматтардың ат^ынан// і сәл дайындаған ^уөзүмүздің ы ұс^ұнұстарымыз ͡б̊ар↓/// ↑^йенді ͡б̊ірінші сұрақ/ негізгі↓/// ↑адамый ͡гапыйтал/ бұл ^уөтө күрдөлү түс^үнүк↓/// ↑^уонұң іш^іне тек қана ͡б̊ілім саласы// тек қана денсаулұқ ^йемес// бірнеше сала ͡гіреді→/ денсаулұқ̊ сақтау/ ^йеңбек нарығы/ білім берүу↓/// ↑бірағ адамый ͡гапыйтал// былай ͡ғарасаңыздар/ кәзіргі таңд'эканомұйканың дамұуұна да/ әлеумөттүк/ сайасый ͡гез ͡гелген сұрақтарға тікелей әсер ^йетеді↓/// ↑қалай↓/// ↑неге↓///	Бірақ ол біздің көтерілген сұрақтардың табиғатына байланысты. Неге десеңіз, ұзақ мерзімді стратегиялық маңызы бар және тез арада нәтижелер көрімбеген бір сұрақтар. Кәзіргі таңда мен ы.. осы кішігірім топтың атынан сөйлейтін боламм. Мұрат Әбеныв, Бекболат Тілеухан ағамыз, Асылбек Қожахметыв, Гүлмира Елеуыва, Рахым Ошақпаев және Рауан Кенжеханұлы, осы азаматтардың атынан і... сәл дайындаған өзіміздің ы.. ұсыныстарымыз бар. Енді бірінші сұрақ, негізгі. Адами капитал – бұл өте күрделі түсінік. Оның ішіне тек қана білім саласы, тек қана денсаулық емес, бірнеше сала кіреді: денсаулық сақтау, еңбек нарығы, білім беру.. Бірақ адами капитал, былай қарасаңыздар, кәзіргі таңда экономиканың дамуына да, әлеуметтік, саяси кез келген сұрақтарға тікелей әсер етеді. Қалай? Неге?
Саясат Нұрбек	▶	↑жыйрмасыншы ғасырдың басында// мак̊с веб̊ер деген әйгілі ғалым// ^уөз^үнің этійка және ͡капійталійзм ^ұрұухы деген кітаб̊ында// эканомійкалық прагрес шән'әлеуметтанұу / а әлеуметтік дамұуынұң негізінде не жатыр// жек'адамның құндылықтары мен ұстанымдары// соның ашық көсіп көрсеткен бізге↓/// ↑кәзіргі таңда ͡б̊айқасаңыздар// соңғы ^уон бес/ жыйрма жылда ^уөте қызық// әлеуметтанұу/ эканомійка саласында ^уөте қызық түб̊егейлі ^уөзгеріс боп жатыр↓/// ↑соңғы ^уон бес жылдың эканомійка саласындағы ноб̊ел сыйлығының ^ылауреаттарын// ійегерлерін қарайтын болсаңыздар// тоқ̊сан төртінші жыл джон форбс нэштен басталған↓/// ↑негізгі і ійегерлер'эком / таз'эканомійстер ^йемес// таза макраэканомійка сұрақтарымен айналысқан адамдар ^йемес↓/// ↑көб̊^үнесе псійхологійа/ бійхевійорійзм/ йағній адамның іс әрекеті// адамдардың шешімдерімен айналысқан↓///	↑жыйрмасыншы ғасырдың басында// мак̊с веб̊ер деген әйгілі ғалым// ^уөз^үнүң этыйка және ͡гапыйталыйзм ^ұрұухұ дегең ͡ гітаб̊ында// эканомұйкалық прагреш ͡ шән'әлеумөттанұу / а әлеумөттүк дамұуұнұң негізінде не жатыр// жек'адамның құндұлұқтары мен ұстанымдары// сонұң ашық көсүп көрсөткөм бізге↓/// ↑кәзіргі таңда ͡б̊айқасаңыздар// соңғұ ^уом бес/ жыйрма жылда ^уөтө қызық// әлеумөттанұу/ эканомұйка саласында ^уөтө қызық түб̊өгөйлі ^уөзгөрүс ͡поб̊ жатыр↓/// ↑соңғұ ^уом беш ͡ шылдың эканомұйка саласындағы нөб̊өл сыйлығының ^ылаурөаттарын// ійегерлерің ͡ ғарайтым болсаңыздар// тоқ̊сан төртүншү жыл джон форбс нэштем басталған↓/// ↑негізгі і ійегерлер'эком / таз'эканомұйстер ^йемес// таза макраэканомұйка сұрақтарымен айналысқан адамдар ^йемес↓/// ↑көб̊^үнөсе псыйхологұйа/ бійхевійорұйзм/ йағній адамның іс әрекеті// адамдардың шешімдерімен айналысқан↓///	Жирмасыншы ғасырдың басында Макс Вебер деген әйгілі ғалым өзінің «Этика және капитализм рухы» деген кітабында экономикалық прогресс және әлеуметтану.. а әлеуметтік дамуының негізінде не жатыр, жеке адамның құндылықтары мен ұстанымдары, соның ашық көсіп-.. көрсеткен бізге. Кәзіргі таңда байқасаңыздар, соңғы он бес-жирма жылда өте қызық... әлеуметтану, экономика саласында өте қызық түбегейлі өзгеріс боп жатыр. Соңғы он бес жылдың экономика саласындағы Нөбел сыйлығының лауреаттарын, иегерлерін қарайтын болсаңыздар, тоқсан төртінші жыл Джон Форбс Нэштен басталған. Негізгі і.. иегерлері эком-.. таза экономистер емес, таза макраэкономика сұрақтарымен айналысқан адамдар емес. Көбінесе психология, бихевиоризм, яғни адамның іс-әрекеті, адамдардың шешімдерімен айналысқан.
Саясат Нұрбек	▶	↑әс^іресе/ ^йекі мың/ ^йекі мыңыншы жылы даныйэл канеман// сійнкійн фәст ^йен слоу деген кітаб̊ымен тұтынұушының шешімі↓/// ↑сонда қараңызшы/ мынандай бір қызық і қағыйдат// мынандай бір қызық мына құб̊^ұлыс шығыб̊ ͡атыр↓/// ↑кез келген үлкен сұрақ// эканомійканың дамұуы/ әлеуметтік дамұуы/ сайасый дамұуы тірелгенде// жек'адамның күнделікті жасаған шешімдеріне тіред ^йекен↓/// ↑йағній ͡б̊із күнде ^уойанамыз// бірнеше шешім жасаймыз э↓/// ↑көлікпен барайым ба↓/// ↑так̊сіймен барайым ба↓/// ↑жеке көлігіммен барайым ба↓/// ↑мен шәй ішейім ба// сұу ішейім ба немесе старб̊ак̊сқа ͡б̊арып кап^ұучійн'алайым ба↓/// ↑жолда мені гаій ұстаса // ^уоған пара ͡б̊ерейім ба/ бермейім ба↓///	↑әс^іресе/ ^йекі мың/ ^йекі мыңыншы жылы даныйэл ганеман// сыйңкійн фәст ^йен слоу дегең ͡ гітаб̊ымен тұтұнұушұнұң шешімі↓/// ↑сонда ͡ғараңышшы/ мынандай бір ͡ғызық і қағыйдат// мынандай бір ͡ғызығ мына ͡ғұб̊^ұлұш шығыб̊ ͡жатыр↓/// ↑кез ͡гелген үлкөн сұрақ// эканомұйканың дамұуұ/ әлеумөттүк дамұуұ/ сайасый дамұуұ тірелгенде// жек'адамның күндөлүкті жасаған шешімдеріне тірейді ^йекен↓/// ↑йағній ͡б̊із ͡гүндө ^уойанамыз// бірнеше шешім жасаймыз э↓/// ↑көлүкпөм барайым ба↓/// ↑так̊сыймем барайым ба↓/// ↑жеке ͡гөлүгүммем барайым ба↓/// ↑мен шәй ішейім ба// сұ'ішейім ба немесе старб̊ак̊сқа ͡б̊арып капұучыйн'алайым ба↓/// ↑жолда мені гаій ұстаса // ^уоғам пара ͡б̊ерейім ба/ бермейім ба↓///	Әсіресе, екі мың екі мыңыншы жылы Даниэл Канеман «Синкин фәст ен слоу» деген кітабымен тұтынушының шешімі.. Сонда қараңызшы, мынандай бір қызық і.. қағидат.. мынандай бір қызық мына құбылыс шығып атыр. Кез келген үлкен сұрақ экономиканың дамуы, әлеуметтік дамуы, саяси дамуы тірелгенде жеке адамның күнделікті жасаған шешімдеріне тіред екен. Яғни біз күнде оянамыз, бірнеше шешім жасаймыз. э... Көлікпен барайым ба? Таксимен барайым ба? Жеке көлігіммен барайым ба? Мен шәй ішейім ба, су ішейім ба немесе Старбаксқа барып капучино алайым ба? Жолда мені ГАИ ұстаса, оған пара берейім ба, бермейім ба?
Саясат Нұрбек	▶	↑сонда крійтійкалық массада// адамдар керекті/ дұрыс/ занды шешімдер қаб̊ылдаған жағдайда// кез келген эканомійкалық̊ сұрақ// кез келген сайасый әлеуметтік̊ сұрақ// сонда ^уосы жек'адамның шешіміне ͡б̊айланысты ^йекен↓/// ↑ал адамдар шешімдерді қалай қаб̊ылдайды↓/// ↑адамый капійталдың түс^үнігінде// і эканомійкалық жән'эканомійкалық ^йемес сыйақты фактырлар ͡б̊ар↓/// ↑сондықтан эканомійкалық ^йемес фактырлар// ^йең көп әсер ^йетед ^йекен↓/// ↑^уосы топтың/ мен тек қана негізгі ͡б̊ағыттарын айтып кетейін↓/// ↑біз жұмыс күш^үнің сапасы// кәсіб̊ій дайындық деңгейі// әлеуметтік және ^йембек тәртіб̊і сұрақтары// ^йембек ^уөнімділігі// жұміспен қамтұу және таб̊ыс мәселелері// денсаулық̊ сақтау және салауатты ^уөмір салты// әлеуметтік̊ сайасат және зейнетақылар сақтандырұу// және ^йембек нарығы заннамасымен ійнстійтұутына құр^ұлымы// ^уосы сұрақтарға тоқталатын боламыз↓/// ↑^йенді қысқаша ғана ^йекі негізгі ͡б̊ағыт// білім берүу және денсаулық̊ сақтау↓/// ↑^уосыған тоқтап кетейін↓/// ↑нақт'ұс^ұныстарымыз ↓///	↑сонда ͡грыйтыйкалығ массада// адамдар ͡геректі/ дұрұс/ занды шешімдер ғаб̊ылдаған жағдайда// кез ͡гелген эканомұйкалық̊ сұрақ// кез ͡гелген сайасый әлеумөттүк̊ сұрақ// сонда ^уосұ жек'адамның шешіміне ͡б̊айланысты ^йекен↓/// ↑ал адамдар шешімдерді ͡ғалай ͡ғаб̊ылдайды↓/// ↑адамый ͡гапыйталдың түс^үнүгінде// і эканомұйкалығ жән'эканомұйкалық ^йемес сыйақты фактырлар ͡б̊ар↓/// ↑сондұқтан эканомұйкалық ^йемес фактырлар// ^йең ͡гөб̊ ͡әсер ^йетеді ^йекен↓/// ↑^уосұ топтұң/ мен тек қана негізгі ͡б̊ағыттарын айтып кетейін↓/// ↑біж жұмұс күш^үнүң сапасы// кәсіб̊ій дайындығ ͡деңгейі// әлеумөттүг және ^йембек тәртіб̊і сұрақтары// ^йембек ^уөнүмдүлігі// жұмұспең ͡ ғамтұу және таб̊ыс мәселелері// денсаулұқ̊ сақтау және салауатты ^уөмүр салты// әлеумөттүк̊ сайасат ͡шәне зейнетақылар сақтандырұу// және ^йембек нарығы заннамасымен ійнстійтұутұна ͡ғұр^ұлұмы// ^уосұ сұрақтарға тоқталатым боламыз↓/// ↑^йенді ͡ғысқаша ғана ^йекі негізгі ͡б̊ағыт// білім берүу және денсаулұқ̊ сақтау↓/// ↑^уосұған тоқтап кетейін↓/// ↑нақт'ұс^ұнұстарымыз ↓///	Сонда критикалық массада адамдар керекті, дұрыс, занды шешімдер қабылдаған жағдайда, кез келген экономикалық сұрақ, кез келген саяси әлеуметтік сұрақ, сонда осы жеке адамның шешіміне байланысты екен. Ал адамдар шешімдерді қалай қабылдайды? Адами капиталдың түсінігінде.. і.. экономикалық және экономикалық емес сияқты фактырлар бар. Сондықтан экономикалық емес фактырлар ең көп әсер етед екен. Осы топтың мен тек қана негізгі бағыттарын айтып кетейін. Біз жұмыс күшінің сапасы, кәсіби дайындық деңгейі, әлеуметтік және ембек тәртібі сұрақтары, ембек өнімділігі, жұмыспен қамту және табыс мәселелері, денсаулық сақтау және салауатты өмір салты, әлеуметтік саясат және зейнетақылар сақтандыру, және енбек нарығы заннамасымен институтына құрылымы, осы сұрақтарға тоқталатын боламыз. Енді қысқаша ғана, екі негізгі бағыт: білім беру және денсаулық сақтау. Осыған тоқтап кетейін. Нақты ұсыныстарымыз.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑ассалаумағалейкүм→// ↑әлеумет/// бүгүм бізд'ақын→ // сазгер// →асаб̊а// тапқыр әзілқой→//сәуүржаң ғұдайб̊ергең ғонақта→/// ↑қош келдіңіз/// ↑мынау ^йенді ^уоблысымызға ͡б̊елгілі тіс қаққан асаб̊а→/↑ сәуүржан ағамыз↓/// ↑бір тойұм біт^іріп// ^йекінші тойға ͡б̊арад↓/// ↑^йекінші тойға ͡б̊арса→// әділб̊ай деген жездесі той басқарыб̊ жатад↓/// ↑содан әділб̊ай той басқарыб̊ жатад→// қалық ͡бағымбай жатад→// шаш^ырап кеткен→// әркім ^уөз^уөз^үмөнен→// ақылб̊ег жеменей мұузұкант полұп тұрады да→// содан ақылб̊екпең ғос^ұлұп̊ /сәуүржан ән салад↓///	Ж: ↑ ассалаумағалейкүм →// әлеумөт ↑/// ↑ бүгүм бізд'ақын → // сазгер // → асаб̊а // → тапқыр әзілқой →// сәуүржаң ͡ғұдайб̊ергең ͡ғонақта ↑/// ↑ қош келдіңіз ↑/// ↑ мынау ^йенді ^уоблұсұмызға ͡б̊елгілі тіс қаққан асаб̊а // сәуүржан ағамыз ↓/// ↑ бір тойұм біт^іріп →// ^йекінші тойға ͡б̊арады ↓/// ↑ ^йекінші тойға ͡б̊арса →// әділб̊ай деген жездесі той басқарыб̊ жатады ↓/// ↑ содан әділб̊ай той басқарыб̊ жатады →// қалық ͡пағымбай жатады →// шаш^ырап кеткен →// әргім ^уөз-^уөз^үмөнен →// ақылб̊ег жеменей мұузұкант ͡полұп тұрады ͡да →// содан ақылб̊екпең ͡ғосұлұп̊ // сәуүржан ән салады ↓///	Ж: Ассалаумағалейкүм, әлеумет! Бүгін бізде ақын, сазгер, асаба, тапқыр әзілқой Сәуіржан Құдайберген қонақта! Қош келдіңіз! Мынау енді облысымызға белгілі тіс қаққан асаба Сәуіржан ағамыз. Бір тойын бітіріп, екінші тойға барад. Екінші тойға барса, Әділбай деген жездесі той басқарып жатад. Содан Әділбай той басқарып жатад, халық бағынбай жатад, шашырап кеткен, әркім өз-өзіменен, Ақылбек Жеменей музыкант болып тұрады да, содан Ақылбекпен қосылып Сәуіржан ән салад.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑той басқар'алмай жатқан жездесі ͡геліп→// қалықты ͡б̊ағындыр'алмай жатқан// қалықты ͡б̊ағындыр'алмағанын→/ кімнең гөрөрүм білмей жүргөн жездесі ͡геліп→//сәуүржаңға тійісіпті→// ↑сәуүржан сен әнді ͡б̊ұзасың→// қос^ұлұб̊ ͡айтпайақ қой→// деп// ↑айт'алмайсың әнді деп→// сөйтčө сәуүржан айтад дейд →//↑сенің той басқарғаның сыйақты ма↑ /деп///↑қош келдің// ↑сәке/// қ: ↑^ырақымет///	↑ той басқар'алмай жатқан жездесі ͡геліп →// қалықты ͡б̊ағындыр'алмай жатқан →// қалықты ͡б̊ағындыр'алмағанын // кімнең ͡гөрөрүм білмей жүргөн жездесі ͡геліп →// сәуүржаңға тійісіпті →// сәуүржан сен әнді ͡б̊ұзасың →// қосұлұб̊ ͡айтпайаққой →// деп →// айт'алмайсың әнді ͡деп →// сөйтčө сәуүржан айтады ͡дейді // сенің той басқарғаның сыйақты ͡ма ↑// деп ↓/// ↑ қош келдің →// сәке ↓/// Қ: ↑ ^ырахымет ↓///	Той басқара алмай жатқан жездесі келіп, халықты бағындыра алмай жатқан, халықты бағындыра алмағанын кімнен көрерін білмей жүрген жездесі келіп, Сәуіржанға тиісіпті: «Сәуіржан сен әнді бұзасың, қосылып айтпай-ақ қой» деп, «айта алмайсың әнді» деп, сөйтсе Сәуіржан айтад дейд «сенің той басқарғаның сияқты ма?» деп. Қош келдің, Сәке! Қ: Рақмет!
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑мынау ^йенді ͡б̊іздің қышқ̊ыл мысқыл бағдарламас'→//ауұлдұң айтқыштары→// ^йелдің айтқыштары→// ^йел ішінде ͡б̊олған жақ̊с'әңгімелерден ^уөрб̊үтө ^уотұрсаңыз↓/// қ: ↑^ырақымет/// ↑ал// ^йенді мені ͡б̊үгүн арнайы қонақ қылып̊ шақырғандарыңызға↓/// ↑^йенд'әзілкүлкү ͡б̊әрі выйтамійң ғой→// адам ^уөм^үрінде↓/// ↑^йенд'әзілдер көп↓///↑^йенді сонұң бір^інем бастайық↓///↑^йенді мына менің→// ^уөзүмнүң тұуған шешем→//алтын дегең гіс^інің ^уөзү сондай бір әзілқой гісі↑///↑бұрұн сол ат'анамыздың біреуү тұратың гезде→// ^уол гезде телефон жоқ→// шығып кетесің ғой ↑бір жаққа деп↓///	Ж: ↑ мынау ^йенді ͡б̊іздің қышқ̊ыл мысқыл бағдарламас'ауұлдұң айтқыштары →// ^йелдің айтқыштары →// ^йел ішінде ͡б̊олған жақ̊с'әңгімелерден ^уөрб̊үтө ^уотұрсаңыз ↓/// Қ: ↑ ^ырахымет ↑/// ↑ ал →// ^йенді мені ͡б̊үгүн арнайы ͡ғонақ қылып̊ шақырғандарыңызға ↓/// ↑ ^йенд'әзіл-гүлкү ͡б̊әрі війтаміңғой →// адам ^уөмүрүндө ↓/// ↑ ^йенд'әзілдер ͡гөп ↓/// ↑ ^йенді сонұң бірінем бастайық ↓/// ↑ ^йенді мына менің →// ^уөзүмнүң тұуған шешем →// алтын дегең ͡гісінің ^уөзү сондай бір әзілқой ͡гісі ↑/// ↑ бұрұн сол ат'-анамыздың біреуү тұратың ͡гезде →// ^уол ͡гезде телефон жоқ →// шығып кетесіңғой // бір жаққа деп ↓///	Ж: Мынау енді біздің «Қышқыл мысқыл» бағдарламасы ауылдың айтқыштары, елдің айтқыштары ел ішінде болған жақсы әңгімелерден өрбіте отырсаңыз. Қ: Рақмет! Ал, енді мені бүгін арнайы қонақ қылып шақырғандарыңызға. Енді әзіл-күлкі бәрі витамин ғой, адам өмірінде. Енді әзілдер көп. Енді соның бірінен бастайық. Енді мына менің, өзімнің туған шешем, Алтын деген кісінің өзі сондай бір әзілқой кісі. Бұрын сол ата-анамыздың біреуі тұратын кезде, ол кезде телефон жоқ, шығып кетесің ғой «бір жаққа» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑сон^ұмен ана ͡кетіп пара жатып→ //↑қай жаққа ͡б̊аратčың→// дегенде→/ ↑быйльйардқа ͡б̊аратырым дегем бір→// кезінде ͡б̊ійльярд көп ^уойнайтың кез^іміз ғой↓/// ↑сон^ұмен мең кетіп қалғаннаң гейін→// үйгө жігіттер мен'іздеп келіп→// шешемнен сұрағаң ғой→/ ↑сәуүржаң қайда ͡гетті/ деп→// сонда ͡б̊ійльярд дегенд'ұмұтұп қалып→ //түртөтүңге ͡гетті деб̊ ͡айтады ^йекен↓///	↑ сонұмен ана ͡гетіп ͡пара жатып → // қай жаққа ͡б̊ара жатčың →// дегенде →// ↑ бійлійардқа ͡б̊ара жатырмын дегем бір →// кезінде ͡б̊ійлійард көп ^уойнайтың ͡гезімізғой ↓/// ↑ сонұмен мең ͡гетіп қалғаннаң ͡гейін →// үйгө жігіттер мен'іздеп келіп →// шешемнен сұрағаңғой →// сәуүржаң ͡ғайда ͡гетті ↑// деп →// сонда ͡б̊ійлійард дегенд'ұмұтұп қалып → // түртөтүңгө ͡гетті деб̊ ͡айтады ^йекен ↓///	Сонымен ана кетіп бара жатып «қай жаққа бара жатсың?» дегенде, «бильярдқа бар атырмын» дегем бір, кезінде бильярд көп ойнайтын кезіміз ғой. Сонымен мен кетіп қалғаннан кейін, үйге жігіттер мені іздеп келіп, шешемнен сұраған ғой «Сәуіржан қайда кетті?» деп, сонда бильярд дегенді ұмытып қалып «түртетінге кетті» деп айтады екен.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑үлкөң гісі ғой↓/// қ: ↑ійә// үлкөң кісі↓/// ↑сөйткөн анамыздың мына тастемір деген жары ^ұрұуұнұң жійенімің ғой↓/// ↑біз деген самза→// сонұң ішінде→// ана менің тұуұб ^уөскөн жерім ақжігіт ауұлұнда→// ақжігіт čапқозұнд'атақты →/ мына төлеш деген айтқыр нағашымыз ^уөттү↓/// ж: ↑ійә///	Ж: ↑ үлкөң ͡гісіғой ↓/// Қ: ↑ ійә →// үлкөң ͡гісі ↓/// ↑ сөйткөн анамыздың мына тастемір деген жары ^ұрұуұнұң жійеніміңғой ↓/// ↑ біз деген самза →// сонұң ішінде →// ана менің тұуұб ^уөскөн жерім ақжігіт ауұлұнда →// ақжігіт čапқозұнд'атақты →// мына төлөш деген айтқыр нағашымыз ^уөттү ↓/// Ж: ↑ ійә ///	Ж: Үлкен кісі ғой. Қ: Иә, үлкен кісі. Сөйткен анамыздың мына тастемір деген жары руының жиенімін ғой. Біз деген самза, соның ішінде, ана менің туып өскен жерім Ақжігіт ауылында, Ақжігіт совхозында атақты мына Төлеш деген айтқыр нағашымыз өтті. Ж: Иә.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ:↑^уол гісі ^йенді ͡гөб̊ жыл ұстаздығ ^йетті→// мәдій бегеніб атындағы мектепте↓///↑сонұң зав^ұучұ ͡б̊олған деген сыйақты↓/// ↑сол жаңағы ^уон төртүншү наурұз көрүсөтүң гезде→// түстүң ^ұуақыты→// кійімің кійіп→// жұмұсқа шығайын деб̊ ͡үйдөн шығып пара жатčа→// ^йекі ͡кел^іні жаңағы ͡көрүсүгө келейатқаң ғой↓///↑сөйтčө жаңағы сәлемдесіп→// сәлем салып полғаннаң гейін→//төкөң айтатың гөр^үнөдү→// ↑^йе, мын'ұшұқ апаларың жұмұста ^йенді→// ^уол да мұғалім ғой↓///	Қ: ↑ ^уол ͡гісі ^йенді ͡гөб̊ жыл ұстаздығ ^йетті →// мәдій бегеніб атындағы мектепте ↓/// ↑ сонұң завұушұ ͡б̊олған деген сыйақты ↓/// ↑ сол жаңағы ^уонтөртүншү наурұз гөрүсөтүң ͡гезде →// түстүң ^ұуақыты →// кійімің ͡гійіп →// жұмұсқа шығайын деб̊ ͡үйдөн шығып ͡пара жатčа →// ^йекі ͡гел^іні жаңағы ͡гөрүсүугө геле ͡жатқаңғой ↓/// ↑ сөйтčө жаңағы сәлемдесіп →// сәлем салып ͡полғаннаң ͡гейін →// төкөң айтатың гөрүнөдү →// ↑ ^йе: →// мын'ұшұқ апаларың жұмұста ^йенді →// ^уол да мұғалімғой ↓///	Қ: Ол кісі енді көп жыл ұстаздық етті, Мәди Бегенов атындағы мектепте. Соның завучы болған деген сияқты. Сол жаңағы он төртінші наурыз көрісетін кезде, түстің уақыты, киімін киіп, жұмысқа шығайын деп үйден шығып бара жатса, екі келіні жаңағы көрісуге келе жатқан ғой. Сөйтсе жаңағы сәлемдесіп, сәлем салып болғаннан кейін, Төкең айтатын көрінеді «е, мына Ұшық апаларың жұмыста енді, ол да мұғалім ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑мен ^йенд'үйдөн шығып пара жатырмын депті де→// ↑кейің гелгенд'апаларыңмен шәй ішерсіңдер→// келіп көрүсөрсүңдөр→// амандасарсыңдар→// депті де→// келіндердің ͡қолұндағы пакетке ͡б̊ір ғарапты ғой↓/// ↑ ^йекі ͡келін сасып қалған ^йекен↓/// ↑мына пакетті ͡б̊іздің үйг'алып келе жатčыңдар ма↑ деген↓/// ↑ана ^йекеуү сасқанынан ↑ійә дегең ғой↓/// ↑^уонда мағам бере ғойұң деп→// ↑^йекі пакетт'алыпты да→//^йекі пакетт'ауұстұрұп қолдарына ͡қайтып періпті→// ↑ал// жаңа жылдарың құттұ ͡б̊олсұн// деп///↑бәріб̊ір ͡б̊іздің үйгө гелгенде пакетт'ауұстұрасыңдар ғой→// деб̊ ͡айтад дейді↓///	↑ мен ^йенд'үйдөн шығып ͡пара жатырмын депті ͡де →// ↑ кейің ͡гелгенд'апаларыңмен шәй ішерсіңдер →// келіп көрүсөрсүңдөр →// амандасарсыңдар →// депті ͡де →// келіндердің ͡ғолұндағы пакетке ͡б̊ір ғараптығой ↓/// ↑ ^йекі ͡гелін сасып қалған ^йекен ↓/// ↑ мына пакетті ͡б̊іздің үйг'алып келе жатčыңдар ͡ма ↑ деген ↓/// ↑ ана ^йекеуү сасқанынан ↑ ійә дегеңғой ↓/// ↑ ^уонда мағам бере ғой ͡деп →// ↑ ^йекі пакетт'алыпты ͡да →// ^йекі пакетт'ауұстұрұп қолдарына ͡ғайтып періпті →// ↑ ал // жаңа жылдарың ͡ғұттұ ͡б̊олсұн // деп /// ↑ бәріб̊ір ͡б̊іздің үйгө ͡гелгенде пакетт'ауұстұрасыңдарғой →// деб̊ ͡айтады дейді ↓///	Мен енді үйден шығып бара жатырмын» депті де, «кейін келгенде апаларыңмен шәй ішерсіңдер, келіп көрісерсіңдер, амандасарсыңдар» депті де, келіндердің қолындағы пакетке бір қарапты ғой. Екі келін сасып қалған екен. «Мына пакетті біздің үйге алып келе жатсыңдар ма?» деген. Ана екеуі сасқанынан «иә» деген ғой. «Онда маған бере қойың» деп, екі пакетті алыпты да, екі пакетті ауыстырып қолдарына қайтып беріпті «ал, жаңа жылдарың құтты болсын!» деп. «Бәрібір біздің үйге келгенде пакетті ауыстырасыңдар ғой» деп айтады дейді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑ійә// ійә/// ↑мына ͡қадыр мырз'әлійеб әкеміз марқұм→// бір шапанды сыйға ͡б̊ергең ғой бірөу→// соған ^йен салып→//бірөугө жауұб̊ жіб̊еріпті↓/// ↑^йек'үшшылдаң гейін сол шапан ^уөз^үнө геліп тұр дейд'айналып↓///↑сол ғұсап/ мата ͡б̊олсұн→// жаңағы шапам болсұн айналыб̊ жүрө ͡б̊ереді ғой↓///↑мына сәлем ^йетүу тұурал'айтып қалдың ғой↓/// ↑жаңағы ^йенді→// бір жерлерде сәлем салұу дейді→// жалпы маңғыстауда сәлем ^йет→// сәлем ^йетед деб̊ жатад→// келін сәлеме ^йетед деб̊ жатады/// мысалы→//бет ашарда да ͡б̊ар ғой →//↑ақ келінжан сәлем ^йет→// сәлеметіңд'әдемі ^йет// деб̊ жатад↓///	Ж: ↑ ійә →// ійә ↓/// ↑ мына ͡ғадыр мырз'әлійеб әкеміз марқұм →// бір шапанды сыйға ͡б̊ергеңғой бірөу →// соған ^йен салып →// бірөугө жауұб̊ жіб̊еріпті ↓/// ↑ ^йек'үшшылдаң ͡гейін сол шапан ^{уөзүнө ͡геліп тұр дейд'айналып ↓/// ↑ сол ғұсап // мата ͡б̊олсұн →// жаңағы шапам ͡болсұн айналыб̊ жүрө ͡б̊ередіғой ↓/// ↑ мына сәлем ^йетүу тұурал'айтып қалдыңғой ↓/// ↑ жаңағы ^йенді →// бір жерлерде сәлем салұу дейді →// жалпы маңғыстауда сәлем ^йет →// сәлем ^йетеді деб̊ жатады →// келінжан сәлем ^йетед деб̊ жатады ↓/// ↑ мысалы →// бет ашарда ͡да ͡б̊арғой →// ақ келін сәлем ^йет→// сәлеметіңд'әдемі ^йет // деб̊ жатады ↓///}	Ж: Иә, иә. Мына Қадыр Мырза Әлиев әкеміз марқұм, бір шапанды сыйға берген ғой біреу, соған ен салып, біреуге жауып жіберіпті. Екі-үш жылдан кейін сол шапан өзіне келіп тұр дейді айналып. Сол құсап мата болсын, жаңағы шапан болсын айналып жүре береді ғой. Мына сәлем ету туралы айтып қалдың ғой. Жаңағы енді, бір жерлерде «сәлем салу» дейді, жалпы Маңғыстауда сәлем ет… сәлем етеді деп жатады, келін сәлеме етед деп жатады. Мысалы, бет ашарда да бар ғой «ақ келінжан сәлем ет, сәлеметіңді әдемі ет» деп жатады.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑мысалы// сәлем ^йетүу деп ^уойлаймын↓/// ↑сол мына ͡қызан ауұлұнда /менің ағам тұрад→//нұрғалый деген///↑жалпы қалық нұрша дейді қызанда↓///↑әйелінің аты гүлнафійс↓/// ↑сол нұрш'ағамның көктөсүн деген әкемізб̊ен→// ыйманды ͡б̊олсұн→// жарлас көршү тұрдұ↓/// ↑сол көктөсүн әкеміздің үйү→// ^йертеректе ғой ^йенді↓/// ↑бір ^уавчарк'ійт алып келіп→//ас^ырады↓///↑біз ^йенд'ауұлдұң баласы құлағы салб̊ыраған төб̊өт пенен тазыдам басқ'ійт көрмеген↓/// қ: ↑ійә///	↑ мысалы →// сәлем ^йетүу деп ^уойлаймын ↓/// ↑ сол мына ͡ғызан ауұлұнда // менің ағам тұрады →// нұрғалый деген ↓/// ↑ жалпы ͡ғалық нұрша дейді ͡ғызанда ↓/// ↑ әйелінің аты гүлнафійс ↓/// ↑ сол нұрш'ағамның көктөсүн деген әкемізб̊ен →// ыйманды ͡б̊олсұн →// жарлас көршү тұрдұ ↓/// ↑ сол ͡гөктөсүн әкеміздің үйү →// ^йертеректеғой ^йенді ↓/// ↑ бір ^уавчарк'ійт алып келіп →// ас^ырады ↓/// ↑ біз ^йенд'ауұлдұң баласы құлағы салб̊ыраған төб̊өт пенен тазыдам басқ'ійт көрмөгөн ↓/// Қ: ↑ ійә ↓///	Мысалы, сәлем ету деп ойлаймын. Сол мына Қызан ауылында менің ағам тұрады, Нұрғали деген. Жалпы халық «Нұрша» дейді Қызанда. Әйелінің аты Гүлнафис. Сол Нұрша ағамның Көктесін деген әкемізбен, иманды болсын, жарлас көрші тұрды. Сол Көктесін әкеміздің үйі, ертеректе ғой енді. Бір овчарка ит алып келіп асырады. Біз енді ауылдың баласы құлағы салбыраған төбет пенен тазыдан басқа ит көрмеген. Қ: Иә.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑күн шыжып тұрғанда→// қыс қақап тұрғанда ͡б̊арып̊ сонұ тамашалаймыз ^уорталыққа ͡б̊арып↓/// ↑құлағы тұрады ^йекем былай тіптіке ͡б̊олұп тұрады ^йекен→//қасқырдықы сыйақты ^йекен деп↓/// ↑сол тамашалаймыз↓/// ↑сол ійт ͡шүрүб̊-жүрүб̊ ͡алжыб̊ ͡әб̊дем бері ͡герек келгенде→// ^уөлдү↓/// ↑сол әб̊ден алжып қартайған шағында сол ійттің/ нұршадам бірөу сұрапты→ //↑нұреке ^уосұ сең көктесін шалдың ͡көршүсүсің ғой→//↑айтш̆ы сол үйдүң ійті нешеге ͡гелді / деп→// сөйтčө нұрш'ағамыз айтады дейді→ //↑білмеймін// гүлнафійс сәлем ^йетед'әйтеуүр→/ деп↓///	Ж: ↑ күн шыжып тұрғанда →// қыс қақап тұрғанда ͡б̊арып̊ сонұ тамашалаймыз ^уорталыққа ͡б̊арып ↓/// ↑ құлағы тұрады ^йекем // былай тіп-тіке ͡б̊олұп тұрады ^йекен →// қасқырдікі сыйақты ^йекен деп ↓/// ↑ сол тамашалаймыз ↓/// ↑ сол ійт ͡шүрүб̊-жүрүб̊ ͡алжыб̊ ͡әб̊дем бері ͡герек келгенде // ^уөлдү ↓/// ↑ сол әб̊ден алжып қартайған шағында сол ійтті // нұршадам бірөу сұрапты → // нұреке ^уосұ сең ͡гөктөсүн шалдың ͡гөршүсүсүңғой ↓/// ↑ айтш̆ы сол үйдүң ійті нешеге ͡гелді ↑// деп→// сөйтčө нұрш'ағамыз айтады дейді → // білмеймін →// гүлнафыйс сәлем ^йетед'әйтеуүр →// деп ↓///	Ж: Күн шыжып тұрғанда, қыс қақап тұрғанда барып соны тамашалаймыз орталыққа барып. Құлағы тұрады екен былай тіп-тіке болып тұрады екен, қасқырдікі сияқты екен деп. Сол тамашалаймыз. Сол ит жүріп-жүріп алжып әбден бері керек келгенде өлді. Сол әбден алжып қартайған шағында сол иттің Нұршадан біреу сұрапты «Нұреке осы сен Көктесін шалдың көршісісің ғой. Айтшы сол үйдің иті нешеге келді?” деп, сөйтсе Нұрша ағамыз айтады дейді «білмеймін, Гүлнафис сәлем етеді әйтеуір» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑мына ͡б̊алғымбег ағамыз→//алтын домбұраның ійегері ͡б̊алғымбег ыймашыб ағамыз ͡б̊ір құрдасының үй^үнө геліпті↓///↑бір ͡кішкентай баласы жүг^үрүп̊ шығыпты↓///↑содаң құрдасының→// кішкене р/ға тілі ͡гелмейтің ғұрдасының үй^үнө ͡б̊арады↓///↑баласы жүг^үрүп̊ шығыпты→//кішкентай баласы↓///↑көтөрүб̊ ͡алып→// бет^інен сүйүп →//р деші/ депті↓/// ↑баланың тілі ͡ғара тастай /р/ десе→//балғымбег айтады дейді→ /↑мә// тілің мамаңнам бұрұн шығып кетіпті ғой/ деп↓///	↑ мына ͡б̊алғымбег ағамыз →// алтын домбұраның ійегері ͡б̊алғымбег ыймашыб ағамыз ͡б̊ір ғұрдасының үй^үнө ͡геліпті ↓/// ↑ бір ͡гішкентай баласы жүгүрүп̊ шығыпты ↓/// ↑ содаң ͡ғұрдасының →// кішкене р-ға тілі ͡гелмейтің ͡ғұрдасының үйүнө ͡б̊арады ↓/// ↑ баласы жүгүрүп̊ шығыпты →// кішкентай баласы ↓/// ↑ көтөрүб̊ ͡алып →// бет^інен сүйүп →// р деші // депті ↓/// ↑ баланың тілі ͡ғара тастай // р // десе →// балғымбег айтады дейді // мә → // тілің мамаңнам бұрұн шығып кетіптіғой // деп ↓///	Мына Балғынбек ағамыз, алтын домбыраның иегері Балғынбек Имашев ағамыз бір құрдасының үйіне келіпті. Бір кішкентай баласы жүгіріп шығыпты. Содан құрдасының, кішкене р-ға тілі келмейтін құрдасының үйіне барады. Баласы жүгіріп шығыпты, кішкентай баласы. Көтеріп алып, бетінен сүйіп «р деші» депті. Баланың тілі қара тастай «р» десе, Балғынбек айтады дейді «мә, тілің мамаңнан бұрын шығып кетіпті ғой» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑жаңағы сәлем ^йететінді ͡б̊ір айтыб̊ жіб̊ерейік/// ↑жалпы ͡б̊іздің мына→// ^йенді ͡б̊асқа жерлерде ͡б̊ар шығар→//маңғыстаудұң ͡келіндері ͡қатты сәлем ^йетеді ғой→//кез келген жағдайда↓///	Қ: ↑ жаңағы сәлем ^йететінді ͡б̊ір айтыб̊ жіб̊ерейік ↓/// ↑ жалпы ͡б̊іздің мына →// ^йенді ͡б̊асқа жерлерде ͡б̊ар шығар →// маңғыстаудұң ͡геліндері ͡ғатты сәлем ^йетедіғой →// кезгелген жағдайда ↓///	Қ: Жаңағы сәлем ететінді бір айтып жіберейік. Жалпы біздің мына, енді басқа жерлерде бар шығар, Маңғыстаудың келіндері қатты сәлем етеді ғой, кез келген жағдайда.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑ійә/// қ: ↑мысалы// біз тойда ͡көб̊ жүрөмүз↓/// ↑тойларда да ͡б̊ійлеб̊атып→// кейб̊ір ͡геліндер сәлем салады↓/// ж:↑бійлеб̊ жүрүп/// қ: ↑бійлеб̊ жүрүп→// қайын ағалары ͡геліп қалса→// тарс ^йетіп̊ сәлем салады→// бійлей береді↓/// ж: ↑сәлем ^йетеді↓///	Ж: ↑ ійә ↓/// Қ: ↑ мысалы →// біз тойда ͡гөб̊ жүрөмүз ↓/// ↑ тойларда ͡да ͡б̊ійлеб̊ жатып →// кейб̊ір ͡геліндер сәлем салады ↓/// Ж: ↑ бійлеб̊ жүрүп ↓/// Қ: ↑ бійлеб̊ жүрүп →// қайын ағалары ͡геліп қалса →// тарс ^йетіп̊ сәлем салады →// бійлей береді ↓/// Ж: ↑ сәлем ^йетеді ↓///	Ж: Иә. Қ: Мысалы, біз тойда көп жүреміз. Тойларда да билеп жатып, кейбір келіндер сәлем салады. Ж: Билеп жүріп? Қ: Билеп жүріп, қайын ағалары келіп қалса, тарс етіп сәлем салады, билей береді. Ж: Сәлем етеді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑ійә//сәлем ^йетеді↓/// сосұм бір сондай сәлем ^йеткіш келім бар ^йекен↓/// ↑содан жаңағы ͡көшөдө пешеходтұң үстүндө ^уөтүп келе жатпай ма↑// ↑содан машыйналар ͡геліп тоқтайды/// ана ͡гелін ^уөтүп паратып→// алдында жүрө ͡б̊ергенде ͡б̊ір джійптің нөм^үрүн танып қалғаң ғой↓/// сөйтčө қайын ағасы ^йекен де↓/// ↑пешехоттұң үстүндө сәлем ^йеткең ғой↓/// сөйтč'ана қайын ағасы→ /пам-пам/ деб̊ ͡айтады дейді↓///↑анау ͡б̊ақытты ͡б̊ол деб̊ ͡айтқаны ғой↓///	Қ: ↑ ійә →// сәлем ^йетеді ↓/// ↑ сосұм бір сондай сәлем ^йеткіш келім бар ^йекен ↓/// ↑ содан жаңағы ͡гөшөдө пешеходтұң үстүндө ^уөтүп келе жатпай ͡ма ↑/// ↑ содан машыйналар ͡геліп тоқтайды ↓/// ↑ ана ͡гелін ^уөтүп ͡пара жатып →// алдында жүрө ͡б̊ергенде ͡б̊ір джійптің нөмүрүн танып қалғаңғой ↓/// ↑ сөйтčө қайын ағасы ^йекен ͡де ↓/// ↑ пешехоттұң үстүндө сәлем ^йеткеңғой ↓/// ↑ сөйтč'ана қайын ағасы → / пам-пам / деб̊ ͡айтады дейді ↓/// ↑ анау ͡б̊ақытты ͡б̊ол деб̊ ͡айтқанығой ↓///	Қ: Иә, сәлем етеді. Сосын бір сондай сәлем еткіш келін бар екен. Содан жаңағы көшеде пешеходтың үстінде өтіп келе жатпай ма. Содан машиналар келіп тоқтайды. Ана келін өтіп бара жатып, алдында жүре бергенде бір джиптің нөмірін танып қалған ғой. Сөйтсе қайын ағасы екен де. Пешеходтың үстінде сәлем еткен ғой. Сөйтсе ана қайын ағасы «пам-пам» деп айтады дейді. Анау бақытты бол деп айтқаны ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	к: ↑^уосұ мына→// жаңағы нұрлан айтып кеткен әз^іліңе ^уорай→// бір әзіл ^уой^ұма түсүп тұр↓///↑нұрланның ͡кешегі ^уөмүрдөн ^уөткөн әкесі шоқан марқұм әзілқой→// көңүлдү жүрөтүн азамат ^йеді↓/// ↑^йекеумүздүң де нағашымыз дәулөталы жары↓/// ↑дәулөталылармең қатт'әзілдесеміз↓/// ↑шарұуада жүргөң гезі шоқанның марқұм///↑ содам бетонүй→// ^уол гездегі ͡құрастырмалы ͡б̊етонүй ғой↓///	Қ: ↑ ^уосұ мына →// жаңағы нұрлан айтып кеткен әзіліңе ^уорай →// бір әзіл ^уойұма түсүп ͡тұр ↓/// ↑ нұрланның ͡гешегі ^уөмүрдөн ^уөткөн әкесі шоқан марқұм әзілқой→// көңүлдү жүрөтүн азамат ^йеді ↓/// ↑ ^йекеумүздүң ͡де нағашымыз дәулөталы жары ↓/// ↑ дәулөталылармең ғатт'әзілдесеміз ↓/// ↑ шарұуада жүргөң ͡гезі шоқанның марқұм ↓/// ↑ содам бетон үй →// ^уол ͡гездегі ͡ғұрастырмалы ͡б̊етон үйғой ↓///	К: Осы мына, жаңағы Нұрлан айтып кеткен әзіліңе орай, бір әзіл ойыма түсіп тұр. Нұрланның кешегі өмірден өткен әкесі Шоқан марқұм әзілқой, көңілді жүретін азамат еді. Екеуміздің де нағашымыз дәулеталы жары. Дәулеталылармен қатты әзілдесеміз. Шаруада жүрген кезі Шоқанның марқұм. Содан бетонүй, ол кездегі құрастырмалы бетонүй ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑арасында жаңағ'аражіткілердің ал^ынып қалады↓///↑малшылардың ͡ғауұмұ ͡б̊елгілі ғой↓///↑сонұң ^уортасына мынандай тесік тұрады↓/// ж: ↑^йек'үйдүң ^уортасында тесік қалады ғой↑	↑ арасында жаңағ'аражіткілердің алынып қалады ↓/// ↑ малшылардың ͡ғауұмұ ͡б̊елгіліғой ↓/// ↑ сонұң ^уортасына мынандай тесік тұрады ↓/// Ж: ↑ ^йек'үйдүң ^уортасында тесік қаладығой ↑///	Арасында жаңағы ара-жіткілердің алынып қалады. Малшылардың қауымы белгілі ғой. Соның ортасына мынандай тесік тұрады. Ж: Екі үйдің ортасында тесік қалады ғой?
Сәуіржан Құдайберген	▶	к:↑^йек'үйдүң ^уортасында тесік қалады↓///↑содан жаңағы ͡б̊ір нағашыс'үлкөндөу гісі→// құлағы ^йестімейді↓/// ↑дәл сол тесікке құлағын төсөб̊ ͡ұйұқтаб̊ жатады///↑ көп қонақтар ^уотұр↓/// ↑шоқан мына нағашымды қат^ырайын дейді де→// ар жағ^ынам барып→// тесіктем барыб̊ ͡ит полұб̊ ͡үрөдү ғой↓/// ↑сол гезд'ана шал атып тұрұп→//↑ ^уо//құлағым аш^ылып кетті//даладағ'ійттің дауұсұн ^йестіб̊ жатырмын→// депті↓/// ↑^уонда ͡қасымдағы ^уотұрған →/↑ай//шоқан деген ійт ш̆ығар/дейді↓///	Қ: ↑ ^йек'үйдүң ^уортасында тесік қалады ↓/// ↑ содан жаңағы ͡б̊ір нағашыс'үлкөндөу ͡гісі →// құлағы ^йестімейді ↓/// ↑ дәл сол тесікке құлағын төсөб̊ ͡ұйұқтаб̊ жатады ↓/// ↑ көп қонақтар ^уотұр ↓/// ↑ шоқан мына нағашымды ͡ғатырайын дейді ͡де →// ар жағынам барып →// тесіктем барыб̊ ͡ит полұб̊ ͡үрөдүғой ↓/// ↑ сол ͡гезд'ана шал атып тұрұп →// ↑ ^уо: →// құлағым ашылып кетті →// даладағ'ійттің дауұсұн ^йестіб̊ жатырмын →// депті ↓/// ↑ ^уонда ͡ғасымдағы ^уотұрған // ай →// шоқан деген ійт ш̆ығар // дейді ↓///	К: Екі үйдің ортасында тесік қалады. Содан жаңағы бір нағашысы үлкендеу кісі, құлағы естімейді. Дәл сол тесікке құлағын төсеп ұйықтап жатады. Көп қонақтар отыр. Шоқан мына нағашымды қатырайын дейді да, ар жағынан барып, тесіктен барып ит болып үреді ғой. Сол кезде ана шал атып тұрып, «о, құлағым ашылып кетті, даладағы иттің дауысын естіп жатырмын» депті. Онда қасымдағы отырған «ай, Шоқан деген ит шығар» дейді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	2к: ↑ійә// сол шоқан→/ ^йенді ͡б̊ізге жійем болад// ар жағы ͡кенжеге↓/// ↑жатқан жер' жайлы ͡б̊олсұн↓///↑ ^уол гіс^інің әңгімелері ^йел ауұзұнда ғой көп↓/// ↑сол мына жаңағы жүусекең айтқан → /дәулеталы нағашысы // дәулеталылармең көб̊ ͡әзілдеседі↓///↑ ^уо гезде ͡б̊арлық… қой бағады ғой ^уол гезде↓///↑сол қоңсұ ^уот^ұрад↓///↑бір жаңағы ^йекі… үйдүң ^йекі жағында→// ^йекі ͡б̊асында///↑ сол ауұлда ͡көб̊үкіп кійікпай дегең кіс^імең қонұстасып ^уоұтрұп→// ↑көршү ^уот^ұрұпты ͡қойда↓/// ж:↑ нағашысы ғой↓///	Қ: ↑ ійә →// сол шоқан →// ^йенді ͡б̊ізге жійем болады // ар жағы ͡генжеге ↓/// ↑ жатқан жері' жайлы ͡б̊олсұн ↓/// ↑ ^уол ͡гісінің әңгімелері ^йел ауұзұндағой ͡гөп ↓/// ↑ сол мына жаңағы → // жүусөкөң айтқан дәулөталы нағашысы → // дәулөталылармең ͡гөб̊ ͡әзілдеседі ↓/// ↑ ^уол ͡гезде ͡б̊арлық… қой бағады ͡ғой ^уол ͡гезде ↓/// ↑ сол ͡ғоңсұ ^уотұрады ↓/// ↑ бір жаңағы ^йекі үйдүң ^йекі жағында →// ^йекі ͡б̊асында ↓/// ↑ сол ауұлда ͡гөб̊үков кійікпай дегең гісімең ғонұстасып ^уоұтрұп →// ↑ көршү ^уотұрұпты ͡б̊ойда ↓/// Ж: ↑ нағашысығой ↓///	2 К: Иә, сол Шоқан енді бізге жиен болад, ар жағы кенжеге. Жатқан жері жайлы болсын. Ол кісінің әңгімелері ел ауызында ғой көп. Сол мына жаңағы Жусекең айтқан дәулеталы нағашысы, дәулеталылармен көп әзілдеседі. Ол кезде барлық… қой бағады ғой ол кезде. Сол қоңсы отырады. Бір жаңағы екі… үйдің екі жағында, екі басында. Сол ауылда Көбіков Киікбай деген кісімен қоныстасып отырып, көрші отырыпты қойда. Ж: Нағашысы ғой?
Сәуіржан Құдайберген	▶	2 к: ↑ійә//нағашысы↓/// ↑жаңағ'ійттен шығып кетіб̊атыр ғой→//^уәпчәркіден↓/// ↑сол гіс^інің де ^уәпчәркісі ͡б̊олдұ↓///↑ ^уол да таңсық ͡полдұ ^йенді↓///↑ ^уол да ͡көб̊ жасап парып ^уөлдү ^йенді↓/// ↑жаңағ' ійт ^уәпчәркісі↓///↑^уонұң жаңағ' аты мұусійк↓///↑ жаңағ' ійттің аты… ^уорұстан алып келген чығар↓/// ↑сосұн мұусійк деб̊ ͡ауұлда аты↓/// ↑сосұн таңертең тұрұб̊ ͡алып «↑мұусійк// ↑мұусійк кә» деп̊ шақ^ырады дейд да→// таңертең бәрі шыққанда жаңағы→// бәрі малға шығады ғой таңертең/// ↑содан шоқан памыйлыйасым біліп ^уотұрсұздар ғой→/ мұусайыб ^йекенін↓///	Қ: ↑ ійә →// нағашысы ↓/// ↑ жаңағ'ійттен шығып кетіб̊ жатырғой →// ^уапчаркадан ↓/// ↑ сол ͡гісінің ͡де ^уапчаркасы ͡б̊олдұ ↓/// ↑ ^уол ͡да таңсық ͡полдұ ^йенді ↓/// ↑ ^уол ͡да ͡көб̊ жасап ͡парып ^уөлдү ^йенді ↓/// ↑ жаңағ' ійт ^уапчаркасы ↓/// ↑ ^уонұң жаңағ' аты мұусійк ↓/// ↑ жаңағ' ійттің аты →// ^уорұстан алып келген шығар ↓/// ↑ сосұн мұусійк деб̊ ͡ауұлда аты ↓/// ↑ сосұн таңертең тұрұб̊ ͡алып // мұусійк →// мұусійк кә // деп̊ шақ^ырады дейт ͡та →// таңертең бәрі шыққанда жаңағы →// бәрі малға шығадығой таңертең ↓/// ↑ содан шоқан ͡памыйлыйасым біліп ^уотұрсұздарғой →// мұусайыб ^йекенін ↓///	2 К: Иә, нағашысы. Жаңағы иттен шығып кетіп жатыр ғой, овчаркадан. Сол кісінің де овчаркасы болды ғой. Ол да таңсық болды енді. Ол да көп жасап барып өлді енді. Жаңағы ит овчаркасы. Оның жаңағы аты Мусик. Жаңағы иттің аты… орыстан алып келген шығар. Сосын Мусик деп ауылда аты. Сосын таңертең тұрып алып «Мусик, Мусик кә» деп шақырады дейді да, таңертең бәрі шыққанда жаңағы, бәрі малға шығады ғой таңертең. Содан Шоқан… фамилиясын біліп отырсыздар ғой Мусаев екенін.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж:↑ ійә/// 2 қ: ↑шоқан ^йерегесіп кетіпті де→// ауұлға жем алып келген→// сұу ͡ғұйұуға ͡гелген бадабозға мініб̊ ͡алып→// ^уорталыққа тартыпты/ қызаңға↓///↑ қызаңға ͡б̊арып→// көшөдө қаңғыб̊ жүргөм бір ͡гүшүктү салыб̊ ͡алып→// ауұлұн'алып келіп→// таңертең жаңағы малға тағы чыққанда→ /мана ͡күшүктү шақ^ырыб̊ атыр дейд «↑кұуб̊ійк// ↑кұуб̊ійк». ж:↑ көб̊үк деген нағашыларымыз ғой/ ійә///	ж:↑ ійә ↓/// Қ: ↑ шоқан ^йерегесіп кетіпті ͡де →// ауұлға жем алып ͡гелген →// сұу ͡ғұйұуға ͡гелген бадабозға мініб̊ ͡алып →// ^уорталыққа тартыпты // қызаңға ↓/// ↑ қызаңға ͡б̊арып→// көшөдө қаңғыб̊ жүргөм бір ͡гүшүктү салыб̊ ͡алып →// ауұлұн'алып ͡геліп →// таңертең жаңағы малға тағы шыққанда → /мана ͡күшүктү шақ^ырыб̊ жатыр дейді // күуб̊ійк →//күуб̊ійк ↓/// Ж: ↑ көб̊үк деген нағашыларымызғой →// ійә ↓///	Ж: Иә. 2 Қ: Шоқан ерегесіп кетіпті да, ауылға жем алып келген соң, су құюға келген водовозға мініп алып, орталыққа тартыпты Қызанға. Қызанға барып, көшеде қаңғып жүрген бір күшікті салып алып, ауылына алып келіп, таңертең жаңағы малға тағы шыққанда мана күшікті шақырып жатыр дейді «Кубик, Кубик». Ж: Көбік деген нағашыларымыз ғой иә.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑ ^іреваныш қой/// 2 к: ↑^іреваныш ійә/// ↑сосұн ауұлдан жаңағы мектеб̊ жайында→// ұстаж жайынд'айтыб жатырық қой ^йенді↓///↑ ^уол балта дейтін ағамыз ͡б̊олған↓///↑ағамыз ͡б̊ар әзілқой→// тапқыр сол гісі жаңағы… ^уол гезде қой ауұлд'ійнтернатта жатыб ^уоқұйдұ/ қызанда↓/// ↑сол гезде бір ағайын ағасы мына ͡ғазағ әдеб̊ійетінем береді↓/// ↑содам балта ͡кішкене↓/// ↑тілд'адамдарда кішкене нелеу ͡б̊олады ғой→// мына саб̊ақта жыб̊ырлап ^уотұрмайд→// содан ана'ағасы ^ұрұулас→// содан ұрсұп «сен ^уотұр→// тыныш ^уотұр→// мен сенем бірнеше ͡гөйлөк бұрұн тоздұрғаммын» /жаңағыдай жекірген ғой↓/// ↑со гезде ͡б̊алт'айтты дейд→/ «әй, аға ͡күтіп кіймеген ^уөзүңнөң гөр»↓///	Ж: ↑ ^іреванышқой ↓/// Қ: ↑ ^іреваныш ійә ↓/// ↑ сосұн ауұлдан жаңағы мектеб̊ жайында →// ұстаж ͡жайынд'айтып жатырмызғой ^йенді ↓/// ↑ ^уол балта дейтін ағамыз ͡б̊олған ↓/// ↑ ағамыз ͡б̊ар әзілқой →// тапқыр сол ͡гісі жаңағы →// ^уол ͡езде қой ауұлд'ійнтернатта жатыб ^уоқұйдұ // қызанда ↓/// ↑ сол ͡гезде бір ағайын ағасы мына ͡ғазағ әдеб̊ійетінем береді ↓/// ↑ содам балта ͡гішкене ↓/// ↑ тілд'адамдарда кішкене нелеу ͡б̊оладығой →// мына саб̊ақта жыб̊ырлап ^уотұрмайды →// содан ана'ағасы ^ұрұулас →// содан ұрсұп // сен ^уотұр →// тыныш ^уотұр →// мен ͡сенем бірнеше ͡гөйлөк бұрұн тоздұрғаммын // жаңағыдай жекіргенғой ↓/// ↑ сол гезде ͡б̊алт'айтты дейді →// әй →// аға ͡гүтүп кіймеген ^уөзүңнөң гөр ↓///	Ж: Реванш қой. 2 К: Реванш иә. Сосын ауылдан жаңағы мектеп жайында, ұстаз жайында айтып жатырық қой енді. Ол Балта дейтін ағамыз болған. Ағамыз бар әзілқой, тапқыр сол кісі жаңағы… ол кезде қой ауылда интернатта жатып оқиды Қызанда. Сол кездің бір ағайын, ағасы мына қазақ әдебиетінен береді. Содан Балта кішкене, тілді адамдарда кішкене нелеу болады ғой, мына сабақта жыбырлап отырмайды, содан анау ағасы рулас, содан ұрсып «сен отыр, тыныш отыр, мен сенен бірнеше көйлек бұрын тоздырғанмын» жаңағыдай жекірген ғой. Сол кезде Балта айтты дейді «әй, аға күтіп кимеген өзіңнен көр».
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑мына ͡б̊алт'ағамыздың да әңгімелері ͡көп ^йенді↓/// ↑біраз әңгімелері ͡б̊ар↓/// ↑мынау// ^йенді маңғыстауда /сауұңға түйө сауады ғой ^йенді↓///↑ мысалы// бір жерде сыйыр сауұуұ мүмкүн→// бір жерде ^йешкі сауұуұ мүмкүн шәйға↓/// ↑бізде сауұн түйө ғой ^йенді↓/// бес-алты жігіт әңгім'айтып тұрса→// сол ақ̊шымыра'ауұлұнда ↓///↑ бір топтұ жарып→// бір жігіт кіріпті↓///↑боталы түйөгө жекпе-жек̊ шығатын адам бар ма/ деп↓///↑боталы түйө тігіпті де// бірге-͡б̊ір төб̊өлөсөсүң→//жеңілсең боталы түйөңдү ͡б̊ересің деп↓/// ↑боталы түйөгө жекпе-жек̊ шығатындар ͡б̊ар ма// дегенде// балт'ағамыз айтыпты ғой→/қасқаның балас'ау→// үш те ^йек'айналайыммең ғалайын деп тұрсұң ғой деп↓///↑ мені… мен^імен төб̊өлөсөң→//сауұн теб̊іннен ай^ырыласың→// сосұн майлылығ'үш те ^йекі дүкөннүң сүтүн ішесің ғой деген әңгіме ғой ^йенді↓///	Ж: ↑ мына ͡б̊алт'ағамыздың әңгімелері ͡гөп ^йенді ↓/// ↑ біраз әңгімелері ͡б̊ар ↓/// ↑ мынау →// ^йенді маңғыстауда сауұңға түйө сауадығой ^йенді ↓/// ↑ мысалы →// бір жерде сыйыр сауұуұ мүмкүн →// бір жерде ^йешкі сауұуұ мүмкүн шәйға ↓/// ↑ бізде сауұн түйөғой ^йенді ↓/// ↑ бес-алты жігіт әңгім'айтып тұрса →// сол ақ̊шымыра'ауұлұнда ↓/// ↑ бір топтұ жарып →// бір жігіт кіріпті ↓/// ↑ боталы түйөгө жекпе-жек̊ шығатын адам бар ма ↑// деп ↓/// ↑ боталы түйө тігіпті ͡де // бірге-͡б̊ір төб̊өлөсөсүң →//жеңілсең боталы түйөңдү ͡б̊ересің ͡деп ↓/// ↑ боталы түйөгө жекпе-жек̊ шығатындар ͡б̊ар ͡ма ↑// дегенде →// балт'ағамыз айтыптығой →// қасқаның балас'ау →// үш ͡те ^йек'айналайыммең ͡ғалайын ͡деп тұрсұңғой ͡деп ↓///↑ мені // мен^імен төб̊өлөсөң →// сауұн теб̊іннен ай^ырыласың →// сосұн майлылығ'үш ͡ те ^йекі дүкөннүң сүтүн ішесіңғой деген әңгіме ͡ғой ^йенді ↓///	Ж: Мына Балта ағамыздың да әңгімелері көп енді. Біраз әңгімелері бар. Мынау, енді Маңғыстауда сауынға түйе сауады ғой енді. Мысалы, бір жерде сиыр саууы мүмкін, бір жерде ешкі саууы мүмкін шәйға. Бізде сауын түйе ғой енді. Бес-алты жігіт әңгіме айтып тұрса, сол Ақшымырау ауылында. Бір топты жарып, бір жігіт кіріпті. «Боталы түйеге жекпе-жек шығатын адам бар ма?» деп. Боталы түйе тігіпті да, бірге-бір төбелесесің, жеңілсең боталы түйеңді бересің деп. «Боталы түйеге жекпе-жек шығатындар бар ма?» дегенде, Балта ағамыз айтыпты ғой «қасқаның баласы-ау, үш те екі айналайынмен қалайын деп тұрсың ғой» деп. Мені… менімен төбелесең, сауын тебіннен айырыласың, сосын майлылығы үш те екі дүкеннің сүтін ішесің ғой деген әңгіме ғой енді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑біздің мына сандыд'айтқыштар гөп қой↓///↑ ^йел аузұнан ^йестіген ^йенді→// көргөң гіс^ілеріміз де ͡б̊ар↓/// ↑жаңағы төлөш нағашымызды да ͡гөрдүк↓///↑ сол бетте мәдій бегеніб атындағы мектепте ^уоқұдұқ қой↓///↑ біздің жаңағы санды… саңақұл деген ағамыз ͡б̊ар↓///↑ ана ͡ғұмдұ жақта тұратын↓///↑ арасында ^йенд'ауұл ^уорталығына ͡геледі ғой↓/// ↑содан шарұуаларым біт^іріп полғаннаң гейін→//үйүндөгі ͡геліншегі→// ^йенді ͡гемпірі деб̊ ͡айтамыз ғой↓/// ↑базарға ͡гіріп̊ шығайық деб̊ ͡айтады ғой↓///↑ ^йенд'әйелдердің базарға ͡гіргеннең гейім белгілі ғой↓///	Қ: ↑ біздің мына сандыд'айтқыштар гөпқой ↓/// ↑ ^йел аузұнан ^йестіген ^йенді →// көргөң ͡гіс^ілеріміз ͡де ͡б̊ар ↓/// ↑ жаңағы төлөш нағашымызды ͡да ͡гөрдүк ↓/// ↑ сол бетте мәдій бегеніб атындағы мектепте ^уоқұдұққой ↓/// ↑ біздің жаңағы санды →// саңақұл деген ағамыз ͡б̊ар ↓/// ↑ ана ͡ғұмдұ жақта тұратын ↓/// ↑ арасында ^йенд'ауұл ^уорталығына ͡геледі ғой ↓/// ↑ содан шарұуаларым біт^іріп полғаннаң ͡гейін →// үйүндөгі ͡геліншегі →// ^йенді ͡гемпірі деб̊ ͡айтамызғой ↓/// ↑ базарға ͡гіріп̊ шығайық деб̊ ͡айтадығой ↓/// ↑ ^йенд'әйелдердің базарға ͡гіргеннең гейім белгіліғой ↓///	Қ: Біздің мына Сандыда айтқыштар көп қой. Ел аузынан естіген енді, көрген кісілеріміз де бар. Жаңағы Төлеш нағашымызды да көрдік. Сол бетте Мәди Бегенов атындағы мектепте оқыдық қой. Біздің жаңағы Санды… Саңақұл деген ағамыз бар. Ана құмды жақта тұратын. Арасында енді ауыл орталығына келеді ғой. Содан шаруаларын бітіріп болғаннан кейін, үйіндегі келіншегі, енді кемпірі деп айтамыз ғой. «Базарға кіріп шығайық» деп айтады ғой. Енді әйелдердің базарға кіргеннен кейін белгілі ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж:↑ ійә//шығып полмайды↓/// қ: ↑шығып полмайтын↓/// ↑сон^ұмен жаңағы жеңгеміз гіріп кеткен↓/// мына ͡гісі ͡б̊ылай гүтөдү→// былай гүтөдү↓/// ^йең соңұнда шыдай алмай машыйнадан шығып→// темекісін шегіп тұрса→// бір таныс ͡пала ͡б̊азардан жүг^үрүп̊ шығып келе жатқаң ғой↓/// ↑^уөй// бала→// мында ͡гел→// деп̊ шақ^ырыб̊ ͡алғаң ғой↓/// ↑амансың ба/// ↑амаммын/// ↑не ғаб̊ар/// ↑^уой// амаммын///	Ж: ↑ ійә →// шығып ͡полмайды ↓/// Қ: ↑ шығып ͡полмайтын ↓/// ↑ сонұмен жаңағы жеңгеміз гіріп ͡кеткен ↓/// ↑ мына ͡гісі ͡б̊ылай ͡гүтөдү →// былай ͡гүтөдү ↓/// ↑ ^йең соңұнда шыдай алмай машыйнадан шығып →// темекісін шегіп тұрса →// бір таныс ͡пала ͡б̊азардан жүгүрүп̊ шығып келе жатқаңғой ↓/// ↑ ^уөй →// бала →// мында ͡гел →// деп̊ шақ^ырыб̊ ͡алғаңғой ↓/// ↑ амансың ͡ба ↑/// ↑ амаммын ↓/// ↑ не ͡ғаб̊ар ↑/// ↑ ^уой →// амаммын ↓///	Ж: Иә, шығып болмайды. Қ: Шығып болмайтын. Сонымен жаңағы жеңгеміз кіріп кеткен. Мына кісі былай күтеді, былай күтеді. Ең соңында шыдай алмай машинадан шығып, темекісін шегіп тұрса, бір таныс бала базардан жүгіріп шығып келе жатқан ғой. «Өй, бала, мынада кел» деп шақырып алған ғой. «—Амансың ба? —Аманмын. —Не хабар? —Ой, аманмын.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑қайдаң геле жатčың///↑ мынау… мынаның іш^інен шығып келе жатčың ба↑// депті↓/// ↑ійә// мынаның іш^інен шығып келе жатырмын десе→// санақұлағ ағамыз айтады дейді→// ↑ішінде ͡б̊ір ^уөлүб̊ жатқан әйел гөргөн жоқ̊сұң ба↑// деп↓/// ↑тірі ͡б̊олса шығатын ^йеді дегең ғой↓///	↑ қайдаң ͡геле жатčың ↓/// ↑ мынау →// мынаның ішінен шығып ͡келе жатčың ͡ба ↑// депті ↓/// ↑ ійә →// мынаның ішінен шығып ͡келе жатырмын десе →// санақұлағ ағамыз айтады ͡дейді →// ↑ ішінде ͡б̊ір ^уөлүб̊ жатқан әйел гөргөн жоқ̊сұң ͡ба ↑// деп ↓/// ↑ тірі ͡б̊олса шығатын ^йеді дегеңғой ↓///	Қайдан келе жатсың? Мынау… мынаның ішінен шығып келе жатсың ба?» депті. «Иә, мынаның ішінен шығып келе жатырмын» десе, Санақұлақ ағамыз айтады дейді «ішінде бір өліп жатқан әйел көрген жоқсың ба?» деп. Ж: Тірі болса шығатын еді деген ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑жаңағы ͡гөмөкпайдың д'әзілдері гөп қой ^йенді↓///↑^уол гісі д'аңыз болұп қалғаң гісі↓/// ↑жаңағ'ана сарға деген жерде ͡б̊аласы тұрад///↑ ^йенді шалдар жаңағ'әр баланың үй^үнө ғыд^ырып парып→// жүрө ͡б̊ереді ғой///↑ ауұлдұң шалдарымен сарғаның мектеб̊інің ͡ғас^ынан ^уөтүп келейатčа→// бір / мектептің балдары жүг^үрүп келіп→//жаңағы ͡гөмөкөң'айтатың гөр^үнөдү →/↑ ата// сіздің балаңыз ^йек'алды →// депті// сөйтčө жаңағы ͡б̊аласын'ұрұспай→// көмөкөң айтады дейд→// ↑әйтеуүр үйгө ͡б̊ос қайтпаса ͡б̊олдұ ғой деп↓/// ↑бірдем'алұу герек қой дегең ғой↓///	↑ жаңағы ͡гөмөкпайдың д'әзілдері гөп ͡қой ^йенді ↓///↑ ^уол ͡гісі ͡д'аңыз болұп қалғаң ͡гісі ↓/// ↑ жаңағ'ана сарға деген жерде ͡б̊аласы тұрады ↓/// ↑ ^йенді шалдар жаңағ'әр баланың үйүнө ͡ғыдырып ͡парып→// жүрө ͡б̊ередіғой ↓/// ↑ ауұлдұң шалдарымен сарғаның мектеб̊інің ͡ғасынан ^уөтүп келе жатčа →// бір // мектептің балалары жүгүрүп келіп →// жаңағы ͡гөмөкөң'айтатың гөрүнөдү →// ата →// сіздің балаңыз ^йек'алды // депті →// сөйтčө жаңағы ͡б̊аласын'ұрұспай →// көмөкөң айтады ͡дейді →// әйтеуүр үйгө ͡б̊ос қайтпаса ͡б̊олдұғой ͡деп ↓/// ↑ бірдем'алұу ͡герекқой дегеңғой ↓///	Қ: Жаңағы Көмекбайдың да әзілдері көп қой енді. Ол кісі де аңыз болып қалған кісі. Жаңағы ана Сарға деген жерде баласы тұрады. Енді шалдар жаңағы әр баланың үйіне қыдырып барып, жүре береді ғой. Ауылдың шалдарымен Сарғаның мектебінің қасынан өтіп келе жатса, бір мектептің балалары жүгіріп келіп, жаңағы Көмекеңе айтатын көрінед «ата, сіздің балаңыз екі алды» депті, сөйтсе жаңағы баласына ұрыспай, Көмекең айтады дейді «әйтеуір үйге бос қайтпаса болды ғой» деп. Бірдеме алу керек қой деген ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	3 к: ↑көмөкөнүң несі ͡б̊ар ғой→// тағы ͡б̊ір әңгімесі↓/// ↑^йенді ͡б̊ір адамдар ͡б̊олады ғой бір→// ішіб̊ ͡алғандар әркім ^уөз^үнүң әртүрлү ͡б̊ағытт'ұстайды ғой↓/// ↑төб̊өлөш шығарады↓/// ж:↑ әргімнің әртүрлү ғылығы ͡б̊олады ғой↓///	Қ: ↑ көмөкөнүң несі ͡б̊арғой →// тағы ͡б̊ір әңгімесі ↓/// ↑ ^йенді ͡б̊ір адамдар ͡б̊оладығой бір →// ішіб̊ ͡алғандар әркім ^уөзүнүң әртүрлү ͡б̊ағытт'ұстайдығой ↓/// ↑ төб̊өлөш шығарады ↓/// Ж: ↑ әргімнің әртүрлү ͡ғылығы ͡б̊оладығой ↓///	3 К: Көмекенің несі бар ғой, тағы бір әңгімесі. Енді бір адамдар болады ғой бір, ішіп алғандар әркім өзінің әртүрлі бағытта ұстайды ғой. Төбелес шығарады. Ж: Әркімнің әртүрлі қылығы болады ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	3 к: ↑ійә// қылығы ͡б̊олады↓/// ↑жаңағы ͡б̊ір жігіт ішіб̊ ͡алса ͡б̊олдұ, жылаб̊-жылаб̊ ͡ұқтап қалатың гөр^үнөдү↓/// ↑қырыққа ͡гелген жігіт→// ійт перісі ғой сыртынаң ғарағанда↓/// ↑жылаб̊-жылаб̊ ͡ұқтап қалған ғой↓/// ↑бір ͡гезде ͡гөмөкөң ͡ғараб̊ ͡айтады дейді→ /↑біздің бала шал'ұйқұ болұп→// жылаб ^уотұр ^йекен ғой/ деп↓///	Қ: ↑ ійә // қылығы ͡б̊олады ↓/// ↑ жаңағы ͡б̊ір жігіт ішіб̊ ͡алса ͡б̊олдұ, жылаб̊-жылаб̊ ͡ұйұқтап қалатың гөрүнөдү ↓/// ↑ қырыққа ͡гелген жігіт →// ійт перісіғой сыртынаң ғарағанда ↓/// ↑ жылаб̊-жылаб̊ ͡ұйұқтап қалғанғой ↓/// ↑ бір ͡гезде ͡гөмөкөң ͡ғараб̊ ͡айтады дейді → // біздің бала шал'ұйқұ болұп →// жылаб ^уотұр ^йекенғой деп ↓///	3 К: Иә, қылығы болады. Жаңағы бір жігіт ішіп алса болды, жылап-жылап ұйықтап қалатын көрінеді. Қырыққа келген жігіт, ит перісі ғой сыртынан қарағанда. Жылап-жылап ұйықтап қалған ғой. Бір кезде Көмекең қарап айтады дейді «біздің бала шала ұйқы болып, жылап отыр екен ғой» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑мектеп дегеннен шығады↓/// ↑жаңағы ͡б̊алта деген ағамыз ͡б̊ен ^уоңайб̊ек деген ағамыз→ /^йекеуү а деген әріп̊ сыйақты столб̊ұлар ͡б̊олады ғой↓///↑соғам бала ͡гезде ^уөрмөлөп̊ шығыб̊ жүрөтүн ^йедіқ қой↓///↑сол мына ͡б̊алта ͡кішкене шымырлау→//бұлшұқ ^йет'ойнақ̊^ылау→//^уоңайб̊ек ағамыз кішкене толұқтау→// қарындылау↓///↑ ^уоңайб̊ек̊ шығ'алмайд→// балта столб̊ұнұң бас^ына шығып кетед↓///↑ содам балта ͡б̊ас^ына шығат та→// жан-жаққа ͡ғарайды ↑^уо/ дүнүйөнүң бәрің гөрүп тұрұм→// дүнүйөнүң бәрің гөрүп тұрұм деп→// ана шығ'алмай қалған ^уоңайб̊ек құрдасының ішің гүйдүрүп→//көзүң ғыздырып↓///	Ж: ↑ мектеп дегеннен шығады ↓/// ↑ жаңағы ͡б̊алта деген ағамыз ͡б̊ен ^уоңайб̊ек деген ағамыз → // ^йекеуү а деген әріп̊ сыйақты столб̊ұлар ͡б̊оладығой ↓/// ↑ соғам бала ͡гезде ^уөрмөлөп̊ шығыб̊ жүрөтүн ^йедіққой ↓/// ↑ сол мына ͡б̊алта ͡гішкене шымырлау →// бұлшұқ ^йет'ойнақ̊ылау →// ^уоңайб̊ег ағамыз гішкене толұқтау →// қарындылау ↓/// ↑ ^уоңайб̊ек̊ шығ'алмайды →// балта столб̊ұнұң басына шығып кетеді ↓/// ↑ содам балта ͡б̊асына шығады ͡да →// жан-жаққа ͡ғарайды ↑ ^уо →// дүнүйөнүң бәрің ͡гөрүп тұрмұн →// дүнүйөнүң бәрің ͡гөрүп тұрмұн деп →// ана шығ'алмай қалған ^уоңайб̊ек құрдасының ішің ͡гүйдүрүп →// көзүң ͡ғыздырып ↓///	Ж: Мектеп дегеннен шығады. Жаңағы Балта деген ағамыз бен Оңайбек деген ағамыз екеуі а деген әріп сияқты столбылар болады ғой. Соған бала кезде өрмелеп шығып жүретін едік қой. Сол мына Балта кішкене шымырлау, бұлшық еті ойнақылау, Оңайбек ағамыз кішкене толықтау, қарындылау. Оңайбек шыға алмайды, Балта столбының басына шығып кетеді. Содан Балта басына шығады да, жан-жаққа қарайды «о, дүниенің бәрін көріп тұрмын, дүниенің бәрін көріп тұрмын» деп, ана шыға алмай қалған Оңайбек құрдасының ішін күйдіріп, көзін қыздырып.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑сөйтүп тұрғанда →/тійеб̊ерсін/ нұрмұқан дегем пошты шал геліп қалады ғой↓///↑поштыда жасайтын→// пошты шал дейд↓///↑ содан ^уоңайб̊ек бұрұшт'айналып қашып кетед↓/// ↑анау төб̊өнүң бас^ынан түсөм деб̊ жүргөндө→/ столб̊ұнұң бас^ынан→// балт'ұсталып қалады да→// ^йек'үш- шапалағын жейді↓///↑ сосұн ^йертесі ͡гүнү мектепке ͡геледі↓/// ↑саб̊аққа ͡гелгенде ^уоңайб̊екті ͡ғылқындырады ғой/ ↑кеше нұрмұқаң геледі деп нег'айтпай қашып кетесің деп→// сөйтčө ^уоңайб̊ег айтады дейд →/дүнүйөнүң бәрің гөрүп тұрғанда→// нұрмұқанды ͡гөрмөй ғалдың ба↑ деп↓///	↑ сөйтүп тұрғанда // тійеб̊ерсін // нұрмұқан дегем ͡поштұ шал ͡геліп ͡қаладығой ↓/// ↑ поштұда жасайтын →// поштұ шал дейді ↓/// ↑ содан ^уоңайб̊ек бұрұшт'айналып қашып кетеді ↓/// ↑ анау төб̊өнүң басынан түсөмүн деб̊ жүргөндө →// столб̊ұнұң басынан →// балт'ұсталып қалады ͡да →// ^йек'-үш ͡шапалағын жейді ↓/// ↑ сосұн ^йертесі ͡гүнү мектепке ͡геледі ↓/// ↑ саб̊аққа ͡гелгенде ^уоңайб̊екті ͡ғылқындырадығой / ↑ кеше нұрмұқаң ͡геледі ͡деп нег'айтпай қашып кетесің ͡деп →// сөйтčө ^уоңайб̊ег айтады ͡дейді //дүнүйөнүң бәрің гөрүп ͡тұрғанда →// нұрмұқанды ͡гөрмөй ғалдың ͡ба ↑// деп ↓///	Сөйтіп тұрғанда Тиеберсін Нұрмұқан деген пошты шал келіп қалады ғой. Поштыда жасайды, пошты шал дейді. Содан Оңайбек бұрышты айналып қашып кетеді. Анау төбенің басынан түсемін деп жүргенде столбының басынан, Балта ұсталып қалады да, екі-үш шапалағын жейді. Сосын ертесі күні мектепке келеді. Сабаққа келгенде Оңайбекті қылқындырады ғой «кеше Нұрмұқан келеді деп неге айтпай қашып кетесің?» деп, сөйтсе Оңайбек айтады дейді «дүниенің бәрін көріп тұрғанда, Нұрмұқанды көрмей қалдың ба?» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑мынау марқұм жаңбырб̊айып бейсен деген әкеміз ͡б̊олд↓///↑ мынау потрап̊ сойұуздұ ͡→// тұтұнұушұлар ^уодағым басқарған↓/// ↑^йенді ͡б̊ірөу шәй сұрап парад→// бірөу май сұрап парад→// бірөу ͡кілем сұрап парад↓/// ↑бір ͡гүнү ͡б̊ір ͡кісі ͡гелгең ғой→// бір нәрсе сұрап→//бір зат čұрап↓/// ↑содам бәленінші ͡каб̊ійнетте бәлен деген әйел бар→// соғам мен жіб̊ерді деп бара ғой депті↓///	↑ мынау марқұм жаңбырб̊айып бейсен деген әкеміз ͡б̊олдұ ↓/// ↑ мынау потрап̊ сойұуздұ →// тұтұнұушұлар ^уодағым басқарған ↓/// ↑ ^йенді ͡б̊ірөу шәй сұрап ͡парады →// бірөу май сұрап ͡парады →// бірөу ͡гілем сұрап ͡парады ↓/// ↑ бір ͡гүнү ͡б̊ір ͡гісі ͡гелгеңғой →// бір нәрсе сұрап →// бір зат čұрап ↓/// ↑ содам бәленінші ͡габ̊ійнетте бәлен деген әйел бар →// соғам ͡мен жіб̊ерді ͡деп // парағой ͡депті ↓///	Мынау марқұм Жаңбырбай Бейсен деген әкеміз болды. Мынау потрап союзды басқарған, тұтынушылар одағын басқарған. Енді біреу шәй сұрап барады, біреу май сұрап барады, біреу кілем сұрап барады. Бір күні бір кісі келген ғой, бір нәрсе сұрап, бір зат сұрап. Содан пәленінші кабинетте пәлен деген әйел бар, соған мен жіберді деп бара ғой депті.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑содан ана ͡гісі→// жаңағы ͡каб̊ійнетке ͡б̊арса→// долұ ғатын ^уотұр ^йекен↓///↑ айтып тастайды ͡көгерген→// құспасты құсұп→// ійт терісім бас^ына ͡ғаптаб̊ жіб̊ереді ғой жаңағы ͡гіс^інің/// ↑содаң қайтып келіпті/ бейсеке сен мені ͡кімге жіб̊ергенсің→//барсам бір долұ ғатын ^уотұр ^йекең көгөрүп↓/// айтпаст'айтып→ //құспасты құсұп→//бет^іме сійіб̊ жіб̊ерд дейді ғой↓///↑ сонда ͡б̊ейсең гөкөмүз айтыпты ғой /↑әй// шырағым// ^уоған ^іренжіме→// ^іренжіп не ғыласың→// ^уол әуөлү жерге сіймейтін адам/ деп↓///	↑ содан ана ͡гісі →// жаңағы ͡габ̊ійнетке ͡б̊арса →// долұ ғатын ^уотұр ^йекен ↓/// ↑ айтып ͡пастайды ͡гөгөргөн →// құспастын ͡ғұсұп →// ійт терісім басына ͡ғаптатыб̊ жіб̊ередіғой жаңағы ͡гісінің ↓/// ↑ содаң ғайтып келіпті / бейсеке сен мені ͡гімге жіб̊ергенсің →// барсам бір долұ ғатын ^уотұр ^йекең гөгөрүп ↓/// ↑ айтпаст'айтып → // құспасты ғұсұп →// бетіме сійіб̊ жіб̊ерді дейдіғой ↓/// ↑ сонда ͡б̊ейсең гөкөмүз айтыптығой // әй →// шырағым →// ^уоған ^іренжіме →// ^іренжіп не ͡ғыласың →// ^уол әуөлү жерге сіймейтін адам // деп ↓///	Содан ана кісі, жаңағы кабинетке барса, долы қатын отыр екен. Айтып бастайды көгерген, құспасын құсып, ит терісін басына қаптап жібереді ғой жаңағы кісінің. Содан қайтып келіпті «Бейсеке сен мені кімге жібергенсің? Барсам бір долы қатын отыр екен көгеріп. Айтпасты айтып, құспасты құсып, бетіме сиіп жіберді ғой» деп. Сонда Бейсен көкеміз айтыпты ғой «әй, шырағым, оған ренжіме, ренжіп не қыласың, ол әуелі жерге симейтін адам» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑сандығұлд'атақты→ // ардагер шопан→//менің ͡кәрі нағашым бар↓/// ↑аудамбайып бейсембай дегең гісі→// бүкүл ^йел таныйд→// ^йел білед↓/// ↑сол гіс^інің ͡қыдырхан дегем баласы ͡б̊ар↓///↑ ^уол да ͡б̊ір айтқыш↓///↑ әуөлү жарат^ылысынд'алтындар үлкөм болмайды ғой↓/// ↑алтын жер ͡кішкентай да жарат^ылысында↓/// ж: ↑мен сыйақты ͡б̊олдұ ғой↓///	Қ: ↑ сандықұлд'атақты → // ардагер шопан →// менің ͡гәрі нағашым ͡бар ↓/// ↑ аудамбай бейсембай дегең ͡гісі →// бүкүл ^йел таныйды →// ^йел біледі ↓/// ↑ сол ͡гісінің ͡ғыдырхан дегем баласы ͡б̊ар ↓/// ↑ ^уол ͡да ͡б̊ір айтқыш ↓/// ↑ әуөлү жаратылысынд'алтындар үлкөм болмайдығой ↓/// ↑ алтын жер ͡гішкентай ͡да жарат^ылысында ↓/// Ж: ↑ мен сыйақты ͡б̊олдұғой ↓///	Қ: Сандықұлда атақты, ардагер шопан, менің кәрі нағашым бар. Ауданбай Бейсенбай деген кісі, бүкіл ел таниды, ел біледі. Сол кісінің Қыдырхан деген баласы бар. Ол да бір айтқыш. Әуелі жаратылысында алтындар үлкен болмайды ғой. Алтын жер кішкентай да жаратылысында. Ж: Мен сияқты болды ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑ійә// сенен де ͡кішкентай деб̊ ͡айтайыншы↓///↑ сол жаңағы көктөмнүң ͡гезі// мал төлдөб̊ жатқан ^ұуақыт↓///↑қыдырхан нағашымыз қой кезектең келген↓/// ↑келсе жаңағы ͡б̊ір саулұқ қой→// жалқы тұуғаң ғой↓/// ↑бейсекең нағашымыс сұраб̊ жатыр дейді /↑^йей//мына ͡ғой деген жыл сайын ^йегіз тұуатын ^йеді ғой→// қанша жылдам бері→// мынау жалқы тұуұуұ мүмкүн ^йемес ͡пыйыл деп тұр// ↑жоқ//сол ^йенді жалқы тұуд→// жалқы тұуд деп//↑қалай жалқы тұуад→// қозұсұ құйтақандай→//↑ ^йегер жалқы тұуатым болса// қозұс'ірі болұу ͡герек деп↓/// сол шыдай алмай геткең қыдекең айтыпты дейді ғой→// ↑^уонда менің ^йег^ізім ғайда деп↓/// ↑^уол гезде ^уөзү кішкентай ғой↓///	Қ: ↑ ійә ↓/// ↑ сенен ͡де ͡гішкентай деб̊ ͡айтайыншы ↓/// ↑ солай ͡гөктөмнүң ͡гезі →// мал төлдөб̊ жатқан ^ұуақыт ↓/// ↑ қыдырхан нағашымызғой ͡гезектең ͡гелген ↓/// ↑ келсе жаңағы ͡б̊ір саулұққой →// жалқы тұуғанғой ↓/// ↑ бейсекең нағашымыс сұраб̊ жатыр ͡дейді →// ^йей // мына ͡ғой деген жыл сайын ^йегіз тұуатын ^йедіғой →// қанша жылдам ͡бері →// мынау жалқы тұуұуұ мүмкүн ^йемес ͡пыйыл деп тұр // жоқ →// сол ^йенді жалқы тұудұ →// жалқы тұудұ // деп →// қалай жалқы тұуады →// қозұсұ ғұйтақандай →// ^йегер жалқы тұуатым болса →// қозұс'ірі болұу ͡герек // деп ↓/// ↑ сол шыдай алмай ͡геткең ͡ғыдекең айтыпты дейдіғой →// ↑^уонда менің ^йегізім ͡ғайда ↑// деп ↓/// ↑ ^уол ͡гезде ^уөзү кішкентайғой ↓///	Қ: Иә. Сенен де кішкентай деп айтайыншы. Солай көктемнің кезі, мал төлдеп жатқан уақыт. Қыдырхан нағашымыз қой кезектен келген. Келсе жаңағы бір саулық қой, жалқы туған ғой. Бейсекең нағашымыз сұрап жатыр дейді «ей, мына қой деген жыл сайын егіз туатын еді ғой, қанша жылдан бері, мынау жалқы тууы мүмкін емес биыл» деп тұр, « жоқ,сол енді жалқы туды, жалқы туды» деп, «қалай жалқы туады, қозысы құйтақандай, егер жалқы туатын болса, қозысы ірі болу керек» деп. Сол шыдай алмай кеткен Қыдекең айтыпты дейді «онда менің егізім қайда?» деп. Ол кезде өзі кішкентай ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж:↑ ійә// мынау ^йенді ͡кішкентай тұуралы ͡б̊асталыб̊атыр ғой әңгіме↓///↑менен де ͡гішкентай болса→// ↑сонда ͡ғандай болғаны///↑мына марқұм→ /қызанда→//біздің ауұлда жасталап деген ағам болдұ→// ыйманды ͡б̊олсұн→/// ↑қатт'айтқыр жігіт→//мынау ͡ғазағыстам барысына шығатын жігіттер сыйақты→// тұлғалы→// ^йеңселі→// ыйықты↓/// ↑со жұмұста жүргөндө ͡б̊ір шалмен жаңағы сөзге геліп қалад↓///	Ж: ↑ ійә →// мынау ^йенді ͡гішкентай тұуралы ͡б̊асталыб̊ жатырғой әңгіме ↓/// ↑ менен ͡де ͡гішкентай болса →// ↑ сонда ͡ғандай болғаны ↓/// ↑мына марқұм → // қызанда →// біздің ауұлда жасталап деген ағам болдұ →// ыйманды ͡б̊олсұн →// ↑ қатт'айтқыр жігіт →// мынау ͡ғазағыстам барысына шығатын жігіттер сыйақты →// тұлғалы →// ^йеңселі →// ыйықты ↓/// ↑ со ͡жұмұста жүргөндө ͡б̊ір шалмен жаңағы сөзгө геліп ͡қалады ↓///	Ж: Иә, мынау енді кішкентай туралы басталып жатыр ғой әңгіме. Менен де кішкентай болса, сонда қандай болғаны. Мына марқұм Қызанда, біздің ауылда Жасталап деген ағам болды, иманды болсын! Қатты айтқыр жігіт, мынау Қазақстан барысына шығатын жігіттер сияқты, тұлғалы, еңселі, иықты. Сол жұмыста жүргенде бір шалмен жаңағы сөзге келіп қалад.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑содан жасталаб̊ ͡ағамыз ͡б̊арыб̊ жөнүн айтčа→// ана шал қоймайд дейд↓///↑ содан жөнүн айтып жіберіп / кетіп пара жатčа→// артынаң ғалмай күңкүлдеп келе жатыр дейд↓///↑ ^уосұ шал кішкентай шал дейд↓/// ↑жасталап ^йенд'алып жігіт қой/// ^йенд'айтčа түсүмбөйді→//түсүндүріб̊ ͡айтčа→// ұрайын десе дардай шалд'ұратын жер жоқ↓/// шалд'ұрмайды→// біріншіден↓///↑ ^йекіншіден→//шынашақтай шалдың ͡ғай жерін ұрад↓/// ↑аш^ұуланып кетіб̊ ͡айтты дейді ғой→ //↑^уөзүң бір желкеңнен тесіп/ кілтке тағыб алатын шал ^йекенсің/ деп↓///	↑ содан жасталаб̊ ͡ағамыз ͡б̊арыб̊ жөнүн айтčа →// ана ͡шал ͡ғоймайды дейді ↓/// ↑ содан жөнүн айтып жіберіп →// кетіп ͡пара жатčа →// артынаң ғалмай ͡гүңкүлдөп келе ͡жатыр дейді ↓/// ↑ ^уосұ ͡шал гішкентай ͡шал дейді ↓/// ↑ жасталап ^йенд'алып жігітқой ↓/// ↑ ^йенд'айтčа түсүмбөйді →//түсүндүріб̊ ͡айтčа →// ұрайын десе дардай шалд'ұратын жер ͡жоқ ↓/// шалд'ұрмайды →// біріншіден ↓/// ↑ ^йекіншіден →// шынашақтай шалдың ͡ғай жерін ұрады ↓/// ↑ ашұуланып кетіб̊ ͡айтты дейдіғой // ^уөзүң бір желкеңнен тесіп // кілтке тағыб алатын шал ^йекенсің // деп ↓///	Содан Жасталап ағамыз барып жөнін айтса, ана шал қоймайды дейді. Содан жөнін айтып жіберіп, кетіп бара жатса, артынан қалмай күңкілдеп кетіп бара жатыр дейді. Осы шал кішкентай шал дейді. Жасталап енді алып жігіт қой. Енді айтса түсінбейді, түсіндіріп айтса, ұрайын десе дардай шалды ұратын жер жоқ. Шалды ұрмайды, біріншіден. Екіншіден, шынашақтай шалдың қай жерін ұрады? Ашуланып кетіп айтты дейді ғой «өзің бір желкеңнен тесіп кілтке тағып алатын шал екенсің» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑нұрлан/ ^йенді мына ͡көрөрмөндердің арасында→ /д'ауұлдұң жігіттері ғой көб̊ү↓///↑ ^уосұ мына таушұғ ͡дегенде жерд'әлім деген айтқыш кісі ^уөткен дейд↓/// ↑^йенді мында таушұқтұң жігіттері ͡б̊олса→// сол гіс^інің бір әзілдерін айта ^уотсаңыздар↓///	Қ: ↑ нұрлан // ^йенді мына ͡гөрөрмөндердің арасында → // д'ауұлдұң жігіттеріғой ͡гөб̊ү ↓/// ↑ ^уосұ мына таушұғ ͡дегенде жерд'әлім деген //айтқыш кісі ^уөткөн дейді ↓/// ↑ ^йенді мында таушұқтұң жігіттері ͡б̊олса →// сол гісінің бір әзілдерін айта ^уотұрсаңыздар ↓///	Қ: Нұрлан енді мына көрермендердің арасында да ауылдың жігіттері ғой көбі. Осы мына Таушық дегенде жерде Әлім деген айтқыш кісі өткен дейді. Енді мында Таушықтың жігіттері болса, сол кісінің бір әзілдерін айта отырсаңыздар.
Сәуіржан Құдайберген	▶	4 к: ↑^йенді ͡б̊із ^йенд'әлім ағамызды ͡көрүп қалдық̊ →/ шет ͡шағын ^йенді↓///↑ бірақ ^йенді ^уөз аузұнан ^йестіген жоқпұз↓///↑ халықтың, ^йелдің ͡құлағындағ'әңгіме ғой↓/// ↑бір ͡гүнү мына'аманның ғас^ына шетпенің газелі жүрөдү ғой↓///↑^уол ^ұуақытт'үш жүз теңге→// ^йекі жүз теңге↓///↑сонұ тек әлім ағамыж жайғасқаннаң гейім бір→/ таушұқтұң айтқышы ͡гелді→// таушұқтұң айтқышы ͡гелді деп↓/// ↑әне-міне дегенше қошанай ағамыз да келіп қалады ғой→// сосұн ^йенді ^йек'айтқыш жыйналып қалды↓///↑^йекеуү қазір ͡б̊ірдеңен'айтатын шығар деп↓/// ↑содаң қошанай ағамыз ͡б̊ылай ғарап→// былай ғарап →//↑әй// әлімжаң не қабар, амансыңдар ма↑// таушұқта теңіз ^уөртөнүб̊атқаң ͡көр^үнеді→//дегең ғой↓///	Қ: ↑^йенді ͡б̊із ^йенд'әлім ағамызды ͡гөрүп қалдық̊ →// шет ͡шағын ^йенді ↓/// ↑ бірақ ^йенді ^уөз аузұнан ^йестіген жоқпұз ↓/// ↑ халықтың →// ^йелдің ͡ғұлағындағ'әңгімеғой ↓/// ↑ бір ͡гүнү мына'аманның ͡ғасына шетпенің газелі жүрөдүғой ↓/// ↑ ^уол ^ұуақытт'үшжүз теңге →// ^йекіжүз теңге ↓/// ↑ сонұ // тег ͡әлім ағамыж ͡жайғасқаннаң ͡гейім бір →// таушұқтұң айтқышы ͡гелді →// таушұқтұң айтқышы ͡гелді деп ↓/// ↑ әне-міне дегенше қошанай ағамыз геліп ͡қаладығой →// сосұн ^йенді ^йек'айтқыш жыйналып қалды ↓/// ↑ ^йекеуү қәзір ͡б̊ірдеңен'айтатын шығар // деп ↓/// ↑ содаң ғошанай ͡ағамыз б̊ылай ͡ғарап →// былай ͡ғарап →// ↑ әй // әлімжаң не қабар →// амансыңдар ͡ма ↑// таушұқта теңіз ^уөртөнүб̊ жатқаң ͡гөрүнөдү →// дегеңғой ↓///	4 К: Енді біз енді Әлім ағамызды көріп қалдық шет жағын енді. Бірақ енді өз аузынан естіген жоқпыз. Халықтың, елдің құлағындағы әңгіме ғой. Бір күні мынау Аманның қасына шетпенің газелі жүреді ғой. Ол уақытта үш жүз теңге, екі жүз теңге. Соны тек Әлім ағамыз жайғасқаннан кейін бір Таушықтың айтқышы келді, Таушықтың айтқышы келді деп. Әне-міне дегенше Қошанай ағамыз келіп қалады ғой. Сосын енді екі айтқыш жиналып қалды. Екеуі қазір бірдеңені айтатын шығар деп. Содан Қошанай ағамыз былай қарап, былай қарап «әй, Әлімжан не хабар, амансыңдар ма? Таушықта теңіз өртеніп жатқан көрінеді» деген ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑содан әлім ағамыз үндөмөй тұрұп→// тұрұп→// тұрұп /↑бәсе мең гетіп паратқанда→// жұрттұң бәрі ͡күйгөм балығ жеб̊ жүр еді деп↓///↑со ғұсап мын'әлім ағамыз да ^йенді ͡б̊ір алпыс үштүң жігіттері ͡б̊олұп→// азғантай ұрттап қойұп→// таң атпай үй^үне жетпей ғалады ғой→// верандысына↓///↑содан жұрттұң бәрі ͡қой шығарып паратады↓/// содан тұрған деген шешеміз ↑әй// әлімжан-ай// жұрттұң бәрі ͡қой шығарып парад→//мын'үй^үнө жет'алмай ғалыпты ғой↓/// ↑тұр-тұр неде ͡б̊олса// ұйат полад деп→//сөйтүб̊ жаңағ'әлім ағамыз үстүң қағыб̊ жіб̊еріп→// ұйқұсұ қаңған ↑айттым ғой сендерге / үйдү ^уөшшерден салұу ͡герег еді деп↓///	↑ содан әлім ағамыз үндөмөй тұрұп →// тұрұп →// тұрұп // бәсе мең гетіп ͡пара жатқанда →// жұрттұң бәрі ͡гүйгөм балығ жеб̊ жүр деп ↓/// ↑ сол ғұсап мын'әлім ағамыз ͡да ^йенді ͡б̊ір алпыс үштүң жігіттері ͡б̊олұп →// азғантай ұрттап қойұп →// азанда таң атпай үйүнө жетпей ͡ғаладығой →// верандысына ↓///↑ содан жұрттұң бәрі ͡ғой шығарып ͡пара жатады ↓/// ↑ содан тұрған деген шешеміз // әй →//әлімжан-ай →// жұрттұң бәрі ͡ғой шығарып ͡парады →// мын'үйүнө жет'алмай ͡ғалыптығой ↓/// ↑ тұр-тұр неде ͡б̊олса // ұйат ͡полады деп →// сөйтүб̊ жаңағ'әлім ағамыз үстүң ͡ғағыб̊ жіб̊еріп →// ұйқұсұ ͡ғаңған // айттымғой сендерге // үйдү ^уосұ жерден салұу ͡герег ͡еді // деп ↓///	Содан Әлім ағамыз үндемей тұрып, тұрып, тұрып «бәсе мен кетіп бара жатқанда, жұрттың бәрі күйген балық жеп жүр» деп. Сол құсап мына Әлім ағамыз да енді бір алпыс үштің жігіттері болып, азғантай ұрттап қойып, азанда таң атпай үйіне жетпей қалады ғой, верандысына. Содан жұрттың бәрі қой шығарып бара жатады. Содан Тұрған деген шешеміз «әй, Әлімжан-ай, жұрттың бәрі қой шығарып барады, мына үйіне жете алмай қалыпты ғой. Тұр-тұр неде болса, ұят болады» деп, сөйтіп жаңағы Әлім ағамыз үстін қағып жіберіп, ұйқысы қанған «айттым ғой сендерге үйді осы жерден салу керек» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	5 к:↑ жаңағы теңіз ^уөртенед дегеннен шығад↓/// ↑бірде мына→// алдыңғы жыл'ақтауға мейірб̊ек̊ сұлтаңқан деген досұм ͡гелд↓///↑қыз^ылорданың жігіті→// астанада тұратын айт^ұул'айтыскер↓/// ↑каспійді ͡гөрсөтүп→// мәз ͡б̊олұб̊ жүр ͡гаспійді ͡гөрүп→//сұуға түсүп↓/// ↑содаң ғоймайд ↑каспійдің сұуұн іш^үугө ͡б̊ола ма↑///↑ каспійдің сұуұн іш^үугө ͡б̊ола ма↑/ деп↓///↑қасымда шынжырб̊ек дейтін ағам бар ^йеді↓///↑ сол айтад ↑ жүз'алмасаң ішесің ғой деп↓///↑каспій дегеннен шығады↓///	Қ: ↑ жаңағы теңіз ^уөртөнөдү дегеннен шығады ↓/// ↑ бірде мына →// алдыңғы жыл'ақтауға мейірб̊ек̊ сұлтаңқан деген досұм ͡гелді ↓/// ↑ қыз^ылорданың жігіті →// астанада тұратын айтұул'айтыскер ↓/// ↑ каспійді ͡гөрсөтүп →// мәз ͡б̊олұб̊ жүр ͡гаспійді ͡гөрүп →// сұуға түсүп ↓/// ↑ содаң ͡ғоймайды ↑ каспійдің сұуұн ішүугө ͡б̊ола ͡ма ↑/// ↑ каспійдің сұуұн ішүугө ͡б̊ола ͡ма ↑// деп ↓/// ↑ қасымда шынжырб̊ек дейтін ағам бар ^йеді ↓/// ↑ сол ͡айтады //жүз'алмасаң ішесіңғой // деп ↓/// ↑ каспій дегеннен шығады ↓///	5 К: Жаңағы теңіз өртенеді дегеннен шығады. Бірде мына, алдыңғы жылы Ақтауға Мейірбек Сұлтанхан деген досым келді. Қызылорданың жігіті, Астанада тұратын айтулы айтыскер. Каспийді көрсетіп, мәз болып жүр Каспийді көріп, суға түсіп. Содан қоймайды «Каспийдің суын ішуге бола ма? Каспийдің суын ішуге бола ма?» деп. Қасымда Шынжырбек дейтін ағам бар еді. Сол айтады «жүзе алмасаң ішесің ғой» деп. Каспий дегеннен шығады.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑ ^йертеректе ^уоралдың бір жігіт'алматта жүрүб̊ ͡ақ̊шасы ͡б̊ітіп қалып→// каспій баңк жоқ қой→// бере қойатын↓///↑ қадыр мырз'әлійдің үй^үнө ͡б̊арыпты↓///↑ ^уол гезде ганарары ͡гөп→// мықты↓/// ↑ қадыр да ͡б̊іліп қалғаң ғой→/ қарыс сұрайын деп келіп тұрғанын→//↑ ассалаумағалейкүм аға//жағдайыңыз ғалай// десе→// қадыр айтад дейді /↑ жағдай біреугө қарыз ͡б̊ермегеммен→// ^уөз^үмүз қарыс сұрамайтын жағдайдамыз// деп↓///	↑ ^йертеректе ^уоралдың бір жігіт'алматыда жүрүб̊ ͡ақ̊шасы ͡б̊ітіп қалып →// каспій банк жоққой →// бере қойатын ↓/// ↑ қәдір мырз'әлійдің үйүнө ͡б̊арыпты ↓/// ↑ ^уол ͡гезде ганарары ͡гөп →// мықты ↓/// ↑ қәдір ͡да ͡б̊іліп қалғаңғой →// ғарыс сұрайын деп келіп тұрғанын →// ассалаумағалейкүм ͡аға // жағдайыңыз ͡ғалай ↑// десе →// қәдір айтады дейді // жағдай бірөугө қарыз ͡б̊ермегеммен →// ^уөзүмүз ғарыс ͡сұрамайтын жағдайдамыз // деп ↓///	Ертеректе Оралдың бір жігіті Алматыда жүріп ақшасы бітіп қалып, каспи банк жоқ қой, бере қоятын. Қадыр Мырза Әлидің үйіне барыпты. Ол кезде гонорары көп, мықты. Қадыр да біліп қалған ғой қарыз сұрайын деп келіп тұрғанын. «Ассалаумағалейкүм аға, жағдайыңыз қалай?» десе, Қадыр айтады дейді «жағдай біреуге қарыз бермегенмен, өзіміз қарыз сұрамайтын жағдайдамыз» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж:↑ мынау ^йенді→// мына жаңағ'алтымбектің тұуған-тұумаласы түгөл айтқыр ғой↓/// ↑бақытш̆ан деген нағашымыз ͡б̊ар//жеңісбайып бақытжш̆ан деген↓/// ↑мына ^йекі мың ^уон төртүншү жылы маңғыстау жалпы шөлөйт мекен↓/// ↑^йекі мың ^уон төртүншү жылы құуаңшылық ͡полұп→//жалпы мал ғырылды ғой↓///↑ ^уосұ маңғыстауда↓/// ↑^йекі мың ^уом бесте жер ^уот полдұ↓/// ↑^уот полғанда салап полдұ ғой→// ^йенді ^уөздөрүң білесіңдер↓/// ↑содан машыйнаменен жылқы ғарап келе жатыр дейд↓///↑ шөптүң үстүменен→// кәдімгі ͡көк̊ шалғыңға машыйнаның ізі түсүп келе жатыр дейд↓/// ↑жайқалып тұр жер///↑сонда ͡б̊ақытжш̆ан айтады дейд→ / ↑^уо, быйылғы тұуғаң ғұлұндар ^уойлайтын шығар→// жер постойанно ^уосұндай деп /дейді↓///	Ж: ↑ мынау ^йенді →// мына жаңағ'алтымбектің тұуған-тұумаласы түгөл айтқырғой ↓/// ↑ бақытш̆ан деген нағашымыз ͡б̊ар ↓/// ↑ жеңісбайып бақытжш̆ан деген ↓/// ↑ мына ^йекімың ^уонтөртүншү жылы маңғыстау жалпы шөлөйт мекен ↓/// ↑ ^йекімың ^уонтөртүншү жылы құуаңшылық ͡полұп →// жалпы мал ͡ғырылдығой ↓/// ↑ ^уосұ маңғыстауда ↓/// ↑ ^йекімың ^уомбесте жер ^уот ͡полдұ ↓/// ↑ ^уот ͡полғанда салап ͡полдұғой →// ^йенді ^уөздөрүң білесіңдер ↓/// ↑ содан машыйнаменен жылқы ͡қарап келе ͡жатыр дейді ↓/// ↑ шөптүң үстүмөнен →// кәдімгі ͡гөк̊ шалғыңға машыйнаның ізі түсүп келе ͡жатыр дейді ↓/// ↑ жайқалып ͡тұр жер ↓/// ↑ сонда ͡б̊ақытжш̆ан айтады дейді // ^у →// быйылғы тұуғаң ғұлұндар ^уойлайтын шығар →// жер постойанно ^уосұндай деп // дейді ↓///	Ж: Мынау енді, мына жаңағы Алтынбектің туған-тумалас түгел айтқыр ғой. Бақытжан деген нағашымыз бар. Жеңісбаев Бақытжан деген. Мына екі мың он төртінші жылы Маңғыстау жалпы шөлейт мекен. Екі мың он төртінші жылы қуаңшылық болып, жалпы мал қырылды ғой. Осы Маңғыстауда. Екі мың он бесте жер от болды. От болғанда салап болды ғой, енді өздерің білесіңдер. Содан машинаменен жылқы қарап келе жатыр дейді. Шөптің үстіменен, кәдімгі көк шалғынға машинаның ізі түсіп келе жатыр дейді. Жайқалып тұр жер. Сонда Бақытжан айтады дейді «о, биылғы туған құлындар ойлайтын шығар, жер постоянно осындай деп» дейді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ:↑ төлөш деген нағашымның әз^ілі ^йес^іме түсүп кетіб ^уотұр↓///↑ айттым ғой ^уол гісі→// сол мектепте ͡б̊із гөргөң гезде завұуч болдұ ^уол гісі↓/// ↑сол байағы проста марыйа қай жылдары ͡б̊асталып ^йеді↓/// ↑ана ͡гійно ͡б̊олдұ ғой↓///↑ тоқ̊саныншы жылдар'ійә сол проста марыйа дегең гійно ͡б̊асталған ^ұуақыты↓/// ↑сол жаңағы төкөңнүң мектепт'үучійтельскіййдің ішінде ^уөзү қалып қойған→// қалған мұғалімдер саб̊ақтарына ͡гетеді ғой↓///↑ ана ͡гісі жаңағы проста марыйаны көрүп қалып қойған↓///↑сон^ұмен жаңағы перемена ^ұуақытында ͡геліп→/ мұғалімдер сұраб̊ жатыр дейді да→//↑ ағай// ағай/ жаңағы ͡гійнонұң арты немем бітті→// деп↓/// ↑сол гезде ^ірекламалардың→// жарнамалардың шығыб̊ жатқаң гезі ғой↓/// ↑төкөң айтад дейд→// ↑кійнонұң арты халадійльнійк→// маразійльнійк→//стійральнайа машыйнамем бітті→/ деп↓/// ↑жаңағы жарнамасын айтып↓///	Қ: ↑ төлөш деген нағашымның әзілі ^йесіме түсүп кетіб ^уотұр ↓/// ↑ айттымғой ^уол ͡гісі →// сол мектепте ͡б̊із гөргөң ͡гезде завұуч болдұ ^уол ͡гісі ↓/// ↑ сол байағы проста марійа қай жылдары ͡б̊асталып ^йеді ↓/// ↑ ана ͡гійно ͡б̊олдұғой ↓/// ↑ тоқ̊саныншы жылдар'ійә сол проста марійа дегең ͡гійно ͡б̊асталған ^ұуақыты ↓/// ↑ сол жаңағы төкөңнүң мектепт'үучійтеліскійдің ішінде ^уөзү ͡ғалып қойған →// қалған мұғалімдер саб̊ақтарына ͡гетедіғой ↓/// ↑ ана ͡гісі жаңағы проста марійаны ͡гөрүп қалып қойған ↓/// ↑ сонұмен жаңағы перемена ^ұуақытында ͡геліп →// мұғалімдер сұраб̊ жатыр дейді ͡да // ағай →// ағай // жаңағы ͡гійнонұң арты немем бітті →// деп ↓/// ↑ сол ͡гезде ^ірекламалардың →// жарнамалардың шығыб̊ жатқаң ͡гезіғой ↓/// ↑ төкөң айтады дейді →// ↑ кійнонұң арты халадійлнійк →// маразійлнійк →// стійралнайа машыйнамем бітті →// деп ↓/// ↑ жаңағы жарнамасын айтып ↓///	Қ: Төлеш деген нағашымның әзілі есіме түсіп кетіп отыр. Айттым ғой ол кісі, сол мектепте біз көрген кезде завуч болды ол кісі. Сол баяғы «Проста Мария» қай жылдары басталып еді? Ана кино болды ғой. Тоқсаныншы жылдары иә сол «Проста Мария» деген кино басталған уақыты. Сол жаңағы Төкеңнің мектепте учительскийдің ішінде өзі қалып қойған, қалған мұғалімдер сабақтарына кетеді ғой. Ана кісі жаңағы «Проста Марияны» көріп қалып қойған. Сонымен жаңағы перемена уақытында келіп мұғалімдер сұрап жатыр дейді да «ағай, ағай жаңағы киноның арты немен бітті?» деп. Сол кезде рекламалардың, жарнамалардың шығып жатқан кезі ғой. Төкең айтады дейді «киноның арты холодильник, морозильник, стиральная машинамен бітті» деп. Жаңағы жарнамасын айтып.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑мынау ^йенді жақ̊с'әңгіме болұб̊ жатыр→// жақ̊сы сұхбат полұб̊ жатыр↓/// ↑бір адамның бір адамғ'әңгімелері тел^ініп кетіп жатад↓///↑жаңағы шынжырб̊ек деген ағасының әңгімесін мен айтты деп̊ шығарып→// мен ^йенді ^іреспүублійкадағ'ақындарға … мысалы→// біре'айтыпты→//ана'айтыпты→//мына'айтыпты деб̊ ͡айтып персем→//^уол гіс^ілер ^уол адамдардың атын ұмұтұп қалат та→//^йең соңұнда нұрлан айтты ͡б̊олұп̊ шығад↓/// сосұн→//мысалы→// немесе қошанай айтты деп̊ шығад→// мысалы↓///	Ж: ↑ мынау ^йенді жақ̊с'әңгіме болұб̊ жатыр →// жақ̊сы сұхбат полұб̊ жатыр ↓/// ↑ бір адамның бір адамғ'әңгімелері телініп кетіб̊ жатады ↓/// ↑ жаңағы шынжырб̊ек деген ағасының әңгімесін мен айтты деп̊ шығарып →// мен ^йенді ^іреспүублійкадағ'ақындарға →// мысалы →// біре'айтыпты →// ана'айтыпты →// мына'айтыпты деб̊ ͡айтып персем →// ^уол гіс^ілер ^уол адамдардың атын ұмұтұп қалады ͡да →//^йең соңұнда нұрлан айтты ͡б̊олұп̊ шығады ↓/// ↑ сосұн →//мысалы →// немесе ғошанай айтты деп̊ шығады →// мысалы ↓///	Ж: Мынау енді жақсы әңгіме болып жатыр, жақсы сұхбат болып жатыр. Бір адамның бір адамға әңгімелері телініп кетіп жатады. Жаңағы Шынжырбек деген ағасының әңгімесін мен айтты деп шығарып, мен енді республикадағы ақындарға… мысалы, біреу айтыпты, анау айтыпты, мынау айтыпты деп айтып берсем, ол кісілер ол адамдардың атын ұмытып қалады да, ең соңында Нұрлан айтты болып шығады. Сосын, мысалы, немесе Қошанай айтты деп шығады, мысалы.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑ійә/// ж: ↑бүгүн әңгіме ^уөрб̊үб̊ жатыр↓///↑ ары ғарай жалғастырып→// мына ^уортада ^уотұрған↓/// 6 к: ↑мына сәке ^йенді ͡қырдың азаматысыз ғой↓/// ↑менде сайөтөстө мына→// ауұлда жалпы теңеулер→// адамның аттарын әртүрлү ғылыб̊ ͡айтады ғой ^йенді↓/// ↑сайөтөс ауұлұнда да түрл'ат пар↓/// ↑жаңағы қайрат деген жігіт полұп ^йед↓///↑ таза ͡ғұлағының мүкүсү ͡б̊ар→// аппарат тағыб̊ жүрсө→// соған емпы трій ғайрат дейді→// сондай-сондай бір↓///	Қ: ↑ ійә ↓/// ж: ↑ бүгүн әңгіме ^уөрб̊үб̊ жатыр ↓/// ↑ ары ͡ғарай жалғастырып →// мына ^уортада ^уотұрған ↓/// Қ: ↑ мына сәке ^йенді ͡ғырдың азаматысызғой ↓/// ↑ менде сайөтөстө мына →// ауұлда жалпы теңеулөр →// адамның аттарын әртүрлү қылыб̊ ͡айтадығой ^йенді ↓/// ↑ сайөтөс ауұлұнда ͡да түрл'ат ͡пар ↓/// ↑ жаңағы ғайрат деген жігіт полұб ^йеді ↓/// ↑ таза ͡ғұлағының мүкүсү ͡б̊ар →// аппарат тағыб̊ жүрсө →// соған емпы трій ͡ғайрат дейді →// сондай-сондай бір ↓///	Қ: Иә. Ж: Бүгін әңгіме өрбіп жатыр. Ары қарай жалғастырып, мына ортада отырған… 6 К: Мына Сәке енді Қырдың азаматысыз ғой. Менде Сайөтесте мына, ауылда жалпы теңеулер, адамның аттарын әртүрлі қылып айтады ғой енді. Сайөтес ауылында да түрлі ат бар. Жаңағы Қайрат деген жігіт болып еді. Таза құлағының мүкісі бар, аппарат тағып жүрсе, соған MP3 Қайрат дейді, сондай-сондай бір.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑сары ^йертай деген жігіт полдұ↓///↑ ауұлда вырач болұп ^йешкім келмейді→// ауұлға↓/// ↑бір ^уөзб̊өгістаннан вырач семійә геліп→ ͡//ауұлдұң дәрігерліг жағың қамтамасыз ^йетіп↓/// ↑жаңағы ͡гелген вырач келген адамға→//^йемделіп келген адамға ͡көк̊ шәй іш→// көк̊ шәй іш→// тіс'ауұрса да ͡гөк̊ шәй іш→//давіленійе түссө де→//көтөрүлсе де көк̊ шәй іш→// бірөудүң ійт^інің… бірөудүң баласын ійт ͡қауұб̊ ͡алса да→// соған ана көк̊ шәй бер→//қалғанын жарасының үстүнө ғой деп↓/// ↑сол ^йертай бір ͡гүн'ауұлға таң атпай гіріп келіп→// жаңағы дәрі… амб^ұулаторұйаға ͡гіріп келе жатып→// ↑ассалаумағалейкүмдер→// шәйханада ͡гім бар ^йекен→// депті↓///	↑ сары ^йертай деген жігіт ͡полдұ ↓/// ↑ ауұлда вырач болұп ^йешкім ͡гелмейді →// ауұлда ↓/// ↑ бір ^уөзб̊өгүстаннан вырач семійә ͡геліп → // ауұлдұң дәрігерліг жағың ͡ғамтамасыз ^йетіп ↓/// ↑ жаңағы ͡гелген вырач келген адамға →// ^йемделіп келген адамға ͡гөк̊ ͡шәй іш →// көк̊ шәй іш →// тіс'ауұрса да ͡гөк̊ шәй іш →// давіленійе түссө ͡де →// көтөрүлсе ͡де ͡гөк̊ шәй іш →// бірөудүң ійтінің →// бірөудүң баласын ійт ͡қауұб̊ ͡алса ͡да →// соған ана ͡гөк̊ шәй бер →// қалғанын жарасының үстүнөғой ͡деп ↓/// ↑ сол ^йертай бір ͡гүн'ауұлға таң атпай гіріп ͡келіп →// жаңағы дәрі →// амбұулаторұйаға ͡гіріп келе жатып // ассалаумағалейкүмдөр →// шәйханада ͡гім бар ^йекен ↑// депті ↓///	Сары Ертай деген жігіт болды. Ауылда врач болып ешкім келмейді, ауылда. Бір Өзбекстаннан врач семья келіп ауылдың дәрігерлік жағын қамтамасыз етіп. Жаңағы келген врач келген адамға, емделіп келген адамға көк шәй іш, көк шәй іш , тісі ауырса да көк шәй іш, давление түссе де, көтерілсе де көк шәй іш, біреудің итінің… біреудің баласын ит қауып алса да, соған ана көк шәй бер, қалғанын жарасының үстіне қой деп. Сол Ертай бір күні ауылға таң атпай кіріп келіп, жаңағы дәрі… амбулаторияға кіріп келе жатып «ассалаумағалейкүмдер, шәйханада кім бар екен?» депті.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ:↑ мын'ат^ырауда аққыстау шапайып деген жерде менің апам тұрат та→//сол ауұлда да ͡б̊ір әзілқой айтқыш семійә ͡б̊ар ^йекен↓/// ↑сол жаңағ'үйдүң баласы шәй ішіп ^уот^ұрұп→// әкесін'айтад дейді→//↑ әк'үйдүң айналасына гүл ^йегейік деп тә→//сонда жаңағ'әкесі айтатың гөр^үнөдү→// ↑^йе//қайақтың гүлү→//анау ͡ғорадаға ͡б̊оздап тұрғам ботаға сұу ͡ғұймайсың→// үндөмөй тұрған гүлгө сұу ͡ғұйатым бе ^йедің→// деп↓///	Қ:↑ мын'ат^ырауда аққыстау шапайыб деген жерде менің апам тұрады ͡да →// сол ауұлда ͡да ͡б̊ір әзілқой айтқыш семійә ͡б̊ар ^йекен ↓/// ↑ сол жаңағ'үйдүң баласы шәй ішіп ^уотұрұп →// әкесін'айтады дейді →// әк'үйдүң айналасына гүл ^йегейік депті ͡да →// сонда жаңағ'әкесі айтатың ͡гөрүнөдү→// ↑^йе: →// қай жақтың гүлү →// анау ͡ғорадаға ͡б̊оздап тұрғам ботаға сұу ͡ғұймайсың →// үндөмөй тұрған ͡гүлгө сұу ͡ғұйатым ͡бе ^йедің →// деп ↓///	Қ: Мына Атырауда Аққыстау Шапаев деген жерде менің апам тұрады да, сол ауылда да бір әзілқой айтқыш семья бар екен. Сол жаңағы үйдің баласы шәй ішіп отырып, әкесіне айтады дейді «әке үйдің айналасына гүл егейік» депті да, сонда жаңағы әкесі айтатын көрінеді «е, қай жақтың гүлі, анау қорадаға боздап тұрған ботаға су құймайсың, үндемей тұрған гүлге су құятын бе едің?» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑мынау ^йенді жаңағ'ауұлда байағыда жағдай болмады ғой→// бұрұндары↓/// ↑қазір ^йенді ^йеңселі-^йеңселі ͡қызыл→// көк→// жасыл шатырл'үйлөр→// зәулүм-зәулүм сал^ыныб̊ жатыр→// бір-͡б̊ір жол таңдамайтың көлүкпөн жүред↓///↑ байағыда ^йенді жағдай болған жоқ↓///↑қошанай ағамыж жазды ͡гүнү ͡б̊ір үйгө шәй іш^үугө гелсе→// ^йенді маңғыстауда секер дейді→// бір жерлерде шекер дейді→// бір жерлерде құм шекер дейд↓///↑ келіп̊ шәй ішейін деб̊атčа→// жаңағы құм секер дейді ғой ^йенді→// песок̊ секер дейд↓/// ↑сонұң бет^іне ғара шыб̊ың қаптап тұр ^йекен↓/// ↑қасығын алып̊ секерд'алғанда→//шыб̊ынның бәр'ұшұп кеткен↓/// ↑алыб̊ жіб̊еріп→// шәй^іне салыб̊ ͡араластырыб̊ жатčа→//қара шыб̊ың қайттан секердің бетін жауұп тастапты↓/// ↑сонда қошанай ағамыз айтады дейді →//↑с-с-секер са-салсаң→// қа-͡ғақпағынсыз ке-͡кетіп қалады ^йекенсің→//деп↓///	Ж: ↑ мынау ^йенді жаңағ'ауұлда байағыда жағдай болмадығой →// бұрұндары ↓/// ↑ қәзір ^йенді ^йеңселі-^йеңселі ͡ғызыл →// көк →// жасыл шатырл'үйлөр →// зәулүм-зәулүм салыныб̊ жатыр →// бір-͡б̊ір жол таңдамайтың ͡гөлүкпөн жүрөдү ↓/// ↑ байағыда ^йенді жағдай болған ͡жоқ ↓/// ↑ қошанай ағамыж ͡жазды ͡гүнү ͡б̊ір үйгө шәй ішүугө ͡гелсе →// ^йенді маңғыстауда секер дейді →// бір жерлерде шекер дейді →// бір жерлерде құм шекер дейді ↓/// ↑ келіп̊ шәй ішейін деб̊ ͡жатčа →// жаңағы құм секер дейдіғой ^йенді →// песок̊ секер дейді ↓/// ↑ сонұң бетіне ғара ͡шыб̊ың ғаптап ͡тұр ^йеке↓/// ↑ қасығын алып̊ секерд'алғанда →// шыб̊ынның бәр'ұшұп кеткен ↓/// ↑ алыб̊ жіб̊еріп →// шәйіне салыб̊ ͡араластырыб̊ жатčа →// қара шыб̊ың ͡ғайтадан секердің бетін жауұп тастапты ↓/// ↑ сонда ͡ғошанай ағамыз айтады ͡дейді →//↑ с: секер са-салсаң →// қа-͡ғақпағынсыз ͡ге-͡гетіп қалады ^йекенсің →// деп ↓///	Ж: Мынау енді жаңағы ауылда баяғыда жағдай болмады ғой, бұрындары. Қазір енді еңселі-еңселі қызыл, көк, жасыл шатырлы үйлер, зәулім-зәулім салынып жатыр, бір-бір жол таңдамайтын көлікпен жүреді. Баяғыда енді жағдай болған жоқ. Қошанай ағамыз жазды күні бір үйге шәй ішуге келсе, енді Маңғыстауда секер дейді, бір жерлерде шекер дейді, бір жерлерде құм шекер дейді. Келіп шәй ішейін деп жатса, жаңағы құм секер дейді ғой енді, песок секер дейді. Соның бетіне қара шыбын қаптап тұр екен. Қасығын алып секерді алғанда, шыбынның бәрі ұшып кеткен. Алып жіберіп, шәйіне салып араластырып жатса, қара шыбын қайтадан секердің бетін жауып тастапты. Сонда Қошанай ағамыз айтады дейді «с-с-секер са-салсаң, қа-қақпағынсыз ке-кетіп қалады екенсің» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑сосұн мына ͡б̊ейнеудө→ /мын'ауұлұнда болдұ деп ^йестідім↓/// ↑бір шал/ күздү гүнү шығып пара жатып→// кемпіріне ^йескертүу жасапты↓///↑ кемпірі ^уолақтау→// қол^ұнан іс келмейтін адам болса ͡герек↓///↑ мына мең кетіп паратырым→// таңертең шығып пара жатыб̊ ͡айтқан→//↑ кетіп паратырым// кешке мына тайлаққа жаб̊ұу тігіп→// жауып қойатым бол→//жаб̊ұу тігіб̊ жаппайтым болсаң→// мәселеңді майшаммең ғараймын→// деп̊ шығып кетед↓/// ↑кешке ͡гелсе→// тайлаққа жаб̊ұу жауұп… жауұп қойған дейді тігіп↓///↑бірақ ^йенді ^уолпұ-солпұ→// қыйқы-жыйқы→// қыйсық-қыйсық тігіп қойған дейді↓///↑ ^йенді ͡ғол^ұнаң гелгені ғой ^уолағ адамның↓///↑сосұн үйгө келіб̊ жіб̊еріп→//шал шәй ішіп ^уот^ұрұб̊ ͡айтады дейді →//↑ кемпір жаб̊^ұудұ ͡гелістірген ^йекенсің→// тайлақтың ͡ғыйсықтығы ͡б̊олмаса→// деп↓///	↑ сосұн мына ͡б̊ейнеудө → // мын'ауұлұнда болдұ деп ^йестідім ↓/// ↑ бір шал // күздү ͡гүнү шығып ͡пара жатčа →// кемпіріне ^йескертүу жасапты ↓/// ↑ кемпірі ^уолақтау →// қолұнан іс келмейтін адам болса ͡герек ↓/// ↑ мына мең ͡гетіп ͡паратырым →// таңертең шығып ͡пара жатыб̊ ͡айтқан // кетіп ͡паратырым →// кешке мына тайлаққа жаб̊ұу тігіп →// жауып қойатым бол →// жаб̊ұу тігіб̊ жаппайтым болсаң →// мәселеңді майшаммең ͡ғараймын →// деп̊ шығып кетеді ↓/// ↑ кешке ͡гелсе→// тайлаққа жаб̊ұу жауұп →// жауұп қойған дейді тігіп ↓/// ↑ бірақ ^йенді ^уолпұ-солпұ →// қыйқы-жыйқы →// қыйсық-қыйсық тігіп қойған дейді ↓/// ↑ ^йенді ͡ғолұнаң ͡гелгеніғой ^уолағ адамның ↓/// ↑ сосұн үйгө келіб̊ жіб̊еріп →// шал // шәй ішіп ^уотұрұб̊ ͡айтады дейді // кемпір жаб̊ұудұ ͡гелістірген ^йекенсің →// тайлақтың ͡ғыйсықтығы ͡б̊олмаса →// деп ↓///	Сосын мына Бейнеуде мына ауылында болды деп естідім. Бір шал күзді күні шығып бара жатса, кемпіріне ескерту жасапты. Кемпірі олақтау, қолынан іс келмейтін адам болса керек. «Мына мен кетіп баратырм», таңертең шығып бара жатып айтқан «кетіп баратырм, кешке мына тайлаққа жабу тігіп, жайып қоятын бол, жабу тігіп жаппайтын болсаң, мәселеңді майшаммен қараймын» деп шығып кетеді. Кешке келсе, тайлаққа жабу жауып… жауып қойған дейді тігіп. Бірақ енді олпы-солпы, қиқы-жиқы, қисық-қисық тігіп қойған дейді. Енді қолынан келгені ғой олақ адамның. Сосын үйге келіп жіберіп, шал шәй ішіп отырып айтады дейді «кемпір жабуды келістірген екенсің, тайлақтың қисықтығы болмаса» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑сосұн мына→// кім→// соғұсбай деген нағашымыз ^уөттү→// ыйманды ͡б̊олсұн// ↑^йенді// ^уол да ͡ғатт'айтқыр↓/// ↑^уол ^уосұ шопұр ͡б̊олған→//қызан жағында↓///↑сол бастығымен ауұл аралаб̊ жүрөдү ғой↓/// ↑ан'ауұлға барады шөб̊ ͡апарады→// мын'ауұлға сұу тасыйды↓///↑ сөйтүп пір ауұлға ͡гелед→// келсе→// шәй іш^үугө келсе→//келін секер ғойұуд'ұмұтұп кеткен дастарқаңға↓///↑содам бастығымен соғұсбай бір-͡б̊ір^іне ғарап→// шәй іш'алмайды ғой ^йенді↓///↑ жазды ͡гүнү / сонда соғұсбай айтыпты ғой →/↑не ͡б̊ет^іме тес^іліп қарай бересің→//бетімнен секер шығып келе жатыр ма↑// деп↓///	↑ сосұн мына →// кім →// соғұсбай нағашымыз ^уөттү →// ыйманды ͡б̊олсұн // ↑ ^йенді // ^уол да ͡ғатт'айтқыр ↓/// ↑ ^уол ^уосұ шопұр ͡б̊олған →// қызан жағында ↓/// ↑ сол бастығымен ауұл аралаб̊ жүрөдүғой ↓/// ↑ ан'ауұлға барады шөб̊ ͡апарады →// мын'ауұлға сұу тасыйды ↓/// ↑ сөйтүп пір ауұлға ͡геледі →// келсе →// шәй ішүугө гелсе →//келін секер ғойұуд'ұмұтұп кеткен дастарқаңға ↓/// ↑ содам бастығымен соғұсбай бір-͡б̊ір^іне ғарап →// шәй іш'алмайдығой ^йенді ↓/// ↑ жазды ͡гүнү сонда соғұсбай айтыптығой // не ͡б̊етіме тес^іліп қарай бересің →// бетімнен секер шығып келе жатыр ма ↑// деп ↓///	Сосын мына, кім, Соғысбай нағашымыз өтті, иманды болсын енді! Ол да қатты айтқыр. Ол осы шопыр болған, Қызан жағында. Сол бастығымен ауыл аралап жүреді ғой. Ана ауылға барады шөп апарады, мына ауылға су тасиды. Сөйтіп бір ауылға келеді, келсе, шәй ішуге келсе, келін секер қоюды ұмытып кеткен дастарханға. Содан бастығымен Соғысбай бір-біріне қарап, шәй іше алмайды ғой енді. Жазды күні сонда Соғысбай айтыпты ғой «не бетіме тесіліп қарай бересің, бетімнен секер шығып келе жатыр ма?» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ:↑ ійә// ана ͡көмөкпайдың… ат'ақ̊сақалымыздың әңгімелері ͡көп қой↓/// ↑сол жаңағы ͡б̊ірде ͡кемпірі ͡қайтыс ͡полғаннаң гейін→// жаңағ'адам ^уөлгөнү тұуралы→//жаңағы дәк^үумөнт ͡шыйнайды ғой↓/// ж:↑ ійә///	Қ: ↑ ійә →// ана ͡гөмөкпайдың →// ат'ақ̊сақалымыздың әңгімелері ͡гөпқой ↓/// ↑ сол жаңағы ͡б̊ірде ͡гемпірі ͡ғайтыс ͡полғаннаң ͡гейін →// жаңағ'адам ^уөлгөнү тұуралы →// жаңағы докүумөнт ͡шыйнайдығой ↓/// Ж: ↑ ійә ↓///	Қ: Иә, ана Көмекбайдың… ата ақсақалымыздың әңгімелері көп қой. Сол жаңағы бірде кемпірі қайтыс болғаннан кейін, жаңағы адам өлгені туралы, жаңағы документ жинайды ғой. Ж: Иә.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑сол жаңағы тұрш'ауұлұнұң әк^імінің шәферы док^ұумөнт ͡шыйнап→// аудаңғ'апарып тап̊сырып→// қайтып келгеннең гейін жаңағы ͡көмөкөң сұрайды /↑менің ͡кемпірімнің ұудостоверенійесі ͡ғайда/ деп→//↑^йе// құрұсұн//^уонұ не ғыласың ͡кемпірің ^уөлүп қалған жоқ па↑// десе// көмөкөң айтады дейді →//↑ана ͡б̊есқала жақта дәк^үумөнтү жоқ ͡пір ͡гемпір ͡б̊ар деб ^йеді→// соған алып перейін деб ^йедім↓///	Қ: ↑ сол жаңағы тұрш'ауұлұнұң әкімінің шопыры дакұумөнт ͡шыйнап →// аудаңғ'апарып тап̊сырып →// қайтып келгеннең ͡гейін жаңағы ͡гөмөкөң сұрайды // менің ͡гемпірімнің ұудостоверенійесі ͡ғайда↑// деп →// ^йе: →// құрұсұн →// ^уонұ не ͡ғыласың ͡гемпірің ^уөлүп қалған жоқ ͡па ↑// десе →// көмөкөң айтады дейді // ана ͡б̊есқала жақта дакұумөнтү жоқ ͡пір ͡гемпір ͡б̊ар деб ^йеді →// соған алып перейін деб ^йедім↓///	Қ: Сол жаңағы Тұрша ауылының әкімінің шоферы документ жинап, ауданға апарып тапсырып, қайтып келгеннен кейін жаңағы Көмекең сұрайды «менің кемпірімнің удостоверениесі қайда?» деп, «е, құрысын, оны не қыласың кемпірің өліп қалған жоқ па?» десе, Көмекең айтады дейді «ана Бесқала жақта документі жоқ бір кемпір бар деп еді, соған алып берейін деп едім».
Сәуіржан Құдайберген	▶	3 к: ↑мына ͡қошанай… қошанай ағам бірде ͡→/ б̊ір жігіт зонадан шығып келгем ба→/ сон'ұудостоверенійені новұйдан шығарамын деп кетіп паратқаң ғой→//↑ қайда ͡б̊арасың/ депті→//сонда ↑жаңадан ұудостоверенійе шығарайын деп кетіп паратырым→// депт'ана жігіт↓/// ↑сен/ қол^ұңа жазыб̊ ͡алып̊сың тұуған жылыңды→// саған ұудостоверенійе не ͡герек→// депті↓///	Қ: ↑ мына ͡ғошанай… қошанай ағам бірде →// б̊ір жігіт зонадан шығып келгем ͡ба →// сон'ұудастоверенійені новұйдан шығарамын ͡деп кетіп ͡пара жатқаңғой →//↑ қайда ͡б̊арасың ↑// депті →// сондай →// жаңадан ұудостоверенійе шығарайын ͡деп кетіп ͡пара жатырмын →// депт'ана жігіт ↓/// ↑ сең ͡ғолұңа жазыб̊ ͡алып̊сың тұуған жылыңды →// саған ұудастоверенійе не ͡герек →// депті ↓///	3 К: Мына Қошанай… Қошанай ағам бірде бір жігіт зонадан шығып келген ба соны удостоверениені новыйдан шығарамын деп кетіп баратқан ғой. «Қайда барасың?» депті, «сондай жаңадан удостоверение шығарайын деп кетіп баратырым» депті ана жігіт. «Сен қолыңа жазып алыпсың туған жылыңды, саған удостоверение не керек?» депті.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ:↑сол көмөкпай ақ̊сақалд'айтып жатырмыз ^йенді↓///↑біратала сол гіс^інің д'әзілдерін д'айтып кетейік↓/// ↑жаңағы көмөкең→// жаңағы қырда мал бағыб̊ жүрүп→// санның ͡қырында да//жаңағ'ауұлдұ бір→// көрш'ауұлда бір ͡келіншек толғатып→//^йенд'ауұр толғақ ͡полғаң ғой↓///↑ содан жаңағы вертөлет ш̆ақыртқан↓/// сосұн жаңағы вертөлеттің нелері ͡б̊ілмейді→//таб̊'алмайды↓/// ↑содан жаңағы қой бағыб̊ жүргөң көмөкеңнің ͡ғас^ына ͡геліп қонады дейді ғой↓///↑ содаң гөмөкөң атпен шауұп парып̊ сұрайды ↑әй// не ғыб̊ жүрсүңдөр↓///↑ ^уосұндай-^уосұндай бір ͡келіншек толғатыб̊ жатыр ^йекен↓///↑соғаң келейатыр ^йедік↓///	Қ: ↑ сол гөмөкпай ақ̊сақалд'айтып жатырмыз ^йенді ↓/// ↑ біратала сол ͡гісінің ͡д'әзілдерінен ͡ д'айтып кетейік ↓/// ↑ жаңағы ͡гөмөкөң →// жаңағы қырда мал бағыб̊ жүрүп →// санның ͡ғырында ͡да // жаңағ'ауұлдұ бір →// көрш'ауұлда бір ͡геліншек толғатып →// ^йенд'ауұр толғақ ͡полғаңғой ↓/// ↑ содан жаңағы верталет ш̆ақыртқан ↓/// ↑ сосұн жаңағы верталеттің нелері ͡б̊ілмейді →// таб̊'алмайды ↓/// ↑ содан жаңағы қой ͡бағыб̊ жүргөң гөмөкөңнүң ͡ғасына ͡геліп қонады дейдіғой ↓/// ↑ содаң ͡гөмөкөң атпен шауұп ͡парып̊ сұрайды // әй →// неғыб̊ жүрсүңдөр ↑/// ↑ ^уосұндай-^уосұндай бір ͡геліншек толғатыб̊ жатыр ^йекен ↓/// ↑ соғаң ͡геле жатыр ^йедік ↓///	Қ: Сәл Көмекбай ақсақалды айтып жатырмыз енді. Біратала сол кісінің де әзілдерінен де айтып кетейік. Жаңағы Көмекең, жаңағы Қырда мал бағып жүріп, Санның қырында да, жаңағы ауылды бір, көрші ауылда бір келіншек толғатып, енді ауыр толғақ болған ғой. Содан жаңағы вертолет шақыртқан. Сосын жаңағы вертолеттің нелері білмейді, таба алмайды. Содан жаңағы қой бағып жүрген Көмекеңнің қасына келіп қонады дейді ғой. Содан Көмекең атпен шауып барып сұрайды «әй, не қып жүрсіңдер? Осындай-осындай бір келіншек толғатып жатыр екен. Соған келе жатыр едік.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑бізге жол көрсөтүб̊ жіб̊ермейсіз ͡б̊а↑// деп→// жарайды деб̊ ͡атым бекітіп тұсап→// вертөлетке мініб̊ ͡алыпты↓///↑содан аспаңға ͡көтөрүлгем бойдан ^уөз^үнүң үй^үнүң ͡көршүсүң көрсөтүпті→// жақын жерде /↑мын'үй / деп↓/// сосұн ананың ішіндегілер тасталқам болғаң ғой↓///↑ аға// не ғып→// н'істеп жүрсүз↓/// ↑бір ͡көтөрүлгөннүң ^уөзүнө ^йелүу литр… аға салійарка жағамыз↓///↑ қарайған не ͡гетіб̊ жатыр→// деп↓/// ж:↑ шығын///	↑ бізге жол ͡гөрсөтүб̊ жіб̊ермейсіз ͡б̊а ↑// деп →// жарайды ͡деб̊ ͡атым бекітіп тұсап →// вертолетке мініб̊ ͡алыпты ↓/// ↑ содан аспаңға ͡гөтөрүлгөм бойдан ^уөзүнүң үйүнүң ͡гөршүсүң ͡гөрсөтүптү →// жақын жерде // мын'үй // деп ↓/// ↑ сосұн ананың ішіндегілер тасталқам ͡болғаңғой ↓/// ↑ аға // неғып →// н'істеп жүрсүз ↓/// ↑ бір ͡гөтөрүлгөннүң ^уөзүндө ^йелүу литір →// аға салійарка жағамыз ↓/// ↑ қарайған не ͡гетіб̊ жатыр →// деп ↓/// Ж: ↑ шығын ↓///	Бізге жол көрсетіп жібермейсіз ба?» деп, «жарайды» деп атын бекітіп тұсап, вертолетке мініп алыпты. Содан аспанға көтерілген бойдан өзінің үйінің көршісін көрсетіпті, жақын жерде «мына үй» деп. Сосын ананың ішіндегілер тасталқан болған ғой. «Аға, не қып, не істеп жүрсіз. Бір көтерілгеннің өзінде елу литр… аға солярка жағамыз. Қарайған не кетіп жатыр» деп. Ж: Шығын.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑шығың гетіб̊атыр деп↓/// ↑сөйтčө жаңағы ͡көмөкөң спакойна тұрұб̊ ͡айтад дейд →//↑балдар ^йенді →// мен^уөм^үрү вертөлетке мініп көрмөб едім →// мініп көрөйүн деп ^йедім деп↓///	Қ: ↑ шығың гетіб̊ жатыр // деп ↓/// ↑ сөйтčө // жаңағы ͡гөмөкөң спакойна тұрұб̊ ͡айтады дейді // балалар ^йенді →// мен ^уөмүрү верталетке мініп көрмөб едім →// мініп көрөйүн ͡деп ^йедім // деп ↓///	Қ: «Шығын кетіп жатыр» деп. Сөйтсе жаңағы Көмекең спокойно тұрып айтады дейді «балалар енді, мен өмірі вертолетке мініп көрмеп едім, мініп көрейін деп едім» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж: ↑ал ^йенд'үй болғасын→// ійә//ійә соғаң геліб̊ жатырмын///үй болғасын→// жанұйа ͡б̊олғасын→// ыдыс-айақ̊ сылдырламай тұрмайд дейді ғой↓///біре'әйелін саб̊айд→// бірөу ͡б̊оқтайд→// біре'ұрсад/ әртүрлү↓/// менің әжем де ͡б̊ар→// мына нұрланжан→// әжем дегеннен шығад↓///↑менің әжем сек̊сен үш шаста→// ^уол д'айтқыр↓/// ↑бір ͡гүн'айтыб ^уотұр жалп'әйелді боқтайд деген дұрұс ^йемес→// ↑әйелді ͡б̊оқтауға ͡б̊олмайд→//↑ әйелді ͡б̊оқтамаңдар→// деп↓/// ↑әйелдеріңді ͡б̊оқтамаңдар деп↓/// ↑неге ͡б̊оқтауға ͡б̊олмайд десем→// әжем айтад /↑менің де ͡б̊ес-алты ͡күйөу ͡б̊алам бар→//^йендігі дымым ғалмаған шығар→// деп↓///↑ сосұм мынау ^йенді ͡ғазақта→/ ^уонұң ішінде маңғыстауда ͡келін мең қайын ағаның арақашықтығы ͡б̊олады↓///	Ж: ↑ ал ^йенд'үй болған ͡соң →// ійә →// ійә соғаң ͡геліб̊ жатырмын ↓/// ↑ үй болған ͡соң →// жанұйа ͡б̊олған ͡соң →// ыдыс-айақ̊ сылдырламай тұрмайды дейдіғой ↓///біре'әйелін саб̊айды →// бірөу ͡б̊оқтайды →// біре'ұрсады // әртүрлү ↓/// ↑ менің әжем ͡де ͡б̊ар →// мына нұрланжан →// әжем дегеннен шығады ↓/// ↑ менің әжем сек̊сенүш ͡шаста →// ^уол ͡д'айтқыр ↓/// ↑ бір ͡гүн'айтыб ^уотұр жалп'әйелді боқтайды деген дұрұс ^йемес →// әйелді ͡б̊оқтауға ͡б̊олмайды →// әйелді ͡б̊оқтамаңдар // деп ↓/// ↑ әйелдеріңді ͡б̊оқтамаңдар деп ↓/// ↑ неге ͡б̊оқтауға ͡б̊олмайды ↑// десем →// әжем айтады //менің де ͡б̊ес-алты ͡гүйөу ͡б̊алам бар →// ^йендігі дымым ғалмаған ͡шығар // деп ↓/// ↑ сосұм ͡мынау ^йенді ͡ғазақта // ^уонұң ішінде маңғыстауда ͡гелін мең ғайын ͡ағаның // арақашықтығы ͡б̊олады ↓///	Ж: Ал енді үй болған соң, иә, иә соған келіп жатырмын. Үй болған соң, жанұя болған соң, ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды дейді ғой. Біреу әйелін сабайды, біреу боқтайды, біреу ұрсады әртүрлі. Менің әжем де бар, мына Нұрланжан, әжем дегеннен шығады. Менің әжем сексен үш жаста, ол да айтқыр. Бір күні айтып отыр «жалпы әйелді боқтайды деген дұрыс емес, әйелді боқтауға болмайды, әйелді боқтамаңдар» деп. «Әйелдеріңді боқтамаңдар» деп. «Неге боқтауға болмайды?» десем, әжем айтады «менің де бес-алты күйеу балам бар, ендігі дымым қалмаған шығар» деп. Өзім мынау енді қазақта оның ішінде Маңғыстауда келін мен қайын ағаның арақашықтығы болады.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑қайын… келін мен атаның арақашықтығы ͡б̊олады ^уөзү/// ↑қол алысып→/ көрүспейд мысалы↓/// ^уорұшш'айтқанда→ / дійстансыйа сақтаб̊ жүрөдү ғой///↑сол мын'ырым бар ^йекен↓/// ↑босан'алмай жатқан әйелдің→// толғақ қысып тұрған әйелдің белін →/ қайын ағасы немесе қайын атас'ұстаса→// жеңіл босанад деген↓/// ↑сол бір әйел ^йенді→// ^уо гезд'әйел ғой→// қазір кемпір↓///↑бір ͡гісі ͡б̊осан'алмай қыйналып тұрғаң ғой→// қыйналыб̊ жатқан↓///↑содан ақ̊шымыраудан түкәзійб̊ан деген нағашыма ͡б̊ірөу ͡келіб̊ ͡айтқаң ғой→// ↑ана ͡кел^інің белін ұстасаңшы→// ^уоңай босансын→// деп↓/// ↑^йенді ͡б̊олмайды ғой→/ шалдардың салты-дәстүрү келіннің белін ұстауға→//↑қой шырағым// ^уо жақта ͡ғалып қойдұ деген адамды ^йестіген жоқпұн→// деб̊ ͡айтад дейді↓///	↑ қайын →// келін мен атаның арақашықтығы ͡б̊олады ^уөзү ↓/// ↑ қол алысып // көрүспөйдү мысалы ↓/// ^уорұшш'айтқанда // дійстансійа сақтаб̊ жүрөдүғой ↓/// ↑ сол мын'ырым бар ^йекен ↓/// ↑ босан'алмай жатқан әйелдің →// толғақ қысып тұрған әйелдің белін →// қайын ͡ағасы немесе ғайын ͡атас'ұстаса →// жеңіл босанады деген ↓/// ↑ сол бір әйел ^йенді →// ^уол ͡гезд'әйелғой →// қәзір ͡гемпір ↓/// ↑ бір ͡гісі ͡б̊осан'алмай қыйналып тұрғаңғой →// қыйналыб̊ жатқан ↓/// ↑ содан ақ̊шымыраудан түкәзійб̊ан деген нағашыма ͡б̊ірөу ͡геліб̊ ͡айтқаңғой →// ↑ ана ͡гелінің белін ұстасаңшы →// ^уоңай босансын →// деп ↓/// ↑ ^йенді ͡б̊олмайдығой // шалдардың салты-дәстүрү келіннің белін ұстауға →// қой шырағым →// ^уол жақта ͡ғалып қойдұ деген адамды ^йестіген жоқпұн→// деб̊ ͡айтады дейді ↓///	Қайын… келін мен атаның арақашықтығы болады өзі. Қол алысып көріспейді мысалы. Орысша айтқанда дистанция сақтап жүреді ғой. Сол мына ырым бар екен. Босана алмай жатқан әйелдің, толғақ қысып тұрған әйелдің белін қайын ағасы немесе қайын атасы ұстаса, жеңіл босанады деген. Сол бір әйел енді, ол кезде әйел ғой, қазір кемпір. Бір кісі босана алмай қиналып тұрған ғой, қиналып жатқан. Содан Ақшымыраудан Түкәзибан деген нағашыма біреу келіп айтқан ғой: «Ана келінің белін ұстасаңшы, оңай босансын» деп. Енді болмайды ғой шалдардың салты-дәстүрі келіннің белін ұстауға, «қой шырағым, ол жақта қалып қойды деген адамды естіген жоқпын» деп айтады дейді.
Сәуіржан Құдайберген	▶	3 к:↑ қалығ ақ^ыны ͡б̊олдұ ғой ^уол гезде ͡б̊ейнеудө→ /сәуүржан ^уөзүң жақ̊сы ͡б̊ілесің↓///↑соғам бірөу ^йенді ^іредаксыйада ^уот^ұрады→//жай ^уотұрмайды→//қысыр әңгіме ͡көп полады ғой ^іредаксыйада↓/// ↑мына ͡карто… жұмұртқаны ͡картошкаға ͡құуұрұп қосса дейтін→/ війтамыйні ͡күштү ^йекен депті↓/// ^уосұ қайыртіле'айтыпты /↑жеке-жеке құуұрса→// адамды қырып тастай ма ^йекен/ деп↓///	Қ:↑ халық ақыны ͡б̊олдұғой ^уол ͡гезде ͡б̊ейнеудө //сәуүржан ^уөзүң жақ̊сы ͡б̊ілесің ↓/// ↑ соғам бірөу ^йенді ^іредаксыйада ^уотұрады →// жәй ^уотұрмайды →// қысыр әңгіме ͡гөп ͡поладығой ^іредаксыйада ↓/// ↑ мына ͡гарто →// жұмұртқаны ͡гартошкаға ͡ғұуұрұп қосса дейтін →/ выйтамыйні ͡гүштү ^йекен депті ↓/// ↑ ^уосұ қайыртіле'айтыпты // жеке-жеке құуұрса →// адамды қырып тастай ͡ма ^йекен ↑// деп ↓///	3 К: Халық ақыны болды ғой ол кезде Бейнеуде Сәуіржан өзің жақсы білесің. Соған біреу енді редакцияда отырады, жай отырмайды, қысыр әңгіме көп болады ғой редакцияда. Мына карто… жұмыртқаны картошкаға қуырып қосса дейтін витамині күшті екен депті. Осы Қайыртілеу айтыпты «жеке-жеке қуырса, адамды қырып тастай ма екен?» деп.
Сәуіржан Құдайберген	▶	қ: ↑^йенді мына тоқ̊сан үшүншү жылы →/^уөнөр ͡голледіжіне түстүқ қой↓/// ↑^йенді ^уол гезде ͡көб̊ү ^уорұшша ͡б̊олдұ→// қалада ^уорұшша ͡б̊олдұ→//мұғалімдерде ^уорұшша↓///↑ колледіждің атын да →/колледіж искұусств/ деб̊ жазып қойады ғой↓///↑сол жаңағы мен^імем бірге ^уоқұған жігіт ^йекеумүз →/ауұлдаң келгең кезде→/ так̊сый ұстайсың ғой↓/// ↑так̊сый тоқтатып тұрұқ қой→// жолдұң бойұнда→//↑сон^ұмен так̊сый ^уорұс ^йекен→// келіп тоқтай гетті↓/// ↑ана ͡ғасымдағы жігітк'айтамын ғой /барыб̊ ͡айт/ деп→// сөйтčөм ана ͡ғасымдағы жігіт ͡шүг^үрүп парып→// так̊сыйстк'айтад да→// анау /↑кұуда/ десе// ↑ійскүусственный колледіж/ депті/// ↑анау таңғалып ↑^ыразве ^йесть такой/ дейді да↓///↑^йесть//^йесть/ деп қойады↓///↑ анау колледж искұусств дегенд'айтып жүргөн түрү ғой↓///	↑ ^йенді мына тоқ̊санүшүншү жылы →// ^уөнөр ͡голледіжіне түстүққой ↓/// ↑ ^йенді ^уол ͡гезде ͡гөб̊ү ^уорұшша ͡б̊олдұ →// қалада ^уорұшша ͡б̊олдұ →// мұғалімдерде ^уорұшша ↓/// ↑ колледіждің атында →// колледіж искұусств ͡деб̊ // жазып қойадығой ↓/// ↑ сол жаңағы менімем бірге ^уоқұған жігіт ^йекеумүз →// ауұлдаң гелгең ͡гезде →// так̊сый ұстайсыңғой ↓/// ↑ так̊сый тоқтатып тұрмұзғой →// жолдұң бойұнда →// сонұмен так̊сый ^уорұс ^йекен →// келіп тоқтай ͡гетті ↓/// ↑ ана ͡ғасымдағы жігітк'айтамынғой // барыб̊ ͡айт // деп →// сөйтčөм ана ͡ғасымдағы жігіт ͡шүгүрүп ͡парып →// так̊сыйстк'айтады ͡да →// анау // кұуда ↑// десе →// ійскүусственный голледіж // депті ↓/// ↑ анау таңғалып // ^ыразве ^йест такой ↑// дейді ͡да ↓/// ↑ ^йест →// ^йест // деп қойады ↓/// ↑ анау колледж искұуссв дегенд'айтып жүргөн түрүғой ↓///	Қ: Енді мына тоқсан үшінші жылы өнер колледжіне түстік қой. Енді ол кезде көбі орысша болды, қалада орысша болды, мұғалімдерде орысша. Колледждің атын да «колледж искусств» деп жазып қояды ғой. Сол жаңағы менімен бірге оқыған жігіт екеуміз ауылдан келген кезде такси ұстайсың ғой. Такси тоқтатып тұрмыз ғой, жолдың бойында, сонымен такси орыс екен. Келіп тоқтай кетті. Ана қасымдағы жігітке айтамын ғой «барып айт» деп, сөйтсем ана қасымдағы жігіт жүгіріп барып, таксистке айтады да, анау «куда?» десе, «искусственный колледж» депті. Анау таңғалып «разве есть такой?» дейді да. «Есть, есть» деп қояды. Анау «колледж искуссв» дегенді айтып жүрген түрі ғой.
Сәуіржан Құдайберген	▶	ж:↑ ауұлдаң гелгенде→/ түрлү ғызықтар ͡болады ғой↓/// ↑бір жігіт қалаға ͡геліпті де→// қалада тұратын сыныптас→// құрдасына соғад↓/// телефон шалат та→ /↑мен'алып кетш̆і/ дейді↓///↑қай мійкрарайондасың/ десе→//↑білмеймін/ дейді↓///↑қай домнұң ͡ғасындасың/ десе→//↑ білмеймін/ дейді↓///↑ тез геліб̊ ͡алып кетш̆і/ деп қоймайд дейд↓///↑^йенді ͡қасыңда ͡ғандай жазұу ͡б̊ар/ десе→//↑ мій ^уоткырылійс деген жазұу ͡б̊ар→//сол жердең геліб̊ ͡алып кете ғойшұ/ депті↓///	Ж: ↑ ауұлдаң ͡гелгенде // түрлү ͡ғызықтар ͡боладығой ↓/// ↑ бір жігіт қалаға ͡геліпті ͡де →// қалада тұратын сыныптас →// құрдасына соғады ↓/// ↑ телефон шалады ͡да //мен'алып кетш̆і // дейді ↓/// ↑ қай мійкрарайондасың ↑ // десе →// білмеймін // дейді ↓/// ↑ қай домнұң ͡ғасындасың ↑// десе →// білмеймін // дейді ↓/// ↑ тез геліб̊ ͡алып кетш̆і // деп қоймайды // дейді ↓/// ↑ ^йенді ͡ғасыңда ͡ғандай жазұу ͡б̊ар ↑// десе // мы аткырылійс деген жазұу ͡б̊ар →// сол жердең ͡геліб̊ ͡алып кетеғойшұ // депті ↓///	Ж: Ауылдан келгенде түрлі қызықтар болады ғой. Бір жігіт қалаға келіпті да, қалада тұратын сыныптас, құрдасына соғады. Телефон шалады да «мені алып кетші» дейді. «Қай микрорайондасың?» десе, «білмеймін» дейді. «Қай домның қасындасың?» десе, «білмеймін» дейді. «Тез келіп алып кетші» деп қоймайды дейді. «Енді қасыңда қандай жазу бар?» десе, «мы открылись» деген жазу бар, сол жерден келіп алып кете қойшы» депті.
Сәуіржан Құдайберген	▶	↑ал// құрметті сәк'алтын ^ұуақытыңды ͡б̊өлүп келгенің'үлкөн ^ырақмет/// ↑шығармашылық таб̊ыс тілеймін→/// ↑құрметті ͡көрөрмөндер ͡гелес'эфійрде жолұққанша→// аман-сау ͡б̊ол^ұңұздар→///	↑ ал →// құрметті сәк'алтын ^ұуақытыңды ͡б̊өлүп келгенің'үлкөн ^ырахмет ↑/// ↑ шығармашылық таб̊ыс тілеймін ↑/// ↑ құрметті ͡гөрөрмөндөр ͡гелес'эфійрде жолұққанша →// аман-сау ͡б̊олұңұздар ↑///	Ал, құрметті Сәке алтын уақытыңды бөліп келгеніңе үлкен рақмет! Шығармашылық табыс тілеймін! Құрметті көрермендер келесі эфирде жолыққанша, аман-сау болыңыздар!
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ і / бәйтерек негізгі ^уорта мектеб̊інің қаб̊ырғасында ^уоқыб̊ ͡ жүргенімде → // ^йекімың ^уон ͡ бесінші жылы → // самбек нұшарыпұлұның жетек̊шілігімен → // қасыйетті қара саб̊ын ͡ атты / ғылымый жоб̊аға қатысқан болатынмын↓ /// ↑ а / аудандығ ͡ деңгейде бірінші ^уорын ͡ алып → // ^уоблыстығ ͡ деңгейге шығып → // жүлделі ^уорынды ійелендім ↓ /// ↑ ^уосы қасыйетті қара саб̊ын ͡ атты → // і / тақ^ырыб̊ымнан / кішкене сіздерге ақпарат бере ͡ гетčем ↓ /// ↑ қасыйетті қара ͡ саб̊ын / ^уол қазақтардың патенттелмеген тапқырлығы ↓ /// ↑ неліктен ↑ /// ↑ ы / жанағы қасыйетті қара ͡ саб̊ынның → // ^уөзіндік көптеген / і / жанағы / жақ̊сы жақтары ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уол жанағы /хіймійалық̊ саб̊ындарға қараған кезде → // таб̊ійғій / таза ↓ /// ↑ және ͡ де / жанағы қотыр / сыййақты аурұуларды / ^йемдійді ↓ /// ↑ және ͡ де ^уонұң патентеме / патенттелмеуі йәғній / жанағы ауызданауызға → // халықтан / атаб̊аб̊адан ұрпаққа қарай → // таралғандығының бір себ̊еб̊і ͡ б̊оп таб̊ылады ↓ ///	↑ і / бәйтерек негізгі ^уорта мектеб̊інің ͡ ғаб̊ырғасында / ^уоқұб̊ ͡ жүргөнүмде → // ^йекімың ^уомбесінші жылы → // самбек нұшарыпұлұнұң жетек̊шілігімен → // қасыйетті ͡ ғарасаб̊ын ͡ атты / ғылымый жоб̊аға ͡ ғатысқам ͡ болатыммын↓ /// ↑ а / аудандығ ͡ деңгейде → // бірінші ^уорұн ͡ алып → // ^уоблұстұғ ͡ деңгейге шығып → // жүлдөлү ^уорұнд'ійелендім ↓ /// ↑ ^уосұ ͡ ғасыйетті ͡ ғарасаб̊ын ͡ атты → // і / тақырыб̊ымнан / кішкене сіздерге ақпарат бере ͡ гетčем ↓ /// ↑ қасыйетті ͡ ғарасаб̊ын / ^уол / қазақтардың патенттелмеген тапқырлығы ↓ /// ↑ неліктен ↑ /// ↑ ы / жаңағы ͡ ғасыйетті ͡ ғарасаб̊ынның → // ^уөзүндүк көптөгөн / і / жаңағы жақ̊сы жақтары ͡ б̊ар ↓ /// ↑ ^уол жаңағы /хіймійалық̊ саб̊ындарға ͡ ғарағаң ͡ гезде → // таб̊ыйғый / таза ↓ /// ↑ және ͡ де / жаңағы ͡ ғотұр сыййақт'аурұуларды / ^йемдійді ↓ /// ↑ және ͡ де ^уонұң патентеме / патенттелмеуі йәғній / жаңағы ауұзданауұзға → // халықтан / атаб̊аб̊адан ұрпаққа ͡ ғарай → // таралғандығының бір себ̊еб̊і ͡ б̊оп таб̊ылады ↓ ///	- І... Бәйтерек негізгі орта мектебінің қабырғасында оқып жүргенімде, екі мың он бесінші жылы, Санбек Нұшарыпұлының жетекшілігімен «Қасиетті қара сабын» атты ғылыми жобаға қатысқан болатынмын. А... аудандық деңгейде бірінші орын алып, облыстық деңгейге шығып, жүлделі орынды иелендім. Осы «Қасиетті қара сабын» атты і... тақырыбымнан кішкене сіздерге ақпарат бере кетсем. «Қасиетті қара сабын» - ол қазақтардың патенттелмеген тапқырлығы. Неліктен? Ы... жаңағы қасиетті қара сабынның өзіндік көптеген і... жаңағы жақсы жақтары бар. Ол жаңағы химиялық сабындарға қараған кезде, табиғи, таза. Және де жаңағы қотыр сияқты ауруларды емдиді. Және де оның патентеме.. патенттелмеуі, яғни, жаңағы ауыздан-ауызға, халықтан, ата-бабадан ұрпаққа қарай таралғандығының бір себебі боп табылады.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ і / қасыйетті қара ͡ саб̊ын тұуралы айтып кетčем ↓ /// ↑ қасыйетті қара ͡ саб̊ынды → // біздің қазақтарымыз / і / атаб̊аб̊аларымыз → // ^уоны ^йертеден / тек ͡ қана жанағы /әйел кісілер дайындаған болатын ↓ /// ↑ йәғній әйел ͡ кісі / қасыйетті қара ͡ саб̊ынды дайарлау → // дайарлаудың алдында / таза нійетпен ͡ ғана кірісүу қажет дейді ↓ /// ↑ ^йегер ͡ де жанағы / арам пыйғылды / немесе жаман мінезді адам → // қасыйетті қара ͡ саб̊ыңға / қасыйетті қара ͡ саб̊ынды дайарлауға кірісетін ͡ болса → // ^уонда жаңағы саб̊ын / қайнамай ͡ ғалып → // адамның бетіне шашырап кетүуү мүмкүн деген → // жанағы ырымтійім боғанекен↓ /// ↑содаң ͡ кейін ͡ барып → // жанағы қара ͡ саб̊ынды дайындау ͡ үшүн → // біз негізінен алаб̊ота / сек̊сеуіл сыййақты ^уөсімдіктер → // немесе терек ағаштарын алып → // солардың жанағы ^уөрттеп → // ^уолардың күлүн алад ͡ та / сосын қазаңға салады ↓ ///	↑ і / қасыйетті ͡ ғарасаб̊ын тұурал'айтып кетčем ↓ /// ↑ қасыйетті ͡ ғарасаб̊ынды → // біздің ͡ ғазақтарымыз / і / атаб̊аб̊аларымыз → // ^уонұ ^йертеден / тек ͡ қана жаңағы /әйел ͡ гісілер дайындағам ͡ болатын ↓ /// ↑ йәғній әйел ͡ гісі / қасыйетті ͡ ғарасаб̊ынды дайарлау → // дайарлаудұң алдында / таза нійетпен ͡ ғана ͡ гірісүу ͡ ғажет дейді ↓ /// ↑ ^йегер ͡ де жаңағы / арам пыйғылды / немесе жаман мінезд'адам → // қасыйетті ͡ ғарасаб̊ыңға / қасыйетті ͡ ғарасаб̊ынды дайарлауға ͡ гірісетім ͡ болса → // ^уонда жаңағы саб̊ын / қайнамай ͡ ғалып → // адамның бетіне шашырап кетүуү мүмкүн деген → // жаңағы ырымтійім боғанекен↓ /// ↑содаң ͡ гейім ͡ барып → // жаңағы ͡ ғарасаб̊ынды дайындау ͡ үшүн → // біз негізінен алаб̊ота / сек̊сеуүл сыййақты ^уөсүмдүктер → // немесе терег ͡ ағаштарын алып → // солардың жаңағы ^уөрттөп → // ^уолардың ͡ гүлүн алад ͡ та / сосұң ͡ ғазаңға салады ↓ ///	- І... Қасиетті қара сабын туралы айтып кетсем. Қасиетті қара сабынды біздің қазақтарымыз, і... ата-бабаларымыз оны ертеден тек қана жаңағы әйел кісілер дайындаған болатын. Яғни, әйел кісі қасиетті қара сабынды даярлау, даярлаудың алдында таза ниетпен ғана кірісу қажет дейді. "Егерде жаңағы арам пиғылды немесе жаман мінезді адам қасиетті қара сабынға, қасиетті қара сабынды даярлауға кірісетін болса, онда жаңағы сабын қайнамай қалып, адамның бетіне шашырап кетуі мүмкін" деген жаңағы ырым-тиім боған екен. Содан кейін барып, жаңағы қара сабынды дайындау үшін біз негізінен алабота, сексеуіл сияқты өсімдіктер немесе терек ағаштарын алып, солардың жаңағы өрттеп, олардың күлін алад та, сосын қазанға салады.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ мысалға қазаңға салы:п → // ^уонұ тұндұры:п / жанағы сақарды / і / сақарды алады↓ /// ↑ сол сақарымыз / і / сақарымызға мысалға бір кыйлограм сақар ͡б̊олса→ // ^уонда бір кыйлограм жанағы / жанағ жанұуарлардың / мысалы сыйырдың немесе қойдың→ // ішкі тоңмайын қосып→ // ^уоларды бір ͡ бірімен былғап→ // қайнатып / содаң ͡ кейін жанағы бізде қара ͡ саб̊ын пайда ͡ б̊олған↓ /// ↑ ^уол қара ͡ саб̊ынды біздің қазақтарымыз → // тек ͡ қана / ы / жанағы / і /тұрмұс тіршілікте ͡ ғана қолданбаған↓ /// ↑ сон^ымен ͡ қатар жанағы / а / і /мысалға тері ауыр / аурұулары шыққаң ͡ гезде → // соларды і / жанағы қара ͡ саб̊ынмен жұуғаннан кейін → // сол тері аурұулары / жаңағы жоғалып ͡ кеткен дейді↓ /// ↑ йәғній тазарылған↓ /// ↑ содаң ͡ кейін барып / і ↓ ///	↑мысалға ͡ ғазаңға салып → // ^уонұ тұндұрұп / жаңағы сақарды / і / сақард'алады↓ /// ↑ сол сақарымыз / і / сақарымызға мысалға бір ͡ гұйлограм сақар ͡б̊олса→ // ^уонда бір ͡гұйлограм жаңағы / жанағ жанұуарлардың / мысалы сыйырдың немесе ͡ ғойдұң→ // ішкі тоңмайың ͡ ғосұп→ // ^уоларды бір ͡ бірімем ͡ былғап→ // қайнатып / содаң ͡ гейін жаңағы бізде ͡ ғарасаб̊ым ͡ пайда ͡ б̊олған↓ /// ↑ ^уол ͡ ғарасаб̊ынды біздің ͡ ғазақтарымыз → // тек ͡ қана / ы / жаңағы / і / тұрмұс тіршілікте ͡ ғана ͡ ғолдамбаған↓ /// ↑ сонұмең ͡ ғатар жаңағы / а / і / мысалға тер'ауұр / аурұулары шыққаң ͡ гезде → // соларды і / жаңағы ͡ ғарасаб̊ыммен жұуғаннаң ͡ гейін → // сол тер'аурұулары / жаңағы жоғалып ͡ кеткен дейді↓ /// ↑ йәғній тазарылған↓ /// ↑ содаң ͡ гейім ͡ барып / і ↓ ///	- Мысалға, қазанға салып, оны тұндырып, жаңағы сақарды і... сақарды алады. Сол сақарымыз і... сақарымызға, мысалға, бір килограмм сақар болса, онда бір килограмм жаңағы жанағ... жануарлардың, мысалы, сиырдың немесе қойдың ішкі тоң майын қосып, оларды бір-бірімен былғап, қайнатып, содан кейін жаңағы бізде қара сабын пайда болған. Ол қара сабынды біздің қазақтарымыз тек қана ы... жаңағы і... тұрмыс тіршілікте ғана қолданбаған. Сонымен қатар жаңағы а і... мысалғы тері ауыр... аурулары шыққан кезде соларды і... жаңағы қара сабынмен жуғаннан кейін, сол тері аурулары жаңағы жоғалып кеткен дейді. Яғни, тазарылған. Содан кейін барып і...
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ мысалға / сол / сокездегі жанағы қара саб̊ынды ͡ б̊ерүу кезінде → // жанағы балалармен / ^йенді / ^йең ͡ алдымен і / сағ / жана қара саб̊ынды ^йең ͡ алдымен / кішкентай балаларға б̊еретін болған↓ /// ↑ соны кішкентай балаларға б̊ергең ͡ кезде→ // жанағы кішкентай домалақтан беред ͡ те→ // сол балаларға б̊ергең ͡ гезде→ // ^уоны б̊ұзаушық деп ͡ атайды ^йекен↓ /// ↑ мысалы / міне мынау сенін бұзаушығын деб̊ → // жанағы б̊алаларға таратқан бо:латы:н↓ /// ↑ содаң ͡ кейін ͡ барып↓ /// ↑ балаларға н'үшүн таратады↑ /// ↑ і / ба / жанағы ата ͡ баб̊аларымыз жанағы қара саб̊ынды / балаларға таратқаң ͡ гезде→ // йәғній ^уолар / жанағы таза жүрсүн→ // қолдарын жұуұб̊ ͡ жүрсүн деген сыййақты→ // кішкентай балаларға б̊еред ͡ те↓ /// ↑ саб̊ың ͡ ғылып ͡ беред ͡ ійә↓ /// ↑ ійә / саб̊ын ͡ қылып ͡ беред→ // ^уоны б̊ұзаушық деб̊ ͡ атайды ^йекен↓ ///	↑ мысалға сол / согездегі жаңағы ͡ ғарасаб̊ынды ͡б̊ерүу ͡ гезінде → // жаңағы балалармен ^йенді / ^йең ͡ алдымен і / сағ / жаңа ͡ ғарасаб̊ынды ^йең ͡ алдымен / кішкентай балаларға б̊еретім ͡ болған↓ /// ↑ сонұ ͡ гішкентай балаларға б̊ергең ͡ гезде→ // жаңағы ͡ гішкентай домалақтам ͡ беред ͡ те→ // сол балаларға б̊ергең ͡ гезде→ // ^уонұ б̊ұзаушұғ ͡ деб̊ ͡ атайды ^йекен↓ /// ↑ мысалы / міне мынау сенің бұзаушұғұң деб̊ ͡ жаңағы б̊алаларға таратқам ͡ болатын↓ /// ↑ содаң ͡ гейім ͡ барып↓ /// ↑ балаларға н'үшүн таратады↑ /// ↑ і / ба / жаңағы ата ͡ баб̊аларымыж ͡ жаңағы ͡ ғарасаб̊ынды / балаларға таратқаң ͡ гезде→ // йәғній ^уолар жаңағы таза жүрсүн→ // қолдарын жұуұб̊ ͡ жүрсүн деген сыййақты→ // кішкентай балаларға ͡б̊еред ͡ те↓ /// ↑ саб̊ың ͡ ғылып ͡ перед ͡ ійә↓ /// ↑ ійә / саб̊ың ͡ ғып ͡ перед→ // ^уонұ б̊ұзаушұғ ͡ деб̊ ͡ атайд'екен↓ ///	- Мысалға, сол, со кездегі жаңағы қара сабынды беру кезінде жаңағы балалармен енді ең алдымен і... сағ... жаңа қара сабынды ең алдымен кішкентай балаларға беретін болған. Соны кішкентай балаларға берген кезде, жаңағы кішкентай домалақтан беред те, сол балаларға берген кезде, оны бұзаушық деп атайды екен. Мысалы, міне мынау сенің бұзаушығың деп жаңағы балаларға таратқан болатын. Содан кейін барып. – Балаларға не үшін таратады? – І... ба... жаңағы ата-бабаларымыз жаңағы қара сабынды балаларға таратқан кезде, яғни олар жаңағы таза жүрсін, қолдарын жуып жүрсін деген сияқты, кішкентай балаларға беред те. – Сабын қылып беред, иә? – Иә, сабын қып беред, оны бұзаушық деп атайды екен.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ мынау сенін бұзаушығын деп → // әрб̊ір б̊алаға үлестіріп беретін ͡ боған↓ /// ↑ ^уол ^йең кішісі → // б̊ұзаушық деб̊ ͡ аталад'ійә↑ /// ↑ ійә / бұзаушық деб̊ ͡ аталады↓ /// ↑ содан кейін барып̊ → // сол қара саб̊ынды → // ^йенді кішкене үлкен ͡ үлкен / жанағы домалақтармен / бөлүп беретін болған↓ /// ↑ сол ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ бала ͡ шағың тұуралы айтып беріңішші ↑ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ тұуған ͡ жерің тұуралы↓ /// ↑ ау↓ /// ↑тұуған ͡ жерің тұуралы↓ /// ↑ жақ̊сы↓ /// ↑ негізінен мен көк̊ш^етау қаласында тұуған болатынмын↓ /// ↑ бірақ /жаңағы тағдырымның жазұуұна ^уо:рай → // мен жанағы / анаммен бірге → // ата / нағашы ата ͡ әжемнің үйүне → // ^уосы :үш ͡ айымда көшүп келген болатынмын↓ /// ↑ содан ͡ бері ^уосы үш жа / үшайымнам ͡ бастап→ // бәйтерек ͡ ауұлында тұрамын↓ /// ↑ мен / балашағы/ балалық̊ ͡ шағым / ^уөте ͡ қызықты ^уөтті↓ ///	↑ мынау сенің бұзаушұғұң деп → // әрб̊ір ͡б̊алаға үлөстүріп ͡ перетін ͡ боған↓ /// ↑ ^уол ^йең ͡ гішісі → // б̊ұзаушұғ ͡ деб̊ ͡аталад'ійә↑ /// ↑ ійә / бұзаушұғ ͡ деб̊ ͡аталады↓ /// ↑ содаң ͡ гейім ͡ барып̊ → // сол ͡ ғарасаб̊ынды → // ^йенді ͡ гішкене үлкөн ͡ үлкөн / жаңағы домалақтармем ͡ бөлүп ͡ перетім ͡ болған↓ /// ↑ сол ↓ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ балашағың тұурал'айтып беріңішші ↑ /// ↑ жақ̊сы ↓ /// ↑ тұуған ͡ жерің тұуралы↓ /// ↑ ау ↑ /// ↑тұуған ͡ жерің тұуралы↓ /// ↑ жақ̊сы↓ /// ↑ негізінен мең ͡ гөк̊шөтау ͡ ғаласында тұуғам ͡ болатыммын↓ /// ↑ бірағ ͡ жаңағы / тағдырымның жазұуұн'орай → // мен жаңағы /анаммен бірге → // ата / нағашы ата ͡ әжемнің үйүнө → // ^уосұ үшайымда ͡ гөшүп келгем ͡ болатыммын↓ /// ↑ содам ͡ бері ^уос'үш жа / үшайымнам ͡ бастап→ // бәйтерег ͡ ауұлұнда тұрамын↓ /// ↑ мем ͡ балашағы / балалық̊ шағым ^уөтө ͡ ғызықты ^уөттү↓ ///	- "Мынау - сенің бұзаушығың" деп әрбір балаға үлестіріп беретін боған. – Ол ең кішісі бұзаушық деп аталады, иә? – Иә, бұзаушық деп аталады. Содан кейін барып, сол қара сабынды енді кішкене үлкен-үлкен жаңағы домалақтармен бөліп беретін болған. Сол. – Жақсы. Бала шағың туралы айтып беріңізші. – Жақсы... – Туған жерің туралы... – Ау? – Туған жерің туралы. – Жақсы. Негізінен мен Көкшетау қаласында туған болатынмын. Бірақ жаңағы тағдырымның жазуына орай мен жаңағы анаммен бірге ата... Нағашы ата-әжемнің үйіне осы үш айымда көшіп келген болатынмын. Содан бері осы үш жа.. Үш айымнан бастап, Байтерек ауылында тұрамын. Мен балашағы... Балалық шағым өте қызықты өтті.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ жанағы ^уөзімнің бөлелерімнің ͡ қасында → // нағашы атам ͡ мен нағашы әжемнің қасында→ // ы / бір / кереме:т балалық̊ ͡ шақты ^уөткүздім деб̊ ͡ айт'аламын↓ /// ↑^уолардың жанағы маған ͡ деген сенімдеріні:н→ // қолдауларыны:н арқасында→ // ^уосындай жетістіктерге жетіп ^уотырмын↓ /// ↑ мен ^уөзүмнің нағаш'атам ͡ мен ͡ әжемді → // жақ̊сы көремі:н↓ /// ↑ мқм / құуаныштымын↓ /// ↑ ^уосы б̊әйтерег ͡ ауұл ͡ тұуралы→ // н'үшүн бәйтерек деб̊ ͡ аталды ^уол↑ /// ↑ і / негізінен / біздің бәйтерек ауұлұ→ // ^уоны ^йекі жақтан ͡ алып қарастырсақ болады↓ /// ↑ бәйтерек деген алғаң ͡ гезде→ // ^йегер ͡ де б̊ір / жанағы б̊ай ͡ терек↓ /// ↑ йәғній біздің жеріміз / тұуған ͡ жеріміз терекке б̊ай → // деген мағынаны ͡б̊ілдіреді↓ ///	↑ жаңағы ^уөзүмнүң бөлөлөрімнің ͡ ғасында → // нағашы атам ͡ мен нағаш'әжемнің ͡ ғасында→ // ы / бір ͡ геремет ͡ палалық̊шақты ^уөткүздүм деб̊ ͡ айт'аламын↓ /// ↑^уолардың жаңағы маған ͡ деген сенімдерінің→ // қолдауларының арқасында→ // ^уосұндай жетістіктерге жетіп ^уотұрмұн↓ /// ↑ мен ^уөзүмнүң нағаш'атам ͡ мен ͡ әжемді → // жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓ /// ↑ мқм / құуаныштымын↓ /// ↑ ^уосұ б̊әйтерег ͡ ауұл ͡ тұуралы→ // н'үшүн бәйтерек деб̊ ͡ аталды ^уол↑ /// ↑ і / негізінем ͡ біздің бәйтерег ͡ ауұлұ→ // ^уонұ ^йек'жақтан алып қарастырсақ ͡ полады↓ /// ↑ байтерек деген алғаң ͡ гезде→ // ^йегер ͡ де б̊ір жаңағы б̊ай ͡ терек↓ /// ↑ йәғній біздің жеріміз / тұуған ͡ жеріміз терекке б̊ай → // деген мағынаны ͡б̊ілдіреді↓ ///	- Жаңағы өзімнің бөлелерімнің қасында, нағашы атам мен нағашы әжемнің қасында, ы... бір керемет балалық шақты өткіздім деп айта аламын. Олардың жаңағы маған деген сенімдерінің, қолдауларының арқасында, осындай жетістіктерге жетіп отырмын. Мен өзімнің нағашы атам мен әжемді жақсы көремін. – Мхм. Қуаныштымын. Осы Байтерек ауыл туралы, не үшін Бәйтерек деп аталды ол? – І... негізінен біздің Байтерек ауылы, оны екі жақтан алып қарастырсақ болады. Байтерек деген алған кезде, егер де бір жаңағы бай терек. Яғни, біздің жеріміз, туған жеріміз терекке бай деген мағынаны білдіреді.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ бұл біржақ ↓ /// ↑ бір ͡ жағынан қарастыратын ͡ болсақ↓ /// ↑ ал / ^йекінші жағынан ͡ бәйтерек деб̊ ͡ алатын ͡ болсақ→ // йәғній ә әрпімен алатын ͡ болсақ↓ /// ↑ ^уонда ^уол бізде жаңағы / і / астанадағы сыййақты → // б̊әйтерек деген аныз б̊арғой↓ /// ↑ жанағы үлкен ағашқ̊а / жанағы не / үлкен терекке / жанағы недеп деген сыййақты↓ /// ↑ сол мағ^ынада ͡б̊әйтерек деп ͡ аталады→ // ійә↑ /// ↑ ійә / бәйтерек деб̊ ͡ аталады↓ /// ↑ і / мектептегі ^йең ͡ қызықты ^уоқұйғалар ^йесіңде ͡ ме↑ /// ↑ і / мектептегі ͡ қызықты ^уоқыйғаларымды → // ^уөкінішке ^уорай / ^йесіме түсүр'алмаймын ↓ /// ↑ түсүр'алмайсың ͡ ба↑ /// ↑ ійә / ^уол мектепті б̊ітіргеніме → // быйыл міне / жет'жыл болып қалды↓ /// ↑ сол ͡ себ̊ептен ^йесімде жо:қ↓ ///	↑ бұл бір жақ ↓ /// ↑ бір жағынаң ͡ ғарастыратым ͡ болсақ↓ /// ↑ ал ^йекінші жағынам ͡ бәйтерек деб̊ ͡ алатым ͡ болсақ→ // йәғній ә әрпімен алатым ͡ болсақ↓ /// ↑ ^уонда ^уол бізде жаңағы / і / астанадағы сыййақты → // б̊әйтерек деген аңыз б̊ар ͡ ғой↓ /// ↑ жаңағы үлкөн ағашқ̊а / жаңағы не / үлкөн терекке / жаңағы недеп деген сыййақты↓ /// ↑ сол мағынада ͡б̊әйтерек деб̊ ͡ аталады→ // ійә↑ /// ↑ ійә / бәйтерек деб̊ ͡ аталады↓ /// ↑ і / мектептегі ^йең ͡ ғызықты ^уоқұйғалар ^йесіңде ͡ ме↑ /// ↑ і / мектептегі ͡ ғызықты ^уоқұйғаларымды → // ^уөкүнүшк'орай / ^йесіме түсүр'алмаймын ↓ /// ↑ түсүр'алмайсың ͡ ба↑ /// ↑ ійә / ^уол мектепті б̊ітіргеніме → // быйыл міне / жеті ͡ жыл болұб ͡ қалды↓ /// ↑ сол ͡ себ̊ептен ^йесімде жоқ↓ ///	- Бұл бір жақ. Бір жағынан қарастыратын болсақ. Ал екінші жағынан, Бәйтерек деп алатын болсақ, яғни "ә" әрпімен алатын болсақ. Онда ол бізде жаңағы і... Астанадағы сияқты Бәйтерек деген аңыз бар ғой. Жаңағы үлкен ағашқа, жаңағы не, үлкен терекке жаңағы не деп деген сияқты. – Сол мағынада Бәйтерек деп аталады, иә? – Иә, Бәйтерек деп аталады. – І... мектептегі ең қызықты оқиғалар есіңде ме? – І... мектептегі қызықты оқиғаларымды, өкінішке орай, есіме түсіре алмаймын. – Түсіре алмайсың ба? – Иә, ол мектепті бітіргеніме биыл, міне, жеті жыл болып қалды. Сол себептен есімде жоқ.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ болашаққа қандай жоспарларың бар↑ /// ↑ алла ͡ жасса / ^йенді ^уосы ͡ жылы дыйпломымд'алдым ͡ ғой→ // ^йенді жұмұсқа тұрұу ͡ герег ͡ деген→ // сондай жоспарым ба:р↓ /// ↑ ^уосы ͡ б̊әйтерекке ͡ ме↓ /// ↑ жоқ / алла ͡ жасса / бәлкім / көк̊ш^етауға дейін деб ͡ ^уойлап ͡ тұрмын↓ /// ↑ көк̊шетауға↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ тұуған ͡ жеріңізді жақ̊сы көресіз ͡ б̊е↑ /// ↑ ^уө:те жақ̊сы ͡ гөремін↓ /// ↑ бәйтере:ктей жер ͡ жо:қ деп ^уойлаймын↓ /// ↑бос ^ұуақытта немен айналысасың↑ /// ↑ бос ^ұуақытымда: негізінен → // і / жанағы үйде кішкентай бөлелерім бар ͡ деген ͡ сыййақты↓ /// ↑ сол бөлелеріммен ^уойнаймын↓ /// ↑ і / немесе жанағы і / війдео монтаждаб̊ ͡ жасаймын деген ͡ сыййақты→ // сондаймен айналысамын↓ /// ↑ ійә шығармын↓ ///	↑ болашаққа ͡ ғандай жоспарларың бар↑ /// ↑ алла ͡ жасса / ^йенді ^уосұ ͡ жылы дұйпломұмд'алдым ͡ ғой→ // ^йенді жұмұсқа тұрұу ͡ герег ͡ деген→ // сондай жоспарым бар↓ /// ↑ ^уосұ ͡ б̊әйтерекке ͡ ме↓ /// ↑ жоқ / алла ͡ жасса бәлкім / көк̊шөтауға дейін деб ͡ ^уойлап ͡ тұрм↓ /// ↑ көк̊шөтауға↓ /// ↑ ійә↓ /// ↑ тұуған ͡ жеріңізді жақ̊сы ͡ гөрөсүз ͡ б̊е↑ /// ↑ ^уөтө жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓ /// ↑ бәйтеректей жер ͡ жоғ ͡ деп ^уойлаймын↓ /// ↑бос ^ұуақытта немен айналысасың↑ /// ↑ бос ^ұуақытымда негізінен → // і / жаңағы үйдө / кішкентай бөлөлөрім бар деген сыййақты↓ /// ↑ сол бөлөлөріммен ^уойнаймын↓ /// ↑ і / немесе жаңағы і / війдео монтаждаб̊ ͡ жасаймын деген сыййақты→ // сондаймен айналысамын↓ /// ↑ ійә шығармын↓ ///	– Болашаққа қандай жоспарларың бар? – Алла жазса, енді осы жылы дипломымды алдым ғой, енді жұмысқа тұру керек деген. – сондай жоспарым бар. – Осы Байтерекке ме? – Жоқ. Алла жазса, бәлкім, Көкшетауға дейін деп ойлап тұрм. – Көкшетауға? – Иә. – Туған жеріңізді жақсы көресіз бе? – Өте жақсы көремін. Бәйтеректей жер жоқ деп ойлаймын. – Бос уақытта немен айналысасың? – Бос уақытымда негізінен і... жаңағы үйде кішкентай бөлелерім бар деген сияқты. Сол бөлелеріммен ойнаймын. І... немесе жаңағы і... видео монтаждап жасаймын деген сияқты, сондаймен айналысамын. Иә шығармын...
Сәуле Жанысбаева	▶	↑тоғызыншы сыныптың сонына ͡ ғарай ͡ ау ͡ дійм→ // бізде жаңадан мұғалім ͡ геліп→ // солай / солай айта ͡ б̊ерейін ͡ ба↑ /// ↑ ійә / айта ͡ б̊ер ^уосындай / ^уосындай↓ /// ↑ басып қойдыңыз ͡ б̊а↑ /// ↑ ійлій ͡б̊асынан ͡ бастаб̊ ͡ айтайыншы↓ /// ↑ айтағой→ // айт↓ /// ↑ і / жақ̊сы↓ /// ↑ і / негізінен қазақ ͡ тілі ͡ мен әдеб̊ійет мамандығына келүуіме→ // келүуім тұуралы айтып берсем↓ /// ↑ і / негізінен і / жалпы мен мектеп қаб̊ырғасында ^уоқыб̊ ͡ жүрген ͡ кезде→ // қазақ ͡ тілімен әдеб̊ійетіне / негізінен жақын ^йемес ^йеді:м↓ /// ↑ көб̊інесе жанағы / қазақ̊стан тарыйхы сыййақты→ // ^уөлкетанұу сыййақты пәндерде:н → // жарыстарға ͡ қатысыб̊ ͡ жүрдүм→ // сол жақтан жүлделі ^уорындард'ійеленіп жүрдүм↓ /// ↑ біра:қ / білмейм / тоғызыншы сыныптың сонына ͡ ғарай → // біздің мұғаліміміз ауысы:п ͡ кетіп→ // сол жанадан келген мұғаліміміз↓ ///	↑тоғұзұншы сыныптың соңұна ͡ ғарай ͡ ау ͡ дійм→ // бізде жаңадан мұғалім ͡ геліп→ // солай / солай айта ͡ б̊ерейім ͡ ба↑ /// ↑ ійә / айта ͡ б̊ер ^уосұндай / ^уосұндай↓ /// ↑ басып қойдұңұз ͡ б̊а↑ /// ↑ ійлій ͡б̊асынам ͡ бастаб̊ ͡ айтайыншы↓ /// ↑ айтағой→ // айт↓ /// ↑ і / жақ̊сы↓ /// ↑ і / негізінең ͡ ғазағ ͡ тілі ͡ мен әдеб̊ійет мамандығына ͡ гелүуүмө→ // келүуүм тұурал'айтып берсем↓ /// ↑ і / негізінен і /жалпы мен мектеп қаб̊ырғасында ^уоқұб̊ ͡ жүргөң ͡ гезде→ // қазақ ͡ тілімен әдеб̊ійетіне / негізінен жақын ^йемеседім↓ /// ↑ көб̊үнөсе жаңағы қазақ̊стан тарыйхы сыййақты→ // ^уөлкөтанұу сыййақты пәндерден → // жарыстарға ͡ ғатысыб̊ ͡ жүрдүм→ // сол жақтан жүлдөлү ^уорұндард'ійеленіп жүрдүм↓ /// ↑ бірақ білмейм / тоғұзұншы сыныптың соңұна ͡ ғарай → // біздің мұғаліміміз ауұсұп ͡ кетіп→ // сол жаңадаң ͡ гелген мұғаліміміз↓ ///	– Тоғызыншы сыныптың соңына қарай-ау дим, бізде жаңадан мұғалім келіп, солай. Солай айта берейін ба? – Иә, айта бер осындай, осындай.... – Басып қойдыңыз ба? Или басынан бастап айтайыншы. – Айта ғой, айт. – І... жақсы. І... негізінен қазақ тілі мен әдебиет мамандығына келуіме... келуім туралы айтып берсем. І... негізінен і... жалпы, мен мектеп қабырғасында оқып жүрген кезде, қазақ тілі мен әдебиетіне негізінен жақын емес едім. Көбінесе жаңағы Қазақстан тарихы сияқты, өлкетану сияқты пәндерден жарыстарға қатысып жүрдім, сол жақтан жүлделі орындарды иеленіп жүрдім. Бірақ, білмейм, тоғызыншы сыныптың соңына қарай біздің мұғаліміміз ауысып кетіп, сол жаңадан келген мұғаліміміз...
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ жанадан келген мұғаліміміз → // біздің і / әдеб̊ійетке деген құштарлығымызды ашып ͡ жіб̊ерд ͡ та→ // содан ͡ кейін әдеб̊ійетті мен / ба:рынша сүйүп ^уоқый бастадым↓ /// ↑ кітапт'а:шып → // сонын ішіндегі / мысалы көб̊інесе қазағ ͡ әдеб̊ійеті ͡ кітабін ͡ білес^іздер ͡ ғой↓ /// ↑ қазағ ͡ әдеб̊ійеті кітаптарында → // жанағы шығармаларды шағын ͡ шағын ͡ беред ͡ те → // бірақ ^уоның хрыйстоматыйасында үлкенірек ͡ қып ͡ беред↓ /// ↑ сол хрыйстоматыйасын ^уоқып → // кәдімгідей ͡ қызығы:п ͡ кеттім↓ /// ↑ содан ͡ кейін ͡ барып / ^йенді / б̊ізде ^уогезде негізгі мектеп болдығой↓ /// ↑ сол негізгі мектеп / тоғызыншы сыныппен айақтап қалатын↓ /// ↑ мен тоғызыншы сынып ^уоқып→ // ^йенді мамандықты таңдау ͡ керег ͡ деб ͡ ^уойландым ͡ да↓ /// ↑ содан ͡ кейін / ^йенді н'істейм деп ^уойланып → // ат'әжеммен ақылдастым↓ ///	↑ жаңадаң ͡ гелген мұғаліміміз → // біздің і / әдеб̊ійетке дегең ͡ ғұштарлығымызд'ашып жіб̊ерд ͡ та→ // содаң ͡ гейін әдеб̊ійетті мем ͡ барынша сүйүп ^уоқұй бастадым↓ /// ↑ кітапт'ашып → // сонұң ішіндегі / мысалы ͡ гөб̊үнөсе қазағ ͡ әдеб̊ійеті ͡ гітаптарым ͡ білесіздер ͡ ғой↓ /// ↑ қазағ ͡ әдеб̊ійеті ͡ гітаптарында → // жаңағы шығармаларды шағын ͡ шағым ͡ беред ͡ те → // бірақ ^уонұң хрұйстоматыйасында үлкөнүрек ͡ қып ͡ перед↓ /// ↑ сол хрұйстоматыйасын ^уоқұп → // кәдімгідей ͡ ғызығып кеттім↓ /// ↑ содаң ͡ гейім ͡ барып / ^йенді б̊ізде ^уол ͡ гезде негізгі мектеп ͡ полдұғой↓ /// ↑ сол негізгі мектеп / тоғұзұншы сыныппен айақтап қалатын↓ /// ↑ мен тоғұзұншы сынып ^уоқұп→ // ^йенді мамандықты таңдау ͡ герег ͡ деб ͡ ^уойландым ͡ да↓ /// ↑ содаң ͡ гейін / ^йенді н'істейм деп ^уойланып → // ат'әжеммен ақылдастым↓ ///	– Жаңадан келген мұғаліміміз біздің і... әдебиетке деген құштарлығымызды ашып жіберд та, содан кейін әдебиетті мен барынша сүйіп оқи бастадым. Кітапты ашып, соның ішіндегі, мысалы, көбінесе қазақ әдебиеті кітаптарын білесіздер ғой. Қазақ әдебиеті кітаптарында жаңағы шығармаларды шағын - шағын беред те, бірақ оның христоматиясында үлкенірек қып беред. Сол христоматиясын оқып, кәдімгідей қызығып кеттім. Содан кейін барып, енді бізде ол кезде негізгі мектеп болды ғой. Сол негізгі мектеп тоғызыншы сыныппен аяқтап қалатын. Мен тоғызыншы сынып оқып, енді мамандықты таңдау керек деп ойландым да. Содан кейін "енді не істейм?" деп ойланып, ата - әжеммен ақылдастым.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ і / мамалармен ақылдасты:м↓ /// ↑ солармен бір шешімге келіп → // қазақ ͡ тілімен ͡ әдеб̊ійет мамандығына: → // жанайдар мұусыйн ͡ атындағы көк̊ш^етау жоғары / қазақ педагогыйкалық колледжына → // ^уоқуға түстім↓ /// ↑а / cодан ͡ кейін барып̊ / сол колледж қаб̊ырғасында → // б̊ізде көптеген жанағы ^уоқытұушылар кәдімгідей і / әдеб̊ійеттің мамандары ͡ б̊олды↓ /// ↑ бізде мысалы / б̊асқа колледждерде → // басқа жоғары ^уоқұу ^уорұндарында жо:қ / жанағы пәндер → // мысалы мәнерлеп ͡ ^уоқұу ͡ сыййақты пәндерді ^йенгізі:п → // сол пәндер арқылы / кәдімгідей пойезыйаға → // кішкене шаб̊ытым ашылды деб̊ ͡ айтұуға ͡ б̊олады↓ /// ↑ содан ͡ кейін і / сол / ^уоқұу ^уорнын айақтағаннан ͡ кейін → // ^йенді тағы ͡ да мамандықты ауыстырма:й → // сол мамандығымды арығарай жалғастырғым ͡ келд ͡ да → // жанағы жоғо / жоғары ^уоқұу ^уорнына түстім↓ ///	↑ і / мамалармен ақылдастым↓ /// ↑ солармем ͡ бір шешімге ͡ геліп → // қазақ ͡ тілімен ͡ әдеб̊ійет мамандығына → // жанайдар мұусыйн атындағы ͡ гөк̊шөтау жоғары / қазақ педагогұйкалық колледжіне → // ^уоқуға түстүм↓ /// ↑а / cодаң ͡ гейім ͡ барып̊ / сол ͡ голледж қаб̊ырғасында → // б̊ізде ͡ гөптөгөн жаңағы ^уоқұтұушұлар ͡ гәдімгідей і / әдеб̊ійеттің мамандары ͡б̊олдұ↓ /// ↑ бізде мысалы / б̊асқа ͡ голледждерде → // басқа жоғары ^уоқұу ^уорұндарында жоғ ͡ жаңағы пәндер → // мысалы мәнерлеп ͡ ^уоқұу ͡ сыййақты пәндерді ^йеңгізіп → // сол пәндер арқылы ͡ гәдімгідей пойезыйаға → // кішкене шаб̊ытым ашылды деб̊ ͡ айтұуға ͡б̊олады↓ /// ↑ содаң ͡ гейін і / сол ^уоқұу ^уорнұн айақтағаннаң ͡ гейін → // ^йенді тағы ͡ да мамандықт'ауұстұрмай → // сол мамандығымды арығарай жалғастырғым ͡ гелді ͡ де → // жаңағы жоғо / жоғары ^уоқұу ^уорнұна түстүм↓ ///	– І... мамалармен ақылдастым. Солармен бір шешімге келіп, қазақ тілі мен әдебиет мамандығына Жанайдар Мусин атындағы "Көкшетау жоғары қазақ педагогикалық колледжіне" оқуға түстім. A… cодан кейін барып, сол колледж қабырғасында бізде көптеген жаңағы оқытушылар кәдімгідей, і... әдебиеттің мамандары болды. Бізде мысалы басқа колледждерде, басқа жоғары оқу орындарында жоқ жаңағы пәндер, мысалы, мәнерлеп оқу сияқты пәндерді енгізіп, сол пәндер арқылы кәдімгідей поэзияға кішкене шабытым ашылды деп айтуға болады. Содан кейін і... сол оқу орнын аяқтағаннан кейін, енді тағы да мамандықты ауыстырмай, сол мамандығымды ары қарай жалғастырғым келді де, жаңағы жоғо... жоғары оқу орнына түстім.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ і / негізі / сол қазақ ͡ тілімен әдеб̊ійет мамандығын → // мен қазіргі ͡ таңда: жақ̊сы көремі:н↓ /// ↑ және ͡ де б̊олашақта ^уөзімнін жанағы ^уоқұушыларыма → // сол қазақ ͡ тілімен әдеб̊ійет мамандығын → // таңдайд'а:у деп → // солай ^уоқұушұларыма б̊ір кеңес ͡ беріп → // ^уоларды сол жанағы жолға / жетелегім келеді↓ /// ↑ үунійверсійтет қаб̊ырғасында ^уоқыб̊ ͡ жүргенде → // қандай ͡ да ͡ б̊ір шығарма жазұу → // эссе жазұу / немесе ͡б̊ір ақындық қаб̊^ілетің → // шығарма жазұу қаб̊^ілетің ашылды ͡ ма↑ /// ↑ мысалға көптеген жоғары ͡б̊ілімді апайларыңды / ұстаздарыңды көргеннен ͡ кейін↓ /// ↑ і / үунійверсійтет қаб̊ырғасында / мен негізінен жанағы / ақындық қаб̊^ілетім ашылған жо:қ→ // і / жанағы шығармалар жазұуға б̊арған ͡ жоқпын→ // бірақ мен көб̊^інесе /жанағы ғылымый жаққа б̊ұрылып кеттім ͡ да↓ ///	↑ і / негізі сол ͡ ғазақ ͡ тілімен әдеб̊ійет мамандығын → // мең ͡ ғазіргі таңда жақ̊сы ͡ гөрөмүн↓ /// ↑ және ͡ де б̊олашақта ^уөзүмнүң жаңағы ^уоқұушұларыма → // сол қазақ ͡ тілімен әдеб̊ійет мамандығын → // таңдайд'ау деп → // солай ^уоқұушұларыма б̊ір ͡ геңес ͡ періп → // ^уоларды сол жаңағы жолға / жетелегім ͡ геледі↓ /// ↑ үунійверсійтет қаб̊ырғасында ^уоқұб̊ ͡ жүргөндө → // қандай ͡ да ͡ б̊ір шығарма жазұу → // эссе жазұу / немесе ͡б̊ір ақындық қаб̊^ілетің → // шығарма жазұу ͡ ғаб̊^ілетің ашылды ͡ ма↑ /// ↑ мысалға ͡ гөптөгөн жоғары ͡б̊ілімді апайларыңды / ұстаздарыңды ͡ гөргөннөң ͡ гейін↓ /// ↑ і / үунійверсійтет қаб̊ырғасында / мен негізінен жаңағы / ақындық қаб̊^ілетім ашылған жоқ→ // і / жаңағы шығармалар жазұуға б̊арған жоқпұн→ // бірағ ͡ мең ͡ гөб̊^үнөсе /жаңағы ғылымый жаққа б̊ұрұлұп кеттім ͡ да↓ ///	– І... негізі сол қазақ тілі мен әдебиет мамандығын мен қазіргі таңда жақсы көремін. Және де болашақта өзімнің жаңағы оқушыларыма, сол "қазақ тілі мен әдебиет мамандығын таңдайды-ау деп" - солай оқушыларыма бір кеңес беріп, оларды сол жаңағы жолға жетелегім келеді. – Университет қабырғасында оқып жүргенде, қандай да бір шығарма жазу, эссе жазу немесе бір ақындық қабілетің, шығарма жазу қабілетің ашылды ма? Мысалға көптеген жоғары білімді апайларыңды, ұстаздарыңды көргеннен кейін. – І... университет қабырғасында мен негізінен жаңағы ақындық қабілетім ашылған жоқ і... жаңағы шығармалар жазуға барған жоқпын, бірақ мен көбінесе жаңағы ғылыми жаққа бұрылып кеттім да.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ жанағы б̊ізде үунійверсійтеттің қаб̊ырғасында → // ғылымый практыйкалық конференсійәлар ^уөтеді → // ^істүуденттік ↓ /// ↑ і / ^істүуденттік ғылымый практыйкалық конференсійәлар ^уөтед↓ /// ↑ со:л жаңағы ^йекімың жыйырма ͡ ^йекінші жылдан түскеннен бастап → // әрб̊ір жыл ͡ сайын / сол ғылымый практыйкалық конференсійәға қатысып ^уотырдым → // ^уөз мақалаларымды жәр'ыйалап ^уотырдым↓ /// ↑ сол мақалаларым / жаңағы ͡б̊іздің жыйнаққа ^йеңген болаты:н / деген сыййақты↓ /// ↑ керемет ↓ /// ↑ і / балалық̊ ͡ шағыңа кішкене шолып ͡ кетčең ↓ /// ↑ і / менің балалық̊ ͡ шағым ^уөте қызықты: → // ^уөте: әсерлі ^уөткөн болатынмын↓ /// ↑ негізінен мен ^йенді / ^уотпасыда жалғыз қызб̊ын↓ /// ↑ і / үйде атамен ͡ әжемнің → // мамаларымнын ы / жанағы / ^йерке ͡ қызы ͡ б̊олыб ^уөстім↓ ///	↑ жаңағы б̊ізде үунійверсійтеттің ͡ ғаб̊ырғасында → // ғылымый практыйкалық конференсійәлар ^уөтөдү → // ^істүудөнттүк ↓ /// ↑ і / ^істүудөнттүк ғылымый практыйкалық конференсійәлар ^уөтөд↓ /// ↑сол жаңағы ^йекімың жыйырма ͡ ^йекінші жылдан түскөннөм ͡ бастап → // әрб̊ір жыл ͡ сайын / сол ғылымый практыйкалық конференсійәға ͡ ғатысып ^уотұрдұм → // ^уөз мақалаларымды жәр'ыйалап ^уотұрдұм↓ /// ↑ сол мақалаларым / жаңағы ͡б̊іздің жыйнаққа ^йеңгем ͡ болатын деген сыййақты↓ /// ↑ керемет ↓ /// ↑ і / балалық̊ шағыңа ͡ гішкене ͡ шолұп кетčең ↓ /// ↑ і / менің балалық̊ шағым ^уөтө ͡ ғызықты → // ^уөт'әсерлі ^уөткөм ͡ болатыммын↓ /// ↑ негізінен мен ^йенді / ^уотпасыда жалғыз ͡ ғызб̊ын↓ /// ↑ і / үйдө атамен ͡ әжемнің → // мамаларымның / ы / жаңағы ^йерке ͡ ғызы ͡ б̊олұб ^уөстүм↓ ///	- Жаңағы бізде университеттің қабырғасында ғылыми практикалық конференциялар өтеді, студенттік. І... студенттік ғылыми практикалық конференциялар өтед. Сол жаңағы екі мың жиырма екінші жылдан түскеннен бастап, әрбір жыл сайын, сол ғылыми практикалық конференцияға қатысып отырдым, өз мақалаларымды жариялап отырдым. Сол мақалаларым жаңағы біздің жинаққа енген болатын деген сияқты. – Керемет. І... балалық шағыңа кішкене шолып кетсең. – І... менің балалық шағым өте қызықты, өте әсерлі өткен болатынмын. Негізінен мен енді отбасыда жалғыз қызбын. І... үйде ата мен әжемнің, мамаларымның ы... жаңағы ерке қызы болып өстім.
Сәуле Жанысбаева	▶	↑ бірақ ^йенді б̊іздің ауылда → //көршілес менің жанағы / б̊өлем ͡ бар → // тәтем ͡ бар → // ағам ͡ бар деген сыййақты↓ /// ↑ солармен жанағы / сол бөлемен бірге → // ^йекеуміздің арамыз жарты ͡ жыл болға / болса ͡ да → // ^йекеуміз / жанағы ͡ б̊ір / бір ͡ үйде / б̊ір ͡ үйден тұуған → // ^йегіз қоз^ыдай болыб̊ ͡ жүрдік ↓ /// ↑ ^йекеуің дос болдыңдар ↓ /// ↑ ійә / ^йекеуміз дос болдық → // і / жанағы ͡б̊ір ͡ б̊ірімізге аға і / жанағы аға ͡ қарындас сыййақты қараб̊ ͡ жүрген жоқпыз ↓ /// ↑ кәдімгідей дос болып→ // қазіргі таңның ^уөзүнде ͡ де / жанағы б̊ір ͡ б̊ірімізб̊ен қатт'араласамыз ↓ /// ↑ мқм ↓ /// ↑ ^ырақмет čаған↓ /// ↑ ^ырақмет čізге↑ /// ↑ жақ̊сылық тілеймін ^ырақмет ↓ /// ↑ мықты мұғалім / мықты педагог бол'аласың ↑ ///	↑ бірақ ^йенді б̊іздің ауұлда → //көршүлөс менің жаңағы ͡ б̊өлөм бар → // тәтем бар → // ағам бар деген сыййақты↓ /// ↑ солармен жаңағы сол бөлөмөм ͡ бірге → // ^йекеуүмүздүң арамыж ͡ жарты ͡ жыл болға / болса ͡ да → // ^йекеуүмүж ͡ жаңағы ͡б̊ір / бір үйдө / б̊ір үйдөн тұуған → // ^йегіз ͡ ғозыдай болұб̊ ͡ жүрдүк ↓ /// ↑ ^йекеуүң дос ͡ полдұңдар ↓ /// ↑ ійә / ^йекеуүмүз дос ͡ полдұқ → // і / жаңағы ͡б̊ірб̊ірімізге аға і / жаңағы аға ͡ қарындас сыййақты қараб̊ ͡ жүргөн жоқпұз ↓ /// ↑ кәдімгідей дос ͡ полұп→ // қазіргі таңның ^уөзүндө ͡ де / жаңағы ͡б̊ір ͡ б̊ірімізб̊ең ͡ ғатт'араласамыз ↓ /// ↑ мқм ↓ /// ↑ ^ырақмет čаған↓ /// ↑ ^ырақмет čізге↑ /// ↑ жақ̊сылық тілеймін ^ырақмет ↓ /// ↑ мықты мұғалім / мықты педагог бол'аласың ↑ ///	- Бірақ енді біздің ауылда көршілес менің жаңағы бөлем бар, тәтем бар, ағам бар деген сияқты. Солармен жаңағы сол бөлемен бірге, екеуіміздің арамыз жарты жыл болға... болса да, екеуіміз жаңағы бір, бір үйде бір үйден туған егіз қозыдай болып жүрдік. – Екеуің дос болдыңдар.. – Иә, екеуіміз дос болдық і... жаңағы бір-бірімізге аға і... жаңағы аға қарындас сияқты қарап жүрген жоқпыз. Кәдімгідей дос болып, қазіргі таңның өзінде де, жаңағы бір-бірімізбен қатты араласамыз. – Мхм. Рақмет саған. – Рақмет сізге! – Жақсылық тілеймін... – Рақмет. Мықты мұғалім, мықты педагог бола аласың!
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑армысыздар / құрметті көрермендер → // ^йефійрде сұхбат↓/// ↑тәуелсіз ^йеліміздің бет-бейнесін келтірүуде → // таталыйтарлық̊ сыйпаттағы ^йелді мекендерінің тарыйхый атауларын қайтарұу → // және ͡ көнерген атауларға ійе көшелерді жаңартұу мәселесі ͡ б̊іздің ^уөң^үріміздеде әлі ͡ де ͡ б̊олса ↑// ^уөзекті ^йекені ͡ б̊елгілі↓/// ↑^уосұ сұрақтар төң^үрегінде → // ^уөз ^уой қозғау мақ̊сатында ^ұстұудыйамызға ^уоблыстығ ͡ мемлекеттіг архыйв дійректыры → //сәуле зейноллақызы мәлікованы шақырған ^йедік↓/// ↑сәуле зейноллақызы / ^ұстұудыйамызға қош келдіңіз↓/// ↑^йенді ^уосы жалпы қозғайығ ͡ деп ^уотырған ^уой^ымыз / б̊үгіңгі көб̊ жағдайларда ͡ б̊ұрыңғ'атауларды ^уөзгертіліп → // қайтарылыб̊ жатырғой қазіргі ͡ гезде↓/// ↑^йең алдымен / архыйвте сол ^йелді мекендердің тарыйхый атауларын ^ырастайтын құжаттар ͡ б̊ар ͡ ма → // сол жөнүнде толығырақ / айтып персеңіз↓///	↑армысыздар / құрметті ͡ гөрөрмөндер → // ^йефійрде сұхбат↓/// ↑тәуөлсүз ^йеліміздің бет-пейнесің ͡ гелтірүудө / тоталійтарлық̊ ͡ сыйпаттағы ^йелдімекендерінің тарійхій атауларың ͡ ғайтарұу → // және ͡ гөнөргөн атауларғ'ійе көшөлөрді жаңартұу мәселесі → // б̊іздің ^уөңүрүмізде ͡ де / әлі ͡ де ͡ б̊олса↑// ^уөзөктү ^йекені ͡ б̊елгілі↓/// ↑^уосұ сұрақтар төң^үрөгінде → // ^уөз ^уой ͡ ғозғау мақ̊сатында ^ұстұудыйамызға ^уоблұстұқ / мемлекеттіг ͡ архійв дійректорұ / сәулө зейноллақызы мәлікованы шақырған ^йедік↓/// ↑сәулө зейноллақызы / ^ұстұудыйамызға / қош келдіңіз↓/// ↑^йенді ^уосұ жалпы қозғайығ ͡ деп ^уотұрған ^уой^ұмұз / б̊үгүңгү көб̊ жағдайларда ͡ б̊ұрұңғ'атауларды ^уөзгөртүліп → // қайтарылыб̊ жатырғой / қәзіргі ͡ гезде↓/// ↑^йең алдымен / архійвте сол ^йелдімекендердің тарійхій атауларын ^ырастайтың ͡ ғұжаттар ͡ б̊ар ͡ ма → // сол жөнүндө толұғұрағ ͡ айтып ͡ персеңіз↓///	Ж.Армысыздар, құрметті көрермендер, эфирде «Сұхбат». Тәуелсіз еліміздің бет-бейнесін келтіруде тоталитарлық сипаттағы елді мекендерінің тарихи атауларын қайтару және көнерген атауларға ие көшелерді жаңарту мәселесі біздің өңірімізде де әлі де болса өзекті екені белгілі. Осы сұрақтар төңірегінде өз ой қозғау мақсатында студиямызға облыстық мемлекеттік архив директоры Сәуле Зейноллақызы Мәлікованы шақырған едік. Сәуле Зейноллақызы, студиямызға қош келдіңіз. Енді осы жалпы қозғайық деп отырған ойымыз бүгінгі көп жағдайларда бұрынғы атауларды өзгертіліп, қайтарылып жатыр ғой қазіргі кезде. Ең алдымен, архивте сол елді мекендердің тарихи атауларын растайтын құжаттар бар ма, сол жөнінде толығырақ айтып берсеңіз.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ шын мәнінде / ^уөткөнүмізді зерделеп → // тарыйхый ұлттық ^йескерткіштеріміз / жәдігерлерді / тарыйхый мұраларымызды / жыйнап ^уотырған кезеңіміз↓/// ↑бұл жыйналған мәселелерді → // ^уосы жыйналған мұраларымызды / көздің қарашығындай сақтап → // алтын әріппен тарыйхымызға жазылған ұлұ тұлғалардың ^уөм^ірі жөнүндө → // ^уолардың ^йесімдерін халықтың жадында сақтау → // ^уонұ жаңа ұрпаққа жеткізіп ^уотұрұу және ұмұт қалдырмай → // бүгүңгү күн мен бүгүңг'ұрпаққа біздің қойатын ^уосындай үлкөн бір мәселелеріміз ͡ б̊ар↓/// ↑^уол мәселелердің шешілүу жолдары → // б̊үгүңгү күндерү жоспарлы түрдө жүргүзүліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑^йенді мемлекет башшысы қасымжомарт тоқаевтың → // тәуелсіздік бәр^інен қымбат ^йеңбегінде ^уол → // баб̊алардан мұра ͡ б̊олғаң қасыйетті жер^іміз ^йең басты ͡ б̊айлығымыз дейді → // және сол ^уосы / байлығымыздың тереңнен басталатынын айта ͡ гете ^уот^ұрұп бұл ^уосы / қысқаш'айтқанда → // ұлттұқ тарыйхымыздың терең тамырлары → // көне заманның ^уөзегінде жатыр дейді↓///	↑шын мәнінде / ^уөткөнүмізді зерделеп → // тарійхій ұлттұқ ^йескерткіштеріміз / жәдігерлерді / тарійхій мұраларымызды / жыйнап ^уотұрғаң ͡ гезеңіміз↓/// ↑бұл жыйналған мәселелерді / ^уосұ жыйналған мұраларымызды ͡ гөздүң ͡ ғарашығындай сақтап → // алтын әріппен тарійхымызға жазылған ұлұ тұлғалардың ^уөм^үрү жөнүндө → // ^уолардың ^йесімдерін халықтың жадында сақтау → //^уонұ жаң'ұрпаққа жеткізіп ^уотұрұу → // және / ұмұт қалдырмай / бүгүңгү ͡ гүмем ͡ бүгүңг'ұрпаққа біздің ͡ ғойатын ^уосұндай үлкөм ͡ бір мәселелеріміз ͡ б̊ар↓/// ↑^уол мәселелердің шешілүу жолдары ͡ б̊үгүңгү күндөрү жоспарлы түрдө жүргүзүліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑ ^йенді мем^ілекет пашшысы қасымжомарт тоқаевтың → // тәуөлсүздүк бәр^інең ͡ ғымбат ^йеңбегінде ^уол // баб̊алардан мұра ͡ б̊олғаң ͡ ғәсійетті жеріміз ^йең басты ͡ б̊айлығымыз дейді → // және сол ^уосұ / байлығымыздың тереңнем ͡ басталатынын айта ͡ гете ^уот^ұрұп пұл ^уосұ / қысқаш'айтқанда → // ұлттұқ тарійхымыздың терең тамырлары → // көнө заманның ^уөзөгүнде жатыр дейді↓///	С.З.Шын мәнінде, өткенімізді зерделеп, тарихи ұлттық ескерткіштеріміз, жәдігерлерді, тарихи мұраларымызды, жинап отырған кезеңіміз. Бұл жиналған мәселелерді, осы жиналған мұраларымызды көздің қарашығындай сақтап, алтын әріппен тарихымызға жазылған ұлы тұлғалардың өмірі жөнінде, олардың есімдерін халықтың жадында сақтау, оны жаңа ұрпаққа жеткізіп отыру және ұмыт қалдырмай, бүгінгі күн мен бүгінгі ұрпаққа біздің қоятын осындай үлкен бір мәселелеріміз бар. Ол мәселелердің шешілу жолдары бүгінгі күндері жоспарлы түрде жүргізіліп жатыр. Енді мемлекет басшысы Қасымжомарт Тоқаевтың «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» еңбегінде ол "бабалардан мұра болған қасиетті жеріміз - ең басты байлығымыз" дейді және сол осы, байлығымыздың тереңнен басталатынын айта кете отырып бұл осы, қысқаша айтқанда, "ұлттық тарихымыздың терең тамырлары көне заманның өзегінде жатыр" дейді.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑^йенді ^уосұ тарыйхымыздың бір ͡ б̊етін ашатын бұл жергілікті жерлердің атаулары → // көше атаулары ^уол ͡ да ^уосы тарыйхымыздан мәл^імет беріп → // біздің тарыйхымызды тереңдеп қарауға / және ͡ де ͡ б̊олашағ ұрпақты ^уосы нысандар арқылы тәрб̊ійелеуге жол ашады → // және тәрб̊ійелейтін бір нысандар ͡ б̊олып̊ саналады↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊іздің ^уөз^үміздің ^уоблысқа келетін болсақ → // солтүстік қазақ̊стан ^уоблысында → // ^уосы ^ұуақытта алты жүз алпыс ^йелдімекен бар → // ауылдарымыз ͡ б̊ар / ^уоның ^йекіжүж жыйырма ͡ б̊ес қазағ ͡ атауұмен аталады ^йекен↓/// ↑ал ^йенді жеке айтатын болсақ → // мысалы ^уосы ^уонүш ауданымыздың ^уон бірі ͡ б̊ұл қазағ атауұмен аталып → // тәуелсіздіг жылдары ^уөз^інің сондай жетістігіміз ^уосы↓/// ↑сонұмен бірге мысалы мамлйұут ауданы / ^уодан басқа тіймійрйәзев аудандары ͡ б̊ар↓/// ↑^уосы аудандардың ішінде қазағ атауларымен аталғандарды көтере ^уотұратым болсақ → // айыртау ауданында мысалы / жетпіш жеті ^йелді мекеннің / селолардың / ауұлдардың ^уотұзтөрті ғана → // қазағ ͡ атауұмен аталған ^йекен↓///	↑^йенді ^уосұ тарійхымыздың бір ͡ б̊етін ашатым бұл жергілікті жерлердің атаулары → // көш'атаулары ^уол ͡ да ^уосұ тарійхымыздан мәл^імет періп → // біздің тарійхымызды тереңдеп қарауға → // және ͡ де ͡ б̊олашағ ұрпақты ^уосұ нысандар арқылы тәрб̊ійелеугө жол ашады → // және тәрб̊ійелейтім бір нысандар ͡ б̊олұп̊ саналады↓/// ↑ал ^йенді ͡ б̊іздің ^уөзүмүздің ^уоблұсқа ͡ гелетім ͡ болсақ → // солтүстүк қазағыстан ^уоблұсұнда → // ^уосұ ^ұуақытта / алтыжүз алпыс ^йелдімекем ͡ бар → // ауұлдарымыз ͡ б̊ар / ^уонұң ^йекіжүж жыйырма ͡ б̊ес қазағ ͡ атауұмен аталад'екен↓/// ↑ал ^йенді жек'айтатын болсақ → // мысалы / ^уосұ ^уонүш ауданымыздың ^уомбірі ͡ б̊ұл → // қазағ ͡ атауұмен аталып → // тәуөлсүздүг ͡ жылдары ^уөзүнүң сондай жетістігіміз ^уосұ↓/// ↑сонұмембірге мысалы мамлійұут ауданы → // ^уодам басқа тіймійрійәзев аудандары ͡ б̊ар↓/// ↑^уос'аудандардың ішінде / қазағ ͡ атауларымен аталғандарды → // көтөрө ^уотұратым ͡ болсақ / айыртау ͡ ауданында / мысалы жетпішшеті ^йелдімекеннің / селолардың / ауұлдардың ^уотұз төртүғана / → // қазағ ͡ атауұмен аталған ^йекен↓///	Енді осы тарихымыздың бір бетін ашатын бұл жергілікті жерлердің атаулары, көше атаулары ол да осы тарихымыздан мәлімет беріп, біздің тарихымызды тереңдеп қарауға және де болашақ ұрпақты осы нысандар арқылы тәрбиелеуге жол ашады және тәрбиелейтін бір нысандар болып саналады. Ал енді біздің өзіміздің облысқа келетін болсақ, Солтүстік Қазақстан облысында осы уақытта 660 елді мекен бар, ауылдарымыз бар, оның 225 қазақ атауымен аталады екен. Ал енді жеке айтатын болсақ, мысалы осы 13 ауданымыздың 11-і бұл қазақ атауымен аталып, тәуелсіздік жылдары өзінің сондай жетістігіміз осы. Сонымен бірге мысалы Мамлют ауданы, одан басқа Тимирязев аудандары бар. Осы аудандардың ішінде қазақ атауларымен аталғандарды көтере отыратын болсақ, Айыртау ауданында мысалы 77 елді мекеннің, селолардың, ауылдардың 34-і ғана қазақ атауымен аталған екен.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑^йенді негізінен / жаңағы ^йекіжүж жыйырма ͡ б̊ес дегенде ͡ б̊ұл қазақый аудандарымыз → // қазақтар мол ^уорналасқан аудандар → // ^үуәлійханов аудандарында → // сол себ̊ептен саныда көб̊ейіп тұр↓/// ↑мысалы / мамлійұут ауданына келетін болсақ → // ^уотұжжеті село ͡ б̊ар → // соның қазақ тілінде / қазақ̊ша атауұ бар / → // тек қана ͡ б̊ес селомұз ͡ б̊ар↓/// ↑сондұқтан бұл біздің алдымызда тұрған үлкөн мәселелеріміз → // бұл мәселелерді қазақый атауды алдымызға жоспар қойа ^уот^ұра ͡ б̊ұның біз деректік / архыйвтік / ғыл^ымый негіздерін іздейміз↓/// ↑ сол айтып кеткен көне тарыйхымызды қопара ^уотұра → // бұл архыйвтегі құжаттарды көтере ^уотұра / біз ^уосы ^йелді мекендердің ^йертеден → // ^уон тоғызыншы ғасырдағы / жыйырмасыншы ғасырдың басындағы / атаулары → // қазақый болғанын көріп тұрмыз↓/// ↑ ^уоған негіз ͡ б̊олатын мынау ^уөз^үміздің архыйвтегі құжаттар → // сон^ымен бірге шетелде → // әс^іресе / ^іресей архыйвтерінде → // ^уомбы архыйвіндегі / ^уорұнбор / масква / саңкт петерб̊үург архыйвтеріндегі деректер → // негіз ͡ б̊ола алады↓///	↑^йенді негізінен / жаңағы ^йекіжүж жыйырма ͡ б̊ес тегенде → // б̊ұл ғазақый аудандарымыз / қазақтар мол ^уорналасқан аудандар → // ^үуәлійханов аудандарында / сол себ̊ептен саны ͡ да ͡ гөб̊өйүп ͡ тұр↓/// ↑мысалы / мамілійұут ауданына ͡ гелетім ͡ болсақ → // ^уотұжжеті село ͡ б̊ар → // сонұң ͡ ғазақ тілінде → // қазақ̊ш'атауұ бар → // текқана ͡ б̊ес селомұз ͡ б̊ар↓/// ↑сондұқтам бұл біздің алдымызда тұрған үлкөн мәселелеріміз → // бұл мәселелерді / қазақый атауды / алдымызға жоспар ͡ ғойа ^уотұра → // б̊ұнұң біз деректік / архійвтік / ғыл^ымый негіздерін іздейміз↓/// ↑сол айтып кеткен / көнө тарійхымызды қопара ^уотұра / бұл архійвтегі ͡ ғұжаттарды ͡ гөтөрө ^уотұра / біз ^уосұ / ^йелдімекендердің ^йертеден / ^уон тоғұзұншы ғасырдағы / жыйырмасыншы ғасырдың басындағы / атаулары → // қазақый болғаның ͡ гөрүп тұрмұз↓/// ↑^уоған негіз ͡ б̊олатын мынау ^уөзүмүздің архійвтегі ͡ ғұжаттар → // сонұмембірге шетелде / әс^іресе ^іресей архійвтерінде / ^уомб'архійвіндегі / ^уорұмбор / москва / саңкт петерб̊үург архійвтеріндегі деректер → // негіз ͡ б̊ол'алады↓///	Енді негізінен, жаңағы 225 дегенде бұл қазақи аудандарымыз, қазақтар мол орналасқан аудандар, Уәлиханов аудандарында, сол себептен саны да көбейіп тұр. Мысалы Мамлют ауданына келетін болсақ, 37 село бар, соның қазақ тілінде, қазақша атауы бар тек қана 5 селомыз бар. Сондықтан бұл біздің алдымызда тұрған үлкен мәселелеріміз, бұл мәселелерді қазақи атауды алдымызға жоспар қоя отыра бұның біз деректік, архивтік, ғылыми негіздерін іздейміз. Сол айтып кеткен көне тарихымызды қопара отыра, бұл архивтегі құжаттарды көтере отыра, біз осы елді мекендердің ертеден, ХІХ ғасырдағы, ХХ ғасырдың басындағы, атаулары қазақи болғанын көріп тұрмыз. Оған негіз болатын мынау өзіміздің архивтегі құжаттар, сонымен бірге шетелде әсіресе Ресей архивтерінде, Омбы архивіндегі, Орынбор, Москва, Санкт-Петербург архивтеріндегі деректер негіз бола алады.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑сонымен бірге / ^іресей мемлекеті ақмола ^уоблысы ͡ б̊ойынша → // памійатные ͡ гнійжкій деген кітаптар / шығарып ^уотырған↓/// ↑мың сегіжжүс сек̊сен жетінші жылдам бастап → // бізде ^уо кітаптар ͡ б̊ар↓/// ↑сонда ^уодаң ͡ гейін жыйырмасыншы ғасырда → // мың тоғұжжүз ^уонбір ^уонүшүншү жылдардағы шығарған кітаптарда → // ^уосы ^йелдімекендердің қазақ тілде атаулары бар↓/// ↑ал ^йенді тағы ͡ да ͡ б̊ір үлкөн құжат боп̊ саналады ͡ б̊ұл құжат → // біздің негізгі ^уосы атаулардың ^уөзгерүуіне → // және ͡ де тарыйхый әділеттіліктің ^уорнауұна себ̊епкер ͡ б̊олатын↓/// ↑бұл жерді ^уорналастырұу → // және ^йегін шарұуашылығының бас басқармасы шығарған → // мың ͡ да / тоғұжжүз ͡ б̊ірінші жылғы ͡ б̊асылым↓/// ↑^уол бас^ылым саңкт петерб̊үургте → // мың ͡ да тоғұжжүс сегізінші жылы → // қайтадан басып̊ шығарылған ^йекен / ^уосында қазақтың ^йелді мекендерінің атауларын көрсете ^уотырып → // кейіңгіде ͡ б̊ұл жерге ͡ келімсектердің / переселенес деб̊ ͡ айтамыз → // солардың ^уорналасұуұна ͡ б̊айланысты / ұучастоктардың / селолардың атауұн ^уөзгөрткөні жөнүнд'үлкөн сондай → // үлкөн шығарма↓/// ↑ солда ͡ б̊іздің ^уос'архыйвтік құжаттардың → // жаңағындай ^йелді мекендердің атауларының қайтадан қалпына келтірүудің негізі ͡ б̊олып̊ саналады↓///	↑ сонұмембірге ^іресей мем^ілекеті / ақмола ^уоблұсұ ͡ б̊ойұнша → // памійатные книжки дегең ͡ гітаптар → // шығарып ^уотұрған↓/// ↑мың сегіжжүс сек̊сенжетінші жылдам ͡ бастап пізде ^уо кітаптар ͡ б̊ар↓/// ↑сонда ^уодаң ͡ гейін жыйырмасыншы ғасырда / мыңтоғұж жүз ^уомбір ^уонүшүншү жылдардағы шығарғаң ͡ гітәптарда → // ^уосұ ^йелдімекендердің /қазақтілд'атаулары бар↓/// ↑ал ^йенді тағы ͡ да ͡ б̊ір үлкөң ͡ ғұжат ͡ поп̊ → // саналады б̊ұл ͡ ғұжат / біздің негізгі ^уос'атаулардың ^уөзгөрүуүне → // және ͡ де тарійхій әд^ілеттіліктің ^уорнауұна себ̊епкер ͡ б̊олатын↓/// ↑бұл жерді ^уорналастырұу → // және ^йегін шарұуашылығының бас ͡ пасқармасы шығарған мың ͡ да тоғұжжүз ͡ б̊ірінші жылғы ͡ б̊ас^ылым↓/// ↑^уол бас^ылым саңкт петерб̊үургте мың ͡ да тоғұжжүс сегізінші жылы → // қайтадам ͡ басып̊ шығарылған ^йекен / ^уосұнда ͡ ғазақтың ^йелдімекендерінің атауларың ͡ гөрсөт'от^ұрұп → // кейіңгіде ͡ б̊ұл жерге ͡ гелімсектердің / переселенес теб̊ ͡ айтамыз → //солардың ^уорналасұуұна ͡ б̊айланысты → // ұучастоктардың / селолардың атауұн ^уөзгөрткөні жөнүнде үлкөн сондай / үлкөн шығарма↓/// ↑сол ͡ да / б̊іздің ^уос'архійвтік құжаттардың / жаңағындай ^йелдімекендердің атауларының → // қайтадаң ͡ ғалпына ͡ гелтірүудүң негізі ͡ б̊олұп̊ саналады↓///	Сонымен бірге Ресей мемлекеті Ақмола облысы бойынша «Памятные книжки» деген кітаптар, шығарып отырған. 1887 жылдан бастап бізде о кітаптар бар. Сонда одан кейін ХХ ғасырда, 1911-13 жылдардағы шығарған кітаптарда осы елді мекендердің қазақ тілді атаулары бар. Ал енді тағы да бір үлкен құжат боп саналады бұл құжат, біздің негізгі осы атаулардың өзгеруіне және де тарихи әділеттіліктің орнауына себепкер болатын. Бұл - жерді орналастыру және егін шаруашылығының бас басқармасы шығарған 1901 жылғы басылым. Ол басылым Санкт-Петербургте 1908 жылы қайтадан басып шығарылған екен, осында қазақтың елді мекендерінің атауларын көрсете отырып, кейінгіде бұл жерге келімсектердің, переселенец деп айтамыз, солардың орналасуына байланысты участоктардың, селолардың атауын өзгерткені жөнінде үлкен сондай, үлкен шығарма. Сол да біздің осы архивтік құжаттардың, жаңағындай елді мекендердің атауларының қайтадан қалпына келтірудің негізі болып саналады.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ійә ^ырақмет / түс^үнүкті↓/// ↑^йенді сіз / сәуле зейноллақызы → // сіз / б̊ірнеше жылдан бері ^уосы ^уоблыстық анамастыйкалық камыйссұйаның құрамында → //^уосы үлкөн үлкөн мәселелерді шеш^үуге атčалысып келесіз↓/// ↑^уосы ^йенді ^уөткен жылы → // ^уоблысымызда неше көшенің аты ^уөзгерді↑ /// ↑жалпы ͡ б̊іс ^ыстатыйстыйкамен қарай ^уот^ыратын болсақ → // шын мәнінде / ^уөте жақ̊сы → // ^уөз деңгейінде жійі жасаб̊ жатқан бұл көшелердің атауларының ^уөзгерүуі↓/// ↑біз қаладағы құжаттарды қарастырып ^уотырсақ → // ^уоған негіз ͡ б̊олатын ^іресмій құжаттар ͡ б̊аршылық / ал аудандарға келетін болсақ ↑ // аудандардың көшелерінің атаулары сол ^уөздерінің жергілікті ^уоргандарда → // ^уол ^іресмій түрде ͡ б̊екітілмеген ^йекен → // соған байланысты кеңес дәуірінде түрлү себ̊ептермен ^іресмій ^йемес белгілеңген көшелердің атаулары ^уөзгертіліп → // анамастыйкалық камыйссыйаның ͡ қарауұнда ͡ б̊олып → // соған келісім жасалды↓/// ↑соның ішінде жыйырмасыншы жылы жүжжыйырма тоғұз көше атауұ ^уөзгерген болатын → // ^йекімың жыйырма ͡ б̊ірінші жылы жүжжыйырма төрт көшенің атауұ ^уөзгерді → // ал ^уосы ^уөткен жылы → // жүжжыйырма ͡ б̊ір жалпы саны → // үшжүж жетпістөрт ^уосындай көшелердің атаулары ^уөзгерді↓///	↑ійә ^ырақмет / түс^үнүкті↓/// ↑^йенді сіз / сәулө зейноллақызы → // сіз ͡ б̊ірнеше жылдам ͡ бері ^уосұ ^уоблұстұқ ^уономастійкалық комійссійаның ͡ ғұрамында ^уос'үлкөн / үлкөн мәселелерді шешүуге → //атčалысып келесіз↓/// ↑^уосұ ^йенді ^уөткөн жылы ^уоблұсұмызда неше ͡ гөшөнүң аты ^уөзгөрдү↑ /// ↑жалпы ͡ б̊із / ^ыстатійстійкамең ͡ ғарай ^уотұратым ͡ болсақ → // шын мәнінде / ^уөтө жақ̊сы / ^уөз деңгейінде жійі жасаб̊ ͡ жатқан → // бұл гөшөлөрдің / атауларының ^уөзгөрүуү ↓/// ↑біз / қаладағы құжаттарды қарастырып ^уотұрсақ → // ^уоған негіз ͡ б̊олатын ^іресмій ͡ ғұжаттар ͡ б̊аршылық → // ал аудандарға ͡ гелетім ͡ болсақ → // аудандардың ͡ гөшөлөрінің атаулары сол ^уөздөрүнің жергілікті ^уоргандарда ^уол ^іресмій түрдө ͡ б̊екітілмеген ^йекен → // соғам байланысты ͡ геңес тәуүрүнде → // түрлү себ̊ептермен ^іресмій ^йемес ͡ пелгілеңгең гөшөлөрдің атаулары ^уөзгөртүліп → // ^уономастыйкалық комійссійаның ͡ ғарауұнда ͡ б̊олұп → // соғаң ͡ гелісім жасалды↓/// ↑ сонұң ішінде жыйырмасыншы жылы жүжжыйырма тоғұз гөш'атауұ ^уөзгөргөм ͡ болатын / ^йекімың жыйырма ͡ б̊ірінші жылы жүжжыйырма төрт көшөнүң атауұ ^уөзгөрдү → // ал ^уосұ ^уөткөн жылы жүжжыйырма ͡ б̊ір → // жалпы саны / үшжүж жетпістөрт ^уосұндай гөшөлөрдің атаулары ^уөзгөрдү↓///	Ж.Иә рақмет, түсінікті. Енді сіз, Сәуле Зейноллақызы, сіз бірнеше жылдан бері осы облыстық ономастикалық комиссияның құрамында осы үлкен-үлкен мәселелерді шешуге атсалысып келесіз. Осы енді өткен жылы облысымызда неше көшенің аты өзгерді? С.З.Жалпы біз статистикамен қарай отыратын болсақ, шын мәнінде, өте жақсы, өз деңгейінде жиі жасап жатқан бұл көшелердің атауларының өзгеруі. Біз қаладағы құжаттарды қарастырып отырсақ оған негіз болатын ресми құжаттар баршылық, ал аудандарға келетін болсақ, аудандардың көшелерінің атаулары сол өздерінің жергілікті органдарда ол ресми түрде бекітілмеген екен, соған байланысты кеңес дәуірінде түрлі себептермен ресми емес белгіленген көшелердің атаулары өзгертіліп, ономастикалық комиссияның қарауында болып, соған келісім жасалды. Соның ішінде жиырмасыншы жылы 129 көше атауы өзгерген болатын, 2021 жылы 124 көшенің атауы өзгерді, ал осы өткен жылы 121, жалпы саны 374 осындай көшелердің атаулары өзгерді.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ сонымен бірге ͡ б̊асқа ͡ да нысандарға / мысалы мектептерге → // ұлұ тұлғаларымыздың ^йесімдерін берүу жұмұстары ͡ да ^уосымен жүрүб̊ ͡ жатыр → // бұлда ͡ б̊ір үлкөн жұмұстың бір ͡ б̊өлігі ͡ б̊олып̊ саналады↓/// ↑бірінші сұрағыңызға тағы ͡ да ͡ б̊ір қосымша айтқым келіп тұр → // бұл мысалы саумалкөл↓/// ↑бүгүңгі саумалкөл селосының / ауұлының тарыйхына ͡ келетін болсақ → // ^йертеден ^уосындай ^уөзінің таб̊ыйғый жағдайына ͡ б̊айланысты → // сондай атау ͡ б̊олған ^йекен саумалкөл деп↓/// ↑^уосы ^іресейдің жаңағы жоғарыда айтып кеткен құжаттарында тұр↓/// ↑^уодаң ͡ гейін / онтоғұзыншы ғасырда → // мың ͡ да сегіжжүз алпыс бірінші жылғы → // кырепастнойлық право жойылғаннаң ͡ гейін → // ^уосында көшіп қонұушылар келген болатын → // бізге сол алпысыншы жылдардың айағында көшіп келгендердің ішінде ^уосы жерге келіп → // ^уөздерінің селосын крыйвазійорные деб̊ ͡ атайды → // ал кейініректе / савет ^уөк^іметі ^уорнағаннан кейін → // крыйваазійорноены ^уөзгертіп ↑ // ^уоны ͡ б̊елгілі ͡ б̊ір ^іреволійұусыйанер → // бірақ біздің солтүстік ^уөң^іріне ^йешқ̊андай қатысы жоқ воладарыв атауына → // ^уөзгерткен болатын ͡ ды↓///	↑сонұмем ͡ бірге / б̊асқа ͡ да нысандарға / мысалы мектептерге / ұлұ тұлғаларымыздың ^йесімдерім берүу жұмұстары ͡ да ^уосұмен жүрүб̊ ͡ жатыр → // бұл ͡ да ͡ б̊ір үлкөн жұмұстұң бір ͡ б̊өлүгү ͡ б̊олұп̊ саналады↓/// ↑бірінші сұрағыңызға тағы ͡ да ͡ б̊ір / қосұмш'айтқым ͡ геліп ͡ тұр → // бұл мысалы саумалкөл↓/// ↑бүгүңгү саумалкөл селосұнұң / ауұлұнұң тарійхына ͡ гелетім ͡ болсақ → // ^йертеден ^уосұндай ^уөзүнүң таб̊ійғій жағдайына ͡ б̊айланысты → // сондай атау ͡ б̊олған ^йекен саумалкөл деп↓/// ↑^уосұ ^іресейдің жаңағы жоғарыд'айтып кеткең ͡ ғұжаттарында тұр↓/// ↑^уодаң ͡ гейін / он тоғұзұншы ғасырда → // мың ͡ да сегіжжүз алпыс ͡ пірінші жылғы ͡ грепоснойлұқ право жойұлғаннаң ͡ гейін → // ^уосұнда / көшүп қонұушұлар / келгем ͡ болатын → // бізге сол алпысыншы жылдардың айағында → // көшүп келгендердің ішінде ^уосұ жерге ͡ геліп ^уөздөрүнің селосұн / кірійвоозерное деб̊ ͡ атайды → // ал / кейініректе / совет ^уөк^үметі ^уорнағаннаң ͡ гейін / кірійвоозерноені ^уөзгөртүп → // ^уонұ / б̊елгілі ͡ б̊ір ^іреволійұусұйонер → // бірақ ͡ піздің солтүстүк ^уөңүрүне ^йешқ̊андай / қатысы жоқ володаров атауұна ^уөзгөрткөм ͡ болатын ͡ ды↓///	Сонымен бірге басқа да нысандарға, мысалы мектептерге ұлы тұлғаларымыздың есімдерін беру жұмыстары да осымен жүріп жатыр, бұл да бір үлкен жұмыстың бір бөлігі болып саналады. Бірінші сұрағыңызға тағы да бір қосымша айтқым келіп тұр, бұл мысалы Саумалкөл. Бүгінгі Саумалкөл селосының, ауылының тарихына келетін болсақ, ертеден осындай өзінің табиғи жағдайына байланысты сондай атау болған екен Саумалкөл деп. Осы Ресейдің жаңағы жоғарыда айтып кеткен құжаттарында тұр. Одан кейін ХІХ ғасырда 1861 жылғы крепостнойлық право жойылғаннан кейін осында көшіп қонушылар келген болатын, бізге сол 60-жылдардың аяғында көшіп келгендердің ішінде осы жерге келіп өздерінің селосын Кривоозерное деп атайды, ал кейініректе, совет өкіметі орнағаннан кейін Кривоозерноены өзгертіп, оны белгілі бір революционер, бірақ біздің солтүстік өңіріне ешқандай қатысы жоқ Володаров атауына өзгерткен болатын-ды.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ ^йенді воладарыв атауын біз тәуелсіздік жылдары → // қайтадан ^уөзінің тарыйхый негізіне негіздеп → // сол саумалкөл тарыйхый атауұна қайтадан ^уоралып → // ^уосындай атау ͡ б̊ерілген болатын ͡ ды↓/// ↑сондай бір селоны жақын арада ͡ б̊ір жұмұстар жүргізіліб̊ ͡ жатыр → // соған байланысты / мысалы тайынша ауданындағы чкалов селосұ ͡ б̊ойынша айтатын болсақ → // сол ^йелді мекенде ͡ б̊із ^уотызыншы ғасырдың ͡ картасын қарап ^уотырсақ↑// ^уол ^йелдімекенде ^уол жердің атауұ жанмырза деген → // алакөл деген ^уөте әдемі / таб̊ыйғатына ͡ б̊айланысты / жерлерді қойған → // және жанмырза ͡ б̊ір тұлға тарыйхый / соның ^йес^імімен аталған↓/// ↑ал ^уот^ызыншы жылдары / б̊іздің солтүстүк ^уөңүргө көптөп күштөп қонұс аударұушұлар ͡ келген болатын → // бірінші кұулактар / ^уотыз алтыншы жылдары палійактар↓/// ↑сонда ^уосы жердің атауын білйүуфер селосы деп негіздеп → // қоныс аударұушыларды ^уосы жерге қоныстандырған ^йекен↓///	↑^йенді володаров атауұм біз тәуөлсүздүг ͡ жылдары → // қайтадан ^уөзүнүң тарійхій негізіне негіздеп → // сол саумалкөл тарійхій атауұна ͡ ғайтадан ^уоралып / ^уосұндай атау → // б̊ерілгем ͡ болатын ͡ ды↓/// ↑сондай бір селонұ жақын арада ͡ б̊ір жұмұстар жүргүзүліб̊ ͡ жатыр → // соғам ͡ байланысты / мысалы тайынш'ауданындағы чікалов селосұ ͡ б̊ойұнш'айтатын болсақ → // сол ^йелді мекенде ͡ б̊із ^уотұзұншы ғасырдың ͡ гартасың ͡ ғарап ^уотұрсақ → // ^уол ^йелдімекенде ^уол жердің атауұ жаммырза деген → // алакөл деген ^уөт'әдемі / таб̊ійғатына ͡ б̊айланысты / жерлерді ͡ ғойған → // және жаммырза ͡ б̊ір тұлға тарійхій / сонұң ^йесімімен аталған↓/// ↑ал ^уотұзұншы жылдары / б̊іздің солтүстүк ^уөңүргө көптөп күштөп / қонұс аударұушұлар / келгем ͡ болатын → // бірінші / кұулактар / ^уотұзалтыншы жылдары полійактар↓/// ↑сонда ^уосұ ͡ жердің атауұн / білійүуфөр селосұ деп негіздеп ↑ // қонұс аударұушұларды ^уосұ ͡ жерге қонұстандырған ^йекен↓///	Енді Володаров атауын біз тәуелсіздік жылдары қайтадан өзінің тарихи негізіне негіздеп, сол Саумалкөл тарихи атауына қайтадан оралып, осындай атау берілген болатын-ды. Сондай бір селоны жақын арада бір жұмыстар жүргізіліп жатыр, соған байланысты мысалы Тайынша ауданындағы Чкалов селосы бойынша айтатын болсақ, сол елді мекенде біз он тоғызыншы ғасырдың картасын қарап отырсақ ол елді мекенде ол жердің атауы Жанмырза деген, Алакөл деген өте әдемі табиғатына байланысты, жерлерді қойған және Жанмырза бір тұлға тарихи, соның есімімен аталған. Ал отызыншы жылдары біздің солтүстік өңірге көптеп күштеп қоныс аударушылар келген болатын, бірінші кулактар, отыз алтыншы жылдары поляктар. Сонда осы жердің атауын Блюфер селосы деп негіздеп, қоныс аударушыларды осы жерге қоныстандырған екен.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ал ^уотыз төртінші жылы чкалов / керемет атақты ұшқ̊ұш / амерійкаға ұшұп барған ійә ↑// соның атауұмен / ^уосы селоның блйүуфердің атауұн ^уөзгертіп → // чкалова деб̊ ͡ атауұн қойған ^йекен↓/// ↑сондықтан ͡ да / б̊ұнұда ͡ б̊із ғыл^ымый түрде карталарды зерттей ^уот^ыра / ^уоның ^йертедегі атауұ болғанын дәлелдеп тұрмыз → // ^йенді ^уосы селоныңда атауұнда ^уөзгерістер ͡ б̊оладығой деген ^уөз^іміз ^уой^ымыз ͡ б̊ар↓/// ↑алдағы ^ұуақытта дейсізғой↓/// ↑алдағы ^ұуақытта↓/// ↑ійә / ал ^йенді сәуле зейноллақызы / аудандарда қандай жалпы жұмұстар жүргізіліб̊ ͡ жатыр қазіргі таңда↑///	↑ал ^уотұз төртүншү жылы чікалов / керемет атақт'ұшқ̊ұш / амерійкағ'ұшұп барған ійә → // сонұң атауұмен / ^уосұ селонұң білійүуфөрдүң атауұн ^уөзгөртүп → // чікалова деп / атауұң ͡ ғойған ^йекен↓/// ↑сондұқтан ͡ да ͡ б̊ұнұ ͡ да ͡ б̊із ғыл^ымій түрдө карталарды зерттей ^уотұра → // ^уонұң ^йертедег'атауұ болғанын дәлелдеп тұрмұз → // ^йенді ^уосұ селонұңд'атауұнда ^уөзгөрүстер ͡ б̊олады ͡ ғой деген ^уөзүмүз ^уойұмұз ͡ б̊ар↓/// ↑алдағы ^ұуақытта дейсіз ͡ ғой↓/// ↑алдағы ^ұуақытта↓/// ↑ ійә / ал ^йенді сәулө зейноллақызы / аудандарда ͡ ғандай жалпы жұмұстар / жүргүзүліб̊ ͡ жатыр / қәзіргі таңда↑///	Ал отыз төртінші жылы Чкалов, керемет атақты ұшқыш, Америкаға ұшып барған иә, соның атауымен, осы селоның Блюфердің атауын өзгертіп, Чкалова деп атауын қойған екен. Сондықтан да бұны да біз ғылыми түрде карталарды зерттей отыра, оның ертедегі атауы болғанын дәлелдеп тұрмыз, енді осы селоның да атауында өзгерістер болады ғой деген өзіміз ойымыз бар. Ж.Алдағы уақытта дейсіз ғой. С.З.Алдағы уақытта. Ж.Иә, ал енді, Сәуле Зейноллақызы, аудандарда қандай жалпы жұмыстар жүргізіліп жатыр қазіргі таңда?
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑аудандарда / әрб̊ір ауданның ^уөз^інің анамастыйкалығ жұмұс топтары ͡ б̊олады → // сол жұмұс топтарына жергілікті ^уоргандардан / әкімдіктерден сұранымдар келіп → // соған байланысты сұрақтар тұуындап → // көшелердің атауұ немесе ^йелді мекеннің атауұн қайтадан қалпына ͡ келтірүу ͡ б̊ойұнша сұрақтар тұуады↓/// ↑^уөткен жылы арнайы / мына қазақ тілі → // солтүстүк қазақ̊стан ^уоблысының қазақ тілі қоғамының ұсынысымен → // біз ^уөзіміз / анамастыйкалық комыйссыйаның мүшелері / ^йелді мекендерге ͡ б̊арып → // ^уоның тарыйхын түсіндіріб̊ ͡ айтып → // не себ̊ептен / бұл ^йескірген ^йелді мекендердің атаулары ^уөзгерүуү ͡ қажет ^йекенін түсіндіріп халыққа айттық → // бір ͡ б̊өлігі түсүңген сыйақты → // ^йенді ͡ б̊ір ͡ б̊өлігіне ͡ б̊асқа ͡ да жұмұстарды жүргізүу ͡ қажет↓///	↑аудандарда / әрб̊ір ауданның ^уөзүнүң ^уономастійкалық / жұмұс ͡ топтары ͡ б̊олады → // сол жұмұс ͡ топтарына жергілікті ^уоргандардан / әкімдіктерден сұранымдар ͡ геліп → // соғам байланысты сұрақтар тұуұндап → // көшөлөрдің атауұ немесе ^йелдімекеннің атауұн → // қайтадаң ͡ ғалпына ͡ гелтірүу ͡ б̊ойұнша сұрақтар тұуады↓/// ↑^уөткөн жылы / арнайы мына / қазақ тілі / солтүстүк қазағыстан ^уоблұсұның → // қазақ тілі ͡ ғоғамының ұс^ұнұсымен → // біз ^уөзүмүз / ^уономастійкалық комійсійаның мүшөлөрі / ^йелдімекендерге ͡ б̊арып → // ^уонұң тарійхын түсүндүріб̊ ͡ айтып → // не себ̊ептен / бұл ^йескірген ^йелдімекендердің атаулары ^уөзгөрүуү ͡ ғәжет ^йекенін түсүндүріп → // халыққ'айттық / бір ͡ б̊өлүгү түсүңген сыйақты → // ^йенді ͡ б̊ір ͡ б̊өлүгүне / б̊асқа ͡ да жұмұстарды жүргүзүу ͡ ғәжет↓///	Аудандарда, әрбір ауданның өзінің ономастикалық жұмыс топтары болады, сол жұмыс топтарына жергілікті органдардан, әкімдіктерден сұранымдар келіп, соған байланысты сұрақтар туындап, көшелердің атауы немесе елді мекеннің атауын қайтадан қалпына келтіру бойынша сұрақтар туады. Өткен жылы арнайы мына қазақ тілі, Солтүстік Қазақстан облысының қазақ тілі қоғамының ұсынысымен біз өзіміз, ономастикалық комиссияның мүшелері, елді мекендерге барып, оның тарихын түсіндіріп айтып, не себептен, бұл ескірген елді мекендердің атаулары өзгеруі қажет екенін түсіндіріп халыққа айттық, бір бөлігі түсінген сияқты, енді бір бөлігіне басқа да жұмыстарды жүргізу қажет.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑^уосыған байланысты ͡ б̊із ^уосы архыйв құжаттарының негізінде → // ^йекімың жетінші жылы → // солтүстүк қазақ̊стан ^уоблысының әкімшіліг аймақтық бөл^інісін ^уорыс тілінде шығарған болатынбыз → // ^йекі мың ^уонжетінші жылы → // ^уосы кітапты қайтадан / анықтамалықты қайтадан ^уөңдеп / қосып → // ^йекі тілде ^іресмій құжаттардың нег^ізінде / йағный қай ^ұуақытта ^уол ^йелді мекен солтүстүк қазақ̊стан ^уоблысының құрамында ͡ б̊олды → // қай ^ұуақытта ^уоның ^уөзгерістерге ұшұрады → // соның барлығы ^іресмій → // йағный үк^үмет ^уоргандарының / мемлекеттік ^уосы жергілікті ^уоргандарының шешімдерінің негізінде / ^уосындай бас^ылым шығарып дайындадық → // және ͡ де ^уосындай үлкөн шараларда ^йелді мекендердің тарыйхына ͡ б̊айланысты үлкөн канференсійәлар / кездесүулер / көрмелер ұйұмдастырұудамыз↓///	↑^уосұғам ͡ байланысты ͡ б̊із ^уосұ /архійв құжаттарының негізінде → // ^йекімың жетінші жылы → // солтүстүк қазағыстан ^уоблұсұның әкімшіліг ͡ аймақтық ͡ пөлүнүсін → // ^уорұс тілінде шығарғам ͡ болатымбыз → // ^йекімың ^уонжетінші жылы / ^уосұ ͡ гітәпты / қайтадан / анықтамалықты / қайтадан ^уөңдеп / қосұп → // ^йекітілде ^іресмій ͡ ғұжаттардың негізінде → // йәғ^іній қай ^ұуақытта ^уол ^йелдімекен солтүстүк қазағыстан ^уоблұсұның ͡ ғұрамында ͡ б̊олдұ → // қай ^ұуақытта ^уонұң ^уөзгөрүстерг'ұшұрады → // сонұң барлығы ^іресмій / йәғ^іній → // үк^үмет ^уоргандарының / мем^ілекеттік ^уосұ жергілікті ^уоргандарының шешімдерінің негізінде → // ^уосұндай басылым шығарып дайындадық → // және ͡ де ^уосұндай үлкөн шараларда ^йелдімекендердің тарійхына ͡ б̊айланысты → // үлкөн конференсійәлар / кездесүулер / көрмөлер ұйұмдастырұудамыз↓///	Осыған байланысты біз осы архив құжаттарының негізінде, 2007 жылы Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік аймақтық бөлінісін орыс тілінде шығарған болатынбыз, 2017 жылы осы кітапты қайтадан, анықтамалықты қайтадан өңдеп, қосып, екі тілде ресми құжаттардың негізінде, яғни қай уақытта ол елді мекен Солтүстік Қазақстан облысының құрамында болды, қай уақытта оның өзгерістерге ұшырады, соның барлығы ресми, яғни үкімет органдарының мемлекеттік осы жергілікті органдарының шешімдерінің негізінде осындай басылым шығарып дайындадық және де осындай үлкен шараларда елді мекендердің тарихына байланысты үлкен конференциялар, кездесулер, көрмелер ұйымдастырудамыз.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ійә / түсіндірүу жұмұстарын жүргізіп дейсіз ͡ ғой↓/// ↑ійә / түсіндірүу жұмұстарын жүргізіп↓/// ↑^йенді / жалпы қала көшелерінің тарыйхын жыйнақтау ͡ б̊ойұнша → // архыйвте қандай жұмұстар атқарылыб̊ ͡ жатыр↑ /// ↑шын мәнінде / біздің ^йенді ^уөзіміздің жақ̊сы / сүйүкті қаламыз → // тарыйхын ^йертеден алады↓/// ↑бұл негізінен бекініс салынды → // мың жетіжүз ^йелүу ^йекінші жылы десек ͡ те → // бұл қазақтың байырғы жері ^йекені → // қызылжар жері ^йекенін → // алдында жыйырмасыншы ғасырдың жыйырмасыншы ^уотызыншы жылдары → // ^уодан кейін ^йелүуінші жылдарында сәб̊ійт мұқаныв айтып кеткем ͡ болатын ͡ да → // ійә↓/// ↑^йенді соны ͡ б̊із ^уомбының / ^іресей архыйвтерінен → // ^уосы ^йелді мекеннің қызылжар ^йекенін дәлелдейтін және ͡ де → // ^уосы жерге қоныстанұуға әскерій ^уоргандардан сұраным шалған қоныстанұушылардың ^уөт^ініштері ͡ б̊ар құжаттарда алып ^уотырмыз → // сонда ^уосы жерді ͡ қызылжар ^уөң^ірі деб̊ ͡ атаған ^йекен↓/// ↑^йенді мыңда тоғұжжүж ͡ жыйырма ͡ б̊есінші жылы → // кеңестер ^уорнағаннан кейін бұл петропавл қаласыныңда атын ^уөзгөртүу ͡ жөнінде шешім қаб̊ылдап → // ^уосы жергілікті ^уорган петропавл қаласын қызылжар деб̊ ͡ атауұн қалпына келтірген↓///	↑ійә / түсүндүрүу жұмұстарын жүргүзүп дейсіз ͡ ғой↓/// ↑ ійә / түсүндүрүу жұмұстарын жүргүзүп↓/// ↑^йенді жалпы қала ͡ гөшөлөрінің тарійхын жыйнақтау ͡ б̊ойұнша → // архійвте қандай жұмұстар атқарылыб̊ ͡ жатыр↑ /// ↑шын мәнінде / біздің ^йенді ^уөзүмүздің жақ̊сы / сүйүктү қаламыз → // тарійхын ^йертеден алады↓/// ↑бұл негізінем бекініс салынды → // мың жетіжүз ^йелүуекінші жылы десек ͡ те → // бұл ͡ ғазақтың байырғы жері ^йекені / қызылжар жер'екенін → // алдында жыйырмасыншы ғасырдың жыйырмасыншы ^уотұзұншы жылдары → // ^уодаң ͡ гейін ^йелүуүншү жылдарында / сәб̊ійт мұқанов айтып кеткем ͡ болатын ͡ да / ійә↓/// ↑^йенді сонұ ͡ б̊із ^уомбұнұң / ^іресей архійвтерінен → // ^уосұ ^йелдімекеннің ͡ ғызылжар ^йекенін дәлелдейтін → // және ͡ де ^уосұ жерге қонұстанұуға → // әскерій ^уоргандардан сұраным шалғаң ͡ ғонұстанұушұлардың ^уөт^үнүштері ͡ б̊ар ғұжаттард'алып ^уотұрмұз → // сонда / ^уосұ ͡ жерді / қызылжар ^уөңүрү ͡ деп / атаған ^йекен↓/// ↑^йенді мұңда / тоғұжжүж / жыйырма ͡ б̊есінші жылы → // кеңестер ^уорнағаннаң ͡ гейін → // бұл петыропав^ыл ғаласының ͡ да → // атын ^уөзгөртүу жөнүндө шешім қаб̊ылдап → // ^уосұ / жергілікті ^уорган / петыропав^ыл ͡ ғаласын / қызылжар деп → // атауұң ͡ ғалпына ͡ гелтірген↓///	Ж.Иә, түсіндіру жұмыстарын жүргізіп дейсіз ғой. С.З.Иә, түсіндіру жұмыстарын жүргізіп. Ж.Енді жалпы қала көшелерінің тарихын жинақтау бойынша архивте қандай жұмыстар атқарылып жатыр? С.З.Шын мәнінде, біздің енді өзіміздің жақсы, сүйікті қаламыз, тарихын ертеден алады. Бұл, негізінен бекініс салынды 1752 жылы десек те, бұл қазақтың байырғы жері екені, Қызылжар жері екенін алдында ХХ ғасырдың 20-30 жылдары, одан кейін 50-жылдарында Сәбит Мұқанов айтып кеткен болатын да, иә. Енді соны біз Омбының, Ресей архивтерінен, осы елді мекеннің Қызылжар екенін дәлелдейтін және де осы жерге қоныстануға әскери органдардан сұраным шалған қоныстанушылардың өтініштері бар құжаттарды алып отырмыз, сонда осы жерді Қызылжар өңірі деп атаған екен. Енді 1925 жылы кеңестер орнағаннан кейін бұл Петропавл қаласының да атын өзгерту жөнінде шешім қабылдап, осы жергілікті орган Петропавл қаласын Қызылжар деп атауын қалпына келтірген.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑бір жылдай болып / қалпына келтіріп → // қаланың атауұ қызылжар ͡ б̊олғанын / біз → // б̊үгүңгі күндері айтып жүрміз деректеріміз ͡ б̊ар деп↓/// ↑ал ^йенді ^уосы докұументтерді қадағалай ^уотыра → // біс сол /^уон тоғұзыншы ғасырдың ^уөзінде / мың тоғұжжүз ^йелүуүнші алпысыншы жылдары / ^уосы жерде көшелердің атаулары ͡ б̊олған / кейб̊ір көшелерге нөмірлер ͡ б̊ерген ^йекен → // сондай болғанын көріп тұрмыз↓/// ↑сол ^уонтоғұздың айағы жыйырмасыншы ғасырда ͡ б̊ір сақталып қалған → // бүгіңге дейін сақталған пұушкійн көшесі / ал ^йенді көшелердің ^іресмій түрде кеңестер дәуүрінде → // бірінші аталұуына біз жүж жыл толұуына ͡ б̊айланысты → // ^йекімың жыйырмасыншы жылы мынандай ^уөте әдемі анықтамалығ жасадық → // қала көшелері / тарыйхый / мәденій ақпараттық код деген↓///	↑бір жылдай болұп қалпына ͡ гелтіріп → // қаланың атауұ қызылжар ͡ б̊олғаным ͡ біз / бүгүңгү күндөрү / айтып жүрмүз → // деректеріміз ͡ б̊ар деп↓/// ↑ал ^йенді ^уосұ докұументтерді қадағалай ^уотұра → // біс сол ^уонтоғұзұншы ғасырдың ^уөзүндө → // мың тоғұжжүз ^йелүуүншү / алпысыншы жылдары → // ^уосұ жерде / көшөлөрдің атаулары ͡ б̊олған → // кейб̊ір ͡ гөшөлөрге нөмүрлөр ͡ б̊ерген ^йекен → // сондай болғаның ͡ гөрүп ͡ тұрмұз↓/// ↑сол ^уонтоғұздұң айағы жыйырмасыншы ғасырда ͡ б̊ір сақталып қалған→ // бүгүңгө ͡ дейін сақталған → // пүушкійң ͡ гөшөсү / ал ^йенді ͡ гөшөлөрдің ^іресмій түрдө кеңестер дәуүрүнде → // бірінш'аталұуұна біз → // жүжжыл толұуұна ͡ б̊айланысты ^йекімың жыйырмасыншы жылы → // мынандай ^уөт'әдемі анықтамалығ ͡ жасадық → // қала ͡ гөшөлөрі / тарійхій / мәденій ақпараттық код деген↓///	Бір жылдай болып қалпына келтіріп, қаланың атауы Қызылжар болғанын біз бүгінгі күндері айтып жүрміз деректеріміз бар деп. Ал енді осы документтерді қадағалай отыра, біз сол ХІХ ғасырдың өзінде, 1950-60 жылдары, осы жерде көшелердің атаулары болған, кейбір көшелерге нөмірлер берген екен, сондай болғанын көріп тұрмыз. Сол ХІХ аяғы ХХ ғасырда бір сақталып қалған, бүгінге дейін сақталған Пушкин көшесі, ал енді көшелердің ресми түрде кеңестер дәуірінде, бірінші аталуына біз 100 жыл толуына байланысты 2020 жылы мынандай өте әдемі анықтамалық жасадық «Қала көшелері, тарихи, мәдени ақпараттық код» деген.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑йағный / ^уосында үш жүзден астам көшелердің↓/// ↑атаулары↓/// ↑^уол атаулар кімге ͡ б̊айланысты аталды → // кімнің ^йесімімен қойылды → // қай ^ұуақытта ͡ б̊олды → // және ^уосы жергілікті ^уоргандардың кезінде қалалық кеңестің → // ^уодан кейін қалалығ әкімшіліктің / ^уодан кейін қалалығ әкімдіктің / йағный петропавл қаласының / солардың шешімдерімен қандай ^уөзгерістер ͡ б̊олғанын→ // біз ^уосы қала көшелерінің ^уосы ͡ б̊ас^ылымға ^йеңгізіп қойдық↓/// ↑^уөте таптырмайтын бас^ылым деп ^уойлаймыз → // және ^іреволійұусыйаға дейіңгі ͡ көшелердің атаулары ͡ да ^уосында көрсетілген → // йағный кеңестер дәуүрінде ^уол қашан ^уөзгергені жөнінде↓/// ↑тәуелсіздіг жылдарына келетін болсақ → // ^уосы тәуелсіздіг жылдары мың тоғұжжүз тоқ̊сан ^йекіден бастап → // біздің ^йекімың ^уонтоғызыншы жылды қоса ^йесептегенде → // ^йелүусегіз көшеміздің атауұ ^уөзгеріп → // немесе жаңадан атау ͡ б̊ерілген ^йекен↓///	↑йәғ^іній / ^уосұнда / үшшүздөн астам ͡ гөшөлөрдің↓/// ↑атаулары↓/// ↑^уол атаулар / кімге ͡ б̊айланыст'аталды / кімнің ^йесімімең ͡ ғойұлдұ → // қай ^ұуақытта ͡ б̊олдұ → // және ^уосұ жергілікті ^уоргандардың ͡ гезінде қалалық кеңестің → // ^уодаң ͡ гейін / қалалығ ͡ әкімшіліктің → // ^уодаң ͡ гейін / қалалығ ͡ әкімдіктің / йәғ^іній петіропав^ыл ͡ ғаласының → // солардың шешімдерімен → // қандай ^уөзгөрүстер ͡ б̊олғанын → // біз ^уосұ қала ͡ гөшөлөрінің → // ^уосұ ͡ б̊ас^ылымға ^йеңгізіп қойдұқ↓/// ↑^уөтө таптырмайтым бас^ылым деп ^уойлаймыз → // және ^іревөлійұусійаға дейіңгі ͡ гөшөлөрдің атаулары ͡ да ^уосұнда ͡ гөрсөтүлген → // йәғ^іній кеңестер дәуүрүндө → // ^уол ͡ ғашан ^уөзгөргөні жөнүндө↓/// ↑тәуөлсүздүг ͡ жылдарына / келетім ͡ болсақ → // ^уосұ тәуөлсүздүг ͡ жылдары мың тоғұжжүз тоқ̊сан ^йекідем ͡ бастап / біздің ^йекімың ^уонтоғұзұншы жылды / қос'есептегенде → // ^йелүусегіз гөшөмүздің атауұ ^уөзгөрүп → // немесе жаңадан атау ͡ б̊ерілген ^йекен↓///	Яғни осында 300-ден астам көшелердің... Ж.атаулары С.З. ол атаулар кімге байланысты аталды, кімнің есімімен қойылды, қай уақытта болды және осы жергілікті органдардың кезінде қалалық кеңестің, одан кейін қалалық әкімшіліктің, одан кейін қалалық әкімдіктің, яғни Петропавл қаласының, солардың шешімдерімен қандай өзгерістер болғанын, біз осы қала көшелерінің осы басылымға енгізіп қойдық. Өте таптырмайтын басылым деп ойлаймыз және революцияға дейінгі көшелердің атаулары да осында көрсетілген, яғни кеңестер дәуірінде ол қашан өзгергені жөнінде. Тәуелсіздік жылдарына келетін болсақ, осы тәуелсіздік жылдары 1992-ден бастан біздің 2019 жылды қоса есептегенде 58 көшеміздің атауы өзгеріп немесе жаңадан атау берілген екен.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑соның ішінде мысалы → // ^уонжетінші жылы төрт көше ͡ б̊олатын болса ↑ // ^уонтоғұзыншы жылы ͡ б̊ір көшені ͡ б̊ілесіздер → // мійр көшесінің назарб̊аев көшесі деб̊ ͡ аталғанын → // ал ^йең көб̊ ͡ аталған жылдары ͡ б̊ұл екімың сегізінші жылдары↓/// ↑^уөте көб̊ жаңа ық̊шамаудандардың пайда ͡ б̊олұуына ͡ б̊айланысты соларды ͡ да → // көшелердің атаулары ͡ б̊ерілген болатын ͡ ды↓/// ↑міне ^уосындай бұл көшелердің → // қай біздің петропавл көшелерінің атауларының ^уөзгерүуінө ͡ б̊айланысты ^йерек̊шеліктері ^уосындай / бас^ылымдарымыз ͡ б̊ар↓/// ↑ійә / ал ^йенді ͡ б̊үгүңгі таңда → // мына петропавл қаласы ͡ көшелерінің ^йелімізге тан^ымал тұлғалар ͡ б̊арғой → // солардың ^йесімдері ͡ б̊ерілгені дұрұс деп ^уойлайсыз ͡ б̊а↑ ///	↑сонұң ͡ ішінде мысалы → // ^уонжетінші жылы / төрт көшө ͡ б̊олатым ͡ болса ↑ // ^уон тоғұзұншы жылы ͡ б̊ір ͡ гөшөнү ͡ б̊ілесіздер → // мійр ͡ гөшөсүнің назарб̊аев көшөсү деб̊ ͡ аталғанын → // ал ^йең ͡ гөб̊ / аталған жылдары б̊ұл → // екімың сегізінші жылдары↓/// ↑^уөтө ͡ гөб̊ /жаң'ық̊шамаудандардың пайда ͡ б̊олұуұна ͡ б̊айланысты соларды ͡ да / көшөлөрдің атаулары / б̊ерілгем ͡ болатын ͡ ды↓/// ↑міне ^уосұндай бұл гөшөлөрдің → // қай біздің петіропавыл ͡ гөшөлөрінің атауларының → //^уөзгөрүуүнө ͡ б̊айланысты ^йерек̊шеліктері ^уосұндай → // бас^ылымдарымыз ͡ б̊ар↓/// ↑ійә / ал ^йенді / б̊үгүңгү ͡ таңда → // мына петіропавыл ͡ ғаласы ͡ гөшөлөрінің ^йелімізге танымал тұлғалар ͡ б̊ар ͡ ғой → // солардың ^йесімдері ͡ б̊ерілгені → // дұрұстеп ^уойлайсыз ͡ б̊а↑ ///	Соның ішінде мысалы, он жетінші жылы 4 көше болатын болса, он тоғызыншы жылы бір көшені білесіздер, Мир көшесінің Назарбаев көшесі деп аталғанын, ал ең көп аталған жылдары бұл 2008 жылдары. Өте көп жаңа ықшамаудандардың пайда болуына байланысты соларды да, көшелердің атаулары берілген болатын-ды. Міне осындай бұл көшелердің, қай біздің Петропавл көшелерінің атауларының өзгеруіне байланысты ерекшеліктері осындай, басылымдарымыз бар. Ж.Иә, ал енді бүгінгі таңда мына Петропавл қаласы көшелерінің елімізге танымал тұлғалар бар ғой, солардың есімдері берілгені дұрыс деп ойлайсыз ба?
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑міндетті түрде↓/// ↑жалпы ^іреспүублійкалық анамастыйкалық камыйссыйаның шешімімен → // түрлі / кез гелген адамзаттың / адамдардың ^йесімдерін → // немесе ^уорынсыз / ійдеалогійалық тұрғыдан сәйкес келмейтін ^йесімдерді ͡ б̊ермеу үшүн ^уолар төрт жүз ^йесімді қазақ̊стан бойынша ^йеңгізіп → // сол бойынша міндетті түрде ^уосұ ^йесімдерді қойұуға ͡ б̊ізге↓/// ↑^ұрұқ̊сат↓/// ↑тізім бергем ͡ болатын ͡ ды↓/// ↑сол тізімдердің ішінде → // ^йенді ͡ б̊ізге ͡ б̊елгілі / алаш қайраткерлерінің тізімдері↓/// ↑біз ^уөткен жылдары ͡ б̊із алаш қайраткерлерінің әлійханның / смағұлдың / ахметтің ^йесімдерін мектептерге ͡ б̊еріп → // сондай ^уөзү ͡ б̊ір ͡ геремет ^ұрұух алдық / қазағ ͡ мектептеріне↓/// ↑бұл бүлдүршіндер ͡ б̊үгүн әлійханның кім ^йекенін біледі мектептің ^йесімі↓/// ↑мектептің атауы арқылы ^йесіміне ͡ б̊айланысты → // алты жеті жасар ͡ б̊алалар әлійхан туралы → // ахмет туралы айта алады → // бұл біздің бұл болашаққа негіз ͡ б̊олып → // қаланыб̊ ͡ жатқан жұмұстарымыздың бір ͡ б̊өлігі↓///	↑міндетті түрдө↓/// ↑жалпы ^іреспүублійкалық ^уономастійкалық комійссійаның шешімімен түрлү → // кезгелген адамзаттың / адамдардың ^йесімдерін немесе ^уорұнсұз / ійдеологійалық тұрғұдан сәйкес келмейтін ^йесімдерді / б̊ермеу ͡ үшүн → // ^уолар төртшүз ^йесімді → // қазағыстам ͡ бойұнша ^йеңгізіп → // сол бойұнша міндетті түрдө ^уосұ ^йесімдерді ͡ ғойұуға ͡ б̊ізге↓/// ↑^ұрұқ̊сат↓/// ↑тізім бергем болатын ͡ ды↓/// ↑сол тізімдердің ішінде ^йенді ͡ б̊ізге ͡ б̊елгілі → // алаш қайраткерлерінің тізімдері↓/// ↑біз ^уөткөн жылдары ͡ б̊із → // алаш қайраткерлерінің әлійханның / смағұлдұң / ахметтің ^йесімдерін мектептептерге ͡ б̊еріп → // сондай ^уөзү ͡ б̊ір ͡ геремет ^ұрұух ͡ алдық / қазағ ͡ мектептеріне↓/// ↑бұл бүлдүршүндер ͡ б̊үгүн әлійханның / кім ^йекенім ͡ біледі → // мектептің ^йесімі↓/// ↑мектептің атау'арқылы ^йесіміне ͡ б̊айланысты → // алты / жеті жасар ͡ б̊алалар әлійхан тұуралы / ахмет тұуралы / айт'алады→ // бұл біздің / бұл болашаққа негіз ͡ б̊олұп → // қаланыб̊ ͡ жатқан жұмұстарымыздың / бір ͡ б̊өлүгү↓///	С.З.Міндетті түрде. Жалпы республикалық ономастикалық комиссияның шешімімен түрлі, кез келген адамзаттың, адамдардың есімдерін немесе орынсыз, идеологиялық тұрғыдан сәйкес келмейтін есімдерді бермеу үшін олар 400 есімді Қазақстан бойынша енгізіп, сол бойынша міндетті түрде осы есімдерді қоюға бізге Ж.рұқсат... С.З. тізім берген болатын-ды. Сол тізімдердің ішінде енді бізге белгілі алаш қайраткерлерінің тізімдері. Біз өткен жылдары біз алаш қайраткерлерінің Әлиханның, Смағұлдың, Ахметтің есімдерін мектептерге беріп, сондай өзі бір керемет рух алдық, қазақ мектептеріне. Бұл бүлдіршіндер бүгін Әлиханның кім екенін біледі мектептің есімі Ж.Мектептің атауы арқылы С.З. есіміне байланысты 6-7 жасар балалар Әлихан туралы, Ахмет туралы айта алады, бұл біздің бұл болашаққа негіз болып қаланып жатқан жұмыстарымыздың бір бөлігі.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ ^йенді соған байланысты → // б̊ізде ͡ б̊ір тағы ͡ да алдымызда тұрған мәселелеріміз → // б̊ұл тарыйхый тұлғаларымыз → // бұл аб̊^ылайдың ағүйү / қазақ̊стан бойынша ͡ б̊ізде ғана ͡ б̊ар // петропавл қаласында ^уосы аб̊^ылайдың ағүйү / аб̊^ылайдың ^ірезійденсійәсы деб̊ ͡ айтамыз↓/// ↑сондұқтан ͡ да аб̊^ылайдың ^йесімі мен аб̊^ылайдың алаңы / аб̊^ылайдың көшесі ͡ б̊олұуға → // болұуы қажет деп ^уойлаймыз↓/// ↑^уоны ͡ да ^уосы анамастыйкалық комыйссыйаның мүшелері қолдайды → // ^йенді ͡ б̊олашақтағы ͡ б̊ір үлкөн мәселеміс / сол болады ͡ ғой деп ^уойлаймыз → // және ͡ де тарыйхый тұлғаларымыз құлсары / құлеке / аб̊^ылайдың көмек̊шілері ^уосы солтүстік ^уөңүрде / үлкөн қазақ хандығы ^уон сегізінші ғасырда үлес қосқан азаматтарымыз↓/// ↑^уос^ылардың ^йесімдерімен аталұу керек → // және жаңа алаш қайраткері деп ^уотырған ^ұуақытында → // ^уосы жерде ^уонсегізінші жылы / быйылғы жылы жүз ͡ б̊еш жыл болады → // бірінші / алаш армыйасының солтүстік ^уөңүрде құрылұуына негіз ͡ б̊олып → // ^уөзінің жерінде алаш қайраткерлерін жыйнап → // халыққа түсіндіргенде / ^уосы әлкей қажының ^уорны → // ^йерек̊ше деб̊ ͡ айтамыз↓///	↑^йенді / соғам ͡ байланысты → // б̊ізде ͡ б̊ір тағы ͡ да / алдымызда тұрған мәселелеріміз → // б̊ұл тарійхій тұлғаларымыз / бұл аб̊^ылайдың ағүйү → // қазағыстам ͡ бойұнша / б̊іздеғана ͡ б̊ар → // петіропав^ыл ͡ ғаласында ^уосұ /аб̊^ылайдың ағүйү→ // аб̊^ылайдың ^ірезійденсійасы деб̊ ͡ айтамыз↓/// ↑сондұқтан ͡ да / аб̊^ылайдың ^йесімі мен аб̊^ылайдың алаңы / аб̊^ылайдың ͡ гөшөсү ͡ б̊олұуға → // болұуұ ͡ ғәжет ͡ деп ^уойлаймыз↓/// ↑^уонұ ͡ да ^уосұ / ^уономастійкалық комүйсүйаның мүшөлөрі ͡ ғолдайды → // ^йенді ͡ б̊олашақтағы ͡ б̊ір үлкөн мәселеміз / сол болады ͡ ғой ͡ деп ^уойлаймыз → // және ͡ де тарійхій тұлғаларымыз ғұлсары / құлеке / аб̊^ылайдың ͡ гөмөк̊шүлері ^уосұ солтүстүк ^уөңүрде → // үлкөң ͡ ғазақ хандығы ^уонсегізінші ғасырда → // үлөс қосқан азаматтарымыз↓/// ↑^уосұлардың ^йесімдерімен аталұу ͡ герек → // және жаңа / алаш қайраткері деп ^уотұрған ^ұуақытында → // ^уосұ жерде ^уон сегізінші жылы / быйылғы жылы жүз ͡ б̊ешшыл болады → // бірінші / алаш армійасының солтүстүк ^уөңүрдө құрұлұуұна негіз ͡ б̊олұп ↑// ^уөзүнүң жерінде / алаш қайраткерлерін жыйнап→ // халыққа түсүндүргенде / ^уосұ / әлкей қажының ^уорнұ ^йерек̊ше деб̊ ͡ айтамыз↓///	Енді соған байланысты бізде бір тағы да алдымызда тұрған мәселелеріміз бұл тарихи тұлғаларымыз, бұл Абылайдың ақ үйі, Қазақстан бойынша бізде ғана бар, Петропавл қаласында осы Абылайдың ақ үйі, Абылайдың резиденциясы деп айтамыз. Сондықтан да Абылайдың есімі мен Абылайдың алаңы, Абылайдың көшесі болуға, болуы қажет деп ойлаймыз. Оны да осы ономастикалық комиссияның мүшелері қолдайды, енді болашақтағы бір үлкен мәселеміз сол болады ғой деп ойлаймыз және де тарихи тұлғаларымыз Құлсары, Құлеке, Абылайдың көмекшілері осы солтүстік өңірде, үлкен қазақ хандығы ХҮІІІ ғасырда үлес қосқан азаматтарымыз. Осылардың есімдерімен аталу керек және жаңа алаш қайраткері деп отырған уақытында осы жерде он сегізінші жылы, биылғы жылы 105 жыл болады, бірінші Алаш армиясының солтүстік өңірде құрылуына негіз болып, өзінің жерінде алаш қайраткерлерін жинап, халыққа түсіндірген де, осы Әлкей қажының орны ерекше деп айтамыз.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑алашты қолдаушы / алаштың ійдейәларын түсіңген азамат деп → // міне ^уосындай азаматтарымыз → // белгілі тұлғаларымыз ͡ б̊ізде ͡ б̊ар↓/// ↑біздің көшелерімізде ^йескірген ^йесімдердің ішінде мысалы → // ^іресей саветтік кеңестердің кезеңдеріндегі ^іреволійұусійанерлердің ^йесімдері → // немесе ^уодан ͡ да ^йерте ͡ б̊олған мысалы халтұурійннің көшесін айтатын болсақ → // бұл кезіндегі алек̊сандр екіге загывыр ұйұмдастырған терорійстің ^йесімі↓/// ↑савет кезеңінде ^уол ^іреволійіусыйанер ^іретінде тізімде ͡ б̊олған → // бізге ^йешқ̊андай қатысы жоғ ͡ деб̊ ͡ айтамыз → // ^уосындай ^йесімдердің ^уорнына ͡ б̊із жаңағындай тарыйхый тұлғаларымызды айтып / ұлұқтап → // солардың ^йесімдерін ұлұқтап → // солардың ^йесімдерін кітап / жаңағы канференсійәлармен бірге / қатар / ^уосындай көшемізде жарқырап тұратын болса ↑// ^уөте ͡ б̊ір патрыйоттық тәрб̊ійе және ^уөзіміздің болашағымыздың жарқын болатынына негіз ͡ б̊олатын ^уосындай тұлғаларымызды айтčақ ↑// ^уол ^уөте дұрұс деп ^уойлаймын↓///	↑алашты қолдаушұ / алаштың ійдейаларын түсүңгөн азамат деп міне ^уосұндай азаматтарымыз / белгілі тұлғаларымыз ͡ б̊ізде ͡ б̊ар↓/// ↑біздің ͡ гөшөлөрімізде ^йескірген ^йесімдердің ішінде мысалы / ^іресей советтік кеңестердің ͡ гезеңдеріндегі ^іреволійұусұйонерлердің ^йесімдері / немесе ^уодан ͡ да ^йерте ͡ б̊олған мысалы халт^ұурыйннің ͡ гөшөсүн айтатым ͡ болсақ ↑// бұл гезіндегі / алек̊сандр екіге заговор ұйұмдастырған терорійстің ^йесімі↓/// ↑совет кезеңінде ^уол ^іреволійұусійонер ^іретінде тізімде ͡ б̊олған → // бізге ^йешқ̊андай ͡ ғатысы жоғ ͡ деб̊ ͡ айтамыз // ^уосұндай ^йесімдердің ^уорнұна / б̊іж ͡ жаңағындай / тарійхій тұлғаларымызд'айтып / ұлұқтап ↑// солардың ^йесімдерін ұлұқтап / солардың ^йесімдерін /кітәп / жаңағы ͡ гонференсійәлармем ͡ бірге / қатар / ^уосұндай гөшөмүзде жарқырап тұратым ͡ болса ↑// ^уөтө ͡ б̊ір патрійоттұқ ͡ тәрб̊ійе және ^уөзүмүздің болашағымыздың / жарқым ͡ болатынына негіз ͡ б̊олатын ^уосұндай тұлғаларымызд'айтčақ ↑// ^уол ^уөтө дұрұс ͡ теп ^уойлаймын↓///	Алашты қолдаушы, алаштың идеяларын түсінген азамат деп міне осындай азаматтарымыз, белгілі тұлғаларымыз бізде бар. Біздің көшелерімізде ескірген есімдердің ішінде мысалы, Ресей советтік кеңестердің кезеңдеріндегі революционерлердің есімдері немесе одан да ерте болған мысалы Халтуриннің көшесін айтатын болсақ, бұл кезіндегі Александр ІІ-ге заговор ұйымдастырған террористің есімі. Совет кезеңінде ол революционер ретінде тізімде болған, бізге ешқандай қатысы жоқ деп айтамыз, осындай есімдердің орнына біз жаңағындай тарихи тұлғаларымызды айтып, Ж.ұлықтап С.З.солардың есімдерін ұлықтап, солардың есімдерін кітап, жаңағы конференциялармен бірге, қатар, осындай көшемізде жарқырап тұратын болса, өте бір патриоттық тәрбие және өзіміздің болашағымыздың жарқын болатынына негіз болатын осындай тұлғаларымызды айтсақ, ол өте дұрыс деп ойлаймын.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑^ырақмет↓/// ↑^йенді жалпы ^уоблыста ійдеологійалық тұрғыда неше ^йелдімекен бар → // сол тұуралы айтыңышшы / ^уолардың атаулары тұуралы↓/// ↑^йелді мекендер тарыйхына келетін болсақ↑// біз ^йенді↓/// ↑ійдеологійалық↓/// тұрғұдан көптеген кеңестер дәуіріндегі → // ^уоданда ^йертеректегі діній мерекелерге ͡ б̊айланысты ^йесімдер жеткілікті ͡ б̊ізде↓/// ↑мысалы / жамбыл ауданына келетін болсақ ↑// немесе мынау астанаға шыққан жолдарға қарап тұрсаңыз ійә / кременчүук / барлығы ыйваңгород↓/// ↑^уосылардың барлығы / ^уойлаймын→ // ійдеалогұйалық тұрғұдан ^йескірген / ^уолардың қазіргі / ^йертеректегі ^уорындары ^уосы жаңағы айтып кеткен → // переселенческій ұучастык петропавловсково ^үуезда деген ^йеңбекте → // ^уолардың ^йертеде қазақ қырыққұдығ ͡ деген → // ^уойқала деген аттары / ^уөте әдемі аттары ͡ б̊ар → // географійалық негізде / йағный немесе тарыйхый ^уоқыйғаларға ͡ б̊айланысты → // соларды қалпына келтірүу ^ұуақыты келді↓/// ↑сол себ̊ептен біз ͡ б̊ұл жұмұсты көпке дейін созб̊ай → // ^ұуақытты шеш^ілетін ^ұуақыт келген сыйақты → // соны қолымызға алұуымыз қажет↓///	↑^ырақмет↓/// ↑^йенді жалпы ^уоблұста / ійдеологұйалық тұрғұда неше ^йелдімекем ͡ бар → // сол тұурал'айтыңышшы / ^уолардың атаулары тұуралы↓/// ↑^йелдімекендер тарійхына ͡ гелетім ͡ болсақ ↑// біз ^йенді↓/// ↑ійдеологұйалық↓/// ↑тұрғұдаң ͡ гөптөгөң ͡ геңестер дәуүрүндөгі / ^уодан ͡ да ^йертеректегі діній мерекелерге ͡ б̊айланысты ^йесімдер жеткілікті ͡ б̊ізде↓/// ↑мысалы / жамбыл ауданына / келетім ͡ болсақ ↑// немесе мына'астанаға шыққан жолдарға ͡ ғарап тұрсаңыз ійә / кременчүук / барлығы / ійваңгород↓/// ↑^уосұлардың барлығы / ^уойлаймын / ійдеологійалық тұрғұдан ^йескірген → // ^уолардың ͡ ғәзіргі / ^йертеректегі ^уорұндары ^уосұ жаңағы / айтып кеткен → // переселенческий участок / петропавловского уезда деген ^йеңбекте → // ^уолардың ^йертеде қазақ қырыққұдұғ ͡ деген / ^уойқала деген аттары → // ^уөт'әдемі аттары ͡ б̊ар / географійалық негізде / йәғ^іній немесе тарійхій ^уоқыйғаларға ͡ б̊айланысты → // соларды қалпына ͡ гелтірүу ^ұуақыты ͡ гелді↓/// ↑сол себ̊ептем ͡ біз ͡ б̊ұл жұмұстұ / көпкө ͡ дейін созб̊ай ↑// ^ұуақытты шешілетін ^ұуақыт келген сыйақты → // сонұ қолұмұзғ'алұуұмұз ͡ ғәжет↓///	Ж.Иә, рақмет. Енді жалпы облыста идеологиялық тұрғыда неше елді мекен бар, сол туралы айтыңызшы, олардың атаулары туралы. С.З.Елді мекендер тарихына келетін болсақ, біз енді Ж.идеологиялық С.З. тұрғыдан көптеген кеңестер дәуіріндегі, одан да ертеректегі діни мерекелерге байланысты есімдер жеткілікті бізде. Мысалы, Жамбыл ауданына келетін болсақ немесе мынау Астанаға шыққан жолдарға қарап тұрсаңыз иә, Кременчук, барлығы Ивангород. Осылардың барлығы, ойлаймын, идеологиялық тұрғыдан ескірген, олардың қазіргі, ертеректегі, орындары осы жаңағы айтып кеткен, «Переселенческий участок Петропавловского уезда» деген еңбекте олардың ертеде қазақ Қырыққұдық деген, Ойқала деген аттары, өте әдемі аттары бар, географиялық негізде, яғни немесе тарихи оқиғаларға байланысты, соларды қалпына келтіру уақыты келді. Сол себептен біз бұл жұмысты көпке дейін созбай,уақытты шешілетін уақыт келген сияқты, соны қолымызға алуымыз қажет.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑^ырасындада әдемі атаулары ͡ б̊ар → // неге ^уоны қалыпқа келтірмеске дейсіз ͡ ғой→ // ^уөзінің қазақ̊ша атауларын↓/// ↑жалпы ^йенді ͡ б̊ыйылғы / анамастійкалық камійсійаның жоспары тұуралы айтып кетесіз ͡ б̊а↑/// ↑быйылғы ͡ б̊іздің камійссійада / ^уосы қала көшелерінің атауларын ^уөзгертүу жөнінде ұс^ынұс түскен → // соны қарап / жан жақты қарап → // қадағалап / сол ійдеологійалық тұрғұдан → // немесе мән мағ^ынасы / мағ^ынасы келмейтін көшелер ͡ б̊ар / келмейтін↓/// ↑мысалы вагоннайа / каммұуналнайа / тійоплые ͡ гұусты → // праселочнайа / дальнайа деген / тенійстайа / прахладнайа деген көшелер мағынасы жоқ көшелер↓/// ↑мән мағ^ына жоқ↓///	↑^ырасында ͡ да / әдемі атаулары ͡ б̊ар → // неге ^уонұ қалыпқа ͡ гелтірмеске дейсіз ͡ ғой ^уөзүнүң / қазақ̊ш'атауларын↓/// ↑жалпы ^йенді ͡ б̊ыйылғы / ^уономастійкалық комійсійаның жоспары тұурал'айтып кетесіз ͡ б̊е↑/// ↑быйылғы ͡ б̊іздің ͡ гомұйссұйада / ^уосұ қала ͡ гөшөлерінің атауларын ^уөзгөртүу жөнүнде → // ұс^ұнұс түскөн / сонұ ͡ ғарап → // жан-жақты ͡ ғарап / қадағалап → // сол ійдеологійалық тұрғұдан → // немесе мәм-мағ^ынасы / мағ^ынасы ͡ гелмейтін → // көшөлер ͡ б̊ар / келмейтін↓/// ↑мысалы вагоннайа / коммунальнайа / теплые ͡ гұустұ / проселочнайа / дальнайа деген / тенійстайа / прохладнайа дегең ͡ гөшөлер→ // мағ^ынасы жоқ көшөлер↓/// ↑мәм-мағ^ына жоқ↓///	Ж.Расында да әдемі атаулары бар, неге оны қалыпқа келтірмеске дейсіз ғой өзінің қазақша атауларын. Жалпы енді биылғы ономастикалық комиссияның жоспары туралы айтып кетесіз ба? С.З.Биылғы біздің комиссияда осы қала көшелерінің атауларын өзгерту жөнінде ұсыныс түскен, соны қарап, жан-жақты қарап, қадағалап, сол идеологиялық тұрғыдан немесе мән-мағынасы, мағынасы келмейтін көшелер бар, келмейтін. Мысалы Вагонная, Коммунальная, Теплые кусты, Проселочная, Дальная деген, Тенистая, Прохладная деген көшелер мағынасы жоқ көшелер. Ж.Мән-мағына жоқ.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ійә / немесе ійдеалогійалық тұрғыдан жаңағы айтып → //^уотырған / мысалы дзержійнскійдің / красыйннің / ^ұлабков ^іревалійұусыйонерлердің мысалы ^йесімдерін → // біз ^уойлаймыз → // бүгүңгі күні / тәуелсіздік ^ұуақытта ^уөз халқымыздың → //^уөз ұлтұмыздың керемет тұлғаларымыз ͡ б̊олған → // ^ұуақытында солардың ^йесімдерімен аталұу қажет деп↓/// ↑^уосы жұмұстарды / йағный ͡ б̊ұл тек қана ^уот^ырыста ғана ^йемес→ // жалпы ͡ б̊ақ ^уөкүлдерің қатыса ^уот^ырып → // ^уос^ылай халықпен әңгімелесе ^уот^ырып → // ^уоның көзін жеткізе ^уот^ырыб̊ → //жұмұстарды жүргізіп ↑// және ͡ де аудандардан келіп түскен ұс^ұныстарды қарап↑// және ͡ де ͡ б̊ізде тағыда ͡ б̊ір ұс^ұныс тұр → // бұл төрт жүс ^йесімнің ішінде солтүстік ^уөңірдің ^йесімдері → // тарыйхый тұлғаларымыздың ^йесімдері аз ↓/// ↑ соны толықтырып → // ^уол толықтырұу үшүн ғыл^ымый деректерді негіздеп → // сол ^іреспүублійкалық камыйссыйаға жолдау керекпіз → // соныда қолға алып жатырмыз↓/// ↑жалпы қандай ^уөт^ініштер түсүп тұрады → // сіздерге көб̊^інесе↑///	↑ійә немесе / ійдеологійалық тұрғұдан жаңағ'айтып ^уотұрған → // мысалы дізержійнскійдің / кірасійннің / ^ұлобков ^іреволійіусійонерлердің мысалы ^йесімдерін → // біз ^уойлаймыз / бүгүңгүгүнү / тәуөлсүздүк ^ұуақытта ^уөз халқымыздың → // ^уөз ұлтұмұздың ͡ геремет тұлғаларымыз ͡ б̊олған ^ұуақытында солардың ^йесімдерімен аталұу ͡ ғажет ͡ деп↓/// ↑^уосұ жұмұстарды / йәғ^іній ͡ б̊ұл текқана ^уотұрұста ғана ^йемес → // жалпы / б̊ақ ^уөкүлдөрің ͡ ғатыса ^уотұрұп → // ^уос^ұлай халықпен әңгімелесе ^уот^ұрұп → // ^уонұң ͡ гөзүн жеткізе ^уот^ұрұб̊ → // жұмұстарды жүргүзүп → // және ͡ де / аудандардан келіп түскөн ұс^ұнұстарды қарап → // және ͡ де ͡ б̊ізде тағы ͡ да ͡ б̊ір ұс^ұнұс тұр → // бұл төртшүс ^йесімнің ішінде солтүстүк ^уөңүрдүң ^йесімдері → // тарійхій тұлғаларымыздың ^йесімдері / аз↓/// ↑сонұ толұқтұрып / ^уол толұқтұрұуұ'шүн ғыл^ымій деректерді негіздеп → // сол ^іреспүублійкалық комійсійаға жолдау ͡ герекпіз → // сонұ ͡ да / қолғ'алып ͡ жатырмыз↓/// ↑жалпы қандай ^уөт^үнүштер түсүп тұрады → // сіздерге ͡ гөб̊^үнөсе↑///	С.З.Иә немесе идеологиялық тұрғыдан жаңағы айтып отырған, мысалы, Дзержинскийдің, Красиннің, Лобков революционерлердің мысалы есімдерін, біз ойлаймыз, бүгінгі күні, тәуелсіздік уақытта өз халқымыздың, өз ұлтымыздың керемет тұлғаларымыз болған уақытында солардың есімдерімен аталу қажет деп. Осы жұмыстарды, яғни бұл тек қана отырыста ғана емес, жалпы БАҚ өкілдерін қатыса отырып осылай халықпен әңгімелесе отырып, оның көзін жеткізе отырып жұмыстарды жүргізіп және де аудандардан келіп түскен ұсыныстарды қарап және де бізде тағы да бір ұсыныс тұр, бұл 400 есімнің ішінде солтүстік өңірдің есімдері, тарихи тұлғаларымыздың есімдері аз. Соны толықтырып, ол толықтыру үшін ғылыми деректерді негіздеп, сол республикалық комиссияға жолдау керекпіз, соны да қолға алып жатырмыз. Ж.Жалпы қандай өтініштер түсіп тұрады сіздерге көбінесе?
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑ көб̊^інесе ^йенді / кей ^ұуақытта → // ^уосы нақты ^уосындай тарыйхый тұлғалардың ^йесімдерін көшелерге атау түсүп тұр → // ал ^йекінші жағ^ынан сол көшелердің атауларын → // ^уөз^інің тұуыстарының ^йесімдерімен атағанда ұсұңғанда → // сондай ^уөт^ініштер ͡ б̊олады↓/// ↑^уол жағын біз қарастырамыз → // ^йегер ^уол тұлға ^уосы ^уөлкеге үлес↓/// ↑^йеңбегі сіңген↓/// ↑^йеңбегі сіңген ^уөте ͡ б̊елгілі ͡ б̊ір азамат болатын болса ↑// ^уоны ͡ б̊із / жан жақты қарастыра ^уот^ырып → // ^уоны ͡ да қарастырамыз → // ал ^йегер шын мәнінде ͡ де тұуыстарының ұс^ынысы ^іретінде ͡ б̊олатын болса ↑ // ^уоны тағы ͡ да түсіндіре ^уот^ырып / ^уоған ^уол кісілерге / жолдаймыз↓/// ↑^ырасында ͡ да / кейб̊ір ^йенді ауұлдарда сұраб̊ ͡ жатады ͡ ғой // ^уосындай кіс^інің ^йеңбегі ^уосы ауұлға ^уөмүр ͡ б̊ақый сіңді деген сыйақты↓/// ↑^йенді ^уондайдыда жан жақты қарайсыздар ͡ ғой↓/// ↑жан жақты қараймыз / әрб̊ір адамның / әрб̊ір ͡ б̊ерілген ұс^ынысты ͡ б̊із ͡ б̊ағытта ↓/// ↑жіті ͡ б̊ақ^ылап↓/// ↑қадағалап қараймыз / себ̊еб̊і ͡ б̊іздің болашағымыз↓///	↑ көб̊үнөсе ^йенді / кей ^ұуақытта → // ^уосұ нақты ^уосұндай тарійхій тұлғалардың ^йесімдерін → // көшөлөрг'атау түсүп тұр → // ал ^йекінші жағынан солгөшөлөрдің атауларын → // ^уөзүнүң тұуұстарының ^йесімдерімен атағанда → // ұсұңғанда сондай ^уөт^үнүштер ͡ б̊олады↓/// ↑^уол жағым біз ͡ ғарастырамыз → // ^йегер ^уол тұлға ^уос'өлкөгө үлөс↓/// ↑^йеңбегі сіңген↓/// ↑^йеңбегі сіңген ^уөтө ͡ б̊елгілі ͡ б̊ір азамат / болатым ͡ болса ↑// ^уонұ ͡ б̊із / жан-жақты қарастыра ^уот^ұрұп ↑// ^уонұ ͡ да ͡ ғарастырамыз → // ал ^йегер / шын мәнінде ͡ де тұуұстарының ұс^ұнұсы ^іретінде → // б̊олатым ͡ болса ↑// ^уонұ тағы ͡ да түсүндүре ^уотұрұп ↑// ^уоған ^уолгісілерге / жолдаймыз↓/// ↑^ырасында ͡ да / кейб̊ір ^йенде / ауұлдарда сұраб̊ ͡ жатады ͡ ғой / ^уосұндай ͡ гісінің ^йеңбегі ^уос'ауұлға ^уөмүр ͡ б̊ақый сіңді деген сыйақты↓/// ↑^йенді ^уондайды ͡ да жан-жақты қарайсыздар ͡ ғой↓/// ↑жан-жақты қараймыз / әрб̊ір адамның / әрб̊ір ͡ б̊ерілген ұс^ұнұсты ͡ б̊із ͡ б̊ағытта↓/// ↑жіті ͡ б̊ақ^ылап↓/// ↑қадағалап қараймыз / себ̊еб̊і ͡ б̊іздің болашағымыз↓///	Көбінесе енді кей уақытта осы нақты осындай тарихи тұлғалардың есімдерін көшелерге атау түсіп тұр, ал екінші жағынан сол көшелердің атауларын өзінің туыстарының есімдерімен атағанды ұсынған да сондай өтініштер болады. Ол жағын біз қарастырамыз, егер ол тұлға осы өлкеге, үлес... Ж. еңбегі сіңген С.З.еңбегі сіңген өте белгілі бір азамат болатын болса, оны біз жан-жақты қарастыра отырып, оны да қарастырамыз, ал егер шын мәнінде де туыстарының ұсынысы ретінде болатын болса, оны тағы да түсіндіре отырып, оған ол кісілерге... жолдаймыз. Ж.Расында да, кейбір енді ауылдарда сұрап жатады ғой, осындай кісінің еңбегі осы ауылға өмір бақи сіңді деген сияқты. Енді ондайды да жан-жақты қарайсыздар ғой. С.З.Жан-жақты қараймыз, әрбір адамның, әрбір берілген ұсынысты біз бағытта Ж.жіті бақылап... С.З. қадағалап қараймыз, себебі біздің болашағымыз.
Сәуле Зейноллақызы	▶	↑әрійне / ^уол жайдан-жай бер^ілетін нәрсе ^йемесқой → // бер^іле салатын дейсіз ͡ ғой↓/// ↑сәуле зейноллақызы / ^йенді ^уосы ͡ б̊ағдарламаны пайдаланып → // халыққа қандай тілег ͡ айтып кетесіз↑/// ↑жалпы ͡ б̊іздің ^йеліміз / қызылжар ^уөң^ірі / ^уөте тарыйхқа мол / бай ^йел↓/// ↑сондықтан ͡ да ^уосы ^уөзіміздің ^йеліміздің тарыйхын зерделеп / зерттеб̊ → // және ͡ де ^уосындай тұлғаларымызб̊ен мақтанышпен қарап→ // тұлғаларымызға ^уосы жұмұста тікелей бірге араласа ^уот^ырып → // ^уөз ұс^ыныстарыңызды айтčаңыз → // бұл біздің болашағымызға ͡ б̊ірге жұмұс жасағанымыз ͡ б̊олып̊ саналады↓/// ↑сәуле зейноллақызы / ^уос^ылай алтын ^ұуақытыңызды ͡ б̊өліп → // ^ұстұудыйамызға келіп / халыққа маңызды / ^уөзекті мәселені қозғағаныңыз үшүн → // ^уой бөліскеніңіз үшүн мен сізге алғысымды білдіремін↓/// ↑ алдағы жұмұстарыңызға тек қана сәттілік тілеймін↓/// ↑^ырақмет / сізгеде ^ырақмет↓/// ↑құрметті көрермендер / біздің бағдарламамыздың электронды нұсқасын сайтынан көретін боласыздар → // келесі жүздескенше амандықта болыңыздар↓///	↑әрійне / ^уол жайдан жай берілетін нәрсе ^йемес ͡ қой / беріле салатын дейсіз ͡ ғой↓/// ↑сәулө зейноллақызы / ^йенді ^уосұ ͡ б̊ағдарламаны пайдаланып → // халыққа ͡ ғандай тілег ͡ айтып кетесіз↑/// ↑жалпы ͡ б̊іздің ^йеліміз / қызылжар ^уөңүрү / ^уөтө тарійхқа мол / бай ^йел↓/// ↑сондұқтан ͡ да ^уосұ ^уөзүмүздің ^йеліміздің тарійхын зерделеп / зерттеп → // және ͡ де ^уосұндай тұлғаларымызб̊ен мақтанышпең ͡ ғарап → // тұлғаларымызға ^уосұ жұмұста тікелей / бірг'араласа ^уотұрұп // ^уөз ұс^ұнұстарыңызд'айтčаңыз → // бұл біздің болашағымызға ͡ б̊ірге жұмұш ͡ шасағанымыз ͡ б̊олұп̊ ͡ саналады↓/// ↑сәулө зейноллақызы / ^уос^ұлай алтын ^ұуақытыңызды ͡ б̊өлүп → // ^ұстұудійамызға ͡ геліп → // халыққа маңызды / ^уөзөктү мәселені ͡ ғозғағаныңыз үшүн → // ^уой бөлүскөніңіз үшүн → // мен сізге / алғысымды білдіремін↓/// ↑алдағы жұмұстарыңызға текқана сәттілік тілеймін↓/// ↑^ырақмет / сізге ͡ де ^ырақмет↓/// ↑құрметті ͡ гөрөрмөндер / біздің бағдарламамыздың ^йелектрондұ нұсқасын / сайтынаң ͡ гөрөтүм ͡ боласыздар → // келесі жүздөскөнше / амандықта болұңұздар↓///	Ж.Әрине, ол жайдан жай берілетін нәрсе емес қой беріле салатын дейсіз ғой. Сәуле Зейноллақызы, енді осы бағдарламаны пайдаланып, халыққа қандай тілек айтып кетесіз? С.З.Жалпы біздің еліміз, Қызылжар өңірі, өте тарихқа мол, бай ел. Сондықтан да осы өзіміздің еліміздің тарихын зерделеп, зерттеп және де осындай тұлғаларымызбен мақтанышпен қарап, тұлғаларымызға, осы жұмыста тікелей бірге араласа отырып, өз ұсыныстарыңызды айтсаңыз, бұл біздің болашағымызға бірге жұмыс жасағанымыз болып саналады. Ж.Сәуле Зейноллақызы, осылай алтын уақытыңызды бөліп, студиямызға келіп, халыққа маңызды, өзекті мәселені қозғағаныңыз үшін, ой бөліскеніңіз үшін мен сізге алғысымды білдіремін. Алдағы жұмыстарыңызға тек қана сәттілік тілеймін. С.З.Рақмет, сізге де рақмет.. Ж.Құрметті көрермендер, біздің бағдарламамыздың электронды нұсқасын www.QyzyljarTV сайтынан көретін боласыздар, келесі жүздескенше амандықта болыңыздар.
Светқали Нұржанов	▶	↑әуезіптің бізге берген сабағы арқылы → // әуезіптің айтқан сөздері арқылы → // әуезі арқылы / біз әуезіптің бөлек / ^йерекше тұрған әлем ^йекендігін→ // сол кезде байқаушы ^йедік / балагезімізде↓/// ↑әуезіп ^йенді біз үшін → // ^уөткен ^уөзінің заманының ^уой-тұстарынан / қалып кеткен адам↓/// ↑әуезіп бізге / тариқтың ^уөзі / әдейі тастап кеткен → // адам сійақты көрінет↓/// ↑әуезіп болмаса / біздің ұрпағымызда көптігін әндеттер ͡ де → // басқа үлкен зәруліктер ͡ де / ^уөте көп болады ͡ ғой деп ^йесептер ^йедім↓/// ↑әуезіптің арқасында / біз көбнәрселерден аман қалдық↓/// ↑әуезіптің арқасында біз / армандай алмайтын нәрселерді армандай білдік → // қыйалдана білдік → // соның бүкіл творчествасы → // мысалы / ^уөткөнге арналып → // өткөндегі ^уоқиға үлкен табысқа жетті↓///	↑әуөзөвтүң бізге ͡ б̊ерген саб̊ағ'арқылы → // әуөзөвтүң айтқан сөздөр'арқылы → // әуөз'арқылы / біз әуөзүптүң бөлөк / ^йерек̊ше тұрған әлем ^йекендігін → // солгезде ͡ б̊айқауш'едік / балагезімізде↓/// ↑әуөзов ^йенді ͡ б̊із үшүн → // ^уөткөн ^уөзүнүң заманының ^уой-тұстарынан / қалып кеткен адам↓/// ↑әуөзов пізге / тарійхтың ^уөзү / әдейі тастап кеткен → // адам сыйақты ͡ гөрүнөді↓/// ↑әуөзов болмаса ↑// біздің ұрпағымызда ͡ гөптүгүн әндетер ͡ де // басқ'үлкөн зәрүулүктөр ͡ де → // ^уөтөгөп полады ͡ ғой деп ^йесептер ^йедім↓/// ↑әуөзүптүң арқасында біз / көб̊ ͡ нәрселерден амаң ͡ ғалдық↓/// ↑әуөзүптүң арқасында ͡ б̊із / армандай алмайтын нәрселерд'армандай білдік→ // қыйалдана ͡ б̊ілдік → // сонұң бүкүл творчествасы / мысалы / ^уөткөңг'арналып→ // ^уөткөндөгү ^уоқыйға → // үлкөн таб̊ысқа жетті↓///	Әуезовтің бізге берген сабағы арқылы, Әуезовтің айтқан сөздері арқылы, әуезі арқылы біз Әуезовтің бөлек, ерекше тұрған әлем екендігін сол кезде байқаушы едік, бала кезімізде. Әуезов енді біз үшін өткен өзінің заманының ой-тұстарынан қалып кеткен адам. Әуезов бізге тарихтың өзі әдейі тастап кеткен адам сияқты көрінеді. Әуезов болмаса, біздің ұрпағымыздың көптігін әндеттер де, басқа үлкен зәруліктер де өте көп болады ғой деп есептер едім. Әуезовтің арқасында біз көп нәрселерден аман қалдық. Әуезовтің арқасында біз армандай алмайтын нәрселерді армандай білдік, қиялдана білдік, соның бүкіл творчествосы, мысалы, өткенге арналып, өткендегі оқиға үлкен табысқа жетті.
Сейдін Бизақов	▶			- Кейбір авторлар 6 әріпті азайтайық дейді, кейбіреуі 9 әріпті, кейбіреуі тіпті 12 әріпті азайтайық дейді. Оның өзі – барып тұрған қисынсыз нәрсе. Егер мұншама әріп санын азайтсақ, онда бұрынғы жеткен жетістігіміздің бәрі зая кетеді. Кириллица негізінде 42 әріппен жазу дәстүрі қалыптасты. Осыған байланысты сауаттылықты да керек етеді.Сондықтан тілімізді құрмет тұту жағы да өз мәселесін шеше алмайды. Өйткені бір ғана «Х» әрпін қолдану арқасында біраз сөздер тұлғалық дербестікке ие болды. Мысалы, қал дейміз, беттегі қал, осында қал деген сияқты. Енді хал, хал-ахуал деген бар, оны ажыратып қолданамыз. Қат дейді, бірнәрсе тапшы. Немесе қат - етістік. Ал енді хат, ол - зат есім, письмо деген мағынада. Қалық дейміз, халық, хан дейміз, қан дейміз. Сондықтан «х» әрпін жазбай, оны қолданыстан алып тастайық деу тілімізге өзінің кері әсерін, зиянын тигізеді.
Сейдін Бизақов	▶			- Қазіргі орфографиялық сөздікте бұрын хұқық деп айтылатын сөз құқық, рахмет деген сөз рақмет деп жазылған. Бұған байланысты Сейдін ағамыз былай дейді: – Бірде бір әріптесіміз айтады да «бір цитатаны оқиын десем, онда құқық деген сөз бар екен» дейді. Осыны басында орфографиялық сөздіктің 4-нұсқасында х-мен хұқық деп жазған еді. Кейін соны қ-мен құқық деп жазыпты. Құқық деп айту қиындау. Дауысты қырнап, айтылуын қиындатып, әуезділіктен жұрдай етіп құқық деп айту – тиімді емес. Бұрынғы қалпында, басқа туыс тілдердегі нұсқасын өзгертпеу керек. Мысалы, ноғай, қарақалпақ тілдерінде хұқық деп айтады, соған қайта көшу керек. Сол сияқты рақмет деген сөз де, баспасөзде рахмет деген сөздің табиғи айтылу әуезділігін сақтап х-мен жазып жүрміз ғой. Міне, осыны қанша айтқанымызбен, орфографиялық сөздіктің соңғы нұсқасында да ескерілмей қ-мен жазыпты рақмет деп.
Сейдін Бизақов	▶			– Енді сіз «Орфографиялық сөздікке» көбірек сын айтып жатқан сияқтысыз. Жалпы орфографиялық сөздікті кім жасайды? Немесе қандай да бір мекеме жауапты ма соған? – Әрине, пікір алсаңыз, ескерілмей кеткен тұстары көп қой. «Орфографиялық сөздіктің» бесінші нұсқасына сын айтушылар көп. Олар нені айтады? Мынау егемендікке ие болып, тілімізді көркейтеміз, дамытамыз, байытамыз деп отырғанда, жұртшылық пікірі аяқталмай тұрып, талас-дау тудыратын мәселелер шешілмей, асығыстау шыққан сияқты деген пікір де айтылады. Тіпті ешқандай жаңалығы жоқ «Орфографиялық сөздік» деп мақала жазғандар да болды. Біз орфографиялық сөздік туралы білмек болып ғаламторды шарлағанымызда «Уикипедия» қазақша ашық энциклопедиясында былай деп жазылыпты: «Орфографиялық сөздік — сөздерді дұрыс жазу сөздігі.
Сейдін Бизақов	▶			- Орфографиялық сөздік (емле сөздік) — тілдегі сөздердің жазылу нормасын көрсететін сөздік. Қазақ тілінің тұңғыш орфографиялық сөздігі қазақ жазуының орыс графикасына көшуіне байланысты қабылданған емле ережелеріне сәйкес 1941 жылы түзілді. Мәулен Балақаев 1948 ж. оқушыларға арналған қысқаша "Емле сөздігін" құрастырды. Рәбиға Сыздықтың жетекшілігімен 1995 ж. мектеп мұғалімдері мен баспа қызметкерлеріне арналған "Қазақ орфографиясы жайында анықтағыш" жарыққа шықты. Мектеп оқушыларына арналған орфографиялық сөздік 1960 ж., біршама толық түрі 1972 ж., ал қазақ тілінің үлкен "Орфографиялық сөздігі" 1963 ж. жарық көрді. Осы сөздіктің толықтырылып, өңделген 2-басылымы 1978 ж. шықты. Қазақ лексикографиясында сөздердің кейбір топтарының жазылуын көрсететін емле сөздіктер де бар. Мысалы, "Біріккен сөздер мен сөз тіркестерінің орфографиялық сөздігі". Тіл білімі институтының әзірлеуімен "Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі" 1988 жылы жарық көрді...».
Сейдін Бизақов	▶			- Тіл мәдениеті дегеніміз- сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттеліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. Тағы бір айтатын мәселе - ережеге қатысты сөздерді толықтай айқындап, топтау арқылы емле ережелерін қолдануда бір принципке негізделген бірыңғай жүйелілік пен сәйкестікті сақтау жағына мұқият болсақ. Мысалы, аузы, даусы, халқы, орны деген сияқты соңғы буындағы қысаң дауыстарды қысқартып айту ережесінің сақталмауы - осының бір айғағы. Қазақ тілінің емле ережесіне сай сөз саптауға кесірін тигізетін жүйесіздікті болдырмау - тілімізді көркейтудің бір амал-тәсіліне жатпақ. Келесі айтатынымыз, орфографиядағы өзгеріс емлені қиындатып, тіл үйренушіні шатастырмауы қажет. Онда да ескеретін жайлар бар. Бір атақты ғалымымыз, мысалы, институт деп жазбай-ақ інститүт деп жазайық, университет деп жазбайық, үниберситет деп жазайық дейді.
Сейдін Бизақов	▶			- Осыдан келіп сұрақ туады. Жалпы орыс тілінен енген сөздерді қазақы қалпына келтіреміз деп сауаты жоқ аталар мен әжелердің бұрмалап айтқан сөзін қолданысқа енгізу, бұл - тілімізге, сөздің әуезділігіне нұқсан келтіреді. Екіншіден, оның бірнеше нұсқасы айтылады. Үш-төрт сауаты жоқ әженің інститүт деп айтуы 3-4 түрлі болуы мүмкін. Мұның қайсысын әдеби нормаға жатқызуымыз керек?! Бұл қиындық тудырады, сауаттылықты кері кетіреді әрі тілімізді құрмет тұтуға кесірін тигізеді. Қазақ тіліндегі туынды сөздерге байланысты да біршама ойланатын жәйттер бар екен. Мәселен, айт, айтқын, айтшы немесе жылауық, жылағыш, жылаңқы немесе тоңу, жаурау, мұздау. Міне, осы сөздердің қайсысы әдеби нормаға жатады, қай сөзді қолданған абзал?- деген сауалға да ағамыздың өз тұжырымы бар:
Сейдін Бизақов	▶			- Баспасөзде, теледидар, радио хабарларында дау-дамай туғызатын қолданыстардың бірі, ол - туынды сөздерге қатысты. Мәселен, орыс тілінде скажи деген сөз бар. Ал енді осыны үш түрлі аудардық. Айт, ол енді бұйрық. Айтқын, ол енді ақыл-кеңес. Айтшы деген – өтініш. Мұның бәрі скажи деп аударылады. Бұл тиімді емес пе, қазақ тілінің байлығын көрсететін мысал. Ал енді осыған байланысты біз айтқын деген сөзді қолданбайық дейді. Бұл айт, айтшы деген сөздерден ерекшеленеді. Осыны ескермей, жаңсақ пікір айтылады. Сол сияқты жылауық па, жылағыш па, жылаңқы ма? Осыдан да біреуін ғана таңдайық дейді. Бұл да – тиімсіз. Себебі үшеуінің білдірер мағынасында сәл-пәл реңктік айырмашылық бар екені анық. Жылауық десе, көп жылайтын бала. Жылағыш десек, оның мағынасы - жылауға икемділік, қайтыс болған адамды жоқтау, жылауға шеберлік деген мағынаны беруге икемділік.
Сейдін Бизақов	▶			- Ал жылаңқы деген сөз - көп шағым айта бергіш, көп наразылық білдіргіш деген мағынаны үстемелеп білдіреді. Тоңу, жаурау, мұздау - осы үшеуінің қайсысын аламыз дегенде, осының үшеуін де қолданысқа енгізгеніміз тиімді. Тоңу десек, май тоңды, жер тоңды. Ал енді жаурау болса, жан-жануарға қатысты қолдануға икемделген, мұздау - адамға қатысты жиірек қолданылады. Ту, жалау, байрақ деген сөздердің үшеуін де қатар қолдансақ тиімді. Лексикалық қатеге тағы бір мысал келтірейін - папа, мама деген сөздер Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейінгі ұрпақтың өз ата-анасын папа, мама деп бөгде тілде атауы белең алып кетті. Бірде мынадай жағдай болды. Орыс тілінен енген сөздердің бәрін қазақшалаймыз, халықаралық терминдерге дейін қазақшалаймыз деп ала-шапқын болып жүрген бір қаламгеріміздің үйінде болғанымызда, балалары папа, мама деп жүр екен.
Сейдін Бизақов	▶			- Содан сұрадым, «ой, бәленшеке, бұл қалай, халықаралық сөздерді қазақшаламай-ақ сол күйінде қолдансақ, ол ешқандай жаңсақтық болмас еді. Ал енді әке-шешесін өз ана тілінде атамау, бұл намысқа тиетін нәрсе емес пе?» деп сұраған кезім болды. 1985 жылы қазақ басылымына мынандай бір мақала апарып едім. Кез келген басқа халықтар сияқты біздің халықтың да әке-шешесін атайтын сөзі бар емес пе? Соны неге бұрмалап қолданып жүрміз деген мақсатпен. Міне, осы мақаламды қазақ басылымдары ұзақ уақыт басуға бата алмай, кері қайтарумен болды. Ең ақырында «Қазақ әдебиеті» газетінің редакторы ғана: «Сіздің қойып отырған мәселеңіз дұрыс, әке-шешесін көке-апа деп атауы, бұл – ескішілдік емес, ана тіліне ден қойғандық. Мен сізді қолдаймын!» деп көңілімді аулады. «Бірақ өзіңіз қызмет істейтін Тіл білімі институтындағы екі бас қызметкерге «Қолдаймыз!» деп қол қойдырып келіңіз» деді.
Сейдін Бизақов	▶			- Бұл жолы да іс оңайға соқпады. Ақыр аяғында екі бас ғылыми қызметкер келісіп, қол қойып берді. Бұдан кейін де Ішкі істер министрлігінің Қауіпсіздік бөлімін басқаратын орыс азаматына жолығуға тура келді. Өзі бір кішіпейіл, мәдениетті кісі екен. Бұл – ешқандай да ұлтшылдық, керітартпалық емес, алаңсыз баса беріңіз деп кеңес берді. Міне, осыдан кейін екі жыл уақыт өткізіп, мақаламның кейбір тұстары қысқартылып, басылып шықты. Міне, бұған сенесіз бе, сенбейсіз бе?! Біз бұдан бұрынғы хабарларымызда туыстық атауларды, мәселен, «папа», «мама» дегенді қазақша қалай айту дұрыс деген сұраққа біршама авторлардың пікірлерін берген болатынбыз. Бүгінгі хабар қонағы да «папа», «мама»-ны «көке», «апа» деп айтуды 1985 жылы ұсынғанын айтып отыр.
Сейдін Бизақов	▶			- Қалай болғанда да өз туған әке-шешеңді өзге ұлттың тілінде айту мақтаныш болмаса керек. Батпандап кірген үрдіс мысқалдап шығар. Ұлтын сүйген, ұлт құндылықтарын бағалаған әрбір азамат бүгіннен бастап өз отбасында қазақшасына өзге тілдердің бірде-бір сөзін қоспай сөйлеуді әдетке айналдырса, мемлекеттік тіліміздің де мұраты айқын, мәртебесі биік болмақ.
Сейдін Бизақов	▶			6. Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Көрнекті тілші ғалым Мәулен Балақаев «Тіл мәдениеті дегеніміз – тілдік тәсілдердің ширау, жетілу дәрежесі. Сонымен қатар ол – тіл жұмсаудағы ізеттілік, сауаттылық қана емес, тілдік тәсілдерді фонетикалық, орфографиялық, орфоэпиялық, морфологиялық, синтаксистік, стилдік құбылыстарды ұқыпты, дұрыс қолдану дағдысы» деп түсінік берген екен. Ал мектеп оқушыларына арналған «Сөз мәдениеті» деген оқулық жазған ғалым Нұргелді Уәлиев «Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлеудегі, жазудағы сыпайылық, ізеттілік қана емес, сонымен қатар айқын ойлылық, сөзді дәл айыру шеберлігі, сөйлеу өнеріне шыныққандық» деп анықтама беріпті. Ендеше тіл мәдениеті дегеніміз – тек қана тілші ғалымдарға немесе журналистер мен жазушыларға ғана қажетті дүние емес, өзін «Мен – қазақпын!» дейтін азаматтардың әдепті де көркем, сауатты да салиқалы сөйлеуге ұмтылатын жалпақ жұртшылыққа керекті өзіндік мәдениет екен.
Сейдін Бизақов	▶			-Филология ғылымдарының докторы, профессор СЕЙДІН БИЗАҚОВ ағамыз тіл мәдениетін дамыту үшін орфографияға, орфографиялық сөздікке көңіл бөлуіміз қажет дейді. «Тіл мәдениетіне қатысты әр алуан пікірлер айтылып келеді. Кейде бір-біріне кереғар пікірлер де кездесіп қалады. Ал енді баса көңіл бөлетініміз - орфография. Себебі орфография әрбір тілдің бет-ажары, тілдің байлығы, көркемдігі, оралымдылығы орфографиядан анық байқалады. Орфография – барлық сөздіктерге негіз болатын оқу құралы. Бүгінгі айтарымыз: Қазақстан шын мәнінде көпұлтты, көптілді мемлекет болғандықтан, ана тіліміздің беделін көтеретін қуатты күштің бастысы – өзге ұлт өкілдерімен қоса, әсіресе, өз ұрпағымыздың ана тілінің көл-көсір байлығы мен көркемдігін айқын сезініп, оған ықылас қоюы керек екендігі белгілі. Атақты ақынымыз Олжас Сүлейменов өзінің бір сөзінде: «Қуатты орыс тілімен қиын да құрметті бәсекеде төтеп беру – қазақ тілінің көгеріп, көктей беруі үшін ауадай қажет», – деп айтқан еді.
Сейдін Бизақов	▶			- Қос тілдік ортадағы тілдердің өзара салыстырмалы бәсекесі, бұл - табиғи заңдылық. Одан ешқайда қашып құтыла алмаймыз. Олай болса, ата-бабадан мұра болып қалған, жас ұрпақты тәрбиелеуде пәрменді құралы болған әлем тілдерінің ішіндегі ең бір шұрайлы тілімізді жас буынның құлағына құйып, құрмет тұтқыза алмауымыз неліктен? Тілдің ел өміріне батылырақ енуі үшін қандай қозғаушы күш керек деген сұрақтың астарына үңіліп көрейікші. Аталған проблеманың орфографияға қатысты тұсы, неге екенін білмеймін, әңгімеленбей жүр? Бір ескере кететін жәйт - қай тілді алмайық,қай мемлекеттік тілді алмайық орфографияны басшылыққа алады . Атап айтқанда, орыс тілінде теледидар, радио, баспасөзде орфографиядан ауытқыған бірде-бір қате жіберілмейді. Кейбір елдерде баспасөзде немесе теледидар мен радиода орфографиялық, орфоэпиялық қате жіберсе, оған айыппұл төлетеді екен. Бұл мәселе біздің елде өз шешімін тапқан жоқ.
Сейдін Бизақов	▶			- Бүгінде егеменді, іргелі, өркениетті ел дәрежесіне қол созған кезімізде әр алуан лексикалық жұмыстар, түрлі жаңа сөздіктер, анықтамалықтар тіл мәдениетіндегі табыстарды, оның жүйелі, қалыптасқан нормаларын жұртшылыққа дер кезінде, күнбе-күн жеткізудің, білім берудің көрінісі ретінде маңызын арттыра түсуде. Олай болса қазақ тілін кең ауқымда дамытамыз десек, барлық мүмкіндікті әлі де сан-алуан, түрлі-түрлі сапалы сөздіктер жасауға жұмылдыруымыз қажет. Бұл - бүгінгі заман талабы. Бүкіл баспасөз, теле, радио хабарларының, оқылатын лекцияларының бәрі де ана тілінің жүйеленген сөздіктеріне сүйене отырып жасалуға тиіс!». Бұл күнде мемлекеттік тілді дамыту, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, тіліміздің хал-ахуалын жақсарту бағытында қоғамда сан-алуан пікірталастар айтылып қалып жүр. Мемлекеттік тілді дамыту тұрғысында хабар қонағы Сейдін ағамыз мынадай мысал келтіреді:
Сейдін Бизақов	▶			- «Малайзия деген мемлекет бар. Халқының саны жағынан, көп ұлттылығы, көп дінділігі жағынан Қазақстанға ұқсас. Малайзия егемендікке ие болып, азаттыққа қол жеткен кезде малай тілінің қолдану өрісі өте тар еді. Малайзияда малай халқының саны 46 ғана пайыз болатын. Қазір де сол мөлшерде. Бірер туыс халықтарды есептегенде 54 пайызға жетіпті. Ал 37 пайызы қытайлықтар, 10 пайызы үнділік тамилдер болатын. Мемлекеттік, ұлтаралық тіл - ағылшын тілі еді. Малайзия бертін келе «Мемлекеттік тіл - малай тілі болады!» деп жариялады. Соған нақтылы 10 жылдық жоспар құрды. Онда бірінші кезекте - орфографияны жетілдіру мәселесіне ден қойылды. Атап айтқанда, көп тілді, көп ұлтты мемлекетте малай тілі сөздік құрамы жағынан тапшы болса және басқа жағынан да кемшін тұстар көп болса, онда малай тілін үйренуге жұрттың ықыласы болмайды.
Сейдін Бизақов	▶			- Қытай мен тамилдерді айтпағанның өзінде, малайлардың өзі тілдерін меңгеруге ықылас қоя қоймауы мүмкін деп, орфографияны жетілдіруге, тіл мәдениетін жақсартуға шаралар қолданып, жоспар құрды. Міне, соның нәтижесінде небәрі 10 жылдың ішінде малай тілі - мемлекеттік тіл дәрежесінде өз міндетін атқара бастады. Ал бізде, өкінішке қарай, қазақ тілі шын мәніндегі мемлекеттік тіл дәрежесіне көшуге енді-енді кіріскен сияқты көрінеді». Қазақ тілінің байлығы-қазақ халқының, қазақтың байлығы. Осы байлықты бағалай біліуміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез-келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. -Тіл мәдениеті негізінен сөз мәдениеті, сөзді орынды қолдану деген ұғымды білдіреді деп те айтуға болады. Өйткені тіл мәдениетінің негізгі зерттейтін нысаны – сөз, сөздің дұрыс айтылуы, дұрыс жазылуы, дұрыс қолданылуы, сол арқылы ойдың айқын, әсерлі жетуі, екіұшты пікірдің, бұлыңғыр ойдың болмауы қажет.
Сейдін Бизақов	▶			-«Туған тілдің дыбыс жүйесінің саздылығын, сөздің тұлғалық тартымдылығын төмендетпей, айтылу әуезділігіне нұқсан келтірмей, оны әсем ырғақты етіп жетілдіре түсу мүмкіндігін еске тұтарымыз белгілі. Өткен жолы айттық қой сентябрь айында «Қыргүйек» дегенді естімейтін болдық. Қыркүйек, шекара деп дыбыс үндестігінің заңдылығын сақтамай айту орын алып барады. Қазақ әрқашан,әркім, көкөніс деп сөз саптамаған ғой. Қазақ әргім, көгөніс, әрғашан деп айтқан. Екіншіден, сөздің әуезділігіне нұқсан келтіретін тағы бір жағдай - артық әріпті үстемелеп жазу. Мысалы, қазақ тілінің емле ережесінде былай делінген: «Көпбуынды сөздің соңғы буыны дауысты дыбыспен келсе, редукциялық жолмен қосымша жалғанған кезде дауысты дыбыс түсіп қалады. Халық дейміз, соңғы буында «ы» бар, ал енді қосымша жалғанған кезде халқы. Ауыз дейміз, қосымша жалғанған кезде соңғы «ы» дыбысы түсіп қалады, аузы. Ондай мысал көп.
Сейдін Бизақов	▶			- Ал енді өкінішке қарай осы емле ережесін жүйелі түрде қолдану жағы әлі іске асқан жоқ. Салыстырып айтсақ, қарақалпақ тілі – қазақ тіліне өте жақын. Онда да мындай ереже бар. Олар осы ережені жүйелі түрде іске асырған. Осының кесірінен даурық па, дауырық па, аброй ма, абырой ма, мақұрым ба, мақрұм ба, тауысып па, таусып па, мейірімді ме, мейрімді ме, қорытынды ма, қортынды ма, осы жағын кейде тіл мамандарының өздері шатастырып, орфографиялық сөздіктен қарауға мәжбүр болып жүр. Әрі ы, і, о қосымша дыбыстарын үстемелеп жазу тілдің әуезділігіне нұқсан келтіреді. Мысалы, қортынды деп тілдің табиғи айтылуын бұзбай жазсақ неміз кетеді. Оның орнына «қорытынды», «мейірімді», «қайырымды» деп жазамыз. Бұл тиімсіз, емле ережесіне қайшы келеді.
Сейдін Бизақов	▶			- Біздің тілімізде ы, і, ұ әрпінің орынсыз қолданылуы жайында пікір айтылып қалады. Бұл емле ережесін жүйелі түрде іске асыруда ғалымдардың беделі де үлкен рөл атқарады. Оған бір мысал келтіре кетейін. Академик Ісмет Кеңесбаевтың айтуымен бұрынғы ый, ей түрінде қосарлы әріппен жазылған сөздер бір ғана жалаң и-мен жазылатын болды. Бұған дер кезінде қарсы шығушылар болды. Егер академик Ісмет Кеңесбаев сияқты зор беделге ие болған адам қолданбаса, бұндай өзгеріс жүзеге аспас еді. Ал енді соның нәтижесі не болды? Бұрын шынында да жыйнал, тақыя, сыйрақ, тійме, кійме, ақыйқат деп айтушы едік. Ал енді қазір жинал, тақия, сирақ, тиме, киме, ақиқат, қағида, табиғи,тиімді, саяси деп тек жазып қана қоймай, айтатын да болдық. Соның арқасында сөздің әуезділігі жақсарды, құлаққа естілуі жағымдырақ болды. Міне, бұл да артық әріпті үстемелеп жазудың тиімсіз екенін айғақтайды. Шіркін, Ісмет ағай өз кезінде осы бағыттағы жұмысты аяғына дейін жеткізсе тиімді болған болар еді.
Сейдін Бизақов	▶			- Қазіргі кезде Кеңестік дәуір тарағалы тіліміз айтарлықтай дамыды. Жаңа сөздермен, атаулармен, аударма сөздермен байыды. Алайда әлі де тіліміздің кем-кетігін түзеп, әліпбиімізді реттеп алу міндеті тұрған сияқты. Ғалымдар латын графикасына көшетін болсақ, әліпбиді қайта қарап, басы артық әріптерден құтылу қажеттігін айтады. Қалай болғанда да әліпби мәселесі еске түскенде, Сейдін ағамызша айтсақ, орфографиялық, орфоэпиялық сөздіктерді қайта қарап, бір електен өткізіп алатын Ісмет Кеңесбаевтай тіл білгірі қажет сияқты көрінеді. Осымен қазақ радиосының «Тіл – мәдениет хабары» аяқталды. Онда, белгілі ғалым, филология ғылымының докторы, профессор СЕЙДІН БИЗАҚОВ қатысып, орфогафия мәселесіне қатысты пікірін берді. Хабарды әзірлеп, жүргізген-Оңғарбек Кұрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш.
Сейдін Бизақов	▶			Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Қазақ тіл білімінің үлкен бір саласы - тіл мәдениеті. Қазіргі мемлекеттік тілдің хал-ахуалы жайында жиі айтып жатқанымызбен, осы тіл мәдениетін, яғни, сөздерді дұрыс жазу, дұрыс дыбыстау, сөздер мен сөз тіркестерін орнымен пайдалану, орфография мен орфоэпия және үндестік заңдылықтарын сақтау мәселелері күн тәртібінен түскен жоқ. Керісінше, баспасөзде, телерадиода қанша рет айтылып, жазылып келе жатқанымен, одан қаншалықты нәтиже шығып жатқанын тағы да байқау қиын. Өйткені көшедегі жарнама, маңдайша, хабарландырулардың тілі де, шаршы топ алдына шығып сөйлеуші диктор, жорналшы, концерт-кештердің жүргізушілері де «әттең-ай» дегізіп қалып жататын жайлар аз емес. Академик Рәбиға Сыздықтың «Сөз сазы» деген еңбегінде, мәселен, үндестік заңы туралы былай деп жазады:
Сейдін Бизақов	▶			- «Адамның тіл үйренудегі, ана тілін жақсы игерудегі келесі баспалдағы – мектеп. Мектептің алдыңғы сатыдан үлкен айырмасы – мұнда тілді игеруде тек үлгі көрсетіп, ауызша түзетіп отырмайды, сонымен қатар тіл заңдарын оқытып үйретеді. Ол заңдардың ішінде, әрине, сөзді дұрыс айту қағидалары да бар. Үндестік заңдары деп аталатын құбылыстың мектепте төменгі кластардан бастап оқылатыны мәлім. Бірақ тағы да, өкініштісі, ережені оқытып, жаттатуымыз бар да, оқушылардың сөйлеу үстінде оларды қалай сақтайтынын қадағалап отыру бар. Міне, осыған көңіл бөлушілік шамалы тәрізді. Қай пәннен болса да, оқушы тақырыптың мазмұнын толық, бұзбай айтып берсе, баға көбінесе осы дәрежеге қарап қойылады, ал сол тақырыпты баяндау барысында сөздерді қалай дыбыстап тұрғаны көбінесе ескерілмейтіндігі байқалады.
Сейдін Бизақов	▶			- Оған он жылдық қазақ мектебін, төрт-бес жылдық институттар мен университеттердің қазақ бөлімдерін бітірген диктор, комментатор, журналистердің көпшілігінің үндестік заңдарын сақтамай, бірҚатар, бұл Күнде, қол Қойды, ЖезҚазған деп қа-қақалап тұратындары куә». Міне, жоғарыда айтылған пікірлерді жалғай түсіп, енді ғалым филология ғылымдарының докторы, профессор СЕЙДІН БИЗАҚОВ ағамызға кезек бермекпіз: «Тіл мәдениетіне қатысты баспасөзде көп пікір айтылып жүр ғой. Көп қаламгердің айтатыны - көшедегі, маңдайшадағы, мекемелердегі жазуға қатысты пікірлер. Бұл жөн-ақ, бірақ, меніңше, ең алдымен тіл мамандарының тіліндегі қатеге баса көңіл бөлсек дер едік. Атап айтқанда, теледидарда, радиода істейтін журналистер ана тілінің жетік маманы, білгірі деп жүрміз ғой. Алайда олардың сөйлеу тілінде де қателер кездеседі. Біз ең алдымен осыған көңіл бөлейік.
Сейдін Бизақов	▶			- Ал маңдайшадағы жазу, мекемедегі жазу, көшедегі жазу - ол жанынан өтіп бара жатқан адамдардың ғана көзіне ілігеді. Ал телерадио хабарын миллиондаған адамдар тыңдайды ғой. Оны тек ақпарат беретін құрал деп қарамай, тіл мәдениетіне, сөзді дұрыс қолдануға баулитын құрал деп тануымыз керек. ЕНді тіл мәдениетіне қатысты қатенің төрт түрі бар. Орфоэпиялық, орфографиялық, стилдік және лексикалық қате деп. Орфографиялық қате, ол - баспасөзде кеткен қателер, ал теледидар мен радио хабарында қатенің үш түрі де кездеседі. Орфоэпиялық, стилдік және лексикалық қате. Мұның өзі, әрқайсысы – жеке-жеке тоқталатын үлкен тақырып. Ең жиі кездесетіні - орфоэпиялық қате. Қазақ тілі жайындағы пікірінде Мелиоранский және басқалар ХІХ ғасырдың өзінде «қазақтар сөйлегенде сөзі әсем ырғақпен күмбірлеп шығады» деп айтып кеткен екен. Мұның мәнісі не?
Сейдін Бизақов	▶			- Мұның мәнісі - қазақ тілінде қатаң дауыссыз ассимиляциялық үндестікпен ұяңданып айтылады екен. Осыдан көп қате жібереді. Теледидарда, радиода істейтін журналистер қаймағы бұзылмаған қазақ ауылында өсіп, сонда білім алып тәрбиеленген, ана тілінің жетік мамандары болғандықтан, ана тілінің табиғатын сезінеді деп ойлаймын. Бірақ соған мән бермейтін сияқты. Мәселен, Астанадан шығатын қазақ дикторының соңғы хабарды беретін дауыс ырғағы жақсы, сөзді мәнерлеп айтады, сөзі анық естіледі. Әттеген-айы, орфоэпиялық қатені көп жібереді екен. Бірде сол әйел диктордың хабарын тыңдап отырып шеКара, қырКүйек, Астана Қаласы, Алматы Қаласы деп сөзді сірестіріп айтқан мысалдарды көптеп кездестірдім. Қазір сентябрь айы болды ғой, «қыргүйек» деп «г» әрпімен айтылатын сөздерді естімейтін болдық. «ҚырКүйек», «шеКара» деп сөздерді сірестіреді.
Сейдін Бизақов	▶			- Қатаң дауыссызды ассимиляция заңдылығымен ұяңдатпай, сындырмай айту құлаққа тосын естіледі. Сондықтан бұны орфографиялық сөздікті құрастырғанда ескеру керек. Тек журналистер мен оқырмандарды ғана кінәлап қою жеткіліксіз, олар сол кітаби стильдегі оқуға бейімделіп барады. Түбінде кітаби стиль орфоэпиялық норма болып кетуі ғажап емес. «ШеКара» деп жазса, «қырКүйек», «көКөніс», тіпті кейбіреулер «әрҚашан» дейтін болыпты. Қазақ әрҒашан деуші еді, әрГім, әрҒалай. Бірде Рамазан айында намаз оқитын уақытты, ауызашар уақытын айтып жатыр, Алматы Қаласы, Астана Қаласы деп, бұл енді құлаққа тосын естіледі. «Алматы Ғаласы», «Астана Ғаласы», «Талдықорған Ғаласы» десе, несі кетеді? Сол тексті жазып отырғанда тіл мамандары ескертпей ме деймін. Сіз енді үндестік заңын сақтаңыз десе. Әр тілдің фонетикасының басты заңдылығы бар. Мысалы, орыс тілінде - екпін. Сіз «ударениеден» бір қате жіберіп көріңіз, ол елеусіз қалмайды. Міндетті түрде шара қолданылады. Ал қазақ тілі фонетикасының негізгі заңдылығы - үндестік заңы. Осыған көңіл бөлу керек!
Сейдін Бизақов	▶			- Журналистерден кейін, теле, радиодан кейін солардың сөйлеу тіліндегі ерекшеліктен кейін тағы бір көңіл аударатыны - әншілердің сөз мәтінін дұрыс айтпауы. Себебі әншілерді де миллиондаған адам тыңдайды ғой. Небір жақсы әнді құйқылжытып салатын әншілеріміз жеткілікті ғой. Бірақ тыңдап отырып әттеген-ай дейсің. Себебі сөзді сындырмай, сірестіріп айтады. Мысалы, бір атақты әншіміз «Адамды жақсы Көру Керек екен» деп айтып тұр. Сонда әттеген-ай дейсің ғой. «Адамды жақсы Гөру Герек екен» деу керек. Егер көз жанарына қатысты айтса мейлі. Ал бұл жағдайда ұнатамын, сүйемін деген мағынада Көремін демейді ғой. Жақсы көремін дегені - синтаксистік тіркес, екеуінің мағыналық дербестігі бар. Жақсы – жақсы мағынасын, көру – көру мағынасын білдіреді. Жақсы көру бір ғана мағына береді. Гөру деп айтылады.
Сейдін Бизақов	▶			- Анамды жақсы гөрем, ұстазымды жақсы гөрем, театрымды жақсы гөрем, жолдасымды жақсы гөрем деп айтса несі кетеді?! Қазақ тілінің мамандары да сірестіріп айтады. Келеді сөзі де солай, Автобус келеді, Қайрат келеді, Қуат келеді дегенде келеді. Бұл - синтаксистік тіркес. Мағыналық дербестігі бар. Ал енді барғым Келеді деген біріккен сөз түрінде жазуымыз керек. Біріккен сөздің мағынасын білдіреді. Мұнда Келеді сөзінің мағынасы жоқ. Бұл үнемі Гелед деп айтылу керек. Осыны да ескермейді! Радио мен теледидар хабарын тыңдайық: «Театрға барғым Келеді», «Жұмысқа барғым Келеді», «Қалаға барғым Келеді». – Теледидар, радио қызметкерлері ғана деп жатырсыз ғой, қазіргі кезде көптеген концерт-кештерді жүргізушілердің сөздерінде де ақау кетіп жатады.
Сейдін Бизақов	▶			– Әрине, солардан бастауымыз керек. Телерадио журналистері, әншілер, содан соң актерлар. Актерлардың сахнадан айтатын сөзі дұрыс болу керек, тыңдармандарға әсер ету, құлаққа жағымды болу керек және дұрыс сөйлеуге баулитын құрал ретінде танылу керек. Осыған көңіл бөлейік! Ал маңдайшадағы жазуға байланысты «Сендер тіл маманына көрсетпей ілмеңдер» деп бастықтарына тапсырма берсе, оны орындау да оңай болмақ. Осыдан-ақ оны көп адам көріп жатқан жоқ. Миллиондаған адамның тыңдайтын хабарларына бірінші кезекте көңіл бөлсек деген себебім – осы. – Біз хабарымызды қазақтың сөзін дұрыс айту, дұрыс жазу, үндестік заңын, орфография, орфоэпия, яғни, жазылым, айтылым заңдылықтарын сақтап пайдалану мәселелері туралы аз-кем әңгіме қозғадық. Қорыта айтқанда...
Сейдін Бизақов	▶			– Қорыта айтқанда, тіліміздің тұнығын бұзбай, келер ұрпаққа жеткіземіз десек, сөздің тұлғалық тартымдылығын сақтап, құрылымын, құрылысын жақсартамыз, әдеби тіл нормасын жетілдіреміз десек, сөйлеу тілінің мәдениетіне жете көңіл бөлуіміз керек! Осымен қазақ радиосының «Тіл мәдениеті» хабары аяқталды. Онда, белгілі ғалым, филология ғылымының докторы, профессор СЕЙДІН БИЗАҚОВ қатысып, орфоэпия мәселесіне қатысты пікірін берді. Хабарды әзірлеп, жүргізген-Оңғарбек Кұрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш.
Сейдін Бизақов	▶			- Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Бүгінгі хабарымызда тіл мәдениетінің кейбір өзекті мәселелері жайында сөз етуді жөн көрдік. Филология ғылымдарының докторы, профессор СЕЙДІН БИЗАҚОВ ағамыз студиямызға келіп, тіл тағдыры мен сқз мәдениеті жайында көптеген мысалдар келтіре отырып, өзінің көкейде жүрген ойларымен бөліскен болатын. «Сөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел!» деп Абай ақын айтқандай, қазіргі топшылаулар тыңдаушы қауымның көкірегіне ой салар, қай сөзді дұрыс, қай сөзді бұрыс қолданып жүрміз деген сауалдарына жауап алар деген мақсатта ұсынуды жөн көрдік. Алда латын графикасына көшер болсақ, әліпбиімізді артық әріптерден тазартып алу қажет деп есептейтіндерге біздің қонағымыз мынадай пікір білдіреді: – Латынға көшеміз деп жатыр ғой, осымен байланысты біраз қаламгерлер әріп санын азайтуымыз керек дейді.
Сейдін Бизақов	▶			– Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Бүгінгі хабарымызда тіл мәдениетінің кейбір өзекті мәселелері жайында сөз етуді жөн көрдік. Филология ғылымының докторы, профессор Сейдін Бизақов ағамыз студиямызға келіп, тіл тағдыры мен сөз мәдениеті жайында көптеген мысалдар келтіре отырып, өзінің көкейде жүрген ойларымен бөліскен болатын. «Сөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел!» деп Абай ақын айтқандай, қазіргі топшылаулар тыңдаушы қауымның көкірегіне ой салар, қай сөзді дұрыс, қай сөзді бұрыс қолданып жүрміз деген сауалдарына жауап алар деген мақсатта ұсынуды жөн көрдік. Алда латын графикасына көшер болсақ, әліпбиімізді артық әріптерден тазартып алу қажет деп есептейтіндерге біздің қонағымыз мынадай пікір білдіреді: – Латынға көшеміз деп жатыр ғой, латын әрпіне көшеміз деп жатырмыз, ә, осымен байланысты біраз қаламгерлер әріп санын азайтуымыз керек дейді.
Сейдін Бизақов	▶			– Кейбір авторлар 6 әріпті азайтайық дейді, кейбіреуі 9 әріпті, кейбіреуі тіпті 12 әріпті азайтайық дейді. Оның өзі – барып тұрған қисынсыз нәрсе. Егер мұншама әріп санын азайтсақ, онда бұрынғы жеткен жетістігіміздің бәрі зая кетеді. Кириллица негізінде 42 әріппен жазу дәстүрі қалыптасты ғой. Осыған байланысты сауаттылықты да керек етеді. Сондықтан тілімізді құрмет тұту жағы да өз мәселесін шеше алмайды. Өйткені бір ғана «Х» әрпін қолдану арқасында біраз сөздер тұлғалық дербестікке ие болды. Мысалы, қал дейміз, беттегі қал, осында қал, ә, осындағы қал деген сияқты. Енді хал, хал-ахуал оны ажыратып қолданамыз. Қат дейді, бірнәрсе тапшы. Немесе қат – етістік. Ал енді хат, ол – зат есім, письмо деген мағынадағы. Қалық дейміз, халық, хан дейміз, қан дейміз. Сондықтан «х» әрпін жазбай, оны қолданыстан алып тастайық деу тілімізге өзінің кері әсерін, зиянын тигізеді.
Сейдін Бизақов	▶			– Қазіргі орфографиялық сөздікте бұрын "хұқық" деп айтылатын сөз "құқық", "рахмет" деген сөз "рақмет" деп жазылған. Бұған байланысты Сейдін ағамыз былай дейді: – Бірде бір әріптесіміз айтады да «бір цитатаны оқиын десем, онда құқық деген сөз бар екен» дейді. Осыны басында орфографиялық сөздіктің 4-нұсқасында х-мен хұқық деп жазған еді. Кейін соны неге екенін қ-мен құқық деп жазыпты. "Құқық" деп, енді "құқық" деп айту қиындау. Дауысты қырнап, айтылуын қиындатып, әуезділіктен жұрдай етіп "құқық" деп айту – тиімді емес. Бұрынғы қалпымен, басқа туыс тілдердегі нұсқасын өзгертпей, мысалы, ноғай, қарақалпақ тілдерінде "хұқық" деп айтады ғой, "хұқық" деп жазуға қайта көшу керек қой. Сол сияқты мына "рақмет" деген сөз де, баспасөзде "рахмет" деген сөздің табиғи айтылу әуезділігін сақтап х-мен жазып жүрміз ғой. Міне, осыны қанша айтқанымызбен, орфографиялық сөздіктің соңғы нұсқасында да ескерілмей қ-мен жазыпты "рақмет" деп.
Сейдін Бизақов	▶			– Енді сіз «Орфографиялық сөздікке» көбірек сын айтып жатқан сияқтысыз. Өзі орфографиялық сөздікті кім жасайды? Немесе қандай да бір мекеме жауапты ма соған? – Әрине, пікір алсаңыз, ескерілмей кеткен тұстары көп қой. «Орфографиялық сөздіктің» бесінші нұсқасына сын айтушылар көп. Олар нені айтады? Мынау егемендікке ие болып, тілімізді көркейтеміз, дамытамыз, байытамыз деп деп тұрған тұста, жұртшылық пікірі аяқталмай тұрған тұста, талас-дау мәселе тудыратын тұстары өз шешімін таппай тұрған тұста, асығыстау шыққан сияқты деген пікір айтылады. Тіпті ешқандай жаңалығы жоқ «Орфографиялық сөздік» деп те мақала жазғандар да болды. Біз орфографиялық сөздік туралы білмек болып ғаламторды шарлағанымызда «Уикипедия» қазақша ашық энциклопедиясында былай деп жазылыпты: «Орфографиялық сөздік — сөздерді дұрыс жазу сөздігі.
Сейдін Бизақов	▶			– Орфографиялық сөздік (емле сөздік) — тілдегі сөздердің жазылу нормасын көрсететін сөздік. Қазақ тілінің тұңғыш орфографиялық сөздігі қазақ жазуының орыс графикасына көшуіне байланысты қабылданған емле ережелеріне сәйкес 1941 жылы түзілді. Мәулен Балақаев 1948 ж. оқушыларға арналған қысқаша "Емле сөздігін" құрастырды. Рәбиға Сыздықтың жетекшілігімен 1995 ж. мектеп мұғалімдері мен баспа қызметкерлеріне арналған "Қазақ орфографиясы жайында анықтағыш" жарыққа шықты. Мектеп оқушыларына арналған орфографиялық сөздік 1960 ж., біршама толық түрі 1972 ж., ал қазақ тілінің үлкен "Орфографиялық сөздігі" 1963 ж. жарық көрді. Осы сөздіктің толықтырылып, өңделген 2-басылымы 1978 ж. шықты. Қазақ лексикографиясында сөздердің кейбір топтарының жазылуын көрсететін емле сөздіктер де бар. Мысалы, "Біріккен сөздер мен сөз тіркестерінің орфографиялық сөздігі". Тіл білімі институтының әзірлеуімен "Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі" 1988 жылы жарық көрді...».
Сейдін Бизақов	▶			– Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлегенде, жазғанда тіл құралдарын, сөз, сөз тіркесі, сөйлем түрлерін дұрыс қолданып, сауаттылықтың, айқын ойлылық пен ізеттеліктің өнегесін көрсету. Мәулен Балақаев. – Тағы бір айтатын мәселе – ережеге қатысты сөздерді толықтай айқындап, топтау арқылы емле ережелерін қолдануда бір принципке негізделген бірыңғай жүйелілік пен сәйкестікті сақтау жағына мұқият болсақ. Мысалы, "аузы", "даусы", "халқы", "орны" деген сияқты соңғы буындағы қысаң дауыстарды қысқартып айту ережесінің сақталмауы – осының бір айғағы. Қазақ тілінің емле ережесіне сай сөз саптауға кесірін тигізетін жүйесіздікті болдырмау тілімізді көркейтудің бір амал-тәсіліне жатпақ. Келесі айтатынымыз, орфографиядағы өзгеріс емлені қиындатып, тіл үйренушіні шатастырмауы жағын еске тұтсақ. Онда да ескеретін жайлар бар. Бір атақты ғалымымыз, мысалы, "институт" деп жазбай-ақ "інститүт" деп жазайық, "университет" деп жазбайық, "үниберситет" деп жазайық дейді.
Сейдін Бизақов	▶			– Осыдан келіп сұрақ туады. Жалпы орыс тілінен енген, орыс тілі арқылы енген сөздерді қазақы қалпына келтіреміз деп сауаты жоқ аталар мен әжелердің бұрмалап айтқан сөзін қолданысқа енгізу, бұл тілімізге нұқсан келтіреді, сөздің әуезділігіне нұқсан келтіреді. Екіншіден, оның бірнеше нұсқасы айтылады, мысалы. Үш-төрт сауаты жоқ әженің "інститүт" деп айтуы 3-4 түрлі болуы мүмкін. "Үніверстет" деп айтылуының да неше түрлі болуы мүмкін. Мұны есте сақтау мүмкін бе?Қайсысын әдеби нормаға жатқызамыз деген де бұл қиындық тудырады, сауаттылықты кері кетіреді әрі тілімізді құрмет тұтуға кесірін тигізеді. – Қазақ тіліндегі туынды сөздерге байланысты да біршама ойланатын жәйттер бар екен. Мәселен, "айт", "айтқын", "айтшы" немесе "жылауық", "жылағыш", "жылаңқы" немесе "тоңу", "жаурау", "мұздау". Міне, осы сөздердің қайсысы әдеби нормаға жатады, қай сөзді қолданған абзал?- деген сауалымызға Сейдін Бизақов ағамыздың өз тұжырымы бар:
Сейдін Бизақов	▶			– Баспасөзде, теледидар, радио хабарларында тағы бір дау-дамай тудырып, бұрмалап қолданушылық бұл - туынды сөздерге қатысты. Мәселен, орыс тілінде "скажи" деген сөз бар. Ал енді осыны үш түрлі аудардық. "Айт" – ол енді бұйрық. "Айтқын" – ол енді ақыл-кеңес. "Айтшы" деген – өтініш. Мұның бәрі "скажи" деп аударылады. Бұл тиімді емес пе, қазақ тілінің байлығын көрсететін мысал. Ал енді осыған байланысты біз "айтқын" деген сөзді қолданбайық дейді. Енді "айтқын" деген сөз "айт, айтшы" деген сөздерден ерекшеленеді. Осыны ескермей, жаңсақ пікір айтылады. Сол сияқты "жылауық" па, "жылағыш" па, "жылаңқы" ма? Осыдан да біреуін ғана таңдайық дейді. Бұл да – тиімсіз. Себебі үшеуінің білдірер мағынасында сәл-пәл реңктік айырмашылық бар екені анық. "Жылауық" десе, "көп жылайтын" бала ғой енді. "Жылағыш" десек, оның мағынасы – жылауға икемділік, мысалы, қайтыс болған адамды "жоқтау", "жылауға шеберлік" деген мағынаны білдіуге икемділік.
Сейдін Бизақов	▶			– Ал "жылаңқы" деген сөз – "көп шағым айта бергіш", "көп наразылық білдіргіш" деген мағынаны үстемелеп білдіреді. "Тоңу", "жаурау", "мұздау" – осы үшеуінің қайсысын аламыз дегенде, осының үшеуін де қолданысқа енгізуіміз тиімді. "Тоңу" десек, "май тоңды", "жер тоңды". Ал енді "жаурау" болса, жан-жануарға қатысты қолдануға икемделген, "мұздау" болса адамға қатысты жиірек қолданылады. "Ту", "жалау", "байрақ" деген сөздердің де үшеуін де қатар қолдансақ тиімді. Лексикалық қатеге тағы бір мысал келтірейінші. "Папа", "мама" деген сөздер Ұлы Отан соғыстан кейінгі ұрпақтың өз ата-анасын "папа", "мама" деп бөгде тілде атауы белең алып кетті. Бірде мынадай жағдай болды. Орыс тілінен енген сөздердің бәрін қазақшалаймыз, тіпті халықаралық терминдерге дейін қазақшалаймыз деп ала-шапқын болып жүрген бір қаламгеріміздің үйінде болғанымызда, балалары "папа", "мама" деп тіл қатып жүр екен.
Сейдін Бизақов	▶			– Содан сұрадым, «ой, бәленшеке-ау, бұл қалай, халықаралық сөздерді қазақшаламай-ақ сол күйінде қолдансақ, ол ешқандай жаңсақтық болмас еді. Ал енді әке-шешесін өз ана тілінде атамау, бұл намысқа тиетін нәрсе емес пе?» деп, сұраған кезім болды. 1985 жылы қазақ басылымына мынандай бір мақала апарып едім. Кез келген басқа халықтар сияқты біздің халықтың да әке-шешесін атайтын сөзі бар емес пе? Соны неге бұрмалап қолданып жүрміз деген мақсатпен. Міне, осы мақаламды қазақ басылымдары ұзақ уақыт басуға бата алмай, кері қайтарумен болды. Ең ақырында «Қазақ әдебиеті» газетінің редакторы ғана: «Сіздің қойып отырған мәселеңіз дұрыс, әке-шешесін көке-апа деп атауы, бұл – ескішілдік емес, ана тіліне ден қойғандық. Мен сізді қолдаймын!» деп көңілімді аулады. «Бірақ өзіңіз қызмет істейтін Тіл білімі институтындағы екі бас қызметкерге «Қолдаймыз!» деп қол қойдырып келіңіз» деді.
Сейдін Бизақов	▶			– Бұл жолы да іс оңайға соқпады. Ақыр аяғында екі бас ғылыми қызметкер келісіп, қол қойып берді. Бұдан кейін де Ішкі істер министрлігінің Қауіпсіздік бөлімін басқаратын орыс азаматына жолығуға тура келді. Өзі бір кішіпейіл, мәдениетті кісі екен. Бұл – ешқандай да ұлтшылдық, бұл ешқандай да керітартпалық емес, алаңсыз баса беріңіз деп кеңес берді. Міне, осыдан кейін барып, екі жыл уақыт өткізіп, мақаламның кейбір тұстарын қысқарумен, басылып шықты. Міне, бұған сенесіз бе, сенбейсіз бе?! – Біз бұдан бұрынғы хабарларымызда да туыстық атауларды, мәселен, «папа», «мама» дегенді қазақша қалай айту дұрыс деген сұраққа біршама авторлардың пікірлерін берген болатынбыз. Бүгінгі хабар қонағы да «папа», «мама»-ны «көке», «апа» деп айтуды сонау 1985 жылы-ақ ұсынғанын айтып отыр.
Сейдін Бизақов	▶			– Қалай болғанда да өз туған әке-шешеңді өзге ұлттың тілінде айту мақтаныш болмаса керек. Батпандап кірген үрдіс мысқалдап шығар. Ұлтын сүйген, ұлт құндылықтарын бағалаған әрбір азамат бүгіннен бастап өз отбасында қазақшасына өзге тілдердің бірде-бір сөзін қоспай сөйлеуді әдетке айналдырса, мемлекеттік тіліміздің де мұраты айқын, мәртебесі биік болмақ. Осымен "Тіл мәдениеті" хабарын аяқтаймыз. Онда филология ғылымының докторы, профессор Сейдін Бизақов тіл мәдениетінің кейбір өзекті тұстары туралы өз ойымен бөлісті. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Құрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенше сау сәлемет болыңыздар!
Сейдін Бизақов	▶			6. – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Көрнекті тілші ғалым Мәулен Балақаев «Тіл мәдениеті дегеніміз – тілдік тәсілдердің ширау, жетілу дәрежесі. Сонымен қатар ол – тіл жұмсаудағы ізеттілік, сауаттылық қана емес, тілдік тәсілдерді фонетикалық, орфографиялық, орфоэпиялық, морфологиялық, синтаксистік, стилдік құбылыстарды ұқыпты, дұрыс қолдану дағдысы» деп түсінік берген екен. – Ал мектеп оқушыларына арналған «Сөз мәдениеті» деген оқулық жазған ғалым Нұргелді Уәлиев «Тіл мәдениеті дегеніміз – сөйлеудегі, жазудағы сыпайылық, ізеттілік қана емес, сонымен қатар айқын ойлылық, сөзді дәл айыру шеберлігі, сөйлеу өнеріне шыныққандық» деп анықтама беріпті. Ендеше тіл мәдениеті дегеніміз – тек қана тілші ғалымдарға немесе журналистер мен жазушыларға ғана қажетті дүние емес, өзін «Мен – қазақпын!» дейтін азаматтардың әдепті де көркем, сауатты да салиқалы сөйлеуге ұмтылатын жалпақ жұртшылыққа керекті өзіндік мәдениет екен.
Сейдін Бизақов	▶			– Филология ғылымдарының докторы, профессор Сейдін Бизақов ағамыз тіл мәдениетін дамыту үшін орфографияға, орфографиялық сөздікке көңіл бөлуіміз қажет дейді. – «Тіл мәдениетіне қатысты әр алуан пікірлер айтылып жүр ғой. Кейде бір-біріне кереғар пікірлер де айтылып қалады. Ал енді баса көңіл бөлетініміз, әрине, орфография. Себебі орфография әрбір тілдің бет-ажары, тілдің байлығы, көркемдігі, оралымдылығы орфографиядан анық байқалады. Және орфография – барлық сөздіктерге негіз болатын оқу құралы. Бүгінгі айтарымыз: Қазақстан шын мәнінде көпұлтты, көптілді мемлекет болғандықтан, ана тіліміздің беделін көтеретін қуатты күштің бастысы – өзге ұлт өкілдерімен қоса, әсіресе, өз ұрпағымыздың ана тілінің көл-көсір байлығы мен көркемдігін айқын сезініп, оған ықылас қоюы керек екендігі белгілі. Атақты ақынымыз Олжас Сүлейменов өзінің бір сөзінде айтқан еді: «Қуатты орыс тілімен қиын да, құрметті бәсекеде төтеп беру – қазақ тілінің көгеріп, көктей беруі үшін ауадай қажет», – деп.
Сейдін Бизақов	▶			– Олжастың атып өткеніндей: Қос тілдік ортадағы тілдердің өзара салыстырмалы бәсекесі, бұл - табиғи заңдылық. Одан ешқайда қашып құтыла алмаймыз. Олай болса, ата-бабадан мұра болып қалған, жас ұрпақты тәрбиелеуде пәрменді құралы болған әлем тілдерінің ішіндегі ең бір шұрайлы тілімізді жас буынның құлағына құйып,сезіндіріп құрмет тұтқыза алмауымыз неліктен? Міне, бұл тілдің ел өміріне батылырақ енуі үшін қандай қозғаушы күш керек деген сұрақтың астарына үңіліп көрейікші. Аталған проблеманың орфографияға қатысты тұсы, неге екені әңгімеленбей жүр? Бір ескере кететін жәйт – қай тілді алмайық, қай мемлекеттік тілді алмайық орфографияны басшылыққа алады. Атап айтқанда, орыс тілінде орфографиядан ауытқыған бірде-бір қате жіберілмейді. Эфирден, радиодан, кейбір мемлекеттерде орфографиялық, орфоэпиялық қате түрлері болсын, баспасөзде немесе теледидар мен радиода қате жіберсе, оған айыппұл төлетеді екен. Ал енді бұл мәселе біздің елде өз шешімін тапқан жоқ.
Сейдін Бизақов	▶			– Бүгінде егеменді, іргелі, өркениетті ел дәрежесіне қол созған кезімізде әр алуан лексикалық жұмыстар, түрлі жаңа сөздіктер, анықтамалықтар тіл мәдениетіндегі табыстарды, оның жүйелі, қалыптасқан нормаларын жұртшылыққа дер кезінде, күнбе-күн жеткізудің, білім берудің көрінісі ретінде маңызын арттыра түсуде. Олай болса қазақ тілін кең ауқымда дамытамыз десек, барлық күшті, мүмкіндікті әлі де сан-алуан, түрлі-түрлі сапалы сөздіктер жасауға жұмылдыруымыз қажет. Бұл – бүгінгі заман талабы. Бүкіл баспасөз, мектеп, радио, теледидар хабарларының, оқылатын лекцияларының бәрі де ана тілінің жүйеленген сөздіктеріне сүйене отырып жасалуға тиіс!». Бұл күнде мемлекеттік тілді дамыту, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, тіліміздің хал-ахуалын жақсарту бағытында қоғамда сан-алуан пікірталастар айтылып қалып жүр. Мемлекеттік тілді дамыту тұрғысында хабар қонағы Сейдін ағамыз мынадай мысал келтіреді:
Сейдін Бизақов	▶			– «Малайзия деген мемлекет бар. Халқының саны жағынан, көп ұлттылығы, көп дінділігі жағынан Қазақстанға ұқсас. Малайзия егемендікке ие болып, азаттыққа қол жеткен кезде малай тілінің қолдану өрісі өте тар еді. Малайзияда малай халқының саны 46 ғана пайыз болатын. Қазір де сол мөлшерде. Бірер туыс халықтарды есептегенде 54 пайызға жетіпті. Ал 37 пайызы қытайлықтар, 10 пайызы үнділік тамилдер болатын. Мемлекеттік тіл, ұлтаралық тіл - ағылшын тілі болатын. Малайзия бертін келе «Мемлекеттік тіл - малай тілі болады!» деп жариялады. Соған нақтылы жоспар құрды. Олар алдымен 10 жылдық жоспар құрылған еді. Онда бірінші кезектегі ең маңызды мәселе – орфографияны жетілдіру мәселесі деп қойылды. Атап айтқанда, көп тілді, көп ұлтты мемлекетте малай тілі сөздік құрамы жағынан тапшы болса және басқа жағынан да кемшін тұстар көп болса, онда малай тілін үйренуге жұрттың ықыласы болмайды.
Сейдін Бизақов	▶			– Тіпті Қытай мен тамилдерді айтпағанның өзінде, малайлардың өзі де өз тілдерін меңгеруге ықылас қоя қоймауы мүмкін деп, орфографияны жетілдіруге, тіл мәдениетін жақсартуға нақты шаралар қолданып, жоспар құрды. Міне, соның нәтижесінде небәрі 10 жылдың ішінде малай тілі - мемлекеттік тіл дәрежесінде өз міндетін атқара бастады. Ал бізде, өкінішке қарай, қазақ тілі шын мәніндегі мемлекеттік тіл дәрежесіне көшуге енді-енді кіріскен сияқты көрінеді». – Қазақ тілінің байлығы – қазақ халқының, қазақтың байлығы. Осы байлықты бағалай біліуміз керек. Сонда ғана біздің Қазақстан кез-келген жұртпен иық теңестіре алатын іргелі ел бола алады. Сәрсен Аманжолов. – Тіл мәдениеті негізінен сөз мәдениеті, сөзді орынды қолдану деген ұғымды білдіреді деп те айтуға болады. Өйткені тіл мәдениетінің негізгі зерттейтін нысаны – сөз, сөздің дұрыс айтылуы, дұрыс жазылуы, дұрыс қолданылуы, сол арқылы ойдың айқын, әсерлі жетуі, екіұшты пікірдің, бұлыңғыр ойдың болмауы.
Сейдін Бизақов	▶			– Туған тілдің дыбыс жүйесінің саздылығын, сөздің тұлғалық тартымдылығын төмендетпей, айтылу әуезділігіне нұқсан келтірмей, оны әсем ырғақты етіп жетілдіре түсу мүмкіндігін еске тұтарымыз белгілі. Өткен жолы айттық қой сентябрь айында «Қыргүйек» дегенді естімейтін болдық неге екенін. Әйтеуір сөзді сірестіріп жазу қалпынан айнытпай "қыркүйек", "шекара" деп дыбыс үндестігінің, ассимилияцияның үндестік заңын сақтамай айту орын алып барады дедік қой. Тіпті "көкөніс", "әрқашан", "әркім" дегенді қазақ сөз саптамаған ғой. Қазақ "көгөніс","әрғашан", "әргім" деп айтса несі кетеді. Екіншіден, сөздің әуезділігіне нұқсан келтіретін тағы бір жағдай – артық әріпті үстемелеп жазу. Мысалы, қазақ тілінің емле ережесінде былай делінген: «Көпбуынды сөздің соңғы буыны дауысты дыбыспен келсе, редукциялық жолмен қосымша жалғанған кезде дауысты дыбыс түсіп қалады. Мысалы, "халық" дейміз, соңғы буында «ы» бар, ә, ал енді қосымша жалғанған кезде – халқы. Ауыз дейміз, қосымша жалғанған кезде соңғы «ы» дыбысы түсіп қалады – аузы. Ондай мысал көп.
Сейдін Бизақов	▶			– Ал енді, өкінішке орай, осы емле ережесін жүйелі түрде қолдану жағы әлі бізде іске асқан жоқ. Салыстырып айтсақ, мына қарақалпақ тілі – қазақ тіліне өте жақын ғой. Онда да мындай ереже бар. Ал бірақ қарақалпақтар осы ережені жүйелі түрде іске асырған. Осының кесірінен даурық па, дауырық па, аброй ма, абырой ма, мақұрым ба, мақрұм ба, тауысып па, таусып па, мейірімді ме, мейрімді ме, қорытынды ма, қортынды ма, осы жағын кейде тіл мамандарының өздері шатастырып, орфографиялық сөздіктен қарауға мәжбүр болып жүр. Әрі "ы, і, о" қосымша дыбыстарын үстемелеп жазу тілдің әуезділігіне нұқсан келтіреді. Мысалы, қортынды деп тілдің табиғи айтылуын бұзбай жазсақ неміз кетеді. Оның орнына «қорытынды», «мейірімді», «қайырымды» деп жазамыз. Бұл тиімсіз, емле ережесіне қайшы келеді.
Сейдін Бизақов	▶			– Өзі біздің тілімізде "ы","і", "ұ" әрпінің орынсыз қолданылуы жайында пікір айтылып қалады. Бұл емле ережесін жүйелі түрде іске асыруда енді ғалымдардың беделі де үлкен рөл атқарады. Оған бір мысал келтіре кетейін. Академик Ісмет Кеңесбаевтың айтуымен бұрынғы ый, ей түрінде қосарлы әріппен жазылған сөздер бір ғана жалаң и-мен жазылатын болды. Бұған дер кезінде қарсы шығушылар өте көп болды. Егер академик Ісмет Кеңесбаев сияқты зор беделге ие болған адам қолданбаса, бұндай өзгеріс жүзеге аспас еді. Ал енді соның нәтижесі не болды? Бұрын шынында да жыйнал, тақыя, сыйрақ, тійме, кійме, ақыйқат деп айтушы едік. Ал енді қазір жинал, тақия, сирақ, тиме, киме, ақиқат, қағида, биылғы, табиғи,тиімді, саяси деп тек жазып қана қоймай, айтатын да болдық. Соның арқасында сөздің әуезділігі жақсарды, құлаққа естілуі өте жағымдырақ болды. Міне, бұл да болса, артық әріпті үстемелеп жазудың тиімсіз екенін айғақтайды. Шіркін, Ісмет ағай өз кезінде осы бағыттағы жұмысты аяғына дейін жеткізсе тиімді болған болар еді.
Сейдін Бизақов	▶			– Иә. қазіргі кезде Кеңестік дәуір тарағалы тіліміз айтарлықтай дамыды. Жаңа сөздермен, атаулармен, аударма сөздермен байыды. Алайда әлі де тіліміздің кем-кетігін түзеп, әліпбиімізді реттеп алу міндеті тұрған сияқты. Оны ғалымдар латын графикасына көшетін болсақ, әліпбиді қайта қарап, басы артық әріптерден құтылу қажеттігін айтады. Қалай болғанда да әліпби мәселесі еске түскенде, Сейдін ағамызша айтсақ, орфографиялық, орфоэпиялық сөздіктерді қайта қарап, бір електен өткізіп алатын Ісмет Кеңесбаевтай тіл білгірі қажет сияқты көрінеді. – Осымен қазақ радиосының «Тіл – мәдениет хабары» аяқталды. Онда, белгілі ғалым, филология ғылымының докторы, профессор Сейдін Бизақов қатысып, орфогафия мәселесі бойынша бірқатар ойларын ортаға салды. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Кұрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Келесі кездескенше сау-сәлемет болыңыздар!
Сейдін Бизақов	▶			7. – Ассалаумағалейкум, ардақты ағайын! Қазақ тіл білімінің үлкен бір саласы – тіл мәдениеті. Қазіргі мемлекеттік тілдің хал-ахуалы жайында жиі айтып жатқанымызбен, осы тіл мәдениетін, яғни, сөздерді дұрыс жазу, дұрыс дыбыстау, сөздер мен сөз тіркестерін орнымен пайдалану, орфография мен орфоэпия және үндестік заңдылықтарын сақтау мәселелері күн тәртібінен түскен жоқ. Керісінше, баспасөзде, телерадиода қанша рет айтылып, жазылып келе жатқанымен, одан қаншалықты нәтиже шығып жатқанын тағы да байқау қиын. Өйткені көшедегі жарнама, маңдайша, хабарландырулардың тілі де, шаршы топ алдына шығып сөйлеуші диктор, жорналшы, концерт-кештердің жүргізушілері де «әттең-ай» дегізіп қалып жататын жайлар аз емес. Академик Рәбиға Сыздықтың «Сөз сазы» деген еңбегінде, мәселен, үндестік заңы туралы былай деп жазады:
Сейдін Бизақов	▶			– «Адамның тіл үйренудегі, ана тілін жақсы игерудегі келесі баспалдағы – мектеп. Мектептің алдыңғы сатыдан үлкен айырмасы – мұнда тілді игеруде тек үлгі көрсетіп, ауызша түзетіп отырмайды, сонымен қатар тіл заңдарын оқытып үйретеді. Ол заңдардың ішінде, әрине, сөзді дұрыс айту қағидалары да бар. Үндестік заңдары деп аталатын құбылыстың мектепте төменгі кластардан бастап оқылатыны мәлім. Бірақ тағы да, өкініштісі, ережені оқытып, жаттатуымыз бар да, оқушылардың сөйлеу үстінде оларды қалай сақтайтынын қадағалап отыру бар. Міне, осыған көңіл бөлушілік шамалы тәрізді. Қай пәннен болса да, оқушы тақырыптың мазмұнын толық, бұзбай айтып берсе, баға көбінесе осы дәрежеге қарап қойылады, ал сол тақырыпты баяндау барысында сөздерді қалай дыбыстап тұрғаны көбінесе ескерілмейтіндігі байқалады.
Сейдін Бизақов	▶			– Оған он жылдық қазақ мектебін, төрт-бес жылдық институттар мен университеттердің қазақ бөлімдерін бітірген диктор, комментатор, журналистердің көпшілігінің үндестік заңдарын сақтамай, "бірҚатар", "бұл Күнде", "қол Қойды", "ЖезҚазған" деп, "қа-қақалап" тұратындары куә». – Міне, жоғарыда айтылған пікірлерді жалғай түсіп, енді ғалым филология ғылымдарының докторы, профессор Сейдін Бизақов ағамызға кезек бермекпіз: – «Тіл мәдениетіне қатысты баспасөзде көп пікір айтылып жүр ғой. Көп қаламгердің айтатыны – көшедегі жазуға қатысты, маңдайшадағы жазуға қатысты, мекемелердегі жазуға қатысты пікірлер. Бұл жөн-ақ, бірақ, меніңше, ең алдымен тіл мамандарының тіліндегі қатеге баса көңіл бөлсек дер едік. Атап айтқанда, теледидарда, радиода істейтін журналистер ана тілінің жетік маманы, білгірі деп жүрміз ғой. Алайда олардың сөйлеу тілінде де қателер кездеседі екен. Оны айтып отырған себебіміз ең алдымен осыған көңіл бөлейік.
Сейдін Бизақов	▶			– Ал енді маңдайшадағы жазу, мекемедегі жазу, көшедегі жазу ол жанынан өтіп бара жатқан адамдардың ғана көзіне ілігеді. Ал теледидар хабарын, радио хабарын миллиондаған адамдар тыңдайды ғой. Сондықтын теледидар, радио хабарын тек ақпарат беретін құрал деп қарамай, тіл мәдениетіне, сөзді дұрыс қолдануға баулитын құрал деп тануымыз керек. Енді тіл мәдениетіне қатысты қатенің төрт түрін атап жүрміз ғой. Орфоэпиялық қате, орфографиялық қате, стильдік қате және лексикалық қате деп. Орфографиялық қате ол – баспасөзден кеткен қателер, ал теледидар мен радио хабарында қатенің үш түрі де кездеседі. Орфоэпиялық қате де, стилдік қате де, лексикалық қате де. Мұның өзі, әрқайсысы – жеке-жеке тоқталатын үлкен тақырып. Ең жиі кездесетіні – орфоэпиялық қате. Қазақ тілі жайындағы пікірінде Мелиоранский және басқалар, мәселен, ХІХ ғасырдың өзінде айтқан екен «қазақтар сөйлегенде сөзі әсем ырғақпен күмбірлеп шығады екен» дейді. Мұның мәнісі не?
Сейдін Бизақов	▶			– Мұның мәнісі – қазақ тілінде қатаң дауыссыз ассимиляциялық үндестікпен ұяңданып айтылады екен. Осыдан көп қате жібереді. Теледидарда, радиода істейтін журналистер қаймағы бұзылмаған қазақ ауылында өсіп, сонда білім алып тәрбиеленген, ана тілінің жетік мамандары болғандықтан, ана тілінің табиғатын сезінбейді емес, сезінеді деп ойлаймын. Бірақ соған мән бермейтін сияқты. Мәселен, Астанадағы қазақ дикторы "Соңғы хабарды" беретін, қазақ әйелі диктор дауыс ырғағы жақсы, сөзді мәнерлеп айтады, сөзі анық естіледі. Әттеген-айы, орфоэпиялық қатені көп жібереді екен. Бірде сол әйел диктордың хабарын тыңдап отырып "шеКара", "қырКүйек", "Астана Қаласы", "Алматы Қаласы" деп сөзді сірестіріп айтқан мысалдарды көптеп кездестірдім. Сентябрь айы болды ғой, «қыргүйек» деп «г» әрпімен айтылатын сөздерді естімейтін болдық.
Сейдін Бизақов	▶			– «ҚырКүйек», «шеКара» деп сөздерді сірестіріп, қатаң дауыссызды ассимиляция заңдылығымен ұяңдатпай, сындырмай айту құлаққа тосын естіледі. Сондықтан бұны орфографиялық сөздікті құрастырғанда ескеру керек. Тек журналистер мен оқырмандарды ғана кінәлап қою жеткіліксіз, олар сол кітаби стильдегі оқуға бейімделіп барады. Түбінде кітаби стиль орфоэпиялық норма болып кетуі ғажап емес. «Шегара» деп те "г"-мен жазса, «қыргүйек», «көгөніс», тіпті кейбіреулер «әрҚашан» дейтін болыпты кейбіреулер. Қазақ айтпайды ғой "әрқашан" деп, "әрҒашан" , әрГім, әрҒалай. Бірде мына Рамазан айында намаз оқитын уақытты айтып жатыр, ауызашар уақытын айтып жатыр, "Алматы Қаласы", "Астана Қаласы", "Талдықорған қаласы" деп, бұл енді құлаққа тосын естіледі ғой. «Алматы Ғаласы», «Астана Ғаласы», «Талдықорған Ғаласы» десе, несі кетеді? Соны жазып отырғанда ешкім ескертпей ме деймін да тіл мамандары. Сіз енді үндестік заңын сақтаңыз десе. Әр тілдің фонетикасының басты заңдылығы бар. Мысалы, орыс тілінде ударение – екпін. Сіз «ударениеден» бір қате жіберіп көріңіз, ол елеусіз қалмайды. Міндетті түрде мәселесі қаралады, шара қолданылады. Ал қазақ тілі фонетикасының негізгі заңдылығы – үндестік заңы. Осыған көңіл бөлгеніміз дұрыс болар!
Сейдін Бизақов	▶			– Журналистерден кейін, теле, радиодан хабардан беретін қызметкерлерден кейін, солардың сөйлеу тіліндегі ерекшеліктен кейін тағы бір көңіл аударатын – әншілердің сөз мәтінін дұрыс айтпауы. Себебі әншілерді де миллиондаған адам тыңдайды ғой. Небір жақсы әнді құйқылжытып салатын әншілеріміз жеткілікті ғой. Бірақ тыңдап отырып әттеген-ай дейсің. Себебі сөзді сындырмай, сірестіріп айтады. Мысалы, бір атақты әншіміз, тіпті жас әншілерді айтпағанның өзінде «Адамды жақсы Көру Керек екен» деп айтып тұр. Сонда әттеген-ай дейсің ғой. «Адамды жақсы Гөру Герек екен» деу керек. Егер көз жанарына қатысты айтса мейлі "жақсы көремін" деп ол кешірімді болар еді. Ал енді "ұнатамын", "сүйемін" орыс тілінднгі "люблю" деген сөздің мағынасында "Көремін" демейді ғой. "Жақсы көремін" деген – ол синтаксистік тіркес, екеуінің мағыналық дербестігі бар. Жақсы – жақсы мағынасын, көру – көру мағынасын білдіреді, тіркестік мағына жоқ, біріккен сөздің мағынасы. Жақсы мен көру бірігіп, бір ғана мағына береді. Тек "гөру" деп айтылады.
Сейдін Бизақов	▶			– Анамды жақсы гөрем, ұстазымды жақсы гөрем, театрымды жақсы гөрем, жолдасымды жақсы гөрем деп айтса несі кетеді?! Оған тіпті балалар, мектеп оқушыларын йтпағанның өзінде кейде мамандар, кейде қазақ тілінің мамандары да "театрды жақсы көрем" деп сірестіріп айтады. Сондықтан да мұны орфографияда ескеру керек. Келеді сөзі де сондай, Автобус келеді, Қайрат келеді, Қуат келеді дегенде келеді. Бұл - синтаксистік тіркес. Мағыналық дербестігі бар. Ал енді барғым Келеді деген синтаксистік тіркес емес, бұл біріккен сөз түрінде жазуымыз керек. Біріккен сөздің мағынасын білдіреді. Мұнда Келеді сөзінің мағынасы жоқ. Бұл үнемі тек қана Гелед деп айтылу керек. Осыны да ескермейді! Радионы тыңдайық, теледидар хабарын тыңдайық: «Театрға барғым Келеді», «Жұмысқа барғым Келеді», «Қалаға барғым Келеді». – Жаңа теледидар және радио қызметкерлері ғана деп жатырсыз ғой, қазіргі кезде өзіңіз білесіз көптеген концерттер, кештер өтіп жататын болды. – Иә. – Соның жүргізушілердің де тілінде де ақау кетіп жатады-ау деймін.
Сейдін Бизақов	▶			– Әрине, солардан бастауымыз керек. Телерадио журналистері, әншілер, сосын енді актерлер. Актерлардың сахнадан беретін сөзі дұрыс болу керек, тыңдарманға әсер ету керек, құлаққа жағымды болу керек және дұрыс сөйлеуге баулитын құрал ретінде танылу керек. Осыған көңіл бөлейік! Ал енді маңдайшадағы жазу, бәленшедегі жазуды бастықтарына тапсырма берсе, «Сендер тіл маманына көрсетпей ілмеңдер» десе оны орындау да оңай, сонен кейін оны көп адам көріп жатқан жоқ. Миллиондаған адамдардың тыңдайтын хабарларына бірінші кезекте көңіл бөлсек деп айту себебім – сондықтан. – Біз хабарымызды қазақтың сөзін дұрыс айту, дұрыс жазу, үндестік заңын, орфография, орфоэпия, яғни, жазылым, айтылым заңдылықтарын сақтап пайдалану мәселелері туралы аз-кем әңгіме қозғадық деп білеміз. – Дегенмен, қорыта айтқанда...?
Сейдін Бизақов	▶			– Қорыта айтқанда, тіліміздің тұнығын бұзбай, келер ұрпаққа жеткіземіз десек, сөздің тұлғалық тартымдылығын сақтап, құрылымын, құрылысын жақсартамыз, әдеби тіл нормасын жетілдіреміз десек, сөйлеу тілінің мәдениетіне жете көңіл бөлу керек! – Осымен қазақ радиосының «Тіл мәдениеті» хабарының келесі шығарылымын аяқтаймыз. Онда, белгілі ғалым, филология ғылымының докторы, профессор Сейдін Бизақов ағамыз тіл мәдениетінің кейбір өзекті мәселелері туралы өз пікірімен ой бөлісті. Хабарды әзірлеген – Оңғарбек Кұрал, сазбен көркемдеген – Қайсар Ердеш. Әуе толқынында амандықпен кездескенде сау-сәлемет болыңыздар!
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумағалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілетін хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. – Қазақ тілінің өркен жая алмауынан тіл шұбарлау, сөздердің бұрыс қолданылуы, дұрыс сөйлемеу үрдісі жалпыхалықтық сипатқа ие болып бара жатқаны белгілі. Осындай келеңсіздіктерге қалайша жол беріп алдық? Белгілі тіл жанашыры СЕЙІЛБЕК ҚЫШҚАШҰЛЫ бұған былайша жауап қатады. – Сейілбек аға, өзіңізді тіл жанашыры ретінде, ұлттық салт-дәстүріміздің қамқоршысы ретінде мына баспасөз беттеріне жарияланып отырған мақаларыңыздан білеміз. «Біз қалай сөйлейміз?» деген хабарымызға қонақ ретінде шақырып отырмыз.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Қазір «тіліміз жұтаңданып бара жатыр» деп жиі айтатын болдық. Осы тіліміздің қарабайырлануына, жұпыны тартуына не себеп? – Мұның менің ойымша, бір-ақ қана себебі бар. Ол – ойсыздық. Біз сөйлесек те, тыңдасақ та, оқысақ та, жазсақ та, еш уақытта не сөйлеп отырмыз, не жазып отырмыз, не оқып отырмыз ойланбаймыз. Міне ойсыздық – осы біздің қазір тіліміздің түбіне жететін түрі бар. Мен оған біраз мысал келтірейін. Иә, орыстың сөзін сөзбе өзімізге аударып алып отырмыз. Мысалға, «акционерлік қоғам» дейміз. Акция деген не? Ол - еншілік. Акционер кім? Ол – еншілес. Ал жаңағы қоғам – «еншілестік». – Акционерлік қоғамның, орысша айтқанда, «дочернее предприятиесі» болады. Соны «еншілес кәсіпорын» деп аударып жүр... – «Еншілес кәсіпорын» емес, оны «отау» деу керек. Бізде қазір «филиал» дейміз. «Филиалың» - «отау». «Головной институт» - «қарашаңырақ».
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал сол головной институттан бөлінген жаңағы "филиал", ол – «отау». Қазақта "қарашаңырақ", "отау" деген сөз бар ма – бар. Анау – головной институт, мынау – отау. Ол ойымызға келмейді. Өзі міне "филиал" дейді. Кезінде мен бір қазақтың сөзін тыңдадым. «Шаңырақ» деген ұйым болды ғой, әлгі қазақ «Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Ал қазақтың сөзі аузына келіп тұр жаңағы «отау» деп айтатын сөзі келіп тұр дейм да. "Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Ал егер "Біз – Шаңырақтың отауымыз» десе ғой, әбден жарасымды болар еді. Оны айтпайды, «Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Мұның бәрі неден? Тағы қайталап айтамын, ойсыздық, ойлауымыз керек. «Әй, осы сөйлеп тұрып, мен осы қай тілде сөйлеп тұрмын?» деу керек. Жазып отырып, «Әй, мен осы қай тілде жазып отырмын?» деу керек. Оқып отырып, «Өстіп жазады екен-ау» деу керек. Тыңдап отырып, «Әй, міне, осылай айтылады екен-ау» деу керек. – Бұл – біздің бойымызға сіңіп қалған қасиет қой, енді осыны жөндеудің бір қандай да бір жолы бар ма, ойсыздықтан арылатын?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Қазір «кешен» деген сөз бар. Осы «кешен» деген сөзді естіген сайын менің есіме Ахаңның «етістік» деген сөзі түседі. Ол орыстың "глагол" деген сөзі орыстың өздері де білмейді қандай сөз екенін, ал енді Ахаң әулиелілігі, кемеңгерлігі сол – «глаголдың» мәнін аударған. «Глагол» – жаңағы қимыл, әрекет, іс, етістік. Сен бар, мен бар, анау бар, бәріміз бірігіп бір жұмысты "етістік" – мән. Ал енді "кешенде" мән бар ма, жоқ. "Мәтін" деген сөзде мән бар ма, жоқ. "Пайыз" еген сөзде мән бар ма, жоқ. Мысалы "кешенді жұмыс" дейміз, ол нағылған жұмыс? Белгісіз. Қазақ "жан-жақты жұмыс" істеген. "Кешенді зерттеу" дейміз, ол қандай зерттеу, оны да білмейміз. Қазақ мұны "жан-жақты зерттеу" деген. Сөнен кейін ең жиі айтатылатын сөздің біреуісі – "пайыз". Мен ә дегенде "пойыз" деп ойлап қалдым. Сөйтсем бұл "процент" екен. Ал "проценттің" мәнін Ахаңның жолымен жүрсек, оның мәні – "жүздің бірі". Сондықтан "процентті" егер қазақшаға аударғымыз келсе, мәселен "жүздің бірі" деп алуымыз керек. Мысалы, жиырма тоғыз процент деген бар ма? Жиырма тоғыз бөлік.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Жүздің бір бөлігі. Отыз бір проценті оның – отыз бір бөлік. Қазақ "мен сенің сөзіңе үзілді-кесілді қарсымын" дейді. Ал біз қазір "мен сенің сөзіңе жүз пайыз қарсымын" дейміз. "Ауылда жергілікті ұлт жүз пайыз" дейміз. Мына ауылда тұратын ғой халық түгелімен қазақ деген сөз. Елу пайыз бұл – жартысы. Жиырма бес пайыз – ширегі. Отыз үш пайыз – үштен бірі. – Демек, сіз ол процент, пайыз деген сөзден қашып, кәдімгі қазақтың ұғымына сай сөздермен келтіру керек дейсіз ғой. – Әрине де. Мысалы, АЭС салуға халықтың "қырық пайызы" қарсы дейді. Ал оның АЭС салуға халықтың "қырық бөлігі" қарсы деуі тілге жатық түсінігінде. Содан кейін ең мені бір қатты ойландыратын нәрсе, мына қазіргі "балама". Бөгде «альтернатива» деген сөзді біз «балама» деп алып отырмыз. Егер екі адам, бір орынға таласқан екі адам бір-біріне «балама» болса, онда таласып керегі не? Екеуіміз – бірдейміз мысалға, керегі не таласып?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал біздің таласатын себебіміз, екеуіміз – бірдей емеспіз. Мысалы, сенің тәжірибең – жоғары, менің білімім – жоғары. Сенің ақылың – көп, менің ақылым – кем. Мысалы мен өзімнен білем тең емес, сондықтан біз таласамыз бір орынға. Және де ол латын тілінде «альтернатива» деген сөз «екінің бірі» деген сөз екен. Міне қараш, міне, екінің бірі. Ал енді қазақта "екінің бірін" не дейді, «тайталас» дейді, «бақталас» дейді, содан кейін «бәсеке» дейді. Латын тілінде әлемдік латын тілінде бір-ақ сөз бар, ал біздің қазақ тілінде үш сөз бар. Ал біздің тілімізді кедей дейді. Қандай кедей латынның бір сөзінде бізде үш сөз бар: «тайталас, бақталас, бәсеке». Мұны үшеуін айтуға болады «бәсеке сайлау», «бақталас сайлау», «тайталас сайлау». Ал оны «балама сайлау». «Балама сайлау» деген, ол – "сайлау" емес, ол – "тағайындау".
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Тағы көп айтылатын сөз – «аталмыш». Қазақта «ол», «бұл», «әлгі», «осы», «жаңағы» деген бес сөз бар. «Ол», «бұл», «әлгі», «осы», «жаңағы». Ал егер мысалы «Аталмышты» айтып отырып, жазып отырып, орнына жаңағы бес сөздің біреуін қойыңызшы, дөп келеді. Ал енді жай ойлануға болады ғой, «аталмыш» – орыстың «упомянутый» деген сөзі. Орыстың өзі оны пайдаланбайды. Оны бір мың сөздің ішінде бір рет пайдаланса, пайдаланар, ал өзге пайдаланбайды. Себебі ол қажет емес, ол – жақсы сөз емес. Ал біз екі сөздің бірі – «аталмыш». Ең қызығы соңғы уақытта біз "бұл аталмыш" дейтін болдық, яғни «бұл, бұл ». "Бұл аталмыш заң". Яғни "бұл бұл заң". Ойымызға кіріп шықпайды. Жаңағы "бұл" деген сөзді екі рет пайдаланып отырмыз, ойымызға кіріп шықпайды. Ойланбаймыз біз, не жазып отырмыз ойланбаймыз, не айтып отырмыз ойланбаймыз.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал енді қазақтың өзінің тілінің қалыбы бар. Оны ғалымдар, тіл ғалымдары "нормасы" дейді. Енді мен тіл ғалымы емеспін. Сондықтан оны "нормасы" демеймін, «қалыбы» деймін, "тілдің қалыбы". Әр ұлттың тілінің өзінің қалыбы болады. Мысалы орыстарда «ожидается» деген сөз бар. «Ожидается приезд» дейді. Ал қазақ «қазір келуі күтілуде» дейтін болдық. Орыстың сөзін сөзбе-сөз аударып. Енді қазақ «келмек», «келем дейді», «келетін болыпты», «келетін шығар», толып жатыр нұсқалары. Оның бәрі түгел ұмытылған, оның бәрін ысырып қоямыз, оның орнына орыстың жаңағы «келуі күтілуде», «сөйлеуі күтілуде», «баруы күтілуде», «жолығуы күтілуде», «қабылдауы күтілуде». – Қазіргі "Хабар" арнасыда, немесе басқа да арналарда ауа райын таныстырғанда «нөлден төмен» дегенді жиі айтатын болды. «Нөлден жоғары» дегенді түсінейік жақсы енді. Ол – сан ғой, ал "нөлден төмен" қандай сан бар? – "Теріс" дегені ғой енді, "суық" дегенімен "теріс" дегені (қарқылдап бір күліп алды).
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Оны енді біліп тұрмыз ғой, бірақ өзі қазақтың сіз айтпақшы қалыбына келе ме? – Жоқ, келмейді ғой, келмейді. Тағы айтайын дегенім, қазақтың «сөзінің дәмі» деген бар. Біз қазақ сөзінің дәмін ұмыттық. Мысалы, «ашаршылықтың арқасында» дейтін болдық. «Ашаршылықтың арқасы» деген бола ма? Ол «арқасында» деген жақсылық, «сенің арқаңда адам болып жүрмін» деген сияқты, ол -жақсылық. «Ашаршылық салдарынан», ашаршылық деген, ол – жаман нәрсе. «Ашаршылықтың арқасында дейді бәленше миллион қазақ қырылып кеткен» дейді білдіңіз бе енді. – Мына орыстың «в результате» деген сөзін де біз қате айтып жүрміз. «Нәтижесінде, салдарынан»? – Сен жақсы айтып отырсың, мысалға «содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» дейді, мынадай бес сөз. «Содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» ол бесеуі де қалды, жаңағы «аталмыш» сияқты, бір сөз қалды «нәтижесінде». «В результате» орыстың сөзі «нәтижесінде» болды. Жаңағы «содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» түгел қалды, оны ешкім жазбайды.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ең қызығы – сен емес, мен емес, қазақтың бар ғой, иә, білдей жазушылары жазбайды. Менде мысал деген толып жатыр. Қазақтың «Мен» деген жазушылары бар енді білдіңіз бе енді, орыстардың да мықты жазушылары бар мен мойындаймын мықты екенін, ал бірақ олар да не жазатынын ойламайды "нәтижесінде" дейді. Сонда айтпай осы "нәтижені" - «содан», «сөйтіп», «сонымен» деген бар еді ғой деген, ойына да кіріп шықпайды. Өйткені біз ертеден кешке дейін, түнімен таң атқанша ойлайтынымыз – тек қана орыс тілі. Біз орысша ойлаймыз. Өзің байқашы, жеке көшеде кетіп бара жатып, өзің ойлашы, қай тіл? Тек орыс тілінде ойлайсың. – Орыс тілінде ойлаймыз, сосын қазақша сөйлегенде де орыстың сөйлеу мәнерімен, немесе қалыбымен сөйлейміз. – Жоқ-жоқ, сол орыстың сөзі тұрған-тұрған бойда аударамыз. Орыстың сөз саптауы мен қазақтың сөз саптауы – кереғар. Ал сол "кереғар" екенін білмейміз. Орыстың сол тұрған сөзін тұрған-тұрған орнында қоямыз да, жазамыз да қоя береміз. – Сөзбе-сөз аударып. – Сөзбе-сөз аударып бітті, сөйтеміз да оның үстіне қазақша екенін де, орысша екенін де білмей шығатынымызды, білесіз бе? Міне, онан жаңағы қазақша ойлау мысалдары бар да. – Екпін дегеннен шығады. Біздің ауылда үлкен ақсақалдарымыз бар, сөйлеген кезде сондай, құлағынды төсей қойып тыңдағың келеді. Сондай бір құлағыңа жағымды, әуезді, көркем, нақышты сондай әңгіме айтып жатады.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Сондай біздің қарттарымыз, үлкен кісілер азайып бара жатыр. Осы жаңа өзіңіз айтпақшы, орысша сөйлейтіндей қазақша, тілі – қазақша, бірақ дыбысталуы орысша осындай көбейіп кетті. Осыны енді қандай да бір жолы бар ма қайтаратын, осы екпінді қазақша келтіретін? Қазақтың сөзінде екпін сөздің соңғы буынына түседі деп жатады. Ал біз қазір сондай басына қойып айтатын болып жатырмыз. – Журналистерге бір мезгіл-мезгіл сабақ өткізіліп тұрса да мысалы да, міне, міне сол керек. Оған тек қана тіл маманы емес, жалпы қазақ тілін сүйетін адамдарды шақырған дұрыс-ау мысалы. Мысалға кейбір адамдар жақсы сөйлейді. Өзінің жақсы сөйлейтінін білмейді, ал бірақ ол кісінің сөзін тыңдасаңыз – рахат. – Сейілбек аға, жаңа өзіңіз айтып отырсыз ғой, осы біздің тіліміздің көркемдігінен айырылуына немесе жұпыны тартуына ойсыздық кінәлі деп? Осы енді ойсыз қазақты қалай ойлы қыламыз?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Мұның меніңше, бір-ақ жолы бар. Оны қазекең баяғыда айтып кеткен «Аюға сабақ үйреткен – таяқ» деп. Шын өзімнің жеке басым, шынында, қазақтар қазақ тілін дұрыс сөйлемесе, оны таяқтаса дұрыс-ақ болар еді. Бірақ енді бұл болмайды. Ал енді оны қазақты таяқтаудың басқа бір жолы бар. Қазаққа айып салу. Дұрыс сөйлемей ма, айып төлесін. Ал ондай тәжірибе әлемде бар ма, бар. Мысалы, Францияда егер француз тіліне басқа бір бөгде сөзді қосып сөйлесеңіз, 1000 франктен 20 000 франкке айып тартасыз. Міне бізге де сөйту керек. Бізге де жаңағы қазақта бар сөзді біліп тұрып, басқа, бөгде сөзбен айырбастап айтса, айып салса, дұрыс-ақ болар еді. Бірақ мен мұны айтып жүргеніме 14-15 жыл болды. Бірақ соңғы кезде оны мен өзгердім, жұмсарттым. Біз бірден айып салмайық, ескертсек, мысалы бір жыл, жарайды екі жыл.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Бір жыл, екі жыл мұрсат берсе жақсы. – Иә, заңдастыру керек. Парламент заң шығару керек. Және де тек қана қазаққа. Өзбекке де емес, қырғызға да емес, дұңғанға да емес, орысқа да емес, оларға керек жоқ, қазақ тілін білгісі келмей ме, білмей-ақ қойсын. Керегі жоқ олар білмей-ақ қойсын. Тек қана қазақ: «Екі жылдың ішінде қазақша білмейтіндерің қазақша біліңдер, нашар білетіндерің тілдеріңді ұстартыңдар, жақсылап үйреніңдер. Егер қазақша білмесеңдер, тілдерің нашар болса, екі жылдан кейін айыппұл төлейсіңдер. Ай сайын мысалы мың теңгеден қалтаңнан шығарып беріп тұрасың ай сайын бітті мың теңге қашан үйренгеніңше, үйренген кейін барасың да семтихан тапсырасың мысалы бәленше топқа. Топ қабылдайд тағы "иә, дұрыс. Бұл кісіге айып салу болмайды" дейді. Міне содан кейін әрі қарата елмен бірге өмір сүре бересің. – Сейілбек аға, бүгінгі күніңізге көптен көп рахмет! Әрдайы осы тіл жанашыры болып, тілімізді жалаулатып, алаулатып жүре беріңіз. – Рахмет!
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ұмытылып бара жатырған сөздер. Абадан – бұл күшті, мықты деген мағынанаы білдіреді. Қазақ тілінің 10 томдық түсіндірме сөздігінде "абадан" сөзіне мынадай мысал келтіреді. «Ішінде абаданы бір болар, абаданнан айырылса, олардың әр біреуі әрбір итке жем болар» дейді. Абажа – бұл керегенің бір түрі. Абажада ыдыс-аяқ пен тамақ сақталады. Ал "абажадай" дегені өте үлкен, кесек, зор деген мағынаны білдіреді. Жаңа ғана айтылған "абадан" немеме "абажа" сөздері қазіргі тілдік қолданысымыздан біртіндеп, қалып бара жатқаны жасырын емес. Сіздердің тыңдағандарыңыз қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген кезекті хабары. Оны әзірлеп, жүргізген журналист – Оңғар Құралов, ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше, аман-сау болыңыздар!
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассалаумағалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілетін хабарын тыңдауға шақырамыз. Студияда журналист – Оңғар Құралов. – Қазақ тілінің өркен жая алмауынан тіл шұбарлау, сөздердің бұрыс қолданылуы, дұрыс сөйлемеу үрдісі жалпыхалықтық сипатқа ие болып бара жатқаны белгілі. Осындай келеңсіздіктерге қалайша жол беріп алдық? Белгілі тіл жанашыры СЕЙІЛБЕК ҚЫШҚАШҰЛЫ бұған былайша жауап қатады. – Сейілбек аға, өзіңізді тіл жанашыры ретінде, ұлттық салт-дәстүріміздің қамқоршысы ретінде мына баспасөз беттеріне жарияланып отырған мақаларыңыздан білеміз. «Біз қалай сөйлейміз?» деген хабарымызға қонақ ретінде шақырып отырмыз.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Қазір «тіліміз жұтаңданып бара жатыр» деп жиі айтатын болдық. Осы тіліміздің қарабайырлануына, жұпыны тартуына не себеп? – Мұның менің ойымша, бір-ақ қана себебі бар. Ол – ойсыздық. Біз сөйлесек те, тыңдасақ та, оқысақ та, жазсақ та, еш уақытта не сөйлеп отырмыз, не жазып отырмыз, не оқып отырмыз ойланбаймыз. Міне ойсыздық – осы біздің қазір тіліміздің түбіне жететін түрі бар. Мен оған біраз мысал келтірейін. Иә, орыстың сөзін сөзбе өзімізге аударып алып отырмыз. Мысалға, «акционерлік қоғам» дейміз. Акция деген не? Ол - еншілік. Акционер кім? Ол – еншілес. Ал жаңағы қоғам – «еншілестік». – Акционерлік қоғамның, орысша айтқанда, «дочернее предприятиесі» болады. Соны «еншілес кәсіпорын» деп аударып жүр... – «Еншілес кәсіпорын» емес, оны «отау» деу керек. Бізде қазір «филиал» дейміз. «Филиалың» - «отау». «Головной институт» - «қарашаңырақ».
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал сол головной институттан бөлінген жаңағы "филиал", ол – «отау». Қазақта "қарашаңырақ", "отау" деген сөз бар ма – бар. Анау – головной институт, мынау – отау. Ол ойымызға келмейді. Өзі міне "филиал" дейді. Кезінде мен бір қазақтың сөзін тыңдадым. «Шаңырақ» деген ұйым болды ғой, әлгі қазақ «Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Ал қазақтың сөзі аузына келіп тұр жаңағы «отау» деп айтатын сөзі келіп тұр дейм да. "Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Ал егер "Біз – Шаңырақтың отауымыз» десе ғой, әбден жарасымды болар еді. Оны айтпайды, «Біз – Шаңырақтың филиалымыз» дейді. Мұның бәрі неден? Тағы қайталап айтамын, ойсыздық, ойлауымыз керек. «Әй, осы сөйлеп тұрып, мен осы қай тілде сөйлеп тұрмын?» деу керек. Жазып отырып, «Әй, мен осы қай тілде жазып отырмын?» деу керек. Оқып отырып, «Өстіп жазады екен-ау» деу керек. Тыңдап отырып, «Әй, міне, осылай айтылады екен-ау» деу керек. – Бұл – біздің бойымызға сіңіп қалған қасиет қой, енді осыны жөндеудің бір қандай да бір жолы бар ма, ойсыздықтан арылатын?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Қазір «кешен» деген сөз бар. Осы «кешен» деген сөзді естіген сайын менің есіме Ахаңның «етістік» деген сөзі түседі. Ол орыстың "глагол" деген сөзі орыстың өздері де білмейді қандай сөз екенін, ал енді Ахаң әулиелілігі, кемеңгерлігі сол – «глаголдың» мәнін аударған. «Глагол» – жаңағы қимыл, әрекет, іс, етістік. Сен бар, мен бар, анау бар, бәріміз бірігіп бір жұмысты "етістік" – мән. Ал енді "кешенде" мән бар ма, жоқ. "Мәтін" деген сөзде мән бар ма, жоқ. "Пайыз" еген сөзде мән бар ма, жоқ. Мысалы "кешенді жұмыс" дейміз, ол нағылған жұмыс? Белгісіз. Қазақ "жан-жақты жұмыс" істеген. "Кешенді зерттеу" дейміз, ол қандай зерттеу, оны да білмейміз. Қазақ мұны "жан-жақты зерттеу" деген. Сөнен кейін ең жиі айтатылатын сөздің біреуісі – "пайыз". Мен ә дегенде "пойыз" деп ойлап қалдым. Сөйтсем бұл "процент" екен. Ал "проценттің" мәнін Ахаңның жолымен жүрсек, оның мәні – "жүздің бірі". Сондықтан "процентті" егер қазақшаға аударғымыз келсе, мәселен "жүздің бірі" деп алуымыз керек. Мысалы, жиырма тоғыз процент деген бар ма? Жиырма тоғыз бөлік.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Жүздің бір бөлігі. Отыз бір проценті оның – отыз бір бөлік. Қазақ "мен сенің сөзіңе үзілді-кесілді қарсымын" дейді. Ал біз қазір "мен сенің сөзіңе жүз пайыз қарсымын" дейміз. "Ауылда жергілікті ұлт жүз пайыз" дейміз. Мына ауылда тұратын ғой халық түгелімен қазақ деген сөз. Елу пайыз бұл – жартысы. Жиырма бес пайыз – ширегі. Отыз үш пайыз – үштен бірі. – Демек, сіз ол процент, пайыз деген сөзден қашып, кәдімгі қазақтың ұғымына сай сөздермен келтіру керек дейсіз ғой. – Әрине де. Мысалы, АЭС салуға халықтың "қырық пайызы" қарсы дейді. Ал оның АЭС салуға халықтың "қырық бөлігі" қарсы деуі тілге жатық түсінігінде. Содан кейін ең мені бір қатты ойландыратын нәрсе, мына қазіргі "балама". Бөгде «альтернатива» деген сөзді біз «балама» деп алып отырмыз. Егер екі адам, бір орынға таласқан екі адам бір-біріне «балама» болса, онда таласып керегі не? Екеуіміз – бірдейміз мысалға, керегі не таласып?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал біздің таласатын себебіміз, екеуіміз – бірдей емеспіз. Мысалы, сенің тәжірибең – жоғары, менің білімім – жоғары. Сенің ақылың – көп, менің ақылым – кем. Мысалы мен өзімнен білем тең емес, сондықтан біз таласамыз бір орынға. Және де ол латын тілінде «альтернатива» деген сөз «екінің бірі» деген сөз екен. Міне қараш, міне, екінің бірі. Ал енді қазақта "екінің бірін" не дейді, «тайталас» дейді, «бақталас» дейді, содан кейін «бәсеке» дейді. Латын тілінде әлемдік латын тілінде бір-ақ сөз бар, ал біздің қазақ тілінде үш сөз бар. Ал біздің тілімізді кедей дейді. Қандай кедей латынның бір сөзінде бізде үш сөз бар: «тайталас, бақталас, бәсеке». Мұны үшеуін айтуға болады «бәсеке сайлау», «бақталас сайлау», «тайталас сайлау». Ал оны «балама сайлау». «Балама сайлау» деген, ол – "сайлау" емес, ол – "тағайындау".
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Тағы көп айтылатын сөз – «аталмыш». Қазақта «ол», «бұл», «әлгі», «осы», «жаңағы» деген бес сөз бар. «Ол», «бұл», «әлгі», «осы», «жаңағы». Ал егер мысалы «Аталмышты» айтып отырып, жазып отырып, орнына жаңағы бес сөздің біреуін қойыңызшы, дөп келеді. Ал енді жай ойлануға болады ғой, «аталмыш» – орыстың «упомянутый» деген сөзі. Орыстың өзі оны пайдаланбайды. Оны бір мың сөздің ішінде бір рет пайдаланса, пайдаланар, ал өзге пайдаланбайды. Себебі ол қажет емес, ол – жақсы сөз емес. Ал біз екі сөздің бірі – «аталмыш». Ең қызығы соңғы уақытта біз "бұл аталмыш" дейтін болдық, яғни «бұл, бұл ». "Бұл аталмыш заң". Яғни "бұл бұл заң". Ойымызға кіріп шықпайды. Жаңағы "бұл" деген сөзді екі рет пайдаланып отырмыз, ойымызға кіріп шықпайды. Ойланбаймыз біз, не жазып отырмыз ойланбаймыз, не айтып отырмыз ойланбаймыз.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ал енді қазақтың өзінің тілінің қалыбы бар. Оны ғалымдар, тіл ғалымдары "нормасы" дейді. Енді мен тіл ғалымы емеспін. Сондықтан оны "нормасы" демеймін, «қалыбы» деймін, "тілдің қалыбы". Әр ұлттың тілінің өзінің қалыбы болады. Мысалы орыстарда «ожидается» деген сөз бар. «Ожидается приезд» дейді. Ал қазақ «қазір келуі күтілуде» дейтін болдық. Орыстың сөзін сөзбе-сөз аударып. Енді қазақ «келмек», «келем дейді», «келетін болыпты», «келетін шығар», толып жатыр нұсқалары. Оның бәрі түгел ұмытылған, оның бәрін ысырып қоямыз, оның орнына орыстың жаңағы «келуі күтілуде», «сөйлеуі күтілуде», «баруы күтілуде», «жолығуы күтілуде», «қабылдауы күтілуде». – Қазіргі "Хабар" арнасыда, немесе басқа да арналарда ауа райын таныстырғанда «нөлден төмен» дегенді жиі айтатын болды. «Нөлден жоғары» дегенді түсінейік жақсы енді. Ол – сан ғой, ал "нөлден төмен" қандай сан бар? – "Теріс" дегені ғой енді, "суық" дегенімен "теріс" дегені (қарқылдап бір күліп алды).
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Оны енді біліп тұрмыз ғой, бірақ өзі қазақтың сіз айтпақшы қалыбына келе ме? – Жоқ, келмейді ғой, келмейді. Тағы айтайын дегенім, қазақтың «сөзінің дәмі» деген бар. Біз қазақ сөзінің дәмін ұмыттық. Мысалы, «ашаршылықтың арқасында» дейтін болдық. «Ашаршылықтың арқасы» деген бола ма? Ол «арқасында» деген жақсылық, «сенің арқаңда адам болып жүрмін» деген сияқты, ол -жақсылық. «Ашаршылық салдарынан», ашаршылық деген, ол – жаман нәрсе. «Ашаршылықтың арқасында дейді бәленше миллион қазақ қырылып кеткен» дейді білдіңіз бе енді. – Мына орыстың «в результате» деген сөзін де біз қате айтып жүрміз. «Нәтижесінде, салдарынан»? – Сен жақсы айтып отырсың, мысалға «содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» дейді, мынадай бес сөз. «Содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» ол бесеуі де қалды, жаңағы «аталмыш» сияқты, бір сөз қалды «нәтижесінде». «В результате» орыстың сөзі «нәтижесінде» болды. Жаңағы «содан, сөйтіп, сонымен, не керек, ақыры» түгел қалды, оны ешкім жазбайды.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ең қызығы – сен емес, мен емес, қазақтың бар ғой, иә, білдей жазушылары жазбайды. Менде мысал деген толып жатыр. Қазақтың «Мен» деген жазушылары бар енді білдіңіз бе енді, орыстардың да мықты жазушылары бар мен мойындаймын мықты екенін, ал бірақ олар да не жазатынын ойламайды "нәтижесінде" дейді. Сонда айтпай осы "нәтижені" - «содан», «сөйтіп», «сонымен» деген бар еді ғой деген, ойына да кіріп шықпайды. Өйткені біз ертеден кешке дейін, түнімен таң атқанша ойлайтынымыз – тек қана орыс тілі. Біз орысша ойлаймыз. Өзің байқашы, жеке көшеде кетіп бара жатып, өзің ойлашы, қай тіл? Тек орыс тілінде ойлайсың. – Орыс тілінде ойлаймыз, сосын қазақша сөйлегенде де орыстың сөйлеу мәнерімен, немесе қалыбымен сөйлейміз. – Жоқ-жоқ, сол орыстың сөзі тұрған-тұрған бойда аударамыз. Орыстың сөз саптауы мен қазақтың сөз саптауы – кереғар. Ал сол "кереғар" екенін білмейміз. Орыстың сол тұрған сөзін тұрған-тұрған орнында қоямыз да, жазамыз да қоя береміз. – Сөзбе-сөз аударып. – Сөзбе-сөз аударып бітті, сөйтеміз да оның үстіне қазақша екенін де, орысша екенін де білмей шығатынымызды, білесіз бе? Міне, онан жаңағы қазақша ойлау мысалдары бар да. – Екпін дегеннен шығады. Біздің ауылда үлкен ақсақалдарымыз бар, сөйлеген кезде сондай, құлағынды төсей қойып тыңдағың келеді. Сондай бір құлағыңа жағымды, әуезді, көркем, нақышты сондай әңгіме айтып жатады.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Сондай біздің қарттарымыз, үлкен кісілер азайып бара жатыр. Осы жаңа өзіңіз айтпақшы, орысша сөйлейтіндей қазақша, тілі – қазақша, бірақ дыбысталуы орысша осындай көбейіп кетті. Осыны енді қандай да бір жолы бар ма қайтаратын, осы екпінді қазақша келтіретін? Қазақтың сөзінде екпін сөздің соңғы буынына түседі деп жатады. Ал біз қазір сондай басына қойып айтатын болып жатырмыз. – Журналистерге бір мезгіл-мезгіл сабақ өткізіліп тұрса да мысалы да, міне, міне сол керек. Оған тек қана тіл маманы емес, жалпы қазақ тілін сүйетін адамдарды шақырған дұрыс-ау мысалы. Мысалға кейбір адамдар жақсы сөйлейді. Өзінің жақсы сөйлейтінін білмейді, ал бірақ ол кісінің сөзін тыңдасаңыз – рахат. – Сейілбек аға, жаңа өзіңіз айтып отырсыз ғой, осы біздің тіліміздің көркемдігінен айырылуына немесе жұпыны тартуына ойсыздық кінәлі деп? Осы енді ойсыз қазақты қалай ойлы қыламыз?
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Мұның меніңше, бір-ақ жолы бар. Оны қазекең баяғыда айтып кеткен «Аюға сабақ үйреткен – таяқ» деп. Шын өзімнің жеке басым, шынында, қазақтар қазақ тілін дұрыс сөйлемесе, оны таяқтаса дұрыс-ақ болар еді. Бірақ енді бұл болмайды. Ал енді оны қазақты таяқтаудың басқа бір жолы бар. Қазаққа айып салу. Дұрыс сөйлемей ма, айып төлесін. Ал ондай тәжірибе әлемде бар ма, бар. Мысалы, Францияда егер француз тіліне басқа бір бөгде сөзді қосып сөйлесеңіз, 1000 франктен 20 000 франкке айып тартасыз. Міне бізге де сөйту керек. Бізге де жаңағы қазақта бар сөзді біліп тұрып, басқа, бөгде сөзбен айырбастап айтса, айып салса, дұрыс-ақ болар еді. Бірақ мен мұны айтып жүргеніме 14-15 жыл болды. Бірақ соңғы кезде оны мен өзгердім, жұмсарттым. Біз бірден айып салмайық, ескертсек, мысалы бір жыл, жарайды екі жыл.
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Бір жыл, екі жыл мұрсат берсе жақсы. – Иә, заңдастыру керек. Парламент заң шығару керек. Және де тек қана қазаққа. Өзбекке де емес, қырғызға да емес, дұңғанға да емес, орысқа да емес, оларға керек жоқ, қазақ тілін білгісі келмей ме, білмей-ақ қойсын. Керегі жоқ олар білмей-ақ қойсын. Тек қана қазақ: «Екі жылдың ішінде қазақша білмейтіндерің қазақша біліңдер, нашар білетіндерің тілдеріңді ұстартыңдар, жақсылап үйреніңдер. Егер қазақша білмесеңдер, тілдерің нашар болса, екі жылдан кейін айыппұл төлейсіңдер. Ай сайын мысалы мың теңгеден қалтаңнан шығарып беріп тұрасың ай сайын бітті мың теңге қашан үйренгеніңше, үйренген кейін барасың да семтихан тапсырасың мысалы бәленше топқа. Топ қабылдайд тағы "иә, дұрыс. Бұл кісіге айып салу болмайды" дейді. Міне содан кейін әрі қарата елмен бірге өмір сүре бересің. – Сейілбек аға, бүгінгі күніңізге көптен көп рахмет! Әрдайы осы тіл жанашыры болып, тілімізді жалаулатып, алаулатып жүре беріңіз. – Рахмет!
Сейілбек Қышқашұлы	▶			– Ұмытылып бара жатырған сөздер. Абадан – бұл күшті, мықты деген мағынанаы білдіреді. Қазақ тілінің 10 томдық түсіндірме сөздігінде "абадан" сөзіне мынадай мысал келтіреді. «Ішінде абаданы бір болар, абаданнан айырылса, олардың әр біреуі әрбір итке жем болар» дейді. Абажа – бұл керегенің бір түрі. Абажада ыдыс-аяқ пен тамақ сақталады. Ал "абажадай" дегені өте үлкен, кесек, зор деген мағынаны білдіреді. Жаңа ғана айтылған "абадан" немеме "абажа" сөздері қазіргі тілдік қолданысымыздан біртіндеп, қалып бара жатқаны жасырын емес. Сіздердің тыңдағандарыңыз қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген кезекті хабары. Оны әзірлеп, жүргізген журналист – Оңғар Құралов, ал таспамен жұмыс істеген – Салтанат Әбжанова. Әуе толқынында келесі кездескенше, аман-сау болыңыздар!
Серік Қалиев	▶	↑ассалаумағалейкүум / ағайын↑ /// ↑ қазақта /татұу ͡ босаң балдай бол → // таза ͡ босаң сұудай бол деген сөз ͡ б̊ар↓/// ↑ адам бойұнда кездесетін бұл ^йекі қымбат қасыйет → // әрбірімізге / әркезде керек ^йекен↓/// ↑ әс^іресе күнделікт'өмүрде → // ^йең ͡ жійі араласатын көршүлермен қарым ͡ қатынаста↓/// ↑ көршү ͡ жайлы көп ͡ ^йестійміз → // көб̊ ͡ айтамыз↓ /// ↑бірақ баб̊аларымыздан қалған ^уөсүйет ͡ čөздөр → // йағній мақал ͡ мәтелдеріміз ͡ б̊ұл жайлы не ͡ дейді ^йекен ↑ /// ↑ тыңдап көрелік↓/// ↑кілем сатčаң / көршіңе сат → // бір шетінде ^уөзүң ^уотырасың ↓/// ↑ бұл әзіл ͡ шыны аралас айтылған мақал↓ /// ↑шынында ͡ да / кілеміңді ͡ бір ͡ бағаға ^йекі кісі қатар сұраса → // қайсысына ͡ берген дұрұс↑/// ↑ әрійне / көршүңнүң алғаны тійімдірек↓ /// ↑ алыстағ'адамғ'емес → // көршүңнүң үйүне көб̊үрек барасың↓ /// ↑барғанда жұқ'алашағ'емес → // қалың ͡ кілемг'отұрғаның ^уөзүңе ͡ де ^ырахат ^йемес ͡ па↑///	↑ассалаумағалейкүум / ағайын↑ /// ↑ қазақта татұу ͡ б̊олсаң / балдай ͡ б̊ол → // таза ͡ б̊олсаң сұудай ͡ б̊ол деген сөз ͡ б̊ар↓ /// ↑ адам бойұнда ͡ гездесетін → // бұл ^йекі ͡ ғымбат ͡ қәсійет → // әрб̊ірімізге / әргезде ͡ герек ^йекен ↓/// ↑ әс^іресе ͡ гүндөлүкт'өмүрдө / ^йең жійі араласатын → // көршүлөрмең ͡ ғарым ͡ ғат^ынаста ↓/// ↑ көршү жәйлі ͡ гөб ͡ ^йестійміз → // көб̊ ͡ айтамыз ↓/// ↑бірақ ͡ паб̊аларымыздаң ͡ ғалған ^уөсүйөт ͡ čөздөр → // йәғ^іній мақал ͡ мәтелдеріміз / бұл жәйлі не дейд'екен ↑/// ↑ тыңдап͡ көрөлүк ↓/// ↑кілем сатčаң көршүңө сат → // бір͡ шетінде / ^уөзүң͡ ^уотұрасың ↓ /// ↑ бұл / әзіл ͡ шын'аралас͡ айтылғам͡ мақал↓ /// ↑шынында ͡ да / кілеміңді ͡ б̊ір ͡ б̊ағаға / ^йекі ͡ гісі ͡ ғатар сұраса ↑ // қайсысына ͡ б̊ерген дұрұс ↑ /// ↑ әрійне / көршүңнүң алғаны тійімдірек ↓/// ↑ алыстағ'адамғ'емес → // көршүңнүң үйүнө ͡ гөб̊үрөк ͡ парасың ↓ /// ↑ барғанда жұқ'алашағ'емес → // қалың ͡ гілемг'отұрғаның / ^уөзүңө ͡ де ^ырахат ^йемес ͡ пе↑///	Серік Қалиев: Ассалаумағалейкум, ағайын! Қазақта: «Тату босаң балдай бол, таза босаң судай бол» деген сөз бар. Адам бойында кездесетін бұл екі қымбат қасиет әрбірімізге әркезде керек екен. Әсіресе күнделікті өмірде ең жиі араласатын көршілермен қарым-қатынаста. Көрші жайлы көп естиміз, көп айтамыз. Бірақ бабаларымыздан қалған өсиет сөздер, яғни мақал-мәтелдеріміз бұл жайлы не дейді екен? Тыңдап көрелік.«Кілем сатсаң, көршіңе сат, Бір шетінде өзің отырасың». Бұл әзіл-шыны аралас айтылған мақал. Шынында да, кілеміңді бір бағаға екі кісі қатар сұраса қайсысына берген дұрыс? Әрине, көршіңнің алғаны тиімдірек. Алыстағы адамға емес, көршіңнің үйіне көбірек барасың. Барғанда жұқа алашаға емес, қалың кілемге отырғаның өзіңе де рахат емес па?!
Серік Қалиев	▶	↑^уотты түрте ͡ б̊ерсең / ^уөшеді → // көршүнү түрте ͡ б̊ерсең / көшеді↓/// ↑ төрт нәрсе сенде ͡ б̊олса / ^уолар → // салійқалы жар / жайл'үй / жарамды көлүк / тату көршү дүнүйеде ͡ б̊ақытты ͡ б̊олұ'үшүн толұғ ͡ жеткілікті / депті ілгеріде ^уөткен дана кісілер↓ /// ↑ бақытты ^уөмүр сүрүудің бір шарты ͡ б̊олғаң → // көршүңмен араз ͡ б̊олұп → // жійі ͡ жійі түс шайыса ͡ б̊ерсең ↑ // тірлігіңде қандай береке ͡ б̊олады↑ /// ↑ ^уондай адаммен көршү ͡ б̊олұу кімге ^ырахат↑ /// ↑ мінезің жайсыз / мазасыз ͡ б̊олсаң ↑// пеш ішінде жаб̊ ͡ жақ̊сы жаныб̊ ͡ атқан ^уотты түртпектеп ^уөшүрүб̊ ͡ алғандай → // көршіңді ͡ де маңыңнан бездіріб̊ ͡ жіб̊ермейсің ͡ бе↑ /// ↑ сондұқтанда / татұу көршүнү ͡ б̊аға жетпес байлығ ͡ деп білген жөн↓///	↑^уоттұ түртө ͡ б̊ерсең ͡ ^уөшөдү → // көршүнү түртө ͡ б̊ерсең ͡ гөшөдү↓/// ↑ төрт нәрсе сенде ͡ б̊олса / ^уолар → // салійқалы жар / жәйл'үй / жарамды ͡ гөлүк / татұу ͡ гөршү → // дүн^үйөдө ͡ б̊ақытты ͡ б̊олұу ͡ үшүн / толұғ ͡ жеткілікті депті → // ілгеріде ^уөткөн дана ͡ гісілер↓/// ↑ бақытты ^уөмүр сүрүудүң бір шарты ͡ б̊олғаң → // көршүңмөн араз ͡ б̊олұп → // жійі ͡ жійі түш ͡ шәйыса ͡ б̊ерсең → // тірлігіңде ͡ ғандай береке ͡ б̊олады↑ /// ↑ ^уондай адаммең ͡ гөршү ͡ б̊олұу ͡ гімге ^ырахат↑ /// ↑ мінезің жәйсіз / мазасыз ͡б̊олсаң → // пеш ішінде жаб̊ ͡ жақ̊сы жанып жатқан ^уоттұ түртпөктөп ^уөшүрүб̊ ͡ алғандай → // көршүңдү ͡ де / маңыңнам ͡ бездіріб̊ ͡ жіб̊ермейсің ͡ бе↑ /// ↑ сондұқтанда татұу ͡ гөршүнү → // баға жетпес ͡ пайлық ͡ теп білген жөн↓///	«Отты түрте берсең – өшеді, Көршіні түрте берсең – көшеді». Төрт нәрсе сенде болса, олар: салиқалы жар, жайлы үй, жарамды көлік, тату көрші дүниеде бақытты болу үшін толық жеткілікті»,- депті ілгеріде өткен дана кісілер. Бақытты өмір сүрудің бір шарты болған көршіңмен араз болып, жиі-жиі түс шайыса берсең, тірлігіңде қандай береке болады? Ондай адаммен көрші болу кімге рахат? Мінезің жайсыз, мазасыз болсаң, пеш ішінде жап-жақсы жанып атқан отты түртпектеп өшіріп алғандай, көршіңді де маңыңнан бездіріп жібермейсің бе?! Сондықтан да, тату көршіні баға жетпес байлық деп білген жөн.
Серік Қалиев	▶	↑қасқыр ͡ да қастық қылмас жолдасына → // деп келетін ^уөлөң жолдары ͡ б̊ар↓ /// ↑мұнда қасқыр қасқырға → // қастық қылмайды деп ͡ тұрған ͡ жоқ → // көршүсүне қастық қылмайды ͡ деп ͡ тұр↓/// ↑ ^йел ауұзұнда / қасқырдың көршүсүне адалдығы ͡ тұуралы → // көб̊ ͡ айтылады↓/// ↑ біржолұ қасқырдың бөлтүрүктері / қасқырдың ^уөзү жоқта → // жақын маңдағы ͡ б̊ірқойшының қойұн ͡ ба / қозұсұн ͡ ба талап ͡ ^уөлтүрүп ͡ қойады↓/// ↑ ^уонұ көргөн қаншық қасқыр алыстағы ^уотардан бір ͡ қойды тірідей ͡ әкеп → // әлг'отарға ͡ қосұп ͡ қойыпты↓/// ↑ бұл ^уоқұйғаны / ^уонұ көргөн қойшының ^уөз'айтып беріпті↓/// ↑ ^уөйткені қасқыр ͡ да / көршүсүмен жауласпай → // татұу тұрғанды мақұл көрөдү↓///	↑ қасқыр ͡ ғастық қылмаш ͡ шолдасына → // деп келетін ^уөлөң жолдары ͡ б̊ар↓ /// ↑мұнда / қасқыр ͡ ғасқырға ͡ ғастық қылмайды деп тұрған ͡ жоқ → // көршүсүне ͡ ғастық қылмайд ͡ деп ͡ тұр ↓/// ↑ ^йел ауұзұнда ͡ ғасқырдың ͡ гөршүсүне адалдығы ͡ тұуралы / көб̊ ͡ айтылады ↓/// ↑ біржолұ ͡ ғасқырдың бөлтүрүктері → //қасқырдың ^уөзү ͡ жоқта → // жақын маңдағы бірғойшұнұң ͡ ғойұм ͡ ба ↑// қозұсұм ͡ ба ↑// талаб ͡ ^уөлтүрүп ͡ қойады ↓ /// ↑ ^уонұ ͡ гөргөң ͡ ғаншық ͡ қасқыр → // алыстағ'отардан бірғойдұ тірідей әкеп → // әлг'отарға ͡ ғосұп ͡ қойұптұ ↓/// ↑ бұл ^уоқұйғаны / ^уонұ ͡ гөргөң ͡ ғойшұнұң ^уөз'айтып ͡ періпті↓/// ↑ ^уөйткөнү ͡ ғасқыр ͡ да / көршүсүмен жауласпай → // татұу тұрғанды мақұл ͡ гөрөдү↓///	Қазақта: «Қасқыр да қастық қылмас жолдасына...» деп келетін өлең жолдары бар. Мұнда «қасқыр қасқырға қастық қылмайды» деп тұрған жоқ, көршісіне қастық қылмайды деп тұр. Ел ауызында қасқырдың көршісіне адалдығы туралы көп айтылады. Бір жолы қасқырдың бөлтіріктері қасқырдың өзі жоқта жақын маңдағы бір қойшының қойын ба, қозысын ба талап өлтіріп қояды. Оны көрген қаншық қасқыр алыстағы отардан бір қойды тірідей әкеп, әлгі отарға қосып қойыпты. Бұл оқиғаны оны көрген қойшының өзі айтып беріпті. Өйткені, қасқыр да көршісімен жауласпай, тату тұрғанды мақұл көреді.
Серік Қалиев	▶	↑бірақ кейде / аң жасамайтын жауұздықты → // нәп̊сісінің қалауұнан ас'алмай қалған адамдар → // жасап қойұб̊ ͡ жатады↓ /// ↑бұрынырақта / кеңес заманында ͡ б̊олған ^уоқұйға деп ͡ ^йестігеммін↓ /// ↑ бір қойшының ^уотарынан біраз қой ығып кетеді↓/// ↑ ^уонұ көршү қойшұлар тауұб̊ ͡ алып → // пайда ͡ гөрүп / сіңіріп кетпек болұп → // ^уөздерінің қорасына тығып қойады↓/// ↑ малын іздеп келген қойшыға → // ^уолда ͡ б̊ілдә / көрмедік деб̊ ͡ алғандарын мойұндамайды↓/// ↑ сол ͡ ғойларды шығарыб̊ ͡ жайа ͡ д'алмайды → // алысқа алып кете ͡ де ͡ алмайды → // ақыры қораларында → // аштан ͡ ^уөлтүрөді↓ /// ↑ бірақ / сонұ жасаған үш қойшұнұң → // үшөуү ͡ де / ^уорта жасқа ͡ да жетпей → // қайтыс ͡ болды деп ͡ ^йестігеммін↓/// ↑қойшының наласы ͡ ма ↑ // малдың қарғысы ͡ ма ↑ // анығын алла ͡ б̊іледі ↓/// ↑ бұл жерде / көршүге қыйанат жасаудұң ақыры → // жақ̊сы ͡ б̊олмайтын'айтылып ͡ тұр↓ ///	↑бірақ кейде / аң жасамайтын жауұздұқтұ → // нәп̊сісінің ͡ ғалауұнан ас'алмай ͡ ғалған адамдар → // жасап қойұб̊ ͡ жатады ↓/// ↑бұрұнұрақта / кеңес заманында болған ^уоқұйға ͡ деб ͡ ^йестігеммін↓ /// ↑ бірғойшұнұң ^уотарынан / біраз ͡ ғой ығып ͡ кетеді↓/// ↑ ^уонұ ͡ гөршү ͡ ғойшұлар тауұб̊ ͡ алып → // пайда ͡ гөрүп / сіңіріп кетпек ͡ полұп → // ^уөздөрүнің ͡ ғорасына тығып ͡ қойады↓/// ↑ малын іздеп келгең ͡ ғойшұға → //^уолда ͡ б̊ілдә ͡ гөрмөдүк ͡ теп / алғандарын мойұндамайды↓/// ↑ сол ͡ ғойларды шығарып жәйа ͡ д'алмайды → // алысқ'алып кете ͡ д'алмайды → // ақыры ͡ ғораларынд'аштан ^уөлтүрөді↓/// ↑ бірақ сонұ жасаған үш қойшұнұң үшөуү ͡ дө → // ^уорта ͡ жасқа ͡ да жетпей ͡ ғайтыс ͡ полдұ ͡ деб ͡ ^йестігеммін↓/// ↑ қойшұнұң наласы ͡ ма ↑// малдың ͡ ғарғысы ͡ ма ↑// анығын алла ͡ б̊іледі ↓ /// ↑ бұл жерде / көршүгө ͡ ғыйанат ͡ шасаудұң ақыры / жақ̊сы ͡ б̊олмайтын'айтылып ͡ тұр↓///	Бірақ кейде аң жасамайтын жауыздықты нәпсісінің қалауынан аса алмай қалған адамдар жасап қойып жатады. Бұрынырақта Кеңес заманында болған оқиға деп естігенмін. Бір қойшының отарынан біраз қой ығып кетеді. Оны көрші қойшылар тауып алып, пайда көріп, сіңіріп кетпек болып, өздерінің қорасына тығып қояды. Малын іздеп келген қойшыға: «Олда-білдә көрмедік»,- деп алғандарын мойындамайды. Сол қойларды шығарып жая да алмайды, алысқа алып кете де алмайды, ақыры қораларында аштан өлтіреді. Бірақ соны жасаған үш қойшының үшеуі де орта жасқа да жетпей қайтыс болды деп естігенмін. Қойшының наласы ма, малдың қарғысы ма, анығын Алла біледі. Бұл жерде көршіге қиянат жасаудың ақыры жақсы болмайтыны айтылып тұр.
Серік Қалиев	▶	↑қоныс таңдама / қоңсы таңда↓ /// ↑ адамның ^уөмүріне мән беретін / көңүлүне сән беретін салтанатты сарай ^йемес → // көркөм мінезді көршү↓ /// ↑ бұл жайлы мынандай бір ^уөмірдің ^уөзүнен алынған бір әңгіме ͡ б̊ар↓ /// ↑ бір ͡ кісі ͡ б̊ір ауұлға қоныс аудармақ болып → // хаб̊арландырұулар / жарнамалар ͡ б̊ойұнша үйлер қарастыра ͡ б̊астайды↓ /// ↑ бір үйдү келіп көрүп / бағасын біліб̊ ͡ алған соң → // келесі үйдү / көрмекке ͡ б̊асқа көшеге ͡ б̊арады↓ /// ↑ ^уол жердегі үйдүң жағдайы → // әуелгі үйге қарағанда нашарлау ͡ ^йекен↓ /// ↑ бірақ бағасы шамалас болады↓ /// ↑ бұған таңғалған сатыб̊ ͡ алұушы → // үй ійесінен ^уонұң себ̊еб̊ін сұрағанда → // ^уолкісі менің үйүм нашарлау ͡ б̊олғанымен → // көршім керемет → // бұндай адаммен көршү ͡ б̊олғанның → // арманы жоқ депті ↓ ///	↑қонұс таңдама / қоңсұ таңда↓ /// ↑ адамның ^уөмүрүне мәм ͡ беретін / көңүлүне сәм ͡ беретін → // салтанатты сарай ͡ ^йемес / көркөм мінезді ͡ гөршү ↓ /// ↑ бұл жәйлі мынандай ͡ б̊ір → // ^уөмүрдүң ^уөзүнөн алыңған бір ͡ әңгіме ͡ б̊ар↓ /// ↑ біргісі бір ͡ ауұлға ͡ ғонұс аудармақ ͡ полұп → // хаб̊арландырұулар / жарнамалар ͡ б̊ойұнша үйлөр ͡ ғарастыра ͡ б̊астайды↓ /// ↑ бірүйдү ͡ геліп ͡ көрүп бағасым ͡ біліб̊ ͡ алған ͡ соң → // келес'үйдү ͡ гөрмөккө / басқа ͡ гөшөгө ͡ б̊арады↓ /// ↑ ^уол жердег'үйдүң жағдайы → // әуөлг'үйгө ͡ ғарағанда нашарлау ͡ ^йекен ↓ /// ↑ бірақ ͡ пағасы шамалас ͡ полады↓ /// ↑ бұған таңғалған сатыпалұушы / үй ійесінен ^уонұң себ̊еб̊ін сұрағанда → // ^уолгісі менің үйүм нашарлау ͡ б̊олғанымен → // көршүм ͡ геремет / бұндай адаммең ͡ гөршү ͡ б̊олғанның → // арманы ͡ жоқ ͡ тепті ↓ ///	«Қоныс таңдама, Қоңсы таңда». Адамның өміріне мән беретін, көңіліне сән беретін салтанатты сарай емес, көркем мінезді көрші. Бұл жайлы мынандай бір өмірдің өзінен алынған бір әңгіме бар. Бір кісі бір ауылға қоныс аудармақ болып, хабарландырулар, жарнамалар бойынша үйлер қарастыра бастайды. Бір үйді келіп көріп, бағасын біліп алған соң, келесі үйді көрмекке басқа көшеге барады. Ол жердегі үйдің жағдайы әуелгі үйге қарағанда нашарлау екен. Бірақ бағасы шамалас болады. Бұған таңғалған сатып алушы үй иесінен оның себебін сұрағанда, ол кісі: «Менің үйім нашарлау болғанымен, көршім керемет. Бұндай адаммен көрші болғанның арманы жоқ»,-депті.
Серік Қалиев	▶	↑көршүге қыймаған асың → // үйдө тұрұп̊ сасыр↓ /// ↑ қазақтың ұлттұғ ͡ дәстүрүнүң бірі / сарқыт↓ /// ↑ халқымыздың қанында ͡ б̊ар қасыйеттердің бірі / қонақжайлылық↓ /// ↑ балдан тәтті ͡ б̊олған / балаларының алдына қойа ͡ б̊ермейтін → // дәмді / тәтті тамақтарын / қонағын'ұсұнатыны сондұқтан↓ /// ↑ әрійне / қонақ тамақтың бәрін жеп ͡ тауұспайды↓ /// ↑ сол тамақтан қалғанының біразын → // сарқыт деп қонақтардың ͡ ^уөздеріне ͡ б̊еріб̊ ͡ жіб̊ерсе ↑ // ^уолард'аттандырып салғасын → // қалған тамақтың бәрін сақтап ͡ қоймай → // сарқыт деп көршү ͡ қолаңға үлөстүреді ↓ /// ↑ үй ійесі қолұ ͡ тар → // сараң болса ↑ // қалған тамағ ͡ ашып кетіп → // ақырында ійтке төгүледі↓ /// ↑ ^уондайды қызғаңғаны → // қызыл ійтке ͡ б̊ұйұрды дейді↓///	↑көршүгө ͡ ғыймаған асың / үйдө тұрұп̊ ͡ сасыр↓ /// ↑ қазақтың ұлттұғ ͡ дәстүрүнүң ͡ бірі / сарқыт↓ /// ↑халқымыздың ͡ ғанында ͡ б̊ар / қәсійеттердің ͡ бірі → // қонағжәйлылық ↓ /// ↑ балдан тәтті ͡ б̊олған → // балаларының алдына ͡ ғойа ͡ б̊ермейтін → // дәмді / тәтті тамақтарын → // қонағын'ұсұнатыны ͡ сондұқтан ↓ /// ↑ әрійне ͡ ғонақ тамақтың бәрін жеп ͡ тауұспайды↓ /// ↑ сол тамақтаң ͡ ғалғанының біразын сарқыт ͡ теп → // қонақтардың ^уөздөрүне беріб̊ ͡ жіб̊ерсе ↑ // ^уолард'аттандырып ͡ салған ͡ соң → // қалған тамақтың бәрін сақтап ͡ қоймай → // сарқыт ͡ теп көршү ͡ ғолаңғ'үлөстүреді↓ /// ↑ үй ійесі ͡ ғолұ тар / сараң болса ↑ // қалған тамағы ашып ͡ кетіп → // ақырында ійтке төгүлөді ↓ /// ↑ ^уондайды ͡ ғызғаңғаны / қызыл ͡ ійтке ͡ б̊ұйұрдұ дейді↓ ///	«Көршіге қимаған асың үйде тұрып сасыр». Қазақтың ұлттық дәстүрінің бірі – сарқыт. Халқымыздың қанында бар қасиеттердің бірі – қонақжайлылық. Балдан тәтті болған, балаларының алдына қоя бермейтін дәмді, тәтті тамақтарын қонағына ұсынатыны сондықтан. Әрине, қонақ тамақтың бәрін жеп тауыспайды. Сол тамақтан қалғанының біразын сарқыт деп қонақтардың өздеріне беріп жіберсе, оларды аттандырып салғасын, қалған тамақтың бәрін сақтап қоймай, сарқыт деп көрші-қолаңға үлестіреді. Үй иесі қолы тар, сараң болса, қалған тамақ ашып кетіп, ақырында итке төгіледі. Ондайды «Қызғанғаны қызыл итке бұйырды» дейді.
Серік Қалиев	▶	↑ қонағым көрсүн / қоңсұм жесін↓ /// ↑ жоғарыд'айтқандай / қонақжай ^уотбасы дастарқанды ͡ б̊арынша → // жайнатып қойғанды жақ̊сы ͡ гөреді↓ /// ↑ ^уонұсұнан / қонаққа деген құрметі → // сезіліп тұрады↓ /// ↑ ауұлды жерлерде көб̊үнесе → // алыстан қонақ келгенде → // ^уолармен бірге ^уотұрсын деп / ауұлдастарын шақырады↓ /// ↑ ^уонұң ^уөзү / қонаққа деген құрметтің бір ͡ б̊елгісі ↓ /// ↑ қонақ тамаққ'емес / үй ійесінің құрметіне / ықыласына тойады↓ /// ↑ сондұқтан басты мақ̊сат → // ^уонұң ^уөзүн ^йемес / көзүн тойдұрұу → // ал тамақтың негізгі жеушүлері / қоңсұлар↓ ///	↑ қонағым ͡ гөрсүн / қоңсұм ͡ жесін↓ /// ↑ жоғарыд'айтқандай / қонақжәй ^уотпасы / дастарқанды ͡ б̊арынша жәйнатып қойғанды → // жақ̊сы ͡ гөрөдү↓ /// ↑ ^уонұсұнаң ͡ ғонаққа дегең ͡ ғұрмөті / сезіліп ͡ тұрады↓ /// ↑ ауұлдұ жерлерде ͡ гөб̊үнөcе алыстаң ͡ ғонақ ͡ келгенде → // ^уолармем ͡ бірг'отұрсұн деб ͡ ауұлдастарын шақырады ↓ /// ↑ ^уонұң ^уөзү ͡ ғонаққа дегең ͡ ғұрмөттүң бір ͡ б̊елгісі↓ /// ↑ қонақ тамаққ'емес / үй ійесінің ͡ ғұрмөтүне / ықыласына тойады↓ /// ↑ сондұқтам ͡ басты ͡ мақ̊сат / ^уонұң ^уөзүн ͡ ^йемес / көзүн ͡ тойдұрұу → // ал тамақтың негізгі жеушүлөрү ͡ ғоңсұлар↓ ///	«Қонағым көрсін – қоңсым жесін». Жоғарыда айтқандай, қонақжай отбасы дастарқанды барынша жайнатып қойғанды жақсы көреді. Онысынан қонаққа деген құрметі сезіліп тұрады. Ауылды жерлерде көбінесе алыстан қонақ келгенде олармен бірге отырсын деп ауылдастарын шақырады. Оның өзі қонаққа деген құрметтің бір белгісі. Қонақ тамаққа емес, үй иесінің құрметіне, ықыласына тояды. Сондықтан басты мақсат оның өзін емес, көзін тойдыру, ал тамақтың негізгі жеушілері – қоңсылар.
Серік Қалиев	▶	↑ көрші ақысы / тәңір ақысы↓ /// ↑ көрші ақысының / тәңір ақысы ͡ б̊олатыны → // алла тағала ^уөзүнүң сөзү құранда ͡ да → // ^уонұң пайғамбары ^уөзүнүң хадыйстерінде ͡ де ақырет күнүне сеңген адам көршүсүмен дұрұс мәміледе ͡ б̊олұуұ / құрметтеуі керек ^йекенін қатаң ^йескерткен↓ /// ↑ тіпті ^уол көрші ͡ б̊асқа діннің / бөтөн ұлттұң ^уөкүлү ͡ б̊олса ͡ да / ^уонұ ^уорұнсыз ^іренжітүуге / ^уонұң ақысын жеуге ͡ б̊олмайды↓ /// ↑ бірде ^уосман мемлекетінің патш̆асы → // фатійх ͡ сұлтам ͡ мехмет ^уөзү ͡ б̊асқарып ͡ ^уотұрған → // ^йеліндегі тағамдардың → // сапасы мем ͡ бағасын білүу ͡ үшүн → // кійімін ^уөзгөртүп → // базарға шығады↓ /// ↑ бір дүкеңге келіп → // сатұушұға маған жарты кійла ͡ май → // жарты кійла ͡ б̊ал → // және жарты кійл'ірімшік беріңіз ͡ дейді↓ /// ↑ сатұушұ жарты кійла май ͡ ^уөлшеп → // ақ̊шасын ^йесептеп болғаннан кейін → // аға ͡ сұрағаныңыздың қалғанын көршүмнен алыңыз↓ ///	↑ көрш'ақысы / тәңір ͡ ақысы↓ /// ↑ көрш'ақысының тәңір ақысы ͡ б̊олатыны → // алла тағала / ^уөзүнүң сөзү ͡ ғұранда ͡ да → // ^уонұң пайғамбары / ^уөзүнүң хадійстерінде ͡ де → // ақірет ͡ күнүнө сеңген ͡ адам → // көршүсүмен дұрұс мәміледе ͡ б̊олұуұ → // құрмөттеу ͡ герег ͡ ^йекенің ͡ ғатаң ͡ ^йескерткен ↓ /// ↑ тіпт'ол ͡ гөршү / басқа діннің → // бөтөн ұлттұң ^уөкүлү ͡ б̊олса ͡ да → // ^уон'орұнсұз ͡ ^іренжітүуге / ^уонұң ақысын жеуге ͡ б̊олмайды↓ /// ↑ бірде ^уосман мемлекетінің патш̆асы → // фатійх ͡ сұлтам ͡ мехмет / ^уөзү ͡ б̊асқарыб ͡ ^уотұрған → // ^йеліндегі тағамдардың сапасы мем ͡ бағасым ͡ білүу ͡ үшүн → // кійімін ^уөзгөртүп базарға шығады↓ /// ↑ бір ͡ дүкөңгө ͡ геліп̊ ͡ сатұушыға → // маған жарты ͡ гійла ͡ май → // жарты ͡ гійла ͡ б̊ал → // және жарты ͡ гійл'ірімшік беріңіз ͡ дейді ↓ /// ↑ сатұушы жарты ͡ гійла май ^уөлшөп → // ақ̊шасын ^йесептеп ͡ полғаннаң ͡ гейін → // аға сұрағаныңыздың ͡ ғалғаның ͡ гөршүмнөн алыңыз↓ ///	«Көрші ақысы – Тәңір ақысы». Көрші ақысының – Тәңір ақысы болатыны Алла тағала өзінің сөзі Құранда да, оның Пайғамбары өзінің хадистерінде де ақырет күніне сенген адам көршісімен дұрыс мәмледе болуы, құрметтеуі керек екенін қатаң ескерткен. Тіпті, ол көрші басқа діннің, бөтен ұлттың өкілі болса да, оны орынсыз ренжітуге, оның ақысын жеуге болмайды. Бірде Осман мемлекетінің патшасы Фатих Сұлтан Мехмет өзі басқарып отырған еліндегі тағамдардың сапасы мен бағасын білу үшін, киімін өзгертіп, базарға шығады. Бір дүкенге келіп сатушыға: «Маған жарты кила май, жарты кила бал және жарты кила ірімшік беріңіз»,-дейді. Сатушы жарты кила май өлшеп, ақшасын есептеп болғаннан кейін: «Аға, сұрағаныңыздың қалғанын көршімнен алыңыз.
Серік Қалиев	▶	↑^уөйткені / ^уонұң заттары әрі жақ̊сырақ → // әрі көршүм әл'ештеңе сатқан ͡ жоқ ͡ дейді ↓/// ↑ патш̆'екінші дүкеңге кіріп → // ^уол жерден жарты кійла ͡ б̊ал алған ͡ соң → // сатұуш'оған → // аллахқа шүкүр аға → // мем ͡ бүгүн саудамды ͡ б̊астадым → // балаларымның жейтін тамағының ақ̊шасын таптым → // ал көршүм әл'ештеңе ͡ сатқан ͡ жоқ → // жарты кел'ірімшікті содан алыңыз ͡ дейді ↓/// ↑ сонда патш̆а → // бұл халық ^уосұндай көркем мінезімен → // дүнүйежүзүн ^уөзүне қаратады → // халықтың ^уосұ таза кісілік қасійетім ͡ бұзған адамға → // аллахтың қахары жаусұн ͡ деген ͡ ^йекен↓///	↑^уөйткөнү → / ^уонұң заттар'әрі жақ̊сырақ → // әрі ͡ гөршүм / әлі ^йештеңе сатқан ͡ жоқ ͡ дейді↓/// ↑ патш̆а / ^йекінші дүкөңгө ͡ гіріп → // ^уол жерден жарты ͡ гійла ͡ б̊ал алған соң → // сатұуш'оған → // аллахқа шүкүр / аға → // мем ͡ бүгүн саудамды ͡б̊астадым → // балаларымның жейтін тамағының ақ̊шасын таптым → // ал ͡ гөршүм әл'ештеңе сатқан ͡ жоқ → // жарты ͡гел'ірімшікті → // содан алыңыз ͡ дейді↓/// ↑ сонда патш̆а → // бұл халық → // ^уосұндай ͡ гөркөм мінезімен → // дүн^үйөжүзүн ^уөзүнө ͡ ғаратады → // халықтың ^уосұ таза ͡гісілік қәсійетім ͡ бұзған адамға → // аллахтың қахары жаусұн деген ͡ ^йекен↓///	Өйткені, оның заттары әрі жақсырақ, әрі көршім әлі ештеңе сатқан жоқ»,-дейді. Патша екінші дүкенге кіріп, ол жерден жарты кила бал алған соң, сатушы оған: «Аллаһқа шүкір, аға, мен бүгін саудамды бастадым, балаларымның жейтін тамағының ақшасын таптым. Ал, көршім әлі ештеңе сатқан жоқ. Жарты келі ірімшікті содан алыңыз»,-дейді. Сонда патша: «Бұл халық осындай көркем мінезімен дүние жүзін өзіне қаратады. Халықтың осы таза кісілік қасиетін бұзған адамға Аллаһтың қаһары жаусын!»,-деген екен.
Серік Қалиев	▶	↑жаман тұуұстан → // жақ̊сы көрші артық ↓/// ↑қыйналсаң көмек берүуге жарамайтын → // ауұрсаң қаліңді сұрамайтын → // қайғыңды ͡ б̊өлүс'алмайтын → // жақ̊сыңды көр'алмайтын тұуұстан → // жаманыңды жас^ырып → // жақ̊сыңд'ас^ырып → // жаб̊ық̊саң жаныңа жалау ͡б̊олатын → // қамық̊саң ͡қасыңнан таб̊^ылатын → // құуансаң бөркүн аспаңға ататын → // татұу ͡көрш'артық ^йекенін → // әркім ͡ ағ ͡ мойұндайды↓/// ↑ мына ͡ б̊ір ͡ ^уоқұйға ͡ д'ешқ̊андай қыйал ͡ ғажайып ͡ ^йертег'емес → // ^уөмүрдүң ^уөзүнен алынған↓///	↑жаман тұуұстан → // жақ̊сы ͡гөрш'артық ↓/// ↑қыйналсаң ͡гөмөк берүуге жарамайтын → // ауұрсаң ͡ ғәліңді сұрамайтын → // қайғыңды ͡ б̊өлүс'алмайтын → // жақ̊сыңды ͡ гөр'алмайтын тұуұстан → // жаманыңды жас^ырып → // жақ̊сыңд'ас^ырып → // жаб̊ық̊саң жаныңа жалау ͡ б̊олатын → // қамық̊саң ͡ ғасыңнан таб̊ылатын → // құуансаң бөркүн аспаңғ'ататын → // татұу ͡гөрш'артығ ͡ ^йекенін → // әркім ͡ ақ мойұндайды ↓/// ↑ мына ͡ б̊ір ͡ ^уоқұйға ͡ да / ^йешқ̊андай ͡ ғыйал ͡ ғажайып ͡ ^йертег'емес → // ^уөмүрдүң ͡ ^уөзүнөн ͡ алыңған↓///	«Жаман туыстан жақсы көрші артық». Қиналсаң көмек беруге жарамайтын, ауырсаң қаліңді сұрамайтын, қайғыңды бөлісе алмайтын, жақсыңды көре алмайтын туыстан, жаманыңды жасырып, жақсыңды асырып, жабықсаң жаныңа жалау болатын, қамықсаң қасыңнан табылатын, қуансаң бөркін аспанға ататын тату көрші артық екенін әркім-ақ мойындайды. Мына бір оқиға да ешқандай қиял-ғажайып ертегі емес, өмірдің өзінен алынған.
Серік Қалиев	▶	↑көпқаб̊атты үйдүң кіреб̊ерісін → // баспалдақтарын → // ^йесіктер арасындағы алаңқайларын → // қысқасы / падійезді түгөл ͡ сып^ырып → // жұуұп тазалаб̊ ͡ жүрөтүн → // бір ^йегде ͡ гісі → // сол үйдүң / бір ͡ тұрғұнұ ͡ б̊ар ^йекен ↓/// ↑ ^йел ^уонұң / ылғыйд'осұндай шарұуамен айналысыб̊ ͡ жүргөнүн көреді ͡ де → // мәм ͡ бермей → // менсімбей → // сәлем ͡ де ͡б̊ермей → // қас^ынан ^уөтүп ͡ кетіб̊ ͡ жүредү ↓/// ↑ біргүнү / ^уол ͡ кісі көрүнбей қалады↓/// ↑ ал үйдүң / ^уолгісі тап ͡ тұйнақтай ͡ ^йетіп → // тазалап қойатын жерлерінің ͡ бәрі → // шаш^ыла ͡б̊астайды ↓/// ↑ ^уонұ ͡гөрген көршүлердің ͡ бәрі → // әлг'адамның жұмұсұн дұрұс ͡ атқармады → // алған жалақысын ақтамады ͡ деп → // ^уонұң ат^ынан / ауұр ͡ сөздөр айтұуды ͡ шығарады↓/// ↑ тіпті / ^уонұң ͡ үстүнен кска → // йағній пәтер ͡ ійелері мекемесіне ͡б̊арыб̊ ͡арыз ͡ айтады↓///	↑көпқаб̊атт'үйдүң кіреб̊ерісін → // баспалдақтарын → // ^йесіктер арасындағ'алаңқайларын → // қысқасы / подезді түгөл сыпырып → // жұуұп → // тазалаб̊ ͡ жүрөтүн → // бір ͡ ^йегде ͡ гісі → // сол ͡ үйдүң біртұрғұнұ ͡ б̊ар ͡ ^йекен↓/// ↑ ^йел ^уонұң ылғыйда → // ^уосұндай шарұуамен айналысыб̊ ͡ жүргөнүң ͡ гөрөдү ͡ де → // мәм ͡ бермей → // менсімбей → // сәлем ͡ де ͡б̊ермей → // қас^ынан ^уөтүп ͡ кетіб̊ ͡ жүрөдү↓/// ↑ біргүнү ^уолгісі ͡гөрүмбөй ͡ ғалады↓/// ↑ ал үйдүң / ^уолгісі тап ͡ тұйнақтай ͡ ^йетіп → // тазалап қойатын жерлерінің бәрі шашыла ͡ б̊астайды↓/// ↑ ^уонұ ͡гөргөң ͡ гөршүлөрдің бәрі → // әлг'адамның жұмұсұн дұрұс ͡ атқармады → // алған жалақысын ақтамады ͡ деп → // ^уонұң ат^ынан ауұр ͡ сөздөр айтұудұ шығарады↓/// ↑ тіпті / ^уонұң үстүнөң ͡ ғыска → // йәғ^іній пәтер ійелері / мекемесіне ͡ б̊арыб̊ ͡ арыз айтады↓///	Көп қабатты үйдің кіреберісін, баспалдақтарын, есіктер арасындағы алаңқайларын, қысқасы, подъезді түгел сыпырып, жуып-тазалап жүретін бір егде кісі, сол үйдің бір тұрғыны бар екен. Ел оның ылғи да осындай шаруамен айналысып жүргенін көреді де, мән бермей, менсінбей, сәлем де бермей қасынан өтіп кетіп жүреді. Бір күні ол кісі көрінбей қалады. Ал, үйдің ол кісі тап-тұйнақтай етіп тазалап қоятын жерлерінің бәрі шашыла бастайды. Оны көрген көршілердің бәрі әлгі адамның жұмысын дұрыс атқармады, алған жалақысын ақтамады деп оның атынан ауыр сөздер айтуды шығарады. Тіпті, оның үстінен КСК, яғни Пәтер иелері мекемесіне барып арыз айтады.
Серік Қалиев	▶	↑ сөйтčө / ^уолкісі мүлдө → // ^уонда жұмұс істемейд'екен↓/// ↑ зейнеттег'адам / сол падійезде тұратын → // көп көршүнүң бір'екен↓/// ↑ ^уонұсұн ^йестіген ^йелдің бәрі → // ^уонұң үлкөн жүрөктү → // қай^ырымд'адам ^йекенін біледі↓/// ↑ соңғұ ͡гезде науқастанып → // аурұуханаға жатып қалғанын ^йестійді↓/// ↑ сөйтүп бұған ͡ дейін → // ^уоған дұрұс көзқараста ͡б̊олмағандарын'ыңғайсыздаңған көршүлер → // қолдарына гүлүн ұстап → // сәлем сауқатын алып → // ^уол жатқан аурұуханағ'іздеп ͡ барып → // алғыстарын айтып ͡ қайтыпты↓/// ↑ бұл жерде ͡ де ͡ б̊іздің айтпағымыз → // көршүлерге тік тұрұп қызмет жаса → // ^уолардың алдындағы хақысын ^уөтөуге → // сөйтүп сауаб̊ жыйнауғ'ұмтұлған → // адамның мұсұлманшылық̊ ͡ сыйпатым ͡ бағалау↓///	↑ сөйтčө / ^уолгісі / мүлд'онда жұмұс істемейд'екен↓/// ↑ зейнеттег'адам → // сол подезде тұратын → // көп көршүнүң бір'екен ↓ /// ↑ ^уонұсұн ^йестіген ^йелдің бәрі → // ^уонұң үлкөн жүрөктү → // қай^ырымд'адам ^йекенім ͡ біледі ↓ /// ↑соңғұ ͡гезде науқастанып → // аурұуханаға жатып қалғанын ͡ ^йестійді ↓/// ↑ сөйтүп ͡ пұған ͡ дейін → // ^уоған дұрұс ͡ көзқараста ͡б̊олмағандарын'ыңғайсыздаңғаң ͡ көршүлөр → // қолдарына гүлүн ұстап → // сәлем сауқатын алып → // ^уол жатқан аурұуханағ'іздеп ͡ парып → // алғыстарын айтып ͡ қайтыпты ↓ /// ↑ бұл жерде ͡ де ͡ б̊іздің айтпағымыз → // көршүлөрге тік ͡ тұрұп қызмет ͡ шасап → // ^уолардың алдындағы хақысын ͡ ^уөтөугө → // сөйтүп сауаб̊ ͡ жыйнауғ'ұмтұлған → // адамның мұсұлманшылық̊ ͡ сыйпатым ͡ бағалау↓///	Сөйтсе, ол кісі мүлде онда жұмыс істемейді екен. Зейнеттегі адам сол подъезде тұратын көп көршінің бірі екен. Онысын естіген елдің бәрі оның үлкен жүректі, қайырымды адам екенін біледі. Соңғы кезде науқастанып, ауруханаға жатып қалғанын естиді. Сөйтіп, бұған дейін оған дұрыс көзқараста болмағандарына ыңғайсызданған көршілер қолдарына гүлін ұстап, сәлем-сауқатын алып, ол жатқан ауруханаға іздеп барып, алғыстарын айтып қайтыпты. Бұл жерде де біздің айтпағымыз, көршілерге тік тұрып қызмет жасап, олардың алдындағы хақысын өтеуге, сөйтіп, сауап жинауға ұмтылған адамның мұсылманшылық сипатын бағалау.
Серік Қалиев	▶	↑ ағайынның ат'озғанша → // ауұлдастың тай'оссұн↓/// ↑ бұл мақалды / әркезде дәлме ͡ дәл түс^үнө ͡ б̊ер^үуге ͡б̊олмайды↓/// ↑ мұндағ'ағайын деген сөздү → // бар ͡б̊олсаң көр'алмайтын → // жоқ болсаң бер'алмайтын → // іші тар жақындар деп қаб̊ылдағанымыз ^уорұндұ ↓/// ↑ әйтпесе / ауұлдасты жақындатамыз деп → // ағайынд'алыстатқаннан н'ұтамыз ↑ /// ↑ ^ырас / үй ішіндегі күнделүкт'өмүрде кездесетін → // ыстық̊ ͡ сұуұғ ͡ жағдайлардың бәрін → // алыстағ'ағайыннан көрү → // жақындағы көршү көб̊^үрөк көрүп → // сез^інеді ͡ де → // ^уортақтасады↓/// ↑ сондұқтам ͡ бұл ͡ сөз → // ағайындар жоғ жерде → // ауұлдастарға / ^уолардың жауапкершіліктерін арттыра ͡ түсүу ͡ үшүн → // айтылатын тілек болұу ͡герек↓///	↑ ағайынның ат'озғанша → // ауұлдастың тайы ͡ ^уоссұн ↓ /// ↑ бұл ͡ мақалды → // әргезде дәлме ͡ дәл → // түсүнө ͡ б̊ерүугө ͡ б̊олмайды ↓ /// ↑ мұндағ'ағайын деген сөздү → // бар ͡б̊олсаң ͡ гөр'алмайтын → // жоқ ͡ полсаң бер'алмайтын → // іші тар жақындар ͡ деп → // қаб̊ылдағанымыз ͡ ^уорұндұ ↓/// ↑ әйтпес'ауұлдасты жақындатамыз ͡ деп → // ағайынд'алыстатқаннан н'ұтамыз ↑ /// ↑ ^ырас / үй ͡ ішіндегі ͡гүндөлүкт'өмүрдө ͡ гездесетін → // ыстық̊ ͡ сұуұғ ͡ жағдайлардың бәрін → // алыстағ'ағайыннаң ͡ гөрү → // жақындағы ͡гөршү / көб̊үрөк ͡ көрүп → // сезінеді ͡ де / ^уортақтасады ↓ /// ↑ сондұқтам ͡ бұл сөз → // ағайындар жоғ ͡ жерд'ауұлдастарға → // ^уолардың жауапкершіліктерін арттыра түсүу ͡ үшүн → // айтылатын тілек ͡ полұу ͡герек↓///	«Ағайынның аты озғанша, ауылдастың тайы озсын». Бұл мақалды әр кезде дәлме-дәл түсіне беруге болмайды. Мұндағы «ағайын» деген сөзді бар болсаң көре алмайтын, жоқ болсаң бере алмайтын, іші тар жақындар деп қабылдағанымыз орынды. Әйтпесе, ауылдасты жақындатамыз деп ағайынды алыстатқаннан не ұтамыз. Рас, үй ішіндегі күнделікті өмірде кездесетін ыстық-суық жағдайлардың бәрін алыстағы ағайыннан көрі жақындағы көрші көбірек көріп, сезінеді де, ортақтасады. Сондықтан бұл сөз ағайындар жоқ жерде ауылдастарға, олардың жауапкершіліктерін арттыра түсу үшін айтылатын тілек болу керек.
Серік Қалиев	▶	↑ көшерде көршү жаман / ай^ырылысард'әйел жаман↓/// ↑ ^уөзүң жақ̊сы ͡ б̊олсаң ↑// қасыңды ͡ да дос ͡ ^йетүуге ͡ б̊олатынын → // жылы ͡ жылы сөйлесе ↑// жылан інінен шығатынын → // мойұндай ͡ алмайды ↓/// ↑ бұл жердегі жаман деген сөз → // дәл мағ^ынасынд'емес → // көшетін немес'ай^ырылысатын адамның / ат^ынан ͡ айтылып ͡ тұр ↓/// ↑ біржігіт әке ͡ шешесінің байлығының ͡ арқасында → // тұрмұстан ^йешпір таршылық ͡ көрмей → // ^уөте ͡ жалқау → // ыс^ырап̊шыл → // шарұуаға қырсыз ͡ б̊олұп ͡ ^уөсүптү ↓/// ↑ жылдар ^уөте ͡ келе әке шешесі ͡қайтыс болады ͡ да → // жігітк'үй мен дүкөн / мұраға ͡ ғалады↓///	↑ көшөрдө ͡ гөршү жаман → // ай^ырылысард'әйел жаман↓/// ↑ ^уөзүң жақ̊сы ͡ б̊олсаң ↑ // қасыңды ͡ да / дос ͡ ^йетүуге ͡ б̊олатынын → // жылы ͡ жылы сөйлөсө ↑ // жылан інінен шығатынын → // мойұндай ͡ алмайды↓/// ↑ бұл ͡ жердегі жаман ͡ деген ͡ сөз → // дәл мағ^ынасынд'емес → // көшөтүн / немес'ай^ырылысатын адамның атынан ͡ айтылып ͡ тұр ↓/// ↑ біржігіт әке ͡ шешесінің байлығының арқасында → // тұрмұстан ^йешпір таршылық ͡ көрмөй → // ^уөтө ͡ жалқау / ыс^ырап̊шыл / шарұуаға ͡ғырсыз ͡б̊олұп ͡ ^уөсүптү ↓ /// ↑ жылдар ^уөтө ͡ геле / әке шешесі ͡ғайтыс ͡полады ͡ да → // жігітк'үй мен дүкөн мұраға ͡ғалады↓///	«Көшерде көрші жаман, Айырылысарда әйел жаман». Өзің жақсы болсаң қасыңды да дос етуге болатынын, жылы-жылы сөйлесе, жылан інінен шығатынын мойындай алмайды. Бұл жердегі «жаман» деген сөз дәл мағынасында емес, көшетін немесе айырылысатын адамның атынан айтылып тұр. Бір жігіт әке-шешесінің байлығының арқасында тұрмыстан ешбір таршылық көрмей, өте жалқау, ысырапшыл, шаруаға қырсыз болып өсіпті. Жылдар өте келе әке-шешесі қайтыс болады да, жігітке үй мен дүкен мұраға қалады.
Серік Қалиев	▶	↑ ^уойсыз → // қамсыз жігіттің → // ^уойұн сауұғы көп ͡ ^йеді↓/// ↑ ^уоған ақ̊ша деген → // ^йешқ̊ашам ͡ бітпестей ͡ көрүнетін↓/// ↑ сөйтүп ͡ жүргенде → // үйү ͡ де → // дүкөнү ͡ де тоза ͡ б̊астайды ↓/// ↑ ^уонұң үйүнүң ͡ жанында → // хасан деген көршүсү ͡ болатын↓/// ↑ ^уолкісі соғұста → // жанып ͡ баражатқан балал'әйелді → // ^уөрттөн құтқарған'үшүн → // құрмет белгісін алған азамат ͡ ^йекен ↓/// ↑ жаш ͡ шігіттің жеңілтек ^уөмүрін көрген хасан → // ^уонұмен амандаспайтым ͡ болады ↓/// ↑ ^уол жігітті жеккөремін → // ^йелдің ͡ бәрі жанталасып → // жұмұс істеп ͡ жатқанда → // селтеңдеп ары ͡ б̊ері қыд^ырып ͡ жүргенүне → // ызам ͡ келеді дейд'екен ͡ ^уол↓///	↑ ^уойсұз → // қамсыж ͡ жігіттің → // ^уойұн сауұғұ ͡ гөп ͡ ^йеді ↓/// ↑ ^уоған ақ̊ша деген → // ^йешқ̊ашам ͡ бітпестей ͡ гөрүнөтін↓/// ↑ сөйтүб̊ ͡ жүргөнд'үйү ͡ дө → // дүкөнү ͡ де тоза ͡б̊астайды↓/// ↑ ^уонұң үйүнүң жанында → // хасан дегең ͡ гөршүсү ͡б̊олатын ↓ /// ↑ ^уолгісі соғұста / жанып ͡ пара жатқам ͡ балал'әйелді → // ^уөрттөң ͡ ғұтқарған'үшүн → // құрмөт ͡ пелгісін алған азамат ͡ ^йекен↓/// ↑ жаш ͡ шігіттің / жеңілтек ^уөмүрүң ͡ гөргөн хасан → // ^уонұмен амандаспайтым ͡ болады ↓ /// ↑ ^уол жігітті жеккөрөмүн → // ^йелдің бәрі / жанталасыб̊ ͡ жұмұс істеб̊ ͡ жатқанда → // селтеңдеп / ары ͡ б̊ері ͡ғыдырыб̊ ͡ жүргөнүне → // ызам келеді дейд'екен ͡ ^уол↓///	Ойсыз, қамсыз жігіттің ойын-сауығы көп еді. Оған ақша деген ешқашан бітпестей көрінетін. Сөйтіп жүргенде үйі де, дүкені де тоза бастайды. Оның үйінің жанында Хасан деген көршісі болатын. Ол кісі соғыста жанып бара жатқан балалы әйелді өрттен құтқарғаны үшін Құрмет белгісін алған азамат екен. Жас жігіттің жеңілтек өмірін көрген Хасан онымен амандаспайтын болады. «Ол жігітті жек көремін, елдің бәрі жанталасып жұмыс істеп жатқанда, селтеңдеп ары-бері қыдырып жүргеніне ызам келеді»,-дейді екен ол.
Серік Қалиев	▶	↑біргүн'осұ сөздөр / жігіттің ͡ құлағына жетіп → // қатт'ойланып → // жүрег'ауұрады↓/// ↑кішкентайынан ^йеркелетіп → // жақ̊сыгөрүп жүретін ͡ көршүсүнің / мұндай ͡ пікірі → // ^уоған қатты ͡ батады↓/// ↑ сосұн ^уол намысқа тырысып → // ^йеңбектенүуге ͡ кіріседі ↓/// ↑ нашар ͡ көршүнүң / сәл кемшілікті ͡б̊айқап қойатын көздөрүне → // ^йеш ͡ қателік̊ ͡ шал^ынып қалмасын деп → // жанын салып жұмұс ͡ істеп ͡ жүрөдү↓/// ↑ мұқұйат қарап / күтүуүнүң арқасында → // бақ̊шасы мол ^уөнүм беріп → // дүкөнү ͡ де таб̊ыс әкеле ͡ бастайды ↓/// ↑ қол^ұн'ақ̊ша тійген жігіт / байағ'әдетін қайта тауұп → // достарымен күндүз ͡ түнү / қайтадан ^уойнап ͡ күлөтүм ͡ болады↓///	↑біргүн'осұ сөздөр → // жігіттің ͡ ғұлағына ͡ жетіп → // қатт'ойланып → // жүрөг'ауұрады↓/// ↑кішкентайынан ^йеркелетіп → // жақ̊сы ͡ гөрүб̊ ͡ жүрөтүң ͡ гөршүсүнің / мұндай пікірі → // ^уоғаң ͡ ғатты ͡б̊атады ↓/// ↑ сосұн ^уол намысқа тырысып → // ^йеңбектенүуге ͡ гіріседі ↓ /// ↑ нашар ͡гөршүнүң → // сәл ͡ гемшілікті ͡ б̊айқап ͡ қойатың ͡ көздөрүне → // ^йеш ͡ қателік̊ ͡ шал^ынып қалмасын ͡ деп → // жанын салыб̊ ͡ жұмұс істеб̊ ͡ жүрөдү ↓ /// ↑ мұқұйат ͡ қарап → // күтүуүнүң ͡ арқасында → // бақ̊шасы мол ^уөнүм ͡ беріп → // дүкөнү ͡ де таб̊ыс әкеле ͡б̊астайды ↓/// ↑ қолұн'ақ̊ша ͡ тійген ͡ жігіт → // байағ'әдетін / қайта ͡ тауұп → // достарымең ͡ гүндүс ͡ түнү → // қайтадан ^уойнап күлөтүм ͡ болады↓///	Бір күні осы сөздер жігіттің құлағына жетіп, қатты ойланып, жүрегі ауырады. Кішкентайынан еркелетіп, жақсы көріп жүретін көршісінің мұндай пікірі оған қатты батады. Сосын ол намысқа тырысып еңбектенуге кіріседі. Нашар көршінің сәл кемшілікті байқап қоятын көздеріне еш қателік шалынып қалмасын деп жанын салып жұмыс істеп жүреді. Мұқият қарап, күтуінің арқасында бақшасы мол өнім беріп, дүкені де табыс әкеле бастайды. Қолына ақша тиген жігіт баяғы әдетін қайта тауып, достарымен күндіз-түні қайтадан ойнап-күлетін болады.
Серік Қалиев	▶	↑ ^уонұ ͡ гөргөн нашар көршү → // мен ^уонұң адам болмайтынын → // байағыд'ақ айтпап ͡ п'едім ↓ /// ↑ атақ ͡ пен ͡ құмар ^уойұны → // ^уонұң түбүнө → // сөссүз жетеді деген сөзді → // айта бастайды↓/// ↑ жігіттің бір ͡ ағашы қыйсайса ↑// немесе біркірпіші сынса ↑// көршүнүң кінәлауын ͡ ^йестій ͡ береді ↓/// ↑ жігіт ^уосұб̊ір ашұушаң → // қарт көршүсүнің ыңғайына → // бірте ͡ б̊ірте ійкемделе бастайды ↓/// ↑ ^уөзүн сынап / ұрсұп ͡ жекіргеніне ͡ де → //^йет'үйрөнүп → // ^іренжімейтім ͡ болады ↓/// ↑ ^йел ͡ ^уөзүнө / сенің нашар ͡ гөршүң айтты деген сөздөрүн → // саб̊ырмен мұқұйат тыңдап → // соған сай әрекет ^йете ͡ б̊астайды ↓/// ↑ күндердүң ͡ күнү нашар көршүсү қайтыс болғанда → // ^уол қатты қайғырып → // ^уөзүнүң ^йең ͡ қымбат ͡ адамын / жоғалтқанын түсүнүпті ↓/// ↑ сол секілді / кейде ͡ б̊ізг'ұнай бермейтін → // кей жағдайда / жақ̊сылық бар ^йекенін → // байқай бермейд'екембіз↓///	↑ ^уонұ ͡ гөргөн нашар ͡гөршү → // мен ^уонұң адам ͡ болмайтынын → // байағыд'ақ айтпап ͡ п'едім ↓ /// ↑ атақ пең ͡ ғұмар ͡ ^уойұнұ → // ^уонұң түб̊үнө → // сөссүж ͡ жетеді ͡ деген сөздү → // айта ͡ б̊астайды ↓ /// ↑ жігіттің бірағашы ͡ ғыйсайса ↑ // немесе біргірпіші сынса ↑ // көршүнүң ͡ гінәлауұн ^йестій ͡ б̊ереді ↓ /// ↑ жігіт ^уосұ ͡ б̊ір → // ашұушаң ͡ ғарт көршүсүнің ͡ ыңғайына → // бірте ͡ б̊ірт'ійкемделе ͡ б̊астайды ↓ /// ↑ ^уөзүн сынап → // ұрсұб̊ ͡ жекіргеніне ͡ де → // ^йет'үйрөнүп → // ^іренжімейтім ͡ болады ↓/// ↑ ^йел ͡ ^уөзүнө → // сенің нашар ͡гөршүң айтты деген сөздөрүн → // саб̊ырмен мұқұйат ͡ тыңдап → // соған ͡ сай әрекет ^йете ͡б̊астайды ↓/// ↑ күндөрдүң ͡гүнү → // нашар ͡гөршүсү ͡ ғайтыс ͡полғанда → // ^уол ͡ ғатты ͡ ғайғырып → // ^уөзүнүң / ^йең ͡ғымбат ͡ адамын жоғалтқанын түсүнүпті↓/// ↑ сол секілді / кейде ͡ б̊ізг'ұнай ͡ б̊ермейтін → // кей жағдайда жақ̊сылық ͡ пар ͡ ^йекенін → // байқай б̊ермейд'екембіз↓///	Оны көрген нашар көрші: «Мен оның адам болмайтынын баяғыда-ақ айтпап па едім?! Атақ пен құмар ойыны оның түбіне сөзсіз жетеді»,-деген сөзді айта бастайды. Жігіттің бір ағашы қисайса немесе бір кірпіші сынса көршінің кінәлауын ести береді. Жігіт осы бір ашушаң қарт көршісінің ыңғайына бірте-бірте икемделе бастайды. Өзін сынап, ұрсып-жекіргеніне де еті үйреніп, ренжімейтін болады. Ел өзіне «сенің нашар көршің айтты» деген сөздерін сабырмен мұқият тыңдап, соған сай әрекет ете бастайды. Күндердің күні нашар көршісі қайтыс болғанда, ол қатты қайғырып, өзінің ең қымбат адамын жоғалтқанын түсініпті. Сол секілді, кейде бізге ұнай бермейтін кей жағдайда жақсылық бар екенін байқай бермейді екенбіз.
Серік Қалиев	▶	↑жалғыз үйдүң тамағы жетčе ͡ де → // таб̊ағы ͡ жетпейді ↓/// ↑ жетпесе / жүг^үрүп ͡ парып көршүңнен сұрайсың ↓/// ↑ ^уөзүмде ͡б̊олмаса ағайында болсұн → // ағайында ͡ б̊олмаса ↑// маңайымда ͡ б̊олсұн деген ͡ де ͡ сол ↓/// ↑ көршүңде ͡б̊ар ͡б̊олұп тұрғаңға → // не жетčін ↑ /// ↑ мұхаметжан ͡ тазаб̊ектің / айтыст'айтқан шұумақтарының ішінде → // көршүңүз ͡ б̊айыб̊ ͡ жатčа құуаныңыз → // құуаңғаннан намысың құламайды → // ^йештеңе ͡ б̊өлүп ͡ періб̊ ͡ жатпаса ͡ да → // қол жайып ^йештеңеңді сұрамайды ͡ деген ͡ сөздөрді → // әлі ^йешкім ұмұта ͡ғойған жоқ ͡ деп ͡ ^уойлаймын↓///	↑жалғыз үйдүң тамағы жетčе ͡ де → // таб̊ағы жетпейді↓/// ↑жетпесе / жүгүрүп ͡ парып → // көршүңнөн ͡ сұрайсың↓/// ↑ ^уөзүмдө ͡ б̊олмаса → // ағайында ͡ б̊олсұн → // ағайында ͡б̊олмаса ↑ // маңайымда ͡б̊олсұн деген ͡ де / сол↓/// ↑ көршүңдө ͡б̊ар ͡б̊олұп тұрғаңға → // не жетčін ↑ /// ↑ мұхаметжш̆ан ͡ тазаб̊ектің → // айтыст'айтқан →// шұумақтарының ішінде → // көршүңүз ͡б̊айыб̊ ͡ жатčа ͡ғұуаныңыз → // құуаңғаннан намысың ͡ғұламайды → // ^йештеңе ͡б̊өлүп ͡ періб̊ жатпаса ͡ да →// қол жәйіп / ^йештеңеңді сұрамайды ͡ деген ͡ сөздөрді → // әл'ешкім ұмұта ͡ғойған жоғ ͡деп ͡ ^уойлаймын↓///	«Жалғыз үйдің тамағы жетсе де, табағы жетпейді». Жетпесе, жүгіріп барып көршіңнен сұрайсың. «Өзімде болмаса ағайында болсын, ағайында болмаса, маңайымда болсын»,-деген де сол. Көршіңде бар болып тұрғанға не жетсін?! Мұхаметжан Тазабектің айтыста айтқан шумақтарының ішінде: «Көршіңіз байып жатса қуаныңыз, Қуанғаннан намысың құламайды. Ештеңе бөліп беріп жатпаса да, Қол жайып ештеңеңді сұрамайды...»,- деген сөздерді әлі ешкім ұмыта қойған жоқ деп ойлаймын.
Серік Қалиев	▶	↑ қарапайым дійқаншы / жыл сайын күзге салым болатын → // жүгөрү коңкұурсұна қатысып → // ылғыйда ͡б̊аш жүлдені жеңіб̊ ͡алатын ↓/// ↑ кезекті жеңісінен соң → // алған ^уолжасын қолтығына қыстырып → // ^йесікке ͡б̊еттегенде → // алдын біржаш ͡ шұурналійст ͡ кескестеді → // кешіріңіз / сіз ^уөж жүгөрүңіздің жақ̊сы ͡ тұқұмдарын → // көршүлөріңізб̊ен бөлүсөд'екенсіз↓/// ↑ бұнұң сыры ͡ неде ↑ /// ↑ ^уолар сіздің / бәсекелестеріңіз ͡ ^йемес ͡ пе дейді → // бірден сұраққа көшүп↓///	↑ қарапайым дійқаншы → // жыл сайың ͡ гүзгө салым ͡ болатын → // жүгөрү ͡ гоңкұурсұна ͡ғатысып → // ылғыйда ͡б̊аш ͡ шүлдөнү жеңіб̊ ͡алатын ↓/// ↑ кезекті жеңісінен ͡ соң → // алған ^уолжасын → // қолтұғұна ͡ғыстырып → // ^йесікке ͡б̊еттегенде → // алдым ͡ бір жаш ͡ шұурналійс ͡ кескестеді → // кешіріңіз / сіз ^уөж ͡ жүгөрүңіздің → // жақ̊сы ͡ тұқұмдарын → // көршүлөріңізб̊ем ͡ бөлүсөд'екенсіз ↓ /// ↑ бұнұң сыры неде ↑ /// ↑ ^уолар сіздің / бәсекелестеріңіз ^йемес ͡ пе дейді → // бірден сұраққа ͡гөшүп↓///	Қарапайым диқаншы жыл сайын күзге салым болатын жүгері конкурсына қатысып, ылғи да бас жүлдені жеңіп алатын. Кезекті жеңісінен соң, алған олжасын қолтығына қыстырып, есікке беттегенде алдын бір жас журналист кес-кестеді: «Кешіріңіз, сіз өз жүгеріңіздің жақсы тұқымдарын көршілеріңізбен бөліседі екенсіз. Бұның сыры неде? Олар сіздің бәсекелестеріңіз емес пе?»,-дейді бірден сұраққа көшіп.
Серік Қалиев	▶	↑сонда дійқан → // сіз ^йегін ұрұқтанатын ^ұуақытта → // жел ^уонұң тозаңдарын ͡ алып → // бір ͡ алқаптан / ^йекінш'алқапқ'ұшұрұп ͡апаратынын → // білмейтім ͡ б'едіңіз ↑/// ↑ ^йегер менің ͡ көршүлерім → // нашар дән ^йегетін болса ↑// ^уонұң әсері / менің жүгерүме ͡ де / тійетін ͡ ^йеді ͡ ғой↓/// ↑ сол себ̊ептен / жақ̊с'өнүм алұу ͡ үшүн → // көршүлерім'ең жақ̊сы ͡ тұқұм беремін ͡ дейді ↓/// ↑ қарапайым дійқаншы / қарақан басың ͡ ған'ойламай → // қасындағыларға ͡ да қай^ырымдылығ ͡ жасау → // ^уөзүн жетістікке ͡ де → // жеңіске ͡ де жеткізетінін / қалай білген десеңішші↑///	↑сонда дійқан → // сіз ^йегін ұрұқтанатын ^ұуақытта → // жел ^уонұң тозаңдарын алып → // біралқаптан ^йекінш'алқапқа → // ұшұрұб̊ ͡ апаратыным ͡ білмейтім ͡ б'едіңіз ↑/// ↑ ^йегер менің ͡гөршүлөрім → // нашар дән ^йегетім ͡ болса ↑// ^уонұң әсері → // менің жүгөрүме ͡ де тійетін ^йеді ͡ ғой↓/// ↑ сол себ̊ептен / жақ̊с'өнүм алұу ͡ үшүн → // көршүлөріме /^йең ͡ жақ̊сы тұқұм ͡ беремін дейді ↓/// ↑ қарапайым дійқаншы → // қарақам ͡ басың ͡ ған'ойламай → // қасындағыларға ͡ да ͡ғай^ырымдылық жасау → // ^уөзүн жетістікке ͡ де → // жеңіске ͡ де жеткізетінің ͡ ғалай ͡ б̊ілген десеңішші ↑ ///	Сонда диқан: «Сіз егін ұрықтанатын уақытта жел оның тозаңдарын алып, бір алқаптан екінші алқапқа ұшырып апаратынын білмейтін бе едіңіз? Егер менің көршілерім нашар дән егетін болса, оның әсері менің жүгеріме де тиетін еді ғой. Сол себептен жақсы өнім алу үшін көршілеріме ең жақсы тұқым беремін»,-дейді. Қарапайым диқаншы қарақан басын ғана ойламай, қасындағыларға да қайырымдылық жасау өзін жетістікке де, жеңіске де жеткізетінін қалай білген десеңізші?!
Серік Қалиев	▶	↑ үйүңде не ͡ б̊арын → // көршүңнен сұра↓/// ↑ бұл мәтел тұуралы айтұу үшүн → // әуелү ͡б̊асқа ͡ б̊ірмақалды → // ^йеске түсүрген дұрұс сыйақты → // алыс ͡ та жақындайды жолұн тап̊саң ↑// жақында алыстайды қолұн қақ̊саң депті аталарымыз↓/// ↑ йағный жомарт болсаң ↑ // кең болсаң ↑ // көршүң сен'ешшатырқамайтым ͡ болса ↑ // сенің мүлкүңдү / ^уөз мүлкүндей сез^ін'алатым ͡ болса ↑ // ^уонда / ^уол сенде не ͡ б̊ар → // не жоғұн жақ̊сы ͡б̊іледі↓/// ↑ ^уөзүңнүң ұмұтқан нәрсеңді → // ^йес^іңе салып ͡ тұрұуұ → // таң ͡қаларлығ ͡ іс болмай ͡ ғалады↓/// ↑ ал барыңды тықпыштап → // қорғаштап → // аузұңнан жоқтан басқа → // сөш ͡ шықпайтым ͡ болса ↑ // сенде не ͡б̊ар → // не жоғұн кім ͡ біледі ↑ /// ↑ ^уөмүрде / көршү түг^үлү әйелінен → // балашағасынан қызғанып → // барын жас^ырыб̊ ͡ жүретүн → // адамдарды ͡ да кездестірүуге ͡б̊олады ↓///	↑ үйүңдө не ͡ б̊арын → // көршүңнөн сұра↓/// ↑ бұл мәтел тұурал'айтұу ͡ үшүн → // әуөлү ͡б̊асқа ͡б̊ірмақалды → // ^йеске түсүргөн дұрұс ͡ сыйақты → // алыс ͡ та жақындайды → // жолұн ͡ тап̊саң → // жақын ͡ д'алыстайды қолұң ͡ ғақ̊саң → // депт'аталарымыз ↓/// ↑ йәғ^іній жомарт ͡ полсаң ↑ // кең болсаң ↑ // көршүң сені / ^йешшатырқамайтым ͡ болса ↑ // сенің мүлкүңдү → // ^уөз мүлкүндөй сезін'алатым ͡ болса ↑ // ^уонда / ^уол сенде не ͡ б̊ар → // не жоғұн жақ̊сы ͡б̊іледі ↓/// ↑ ^уөзүңнүң ұмұтқан нәрсеңді → //^йесіңе салып тұрұуұ → // таңғаларлығ ͡ іс ͡полмай ͡ ғалады ↓/// ↑ ал ͡ б̊арыңды тықпыштап → // қорғаштап → // аузұңнан жоқтам ͡ басқа → // сөш ͡ шықпайтым болса ↑ // сенде не ͡ б̊ар → // не ͡ жоғұң ͡ гім ͡ біледі ↑ /// ↑ ^уөмүрде / көршү түгүл'әйелінен → // балашағасынаң ͡ ғызғанып → // барын жасырыб̊ ͡ жүрөтүн → // адамдарды ͡ да ͡гездестірүуге ͡ б̊олады↓///	«Үйіңде не барын көршіңнен сұра». Бұл мәтел туралы айту үшін әуелі басқа бір мақалды еске түсірген дұрыс сияқты: «Алыс та жақындайды жолын тапсаң, жақын да алыстайды қолын қақсаң»,-депті аталарымыз. Яғни жомарт болсаң, кең болсаң, көршің сені еш жатырқамайтын болса, сенің мүлкіңді өз мүлкіндей сезіне алатын болса, онда ол сенде не бар, не жоғын жақсы біледі. Өзіңнің ұмытқан нәрсеңді есіңе салып тұруы таң қаларлық іс болмай қалады. Ал, барыңды тықпыштап, қорғаштап, аузыңнан жоқтан басқа сөз шықпайтын болса, сенде не бар, не жоғын кім біледі? Өмірде көрші түгілі әйелінен, бала-шағасынан қызғанып, барын жасырып жүретін адамдарды да кездестіруге болады.
Серік Қалиев	▶	↑ біздің баб̊аларымыз / әдемі ͡ де → // көркем ͡ ^уойларын → // балама сөздер ͡ арқылы → // жеткізіп ͡ ^уотұрған ͡ ^йекен ↓/// ↑ қол ͡ алысты → // келісті → // ^ұуағдаласты → // серттесті ͡ дегенді ͡ б̊ілдіреді↓/// ↑ қол ͡ астында → // йәғ^іній қарамағында → // бійлігінде↓/// ↑ қолбайлау ͡ болдұ → // кедергі ͡ жасады → // бөгет ͡ болдұ ↓/// ↑ қол ͡ бастады → // сарб̊аз ͡ ^йертті → // әскер ͡ ілестірді↓/// ↑ қол басындай → // йәғ^іній жұд^ұрұқтай → // халықтық ͡ ^уөлшөм ͡ бойұнша↓/// ↑ қол ͡ бұлғады → // қоштасып ͡ қалды → // немесе шақырды↓/// ↑ қолғаб̊ыс ͡ ^йетті → // жәрдем ͡ берді → // көмектесті↓/// ↑ қолды ͡б̊олды → // ұрланды↓/// ↑ қолға ͡ түстү → // ұсталды → // тұтқұм ͡ болдұ↓///	↑ біздің баб̊аларымыз → // әдемі ͡ де ͡гөркөм ͡ ^уойларын → // балама ͡ сөздөр ͡ арқылы → // жеткізіп ͡ ^уотұрған ͡ ^йекен ↓/// ↑ қол ͡ алысты → // келісті →// ^ұуағдаласты → // серттесті дегенді ͡б̊ілдіреді ↓ /// ↑ қол ͡ астында → // йәғ^іній / қарамағында → // бійлігінде ↓/// ↑ қолб̊айлау ͡ б̊олдұ → // кедергі ͡ жасады → // бөгөт ͡ полдұ ↓ /// ↑ қол ͡ б̊астады → // сарб̊аз ͡ ^йертті → // әскер ͡ ілестірді ↓ /// ↑ қол ͡ б̊асындай →// йәғ^іній жұдұрұқтай → // халықтық ^уөлшөм ͡ бойұнша ↓/// ↑ қол ͡ б̊ұлғады → // қоштасып ͡ қалды / немесе шақырды↓/// ↑ қолғаб̊ыс ͡ ^йетті → // жәрдем ͡ берді → // көмөктесті↓/// ↑ қолдұ ͡б̊олдұ → // ұрланды↓/// ↑ қолға ͡ түстү → // ұсталды / тұтқұм ͡ болдұ↓///	Біздің бабаларымыз әдемі де көркем ойларын балама сөздер арқылы жеткізіп отырған екен. «Қол алысты» - келісті, уағдаласты, серттесті дегенді білдіреді. «Қол астында» - яғни, қарамағында, билігінде. «Қолбайлау болды» - кедергі жасады, бөгет болды. «Қол бастады» - сарбаз ертті, әскер ілестірді. «Қол басындай» - яғни жұдырықтай (халықтық өлшем бойынша). «Қол бұлғады» - қоштасып қалды немесе шақырды. «Қолғабыс етті» - жәрдем берді, көмектесті. «Қолды болды» - ұрланды. «Қолға түсті» - ұсталды, тұтқын болды.
Серік Қалиев	▶	↑ қолға қарап қалды → // йәғ^іній кіріптар → // тәуелді ͡ б̊олұп ͡ қалды ↓/// ↑ қолғанат ͡ полдұ → // көмөк̊шү ͡ б̊олдұ деген ͡ сөз↓/// ↑ қолғ'үйрөндү → // қолғ'ұстап ͡ күтүуге ͡ гөндүктү↓/// ↑ қолдаң ͡ қолға ͡ түсүрмеді → // айағын жерге ͡ тійгізб̊ей ͡ күттү → // қәстерледі↓/// ↑ қолд'айаққа ͡ тұрмады → // тықыршып̊ ͡ шыдамады↓/// ↑ қол ^йемес → // йәғ^іній ^ылайық ͡ ^йемес → // тең ͡ ^йемес ͡ деген сөз ↓/// ↑ қол ͡ жәйді → // тіленді → // сұрамшақтанды ↓/// ↑ қолұ ͡ жетті → // көздеген'орұндалды → //айтқаны ͡ б̊олдұ ↓/// ↑ қолқама қол ͡ салма → // йәғ^іній / бермесімді ͡ сұрама ͡ деген↓/// ↑ қолжұмсады → // күш ͡ көрсөттү → // ұрұп̊ ͡ соқтұ ↓/// ↑ қол ͡ ғұусұрдұ → // йәғ^іній ͡ б̊ағынды → // ^йерік̊сіс ͡ көнді ↓/// ↑ қол ͡ ғойды → // қағазда ͡ ^ырастады↓/// ↑ қолұ ͡ тіймеді →// жұмұспасты ͡ б̊олдұ↓/// ↑ сонұмен / көрш'ақысы жәйлі хаб̊арымызды → // ^уосұмен ͡ айақтаймыз ↓/// ↑ келесі жүздескенше / амансау ͡б̊олұңыздар↑///	↑ қолға ͡ғарап ͡ қалды → // йәғ^іній кіріптар → / тәуөлдү ͡б̊олұп ͡ қалды↓/// ↑ қолғанат ͡ полдұ → // көмөк̊шү ͡б̊олдұ деген сөз↓/// ↑ қолғ'үйрөндү → // қолғ'ұстап күтүугө ͡ гөндүктү↓/// ↑ қолдаң ͡ ғолға түсүрмөді → // айағын жерге тійгізб̊ей ͡ гүттү → // қастерледі ↓ /// ↑ қолд'айаққа тұрмады → // тықыршып̊ ͡ шыдамады ↓ /// ↑ қол ^йемес → // йағный / ^ылайық ^йемес → // тең ^йемес ͡ теген сөз ↓ /// ↑ қол жәйды → // тіленді // сұрамшақтанды ↓ /// ↑ қолұ ͡ жетті → // көздөгөні ^уорұндалды → // айтқаны ͡ б̊олдұ↓/// ↑ қолқама ͡ғол салма // йағный бермесімді сұрама деген ↓/// ↑ қол жұмсады → // күш көрсөттү → // ұрұп̊ ͡ соқтұ ↓ /// ↑ қол ͡ ғұусұрдұ → // йағный бағынды → // ^йерік̊сіз ͡ гөндү↓/// ↑ қол ͡ ғойдұ → // қағазда ^ырастады↓/// ↑ қолұ тіймеді → // жұмұспасты ͡б̊олдұ↓/// ↑ сонұмен / көрш'ақысы жәйлы хаб̊арымызды → // ^уосұмен айақтаймыз ↓ /// ↑ келесі жүздөскенше → // аман-сау ͡б̊олұңұздар↑///	«Қолға қарап қалды» - яғни, кіріптар, тәуелді болып қалды. «Қолғанат болды» - көмекші болды деген сөз. «Қолға үйренді» - қолға ұстап күтуге көндікті. «Қолдан-қолға түсірмеді» - аяғын жерге тигізбей күтті, қастерледі. «Қолды-аяққа тұрмады» - тықыршып шыдамады. «Қол емес» - яғни, лайық емес, тең емес деген сөз. «Қол жайды» - тіленді, сұрамшақтанды. «Қолы жетті» - көздегені орындалды, айтқаны болды. «Қолқама қол салма» - яғни, бермесімді сұрама деген. «Қол жұмсады» - күш көрсетті, ұрып-соқты. «Қол қусырды» - яғни, бағынды, еріксіз көнді. «Қол қойды» - қағазда растады. «Қолы тимеді» - жұмысбасты болды. Сонымен көрші ақысы жайлы хабарымызды осымен аяқтаймыз. Келесі жүздескенше аман-сау болыңыздар!
Смағұл Елубаев	▶	↑бұ кісіні көп тыңдадық↓/// ↑бірақ / ^йешқашан әбеке / сіздің мынау шешендік сұңғылалығыңыз қайдан шықты → // қайдан жұқты деп сұрай алмадық↓/// ↑^уол мүмкін ^йемес ^йеді↓/// ↑^уөйткені ^уолкісі аға болатын↓/// ↑ы: бірақ / біз соның тегін іздеумен болдық↓/// ↑сол текті / қайнар бұлақты → // казір тапқандай болдық↓/// ↑сөйтсек / алланың нұры түскен → // масаты мекен маңқыстау → // ^уосындай әбіштей бір маңғазды тудыруы → // заңдылық ^йекен↓///	↑бұлгісіні / көп тыңдадық↓/// ↑бірақ / ^йешқ̊ашан әб̊еке / сіздің мынау шешендік̊ / сұңғұлалығыңыз ͡ ғайдан ͡ шықты → // қайдан жұқтұ ͡ деп̊ / сұрай алмадық↓/// ↑^уол мүмкүн sup>йемес ^йеді↓/// ↑^уөйткөнү ^уолгісі / аға болатын↓/// ↑ы: бірақ / біс сонұң тегін іздеумөм болдұқ↓/// ↑сол текті / қайнар ͡ б̊ұлақты / қәзір тапқандай болдұқ↓/// ↑сөйтčөк / алланың нұрұ түскөн // масаты мекен маңғыстау → // ^уосұндай әб̊іштей бір маңғазды тұудырұуұ → // заңдылық^йекен↓///	Бұл кісіні көп тыңдадық. Бірақ ешқашан «Әбеке, сіздің мынау шешендік сұңғылалығыңыз қайдан шықты, қайдан жұқты?» деп сұрай алмадық. Ол мүмкін емес еді. Өйткені ол кісі аға болатын. Ыыы... бірақ біз соның тегін іздеумен болдық. Сол текті, қайнар бұлақты қазір тапқандай болдық. Сөйтсек, Алланың нұры түскен масаты мекен Маңғыстау осындай Әбіштей бір маңғазды тудыруы заңдылық екен.
Смағұл Елубаев	▶	↑кененовичтің шәкірті / тікелей және сол кісінің аманатын арқалап → // ^уөзі алып қалған адам↓/// ↑анау алпыс бірінші жылғы жирма бесінші желтоқсанда / кездесу ^уөткізіп → // жыл келгенде / жаңалық сезінеміз деген / атақты әуезовтің артқа ^уөлерінің алдындағы аманатын арқалатып кететін→ // байандамасының жазылуына / сол кездесудің ^уөтілуіне себеп болған → // тікелей әбіш аға↓///	↑кененовійчтің шәкірті / тікелей және солгісінің аманатын арқалап → // ^уөз'алып қалған адам↓/// ↑ана / алпыс бірінші жылғы жыйырма ͡ б̊есінші желтоқ̊санда / кездесүу ͡ өткүзүп → // жыл ͡ гелгенде / жаңалық̊ сезінеміз деген → // атақт'әуөзовтің артқа ^уөлөрүнің алдындағ'аманатын арқалатып кететін → // байандамасының жазылұуұна / сол ͡ гездесүудүң ^уөтүлүуүнө себ̊еп ͡ полған → // тікелей әб̊іш аға↓///	Кененовичтің шәкірті тікелей және сол кісінің аманатын арқалап, өзі алып қалған адам. Анау 61-жылғы 25 желтоқсанда кездесу өткізіп, жыл келгенде жаңалық сезінеміз деген атақты Әуезовтің артқа өлерінің алдындағы аманатын арқалатып кететін баяндамасының жазылуына, сол кездесудің өтілуіне себеп болған, тікелей, Әбіш аға.
Спандияр Ақаев	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Әуе толқынында Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Мирофон алдында журналист – Оңғар Құралов. –Қазақ тілінің өркен жайып, салтанат құруы үшін тілдік орта қалыптасуы керек екеніндігі сөзсіз. Ал тілдік ортаны қалай қалыптастыруға болады? Филология ғылымының докторы СПАНДИЯР АҚАЕВ қазақ тілінде сөйлеп жүрген қандастарымыздың өзін жік-жікке бөліп қарайды. Мемлекеттік тілде сөйлей білу үшін не істеу қажет атап көрсетеді. – Спандияр, сізді осы тілді зерттеп жүрген ғалым ретінде білеміз. Енді осы тілші ғалым ретінде қазіргі қазақ тілін пайдаланып жүрген, қазақ тілінде сөйлеп жүрген азаматтарды, жерлестерімізді қалай бағаған болар едіңіз, біз қаншалықты дәрежеде өз тілімізді меңгере алдық?
Спандияр Ақаев	▶			– Білімділіктің, мәдениеттіліктің, жоғары рухтылықтың бір белгісі түсінікті, мәнерлі, оралымды сөйлей білу болып табылады. Адамның сөйлегеніне қарап, олардың осы ішкі мәдениетін анықтауға болады. Мысалға, кез-келген адам, етікші болсын, егінші болсын, жазушы болсын, ғалым болсын, олар ана тілін туған кезінен бастап үйренеді. Өмір бойы тілді үйреніп өтеді. Жаңағы әңгімені білесіз ғой: «Әлемдегі мықты тілдерді бес-алты жылда үйреніп алуға болады, ал ана тіліңді өмір бойы үйренесің» дейді. Оны туғаннан бастап үйренесің, өлгенше үйренесің. Міне, сол себепті тілді меңгеру, қолдану жайлары қалыпты ортада жүрген адамдардың, олардың жаушы, әдебиетші болғанына қарамай мысалы олардың тілдік білігі бірдей болуы мүмкін. Мысалға бізде қасаң түсінік қалыптасқан, жаңағы әдебиетшілер, жазушылар, оқығандар тілді жақсы білсе болады, мен – жай қарапайым адаммын, менің тілді білуім міндетті емес деген сондай пікір бар. Ал іс жүзінде кезінде Янушевский, Мелиоранский, Радлов деген ғалымдар Қазақстанды аралап жүріп, олар қазақтардың жай қарапайым адамның қандай шешен сөйлейтіндеріне таңғалып, тамсанып кеткен.
Спандияр Ақаев	▶			– Ол туралы жазған өзерінің күнделіктерінде. Яғни, тілді білу ол жоғары білім алуға, жазушы болуға тікелей байланысты емес.Кәзірде мысалы ауылды жерлерде сөйлегенде жаңағы шешен сөйлейтін, әдемі сөйлейтін адамдар әзір де көп. Тілді білу үшін не істеу керек мысалы, мәдениетті сөйлеу үшін, жақсы сөйлеп, түсініп тыңдайтындай, риза болатындай, одан бір шабып алатындай, өзіне қанат бітетіндей болуы үшін, негізі жас кезіңнен әшейін кітапты қызығып оқып отырып, адамның тілдік білігі қалыптас бастайды, сөйлеу қабілеті сол кітаптан бойға бірте-бірте сіңеді, жаттап алу мүмкін емес. Күнделікті тұрмыста пайдаланубарысында байқаусыз сіңеді. Сосын қазіргі кездің өзінде адамдар егер күнделікті тұрмыста қазақ тілін жақсы білгісі келетін білімді адамдар, ол қазақша ақпарат құралдарын, газет-журналдарын, ал кітап оқып жүрсе, қазақша теледидар көріп, радио тыңдап жүрсе, міне олардың белгілі бір дәрежеде тілдік біліктілігі бар болады. Мәдениетті сөйлеу мүмкіндігінің негізі бар. Өйткені олар сондай адамдардың сөзін тыңдап жүрген. Ал енді өзіңіз білесіз қазіргі кезде көп адамдарда ауылдан келген-ақ мысалы бір кезде қазақша тілін мүмкін қазіргісінен гөрі жақсырақ білген кезі де болған шығар.
Спандияр Ақаев	▶			– Бұлар қазір телехабардың мысалы қызығын көруім керек деп, жаңағы, орысша хабарды көрсем, мықтылығымның көрінісі болар деп, негізінен орысша хабарды көреді, қазақша радио тыңдамайды мысалы. Қазақша газет-журнал алып оқымайды, анау орысша түрлі-түсті жаңағы «Караван» бар, басқа бар газеттерді оқиды "Времясы" бар. Міне, сол себепті олардан мынау тілдік білігін байытатын қосымша мәліметпен толықтыратын көздері жоқ. Өздерінің тікелей қатынасқа түсіп жүрген адамдардың өзінің ортасы сәл төмен болуы мүмкін тілдік деңгейі, сол себепті олар жөндеп сөйлей алмайды, қатынас деңгейінде қалып қояды. – Әуе толқынында Қазақ радиосының "Біз қалай сөйлейміз?" хабары. – Өз тілін, ана тілін білгісі келмейтіндерге, немесе ана тілінде сөйлемейтіндерге, былайша айтқанда, қазақ тілін білмейтіндерге не айтасыз, оларды қазақша сөйлеуге мәжбүрлеуіміз керек па дегендей? – Қазақ тілін білу үшін негізгі бір нәрсе мынау өзі адамдардың өзі тілді қолдануына байланысты тілдік мінез дейді ғой, «языковой поведение» дейді орысша.
Спандияр Ақаев	▶			– Соған байланысты екі топқа бөліп қарауға болады. Бір адамдар өзінің қандай мәлімет бергенін, не ой айтқанын ғана біледі, өзіне айтқан адамды сол тұрғыдан қабылдайды, ойын түсінеді. Бірақ ол ойды қалай айтқанына мән бермейді. Өзі қалай сөйледі, ол қалай сөйледі, өз сөзін тыңдамайды, өзгенің сөзін де тыңдамайды. Абай айтады ғой жаңағы: «Бер жағыңмен қармарсың» дейді ғой, яғни құлағымен ғана, бер жағымен ғана қабылдайды да, ішіне өткізбейді. Негізінен әрбір адам өзінің сөйлеген сөзін ақылынан өткізіп, зердесінен зерделесе, ішінен шығарса, онда ол өзінің қалай айтқанына мән беріп отырса, оның тілдік білігі жетіле түседі. Өйткені біз осы өмірде бір-бірімізден үйренушілерміз, бір-бірімізді үйретушілерміз, екінші жағынан. Мысалға қазір адамдар қалай тілдік білігін көтеру керек десеңіз, бірінші айтарым олар сөйлегенде сөйлеген сөзіне мән беруі керек. Енді негізгі фактор – адам тілдік ортадан тыс болмауы керек.
Спандияр Ақаев	▶			– Мысалға мен жаңа айтып отырмын, көп адам байқамайды, бізде қазақ тілдік орта бар, ол енді керемет жоғары деңгейде емес. Мысалы 50%-ке жете алмай жатырмыз. Бұқаралық ақпарат құралдары, көшедегі маңдайшадағы жарнамалық жазулардың бәрі, көбісі орысша мысалға. Автобустың ішінде келе жатырсаңыз, көшеде жүрсеңіз еститін сөздеріңіз қандай, негізінен орыс тіліндегі сөздер. Яғни осындай тілдік орта қиын бізде. Дегенмен жаңағы адам өзін-өзі жақсартып отыруға болады, сондай тілдік ортада жүріп. Тілдік ортатың өзін кім жасайды? Қалай қалыптасады? Өзінен өзі бола ма? Бұның екі көзі бар. Бірінші, тілдік ортаны жасайтын адамдардың өздері. Кез-келген адам тілдік ортаны пайдаланушы және жасаушы, екіншіден, тілдік ортаны жасайтын арнайы ортаны ұйымдастыруға болады. Белгілі бір адамдар тобы, мысалы, үкімет, белгілі бір қоғам, тілдік ортаны ұйымдастыруына болады. Енді адам қалай жасайды тілдік ортаны?
Спандияр Ақаев	▶			– Бұған қатысты адамның үш белсенділік деңгейін бөліп қарауға болады, бірінші – жеке белсенділігі. Мысалы, мен өзімнің сөйлеу мәдениетімді жақсартамын, түрлі сөздердің мағынасын түсініп, жаңағы, сөздіктерден қарап, сосын өзімнің сөзімді бақылап жаңағы, орысша араластырмай сөйлеп, сөйлеген сөзімді дұрыс сөйлеп, сүйтіп үйренуім мүмкін да. Өзімнің тілдік жағдайымды, білігімді жоғарлатып, бұл бірінші деңгей – жеке белсенділік. Екінші – өзіңізбен сөйлесіп отырсам, көшеде жүргенде, мысалы, біреу маған орысша сөйлесе, мен қазақша жауап беруім мүмкін, немесе оған айтуым мүмкін: «Екеуміз де – қазақпыз, неге сен маған орысша сөйлейсің, қазақша сөйлейік» деп ұрсып тастайтын жігіттер болады, «Қазақша сөйлеңдер-ей» деп мысалға. Сондай-ақ, көшеде келе жатқанда, мысалы, автобуста келе жаттыңыз делік. Сіз түсуіңіз керек, алдыңызда тұрған адам тұр, сіз арқасын көріп тұрсыз, орыс па, қазақ па білмейсіз, сіз одан қай тілде сұрайсыз «Түсесің бе?» деп.
Спандияр Ақаев	▶			– Сіз сол жерде, мысалға, осы жерде сіз өзіңіздің тілдік мінезіңізді таңуыңызға болады. Қарасаңыз, ол орыс боп шығады. Ал бізде көп адамдар қалай жасайды? Олар білмесе, орысша сөйлейді, орысша сөйлейтін жағдай болады. Немесе лифтіге міндіңіз делік, мысалға, ішінде адамдар тұр. Лифті жоғары жүре ме, не төмен жүре ма? Осы жерде сіз қазақша сөйлеуіңізге болады, «Жоғары ма, төмен бе?» деп. Сол кезде ана лифтіде тұрған адамдар сіздің не сұрап тұрғаныңызды ситуациялық жағдайына байланысты түсініп тұр, сіздің басқа нәрсе емес, осыны сұрап тұрғаныңызды. Олар сізге жауап береді. Яғни, сіз оларға өзіңіздің тілдік мінезіңізді таңасыз. Бұл өзі – адамның әлеуметтік белсенділігі адамның. Айналаңыздағы жүрген адамдарға тек солардың айтқанына ермей, жаңағы орысша сөйлегенге орысша жауап беріп неғылмай, өзіңнің қабілетіңді, өзіңнің қалауыңды таңу. Сізге қазақша сөйлеген тиімді, қазақша сөйлейсіз!
Спандияр Ақаев	▶			– Амандасқан кезде мысалы орыс тұрса, «Ассалаумалейкум» десеңіз ол түсінеді. яғни оған «Здрасти» деп, орысша амандасу міндетті емес. Ол амандасса, амандаса берсін. Ал енді үшінші белсенділік деңгейі орта қалыптастырудың, бұл мысалға сіз – осы туралы ойланып: «Ортаны қалай қалыптастыру керек, неге қазақша сөйлемей жүр, қалай жақсартуға болады тілдік мәдениетті?» деп үкіметке осындай-осындай шешім қабылдау керек, мемлекеттік тілді мынау «Бұқаралық ақпарат құралдарының тілі сондай болу керек» деген осындай белсенділік танытсаңыз, бұл – сіздің саяси белсенділігіңіз. Міне, осындай үш белсенділіктің түрі бар. Ал енді бір қызық жағдай, менің бұл байқағаным, біздің бұрынғы Кеңестік дәуірдің өзінде қазақ тілін жақсы білетін адамдар тобы көп болды, аз болған жоқ. Мынау енді мемлекттік тілге көшуге байланысты тілді үйренетін болса, қиналатын болса, анау соны білмейтіндер, мына орыстар, мынау шала білетін қазақтар, солар үйренсін.
Спандияр Ақаев	▶			– Мен үйренетін ештеңе жоқ деп ойлайды да, өздерінің тілдік бірлігін жетілдірмейді. Ал тілдік бірліктің өзі қоғамда мысалға мен кішкене айтып өттім, қоғамның тілді білу деңгейі әртүрлі болады. Мысалы біреу жақсы біледі, біреу нашар біледі, бұл – табиғи құбылыс өзі. Бәрі бірдей білу мүмкін емес. Бірақ жаңағы кісінің жақсы тілдік білігі ол сол Кеңестік дәуірдегі қазақ тілі түбінде құриды деген көзқарастағы тілдік білік болатын. Сондай саясатқа сәйкес келетін. Қазіргі саясат өзгерді, біз енді жай қазақ тілін түсінісу деңгейінде емес, қазақ тілінде үлкен бүкіл өмірімізді жасаймыз. Барлық нәрсені, мәдениетімізді жасаймыз. Яғни қазақ тілінен оны білуге деген талап өсті. Соған сәйкес біздің жаңағы тілді жақсы білеміз деген адамдар да өзінің тілдік білігін жақсартуы керек. Мысалға айтатын болсақ, қалай жақсарту керек. Бірінші, жалпы жақсарту керек.
Спандияр Ақаев	▶			– Екіншіден, орысша араластырмай сөйлеу мәдениетін қалыптастыру керек. Біздің кез-келген жазушымыздың таза қазақша сөйлейді деп айта алмаймыз, ия. Күнделікті өмірде өзіңіз көп адамдармен сөйлесіп жүрсіз. Араласып кетеді сөз әрқайсысымызда. Ал бұны жақсартуымыз үшін алдын ала үйренуіміз керек. Өзімізді күнде бақылап жүруіміз керек. Екіншіден, қазір бізде мынадай дәстүр әлі де бар. Ол әлі ұзаққа созылады деп ойлаймын. Мына орыс тілінен аудара сөйлеу, сөйлемді орысша ойланып алып, қазақшаға аударып сөйлеу. Мысалға, осы ғалымдар үйінде өткен ақындар мүшәйрасында аты есімде қалған жоқ жүргізуші былай дейді: «Сөз пәленшеге беріледі, дайындалып отырсын түгенше» дейді. Сондағы «дайындалып отырсын» деген – «подготовится к такому...» деген жаңағы орыстың сөзін аударып сөйлеп тұр.
Спандияр Ақаев	▶			– Ал дұрыс сөйлеу керек болса «Сөз пәленшеге беріледі, түгенше дайындалып отырсын, келесі кезек түгеншенікі» деп айту керек қой мысалы. Бізде осындай дәстүр әлі сөйлеуімізде қалып қойған, жаңағы орысшадан аудара сөйлеу. Орысша құрылымды аударып сөйлеу. Біздің мықты, тілді жақсы білемін дегендер осыдан арылу керек. Олар қазақ тілінде сөйлегенде қалған жұрт тамсанатындай болу керек. – Шіркін, осылай сөйлесек екен, мына кісі қалай сөйледі деп. Мен осыған байланысты бір әңгімені айтайын, баяғыда мақала да жазғанмын. 2001 жылы Елбасымен екі сағаттық сұхбат болған «Хабар» арнасында ұйымдастырылған. Қазақ журналисі – Серік деген жігіт. Сонда мен Елбасының сөйлеген сөзін аңдып отырғам. Енді аңдығанда тыңдап. Ы-ы Сонда менің таңқалғаным бір де-бір орысша сөз араластырған жоқ сөзіне.
Спандияр Ақаев	▶			– «Шұжық» деп мысалы «колбаса» демей мысалы, «коорупция» демей, ы-ы «сыбайлас жемқорлық» деп мысалы. Сондай көптеген, он-он бес сөзді әдейі мен жазып алып, тіркеп қойғанмын. Мен соған таңқалғанмын бұл кісі қалай енді жазушы емес, тікелей тілмен айналысып жүрген адам емес, қалай осылай сөйлегеніне таңқалғанмын. Яғни кез-келген адам өзінің сөйлеу мәдениетін көп деңгейге көтере алады. Ол үшін мысалға жазған жазуды кез-келген уақытта түзетуге болады. Ал енді айтқан сөзді түзете алмайсың. «Айтқан сөз, айтылған оқ» дейді ғой, ауыздан шығып кетеді, оныенді мынауың былай, мынауың дұрыс емес деп түзетіп отырмайсыз ғой, тікелей эфирде отырсаңыз. Сондықтан оны түзету үшін адам оған бір, екі, үш, бес жыл бойы мысалы дайындалып жүрген, өзінің дұрыс сөйлеу мәдениетін қалыптастырған болуы керек. Бір күнде болмайды.
Спандияр Ақаев	▶			– Мынау енді әңгімеміздің соңында осы жалпы енді тыңдаушыларға, жалпы қазақ тілінде сөйлегісі келетіндерге, қазақ тілін үйренгісі келетіндерге не айтатын едіңіз? – Осы әңгіменің бәрі сол қазақ тілін үйренуге байланысты айтылып отыр ғо. Өте қарапайымнан бастау керек кез-келген ақыл ол қарапайым болуы керек. Қарапайым нәрсенің өзін кейде орындау қиын болады. Біреулер бар жаңағы «мемлекеттік тілді сүйем» деп жаңағы күндіз-түні ант беруге дайын, бірақ оны пайдаланбаса. Сен ол тілде сөйле жай ғана болды, "сүйем" деп айтпай-ақ та қой. Міне, менің бірінші кеңесім мынау қазақтар негізінен бұл енді былай таптаурын болған сөз. Кезінде Елбасымыз айтты ғой, «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін!» деп өте қарапайым ақыл. Осы ақылды орындасақ, бізде ешқандай мәселе қойып, мемлекттік деңгейге көтермес те едік.
Спандияр Ақаев	▶			– Егер Қазақстанда қазақтар қазақша сөйлейтін болса мысалы, ол дұрыс сөйлеу, бұрыс сөйлеу, екінші мәселе, мәдениетті сөйлеу. Екінші, тілдік мәдениетімді көтеремін десе, қазақша ақпарат алу керек, қазақша ортада жүру керек. Бұл осы екі-ақ мәселе мысалға, оның бәрі - жеке белсенділік. Мен жаңа айтып отырмын ғой үш белсенділік туралы айттым, бұның бәрі жеке ғана белсенділік. Біреуді мен ананы істеңдер, міне жерге барыңдар деп айтпай-ақ қояйын ұйымдастырыңдар, күндіз-түні сөйтіңдер деп мысалы. Ондай Отаншылдық, ұлтжандылық талапты қоймай-ақ қояйық. Өзіне байланысты осындай іс істесе болады, сол жетіп жатыр. – Тілдік ортаны қалай қалыптастыру керек, тіл мәдениетін қалай қалыптастыру керек деген тақырыпта әңгімелеп бергеніңізге көптен көп рахмет!
Спандияр Ақаев	▶			- Сіздер қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?" айдарымен берілген хабарын тыңдадыңыздар. Онда филология ғылымының докторы Спандияр Ақаев тілдік ортаны қалыптастырудың жолдары туралы әңгімелеп берді. Хабарды әзірлеген журналист - Оңғар Құралов. Әуе толқынында келесі кездескенше, сау болыңыздар!
Талғат Сейдәлиев	▶			Ассалаумағалейкүм қымбатты көрермен, Ақтөбе телеарнасында «Иман нұры» діни танымдық бағдарламасы. Студиямыздың қонағы - орталық мешітінің наиб имамы Талғат Сейдәлиев. Ассалаумағалейкүм, қош келдіңіз. Әлейкімсалам.
Талғат Сейдәлиев	▶			Бүгінгі тақырыбымыз ас берудегі ысырапшылдық төңірегінде болмақ. Жалпы құдайы ас кім үшін беріледі, неліктен беріледі, осыған алдымен анықтама беріп алсақ.
Талғат Сейдәлиев	▶			Бисмиллахи рахмани рахим Әлхамдулилләhи Раббилаләмин әссаләту уәссәләму алә расулинә Мухаммәдин уә алә алиhи уә сахбиhи әжмәин әммә бәғд. Әуелі тақырыбымызға кірместан алдын сіздердің мынау кереметтей «Иман нұры» бағдарламаларыңызға табыс тілеймін, жұмыстарыңыз өрлей берсін. Әумин.
Талғат Сейдәлиев	▶			Енді тақырыбымызға оралатын болсақ, құдайы ас, жалпы атының өзі айтып тұрғандай, бір Алланың разылығы үшін беріледі. Алла тағаланың мейіріміне, Алла тағаланың рақымына қол жеткізу үшін беріледі. Ал енді кім үшін беріледі дегенге келетін болсақ өмірден өткен кісі үшін беріледі құдайы ас. Барша адамзат баласының өмірге келуімен қоса оның міндетті түрде соңы бар. Себебі бұл нәрсені біздер қайдан білеміз, қасиетті Құран Кәрімде Алла тағала көптеген жерде адам баласына белгілі бір уақыт бергендігі жайында және сол уақыт сәті келген кезінде өзінің құзырына қайтатындығы жайында көптеген аяттар келтірген Алла тағала.
Талғат Сейдәлиев	▶			Бұлардың баршасынан біздер бүкіл адамзат баласының міндетті түрде соңының болатындығын байқаймыз. Сол бір аятқа тоқталатын болсақ мысалы, нәстағизу биллаһ уәликулли уммәтин әжәлун [cалә] фәизә жәә әжәлуһум лә йәстәхируунә сәъатән [cалә] уәлә йәстәқдимуун. Алла тағала бұйырады, бұл аяттың мағынасы әрбір үмметтің Алла тағаланың белгілеп берген мөлшерлі уақыты бар дейді, яғни әрбір үммет дегені сіз бен біз, адамзат баласы. Ол адамзат баласының Алланың белгілеп берген уақыты келген кезде ол пенде бір сәт болсын дейді, бір сәт болсын ерте немесе бір сәт болсын кеш мына дүниеден айрылмайды екен. Алла тағала қай уақытты белгіледі сол уақытта Алланың құзырына қайтады екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Міне, сол Алланың құзырына қайтқан пенделерге құдайы ас беріледі, ел аузында құдайы ас деп осылай қалыптасып кеткен бізде. Енді оның негізгі мақсатын айттық мынау жалған дүниеде, қамшының сабындай қысқа ғана дүниеде бәлкім, пенделікпен біліп жасаған, білмей жасаған үлкенді-кішілі қате, кемшілік, күнәлары болса, Алланың алдына барған кезде Алла тағала сол күнәларын кешірсін деген мақсатпен, қабір азабына Алла тағала жолатпасын, қабір азабынан сақтасын деген мақсаттан артында қалған ұрпақтары, ағайын-туыс бауырлары сол кісінің атынан деп садақа беріп жатады, міне негізгі мақсаты осы екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Құдайы ас берудің діни үкімі бар ма? - Әрине, шариғатымызда құдайы ас берудің діни үкімі бар. Жалпы құдайы ас беру дүниеден өткен кісі үшін міндетті түрде жасалуы қажет парыз-амалдардың қатарына кірмейді, парыз амалдардың қатарына. Демек бұл жерден біз нені байқаймыз, егер жасалмаған жағдайда, атқарылмаған жағдайда, адам ешқандай күнә алмайды, алайда біздер Құран Кәрімнен, Алла елшісінің айтқан хадистерінен садақа жасаудың, қайырымдылық жасаудың сауапты іс екендігін байқаймыз.
Талғат Сейдәлиев	▶			Міне, енді мүмкіншілік болса, шамасы жетіп тұрса, сол дүниеден өткен кісі үшін ешқандай ысырапқа жол берместен қалтасындағы бүкіл қаражатын соған жұмсамастан орта жолды ұстанып, егер сол садақаны жасайтын болса, онда шариғатымызда бұған ешқандай қарсылық танытпайды делінген Жаназа және жерлеу рәсімдері кітабында. Бұл Қазақстан мұсылмандар діни басқармасының Шариғат және пәтуа бөлімінің шығарған осы жаназа және жерлеу рәсіміне қатысты кітабы міне осында осы үкімді келтірген. - Яғни біз қазақта қырқы, жүзі, жылы деп міндетті түрде ұғыммен жасаймыз, бұл парыз емес иә?
Талғат Сейдәлиев	▶			Бұл парыз емес, міндет емес, атқарылмаған жағдайда ешқандай кісі күнә арқаламайды. Алайда жоғарыда айтып өткенімдей, жасайтын болса, садақасын беретін болса, орта жолды ұстанып, шектен шықпай жасайтын болса, онда ол кісіге оның сауабы барады екен. Бұл тұрғысында шариғатымыз біздерге белгілеп көрсетіп кеткен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Қазақта «өлім бардың малын шашады, жоқтың артын ашады» деген сөз бар. Расымен де, мынау кей жағдайда аста-төк дастархан, садақаның өзі той секілді өтіп жататындығы болады, осы төңірегінде пікіріңізді білсек.
Талғат Сейдәлиев	▶			Шариғатымыз жалпы былай дейді біздерге, ешқашан адам баласының қиыншылыққа түсуін қаламайды. Алла елшісі жеңілдетіңдер дейді, ауырлатпаңдар, сүйіншілеңдер, қорқытпаңдар дейді. Қараңыз, біздерге жеңілдік жасап жатыр, ешқашан ауырлық қаламайды екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Шариғатымыз және де халқымызда керемет қанатты сөз бар "жан қайғысы болған үйде мал қайғысы болмасын" дейді, керемет сөз. Бұлардың баршасы шариғатымыздан алынған, қарап отырсаңыз. Иә, сондықтан да осындай Алла елшісінің айтқан сөздерін ескеріп, енді бай-бақуатты кісілер үшін дүниеден өткен ағайын-туыс, жақындарына жетісін беру, қырқын беру немесе жылдық асын беру оған жаңағы ірі қара, жаңағы мал шалу құрбандыққа және де дастарханды үйіп-төгіп жасау ол бай-бақуатты, қалталы кісілерге ешнәрсе болмауы мүмкін, ал оны көрген мынау әлеуметтік жағдайы төмен немесе орташа кісілер оларды көріп міндетті түрде олар да жасағысы келеді дәл сол секілді.
Талғат Сейдәлиев	▶			Сондықтан да бұл мәселеде ешқандай бақталастыққа кірмей Алланың разылығына қол жеткізу мақсатында ешқандай асқақтатпай, бұл бір той емес, бұл бір қуаныш емес сондықтан ол жердегі негізгі мақсат көпшіліктің келіп тоюы емес қой. Ол жерде көпшіліктің келіп сол жерге Құранға қатысуы, сол жерге батаға қатысуы, дұғаға ішінде бірге болуы. Сондықтан да осы жайттардың барлығын ескере отырып біздің шариғатымыздың діни басқармамыздың бекіткен ас мәзірлерін негізге ала отырып құдайы астарды өткізгеніміз абзал болады деп есептейміз.
Талғат Сейдәлиев	▶			Ал садақа дастарқанына кететін қаржыны есептеп, оны өзге игі іске жұмсаса марқұмның атынан бұған не делінген? - Олай да болады, оның да сауабы міндетті түрде марқұмға барады, марқұмның атын атап тұрып егер сол дастарханға кететін қаражатты делік бір жағдайы өте төмен отбасыларға, көп балалалы аналарға, иә, ет жей алмай отырғандарға, ас жей алмай отырғандарға немесе жалғызбасты, көпбалалы, жаңағы жалдамалы пәтерде жүретін, ақысын төлей алмай отырған жалғызбасты аналарға деген сияқты жағдайы жоқ, мұқтаж жандарға "мынау менің дүниеден өткен жақынымның атынан берген садақам болсын, сол кісіге сауабы тисін, Алла тағала ол кісіні өз рақымына, кеңшілігіне алсын, соның атынан беріп жатырмын, сіз де менің жақынымның атын атап, өзіңіздің дұғаңызға қосып қойсаңыз деп беретін болса, ол әрине, болатын іс.
Талғат Сейдәлиев	▶			Жаңа ысырап жайында айтып өттіңіз, ысырап төңірегінде ғибратты оқиғалар бар ма? - Әрине, ысырап төңірегінде ғибратты оқиғалар жетерлік, оның бірнешеуіне тоқталып өтсек. Аббасидтер заманындағы халифалардың бірінің бір жеке дәрігері болған екен. Сол дәрігерден насрани бір кісі келіп сұраған екен: "Сіздердің кітаптарыңызда (Құранды айтып отыр), ол жерде кітаптарыңызда медицина жайында бір нәрсе жазылған ба" - деп сұраған екен. Сонда әлгі халифаның жеке дәрігері ол кісіге Алла тағаланың Арф сүресінің 31 аятында .... деген аятты оқып берген екен. Бұл аяттың мағынасы "Ішіңдер, жеңдер, алайда ысырапқа жол бермеңдер, өйткені Алла тағала ысырап еткен пенделерін сүймейді, жақсы көрмейді" деген екен, осы аятты оқып берген екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Сәл тоқтап, ойланып, одан кейін келесі сұрағын қойыпты: "Сендердің пайғамбарларың не қалдырған бұл жөнінде, бұл төңіректе" деп сұраған екен. Сонда әлгі кісі оған да былай деп жауап беріпті, Алла елшісінің мынадай керемет сөзін айтып беріпті: "Расында адамзат баласының асқазаны ол бүкіл дерттің орталығы- депті, - Алла елшісі, мұны естіп жүрген боларсыздар, ал ораза ұстау болатын болса сол дерттің, дәрі-дәрмектің ең бастауы - деген екен. "Олай болса, сол дерттен айыққыларыңыз келсе, ораза ұстауды әдетке айналдырыңыздар" деп әлгі кісіге біздің пайғамбарымыз осындай өсиет қалдырған деп жауап берген екен. Сонда әлгі насрани кісі аң-таң болып: "Сіздердің кітаптарыңыз және де пайғамбарларыңыз қысқа ғана қайырып, медицинаның барлығын тізбектеп сызып беріп кетіпті" деп таң қалған екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Жалпы Алла тағаланың жіберген кітабына және пайғамбардың осы тұрғыда айтқан өсиеттеріне таң қалған екен. Және де тағы бір керемет ғибратты оқиғалардың бірі Сүлеймен деген пайғамбар өткен иә, баршамыздың білетін. Ол кісі бүкіл жан-жануарлардың, құстардың тілін түсінетін болған. Бір күні құмырсқаның жаңағы белінің соншалықты жіңішкелігіне таң қалып сұрапты "Сенің осы беліңнің/ жіңішкелігінің сыры неде" деп Сүлеймен пайғамбар. Сонда былай деп жауап беріпті: "Бұл менің үнемшілдігімнің және де қанағатшылдығымның белгісі" деп жауап берген екен. Сонда Сүлеймен пайғамбар былай депті: "Оны қалай дәлелдейсің, қалай дәлелдейсің оны". Сонда жаңағы құмырсқа айтқан екен: "Мен бір жылда бидайдың бір дәнімен бір жылымды өткіземін" депті.
Талғат Сейдәлиев	▶			Сонда Сүлеймен пайғамбар оны сынамақшы болып бір шишаға бір бидаймен салып бір жыл қамап қойған екен. Бір жыл уақыт өткенннен кейін келіп қараса, әлгі құмырсқа бидайдың жартысын ғана жеген екен, жартысын ғана. Аң-таң болып түсінбеген ғой, сұрапты неге бұлай жасадың, сен бір жылда бір дән жейтін едің, қазір бір жыл өтті арада неге жартысын ғана жедің деп сұраған кезде құмырсқа былай деп жауап беріпті: "Егерде сіз мені ұмытып кетіп келесі жылға өтіп кетсеңіз мен келесі жылға азығымды алып қойдым" деп жауап берген екен құмырсқа. Енді бұл бір ғибратты бір оқиға, біздердің бұл жерден алатын мысалымыз ғибратымыз сол құмырсқаның мысалындай, сол құмырсқадай үнемшіл болу, қанағатшыл болу және де ешқандай ысырапқа жол бермеу екен.
Талғат Сейдәлиев	▶			Сондықтан жаңағы құдайы астың төңірегіндегі мәселеге тағы да оралсақ, кейде көріп жатамыз осы құдайы асқа барған кезде дүияуи әңгіме айтып, дастархан басында бір-бірімен шүйіркелесіп отыратын ағайындарды, енді түсінеміз, айына бір кездесетін шығар, жылына бір кездесетін шығар, дей тұрғанмен де мұндай жерде қалай ұстаған жөн өзін өзі?
Талғат Сейдәлиев	▶			Енді бұл өте керемет, өте орынды сұрақ болды, себебі біздер де сол құдайы астың ортасында, сол көпшіліктің ортасында жүрміз, бұл нәрсені біздер де байқаймыз сіз айтқан нәрсені. Енді жалпы ол кісілерге айтарымыз, біз кей кезде сол дастарқанның басында да айтып жатамыз, сіздердің бұлай шүйіркелесіп, әңгімелескендеріңіз кейбіреулерін байқайсың өздерінің бизнестерін, жаңағы жұмыстарын талқылап дауыстары шығып, кей кезде жоғары дауыспен күліп, айқайлап жатады. Оны да байқап жатамыз шеткі бөлмеде, арғы бөлмеде, сондықтан ондай кісілерге айтарымыз бұл әдепсіздік болып табылады, үй иесіне құрметсіздік болып табылады. Сіз ол жерге бір әңгімелесуге келген жоқсыз, ол жерге бизнесіңізді қозғауға келген жоқсыз, ол жер көпшілік орта, сондықтан сол көпшіліктің арасында мейлінше әдепті сақтап, мәдениеттілікті сақтап, сол жерде міндетті түрде имам бір-екі ауыз уағыз-насихат жүргізеді.
Талғат Сейдәлиев	▶			Астан алдын немесе астан кейін бата қайырады, Құран оқиды, міне сол имамның айтқан уағыз-насихатына құлақ беріп, соны тыңдап, бата жасағанда, Құран оқыған кезде іштей әмин деп сол дұғаға қосылып, мейлінше әдептілікті сақтап отырған жөн. Себебі біз ол жерге дұғаға қатысайық, қанша уақытымызды бөліп, қанша жұмысымызды тастап келіп отырмыз соның сауабын алайық деп. Біз де келіп отырмыз, дұрыс па, сондықтан егер сол жерге келген кезде біз өзіміздің әңгімемізді айтып, бизнесімізді қозғап кететін болсақ ол жерден біздер сауап емес бәлкім күнә да арқалап кетуіміз бек мүмкін екен. Сондықтан да ондай әрекеттерден мейлінше ұзақ болғанымыз жөн болады.
Талғат Сейдәлиев	▶			Қазір қайтқанына он жыл болды, жиырма жыл болды деп, отыз жыл болды деп ас беретіндер көп. Енді жағдайы, дүниесі жеткеннен кейін бұндай үрдісті көп байқаймыз. Қазақ тарихында да бар Құнанбайдың әкесі Өскенбайға берген асы, анау Құлагер бәйгеге шабатын орта жүздегі белгілі бидің асы, өте көп кездеседі. Бұндай дүркіретіп ас беру төңірегіндегі пікіріңізді білсек.
Талғат Сейдәлиев	▶			Әрине, кісі дүниеден өткеннен кейін бір жылға дейін біздің жаңағы шариғатымыздың бекіткен талаптарын, діни басқарманың бекіткен талаптарын сақтай отырып ысырапқа жол берместен жаңағы жетісін, қырқын, жылдық астарын беруге болады, ысырапқа жол берместен. Ал кейінгі уақыттарда бес жылдығында, он жылдығында, сіздің айтқан он бес жылдығында деген секілді оларда біраз дастарханын кеңірек жайып, ауқымды түрде өткізсе болады. Алайда, айтқанымдай, ол жерде де қатты ысырапқа берілмеу қажет. Міндетті түрде, бірақ жетісі, қырқы, жылдық асына қарағанда ауқымдырақ қылып өткізуіне, көпшілікті шақырып, дастарқанын мейлінше молырақ қылып жаңағы, жайып, ірі қарасын, егер шамасы жетсе, шамасы жетсе әрине, оған мүмкіншілігі болып тұрса, олай жасауға шариғатымыз да ешқандай қарсылық танытпайды, бірақ бүкіл талаптарды сақтап, соның төңірегінде болу керек.
Талғат Сейдәлиев	▶			Алғысымызды айтамыз студиямызға келіп ой-пікіріңізбен бөліскеніңізге, деніңізге саулық, отбасыңызға амандық тілейміз. - Сіздерге де рахмет. - Рахмет. Қымбатты көреремен «Иман нұры» діни танымдық бағдарламасының бүгінгі саны осымен тәмам, келесі жүздескенше аман-сау болыңыздар.
Талғат Тынымбай	▶	↑ қалайсыздар ↑ /// ↑ мен ыы→ / ^уөткенде тарговый центірде жүрдім / иии қаатты туалетке шыққым кеп кетті да → // адам болғасын шығасыңғо ^йенді ↓ /// ↑ ии ^йенді тарговый центірдың туалетіне бардым → // қатты қысылып тұрдым / и анда бүкіл кабинкы жабық тұр ^йекен да / и анандай жерде → / инвалидный туалет ашық тұр ^йекен ↓ /// ↑ ^йенді мен → // қатты қысылып тұрғасын амал жоқ кірдім ішіне ↓ /// ↑ выход болмад менде ↓ /// ↑ кірдім // и примерно → // жартысына келгең гезде → // біреу ^йесікті тартат та // и мен → // сразу менде анандай ^уой ғо / бір → // мүмкүндігі шектеулі бір кісі → // келіп → // кәлйаскіде // ^уол да шыққысы геп тұр ішне ↓ ///	↑ Қалайсыздар ↑ /// ↑ мен ыы: → // ^уөткөндө торговый центрде жүрдүм // қатты тұуалетке шыққым ͡ геліп кетті͡ да → // адам болғасын шығасың ғой ^йенді ↓ /// ↑ ^йенді торговый центрдің тұуалетіне ͡ б̊ардым → // қатты қысылып тұрдұм // и анда ͡ бүкүл габ̊ыйңка жаб̊ық тұр ^йекен͡ де // анандай жерде → // ыйнвалыйдный тұуалет ашық тұр ^йекен ↑ /// ↑^йенді мен → // қатты қысылып тұрғасын амал жоқ кірдім ішіне ↓ /// ↑ выход болмады менде ↑ /// ↑ кірдім // и пріймерно → // жартысына͡ гелгең͡ гезде → // біреу ^йесікті тартады͡ да // и мен → // сразұу менд'анандай ^уойғой бір → // мүмкүндүгү шектеулү ͡ бір ͡ гісі → // келіп → // колйаскада // ^уол͡ да шыққысы ͡ геліп тұр ішіне ↓ /// ↑ ал мен ішінде ↓ ///	Қалайсыздар? Мен өткенде торговый центрда жүрдім, иғ қатты туалетке шыққым келіп кеттіда адам болғансын шығасыңғо енді. Торговый центрдың туалетіне бардым қатты қысылып тұрдым, и анда бүкіл кабинка жабық тұр екенда, и анандай жерде инвалидный туалет ашық тұр екен. Ендімен қатты қысылып тұрғансын кірдім ішіне. Выход болмад менде. Кірдім, и примерно жартысына келгенде біреу есікті тартады да, и мен сразу менде анандай ойғо «Бір мүмкіндігі шектеулі бір кісі келіп коляскіде, олда шыққысы кеп тұр ішіне.
Талғат Тынымбай	▶	↑ ал мен ішінде → // ^уон ^йекі мүшем сау → // ^ырахаттанып → // іші кеңдеу болады ғо ищо // уотырм ^ырахаттанып күттіріп → // и іштей ^уөзім жаман болдым да // тез-тез шыққым келт та → // бійтіп ^йесікті ашып бійтіп → // сап сау боп шыға салсаң біртүрлі ғо ан жерде↓/// ↑ұйатқой ^уол да →// сосын ^уойланып тұрдым да → // сасқанымнан → // құдай ^уөз кешірсін дедім де (ақсаңдап) ^уосылай уосылай шықтым шынымен ↓ /// ↑ Менде басқа выйхыт болған жоғ ан жерде ↓ /// ↑ сөйтсем → // уборщица апай ^йекен ^уол ↓ /// ↑ ^йенді мен → // бійтіп кетіп баратып уборшшица апайды қарап бійтіп // а уборшшица ^йекенғой деп жазлып кетпейсіңғой ^йенді ан жерде ↓ /// ↑ ^уол да ыңғайсыз ғой →// амал жоқ // жұуұнатын жерге дійін бардым ^уослайнан ↓ /// ↑ жұуынып тез шыққым кеп тұр ан жерден барғо ↓ ///	↑ ^уон ^йекі мүшөм сау → // ырахаттанып → // іші ͡ геңдеу ͡ болады ғой ^йешше → // ^уотұрм ^ырахаттанып күттүрүп → // и іштей ^уөзүм жамам болдұм͡ да → // тез-теш шыққым ͡ гелді͡ да → // бійтіб̊ ͡ есікт'ашып бійтіп → // сап̊ сау ͡ б̊оп̊ шыға салсаң͡ да ͡ б̊іртүрлү ғой ана жерде ↓ /// ↑ ұйат қой ^уол͡ да → // сосұн ^уойланып тұрдұм͡ да → // сасқанымнан → // құдай ^уөзү кешірсін дедім͡ да (ақ̊саңдап) ^уосұлай → // ^уосұлай шықтым шынымен ↓ /// ↑ менде ͡ б̊асқа выход → // болған жоғ͡ ана жерде ↓ /// ↑ сөйтčөм → // уб̊оршшыйц'апай екен ^уол ↓ /// ↑ енді мен → // бійтіп кетіп͡ пара жатыб̊ ͡͡ ұуб̊оршшыйц'апайды қарап͡ пійтіп // а ұуб̊оршшұйс'екен ғой деб̊͡ жазылып кетпейсің ғой // ^йенд'ана жерде ↑ /// ↑ ^уол͡ д'ыңғайсызғой // амал жоқ // жұуұнатын жерге дейім бардым ^уосұлайынан ↓ /// ↑ жұуұнұп теш шыққым ͡ геліп тұр ана // жердем барғо ↓ ///	И мен он екі мүшем сау рахаттанып іші кеңдеу болады ғой еще, ал мен рахаттанып күткізіп и іштей өзім жаман болдым да, тез-тез есікті ашып сап сау болып шыға салсаң бір түрлі ғой ана жерде. Ұят қой олда, сосын ойланып тұрдым да сасқанымнан құдай өзі кешірсін дедім да (ақсаңдап) осылай шықтым. Менде басқа выход болған жоқ ана жерде. Сөйтсем, уборщица апай екен ол. Енді мен битип кетіп бара жатып уборщица апайды қарап, а уборщица екен ғой деп жазылып кетпейсің ғой ана жерде. Ол да ыңғайсыз ғой, амал жоқ, жуынатын жерге дейін бардым осылай. Жуынып тез шыққым келіп тұр ана жерден.
Талғат Тынымбай	▶	↑и бійтіп шығайын деватсам → / уборшшица апай ана жерге → / кірмеңдер мен жуватырм дейтін сары знак қойып кеткен↓///↑сыртта ^йекі үш адам ^уочеріт жыйналып қапты уже↑/// ^й↑есіктен шығып очірітті қарап қалдым да ^уосұлай бійтіп→ / аналардың көзінше жазылып кетпейм ғой ан жерде тағы да↓/// дені сау ма деп ^уойлап қалады ғой↓/// ↑да канца тарговый центірге диін да канца бардым↓/// ↑выхытқа дейін бардым↓///	↑ и бійтіп̊ шығайын деб̊ жатčам → // ұуб̊оршшұйс'апай ана жерге → // кірмеңдер мен жұуұб̊ жатырмын // дейтін сары знак қойұп кеткен ↓ /// ↑ сыртт'екі үш адам // очередь жыйналып // қалыпт'ұужы ↓ /// ↑ есіктен шығыб̊ ͡ очередьті ͡ ғарап қалдым͡ д'осұлай бійтіп→ // аналардың ͡ гөзүншө жазылып кетпеймін ғой // ана жерде тағы͡ да ↓ /// ↑ дені сау ма деб̊ ͡ ^уойлап қаладығой ↓ /// ↑ до конса торговұй сентрге дейін до конса ͡ б̊ардым ↓ /// ↑ выходқа дейім͡ бардым ↓ ///	И жуынып шығайын деп жатсам, уборщица апай ана жерге «Кірмеңдер мен жуып жатырмын» дейтін сары знак қойып кеткен. Сыртта екі үш адам очередьта жиналып қалыпты. Есіктен шығып очередьті қарап қалдым да, аналардың көзінше жазылып кетпеймін ғой енді тағы да. «Дені сау ма?» деп ойлап қалады ғой. До конца торговый центрге дейін до конца бардым. Выходқа дейін бардым.
Талғат Тынымбай	▶	↑выхыттан шығып→ / «ыы болды ^йенді жазыла берем» демисіңғо ^йенді о жерде де↑/// ↑^уо жерде де адамдар бар→ / ұйат дегенди→↓/// ↑үйге диін бардым→↓/// ↑үйге дин бардым→ / автобуспен бардым ишшо↓/// ↑^уорын беріп сондай бол кетті→↓/// ↑үйге кіріп едім уже→ / үйреніп қаппын↓/// ↑за то мен→ / бұл ^уоқыйғадаң гейін→ / шүкүршүлік еттім де / мен келем дегенше қыйналып кеттім бар ғо↓/// ↑^уон ^йекі мүшем сау ^йекенне шүкүршілік еттімм↓///	↑ выходтан шығып → // «ыы : ͡ б̊олд'енді жазыла ͡ б̊ерем демейсіңғой // ^йенд'ол жерде͡ де ↓ /// ↑^уол жерде͡ д'адамдар бар→ / ұйат дегендей ↓ /// ↑ үйгө дейім͡ бардым ↓ /// ↑ үйгө дейім͡ бардым → // автоб̊ұуспөм͡ бардым ешше ↓ /// ↑ ^уорұм беріп̊ сондай болұп кетті ↓ /// ↑ үйгө кіріб̊ ͡ едім үужө → // үйрөнүп қалыппын ↓ /// ↑ за то мен → // бұл ^уоқыйғадаң͡ гейін → // шүкүршүлүг ^йеттім͡ де // мең͡ гелем дегенше қыйналып кеттім барғой ↓ /// ↑ ^уон ^йекі мүшөм са'екеніне шүкүршүлүг ^йеттім ↓ ///	Входтан шығып «болды енді жазыла берем» демейсің ғой енді. Ол жерде де адамдар бар ұят дегендей. Үйге дейін бардым. Үйге дейін бардым, автобуспен бардым еще. Орын беріп сондай болып кетті. Үйге кіріп едім уже үйреніп қалыппын. За то мен бұл оқиғадан кейін шүкіршілік еттім да, мен келем дегенше қиналып кеттім бар ғой. Он екі мүше сау екеніне шүкіршілік еттім.
Талғат Тынымбай	▶	↑^уосы → // қашаннан бастап андай → // қара нәски кійе амай қалдық біз ↓ /// ↑ кәдімгі кәмгі қарапайым // қазақтың қара нәскиін кійе алмай // қалдық қой қазір ↓ /// ↑ лимакс дитін нәскилер бар ^йеді ғой ↓ /// ↑ тартып қалсаң шаң шығатын нәскилер бар ғо ↓ /// ↑ кимит кәз ^йешкім ↓ /// ↑ кәз бәрі күшті // андай креативный // аранжывый авакааданың нәскиін киіп // пончиктікін кійіп алған↓///	↑^уосұ → // қашаннам бастаб̊ ͡ анандай → // қара нәскій гій'алмай қалдық ͡ піз↑ ↑кәдімгі ͡ гәдімгі ͡ ғарапайым қазақтың ͡ ғара нәскійің гій'алмай қалдық қой͡ ғазір ↓ /// ↑ ылыймак̊с͡ тейтін нәскійлер ͡ б̊ар ^йеді ғой ↓ /// ↑ тартып қалсаң шаң шығатын нәскійлер ͡ б̊ар ғой↑/// ↑кіймейді ͡ ғазір ^йешкім ↓ /// ↑ қазір ͡ б̊әрі ͡ гүшт'анандай креатыйвный оранжевый авокадонұң нәскійің гійіп // пончұйктікің гійеді // бір ͡ гүнү жолдас ͡ палалармен ^уотұрмұн // біреу'авокадо кійіб̊ ͡ алған // біреуү пончійктікің гійіб̊ ͡ алғам ↓ ///	Осы қашаннан бастап қара нәски кие алмай қалдық біз? Кәдімді қарапайым қазақтың қара нәскиін кие алмай қалдық қой біз. Лимакс дейтін нәскилер ба еді ғой. Тартып қалсаң шаң шығатын нәски бар ғой. Кимид кәз ешкім. Кәз бәрі күшті андай креативный оранжевый авакадоның нәскиін киіп, понжиктің нәскиән киіп, бір күні жолдас балалармен отырм, біреуі авакадо киіп алған, біреуі понжиктікін киіп алған.
Талғат Тынымбай	▶	↑ біреуі канфет кійіп апты да ↓ /// ↑ ана жерде бір чай болса плотно чай ішіп алұуға болад бар ғо ↑ /// ↑ тамақты айаққа киіб алып жүрміз күшті боп ↓ /// ↑ сосын біртүрлі ғой // пончиктің нәскиінен шұуаштың↑ ійсі шығып тұрса →// ал қара нәскій ол ^уоправдына да ^уол / ^уол ^уол ійіс шығу үшін арналған нәски да ^уол→ / не жалко ↓ /// ↑ Үш ай кійіп жүре бересің қара нәскійді ↓ /// ↑ ^уөзі білінеді ^уөзі/ соры шығып бійтіп тұзы шығып → // асты қатып қалады ғо бійтіп ↓ /// ↑ өкшелері қатып ↓ /// ↑ тағы бір ^йекі үш ай кійсең ^уол бійтіп қатып-қатып ^уөзі бір тупли боп кетеді ↓ /// ↑ мен // қара нәскиді бағалау керек // қара нәски кійүу керек ↓ ///	↑ біреуү компет кійіб̊ ͡ алыпты да ↓ /// ↑ ана жерде ͡ б̊ір шай болса плотно шай ішіб̊ ͡ алұуға͡ б̊олады͡ б̊ар ғой ↓ /// ↑ тамақт'айаққа кійіб̊ ͡ алыб̊ жүрмүз͡ гүштү ͡ б̊олұп ↓ /// ↑ сосұм біртүрлү ғой // пончійктің нәскійінен шұуаштың // ійісі шығып тұрса // ал ғара нәскій ол оправдано д'ол // ^уол ол ійіш шығұ'үшүн арналған носкұй д'ол / не жалко ↓ /// ↑ үш ай гійіб̊ жүрө ͡ б̊ересің ͡ ғара нәскійді ↓ /// ↑ ^уөзү ͡ б̊ілінед'өзү // сорұ шығып͡ пійтіп тұзұ шығып → // асты қатып қалады ғой бійтіп ↓ /// ↑ өк̊шөлөрі ͡ ғатып ↓ /// ↑ тағы ͡ б̊ір ^йек'үш ай гійсең ^уол бійтіп қатып қатыб̊ ͡ өзү ͡ б̊ір тұуфли ͡ б̊оп кетеді ↓ /// ↑ мен // қара нәскійді ͡ б̊ағалау ͡ герек // қара нәскій гійүу ͡ герек ↓ ///	Біреуі конфет киіп алыпты да. Ан жерде бір шай болса, плотно шай ішіп алуға болады да. Тамақты аяққа киіп алып жүрміз күшті болып. Сосын бір түрлі ғой, понжиктің нәскиінен шуаштың иісі шығып тұрса, ал қара нәски ол оправдена да ол, ол иіс шығу үшін арналған нәски да ол, не жалко. Үш ай киіп жүре бересің қара нәскиді. Өзі білінеді өзі, соры шығып, тұзы шығып битіп асты қатып қалады ғой. Асты қатып. Тағы екі үш ай кисең қатып-қатып бір туфли болып кетеді. Мен қара нәскидә бағалау керек, қара нәскиді кию керек.
Талғат Тынымбай	▶	↑каждый паузада шапалақ ұрсын деп айтып қойған ба→ / збивать етватрм да↓///↑менің мамам → / бір өзі кійде бір ^йекі ай айына бір ^йекі рет өзі настраенесі болса / бүгін торт істійм деп солай шығат та өзі↓///	↑ каждый паузада шапалағ͡ ұрсұн деб̊ ͡ айтып қойғам͡ ба // менің мамам → // бір өзү кейде ͡ б̊ір ^йек'ай айына ͡ б̊ір екі ^ірет ^уөзү // настроенійесі ͡ б̊олса // бүгүн торт істеймін деп̊ солай шығады д'өзү ↓ ///	Каждый паузада шапалақ ұрсын деп айтып қойған ба? Менің мамам айына бір екі рет өзі настроениесі болса, бүгін торт істейм деп шығады да өзі.
Талғат Тынымбай	▶	↑бір күні кеп тұр / «мен бүгін чійскейк істейм» деп↓/// ↑папа екеуміз уо бүгін чійскейк жейміз↑ деп құуанып қалдық↓/// ↑и бір үш сағаттан кейін ұстолдың үстіне андай → / нан әкеп тұр да кәдімгі / сәл қымбат нандар болад ғой / сондай нан әкеп тұр↓/// ↑сосын ^йенді / может сырты сондай шығар дедік те дәмін көріп едік / нан кәдімгі↓///	↑ бір ͡ гүнү келіп тұр // / мам͡ бүгүн чійзкейк істеймін / деп ↓ /// ↑ пап'екеумүз ^уо: бүгүн чійзкейк жейміз // деп құуанып қалдық ↓/// ↑ и бір үш сағаттаң͡ гейін ^ұстолдұң үстүн'анандай → // нан әкеп тұр͡ да͡ гәдімгі // сәл͡ ғымбат нандар ͡ б̊олады ғой // сондай нан әкеп тұр ↓ /// ↑ сосұн ^йенді // может čырты сондай шығар дедік͡ та дәмің͡ гөрүб̊ ͡ ^йедік // наң͡ гәдімгі ↓ ///	Бір күні кеп тұр, «мен бүгін чискейк істейм» деп. Пап екеуміз « о, бүгін чискейк жейміз» деп қуанып қалдық. И бір үш сағаттан кейін нан әкеп тұр да кәдімгі, сәл қымбат нандар болад ғой, сондай нан әкеп тұр. Сосын енді, сырты сондай шығар деп дәмін көріп едік, нан кәдімгі анау.
Талғат Тынымбай	▶	↑ не ғостың // деп сұрадық сосын ↓ /// ↑ ыы // іштеңе жоқ қосатын ананың ішінде креметтатварожный сыр деп тұр ^йекен / уоны іздеп таба алмадым сосын // пачти ұқсайд деп сүт // қоса салдым дійд ↓ /// ↑ слійвки жійрный деп тұр ^йекен ^уоны да таба алмадым ↓ /// ↑ пачтій ұқсайтын май қоса салдым дійд ↓ /// ↑ мускатный арех деп тұр ^йекен / уксус↑ қостым дійд ↓ /// ↑ сосын ванійльный экстракт трій каплій араматійзатыра па фкусу қосасың деп тұр ^йекен / ^уоны ^йенді таба алмадым → // қалғанның бәрін қостым дійд ↓ ///	↑ не ғостұң // деп̊ сұрадық̊ сосұн ↓ /// ↑ ыы : ^йештеңе жоқ қосатын ананың ішінде ͡ грем творожнұй сыр деп тұр ^йекен // ^уон'іздеп таб̊'алмадым сосұн // почтұй ұқ̊сайды деп̊ сүт → // қоса салдым дейді ↓ /// ↑ сливкій жыйрный деп тұр ^йекен ^уонұ͡ да таб̊'алмадым ↓ /// ↑ почтұй ұқ̊сайтын май͡ ғоса салдым дейді ↓ /// ↑ мұускатный орех деп тұр ^йекен // ұук̊сұус // қостұм дейді ↓ /// ↑ сосұн ваныйльный эк̊стракт три каплый // ораматыйзатора по вкұусұу ͡ ғосасың деп тұр ^йекен // ^уон'енді таб̊'алмадым → // қалғанының бәрің͡ ғостұм дейді ↓ ///	-не қостың? деп сұрадық сосын. Ештеме жоқ қосатын креметотворожный сыр деп тұр екен, оны іздеп таба алмадым сосын, почти ұқсайд деп сүт қоса салдым дейді. Сливки жирный деп тұр екен, оны да таба алмадым. Почти ұқсайды май қоса салдым дейді. Мүскатный орех деп тұр екен, уксус қостым дид. Сосын, ванильный экстракт три капли ораматизатора по вкусу қосасың деп тұр екен, оны енді таба алмадым қалғанының бәрін қостым дид.
Талғат Тынымбай	▶	↑қалай болған - дид → // күшті бопты дедім → // күшті мен мен харашо что чійзгейкті ^уөмірде дәмін көргем да // ^уоған дейін / мен көрмегенде ананы чійзгейк деп жійтін ^йедім ↓ /// ↑ күшті ^{йекен иә →// нанға ұқсайд екен ійә →/ деп ұра беретін ^йедім ↓ /// ↑ күшті болған іиә // келесіде питүучини // істим дед ↓ /// ↑ ^ырахмет // ^ырахмет келесіде вермешел жійміз ^уонда дедім ↓ ///}	↑ қалай болған - дейді → // күштү ͡ б̊олұптұ дедім → // күштү мен мен хорошо что чійзкейкт'өмүрдө дәмің͡ гөргөммүн͡ да // ^уоған дейін // мең͡ гөрмөгөн͡ д'ананы чійзкейк деб͡ ̊ жейтін ^йедім ↓ /// ↑ күшт'екен ійә // наңғ'ұқ̊сайды ^йекен ійә // деб̊ ͡ ұра ͡ б̊еретін ^йедім ↓ /// ↑ «күштү ͡ б̊олған ійә // келесіде петүучійній // істеймін - деді ↓ /// ↑^ырахмет // ^ырахмет келесіде вермійшел' жейміз ^уонда дедім ↓ ///	«Қалай болған?» - дид «күшті» мен хорошо что чизкейктің дәмін көргем да, оған дейін, мен көрмегенде ананы чизкейк деп жейтін едім. Күшті екен иә, нанға ұқсайы екен иә, деп ұра беретін едім. «Күшті болған иә, келесіде фитичини істеймін» - дейді. Рахмет! Рахмет, келесіде вермишель жейміз онда дедім.
Талғат Тынымбай	▶	↑ жалпы → // үйде мамам бауырсақ пісірсе мен қорқам бар ғой ↓ /// ↑ үйткені бауырсақтың рецепті қорқұнұшты байқамайстар ма ↑/// ↑ бір гүні сүт ішіб ^йедім аашып кеткен да ^уойбұу мынау ашып кетіпті тастаб жіберійн десем // үй тастама → // бауырсаққа қош шібереміз ↓ /// ↑ халадійльнійкте ^йекі үш ай тұрған айрандар болад → //	↑ жалпы → // үйдө мамам бауұрсақ пісірсе мең͡ ғорқам бар ͡ ғой ↓ /// ↑ ^уөйткөнү ͡ б̊ауұрсақтың іресепті ͡ ғорқұнұшты ͡ б̊айқамайыздар ͡ ма ↑/// ↑ бір ͡ гүнү сүт ішіб̊ ͡ едім ашып кеткен͡ д'ойб̊ұу мына'ашып кетіпті тастаб̊ жіб̊ерейін десем // өй тастама → // бауұрсаққа ͡ ғосұб̊ жіб̊ереміз ↓ /// ↑ холодұйльнұйкт'екі үш ай тұрған айрандар ͡ б̊олады → //	Жалпы үйде мамам бауырсақ пісірсе мен қорқам бар ғой. Бауырсақтың рецепті қорқынышты байқамайсыздар ма? Бір күні үйде сүт ішсем, ашып кетіпті, ойбу мынау ашып кетіпті тастай салайын десем, үй тастама бауырсаққа қосып жібереміз. Холодильникте екі үш ай тұрған айрандар болады
Талғат Тынымбай	▶	↑ соны ғос жіберед ↓ /// ↑ қалып қойған майнездерді сығып // апасна ғой па ійдее былай қарап тұсаң ↓ /// ↑ біз ^уоны күшті ғып жеп отырамыз ымм деп ↓ /// ↑ андай абысындар болады ^йеще / мынаң ресепті қалай ^уосы күшті шығад сеңкі деп ↓ /// ↑ ашыған сүт қосқан деп айтқың келед ↓ /// ↑ қыйын ^йештеңесі жоқ ↑/// ↑ кійде артық кете ма деп қорқам маманы бар ғой / мына чота стулійктің аяғы чота сынып тұр ^йекен десең ↓ /// ↑ э: тұра берсін бауырсаққа қос жібереміз →// соңғы кезде папа ауұрып жүр десең // ^уөй джүре берсін → // бійлиашій істебжібереміз↓///	↑ сонұ қосұб̊ жіб̊ереді ↓ /// ↑ қалып қойған майонездерді сығып // опасно ғой по ійдее былай ͡ ғарап тұрсаң ↓ /// ↑ біз ^уонұ ͡ гүштү қылыб̊ жеб̊ ͡ ^уотұрамыз ымм деп ↓ /// ↑ анандай аб̊ысындар ͡ б̊олад'ешше // мынаның рецепті ͡ ғалай ^уосұ ͡ гүштү шығады сенікі деп ↓ /// ↑ ашыған сүт қосқан деб̊ ͡ айтқың ͡ геледі ↓ /// ↑ қыйын ^йештеңесі жоқ ↓ /// ↑ кейд'артық кете ма деп қорқам маманы ͡ б̊ар ғой // мына че та стүулійктың айағы че та сынып тұр ^йекен десең ↓ /// ↑ е: тұра ͡ б̊ерсім бауұрсаққа ͡ ғосұб̊ жіб̊ереміз // соңғұ ͡ гезде пап'ауұрұп жүр десең // ^уөй жүрө ͡ б̊ерсін → // белйәшій істеб̊͡ жіб̊ереміз ↓ ///	соларды қосып жібереді. Қалып қойған майонездерді сығып, опасно ғой по идее. Біз оны күшті ғып жеп отырамыз білмим. Абысындар болады еще, рецепті қандай осының күшті шығыпты сенікі деп. Ашыған сүт қосқан деп, айтқың келеді. Қиын ештеңесі жоқ. Кейде артық кете ма деп қорқам маманы бар ғой, мына столиктің аяғы сынып тұр екен десең. Е, тұра берсін бауырсаққа қосып жібереміз, соңғы кезде папа ауырып жүр десең, өй жүре берсін биляши істеп жібереміз...
Талғат Тынымбай	▶	↑ жалпы мамалармен вацаппен сөйлескен кезде → // ^йешқашан соңғұ болып айақтай алмайсың↓/// ↑байқайсыңдарма↓/// ↑не вазможна ↓ /// ↑біргүні ұуақытым көб болт та → // эксперемент жасағым келд ↓/// ↑ неужели мен → // соңғы болып айақтай алмайм деп ↓ /// ↑ бүгін айақтайм дедім да / мама жақсы / дедім да ^йекі сүйген сымайлійк жібердім ↓ /// ↑ү ш сүйгөн смайлик келд ↓ /// ↑ бес // сүйген сымайлійк жібердім ↓/// ↑ дәу құшақтаған стійкер гелд ↓ /// ^йекі құшақтаған төрт сүйген стійкер жібердім ↓ /// ↑ війдеолар геп ан жерде↓/// ↑війдеозванокпен звандап →// не вазможна екен ішқашан↓/// ↑ ^ыуақытың қанша көп босада↑///	↑ жалпы мамалармен ватсаппен сөйлөскөң͡ гезде → // ^йешқ̊ашан соңғұ ͡ б̊олұб̊ ͡ айақтай алмайсың ↑ /// ↑ байқайсыңдар ма → // невозможно ↓ /// ↑ бір ͡ гүнү ұуақытым ͡ гөп полдұ͡ да // эк̊сперіймент ͡ шасағым ͡ гелді ↓ /// ↑ неужөлій мен → // соңғұ ͡ б̊олұб̊ ͡ айақтай алмаймын деп ↓ /// ↑ бүгүн айақтаймын дедім͡ да // мама жақ̊сы // дедім͡ д'екі сүйгөн сымайлійк жіб̊ердім ↓ /// ↑ үш сүйгөн сымайлійк келді ↓ /// ↑бес → // сүйгөн сымайлійк жіб̊ердім ↓ /// ↑ дәу ͡ ғұшақтаған стійкер ͡ гелді ↓ /// ↑ ^йекі ͡ ғұшақтаған төрт čүйгөн стійкер жіб̊ердім ↓ /// ↑ війдеолар ͡ геліб̊ ͡ ана жерде ↓ /// ↑ війдеозвонокпен звондап // невозможн'екен ^йешқ̊ашан ↓ /// ↑ ұуақытың ͡ ғанша ͡ гөп͡ полса да ↓ ///	Жалпы мамалармен вацаппен сөйлескен кезде ешқашан соңғы болып аяқтай алмайсың. Байқайсыздар ма? Не возможно. Бір күні уақытым көп болды да, эксперимент жасағым келді. Неужели мен соңғы болып аяқтай алмаймын деп. Бүгін аяқтаймын дедім да «мама жақсы» дедім да екі сүйген смайлик жібердім. Үш сүйген смайлик жіберді. Бес сүйген смайлик жібердім. Дәу құшақтаған стикер келді. Екі құшақтаған төрт сүйген стикер жібердім. Видеолар кеп ана жерде. Видеозвонокпен звондап, не возможно екен. Уақытың қанша көп болса да.
Талғат Тынымбай	▶	↑жалпы → / кейде тұрған гезде ^уосылай ^уотырған кезде бір сабшенійе келед↓/// ↑қарасаң саулеапа тепер в телеграме дійд↓/// ↑кім ^уол вабшше↑ ↑танмайсың да ^уоны↑/// ↑біргүні қайрат братан тепер в телеграме деп келд↓/// ^й↑ее дедім→↑/// ↑жетжылда ^{уөте шығыпты ғой дедім↓/// ↑жалпы телеграмм ^уөте удобны да →/ файылмен фотолар жібересің бірақ / маған бір нәрсесі ұнамайд → / ссымайлійгі ұнамайд маған бар ғо↓/// ↑слиишком прійувелійчывынный сымайлійгтер ғой↓/// ↑бір дос балам бар↓/// ↑андай на растайаній ұстап жүретін дос балдар болады ғой↓/// ↑жәй аралсатын↓/// ↑сондай бір дос балам маған телеграмнан шуткы жіберіпті да↓/// ↑^уөте ^уоншаемес шуткы талғат палғат пріймерно сондай шуткы жіберіпті да↓///}	↑ жалпы → // кейде тұрғаң͡ гезд'осұлай ^уотұрғаң͡ гезде ͡ б̊ір сообшшенійе ͡ геледі ↓ /// ↑ қарасаң //саул'апа теперь в телеграмме // дейді ↓ /// ↑ кім ^уол вообшше → // танымайсың͡ д'онұ → // бір ͡ гүнү // қайрад͡ братан теперь в телеграмме // деп келді↓ /// ↑ее: дедім ↓ /// ↑ жеті жыл͡ д'өтө шығыпты ғой дедім ↓ /// ↑жалпы телеграмм өт'ұудобно да // файылмен фотолар жіб̊ересің бірақ // мағам͡ бір нәрсес'ұнамайды → / сымайлійг'ұнамайды мағам͡ бар ғой ↓ /// ↑ слұйшком прійувөлійченный сымайлійктер ғой ↓ /// ↑ бір дос ͡ палам бар ↓ /// ↑ анандай на ырастойанұй'ұстаб͡ жүрөтүн дос ͡ палалар ͡ б̊олады ғой ↓ /// ↑ жай араласатын ↓ /// ↑ сондай бір дос ͡ палам маған телеграммнан шұутка жіб̊еріпті да ↓ /// ↑ ^уөт'онша ^йемеш шұутка талғат палғат пріймерно сондай шұутка жіб̊еріпті͡ да ↓ ///	Жалпы отырған кезде бір сообщение келеді. «Сауле апа теперь в телеграмм» деп. Кім ол вообще? Танымайсың да. Бір күні «Қайрат братан теперь в телеграмм» деп келді. Ее дедім. Жеті жылда өте шығыпты ғой дедім. Жалпы телеграмм өте удобно да, файлмен фотолар жібересің. Бірақ маған бір нәрсесі ұнамайды. Слишком приувеличенный смайликтер ғой. Бір дос балам бар. Андай на растоянии ұстап жүретін баллар болады ғой. Жай андай. Сондай бір дос балам, телеграммнан шутка жіберіпті да. Өте онша емес шутка, Талғат Талғат примерно сондай шутка.
Талғат Тынымбай	▶	↑ сосұн мен → // ұйад͡ болмасын дедім͡ да ͡ жымыйғаң͡ сымайлійк жіб̊ере сағамғой жай жымыйған → // анау ͡ гүлкү тұрдұ͡ д'осұлайынан барды ғой бійтіп /күлкү↓ /// ↑ аунап → // жас ағып кетт'анадан бар ғой ↑ /// ↑ күлгөн жоқпұн вообшше негізі ↓ /// ↑ содаң͡ гейін анау ͡ ғатт'араласады деб̊ ͡ ^уойлап қалып // қайта ͡ ғайта шұутка жіб̊ереді ↑ /// ↑ сосұн телеграммнам͡ бір ͡ гүнү тәтем жазды ↓ /// ↑ бір ^уонш'емес жаңалықпен жазды ↓ /// ↑ ағаң больнійсада // соған тамағ͡ апарып͡ перші // деб͡ ̊ жазыпты͡ да ↓ /// ↑ аа: жарайды / окей / дей салғам ғой бійтіп ↓ /// ↑ ана'окейі тұрдұ да ͡ б̊ійтіп → // өтө көңүлдү ͡ б̊арды да ͡ б̊ійтіп // күлүп͡ парды ↓ /// ↑ сосұн тәтем айтты сен → // мен саған серьезн'айтып тұрмұн ^йей ойнап тұрған жоқпұн деді ↓ /// ↑ жо жоқ тәте мен͡ д'ойнап тұрған жоқпұн мен серйозно дедім // мынандай бүйткөң͡ ғол бар ғой бүйткөн → // сондай жіб̊еріб̊ ͡ ^йедім // ана ͡ ғол тұрдұ да ͡ б̊ійтіп ↓ /// ↑ үлкөн ырахмет менд'осұ ↓ ///	↑ сосұн мен → // ұйад͡ болмасын дедім͡ да ͡ жымыйғаң͡ сымайлійк жіб̊ере сағамғой жай жымыйған → // анау ͡ гүлкү тұрдұ͡ д'осұлайынан барды ғой бійтіп /күлкү↓ /// ↑ аунап → // жас ағып кетт'анадан бар ғой ↑ /// ↑ күлгөн жоқпұн вообшше негізі ↓ /// ↑ содаң͡ гейін анау ͡ ғатт'араласады деб̊ ͡ ^уойлап қалып // қайта ͡ ғайта шұутка жіб̊ереді ↑ /// ↑ сосұн телеграммнам͡ бір ͡ гүнү тәтем жазды ↓ /// ↑ бір ^уонш'емес жаңалықпен жазды ↓ /// ↑ ағаң больнійсада // соған тамағ͡ апарып͡ перші // деб͡ ̊ жазыпты͡ да ↓ /// ↑ аа: жарайды / окей / дей салғам ғой бійтіп ↓ /// ↑ ана'окейі тұрдұ да ͡ б̊ійтіп → // өтө көңүлдү ͡ б̊арды да ͡ б̊ійтіп // күлүп͡ парды ↓ /// ↑ сосұн тәтем айтты сен → // мен саған серьезн'айтып тұрмұн ^йей ойнап тұрған жоқпұн деді ↓ /// ↑ жо жоқ тәте мен͡ д'ойнап тұрған жоқпұн мен серйозно дедім // мынандай бүйткөң͡ ғол бар ғой бүйткөн → // сондай жіб̊еріб̊ ͡ ^йедім // ана ͡ ғол тұрдұ да ͡ б̊ійтіп ↓ /// ↑ үлкөн ырахмет менд'осұ ↓ ///	Сосын мен ұят болмасын дедім да, жымиған смайлик жібере сағам ғой, анау күлкі тұрды да, осылайынан барды ғо битіп (күлкі). Аунап жас ағып кетті анадан бар ғо. Күлген жоқпын негізі. Содан кейін анау қатты араласады деп ойлап қалып, қайта-қайта шутка жіберіп. Сосын, телеграммнан бір тәтем жазды. Бір онша емес жаңалықпен жазды. «Ағаң больницада, соған тамақ апарып берші» - деп жазды да, «окей» дей салғанмын ғой. Анау окейі тұрды да битіп айналып секіріп өте көңілді барды да битіп, күліп. Сосын тәтем айтты сен... мен саған серьезно айттым, ойнап тұрған жоқпын дейді. Жо жоқ менде ойнап тұрған жоқпын. Серьезно деп биткен қол барғой соны жіберсем, ана қол тұрды да битіп қуды.. Үлкен рахмет, менде осы.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑кеш жарық достар → // жібек жолы арнасында→ // түнгі студійа бағдарламасы →// қалайсыздар ↑ /// ↑ жаңа сезонда / осы бізге ͡ ғолдау көрсеткен→ // көрермендерге көп-көп рахмет↓ /// ↑алғысымыз шексіз↓ /// ↑жыл қалай ^уөтіп кетті→ // ійә тез↓ /// ↑сондықтан ͡ да → / біз бағдарламамызды→ / тез бастайық ͡ та өмір сүрейік→ // кеттік десең↓ /// 3-жүргізуші: ↑жалпы → / нұрлан мырза → / ^йенді ^уосұ жылдың айақталұуына→ // ^йекі-ақ күн қалды↓ /// ↑^уөзіміз / кішігірім бір қорытынды жасайық↓ /// ↑ сіздерде не ^уорындалды ↓ /// 2-жүргізуші: ↑жалпы → / быйылға жоспарлаған жоспарымыздың → // біразы ^уорындалды↓ /// ↑^уөз басым → / қымбат пәтер жоспарлап ^йедім→ // армандадым деуге болады↓ /// ↑^уорындалды ↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уорындалды→ // тамаша↓ /// 3-жүргізуші: ↑сонда → / үй сатып алдың ͡ ба ↑/// 2-жүргізуші: ↑жоқ → / пәтер қымбаттады→ // қәз қымбат пәтерде тұрамын↓ /// 1-жүргізуші: ↑дәулеттің әзілдері деген→ // кітап шығады жақын арада→ // міндетті түрде сатып алыңыздар↓ /// 3-жүргізуші: ↑^уөзі жазып жүр↓ /// 1-жүргізуші: ↑салтанат → / ^уөзіңде қандай арманың болды→ // жалпы мақсатың жыйырма ^йекінші жылға↓ /// 3-жүргізуші: ↑жыл басталғаннан кейіңгі → / бір айдан кейін→ // ^уөзіме сөз бергем↓ /// ↑быйылғы жылы кем дегенде→ // бес ^уөзге мемлекетті барып аралаймын деп ↓ /// ↑ құдайға шүкір → / алтауұн араладым↓ ///	1-жүргізуші: ↑кеш ͡ шарығ ͡достар→ // жіб̊ег ͡ жол'арнасында → // түңгү стұудійа ͡ б̊ағдарламасы // қалайсыздар ↑ /// ↑ жаңа сезонда / ^уосұ ͡ б̊ізге / қолдау ͡ гөрсөтүп ͡ келген→ // көрөрмөндерге ͡гөп-көп ы^ырахмет↓ /// алғысымыш ͡ шек̊сіз↓ /// ↑жыл ͡ ғалай ^уөтүп ͡ кетті→ // ійә тез↓ /// ↑сондұқтанда → / біз ͡ б̊ағдарламамызды→ / тез ͡ б̊астайық ͡ та / ^уөмүр сүрөйүк→ // кеттік ͡ тесең↓ /// 3-жүргізуші: ↑жалпы → / нұрлан мырза → / ^йенд'осұ жылдың айақталұуұна→ // ^йек'ақ күң ͡ ғалды↓ /// ↑^уөзүмүз / кішігірім ͡ бір ͡ ғорұтұнды ͡ жасайық↓ /// сіздерде не ^уорұндалды /// 2-жүргізуші: ↑жалпы → / быйылға жоспарлаған жоспарымыздың→ // біразы ^уорұндалды ↓ /// ↑^уөз ͡ б̊асым → / қымбат пәтер жоспарлаб̊ ͡ едім→ // армандадым деугө ͡б̊олады↓ /// ↑^уорұндалды ↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уорұндалды→ // тамаша↑ /// 3-жүргізуші: ↑сонда → / үй сатыб̊ ͡алдыңба ↑/// 2-жүргізуші: ↑жоқ → / пәтер ͡ ғымбаттады→ // қәзір ͡ ғымбат пәтерде тұрамын↓ /// 1-жүргізуші: ↑дәулөттүң әзілдері деген→ // кітап̊ ͡ шығады жақын арада→ // міндетті түрдө сатыб̊ ͡алыңыздар↓ /// 3-жүргізуші: ↑^уөзү жазыб̊ жүр↓ /// 1-жүргізуші: ↑салтанат → / ^уөзүңдө ͡ғандай арманың болдұ ↑ // жалпы мақ̊сатың жыйырм'екінші ͡ шылға↓ /// 3-жүргізуші: ↑жыл басталғаннаң ͡ гейіңгі → / бір айдаң ͡ гейін→ // ^уөзүмө сөз ͡б̊ергеммін↓ /// ↑быйылғы жылы ͡гем дегенде→ // бес ^уөзгө ͡ мемлекетті ͡б̊арыб̊ ͡аралаймын деп↓ /// құдайға шүкүр ↑ / алтауұн араладым↓ ///	1-жүргізуші: Кеш жарық, достар! "Жібек жолы" арнасында "Түнгі студия" бағдарламасы. Қалайсыздар? Жаңа сезонда осы бізге қолдау көрсетіп келген көрермендерге көп-көп рақмет! Алғысымыз шексіз. Жыл қалай тез өтіп кетті, иә? Сондықтан да біз бағдарламамызды тез бастайық та, өмір сүрейік. Кеттік десең. 3-жүргізуші: Жалпы, Нұрлан мырза, енді осы жылдың аяқталуына екі-ақ күн қалды. Өзіміз кішігірім бір қорытынды жасайық. Сіздерде не орындалды? 2-жүргізуші: Жалпы, биылға жоспарлаған жоспарымыздың біразы орындалды. Өз басым қымбат пәтер жоспарлап едім, армандадым деуге болады. Орындалды. 1-жүргізуші: Орындалды, тамаша! 3-жүргізуші: Сонда үй сатып алдың ба? 2-жүргізуші: Жоқ, пәтер қымбаттады, кәзір қымбат пәтерде тұрамын. 1-жүргізуші: Дәулеттің әзілдері деген кітап шығады жақын арада, міндетті түрде сатып алыңыздар. 3-жүргізуші: Өзі жазып жүр. 1-жүргізуші: Салтанат, өзіңде қандай арманың болды, жалпы мақсатың 22-жылға. 3-жүргізуші: Жыл басталғаннан кейінгі 1 айдан кейін өзіме сөз бергенмін. Биылғы жылы кем дегенде 5 өзге мемлекетті барып аралаймын деп. Құдайға шүкір 6-ауын араладым.
Тамара Асар	▶	2-жүргізуші: ↑қандай // қандай ↑ /// 3-жүргізуші: ↑францыйада болдым↓ /// 2-жүргізуші: ↑афтономыйалық па ↑/// 1-жүргізуші: ↑францыйада бопты↓ /// 3-жүргізуші: ↑иә/ түркійада болдым ↓/// 1-жүргізуші: ↑түркійа ^йекінші мемлекет→ // ^йенді үш мемлекет↓ /// 2-жүргізуші: ↑францыйа → / түркійә ↓/// 3-жүргізуші:↑ ійә/ араб әмірліктерінде болдым→ // ^уодан кейін ійталійада болдым→ // мәскеу / ресейде болдым↓ /// 1-жүргізуші: ↑ресейде болдың ↓/// 3-жүргізуші: ↑сосын → / алтыншысын ұмытып қалдым/// 2-жүргізуші: ↑сосын → / шымкент↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә/ бесеуі жетеді ійә↓ /// айтқан сайын → / қызығып отырмызғой бійтіп /// қайда барды екен деп ↓/// 3-жүрізуші: ↑быйылғы жыл → / барыс жылы болғанын→ // көбісі ұмытып кеткен сыйқты / ійә↓ /// 2-жүргізуші: ↑барыс ^йемес → // быйыл тійгр жылы болдығо↓ ///	2-жүргізуші: ↑қандай// қандай ↑ /// 3-жүргізуші: ↑франсыйада ͡б̊олдұм↓ /// 2-жүргізуші: ↑афтономұйалық ͡ па ↑/// 1-жүргізуші: ↑франсыйада ͡б̊олұптұ↓ /// 3-жүргізуші: ↑ійә/ түркүйәда ͡б̊олдұм ↓/// 1-жүргізуші: ↑түркүйә ^йекінші мемлекет→ // ^йенді / үш мемлекет↓ /// 2-жүргізуші: ↑франсыйа → / түркүйә ↓/// 3-жүргізуші: ↑ійә/ араб̊ әмірліктерінде ͡б̊олдұм→ // ^уодаң ͡ гейін ыйталыйада ͡ б̊олдұм→ // мәскеу ^іресейде ͡ б̊олдұм↓ /// 1-жүргізуші:↑^іресейде ͡б̊олдұң ↓/// 3-жүргізуші: ↑сосұн → / алтыншысын ұмұтұп қалдым↓/// 2-жүргізуші: ↑сосұн → / шымкент↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә/ бесеуү жетеді / ійә ↓ /// ↑ айтқан сайын → / қызығыб̊ ͡отұрмұзғой бүйтүп↓ /// ↑қайда ͡б̊ард'екен деп ↓/// 3-жүрүзүушү: ↑быйылғы жыл → / барышшылы ͡б̊олғанын→ // көб̊үсү / ұмұтұп кеткен сыйақты / ійә ↓ /// 2-жүргізуші: ↑барыс ^йемес // быйыл тійгр жылы ͡б̊олдұғой↓ ///	2-жүргізуші: Қандай? Қандай? 3-жүргізуші: Францияда болдым. 2-жүргізуші: Автономиялық па? 1-жүргізуші: Францияда болыпты. 3-жүргізуші: Иә, Түркияда болдым. 1-жүргізуші: Түркия 2-мемлекет, енді 3-мемлекет. 2-жүргізуші: Франция, Түркия. 3-жүргізуші: Иә, Араб әмірліктерінде болдым, одан кейін Италияда болдым, Мәскеу, Ресейде болдым. 1-жүргізуші: Ресейде болдың? 3-жүргізуші: Сосын 6-ншысын ұмытып қалдым. 2-жүргізуші: Сосын Шымкент. 1-жүргізуші: Иә, 5-еуі жетеді, иә. Айтқан сайын қызығып отырмыз ғой битіп. Қайда барды екен деп. 3-жүргізуші: Биылғы жыл барыс жылы болғанын көбісі ұмытып кеткен сияқты, иә? 2-жүргізуші: Барыс емес, биыл тигр жылы болды ғо.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑жалпы → / ^уосы маусымды айақтайтын → //^йерекше қонақты шақырдық ↓ /// қонақты көп күткізбей → // ^уортаға шақырайық ↓ /// ↑ сомен / маусымды жабатын қонақ→ // тамара/ асар ↑ / қошеметтеріңіз ↑ /// ↑қош келдіңіз ↑ /// ал / құрметті көрермендер → // қошеметтеріңізге көп-көп рахмет → // тамара ханым / қалайсыз ↑ // күшті болып келдіңіз ғой ↓/// қонақ: ↑рахмет↓ /// 1-жүргізуші: ↑көңіл-күйіңіз қалай ↑/// қонақ: ↑^уөте жақсы ↓/// 1-жүргізуші: ↑тамара ханым ↑ / ^йенді ^уөзіңіз қай қалада тұрып жатырсыз ↑ // кәзір ↓ /// қонақ: ↑қазақстанда тұрамын ///	1-жүргізуші: ↑жалпы → / ^уосұ маусұмд'айақтайтын →//^йерек̊ше қонақты шақырдық/// қонақты ͡гөп күткүзб̊өй→ // ^уортаға шақ'райық↓ /// ↑сонұмен/ маусұмдұ жаб̊атың ͡ ғонақ→ // тамар'асар қошеметтеріңіз↓ /// ↑қош ͡келдіңіз↑ ///↑ал → / құрмөттү ͡гөрөрмөндер→ // қошеметтеріңізге ͡гөп-көп ^ырахмет ↑ // тамара ханым ͡ ғалайсыз ↑ // күштү ͡б̊олұп келдіңізғой ↓/// қонақ: ↑^ырахмет↓ /// 1-жүргізуші: ↑көңүл-гүйүңүз ͡ ғалай ↑/// қонақ: ^уөтө ͡ жақ̊сы ↓/// 1-жүргізуші: ↑тамара ͡ ханым → / ^йенд'өзүңүз ͡ ғай ͡ ғалада тұрұб̊ жатырсыз↑ // қәзір↓ /// қонақ: қазағыстанда тұрамын ↓ ///	1-жүргізуші: Жалпы, осы маусымды аяқтайтын, ерекше қонақты шақырдық. Қонақты көп күткізбей, ортаға шақырайық. Сонымен маусымды жабатын қонақ, Тамара Асар, қошеметтеріңіз! Қош келдіңіз! Ал құрметті көрермендер, қошеметтеріңізге көп-көп рақмет! Тамара ханым, қалайсыз? Күшті болып келдіңіз ғой. Қонақ: Рақмет! 1-жүргізуші: Көңіл-күйіңіз қалай? Қонақ: Өте жақсы. 1-жүргізуші: Тамара ханым, енді өзіңіз қай қалада тұрып жатырсыз кәзір? Қонақ: Қазақстанда тұрамын.
Тамара Асар	▶	3-жүргізуші: ↑тамара ханым → / сіз ^уөзіңіздің ^уосы→ // ^йекі мың жыйырма ^йекінші жылыңыз→ // қалай ^уөтті↑ /// қандай жаңалықтар болды↑ // сіз үшін↓ /// қонақ: ↑^йенді → / ^уөте жақсы жаңалықтар болды↓ /// ↑^йең бастысы амамбыз→ // амандықтан артық үлкен жаңалық жоқ↓ /// ↑сондықтан / бас аман→ // ^йел аман→ // жұрт тыныш амамбыз ↓/// ↑жаңа жобаларға қосылып жатырмыз↓ /// ^уөзімнің кішкентай ͡ ғана→ // ажартайым бірге толды↓ /// ↑^уотбасылық үлкен тойымызды жасадық///↑қазақ ^йенді / мал баланың шашұуы деп тойға→ // тойды стіймұл қылғаңғой → // қазақтар негізі↓ /// 1-жүргізуші: ↑жыйналұу үшін↑ ///	3-жүргізуші: ↑тамара ͡ ханым → / сіз ^уөзүңүздің ^уосұ→ // ^йекімың жыйырм'екінші ͡шылыңыз / қалай ^уөттү↑ /// қандай жаңалықтар ͡б̊олдұ ↑ // сіз ͡ үшүн↓ /// қонақ: ↑^йенді → / ^уөтө жақ̊сы жаңалықтар ͡б̊олдұ ↓ /// ↑ ^йең бастыс'амамбыз → // амандықтан артығ ͡ үлкөн жаңалығ ͡ жоқ↓ /// ↑сондұқтам ͡ бас аман→ //^йел ͡ аман→ // жұрт ͡ тыныш амамбыз ↓/// ↑ жаңа жоб̊аларға ͡ғосұлұб̊ ͡ жатырмыз↓ /// ^уөзүмнүң ͡гішкентайғана→ // ажартайым ͡ бірге ͡ толдұ↓ /// ↑^уотпасылығ ͡ үлкөн тойұмұзды ͡ жасадық ↓///↑қазағ ͡ енді / мал баланың шашұуұ деп тойға→ // тойдұ стимұул ͡ ғылғаң ͡ ғой↓ /// ↑қазақтар негізі↓ /// 1-жүргізуші: ↑жыйналұу ͡ үшүн ↓ ///	3-жүргізуші: Тамара ханым, сіз өзіңіздің осы 2022 жылыңыз қалай өтті№ Қандай жаңалықтар болды, сіз үшін? Қонақ: Енді, өте жақсы жаңалықтар болды. Ең бастысы аманбыз, амандықтан артық үлкен жаңалық жоқ. Сондықтан бас аман, ел аман, жұрт тыныш, аманбыз. Жаңа жобаларға қосылып жатырмыз. Өзімнің кішкентай ғана Ажартайым бірге толды. Отбасылық үлкен тойымызды жасадық. Қазақ енді, мал баланың шашуы деп тойға, тойды стимул қылған ғой қазақтар, негізі. 1-жүргізуші: Жиналу үшін.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑жыйналу үшін↑ /// ↑той дегенді→ // жәй ͡ ғана той деп түсінүуге болмайды ↓ /// ↑ ^убұл той деген → / терапійа ↓ /// ↑адам бір-бірін ^йемдейді↓ /// ↑себебі / көптен көрмеген адамдарды көріп→ // құуанасың ↓ /// ↑^уодан қалса→ // той деген бұл ^йесеп↓ /// ↑қай деңгейде кележатырмын↑ // ↑мен кіммін↑ // кімім ͡ бар↑ // кім сыйлайды↑ // кім сыйламайды↑ // кім іздейді↑ // кім іздемейді↑ // кім құуанады↑ // кім құуанбайды↑ /// ↑соның барлығын ^йесептейтін→ // отчет беретін // ^йесеп беретін күн-той↓ /// ↑сондықтан / қазақ деген үлкен ғұлама ͡ ғалық→ /// ғұлама ͡ ғалық↓ // бұл тойды жасағанда→ // жәйдан-жәй жасамаған↓ /// ↑той жасаған кезде→ // қарын тойады→ // көңіл ͡ гөтеріледі→ // қанға глйұукоза көтеріліп→ // тәттілер жеген кезде→ // ійндерфійн гармондары ^уойнап→ // адамдар құшақтасқанда→ // оксійтоцыйндары көтеріліп→ // кәдімгідей қызұу делебе қозып→ // бір жақсы күйге ^йенеді↓ /// ↑сондықтан / сондай той болып жатқан кезде→ // қатты көңіліңізді құуаныш кернегенде→ // ^йегер фійксацыйа деген→ // ^уөзіңіздің техныйканы білсеңіз → / жасасаңыз→ // ылғый құуанып жүретін → / адамға айналасыз↓ ///↑себебі → / адамның мінез-құлқының ^уөзгерүуі→ // былай айтат → / мен мынандайдан кейін ^уөзгеріп кеттім→ // мен мына кезден кейін ^уөзгеріп кеттім ͡ деп→ // айтып ͡ жатадығо↓ /// ↑адамға міндетті ^йемес→ // қыйындық көріп→ // бірнәрсеге ұшыраған кезде ^уөзгерүу→ // адам құуанышпен де ^йөзгерүуге болады↓ /// ↑сол тойдан кейін→ // ^уойым ^уөзгерді→ // түрім ^йөзгерді деп→ // сол тойдың үстінде → / жасауға болатын→ // жақсы псійхалогійалық технійкалар бар↓ ///	қонақ: ↑жыйналұу ͡ үшүн ↓ /// той дегенді→ // жәй ͡ ғана той деп түсүнүугө ͡б̊олмайды→ // ^убұл той деген → / терапыйа↓ /// ↑адам бір-͡б̊ірін ^йемдейді↓ /// ↑себ̊еб̊і / көптөң ͡ гөрмөгөн адамдарды ͡гөрүп→ // құуанасың↓ /// ↑^уодаң ͡ ғалса→ // той дегем ͡ бұл / ^йесеп→ // қай деңгейде ͡геле ͡жатырмын↓ /// ↑мең ͡ гіммін↑ // кімім ͡ бар↑ // кім сыйлайды↑ // кім сыйламайды↑// кім іздейді↑ // кім іздемейді↑ // кім ͡ ғұуанады↑ // кім ͡ ғұуамбайды↑ /// ↑сонұң барлығын ^йесептейтін→ // отчет ͡ перетін / есеп ͡ перетің ͡ гүн / той↓ /// сондұқтан / қазағ ͡деген үлкөң ͡ ғұлама ͡ ғалық→ // ғұлама ͡ ғалық↓ /// ↑бұл тойдұ ͡ шасағанда→ // жәйдан-жәй жасамаған↓ /// ↑той жасағаң ͡ гезде→ // қарын тойады→ // көңүл ͡ гөтөрүледі→ // қаңға глійұукоза ͡түсүп→ // тәттілер жегең ͡ гезде→ // ійндерфійн гармондар ^уойнап → // адамдар ͡ ғұшақтасқанда→ // ^уоксійтоцыйндары ͡гөтөрүліп→ // кәдімгідей ͡ ғызұу делеб̊е ͡ ғозұп→ // бір жақ̊сы ͡гүйг'енеді ↓ /// сондұқтан / сондай той болұб̊ жатқаң ͡ гезде→ // қатты ͡гөңүлүңізді ͡ғұуаныш кернегең ͡ гезде→ // ^йегер фійксацыйа деген→ // ^уөзүңүздің технійканы ͡б̊ілсеңіз → / жасасаңыз→ // ылғый ͡ ғұуаныб̊ жүрөтүн → / адамғ'айналасыз ↓ /// ↑себ̊еб̊і → / адамның мінез-ғұлқұнұң ^уөзгөрүуү→ // былай айтады → / мен мынандайдаң ͡ гейін ^уөзгөрүп кеттім→ // мен мына ͡гездең ͡ гейін ^уөзгөрүп кеттім деп→ // айтыб̊ ͡ жатадығой↓ /// ↑адамға міндетт'емес → // қыйындық көрүп→ // бірнәрсег'ұшұрағаң ͡гезде ^уөзгөрүу → // адам құуанышпен ͡ де ^уөзгөрүугө ͡ болады↓ /// ↑сол тойдаң ͡ гейін→ // ^уойұм ^уөзгөрдү→ // түрүм ^уөзгөрдү деп→ // сол тойдұң үстүндө → / жасауға ͡б̊олатын→ // жақ̊сы псійхологійалық технійкалар ͡б̊ар↓ ///	қонақ:Жиналу үшін. Той дегенді жәй ғана той деп түсінуге болмайды. Бұл той деген - терапия, адам бір-бірін емдейді. Себебі көптен көрмеген адамдарды көріп қуанасың. Одан қалса той деген бұл - есеп. Қай деңгейде келе жатырмын, мен кіммін, кімім бар, кім сыйлайды, кім сыйламайды, кім іздейді, кім іздемейді, кім қуанады, кім қуанбайды? Соның барлығын есептейтін, отчет беретін, есеп беретін күн-той. Сондықтан қазақ деген үлкен ғұлама халық. Ғұлама халық бұл тойды жасағанда жәйдан-жәй жасамаған. Той жасаған кезде қарын тояды, көңіл көтеріледі, қанға глюкоза түсіп, тәттілер жеген кезде индерфин гармондары ойнап, адамдар құшақтасқанда окситоциндары көтеріліп, кәдімгідей қызу делебе қозып, бір жақсы күйге енеді.Сондықтан сондай той болып жатқан кезде қатты көңіліңізді қуаныш кернегенде, егер фиксация деген өзіңіздің техниканы білсеңіз жасасаңыз, ылғыи қуанып жүретін адамға айналасыз. Себебі адамның мінез-құлқының өзгеруі былай айтады: "мен мынандайдан кейін өзгеріп кеттім, мен мына кезден кейін өзгеріп кеттім" - деп айтып жатады ғой. Адамға міндетті емес бірнәрсеге ұшыраған кезде өзгеру, адам қуанышпен де өзгеруге болады. Сол тойдан кейін ойым өзгерді, түрім өзгерді деп сол тойдың үстінде жасауға болатын жақсы психологиялық техникалар бар.
Тамара Асар	▶	3-жүргізуші: ↑тамаша → / тойларыңыз көп болсын↓ /// қонақ: ↑әумійн↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз алысқа бармай→ // ^уосы жерде бастап кетейікта жалпы↓ /// 3-жүргізуші: ↑ійә → / ійә↓ /// 2-жүргізуші: ↑^уөте жұмсақ басталды әңгімеміз→ // ^уөте жұмсақ басталды↓ /// 1-жүргізуші: ↑псыйхалогыйалық технійкалар тұуралы↓ /// біз кәзір / тамара ханым жалпы ійнтернетте→ // ғаламторда→ // қоғамда бізге бәрі әсер ^йетедіғой→ // біз / сезіп ^уотырамыз↓ /// қонақ: ↑әсер ^йетеді↓/// 1-жүргізуші: ↑^уөзіміз → / ^уосы қоғамда тұрамыз↓ /// ↑жалпы / барлығы қыздар болсын→ // жігіттер болсын→ // кәзір псыйхологыйа жағынан бірнәрсе ізденісте→ // війзұуалійзацыйа дейді↓ /// ↑сол менің ^уойымша → / жақсы үрдіс→ // әр адам ^уөз-^уөзімен кәзір↓ /// қонақ: ↑жұмыс жасап жатыр↓ /// 1-жүргізуші: ↑жұмыс істеп жатыр ійә↓ /// сол тұуралы айтып кетсеңіз↓ /// қандай технійкалары бар→ // жаңа фійксацыйа дедіңіз→ // мен мысалы ↑^йестіген жоқпын ^уондай↓ /// қонақ: ↑біреуін ғана айтып жібердімба ↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә↓ ///	3-жүргізуші: ↑тамаша → / тойларыңыз ͡ гөп ͡ полсұн↓ /// қонақ: ↑әумійн↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз алысқа ͡ б̊армай→ // ^уосұ ͡ жерде ͡б̊астап кетейік ͡ та жалпы↓ /// 3-жүргізуші: ійә / ійә↑ /// 2-жүргізуші: ↑^уөтө жұмсақ ͡пасталд'әңгімеміз → // ^уөтө ͡ жұмсақ ͡пасталды↓ /// 1-жүргізуші: ↑псійхологыйалық технійкалар тұуралы↓ /// біз ͡ гәзір / тамара ͡ ханым жалп'ійнтернетте / ғаламторда / қоғамда ͡б̊ізге ͡б̊әр'әсер етедіғой→ // біс ͡ сезіб̊ ͡отұрамыз↓ /// қонақ: ↑әсер ^йетеді/// 1-жүргізуші: ↑^уөзүмүз → / ^уосұ ͡ ғоғамда тұрамыз↓ ///↑ жалпы / барлығы ͡ ғыздар ͡б̊олсұн→ // жігіттер ͡б̊олсұн→ // кәзір псійхологійа жағынан бірнәрсе ізденісте→ // війзұуалійзацыйа дейді↓ /// ↑сол менің ^уойұмша → / жақ̊с'үрдүс → // әр адам ^уөз-^уөзүмөң ͡ гәзір↓ /// қонақ: жұмұс ͡ шасап жатыр↓ /// 1-жүргізуші: ↑жұмұс істеб̊ жатыр → / ійә↓ /// сол тұурал'айтып кетčеңіз↓ /// қандай технійкалары ͡б̊ар↑ // жаңа фійксацыйа дедіңіз→ // мен мысалы / ^йестіген жоқпұн ^уондай ↓ /// қонақ: ↑біреуүн ған'айтып жіб̊ердім ͡ ба ↑ /// 1-жүргізуші: ↑ійә↓ ///	3-жүргізуші: Тамаша, тойларыңыз көп болсын! Қонақ: Әумин! 1-жүргізуші: Біз алысқа бармай осы жерде бастап кетейік та, жалпы. 3-жүргізуші: Иә, иә. 2-жүргізуші: Өте жұмсақ басталды әңгімеміз, өте жұмсақ басталды. 1-жүргізуші: Психологиялық техникалар туралы. Біз кәзір, Тамара ханым, жалпы интернетте, ғаламторда, қоғамда бізге бәрі әсер етеді ғой, біз сезіп отырамыз. Қонақ: Әсер етеді. 1-жүргізуші: Өзіміз осы қоғамда тұрамыз. Жалпы барлығы қыздар болсын, жігіттер болсын кәзір психология жағынан бірнәрсе ізденісте визуализация дейді. Сол менің ойымша жақсы үрдіс, әр адам өз-өзімен кәзір Қонақ: Жұмыс жасап жатыр. 1-жүргізуші: Жұмыс істеп жатыр, иә. Сол туралы айтып кетсеңіз. Қандай техникалары бар, жаңа фиксация дедіңіз, мен, мысалы, естіген жоқпын ондай. Қонақ: Біреуін ғана айтып жібердім ба? 1-жүргізуші: Иә.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑фійксацыйа деген → / ^йең маңыздысы→ // себебі → / сол құуанышты қайталау→ // қайтадан сезінүу да↓ /// ↑ал ^йең мықты технійкасы→ // мысалы → / қатты қыйналған кезде→ // адам жылағысы келіп тұрадығо→ // жылағысы келген кезде→ // ^уол қазақтада бар жәй→ // псыйхалогыйада ^йемес↓ /// ↑^уоң қолды жұдырықтау→ // қатты түйүу керекте→ // тістенүу керек→ // сол гезде → / көздің жасы тоқтайды ^йекен↓ /// ↑адам → / немесе ^уөзін-^уөзі бірден қолына алат ↓ /// ↑себебі → / қатты тістеніп→ // таңдайға тіл жабысқан кезде → // ^йесін жыйнайды → // эмоцыйадан шығуға болады↓ /// сосын → / ^йекінші қатты қобалжыған кезде↓ /// ↑құуанғаннан сөйлей алмай қалұуы мүмкін→ // адам немесе көз-жасына қыйналғаннан→ //^й ерік беріп қойұуы мүмкін↓ /// ↑солгезде → / ^йең бірінші жасалатын нәрсе → // ^уол пауза ^уон бес секұунттық ↓ /// пауза жасап → / ^уойыңызғада пауза жасап сосын барып→ // терең демалұу мұрынмен → // демалып ауыздан шығарұу↓ /// бәріміз бірге демалайық ↓ ///	қонақ: ↑фійксацыйа деген → / ^йең маңыздысы→ // себ̊еб̊і → / сол ͡ ғұуанышты ͡ ғайталау→ // қайтадан сезінүу ͡ да↓ /// ↑ал ^йең мықты технійкасы→ // мысалы / қатты ͡ ғыйналғаң ͡ гезде→ // адам жылағысы ͡геліп тұрадығой→ // жылағысы ͡гелгең ͡ гезде→ // ^уол ͡ ғазақта ͡ да ͡б̊ар жәй→ // псійхологійада ^йемес ↓ /// ↑ ^уоң ͡ғолдұ жұдұрұқтау→ // қатты түйүу ͡герек ͡ те→ // тістенүу ͡герек→ // солгезде → / көздүң жасы тоқтайд'екен ↓ /// ↑адам / немесе ^уөзүн-^уөзү ͡б̊ірдең ͡ ғолұн'алады ↓ /// ↑себ̊еб̊і / қатты тістеніп → // таңдайға тіл жаб̊ысқаң ͡ гезде → // ^йесін жыйнайды → // ^йэмоцыйадан шығұуға ͡б̊олады↓ /// ↑сосұн / ^йекінші ͡ғатты қоб̊алжығаң ͡ гезде↓ /// ↑құуаңғаннан сөйлөй ͡ алмай ͡ ғалұуұ мүмкүн→ // адам немесе ͡гөжжасына ͡ғыйналғаннан→ // ^йерік ͡ періп ͡ қойұуұ мүмкүн↓ /// ↑солгезде → / ^йең бірінші жасалатын нәрсе → // ^уол / пауза / ^уомбес секүунттық ↓ /// ↑пауза жасап → / ^уойұңұзға ͡ да пауза жасап̊ ͡ сосұм ͡ барып→ // терең демалұу → // мұрұммен демалып → // ауұздан шығарұу↓ /// ↑бәріміз ͡б̊ірге демалайық ↓ ///	Қонақ: Фиксация деген ең маңыздысы, себебі сол қуанышты қайталау, қайтадан сезіну да. Ал ең мықты техникасы, мысалы, қатты қиналған кезде адам жылағысы келіп тұрады ғо, жылағысы келген кезде, ол қазақта да бар, жәй психологияда емес. Оң қолды жұдырықтау, қатты түю керек те тістену керек, сол кезде көздің жасы тоқтайды екен. Адам немесе өзін-өзі бірден қолына алады. Себебі қатты тістеніп, таңдайға тіл жабысқан кезде есін жинайды, эмоциядан шығуға болады. Сосын, екінші, қатты қобалжыған кезде, қуанғаннан сөйлей алмай қалуы мүмкін адам немесе көз-жасына қиналғаннан ерік беріп қоюы мүмкін. Сол кезде ең бірінші жасалатын нәрсе ол пауза 15 секундтық. Пауза жасап, ойыңызға да пауза жасап, сосын барып терең демалу, мұрынмен демалып ауыздан шығару. Бәріміз бірге демалайық.
Тамара Асар	▶	3-жүргізуші: ↑ал геттік деппа↓ /// 1-жүргізуші: а ^йегер біз→ // астанада далада тұрсақшы↓ /// ↑дала сұуық↓ /// қонақ: ^уол гезде → / бір ық жерге барып аласызда→ // сол жерде тұрас↓ /// 1-жүргізуші: ↑жылы жер лифкте→ // подъездге кіріп алып ↓ /// қонақ: тұра тұр→ // тұра тұр→ // ^уөзіме келіп алайын ↓ /// 1-жүргізуші: ↑ал геттік→ // барлығымыз бірге ^уон бес секұунд→ //ійә → / ^йешнәрсе ^уойламау керекпа ↓ /// қонақ: жоқ / сол ^йенді кезде→ // бірнәрсе қысып бара жатадығо→ // сол гезде пауза демалмаймыз→ // ^уон бес секұунд сосын барып→ // ^уон бес секұунд санап / болғаннан кейін// мұрынмен терең тыныс тартамыз→ // задержійваем дейд тоқтатамыз тынысты //сосын ауызбен шығарамыз ↓ /// ↑^уосыны → / бір жеті сегіз рет жасаса→ // адамдағы мынау → / әртүрлі көбіне қыздарға жақынырақ → // бір ійстерійкаға түсіп жатадығо↓ /// ↑қазір ^йенді қыздар ^йемес→ //жігіттерде ійстерійкаға түсіп кететін болып жүр↓ ///	3-жүргізуші: ↑ал ͡ геттік деп ͡ пе↓ /// 1-жүргізуші: ↑а ^йегер ͡б̊із→ // астанада далада тұрсақ̊шы↓ /// ↑дала сұуұқ↓ /// қонақ: ↑^уолгезде → / бір ығ ͡ жерге ͡б̊арыб̊ ͡ аласыз ͡ да → // сол жерде тұрасыз↓ /// 1-жүргізуші: ↑жылы жер ^ілійфтте→ // под'ездге ͡гіріб̊ ͡алып ↓ /// қонақ: ↑тұра ͡ тұр→ // тұра ͡ тұр→ // ^уөзүмө келіб̊ ͡алайын ↓ /// 1-жүргізуші: ↑ал ͡ геттік→ // барлығымыз ͡б̊ірге ^уомбес секүунд→ // ійә → / ^йешнәрсе ^уойламау керек ͡ па ↓ /// қонақ: ↑жоқ / сол ^йенді ͡гезде→ // бірнәрсе ͡ ғысып ͡б̊аражатадығой→ // солгезде пауза демалмаймыз→ // ^уомбес секүунд сосұм ͡ барып→ // ^уомбес секүунд санап / болғаннаңгейін// мұрұммен терең тыныс тартамыз→ // задерживаем дейді / тоқтатамыз тынысты →//сосұн ауұзб̊ен шығарамыз ↓ /// ↑^уосұнұ → / біржеті / сегіз ^ірет ͡шасаса→ // адамдағы мынау → / әртүрлү ͡ гөб̊үнө қыздарға жақынырақ → // бұл ійстерійкаға түсүб̊ жатадығой ↓ /// ↑ қәзір ^йенді ͡ғыздар ^йемес→ //жігіттер ͡ де →/ ійстерійкаға түсүп кететім ͡ болұб̊ ͡ жүр↓ ///	3-жүргізуші: Ал кеттік, деп па. 1-жүргізуші: А, егер біз Астанада далада тұрсақ ше. Дала суық. Қонақ: Ол кезде бір ық жерге барып аласыз да, сол жерде тұрасыз. 1-жүргізуші: Жылы жер лифтке, подъездге кіріп алып. Қонақ: Тұра тұр, тұра тұр өзіме келіп алайын. 1-жүргізуші: Ал кеттік, барлығымыз бірге 15 секунд, иә, ешнәрсе ойламау керек па? Қонақ: Жоқ, сол енді кезде бірнәрсе қысып бара жатады ғо, сол кезде пауза демалмаймыз 15 секунд, сосын барып 15 секунд санап болғаннан кейін мұрынмен терең тыныс тартамыз, задерживаем дейд, тоқтатамыз тынысты, сосын ауызбен шығарамыз. Осыны бір 7-8 рет жасаса адамдағы мынау бір әртүрлі, көбіне қыздарға жақынырақ, бұл истерикаға түсіп жатады ғо. Қазір енді қыздар емес жігіттер де истерикаға түсіп кететін болып жүр.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑ійә → / дәулет саған айтып атыр↓ /// 2-жүргізуші: ↑ұйқым келіп баратырғой→ // мынаны істеп ^йедім↓ /// 3-жүргізуші: ↑сізге кітап жазұу керекқой→ // тамара ханым↓ /// қонақ: сондықтан → / ^уосы ^уөте керек технійка↓ /// және → / ыңғайлы кез-келген ұуақытта→ // құтқаратын техныйка↓ /// біздерге → / терең псыйхологыйаға барып керек ^йемес→ // ^уоны қазақта мынау мұсылманда сабыр дейд↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә ↓ /// қонақ: ↑сабыр еткен кезде → // сен манағы ^уойдың барлығы сабыр→ // сабыр → / сабыр деп// үш рет айтқанда→ // ^уойдың бәрі қашад↓ /// ^уөзіңіздің қалыпты тыныс алұуыңызға келесіз ↓ ///	1-жүргізуші: ійә → / дәулөт ͡ čаған айтыб̊ ͡ жатыр↓ /// 2-жүргізуші: ұйқұм ͡геліп ͡ паражатырғой→ // мынан'істеп ^йедім↓ /// 3-жүргізуші: сізге ͡гітаб̊ жазұу ͡герекқой→ // тамар'апай ↓ /// қонақ: сондұқтан ^уосұ / ^уөтө ͡герек технійка ↓ ///↑әне / ыңғайлы ͡гез-гелген ^ұуақытта→ // құтқаратын технійка↓ /// ↑біздерге → / терең псійхологійаға ͡б̊арып керег ͡ емес→ // ^уонұ ͡ғазақта мынау мұсұлманда саб̊ыр дейді↓ /// 1-жүргізуші: ійә ↓ /// қонақ: саб̊ыр еткең ͡ гезде → // сен манағы ^уойдұң барлығы / саб̊ыр/ саб̊ыр / саб̊ыр деп → // үш ^ірет айтқанда→ // ^уойдұң бәрі ͡ғашады↓ /// ↑^уөзүңүздің ͡ғалыпты тыныс алұуұңұзға ͡гелесіз ↓ ///	1-жүргізуші: Иә, Дәулет саған айтып атыр. 2-жүргізуші: Ұйқым келіп бара атыр ғой мынаны істеп едім. 3-жүргізуші: Сізге кітап жазу керек қой, Тамара ханым. Қонақ: Сондықтан осы өте керек техника. Және ыңғайлы, кез-келген уақытта құтқаратын техника. Біздерге терең психологияға барып керек емес, оны қазақта, мынау мұсылманда "сабыр" дейді. 1-жүргізуші: Иә. Қонақ: Сабыр еткен кезде сен манағы ойдың барлығы "сабыр, сабыр, сабыр" деп үш рет айтқанда, ойдың бәрі қашады. Өзіңіздің қалыпты тыныс алуыңызға келесіз.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑мысалыға → / дала сұуық дедік бағана→ // астанада → / сөйтіп былай тыныс алайық десек→ // дала сұуық→ // біз подъезге кіріп кеттікта→ // сол жерде ^уон бес секұунд тұрамызғо→ // мысалға жаңағы бір ұуайымдаған кезғо→ // ^йенді сол жер / бір подъезд тауып алдық↓ /// ↑демалып жатырмыз→ // сол подъезден адамдар шығып жатырда→ // ^уөтіп кетейіші деген кезде→ // ^уоған қарап қайтадан демаламызғо/// сабырдан сабырға ^уөтіп ↓ /// ↑ тамаша → / қошеметтеріңіз → / жалпы ^уосындай → / сіз түнгі студыйа болған кезде айттыңыз→ // кітап жазам дедіңіз→ // бітірдіңізба жалпы↓ /// 2-жүргізуші: ↑әлә жазылып жатырма↓ ///	1-жүргізуші: ↑мысалыға → / дала сұуұғ ͡дедік бағана→ // астанада → / сөйтүп ͡ пылай тыныс алайығ ͡десек→ // дала сұуұқ→ // біз под'ездге ͡гіріп кеттік ͡ те→ // сол жерде ^уомбес секүунд тұрамызғой→ // мысалыға жаңағы ͡б̊ір ^ұуайымдағаң ͡ гезғой→ // ^йенді сол жер / бір под'езд тауұб̊ ͡алдық↓ /// ↑демалыб̊ ͡ жатырмыз→ // сол под'езден адамдар шығыб̊ ͡ жатыр ͡ да→ // ^уөтүп кетейіші дегең ͡ гезде→ // ^уоғаң ͡ ғарап қайтадан демаламызғой ↓ /// ↑ саб̊ырдан саб̊ырға ^уөтүп ↓ /// ↑ тамаша / қошеметтеріңіз ↑ / жалпы / ^уосұндай → / сіз түңгү стұудійа ͡б̊олғаң ͡ гезде айттыңыз → // кітаб̊ жазам дедіңіз→ // бітірдіңіз ͡ б̊е ↑ / жалпы ↓ /// 2-жүргізуші: ↑әлі жазылыб̊ жатыр ͡ ма↑ ///	1-жүргізуші: Мысалыға, дала суық дедік бағана Астанада, сөйтіп былай тыныс алайық десек дала суық, біз подъездге кіріп кеттік та сол жерде 15 секунд тұрамыз ғо, мысалыға жаңағы бір уайымдаған кез ғо, енді сол жер бір подъезд тауып алдық, демалып жатырмыз, сол подъездден адамдар шығып жатыр да, "өтіп кетейікші" деген кезде, оған қарап қайтадан демаламыз ғо. Сабырдан сабырға өтіп. Тамаша, қошеметтеріңіз! Жалпы, осындай сіз "Түнгі студия" болған кезде айттыңыз, кітап жазам дедіңіз. Бітірдіңіз ба, жалпы? 2-жүргізуші: Әлі жазылып жатыр ма?
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑псыйхалогыйа → / фійласофыйа тұуралы↓ /// жалпы бізде → / қазақ тілді кітаптар көбейсін деп→ // жатырмыз кәзір↓ /// қонақ: мен → / сіздің түнгі студыйаға→ // келгеннен бергі бітірген шарұуам→ // мен фійласофыйа ғылымдарының докторы болдым↓ /// ^уоны қорғаудың→ // қорғаудың ^уөзі бірнеше кітап /// ↑себебі → / соның ішінде → / ^йең түсініксіз → / әлі толықтай ашылмаған→ // тарау бар→ // эмоцыйоналды ійнтелект дейд /// сол эмоцыйоналды ійнтелект жөнінде→ // мен біраз ^уөзімнің жұмыстарымды жасадым↓ /// ^уөзім мен лійрійкпін→ // эмоцыйаның адамымын → // шығармашылықтың адамымын /// ↑біздерге/ эмацыйоналдық ійнтелект алыстау↓ /// ↑себебі / біз эмоцыйамен барлығын сезінеміз→ // біздерде сағат деген → / ^уөлшем бірлік жоқ↓ /// ↑бізде кеңістік қана↓ ///	1-жүргізуші: ↑псійхологійа → / фійлософійа тұуралы ↓ /// ↑жалпы ͡б̊ізде → / қазақ тілді ͡гітаптар ͡гөб̊өйсүн деп→ // жатырмыз ͡ гәзір↓ /// қонақ: ↑мен → / сіздің түңгү стұудійаға→ // келгеннем ͡ бергі ͡б̊ітірген шарұуам→ // мен фійлософійа ғылымдарының докторұ ͡б̊олдұм↓ /// ^уонұ ͡ ғорғаудұң→ // қорғаудұң ^уөзү ͡б̊ірнеше ͡гітап ↓ /// ↑ себ̊еб̊і / сонұң ішінде → / ^йең түсүнүк̊сіз → / әлі толұқтай ашылмаған→ // тарау ͡б̊ар→ // ^йэмоцыйоналд'ійнтелект ͡ тейді /// сол ^йэмоцыйоналд'ійнтелект жөнүндө→ // мем ͡ біраз ^уөзүмнүң жұмұстарымды жасадым↓ /// ↑^уөзүм / мен ілійрійкпін→ // ^йэмоцыйаның адамымын → // шығармашылықтың адамымын ↓ /// ↑ біздерге / ^йэмоцыйоналдығ ͡ ійнтелект алыстау↓ /// ↑себ̊еб̊і / біз ^йэмоцыйамем ͡ барлығын сезінеміз→ // біздерде сағат деген → / ^уөлшөм ͡ бірліг ͡ жоқ↓ /// ↑бізде ͡геңістік ͡ қана↓ ///	1-жүргізуші: Психология, философия туралы. Жалпы бізде қазақ тілді кітаптар көбейсін деп жатырмыз кәзір. Қонақ: Мен сіздің "Түнгі студияға" келгеннен бергі бітірген шаруам, мен философия ғылымдарының докторы болдым. Оны қорғаудың, қорғаудың өзі бірнеше кітап. Себебі соның ішінде ең түсініксіз әлі толықтай ашылмаған тарау бар, эмоционалды интеллект дейді. Сол эмоционалды интеллект жөнінде мен біраз өзімнің жұмыстарымды жасадым. Өзім мен лирикпін, эмоцияның адамымын, шығармашылықтың адамымын. Біздерге эмоционалдық интелект алыстау. Себебі, біз эмоциямен барлығын сезінеміз, біздерде сағат деген өлшем бірлік жоқ. Бізде кеңістік қана.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑^уол дұрыс па→ // дұрыс емес па↓ /// қонақ: ↑шығармашылықтың адамына сағат болмайды↓ /// 1-жүргізуші: ↑біреулер айтады→ // маған мысалыға → / тайм менеджмент боладыма деп↓ /// қонақ: тайм менеджмент болады→ // бірақ / шығармашылықта қысым пайда болұуы мүмкін↓ /// ↑бірақ → / ^уоның ^йең жоғарғы сатысы бар→ // ^йегер сіз жоғарғы сатыдағы→ // кәсібій деңгейдегі маман болсаңыз→ // сіз кеңістікке қарамай→ // сағатпен жұмыс жасап үлгересіз/// бірақ / жаңа тұуындылар шықпай қалұуы мүмкін↓/// ↑себебі → / сіз барлығын тежейіз / тежейсіз→ // сондықтан → / ^уойға кеңістік жібермейсіз↓ /// ↑ мынау эмоцыйаға ерік бермейсіз→ // 1-жүргізуші: дәулет → / сен дұрыс жүр ^йекенсіңғо↓ /// қонақ: ↑эмоцыйаға ^йерік бермейсіз→ // ал бізде ійнтелект деген боладығо↓ /// ↑ійнтелект ұғымын → / барлығымыз түсінеміз↓ /// ↑ал эмоцыйоналды ійнтелект→ // тоқсан пайыс адамдарда болмайды↓ /// ↑эмоцыйоналды ійнтелекті дамыған адамдар→ // ^уол мемлекет басқаратын адамдар→ // сайасаттағы адамдар → / немесе корпорацыйаларды басқаратын адамдар→ // ^уолар → / эмоцыйаналды ійнтелектке шынығу арқылы→ // жеткен адамдар↓ ///	1-жүргізуші: ↑^уол дұрұс ͡ па→ // дұрұс ^йемес ͡ пе↓ /// қонақ: ↑ шығармашылықтың адамына сағат ͡ полмайды↓ /// 1-жүргізуші: ↑біреулөр айтады→ // маған мысалыға → / тайм менеджмент ͡ поладыма ͡ деп↓ /// қонақ: ↑тайм менеджмент ͡ полады→ // бірақ / шығармашылықта ͡ғысым ͡ байда ͡б̊олұуұ мүмкүн↓ /// ↑бірақ / ^уонұң ^йең жоғарғы сатысы ͡б̊ар→ // ^йегер сіж ͡ жоғарғы сатыдағы→ // кәсіб̊ій деңгейдегі мамам ͡ болсаңыз→ // сіз ͡ геңістікке қарамай→ // сағатпен жұмұш ͡ шасаб̊ ͡үлгөрөсіз ↓///↑ бірақ / жаңа тұуұндұлар шықпай ͡ ғалұуұ мүмкүн ↓///↑ себ̊еб̊і → / сіз ͡б̊арлығын тежейіз / тежейсіз→ // сондұқтан → / ^уойға ͡геңістіг ͡ жіб̊ермейсіз↓ /// ↑мынау^йэмоцыйаға → // ^йерік ͡ пермейсіз 1-жүргізуші: ↑дәулөт / сен дұрұшшүр ^йекенсіңғой↓ /// қонақ: эмоцыйаға ^йерік ͡ пермейсіз→ // ал бізд'ійнтелект дегем ͡ боладығой↓ /// ійнтелект ұғұмұн → / барлығымыз түсүнөміз↓ /// ↑ ал ^йэмоцыйоналд'ійнтелект → // тоқ̊сам ͡ байыз адамдарда ͡б̊олмайды↓ /// ↑^йэмойыйоналд'ійнтелекті дамыған адамдар→ // ^уол мемлекет ͡ пасқаратын адамдар→ // сайасаттағ'адамдар → / немесе ͡горпорацыйаларды ͡б̊асқаратын адамдар → // ^уолар → ^йэмоцыйаналд'ійнтелектке шынығұу арқылы → // жеткен адамдар↓ ///	1-жүргізуші: Ол дұрыс па, дұрыс емес па? Қонақ: Шығармашылықтың адамына сағат болмайды. 1-жүргізуші: Біреулер айтады маған, мысалыға, тайм менеджмент болады ма деп. Қонақ: Тайм менеджмент болады, бірақ шығармашылықта қысым пайда болуы мүмкін. Бірақ оның ең жоғарғы сатысы бар, егер сіз жоғарғы сатыдағы, кәсіби деңгейдегі маман болсаңыз сіз кеңістікке қарамай сағатпен жұмыс жасап үлгересіз. Бірақ жаңа туындылар шықпай қалуы мүмкін. Себебі сіз барлығын тежейіз, тежейсіз, сондықтан ойға кеңістік жібермейсіз. Мынау - эмоция. 1-жүргізуші: Дәулет, сен дұрыс жүр екенсің ғо. Қонақ: Эмоцияға ерік бермейсіз, ал бізде интеллект деген болады ғо. Интеллект ұғымын барлығымыз түсінеміз. Ал эмоционалды интеллект 90 пайыз адамдарда болмайды. Эмоционалды интеллекті дамыған адамдар - ол, ол мемлекет басқаратын адамдар, саясаттағы адамдар немесе корпорацияларды басқаратын адамдар. Олар эмоцияналды интеллектке шынығу арқылы жеткен адамдар.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑^уол не → / эмоцыйоналды ійнтелект↓ /// қонақ: ↑эмоцыйоналды ійнтелект деген→ // қазір сізді шапалақпен бір ұрамынғо→ /// сіздің реакцыйаңыз қандай болады↓ /// мені кері ұрасыз→ // немесе / мені неге ұрдың дейсізғой↓ /// ↑ал ^йегер → / сол жерде көрсетпей қалсаңыз→ // эмацыйональный ійнтелект дамығандығы↓ /// ↑сіз ^уоны тежей аласыз→ // эмоцыйаңызды↓ /// ↑мысалы /адамның ұуақытындағы → / реакцыйаны ұстай білүуі↓ /// ↑вұулканның атылайын деп жатқанынан→ // вұулканды тежеген→ // атқызбай тыстаған→ // ^уол қыйындау↓ /// ↑сондықтан → / эмоцыйоналды ійнтелектің қарапайым тілі→ // ^уосы↓ /// 1-жүргізуші: ↑кеше көшеде→ // біз бір көлікпен кездесіп қалдық→ // қыйылыста сол жерде→ // біз бір кісіні мүмкін ренжітіп қойған→ // ренжітіп алған шығармын→ // ұрысып алдық→ // ана жерде↓ /// ↑^уөйткені → / ^уол бір ^уөтіп атыр→ // мен ^уөтуім керек ^йеді сыйақты→ // неғып ^уөткізбейсіз→ // терезені ашып алып→ // ^йекеуміз әңгімелесіп жатырмызда↓ /// ↑бірақ → / ана жерде → / ұуақыт болған жоқ әңгімелесүуге→ // жарайды → / жарайды деп / кетіп қалдық↓ /// ↑^йегерде көріп жатырсаңыз / кешіріңіз→ // менің эмоцыйоналды ійнтелектім → / әлі дамымаған ^йекен ↓ /// ↑сол тұуралы кітап↓ ///	1-жүргізуші:↑^уол не → / ^йэмоционалд'ійнтелект ↓ /// қонақ: ^йэмоцыйоналды'ійнтелект деген→ // қәзір сізді шапалақпем ͡ бір ұрамыңғой→ // сіздің ^іреакцыйаңыз ͡ ғандай болады↑ /// ↑ мені ͡гері ұрасыз → // немесе / мені нег'ұрдұң дейсізғой↑ /// ↑ал ^йегер → / сол жерде ͡гөрсөтпөй ͡ ғалсаңыз→ // ^йэмоцыйонал'ный ійнтелект дамығандығы↓ /// ↑сіз ^уонұ тежей аласыз→ // ^йэмоцыйаңызды↓ /// ↑мысалы /адамның ^ұуақытындағы → / ^іреакцыйан'ұстай білүуү↓ /// ↑вұулканның атылайын деб̊ жатқанынан→ // вұулканды тежеген→ // атқызб̊ай тастаған→ // ^уол ͡ ғыйындау↓ /// ↑ сондұқтан → / ^йэмоцыйоналд'ійнтелектің қарапайым тілі→ // ^уосұ↓ /// 1-жүргізуші: ↑кеше ͡гөшөдө→ // біз ͡б̊ір ͡гөлүкпөң ͡ гездесіп қалдық→ // қыйылыста сол жерде→ // біз ͡б̊ір ͡гісіні мүмкүн ^іренжітіп қойған→ // ^іренжітіб̊ ͡алған шығармын→ // ұрұсұб̊ ͡алдық→ // ана жерде↓ /// ^уөйткөнү → / ^уол бір ^уөтүб̊ жатыр→ // мен ^уөтүуүм ͡герег ͡ еді сыйақты→ // неғыб̊ ͡өткүзб̊өйсіз→ // терезені ашып алып→ // ^йекеумүз әңгімелесіб̊ ͡ жатырмыз ͡ да↓ /// ↑бірақ / ана ͡жерде → / ^ұуақыт ͡ полған жоғ ͡ әңгімелесүугө→ // жарайды → / жарайды деп / кетіп қалдық↓ /// ↑^йегер ͡ де ͡гөрүб̊ ͡ жатсаңыз / кешіріңіз / менің ^йэмоцыйоналд'ійнтелектім → / әлі дамымаған ^йекен ↓ ///↑сол тұуралы ͡гітап↓ ///	1-жүргізуші: Ол не, эмоционалды интеллект? Қонақ: Эмоционалды интеллект деген, қазір сізді шапалақпен бір ұрамын ғо. Сіздің реакцияңыз қандай болады? Мені кері ұрасыз немесе "мені неге ұрдың?" дейсіз ғой. Ал егер сол жерде көрсетпей қалсаңыз, эмоциональный интеллект дамығандығы. Сіз оны тежей аласыз, эмоцияңызды. Мысалы, адамның уақытындағы реакцияны ұстай білуі. Вулканның атылайын деп жатқанынан вулканды тежеген, атқызбай тастаған ол қиындау. Сондықтан эмоционалды интеллекттің қарапайым тілі осы. 1-жүргізуші: Кеше көшеде біз бір көлікпен кездесіп қалдық қиылыста, сол жерде біз бір кісіні мүмкін режітіп қойған, ренжітіп алған шығармын, ұрысып алдық ана жерде. Өйткені ол бір өтіп жатыр, мен өтуім керек еді сияқты, неғып өткізбейсіз терезені ашып алып екеуміз әңгімелесіп жатырмыз да. Бірақ ана жерде уақыт болған жоқ әңгімелесуге жарайды, жарайды деп кетіп қалдық. Егер де көріп жатырсаңыз, кешіріңіз, менің эмоционалды интеллектім әлі дамымаған екен. Сол туралы кітап.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑шын жүректен құттықтаймыз↓ /// 2-жүргізуші: ↑құттықтаймыз ↓ /// 3-жүргізуші: ↑ійә/ ^уосыны↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йекінші рет → / ана атандыңыз↓ /// ↑шын жүректен құттықтаймыз→ // бауы берік болсын↓ /// қонақ: ↑ырахмет /// 2-жүргізуші: ↑бізде бір // жақында ғана маңғыстау↓ /// 3-жүргізуші: ↑кеше ғана↓ /// 2-жүргізуші: ↑кеше ғана → / маңғыстауда ^уөткен концертіңіз→ // сол жерде → / бір қызық війдео көріп қалдық↓ /// сол війдеоны көріп алайық→ // ^уодан кейін әңгімемізді жалғастырамыз /// қонақ: ↑жақсы↓ /// қашып кеткенғой сахнаға шықпай↓ /// 1-жүргізуші: ↑сізді іздеп жүрма /// қонақ: ійә → / мен сахнада ән айтып тұрсам↓ /// ↑дүуу күлді→ // ән айтып атқанда → //кәдімгідей → / бір ^уойлы ән айтып тұрмын↓ /// бір кезде ^уойладым→ // неге күлді ^йекен деп↓ /// артыма қарасам ^йешкім жоқ↓ /// ↑сөйтсем / ажар жүгіріп ^уөткенғой↓ /// ↑сахнадан → / халық соны көріп қалған↓ /// мен көрмей қалдым↓ /// ↑сол гезғой мынау↓ ///	1-жүргізуші: ↑шын жүрөктөң ͡ ғұттұқтаймыз↓ /// 2-жүргізуші: ↑құттұқтаймыз ↓ /// 3-жүргізуші:↑ ійә/ ^уосұнұ↓ /// 1-жүргізуші: ^йекінші ^ірет → / ан;'атандыңыз ↓ /// ↑шын жүрөктөң ͡ ғұттұқтаймыз→ // бауұ ͡б̊ерік ͡ полсұн↓ /// қонақ: ^ырахмет↓ /// 2-жүргізуші: ↑бізде ͡ б̊ір → / жақында ͡ ғана маңғыстау↓ /// 3-жүргізуші: ↑кеше ͡ ғана↓ /// 2-жүргізуші: ↑кеше ͡ ғана → / маңғыстауда ^уөткөң ͡ гонсертіңіз→ // солжерде → / бір ͡ ғызық війдео көрүп ͡ қалдық↓ /// ↑сол війдеонұ ͡гөрүб̊ ͡алайық→ // ^уодаң ͡ гейін әңгімемізді жалғастырамыз↓ /// қонақ: жақ̊сы↓ /// қашып кеткеңғой сахнаға шықпай↓ /// 1-жүргізуші: ↑сізд#&39;іздеп жүрмө ↑/// қонақ: ійә → / мен сахнада ән айтып тұрсам↓ /// ↑дұуұу ͡гүлдү→ // ән айтыб̊ жатқанда → //кәдімгідей → / бір ^уойл#&39;ән айтып тұрмұн↓ /// ↑бір ͡гезде ^уойладым → // неге ͡гүлдү ^йекен деп↑ //артыма ͡ғарасам ^йешкім жоқ ↓ /// ↑ сөйтčөм / ажар жүгүрүб̊ ͡өткөңғой↓ /// ↑сахнадан → / халық̊ ͡ сонұ ͡гөрүп қалған↓ /// ↑мең ͡ гөрмөй ͡ ғалдым↓ /// сол ͡ гезғой мынау↓ ///	1-жүргізуші: Шын жүректен құттықтаймыз! 2-жүргізуші: Құттықтаймыз! 3-жүргізуші: Иә, осыны. 1-жүргізуші: Екінші рет ана атандыңыз. Шын жүректен құттықтаймыз бауы берік болсын! Қонақ: Рақмет! 2-жүргізуші: Бізде бір жақында ғана Маңғыстау. 3-жүргізуші: Кеше ғана. 2-жүргізуші: Кеше ғана Маңғыстауда өткен концертіңіз, сол жерде бір қызық видео көріп қалдық. Сол видеоны көріп алайық, одан кейін әңгімемізді жалғастырамыз. Қонақ: Жақсы. Қашып кеткен ғой сахнаға шықпай. 1-жүргізуші: Сізді іздеп жүр ма? Қонақ: Иә, мен сахнада ән айтып тұрсам. Дуу күлді ән айтып атқанда, кәдімгідей бір ойлы ән айтып тұрмын. Бір кезде ойладым неге күлді екен деп. Артыма қарасам ешкім жоқ. Сөйтсем, Ажар жүгіріп өткен ғой. Сахнадан халық соны көріп қалған. Мен көрмей қалдым. Сол кез ғой мынау.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑кімнің ^уойыншығын ұстап алған→ // біреудің ^уойыншығы↓ /// қонақ: ↑ана менің ^уорындайын деп тұрған→ // тәй-тәй деген әнім→ // соған шығатын → / кішкентай балалардың ^уойыншығын тартып алған→ // сахнаға ^уөзі шығып кетейін деп жүр да↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз ^йенді → / түнгі студыйа бағдарламасынан→ // сол гішігірім сыйлығымыз бар↓ /// 3-жүргізуші: ↑ажартайыңызға↓ /// қонақ: ↑^уой → / қандай күшті↓ /// 3-жүргізуші: ↑кішкентай құуыршақ↓ /// 1-жүргізуші: ↑бауы берік болсын→ // бақытты болсын↓ /// қонақ: ↑^уой / рахмет → / күшті↓ /// 1-жүргізуші: ↑жаңа жылдық кұукла↓ /// қонақ: ↑қандай күшті рахмет↓ /// 2-жүргізуші: ↑^йенді↓ /// 3-жүргізуші: ↑біздің атымыздың атынан → / бетінен сүйіп қойыңыз /// 2-жүргізуші: ↑дәл ^уосы сәтті көрген→ // біздің жаңағы маңғыстаулық бійші қыздар→ // құуанып жатқан шығар↓ /// ^йенді әйтеуір → / құуыршағымды ^йешкім тартып алмайтын болды деп↓ /// ^йең бастысы → / солар құуанады↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йенді концертке → / құуыршағымен келетін шығар деп↓ /// 2-жүргізуші: ↑жалпы↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз бағана айтып жатырмыз→ // кітап тұуралы → / кітапқа көп ^уой салғыңыз геледі→ // ійә → / ^уол жәй ғана бір лійтератұура ^йемес→ // ғылымый түрде↓ /// халық ^уодан бірнәрсе алып→ // жаңағы ^уөз ^йөмір↓ ///	1-жүргізуші: кімнің ^уойұншұғын ұстаб̊ ͡алған↑ // біреудүң ^уойұншұғы↓ /// қонақ: ана менің ^уорұндайын деп тұрған→ // тәй-тәй деген әнім→ // соған шығатын → / кішкентай балалардың ^уойұншұғын тартыб̊ ͡алған→ // сахнаға ^уөзү шығып кетейін деб̊ ͡ жүр ͡ да↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз ^йенді → / түңгү стұудійа ͡б̊ағдарламасынан→ // сол ͡ гішігірім сыйлығымыз ͡б̊ар↓ /// 3-жүргізуші: ↑ажартайыңызға↓ /// қонақ: ↑^уой → / қандай ͡ гүштү↓ /// 3-жүргізуші:↑ кішкентай ͡ ғұуұршақ↓ /// 1-жүргізуші: ↑бауұ ͡б̊ерік ͡ полсұн→ // бақытты ͡б̊олсұн↓ /// қонақ:↑ ^уо: гүштү↑ /// 1-жүргізуші: ↑жаңажылдық кұукла↓ /// қонақ: ↑қандай ͡ гүштү ^ырахмет↓ /// 2-жүргізуші: ↑^йенді↑ /// 3-жүргізуші: ↑біздің атымыздың атынан → / бетінен сүйүп қойұңұз↓ /// 2-жүргізуші: ↑дәл ^уосұ сәтті ͡гөргөн→ // біздің жаңағы маңғыстаулұқ ͡пійші ͡ғыздар→ // құуаныб̊ ͡ жатқан ͡ шығар↓ /// ^йенді ͡ әйтеуүр → / құуұршағымызды ^йешкім тартыб̊ ͡алмайтым ͡ болдұ деп↓ /// ^йең бастысы → / солар ͡ ғұуанады↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йенді ͡гонсертке → / құуұршағымең ͡ гелетін шығар деп↓ /// 2-жүргізуші: ↑жалпы↓ /// 1-жүргізуші: ↑біз ͡б̊аған'айтып жатырмыз→ // кітап тұуралы → / кітапқа ͡гөб̊ ͡ой салғыңыз ͡ геледі→ // ійә → / ^уол жәй ͡ ғана ͡б̊ір ^ілійтератұура ^йемес → // ғылымый түрдө↓ /// халығ ͡ одам ͡ бірнәрс'алып → // жаңағы ^уөз ^уөмүр↓ ///	1-жүргізуші: Кімнің ойыншығын ұстап алған? Біреудің ойыншығы. Қонақ: Ана менің орындайын деп тұрған тәй-тәй деген әнім, соған шығатын кішкентай балалардың ойыншығын тартып алған, сахнаға өзі шығып кетейін деп жүр да. 1-жүргізуші: Біз енді "Түнгі студия" бағдарламасынан сол кішігірім сыйлығымыз бар. 3-жүргізуші: Ажартайыңызға. Қонақ: Ой, қандай күшті! 3-жүргізуші: Кішкентай қуыршақ. 1-жүргізуші: Бауы берік болсын, бақытты болсын! Қонақ: Ооо, күшті! 1-жүргізуші: Жаңа жылдық кукла. Қонақ: Қандай күшті, рақмет! 2-жүргізуші: Енді. 3-жүргізуші: Біздің атымыздың атынан бетінен сүйіп қойыңыз. 2-жүргізуші: Дәл осы сәтті көрген біздің жаңағы Маңғыстаулық биші қыздар қуанып жатқан шығар. Енді әйтеуір қуыршағымызды ешкім тартып алмайтын болды деп. Ең бастысы солар қуанады. 1-жүргізуші: Енді концертке қуыршағымен келетін шығар деп. 2-жүргізуші: Жалпы. 1-жүргізуші: Біз бағана айтып жатырмыз кітап туралы, кітапқа көп ой салғыңыз келеді, иә, ол жай ғана бір литература емес ғылыми түрде. Халық одан бірнәрсе алып, жаңағы өз өмір.
Тамара Асар	▶	2-жүргізуші: ↑бір қайнауы керек↓ /// 1-жүргізуші: ↑менің ^уойымша→ // ^уол гітап үлкен кітап болатын сыйақты→ // мынандай↓ /// 2-жүргізуші: ↑үстіне жатып алып ^уоқыйсыңда↓ /// 1-жүргізуші: ↑жатып алып ^уоқыйсың↓ /// 2-жүргізуші: ↑жалпы → / ^уосы кішкентай ажар→ // дүниеге келгелі бері көзқарас→ // мүмкін көркем әдебійет деп айтып қалдыңыз→ // балалар әлеміне деген→ // балалар мұузыкасы→ // балалар кітапшалары ^йертегі сыйақты→ // мүмкін ^йемес сізде ^уой тұумауы мүмкін ^йемес↓ /// қонақ: ↑^уөте үлкен жақсы сұрақ↓ /// мен ^йешқашан ^уойлаған жоқпын→ // кішкентай балалармен ән айтып→ // балаларға ^йертіп алып сахнаға шығып→ // немесе бейнебайан түсіремін деп↓ /// ажартай келгелі → / әртүрлі балалар → / балаларға арналған әуендер көп келет↓ /// себебі тербетіп ^уотырасың→ // түнде ^уойанасың→ // көңілін көтересің↓ /// ^йең балаға пайдалысы→ // ананың әлдійі ^йекен↓ /// қәзір ^йенді ^уөкінішке ^уорай→ // аутійзм деген→ // ^уоны ауұрұу деп атауға болмайды↓ /// құбылыстың дамып тұрған кезі→ // соның негізгі ғылымый себебін→ // псыйхологтармен ғалымдар тапқанда→ // ^уоның әуелгі себебі→ // әйелімен күйеуінің → / айағы ауыр кезінде сөйлеспеуінен→ // телефонға / компйұутерға қараған→ // гаджеттардың кесірінен → / балада ^йестүу аппараттарының дамұуы жүрмейді ^йекен↓ /// ↑соған байланысты → / бұрын ^йенді көп сөйлейтін ^йедікқой→ // қазір сөйлесүу аз↓ /// ↑соған байланысты → / үлкен-үлкен ^уөзгеріс құбылыстар→ // соған байланысты деген дәлелдер айтты↓ /// сосын → / ^йең баланың жақсы сөйлеуү үшін→ // анасы ылғый ән айтұуы керек↓ /// ↑әнді қосып қойған ^йемес→ // әнді айту бөлек ^йекен↓ /// ^уол қасында ^уотырған дыбыс→ // мүлдем басқаша әсер ^йетеді ^йекен↓ /// ↑^уол жағы да бар↓ ///	2-жүргізуші: ↑бір ͡ ғайнауұ ͡герек↓ /// 1-жүргізуші: ↑менің ͡ ойұмша→ // ^уол ͡ гітаб̊ ͡үлкөң ͡ гітап ͡ полатын сыйақты→ // мынандай↓ /// 2-жүргізуші: ↑үстүнө ͡ жатыб̊ ͡алыб̊ ͡оқұусұңда↓ /// 1-жүргізуші: ↑жатыб̊ ͡алыб̊ ͡оқыйсың↓ /// 2-жүргізуші: ↑жалпы → / ^уосұ ͡гішкентай ажар→ // дүнүйөгө ͡ гелгелі ͡б̊ері ͡гөзқарас→ // мүмкүң ͡ гөркөм әдеб̊ійет деб̊ ͡айтып қалдыңыз→ // балалар әлеміне деген→ // балалар мұузұкасы→ // балалар ͡гітап̊шалары ^йертегі сыйақты→ // мүмкүн ͡ емес сізді ^уой тұумауұ мүмкүн ͡ емес↓ /// қонақ: ↑^уөт'үлкөн жақ̊сы сұрақ↓ /// ↑мен ^йешқ̊ашан ^уойлаған жоқпұн→ // кішкентай балалармен ән айтып→ // балаларға ^йертіп алып̊͡ сахнаға шығып→ // немесе ͡б̊ейнеб̊айан түсүурөмін деп↓ /// ↑ажартай ͡ гелгелі → / әртүрлү ͡б̊алалар → / балаларғ#&39;арналған әуөндөр ͡гөп келеді↓ /// ↑себ̊еб̊і терб̊етіб̊ ͡отұрасың→ // түнд'ойанасың → // көңүлүң ͡ гөтөрөсің↓ /// ^йең балаға пайдалысы→ // ананың әлдій#&39;екен ↓ /// ↑қәзір ^йенді / ^уөкүнүшке ^уорай→ // аутійзм деген→ // ^уон'аурұу деб̊ ͡атауға ͡б̊олмайды↓ /// ↑құб̊ұлұстың дамып тұрғаң ͡ гезі→ // сонұң негізгі ғылымый себ̊еб̊ін→ // псійхологтармен ғалымдар тапқанда→ // ^уонұң әуөлгү себ̊еб̊і→ // әйелімең ͡ гүйөуүнүң → / айағ'ауұр ͡ гезінде сөйлөспөуүнөн→ // телефоңға / компійұутөрға ͡ғараған→ // гаджеттардың ͡гесірінен → / балада ^йестүу аппараттарының дамұуұ жүрмөйд'екен ↓ /// ↑соғам ͡ байланысты → / бұрұн ^йенді ͡гөп̊ ͡ сөйлөйтүн ^йедікқой→ // қәзір сөйлөсүу аз ↓ /// ↑соғам ͡ байланысты → / үлкөн-үлкөн ^уөзгөрүс құб̊ұлұстар→ // соғам ͡ байланысты деген дәлелдер айтты↓ /// ↑сосұн → / ^йең баланың жақ̊сы сөйлөу'үшүн → // анас'ылғый ән айтұуұ ͡герек↓ /// ↑әнді ͡ғосұп қойған ͡ емес→ // әнд'айтұу бөлөг ͡ екен↓ /// ↑^уол ͡ ғасын ^уотұрған дыб̊ыс→ // мүлдөм ͡ басқаша / әсер ^йетед'екен ↓ /// ↑^уол жағы ͡ да ͡б̊ар↓ ///	2-жүргізуші: Бір қайнауы керек. 1-жүргізуші: Менің ойымша, ол кітап үлкен кітап болатын сияқты мынандай. 2-жүргізуші: Үстіне жатып алып оқисың да. 1-жүргізуші: Жатып алып оқисың. 2-жүргізуші: Жалпы осы кішкентай Ажар дүниеге келгелі бері көзқарас, мүмкін көркем әдебиет деп айтып қалдыңыз, балалар әлеміне деген, балалар муызкасы, балалар кітапшалары, ертегі сияқты, мүмкін емес сізде ой тумауы, мүмкін емес. Қонақ: Өте үлкен, жақсы сұрақ. Мен ешқашан ойлаған жоқпын кішкентай балалармен ән айтып, балаларға ертіп алып сахнаға шығып немесе бейнебаян түсіремін деп. Ажартай келгелі әртүрлі балалар, балаларға арналған әуендер көп келеді. Себебі тербетіп отырасың, түнде оянасың, көңілін көтересің. Ең балаға пайдалысы ананың әлдиі екен. Кәзір енді, өкінішке орай, аутизм деген оны ауру деп атауға болмайды. Құбылыстың дамып тұрған кезі. Соның негізгі ғылыми себебін психологтар мен ғалымдар тапқанда оның әуелгі себебі - әйелі мен күйеуінің аяғы ауыр кезінде сөйлеспеуінен, телефонға, компьютерға қараған, гаджеттардың кесірінен балада есту аппараттарының дамуы жүрмейді екен. Соған байланысты, бұрын енді көп сөйлейтін едік қой, қазір сөйлесу аз. Соған байланысты үлкен-үлкен өзгеріс, құбылыстар соған байланысты деген дәлелдер айтты. Сосын, ең баланың жақсы сөйлеуі үшін анасы ылғи ән айтуы керек. Әнді қосып қойған емес, әнді айту бөлек екен. Ол қасында отырған дыбыс мүлдем басқаша әсер етеді екен. Ол жағы да бар.
Тамара Асар	▶	2-жүргізуші: ↑^уосы бір заңды сұрақ тұуындайды→ // ^йегер анасының дауұсы→ // ^йенді бәрі бірдей→ // тамара ханым ^йемесқо→ // әлдій әлдій деген дауұс болса↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уол → / балаға әсер ^йетпейдіма↓ /// қонақ: жоқ→ // мынау керісінше ^уөзінің анасының дауұсы↓ /// сондықтан → / ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑ажартайға павезло→ // тамара ханыммен↓ /// қонақ: ↑көбіне ән айтып ^уотырамын→ // сол гезде әуендер туады→ // менің мұузыкалық жетекшім бар→ // соған бірден голосовойға жіберіп қойамын→ // нешеде болсада→ // сол әуенді жібере саламын→ // ^уөзімнің дійктофоныма жаза саламын→ // сол ^йекі рет ән болып шықты↓ /// ↑біреуі → / тұуылған кезде→ // ^йекіншісі мынау айағын басып→ // тәй-тәй деген ән болып→ // жарыққа шығып→ // кәз бейнебайан түсіріліп→ // жақсы болып жатыр↓ /// сосын міндетті түрде→ // мен ^йертегі жазатын ^йедімғой→ // ^уөзім ^йертегіге сеніп→ // ^йертегі арқылы ^уөзімнің ^уөмірімді→ // жөндеген адамдардың бірімін↓ /// ↑балалық адамнан / ^йересек адамнан→ // балалық сезім ^йешқашан қалмауы керек↓ /// ^йегер / балалық сезім қалып қойса→ // ^уол адам ^уодан кейін→ // құр сүлдері ғана ^уөмір сүрет↓ /// ^уол тек қана фійзійкасы ғана қалады да→ // ^уол адамда ырұухта қалмайды→ // ^уол адамда шабытта болмайды→ // жәй ғана потребійтель дейдіғой мынау → // көже қарын толтыратын↓ ///	2-жүргізуші: ↑^уосұ ͡б̊ір заңды сұрақ тұуұндайды→ // ^йегер анасының даусұ→ // ^йенді ͡б̊әрі ͡б̊ірдей→ // тамара ханым ^йемесқой→ // әлдій ͡ әлдій деген дауұс ͡полса↓ /// 1-жүргізуші:↑ ^уол → / балағ'әсер етпей ͡ ме↓ /// қонақ: ↑жоқ→ // мынау ͡герісінше ^уөзүнүң анасының даусұ↓ /// ↑сондұқтан → / ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑ажартайға повезло→ // тамара ханыммен↓ /// қонақ: ↑көб̊үнө ͡ ән айтыб̊ ͡отұрамын→ // сол ͡ гезде / әуөндөр тұуады→ // менің мұузұкалығ ͡ жетек̊шім ͡ бар→ // соғам ͡ бірден голосовойға жіб̊еріп қойамын→ // нешеде ͡б̊олсада→ // сол әуөндү жіб̊ере саламын→ // ^уөзүмнүң дійктофоныма жаза ͡ саламын→ // сол ^йекі ^ірет әм ͡ болұп̊ ͡ шықты↓ /// ↑біреуү → / тұуұлғаң ͡ гезде→ // ^йекіншісі мынау айағым ͡басып→ // тәй-тәй деген әм ͡ болұп→ // жарыққа шығып→ // қәзір ͡б̊ейнеб̊айан түсүрүліп→ // жақ̊сы ͡б̊олұб̊ жатыр↓ /// ↑сосұн міндетті түрдө→ // мен ^йертегі жазатын ^йедімғой→ // ^уөзүм ^йертегіге сеніп→ // ^йертег'арқылы ^уөзүмнүң ^уөмүрүмді→ // жөндөгөн адамдардың бірімін↓ /// ↑балалығ ͡ адамнан / ^йересег ͡ адамнан→ // балалық̊ ͡ сезім ^йешқ̊ашаң ͡ ғалмауұ ͡герек↓ /// ↑^йегер / балалық̊ ͡ сезім қалып қойса→ // ^уол адам ^уодаң ͡ гейін→ // құр сүлдөрү ͡ ғана ^уөмүр сүрөдү↓ /// ↑^уол тек ͡ қана фійзійкасы ғана ͡ ғалады ͡ да→ // ^уол адамда ^ұрұухта ͡ғалмайды→ // ^уол адамда шаб̊ытта ͡б̊олмайды→ // жәй ͡ғана потребитель дейдіғой→ // мынау ͡гөжө ͡ ғарын толтұратын↓ ///	2-жүргізуші: Осы бір заңды сұрақ туындайды, егер анасының даусы, енді бәрі бірдей Тамара ханым емес қо, "әлди, әлди" деген дауыс болса. 1-жүргізуші: Ол балаға әсер етпейді ма? Қонақ: Жоқ, мынау керісінше, өзінің анасының даусы. Сондықтан, иә. 3-жүргізуші: Ажартайға повезло Тамара ханыммен. Қонақ: Көбіне ән айтып отырамын, сол кезде әуендер туады. Менің музыкалық жетекшім бар соған бірден голосовойға жіберіп қоямын нешеде болса да, сол әуенді жібере саламын, өзімнің диктофоныма жаза саламын, сол 2 рет ән болып шықты. Біреуі, туылған кезде, екіншісі мынау аяғын басып тәй-тәй деген ән болып жарыққа шығып, кәзір бейнебаян түсіріліп жақсы болып жатыр. Сосын міндетті түрде мен ертегі жазатын едім ғой, өзім ертегіге сеніп, ертегі арқылы өзімнің өмірімді жөндеген адамдардың бірімін. Балалық адамнан, ересек адамнан балалық сезім ешқашан қалмауы керек. Егер балалық сезім қалып қойса, ол адам одан кейін құр сүлдері ғана өмір сүреді. Ол тек қана физикасы ғана қалады да ол адамда рух та қалмайды, ол адамда шабыт та болмайды, жай ғана потребитель дейді ғой мынау көже қарын толтыратын.
Тамара Асар	▶	↑сондай адам болады↓ ///↑ал адамның көңіл қарнын толтыратын→ // бұл жүрегінде қалған→ // кішкентай бала кезі↓ /// ↑бір кішкентай тәтті нәрсеге құуану→ // немесе ^йертегіге сенүу→ // ^уой сондай болсағой деп армандау→ // шын балалық↓ /// ↑сонымен → / мен көп ^йертегілер жазатынмын / бұрын↓ /// солардың бәрі кәзір→ // іске асып жатыр тіпті→ // мен ажартайым ән таусылып қалады→ // кейде айтып-айтып сол гезде→ // біреулер → / ^уөтірік әңгіме айта бередіғой→ // ал мен ^йертекті құрастырып айта беремін↓ /// ↑кәдімгідей → / күшті ^йертегілер сол гезде тұуа бастайды↓ /// ↑сондықтан → / ^уоның барлығы іштегі жатқан→ // біздің ^йешкімге айта алмайтын→ // домбыраның пернесіндей / бір дыбысындай нәрселер бар→ // ^йешкімге айтада алмайсың→ // ^йешкімге көрсете алмайсың↓ /// былай қарағанда / ^уол гәдімгідей медійтацыйа сыйақты↓ /// баламен қалұу→ // медійтацыйамен бірдей↓ /// ↑^уоның барлығы → / бір бөлек әлем↓ /// ↑сондықтан → / барлық қазақтың қыздарына → / бала тұуыңдар деймін↓ ///	қонақ: ↑сондай адам ͡ болады↓ /// ↑ал адамның ͡гөңүл ͡ ғарнын толтұратын→ // бұл жүрөгүнде ͡ ғалған→ // кішкентай бала ͡гезі↓ /// ↑бір ͡гішкентай тәтті нәрсеге ͡ ғұуанұу→ // немесе / ^йертегіге сенүу→ // ^уой сондай болсағой деб̊ ͡армандау→ // шым ͡ балалық↓ /// ↑сонұмен → / мең ͡ гөб̊ ͡ертегілер жазатыммым ͡ бұрұн↓ /// ↑солардың бәрі ͡гәзір→ // іск^уасып жатыр тіпті→ // мен ажартайым ән таусұлұп қалады→ // кейд'айтып-айтып̊ ͡ сол ͡ гезде→ // біреулер → / ^уөтүрүг ͡әңгім#&39;айта бередіғой→ // ал мен ^йертекті ͡ғұрастырыб̊ ͡айта ͡б̊еремін↓ /// ↑кәдімгідей → / күшт'ертегілер солгезде тұуа ͡б̊астайды↓ /// ↑сондұқтан → / ^уонұң барлығ'іште жатқан→ // біздің ^йешкімге / айт'алмайтын→ // домбұраның пернесіндей / бір дыб̊ысындай нәрселер ͡б̊ар→ // ^йешкімге / айтад'алмайсың→ // ^йешкімге ͡гөрсөт'алмайсың ↓ /// ↑былай ͡ ғарағанда / ^уол ͡ гәдімгідей медійтацыйа сыйақты↓ ///↑ баламең ͡ ғалұу→ // медійтацыйамем ͡ бірдей↓ ///↑ ^уонұң барлығы → / бір ͡б̊өлөг ͡ әлем↓ /// ↑сондұқтан → / барлық қазақтың ͡ғыздарына → / бала тұуұңдар деймін↓ ///	Қонақ: Сондай адам болады. Ал адамның көңіл қарнын толтыратын - бұл жүрегінде қалған кішкентай бала кезі. Бір кішкентай тәтті нәрсеге қуану, немесе ертегіге сену, ой, сондай болса ғой деп армандау, шын балалық. Сонымен мен көп ертегілер жазатынмын бұрын. Солардың бәрі кәзір іске асып жатыр. Тіпті мен Ажартайым ән таусылып қалады кейде айтып-айтып, сол кезде біреулер өтірік әңгіме айта береді ғой, ал мен ертекті құрастырып айта беремін. Кәдімгідей күшті ертегілер сол кезде туа бастайды. Сондықтан, оның барлығы іште жатқан біздің ешкімге айта алмайтын, домбыраның пернесіндей, бір дыбысындай нәрселер бар ешкімге айта да алмайсың, ешкімге көрсете алмайсың. Былай қарағанда, ол кәдімгідей медитация сияқты. Баламен қалу медитациямен бірдей. Оның барлығы бір бөлек әлем. Сондықтан барлық қазақтың қыздарына бала туыңдар деймін.
Тамара Асар	▶	1-жүргізуші: ↑тамаша↓ /// 3-жүргізуші: ↑тамара ханым↓ /// 1-жүргізуші: ↑ал папалар тұуралы ше→ // папалары↓ /// қонақ: немесе → / папалары мамаларын шығарып жіберіп→ // бір мезгіл болсада→ // бүкіл дүнійенің → / ақшаның → / қыйындықтың барлығын ұмытұу үшін→ // кішкентай сәбійімен қалып → / тербетіп→ // ^уөзіне бір ләззат→ // рахатты ^уөзіне ^йермек қылу керек↓ /// ↑сол гезде/ мүмкін ана баламен бірге→ // бірақ мам әйеліңізде → / мамаңызда басқа балалар көрмегенде→ // адам басқа күй кешеді↓ /// ↑мен ^уоны түсіндіре алмаймын→ // ^йенді папалардың бәріне айтарым→ // ^уөздеріңіз қалып→ // баламен жеке қалып→ // жауып тастап→ // барлығын баланы жұбатып көріңізші↓ /// ↑қазақтар ұуатат дейдіғой→ // ^йенді↓ ///	1-жүргізуші: ↑тамаша ↑ /// 3-жүргізуші: ↑тамара ханым ↑ /// 1-жүргізуші: ↑ал папалар тұуралы ͡ ше→ // папалары↓ /// қонақ: ↑немесе → / папалары мамаларын шығарыб̊ жіб̊еріп→ // бірмезгіл болса ͡ да→ // бүкүл дүн^үйөнүң / ақ̊шаның / қыйындықтың барлығын ұмұтұу үшүн → // кішкентай сәб̊ійімең ͡ ғалып / терб̊етіп→ // ^уөзүнө ͡б̊ір ^іләззат→ // ^ырахатты ^уөзүнө ^йермек қылұу ͡герек↓ /// ↑сол ͡гезде/ мүмкүн ана ͡б̊аламем ͡ бірге→ // бірағ ͡ мам әйеліңізде → / мамаңызда ͡б̊асқа ͡б̊алалар ͡гөрмөгөнде→ // адам ͡басқа ͡гүй ͡ гешеді↓ /// ↑мен ^уонұ түсүндүр'алмаймын → // ^йенді папалардың бәрін'айтарым → // ^уөздөрүңіз ͡ ғалып→ // баламен жеке ͡ ғалып→ // жауұп тастап→ // барлығым ͡ баланы жұб̊атып көрүңүшші↓ /// ↑қазақтар ^ұуатат дейдіғой→ // ^йенді↓ ///	1-жүргізуші: Тамаша! 3-жүргізуші: Тамара ханым, 1-жүргізуші: Ал папалар туралы ше, папалары? Қонақ: Немесе папалары мамаларын шығарып жіберіп, бір мезгіл болса да бүкіл дүниенің, ақшаның, қиындықтың барлығын ұмыту үшін кішкентай сәбиімен қалып, тербетіп өзіне бір ләззат, рахатты өзіне ермек қылу керек. Сол кезде мүмкін, ана баламен бірге, бірақ әйеліңіз де, мамаңыз да, басқа балалар көрмегенде адам басқа күй кешеді. Мен оны түсіндіре алмаймын енді, папалардың бәріне айтарым өздеріңіз қалып, баламен жеке қалып, жауып тастап барлығын баланы жұбатып көріңізші. Қазақтар уатат дейді ғой енді
Тамара Асар	▶	3-жүргізуші: ↑ійә / ійә↓ /// қонақ: ↑жұбатып↓ /// 2-жүргізуші: ↑^йеркелетіп /ійә↓ /// қонақ: ^йеркелеткенде → / жаңағы бірқалыпты деңгейге → / жағдайға түсіп→ // сол гезде / басқа бір сезім пайда болады↓ /// сізге болады→ // бөпеңіз барғо↑ /// 1-жүргізуші: ↑әдейі сұрап отырмынғой↓ /// қонақ: бөпеңізбен қалып→ // бүкіл әлемді ұмытасыз↓ /// ^уол басқа ^йерекше жағдай↓ /// 1-жүргізуші: ↑мен күнде солай жасаймын→ // ұйықтар алдында↓ /// балам ұйықтамай жүр→ // түнгі үшке дейін→ // үшке дейін жүремізғой үйде↓ /// 3- жүргізуші: ↑тамара ханым↑ /// 1- жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↑ /// 3- жүргізуші: ↑тамара ханым→ // халық болып→ // ^йел болып көріп ^уотырмыз→ // сіз қырық бес жаста → / ^йекінші рет ана атандыңыз→ // құттықтаймыз↑ /// ↑жаңағы / ажартайымыз тұуралы айтып берсеңіз→ // қалай ^уөтті негізі↑ // бійалогійалық түрде / кішкене қыйындау дейдіғой ^йенді→ // бірақ / сіз айтып беріңізші→ // сізде қандай болды↑ /// 1 жүргізуші: ↑біз тыңдамаймыз / иә ^уөздеріңіз↓ /// қонақ: жо / жоқ керісінше→ // нұрлан тыңдай беріңіз↓ /// ↑бір кемпірден сұраптығой→ // ^уон бес бала тұуған кемпір↓ /// 3- жүргізуші: ↑аха↓ /// қонақ: ↑тойға келіп тұр дейді ͡ да→ // сосын ^уон бес баланың анасы→ // бәленше анамыз ^уортаға шықсын деп→ // сөйтсе тамада қарап тұрмай↓ /// ↑әже →/ сіз ^уосы ^уон бес баланы қалай тұудыңыз дегенғой↑ // сосын айтыпты→ // тұқымы құрмағырды тұуғым келіп тұуды дейсің ͡ ба ↑ // келгенін шығара бердім депті↓ /// ↑келгенін шығара бердім деп→ // сол сыйақты Алла беріп тұрса↑ // ^уөзіңнің быйалогыйаң қалап тұрса↑ // ^уол бүкіл фійзійаномійаң дайын болса↑ // ^йең басты нәрсе→ // шынайы махаббат болса→ // бала ^уөмірге бақытты болып келеді↓ /// ↑сол сыйақты / әуелі ^йенді шынын айтқанда→ // кез-келген адам → / ^йекі адам бас қосқанда→ // ^уоның нәтійжесіне / дәнекер баланың болғанын қалайдығой↓ /// ↑^уол ^йенді ^уөмірдің мәні↓ /// ↑қырық беске толғанда↑ // жаңағы әженің айтқаны сыйақты→ // ^уөмірге келетінін білген кезде→ // қорықтық ^уодан жасырдық→ // ^йешкімге айтпай жүрдік↓ ///	3-жүргізуші: ↑ійә / ійә↓ /// қонақ: ↑жұб̊атып↑ /// 2-жүргізуші: ↑^йеркелетіп / ійә↓ /// қонақ: ↑^йеркелеткенде → / жаңағы ͡б̊ірқалыпты деңгейге → / жағдайға түсүрүп→ // сол ͡ гезде / басқаб̊ір сезім пайда ͡б̊олады↓ /// ↑сізге ͡б̊олады→ // бөпөңүз ͡б̊арғо↑ /// 1-жүргізуші: ↑әдейі сұраб̊ ͡ отұрмұңғой↓ /// қонақ: ↑бөпөңүзб̊ең ͡ ғалып→ // бүкүл әлемд'ұмұтасыз ↓ /// ↑^уол ͡ б̊асқа ^йерек̊ше жағдай↓ /// 1-жүргізуші: ↑мең ͡гүндө солай жасаймын→ // ұйұқтар алдында↓ /// ↑балам ұйұқтамай жүр→ // түңг'үшкө ͡дейін→ // үшкө ͡дейін жүрөмүзғой үйдө↓ /// 3- жүргізуші: ↑тамара ханым↑ /// 1- жүргізуші: ↑қошеметтеріңіз↑ /// 3-жүргізуші: ↑тамара ханым→ // халық ͡полұп→ // ^йел болұп көрүб̊ ͡отұрмұз→ // сіз ͡ғырық ͡пеш ͡шаста → / ^йекінші ^ірет ан'атандыңыз → // құттұқтаймыз↑ /// ↑жаңағы / ажартайымыз тұурал'айтып ͡ персеңіз→ // қалай ^уөттү негізі↑ // бійологійалық түрдө / қыйындай дейдіғой ^йенді→ // бірақ / сіз айтып ͡періңішші→ // сізде ͡ғандай болдұ↑ /// 1-жүргізуші: ↑біз тыңдамаймыз / ійә / ^уөздөрүңіз ↑ /// қонақ: ↑жо / жоқ керісінше→ // нұрлан тыңдай беріңіз↓ /// ↑бір ͡гемпірден сұраптығой→ // ^уомбес ͡пала тұуғаң ͡гемпір↓ /// 3-жүргізуші:↑ аха↓ /// қонақ: ↑тойға ͡геліп тұр дейді ͡ да→ // сосұн ^уомбес ͡паланың анасы→ // бәленш'анамыз ^уортаға шық̊сын деп→ // сөйтčө тамада ͡ғарап тұрмай↓ /// әже →/ сіз ^уосұ ^уомбес ͡паланы ͡ғалай тұудұңұз дегеңғой↑ // сосұн айтыпты→ // тұқұмұ ͡ғұрмағырды тұуғұм ͡геліп тұудұ дейсің ͡ ба ↑ // келгенін шығара ͡б̊ердім депті↓ /// ↑келгенін шығара ͡б̊ердім деп→ // сол сыйақты / алла беріп тұрса↑ // ^уөзүңнүң бійологійаң ͡ ғалап тұрса↑ // ^уол бүкүл фійзійаномійаң дайым ͡ болса↑ // ^йең басты нәрсе→ // шынайы махаббат ͡полса↑ // бала → / ^уөмүргө бақытты ͡б̊олұп келеді↓ /// ↑сол сыйақты / әуөл'енді шынын айтқанда→ // кез-гелген адам → / ^йек'адам бас қосқанда→ // ^уонұң нәтійжесіне / дәнекер ͡б̊аланың болғаның ͡ғалайдығой↓ /// ↑^уол ^йенді ^уөмүрдүң мәні↓ /// қырық ͡песке толғанда→ // жаңағ'әженің айтқаны сыйақты→ // ^уөмүргө ͡ гелетінім ͡білгең ͡гезде→ // қорұқтұқ ^уодан жасырдық→ // ^йешкімг'айтпай жүрдүк↓ ///	3-жүргізуші: Иә, иә қонақ: Жұбатып 2-жүргізуші: Еркелетіп, иә қонақ: Еркелеткенде жаңағы бірқалыпты деңгейге, жағдайға түсіп, сол гезде басқа бір сезім пайда болады. Сізге болады, бөпеңіз бар ғо. 1-жүргізуші: Әдейі сұрап отырмын ғой, қонақ: Бөпеңізбен қалып бүкіл әлемді ұмытасыз, ол басқа ерекше жағдай. 1-жүргізуші: Мен күнде солай жасаймын ұйықтар алдында, балам ұйықтамай жүр түнгі үшке дейін, үшке дейін жүреміз ғой үйде. 3- жүргізуші: Тамара ханым! 1- жүргізуші: Қошеметтеріңіз! 3- жүргізуші: Тамара ханым, халық болып, ел болып көріп отырмыз сіз 45 жаста екінші рет ана атандыңыз, құттықтаймыз. Жаңағы, Ажартайымыз туралы айтып берсеңіз. Қалай өтті, негізі биологиялық түрде қиындау дейді ғой енді, бірақ сіз айтып беріңізші, сізде қандай болды. 1 жүргізуші: Біз тыңдамаймыз, иә, өздеріңіз Қонақ: Жо-жоқ, керісінше, Нұрлан, тыңдай беріңіз. Бір кемпірден сұрапты ғой 15 бала туған кемпір 3- жүргізуші: Аха Қонақ: Тойға келіп тұр дейді да, сосын 15 баланың анасы, бәленше анамыз ортаға шықсын деп, сөйтсе тамада қарап тұрмай: - Әже сіз осы 15 баланы қалай тудыңыз? - деген ғой. Сосын айтыпты: - Тұқымы құрмайғырды, туғым келіп туды дейсің ба, келгенін шығара бердім, - депті. Келгенін шығара бердім деп, сол сияқты Алла беріп тұрса, өзіңнің биологияң қалап тұрса, ол бүкіл физианомияң дайын болса, ең басты нәрсе шынайы махаббат болса, бала өмірге бақытты болып келеді. Сол сияқты, әуелі енді, шынын айтқанда, кез-келген адам, екі адам бас қосқанда оның нәтижесіне дәнекер баланың болғанын қалайды ғой. Ол енді өмірдің мәні. 45-ке толғанда жаңағы әженің айтқаны сияқты, өмірге келетінін білген кезде қорықтық, одан жасырдық, ешкімге айтпай жүрдік.
Тамара Асар	▶	3-жүргізуші: ↑көз тіймесін деп↓ /// қонақ:↑көз тіймесін деп → / қорқасың→ // ^йең қорыққаннан бұрын → / ұйалады ^йекенсің↓ /// қатты ұйалады ^йекенсің↓ /// 3-жүргізуші: ↑неге↓ /// қонақ: мен → / ^йенді көп адамдар→ // менің жасымнан / бір ^уойлы әндер айттымба→ // ^уойлы әңгімелер айттымба→ // мені менің көрерменім→ // әлдеқашан әже қылып тастағанғой↓ /// әже қылып тастаған→ // менен ^уондай күтпеген↓ /// мен тұрмысқа шықты дегенде→ // қалжыңда болса айтайын→ // біздің астында комментарійа→ // әже мен ата → / ^уөздеріне шай құйатын қыз тұуып алғанғой деп↓ /// 3- жүргізуші: ↑бүгін ғана ^йестіген→ // мен үшін жаңалық болды да→ // сіздің негізі толық ^йесіміңіз→ // тамара асарғой йа↓ /// қонақ: тамара асар ↓ /// 3- жүргізуші: ↑көбінесе → / әлеуметтік желілерде → / ійнстаграм → / ійнтернетте → / тамара сіздің ^йесіміңіз→ // асар фамійлійаңыз деп ^уойлайды↓ /// ↑^уосы тұуралы айтып беріңізші↓ /// 2- жүргізуші: ↑мен → / бірінші рет ^йестідім бүгін↓ /// 3- жүргізуші: ↑менде бірінші рет ^йестідім↓ /// қонақ: ↑ійә → / атым тамара асар↓ /// себебі → / асар деген атамыздың атын→ // ^йешкім фамійлійа қылып ала алмағасын→ // менің атымды жалғас жалғасбай деген сыйақты→ // тамара → / тамара асар деп→ // қосып жібереген↓ /// ↑тамара деп қойған атымды→ // ханшаймның атын↓ /// ↑сосын жаңағы фамійлійа→ // мүлдем біз ^уоны алып жүре алмайтын болғансоң→ // атыма қосып жіберген↓ ///	3-жүргізуші: ↑көз тіймесін деп↓ /// қонақ: ↑көз тіймесін деп → / қорқасың→ // ^йең ͡ғорұққаннам ͡ бұрұн → / ұйалад'екенсің ↓ /// ↑қатт'ұйалады ^йекенсің↓ /// 3-жүргізуші: ↑неге↑ /// қонақ: ↑мен / ^йенді ͡гөб̊ ͡адамдар→ // менің жасымнан / бір ^уойлұ ͡ әндер айттым ͡ ба↑ // ^уойлұ ͡ әңгімелер айттым ͡ ба→ // мені менің ͡гөрөрмөнім→ // әлдеғашан әже ͡ ғылып тастағаңғой↓ /// ↑әже ͡ ғылып тастаған→ // менен ^уондай ͡ гүтпөгөммін↓ /// ↑мен тұрмұсқа шықты дегенде→ // қалжың ͡ да ͡б̊олс'айтайын → // біздің астында͡ гомментарыйа→ // әже ͡ мен ͡ ата → / ^уөздөрүне шәй ͡ғұйатың ͡ ғыз тұуұб̊ ͡алғаңғой деп↓ /// 3-жүргізуші: ↑бүгүңғана ^йестіген → // мен ͡ үшүн жаңалық ͡полдұда→ // сіздің негізі / толұғ ͡есіміңіз→ // тамара ͡ асарғой / ійә↓ /// қонақ: ↑тамара ͡ асар ↓ /// 3- жүргізуші: ↑көб̊үнөсе → / әлеумөттүг ͡ желілерде → / ійнстаграм → / ійнтернетте → / тамара сіздің ^йесіміңіз→ // асар фамійлійаңыз деб̊ ͡ойлайды↓ /// ↑^уосұ тұурал'айтып ͡ періңішші↓ /// 2-жүргізуші: ↑мен / бірінші ^ірет ^йестідім бүгүн↓ /// 3-жүргізуші: ↑менде ͡б̊ірінші ^ірет ^йестідім↓ /// қонақ: ↑ійә / атым тамар'асар ↓ /// ↑себ̊еб̊і / асар деген атамыздың атын→ // ^йешкім фамійлійа ͡ғылыб̊ ͡ал'алмаған соң → // менің атымды жалғаш ͡ шалғасбай деген сыйақты→ // тамара / тамара ͡асар деп→ // қосұб̊ ͡ жіб̊ерген↓ /// ↑тамара деп қойған атымды→ // ханшаймның атын↓ /// ↑сосұн жаңағы фамійлійа→ // мүлдөм біз ^уон'алып жүр'алмайтым ͡болғансоң→ // атыма ͡ғосұб̊ ͡ жіб̊ерген↓ ///	3-жүргізуші: Көз тимесін деп Қонақ: Көз тимесін деп қорқасың, ең қорыққаннан бұрын ұялады екенсің. Қатты ұялады екенсің. 3-жүргізуші: Неге? Қонақ: Мен енді, көп адамдар, менің жасымнан бір ойлы әндер айттым ба, ойлы әңгімелер айттым ба, мені менің көрерменім әлдеқашан әже қылып тастаған ғой. Әже қылып тастаған, менен ондай күтпеген. Мен тұрмысқа шықты дегенде, қалжың да болса айтайын біздің астында комментария: "әже мен ата өздеріне шай құятын қыз туып алған ғой", - деп. 3- жүргізуші: Бүгін ғана естіген, мен үшін жаңалық болды да. Сіздің негізі толық есіміңіз Тамара Асар ғой, иә? Қонақ: Тамара Асар. 3- жүргізуші: Көбінесе әлеуметтік желілерде, инстаграм, интернетте Тамара сіздің есіміңіз, Асар фамилияңыз деп ойлайды. Осы туралы айтып беріңізші. 2- жүргізуші: Мен бірінші рет естідім бүгін. 3- жүргізуші: Мен де бірінші рет естідім. Қонақ: Иә, атым Тамара Асар. Себебі Асар деген атамыздың атын ешкім фамилия қылып ала алмағасын менің атымды Жалғас Жалғасбай деген сияқты Тамара, Тамара Асар деп қосып жіберген. Тамара деп қойған атымды, ханшаймның атын. Сосын жаңағы фамилия мүлдем біз оны алып жүре алмайтын болған соң атыма қосып жіберген.
Тамара Асар	▶	3- жүргізуші: ↑сіздер білдіңіздерма→ // ^уол туралы↓ /// ↑эксклйұузійв түнгі стұудійада /// 1- жүргізуші: ↑ійә / мен ^уонда → / қателеспеген ^йекенмінғо / ійә ↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіз қателескен жоқсыз↓ /// қонақ: ↑қателескен жоқсыз ↓ /// 3- жүргізуші: ↑тамара ханым → // қазір түнгі стұудыйада→ // кішігірім ^уотырмақ ^уойын ^уойнасақ /// 1- жүргізуші: ↑^йережесі қандай ↓ /// 2- жүргізуші: ↑^йережесі мәселен →// қорапшаның ішінен бір сөз аласыз ↓/// 1- жүргізуші: ↑міні алдым ↓ /// 2- жүргізуші: ↑^уол / қасық болұуы мүмкін ↓/// 1- жүргізуші: ↑ійә →/ бір зат ↓ /// 2- жүргізуші: ↑қасықты →/ бар ^уойыңызбен саласыз↓ /// 1- жүргізуші: ↑сіздер қарамайсыздар ↓ /// 3- жүргізуші: ↑біз →/ қарамаймыз ↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә → /^уоны тамара ханым ↓ /// 3- жүргізуші: ↑тек тамара ханым көреді ↓ /// 1- жүргізуші: ↑қалай көреді / солай салады ↓ /// 2- жүргізуші: ↑тамара ханымға көрсетесіз→ // сіздің сүуретіңізге байланысты→ // тұура соны көшіріп салұуға тырысады↓ /// сіз ^уоны ^йескек қылып ^йелестетуіңіз мүмкін→ // мына жаққа келемін дегенше→ // шанышқы болұуы мүмкін↓ /// маған келемін дегенше / ообщым↓ /// 1- жүргізуші:↑ ал геттік→ // қошеметтеріңіз ↑ /// 2- жүргізуші: ↑алма ағашы болұуы мүмкін↓ /// 3- жүргізуші:↑ ійә / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑көрермендер түсінді→ // мен ^уоны қазір экранға ғана көрсетейін↓ /// тамара ханым қарамаңыз↓ /// қонақ: ↑қарап ^уотырған жоқпын→ // мен вообще↓ ///	3-жүргізуші: ↑сіздер ͡б̊ілдіңіздер ͡ ме↑ // ^уол тұуралы↓ /// эк̊склюзив түңгү стұудійада ↑ /// 1- жүргізуші: ↑ійә / мен ^уонда / қателеспеген ^йекемміңғо→ // ійә ↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіз ͡ғателескен жоқ̊сұз↓ /// қонақ: ↑қателескен жоқ̊сұз ↑ /// 3- жүргізуші: ↑тамара ханым / қәзір түңгү стұудійада→ // кішігірім ^уотұрмағ ͡ойұн ^уойнасақ ↓/// 1- жүргізуші: ↑^йережесі ͡ғандай ↑ /// 2- жүргізуші: ↑^йережесі мәселен →// қорап̊шаның ішінем ͡бір сөз аласыз ↓/// 1- жүргізуші: ↑мін'алдым ↓ /// 2- жүргізуші: ↑^уол / қасық ͡полұуұ мүмкүн ↓/// 1- жүргізуші: ↑ійә / бір зат ↓ /// 2- жүргізуші: ↑қасықты / бар ^уойұңұзб̊ен саласыз↓ /// 1- жүргізуші: ↑сіздер ͡ғарамайсыздар ↓ /// 3- жүргізуші: ↑біз / қарамаймыз ↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә /^уонұ тамара ханым ↓ /// 3- жүргізуші: ↑тек тамара ханым ͡гөрөдү ↓ /// 1- жүргізуші: ↑қалай ͡гөрөдү ↑/ солай салады ↓ /// 2-жүргізуші: тамара ханымға ͡гөрсөтөсіз→ // сіздің сүурөтүңүзге ͡б̊айланысты→ // тұура сонұ ͡гөшүрүп̊ салұуға тырысады↓ /// сіз ^уон'ескек қылыб̊ ͡елестетүуүңүз мүмкүн→ // мына жаққа ͡гелемін дегенше→ // шанышқ̊ы ͡б̊олұуұ мүмкүн↓ /// мағаң ͡гелемін дегенше / вообщем↓ /// 1- жүргізуші: ↑ал ͡геттік→ // қошеметтеріңіз ↑ /// 2- жүргізуші: ↑алм'ағашы болұуұ мүмкүн↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑көрөрмөндер түсүндү→ // мен ^уонұ қәзір ^йэкраңғағана ͡гөрсөтөйін↓ /// тамара ханым қарамаймыз↓ /// қонақ: ↑қараб̊ ͡отұрған жоқпұн→ // мен вообще↓ ///	3- жүргізуші: Сіздер білдіңіздер ма ол туралы? Эксклюзив "Түнгі студияда". 1- жүргізуші: Иә, мен онда қателеспеген екенмін ғо, иә. 3- жүргізуші: Сіз қателескен жоқсыз. Қонақ: Қателескен жоқсыз. 3- жүргізуші: Тамара ханым, қазір түнгі студияда кішігірім отырмақ ойын ойнасақ 1- жүргізуші: Ережесі қандай? 2- жүргізуші: Ережесі, мәселен, қорапшаның ішінен бір сөз аласыз. 1- жүргізуші: Міні алдым. 2- жүргізуші: Ол қасық болуы мүмкін. 1- жүргізуші: Иә, бір зат, 2- жүргізуші: Қасықты бар ойыңызбен саласыз. 1- жүргізуші: Сіздер қарамайсыздар. 3- жүргізуші: Біз қарамаймыз. 2- жүргізуші: Иә, оны Тамара ханым 3- жүргізуші: Тек Тамара ханым көреді 1- жүргізуші: Қалай көреді, солай салады. 2- жүргізуші: Тамара ханымға көрсетесіз, сіздің суретіңізге байланысты тура соны көшіріп салуға тырысады. Сіз оны ескек қылып елестетуіңіз мүмкін, мына жаққа келемін дегенше, шанышқы болуы мүмкін. Маған келемін дегенше, вообщем 1- жүргізуші: Ал кеттік. Қошеметтеріңіз! 2- жүргізуші: Алма ағашы болуы мүмкін. 3- жүргізуші: Иә, иә. 1- жүргізуші: Көрермендер түсінді мен оны қазір экранға ғана көрсетейін. Тамара ханым,, қарамаймыз Қонақ: Қарап отырған жоқпын мен, вообще
Тамара Асар	▶	1- жүргізуші: ↑шынайы ^уойнайықшы→ // тамара ханым↓ /// міне → / мен бастаймын→ // аха↓ /// қонақ: ↑бастадыңызба↓ /// қонақ: ↑кеттік →/ басталды↓ /// 3- жүргізуші: ↑көріндіма сіздерге↓ /// 1- жүргізуші: ↑тамара ханымға көрсетемін→ // салтанат қарамайды→ // ійә/// 3- жүргізуші: ↑мен қарамаймын→ // ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑дұрыс салдымғо→ //ійә↓ /// ымм: / ымм: күшті ^уойын ^йекен↓ /// ↑бійлеп отырасыңда↓ /// арт терапійа болып жатыр бізде→ // арт терапійа↓ /// 3- жүргізуші: ↑қарай берейін ͡ ба ↑ /// 1- жүргізуші: ↑ійә →/ қарай береміз ↓ /// 3- жүргізуші: ↑ал ͡ геттік → // сіз қарамаңыз ↓ /// 1- жүргізуші: ↑маған/ неге ^уөйтіп шапалақ ұрмадыңыздар↑ // а: кәні көрсетіңізші ↓ /// ↑қалай болды өзі↑/// қонақ: дұрыс ͡ па↑ / дұрыс ͡ па↑ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет / дәулет / болмайдығой↓ /// 2- жүргізуші:↑қарай беріңіз дедіғой↓ /// 1- жүргізуші: ↑менің дәулетке бір рыйза болатыным→ // қандай ^уойын болса да / ұтқысы келеді↓ /// ↑жаңа қарап атыр жәйлап↓ ///↑ ^уондай болмайды /дәулет↓ /// ↑салтанат ханым → / сіз неше секунд↓ /// 3- жүргізуші: ↑болдым → / болдым↓ ///	1- жүргізуші: ↑шынайы ^уойнайық̊шы → // тамара ханым↓ /// ↑міне → / мем ͡бастаймын→ // аха↓ /// қонақ: ↑бастадыңызб̊а↓ /// қонақ: ↑кеттік / басталды↓ /// 3- жүргізуші: ↑көрүндү ͡ ме сіздерге↑ /// 1- жүргізуші: ↑тамара ханымға ͡ гөрсөтөмін→ // салтанат қарамайды/ ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑мең ͡ғарамаймын / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑дұрұс салдымғо / ійә↓ /// күшт'ойұн ^йекен↓ /// андай бійлеб̊ ͡ отұрасыңда↓ /// арт терапыйа ͡б̊олұб̊ ͡ жатыр ͡б̊ізде→ // арт терапійа↓ /// 3- жүргізуші: ↑қарай берейім ͡ бе ↑ /// 1- жүргізуші: ↑ійә →/ қарай береміз ↓ /// 3- жүргізуші: ↑ал ͡геттік → // сіз ͡ғарамаңыз ↓ /// 1- жүргізуші: ↑маған/ нег'өйтүп шапалағ ͡ұрмадыңыздар↑ /// ↑кәні ͡гөрсөтүңішші↓ /// қонақ: ↑дұрұспа ↑ / дұрұс ͡ па↑ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет / дәулет ͡полмайдығой↓ /// 2- жүргізуші: ↑қарай беріңіз дедіғой↓ /// 1- жүргізуші: ↑менің дәулөткө ͡б̊ір ^ырыйза ͡б̊олатыным→ // қандай ^уойұм ͡болса ͡ да / ұтқұсұ ͡ геледі↓ /// ↑жаңа ͡ғараб̊ ͡жатыр жәйлап↓ /// ↑^уондай болмайды /дәулет↓ /// ↑салтанат ханым → / сіз неше секүунд↑ /// 3- жүргізуші: ↑болдұм / болдұм↓ ///	1- жүргізуші: Шынайы ойнайықшы, Тамара ханым. Міні, мен бастаймын. Аха Қонақ: Бастадыңыз ба? Қонақ: Кеттік, басталды. 3- жүргізуші: Көрінді ма, сіздерге? 1- жүргізуші: Тамара ханымға көрсетемін, Салтанат қарамайды, иә. 3- жүргізуші: Мен қарамаймын, иә 1- жүргізуші: Дұрыс салдым ғо, иә. Күшті ойын екен. Андай билеп отырасың да. Арт-терапия болып жатыр бізде, арт-терапия. 3- жүргізуші: Қарай берейін ба? 1- жүргізуші: Иә, қарай береміз. 3- жүргізуші: Ал кеттік, сіз қарамаңыз. 1- жүргізуші: Маған неге өйтіп шапалақ ұрмадыңыздар, аа. Кәні, көрсетіңізші. Қонақ: Дұрыс па, дұрыс па? 1- жүргізуші: Дәулет, Дәулет, болмайды ғой. 2- жүргізуші: Қарай беріңіз деді ғой. 1- жүргізуші: Менің Дәулетке бір риза болатыным, қандай ойын болса да ұтқысы келеді. Жаңа қарап жатыр жайлап. Ондай болмайды, Дәулет. Салтанат ханым, сіз неше секунд? 3- жүргізуші: Болдым, болдым.
Тамара Асар	▶	1- жүргізуші: ↑саласыз тағы↓ /// ↑болдыңыз↓ /// ^йенді бізге көрсетіңізда→ // дәулетке көрсетіңіз↓ /// 3- жүргізуші: ↑сізге көрсетүуім керекпа↓ /// 1- жүргізуші: ↑білмеймін↓ /// 3- жүргізуші: ↑неге↓ /// 1- жүргізуші: ↑жарайды → / дәулетке көрсетіңіз/// 3- жүргізуші: ↑дәке↓ /// 2- жүргізуші: ↑а: түсінікті сыйақты↓ /// 3- жүргізуші: ↑көрсетейін ͡ ба сіздерге↑/// қонақ: ^уо: → / күшті болдығо↓ /// 2- жүргізуші: ↑кәні↓ /// 3- жүргізуші: ↑ій: қайта↓ /// қонақ: ↑кәзір / мінез айтұуға болады ↓ /// ^уосы арқылы → / адамның мінезін айтұуға болады↓ /// 2- жүргізуші: ↑сандыққо / пріймерно / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет соңында айтуы керек→ // бұл не 'екенін↑/ ійә↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә/ табұуы керек↓ /// 1- жүргізуші: ↑уже тауып қойдығо↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә / менің ^уойымша сандық↓ /// 3- жүргізуші:↑неге ↑/ жұлдыздары бесеу↓ /// 1- жүргізуші: ↑^уонда / көрермендерге көрсет бірінші↓ /// 3- жүргізуші: ↑бешшұлдызды сандық ͡ па↑ ///	1- жүргізуші: ↑саласыз тағы↓ /// болдұңұз↓ /// ^йенді ͡б̊ізге ͡ гөрсөтүңізда→ // дәулөткө ͡гөрсөтүңіз↓ /// 3- жүргізуші: ↑сізге ͡гөрсөтүуүм ͡герек ͡ па↑ /// 1- жүргізуші: ↑білмеймін↓ /// 3- жүргізуші: ↑неге↑/// 1- жүргізуші: ↑жарайды / дәулөткө ͡гөрсөтүңіз↓/// 3- жүргізуші: ↑дәке↑ /// 2- жүргізуші: ↑а: түсүнүкті сыйақты↓ /// 3- жүргізуші: ↑көрсөтөйім ͡ ба / сіздерге↑ /// қонақ: ↑^уо: → / күштү ͡б̊олдұғо↓ /// 2- жүргізуші: ↑кәні↓ /// 3- жүргізуші: ↑ій: қайта↓ /// қонақ: ↑кәзір → / мінез айтұуға ͡б̊олады↓ /// ↑^уос'арқылы → / адамның мінезін айтұуға ͡б̊олады↓ /// 2- жүргізуші: ↑сандыққо → / пріимерно / ійә ↓ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет ͡ čоңұнда / айтұуұ ͡ герек → // бұл не 'екенін↑/ ійә↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә / таб̊ұуұ ͡герек↓ /// 1- жүргізуші: ↑уже тауұп қойдұғо↓ /// 2- жүргізуші: ↑ійә / сенің ^уойұнша сандық↓ /// 3- жүргізуші: ↑неге↑ / жұлдұздары ͡б̊есеу↓ /// 1- жүргізуші: ↑^уонда → / көрөрмөндерге ͡гөрсөт ͡ пірінші↓ /// 3- жүргізуші: ↑бешшұлдұздұ сандық ͡ па↑ ///	1- жүргізуші: Саласыз тағы. Болдыңыз. Енді бізге көрсетіңізда, Дәулетке көрсетіңіз. 3- жүргізуші: Сізге көрсетуім керек па? 1- жүргізуші: Білмеймін. 3- жүргізуші: Неге? 1- жүргізуші: Жарайды, Дәулетке көрсетіңіз. 3- жүргізуші: Дәке. 2- жүргізуші: Ааа, түсінікті сияқты. 3- жүргізуші: Көрсетейін ба, сіздерге? Қонақ: Ооо, күшті болды ғой. 2- жүргізуші: Кәні? 3- жүргізуші: Иии, қайта. Қонақ: Кәзір мінез айтуға болады. Осы арқылы адамның мінезін айтуға болады. 2- жүргізуші: Сандық қо примерно, иә. 1- жүргізуші: Дәулет соңында айтуы керек бұл не екенін, иә? 2- жүргізуші: Иә 3- жүргізуші: Иә, табуы керек. 1- жүргізуші: Уже тауып қойды ғо. 2- жүргізуші: Иә, менің ойымша сандық. 3- жүргізуші: Неге жұлдыздары бесеу? 1- жүргізуші: Онда көрермендерге көрсет бірінші. 3- жүргізуші: Бес жұлдызды сандық па?
Тамара Асар	▶	1- жүргізуші: ↑сандық → / ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑аха → / сіздікі↓ /// 1- жүргізуші: ↑мен көрейін↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіздікін көрсетіңізші↓ /// 1- жүргізуші: ↑арт терапійа болып атыр/// көрсетіңіз↓ /// бәріміз бірге көрсетеміз ͡ ба↓ /// 3- жүргізуші:↑ ійә → /сөйтіп сіз дұрыс жауабын айтасыз→ // не'кенін ↓ /// 1- жүргізуші: ↑жақындайық ал↓ /// мен бірінші бастадым↓ /// мен бірінші бастадым↓ ///↑айақ жағында дәулеттікі → / сандық болып кетті↓ ///↑ менікі жәй сөмке→ // ^уол↓ /// 3- жүргізуші: ↑менікі портфел' болып атыр↓ /// қонақ: ↑ал мен / саквайаж деп ^уоқыдым↓ /// 1- жүргізуші: ↑саквайаж↑ /// қонақ: ↑саквайаж деп↓ /// 1- жүргізуші: ↑^йенді ^уосыдан → / қандай псійхалогійалық↑ /// 3- жүргізуші: ↑^уоқыдым деген қалай↑ /// қонақ: ↑жоқ/ ^уоқыдым дегенде ^уойладым→ // мынау саквайаж сурет сөмке деп ^уойлап↓ /// 1- жүргізуші: ↑сұумкаға ұқсай ͡ ма ↑/ жалпы↓ /// 3- жүргізуші: ым / ым / жоқ↓ /// қонақ: ↑^йенді саквайаж/ сұумка бірдейғо↓ /// 3- жүргізуші: ↑сөмке болып тұрғо андағы↓ /// 1- жүргізуші: ↑жоқ → / мен енді сүуретші емеспінғо→ // қолымнан келгенше↓ /// ↑сосын анайақта ұрып атыр→ // бұум бұум деп↓ /// мен барынша салдым↓ ///	1- жүргізуші: ↑сандық / ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑аха / сіздікі↓ /// 1- жүргізуші: ↑мең ͡ гөрөйүн↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіздікің ͡гөрсөтүңішші↓ /// 1- жүргізуші: ↑арт терапійа ͡б̊олұб̊ ͡ жатыр↓/// ↑көрсөтүңіз↓ /// ↑бәріміз ͡б̊ірге ͡гөрсөтөміз ͡ б̊а↑/// 3- жүргізуші: ↑ійә /сөйтүп̊ ͡ сіз дұрұшшауаб̊ын айтасыз→ // не'кенін ↓ /// 1- жүргізуші: ↑жақындайығ ͡ ал↓ /// ↑мем ͡бірінші ͡б̊астадым↓ /// ↑мем ͡бірінші ͡б̊астадым↓ /// ↑айағ ͡жағында дәулеттікі → / сандық ͡полұп кетті↓ /// ↑менікі жәй сөмкө→ // ^уол↓ /// 3- жүргізуші: ↑менікі портфел' болұб̊ ͡ жатыр↓ /// қонақ: ↑ал мен / саквойаж деб̊ ͡оқұдұм↓ /// 1- жүргізуші: ↑саквойаж↑ /// қонақ: ↑саквойаж деп↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йенд'осұдан → / қандай псійхологійалық↑ /// 3- жүргізуші: ↑^уоқұдұм дегең ͡ғалай↑ /// қонақ: ↑жоқ/ ^уоқұдұм дегенде ^уойладым → // мынау саквойаж сүурөт čөмкөде ^уойлап ↓ /// 1- жүргізуші: ↑сұумкағ'ұқ̊сай ͡ ма ↑/ жалпы↓ /// 3- жүргізуші: ↑жоқ ↓ /// қонақ: ^йенді саквойаж сұумка ͡б̊ірдейғой↓ /// 3- жүргізуші: ↑сөмкө ͡б̊олұп тұрғой андағы ↓ /// 1- жүргізуші: ↑жоқ → / мен ^йенді сүурөтш̆і ^йемеспіңғой → // қолұмнаң ͡гелгенше↓ /// сосұн анажақта / ұрұп жатыр→ // бұум / бұум деп↓ /// сол барынша салдым↓ ///	1- жүргізуші: Сандық, иә. 3- жүргізуші: Аха, сіздікі. 1- жүргізуші: Мен көрейін. 3- жүргізуші: Сіздікін көрсетіңізші. 1- жүргізуші: Арт-терапия болып жатыр. Көрсетіңіз. Бәріміз бірге көрсетеміз ба? 3- жүргізуші: Иә, сөйтіп сіз дұрыс жауабын айтасыз не екенін. 1- жүргізуші: Жақындайық ал. Мен бірінші бастадым. Мен бірінші бастадым. Аяқ жағында Дәулеттікі сандық болып кетті. Менікі жәй сөмке ол 3- жүргізуші: Менікі портфель болып жатыр. Қонақ: Ал мен саквояж деп оқыдым. 1- жүргізуші: Саквояж. Қонақ: Саквояж деп. 1- жүргізуші: Енді осыдан қандай психологиялық 3- жүргізуші: Оқыдым деген қалай. Қонақ: Жоқ, оқыдым дегенде, ойладым мынау саквояж, сурет сөмке деп ойлап. 1- жүргізуші: Сумкаға ұқсай ма, жалпы? 3- жүргізуші: Жоқ. Қонақ: Енді саквояж, сумка бірдей ғо. 3- жүргізуші: Сөмке болып тұр ғо андағы. 1- жүргізуші: Жоқ, мен енді суретші емеспін ғо, қолымнан келгенше. Сосын ана яқта ұрып жатыр бум-бум деп. Сол барынша салдым.
Тамара Асар	▶	3- жүргізуші: ↑мен тійпа → / дійпломаттың андай сөмкесін салып отырмын ғой↓ /// 1- жүргізуші: ↑сонымен ^йең айағында→ // мынандай сұумкасы бар рұучкасығо мынау→ // сондай ұстайтын жері бар→ // сандыққа айналып кеттіғой↓ /// 2- жүргізуші: ↑тағы біреуін көрейік↓ /// 1- жүргізуші: ↑тағы біреуін көрейік↓ /// 3- жүргізуші: ↑тағы біреуін көрейік→ // ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑^уотырмақ ^уойынымыздың бірінші бөлімі айақталды↓ /// ↑кәзір ^йекінші бөлімі болады↓ /// ↑^уөйткені → / көрермендер күтіп ^уотырған шығар→ // сол ^йекінші бөлімі болатынын↓ /// ↑ ^йекінші бөлім →/ міндетті түрде болады→ // сондай фанаттар болса / ійә↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑бір үш фанат бар қостанайда→ // ^уосы ^уойынды жақсы көретін↓ /// ↑сонымен мен / сұрақ ^йенді↓ /// ↑жалпы ^уосы сүуретке байланысты↓ /// ↑мысалы / маған сөмке деген сөз шықты→ // мен сөмкені ^уосылай салдым↓ /// ↑бұны псійхалогійалық / маған бір портрет жасауға болады ͡ ма↓ /// 2- жүргізуші: ↑талдау↓ /// 1- жүргізуші: ↑талдау↓ /// қонақ: ↑талдау / ^йенді біз↓ /// ↑ сіз сұумка салып ^уотырмын деп ^уойладыңызғо→ // ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә↓ /// қонақ: ↑әлде / ^уөзіңізба↓ /// ↑қазір сіздің → / мен мысалы ^уойлар ^йедім↓ /// ↑сұумканы сал дегенде → / дәл ^уосылай салса→ // сұумканың іші бос→ // ақша керек↓ ///	3- жүргізуші: ↑мен тійпо → / дійпломаттың анандай сөмкөсүн салыб̊ жатырмың ͡ ғой↓ /// 1- жүргізуші: ↑сонұмен ^йең айағында→ // мынандай сұумкасы ͡б̊ар ^ұрұучкасығо мынау→ // сондай ұстайтын жері ͡б̊ар→ // сандыққ'айналып кеттіғой↓ /// 2- жүргізуші: ↑тағы ͡б̊іреуүң ͡ гөрөйүк↓ /// 1- жүргізуші: ↑тағы ͡б̊іреуүң ͡гөрөйүк↓ /// 3- жүргізуші: ↑тағы ͡б̊іреуүң ͡гөрөйүк / ійә↓ /// 1-жүргізуші: ^уотұрмағ ^уойұнұмыздың бірінш'бөлүмү айақталды ↓ /// қәзір ^йекінші ͡б̊өлүмү ͡б̊олады↓ /// ↑^уөйткөнү → / көрөрмөндер ͡гүтүб̊ ͡отұрған шығар→ // сол ^йекінші ͡б̊өлүмү ͡б̊олады↓ /// ^йекінші ͡б̊өлүм →/ міндетті түрдө ͡б̊олады→ // сондай фанаттар ͡б̊олса / ійә ↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә↓ /// 1-жүргізуші: ↑бір үш фанат ͡ пар ͡ғостанайда→ // ^уос'ойұндұ жақ̊сы ͡гөрөтүн↓ /// ↑сонұмен мен / сұрағ ͡ енді↓ /// ↑ жалпы ^уосұ сүурөткө ͡б̊айланысты↓ /// ↑мысалы / маған сөмкө деген сөшшықты→ // мен сөмкөн'осұлай салдым↓ /// ↑бұнұ псійхологійалық / мағам ͡ бір портрет ͡шасауға ͡б̊олады ͡ ма↑ /// 2- жүргізуші: ↑талдау↓ /// 1- жүргізуші: ↑талдау↓ /// қонақ: ↑талдау / ^йенді біз ↓ /// ↑ сіс ͡ сұумка салыб̊ ͡отұрмұн деб̊ ͡ойладыңызғой / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә↓ /// қонақ: әлде / ^уөзүңүз ͡ б̊а↑ /// ↑қәзір сіздің → / мен мысалы ^уойлар ^йедім↓ /// ↑сұумканы сал дегенде → / дәл ^уосұлай салса→ // сұумканың іші ͡б̊ос→ // ақ̊ша ͡герек↓ ///	3- жүргізуші: Мен типо дипломаттың андай сөмкесін салып отырмын ғой. 1- жүргізуші: Сонымен, ең аяғында мынандай сумкасы бар, ручкасы ғо мынау, сондай ұстайтын жері бар сандыққа айналып кетті ғой. 2- жүргізуші: Тағы біреуін көрейік. 1- жүргізуші: Тағы біреуін көрейік. 3- жүргізуші: Тағы біреуін көрейік, иә. 1- жүргізуші: Отырмақ ойынымыздың бірінші бөлімі аяқталды. Кәзір екінші бөлімі болады. Өйткені, көрермендер күтіп отырған шығар сол екінші бөлімі болатынын. Екінші бөлім міндетті түрде болады, сондай фанаттар болсада, иә. 3- жүргізуші: Иә. 1- жүргізуші: Бір үш фанат бар Қостанайда осы ойынды жақсы көретін. Сонымен мен, сұрақ енді. Жалпы осы суретке байланысты. Мысалы маған сөмке деген сөз шықты, мен сөмкені осылай салдым. Бұны психологиялық маған бір портрет жасауға болады ма? 2- жүргізуші: Талдау. 1- жүргізуші: Талдау. Қонақ: Талдау, енді біз. Сіз сумка салып отырмын деп ойладыңыз ғой иә? 1- жүргізуші: Иә. Қонақ: Әлде, өзіңіз ба? Қазір сіздің мен мысалы ойлар едім. Сумканы сал дегенде дәл осылай салса, сумканың іші бос, ақша керек.
Тамара Асар	▶	3- жүргізуші: ↑аха↓ /// қонақ: ↑ақша ͡ герек болып тұр→ // ^уой керек болып тұр→ // жаңа ійдейа керек болып тұр→ // сұумкаңызға ^уойыңызға↓ /// ↑мен солай ырасшійфровать ^йетемін↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә сонда↓ /// қонақ: ↑солай ͡ ма↑/// 1- жүргізуші: ↑жаңа ақша жетпей жүр десең ↑ /// ақша жетпей жүр → // или сыймай жүр↓ /// қонақ: ↑сіздің ^йенді подсознание дейдіғой→ // түпкісананың әртүрлі ^уөзінің→ // сізден басқа тілі болады↓ /// тілсіз сана болады↓ /// ↑сол айтады мен бос менде→ // жаңа ійдейа керек→ // жаңа ^уой керек↓ /// ↑бәрін ^уөттім→ // жаңа белеске көтеріліп→ // опұустошенно тұрмын↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә сондай бар↓ /// қонақ: ↑деген ^уой сыйақты↓ /// 1- жүргізуші: ↑бәрін жасап тастадым ͡ да десең / ійә↓ /// мен әрі қарай көрсетпейақ қойайын↓ /// ↑көп нәрсені біліп қойатын сыйақтысыз↓ /// ↑салтанат көп сұрақ қойады ^йекен↓ /// қонақ: көп нәрсеге құлып салып тастапсыз↓ /// ↑құлыптаулы тұрсыз↓ ///	3- жүргізуші: ↑аха↓ /// қонақ: ↑ақ̊ша ͡ герек болұп тұр→ // ^уой͡ герек болұп тұр→ // жаңа / ійдейа ͡герек болұп тұр→ // сұумкаңызға ^уойұңұзға ↓ /// ↑мен солай ^ырашшыйфровать ^йетемін↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә/ сонда↓ /// қонақ: ↑солай ͡ ма↑/// 1- жүргізуші: ↑жаң'ақ̊ша жетпей жүр десең ↑/// ↑ақ̊ша жетпей жүр→ // или сыймай жүр↓ /// қонақ: ↑сіздің ^йенді подсознание дейдіғой→ // түпкүсананың әртүрлү ^уөзүнүң → // сіздем ͡ басқа тілі ͡б̊олады↓ /// тілсіс ͡ сана ͡б̊олады↓ /// ↑сол айтады / мем ͡бос мемде→ // жаңа ійдейа ͡герек→ // жаң'ой ͡герек↓ /// ↑бәрін ^уөттүм→ // жаңа ͡б̊елеске ͡гөтөрүліп→ // опустошенно тұрмұн↓ /// 1- жүргізуші: ↑ійә/ сондай ͡ б̊ар↓ /// қонақ: ↑деген ^уой сыйақты↓ /// 1- жүргізуші: ↑бәрін жасап тастадым ͡ да десең / ійә↓ /// ↑мен әріғарай ͡гөрсөтпөй ͡ғойайын↓ /// ↑көп нәрсені ͡б̊іліп қойатын сыйақтысыз↓ /// ↑салтанат көп̊ ͡ сұрақ қойад'екен ↓ /// қонақ: ↑көп нәрсеге құлұп̊ ͡ салып тастап̊сыз↓ /// ↑құлұптаулұ тұрсұз↓ ///	3- жүргізуші: Аха Қонақ: Ақша керек болып тұр, ой керек болып тұр, жаңа идея керек болып тұр сумкаңызға, ойыңызға. Мен солай расшифровать етемін. 1- жүргізуші: Иә, сондай Қонақ: Солай ма? 1- жүргізуші: Жаңа ақша жетпей жүр десең. Ақша жетпей жүр или сыймай жүр. Қонақ: Сіздің енді подсознание дейді ғой, түпкісананың әртүрлі өзінің, сізден басқа тілі болады. Тілсіз сана болады. Сол айтады мен бос менде, жаңа идея керек, жаңа ой керек. Бәрін өттім, жаңа белеске көтеріліп, опустошенно тұрмын. 1- жүргізуші: Иә, сондай бар. Қонақ: Деген ой сияқты. 1- жүргізуші: Бәрін жасап тастадым да десең, иә. Мен әрі қарай көрсетпей-ақ қояйын. Көп нәрсені біліп қоятын сияқтысыз. Салтанат көп сұрақ қояды екен. Қонақ: Көп нәрсеге құлып салып тастапсыз. Құлыптаулы тұрсыз.
Тамара Асар	▶	3- жүргізуші: ↑аха↓ /// қонақ: ↑сізді ашатын кілт керек↓ /// 3- жүргізуші: ↑кілт бар ͡ ма / деп ͡ па↑ /// 2- жүргізуші: ↑айттым саған десең / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑сандық↓ /// қонақ: ↑сіз жұлдыздардың бәрін таптап жүрсізғо→ // кәдімгідей↓ /// 3- жүргізуші: ↑беу ͡ де↓ /// қонақ: ↑^йенді әзіл шын'аралас→ // жұлдыздардың бәрін таптап жүрсіз→ // әлі ^уөзіңізді таппай жүрсіз↓/// 2- жүргізуші: ↑мүмкін ^йемес → // қосыламын↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіз бәрімізден→ // бір-бір негатійв айттыңызғой↓ /// қонақ: міндетті түрде адам↓ /// 3- жүргізуші: ↑бір-бір жақсы нәрсе / айтпайсыз ͡ ба↑/// қонақ: ↑жоқ / наобарот↓ /// 1- жүргізуші: ↑негатійв ^йемесқо↓ /// қонақ: ↑жақ̊сы ^йемес ͡ па↑ /// 3- жүргізуші: ↑менің құлыптаулы болып тұрғаным→ // жақсы деген сөз ͡ ба↑ /// 1- жүргізуші: ↑^уол жаман ^йемесқо↓ ///	3- жүргізуші: ↑аха↓/// қонақ: ↑сізд'ашатың ͡ гілт керек↓/// 3- жүргізуші: ↑кілт ͡пар ͡ ма↑/ деп ͡ па↑/// 2- жүргізуші: ↑айттым саған десең / ійә↓ /// 1- жүргізуші: ↑сандық↓ /// қонақ: ↑сіжжұлдұздардың бәрін таптаб̊ ͡ жүрсүзғой→ // кәдімгідей↓ /// 3- жүргізуші: ↑беу ͡ де↓ /// қонақ: ↑^йенд'әзіл аралас→ // жұлдұздардың бәрін таптаб̊ жүрсүз → // әл'өзүңүзді таппай жүрсүз↓ /// 2- жүргізуші: ↑мүмкүн ͡ емес → // қосұламын↓ /// 3- жүргізуші: ↑сіз ͡б̊әріміздің ішімізден→ // бір-͡б̊ір негатійв ͡айттыңызғой↓ /// қонақ: ↑міндетті түрдө / адам ↓ /// 3- жүргізуші: ↑бір-͡б̊ір жақ̊сы нәрсе / айтпайсыз ͡ б̊а↑/// ^у қонақ: ↑жоқ наоб̊арот↓ /// 1- жүргізуші: ↑негатійв ͡емесқой↓ /// қонақ:↑ жақ̊сы ^йемес ͡ па↑/// 3- жүргізуші: ↑менің ͡ғұлұптаулұ ͡б̊олұп тұрғаным→ // жақ̊сы деген сөз ͡ б̊а↑/// 1-жүргізуші: ↑^уол жаман ^йемесқой↓ ///	3- жүргізуші: Аха. Қонақ: Сізді ашатын кілт керек. 3- жүргізуші: Кілт бар ма деп па. 2- жүргізуші: Айттым саған десең, иә. 1- жүргізуші: Сандық. Қонақ: Сіз жұлдыздардың бәрін таптап жүрсіз ғо кәдімгідей. 3- жүргізуші: Беу де. Қонақ: Енді әзіл-шыны аралас, жұлдыздардың бәрін таптап жүрсіз, әлі өзіңізді таппай жүрсіз. 2- жүргізуші: Мүмкін емес, қосыламын. 3- жүргізуші: Сіз бәріміздің ішімізден бір-бір негатив айттыңыңыз ғой. Қонақ: Міндетті түрде адам. 3- жүргізуші: Бір-бір жақсы нәрсе айтпайсыз ба? Қонақ: Жоқ наобарот. 1- жүргізуші: Негатив емес қо. Қонақ: Жақсы емес па. 3- жүргізуші: Менің құлыптаулы болып тұрғаным жақсы деген сөз ба? 1- жүргізуші: Ол жаман емес қо.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑мен негатійв ^йемес→ // мен тәсілін айттым→ // не'стеуге → / не'стеу керек дегенді→ // кілт керек↓ /// 3- жүргізуші: ↑кілт іздейміз↓ /// қонақ: ↑кілт іздейміз↓ /// 3- жүргізуші: ↑достар↑ /// 1- жүргізуші: ↑шешімін айтып жатыр / шешімін↓ /// 3- жүргізуші:↑ ійә / всё↓ /// 1- жүргізуші: м^уонда кеттік келесі↓ /// қонақ: ал / давайте↓ /// 1- жүргізуші: ↑келесі / қарамаймыз↓ /// ал ͡ геттік↓ /// қонақ: а: болған жоқпа ↑ /// ↑мына кісілер қарап қоймайма↓ /// 1- жүргізуші: ↑қарамайды ^уол ͡ гісілер↓ /// ↑^уолар қараса→ // айлық азайады↓ ///↓ ұқсай ͡ ма↑ /// псійхалогійа→ / псійхалогійалық тұрғыдан →/ ^уой шашыраңқы↓ /// ^йең бастысы / ^уойлар бар↓ /// ↑және ͡ де ^уол дөңгелекте→ // дөңгелектің ішінде↓ /// соны жыйнақтау керек↓ /// қонақ: ↑мен мынаны →/ бәйтерек деп айтқым келіп кеттіғой↓ /// ^уой біссіміллә↓ /// 1- жүргізуші:↑ сөйлемейміз→ / ^уо: күшті саласызғо сіз↓ /// ↑тамаша ↑ /// ↑ салтанатқа↓ /// ↑ кетті ↓ /// ↑тамаша↑ /// күшті ^уойын ^йекен→ // мен арт терапыйа болып атыр менде↓ /// 3- жүргізуші: ↑болдым↓ /// 2- жүргізуші: ↑тәк↓ ///	қонақ: ↑кілтін ^йенд'іздейсіз ↓ /// мен негатійв ͡ емес→ // мен тәсілін айттым→ // не'стеуге → / не'стеу ͡герек дегенді→ // кілт керек↓ /// 3- жүргізуші: ↑кілт іздейміз↓ /// қонақ: ↑кілт іздейміз↓ /// 3- жүргізуші: ↑достар↑ /// 1- жүргізуші: ↑шешімін айтыб̊ ͡ жатыр / шешімін↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә / всё↓ /// 1- жүргізуші: ↑^уонда ͡геттік келесі↓ /// қонақ: ↑ал / давайте↓ /// 1- жүргізуші: ↑келесі / қарамаймыз↓ /// ал ͡геттік↓ /// қонақ: ↑а: болған жоқ ͡ па↑ /// ↑мына ͡гісілер ͡ғарап қоймай ͡ ма↑ /// 1- жүргізуші: ↑қарамайды ^уол ͡гісілер↓ /// ^уолар ͡ғараса→ // айлығ ͡азайады↓ /// ↑ұқ̊сай ͡ ма↑ /// ↑ псійхологійа→ / псійхологійалық тұрғұдан →// ^уой шашыраңқы↓ /// ↑^йең бастысы / ^уойлар ͡б̊ар↓ /// жәнеде ^уол дөңгөлөктің ішінде→ // дөңгөлөктің ішінде↓ /// ↑сонұ жыйнақтау ͡герек↓ /// қонақ: ↑мем ͡мынаны →/ бәйтерек деб̊ ͡айтқым ͡геліп кеттіғой↓ /// ^уой біссіміллә↓ /// 1-жүргізуші: ↑сөйлөмөйміз→ / ^уо ͡гүштү саласызғой сіз↓ /// ↑ тамаша↑ /// ↑ салтанатқа↓ /// ↑кетті↓ /// ↑тамаша↑ /// ↑күшт'ойұн ^йекен→ // мен / арт- терапійа ͡б̊олұб̊ жатыр менде↓ /// 3- жүргізуші: ↑болдұм↓ /// 2- жүргізуші: ↑тәк↓ ///	Қонақ: Мен негатив емес, мен тәсілін айттым. Не істеуге, не істеу керек дегенді. Кілт керек. 3- жүргізуші: Кілт іздейміз. Қонақ: Кілт іздейміз. 3- жүргізуші: Достар 1- жүргізуші: Шешімін айтып жатыр, шешімін. 3- жүргізуші: Иә, всё. 1- жүргізуші: Онда кеттік, келесі. Қонақ: Ал, давайте. 1- жүргізуші: Келесі, қарамаймыз. Ал кеттік! Қонақ: Ааа, болған жоқ па? Мына кісілер қарап қоймай ма? 1- жүргізуші: Қарамайды ол кісілер. Олар қараса айлық азаяды. Ұқсай ма? Психология, психологиялық тұрғыдан ой шашыраңқы. Ең бастысы ойлар бар. Және де ол дөңгелектің ішінде, дөңгелектің ішінде. Соны жинақтау керек. Қонақ: Мен мынаны бәйтерек деп айтқым келіп кетті ғой. Ой, біссіміллә! 1- жүргізуші: Сөйлемейміз, о күшті саласыз ғо сіз. Тамаша! Салтанатқа. Кетті. Тамаша! Күшті ойын екен, мен, арт-терапия болып атыр менде. 3- жүргізуші: Болдым. 2- жүргізуші: Тәк.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑күшті↑ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет бітті ^ұуақыт↓ /// 3- жүргізуші: ↑мынандайсын қосып↓ /// қонақ: а: дұрыс ͡ па→ // дұрыс ͡ па ^уосы ↑ /// 3- жүргізуші: ↑мынандай қосып қойдым ^йең соңына→ // тійпо істеп тұрсын↓ /// 1- жүргізуші: ↑қызық екен ^уойнай берейік →/ азанға дейін↓ /// не ^уол↓ /// 2- жүргізуші: ↑желдеткіш↓ /// 1- жүргізуші: ↑а: басында мен не салғам↑ // сынып қалған айнағой↓ /// әзіл / әзіл желдеткіш↓ /// қонақ: мен бәйтерек деп ^уойладым↓ /// 1- жүргізуші: ↑жалпы бұл жерде →/ не айта аламыз↑ // бұл жерде →/ басында бастаған адам↓ /// 2- жүргізуші: ↑тамара ханым→ / сіз камераға бір көрсетсеңіз↓ /// 1- жүргізуші: ↑қыйсық жүрмей→ // тұурасын айтса↑ // тұура жеткізсе↑ // бәрі дұрыс болад / ійә↓ /// ↑бұны жоғарыдағыларға айтып атырмыз↓ /// тамаша соңғы рет ^уойнаймыз↓ /// 3- жүргізуші: ↑ійә/ біреу↓ /// 1- жүргізуші: ↑соңғы ^ірет болғанда→ // бағдарламада соңғы ^ірет→ // сосын бағдарлама біткенсоң / ^уойнай беремізғо ^уөзіміз↓ /// ↑ұуақыт кетті ͡ ма↑ ///	қонақ: ↑күштү↑ /// 1- жүргізуші: ↑дәулөт ͡ пітті ^ұуақыт↓ /// 3- жүргізуші: ↑мынандайсың ͡ғосұп↓ /// қонақ: ↑а: дұрұс ͡ па↑ // дұрұсп'осұ ↓ /// 3- жүргізуші: ↑мынандай ͡ғосұп қойдұм ^йең соңұна→ // тійпо / істеп тұрсұн↓ /// 1- жүргізуші: ↑қызығ ͡екен ^йойнай͡ б̊ерейік →/ азаңға ͡ дейін↓ /// не / ^уол ↓ /// 2- жүргізуші: ↑желдеткіш↓ /// 1- жүргізуші: ↑басында мен не ͡ салғам↑// сынып қалған айнағой↓ /// әзіл / әзіл → / желдеткіш↓ /// қонақ: ↑мем ͡ бәйтерек деб̊ ͡ойладым↓ /// 1- жүргізуші: ↑жалпы ͡б̊ұл жерде →/ не / айт'аламыз↑// бұл жерде →/ басында ͡б̊астаған адам↓ /// 2- жүргізуші: ↑тамара ханым→ / сіз ͡гамераға ͡б̊ір ͡гөрсөтčөңіз↓ /// 1- жүргізуші: ↑қыйсығ ͡ жүрмөй→ // тұурасын айтčа↑ // тұура жеткіссе↑ // бәрі дұрұс ͡полады / ійә↓ /// ↑бұнұ жоғарыдағыларғ'айтып жатырмын↓ /// ↑тамаша соңғұ ^ірет ^уойнаймыз↓ /// 3- жүргізуші:↑ ійә ͡б̊іреу↓ /// 1- жүргізуші: ↑соңғұ ^ірет ͡полғанда→ // бағдарламада соңғұ ^ірет→ // сосұм ͡бағдарлама ͡б̊іткенсоң / ^уойнай беремізғой ^уөзүмүз ↓ /// ^ұуақыт кетті ͡ ме↑ ///	Қонақ. Күшті! 1- жүргізуші: Дәулет, бітті уақыт. 3- жүргізуші: Мынандайсын қосып. Қонақ: Ааа, дұрыс па, дұрыс па, осы? 3- жүргізуші: Мынандай қосып қойдым ең соңына, типо істеп тұрсын. 1- жүргізуші: Қызық екен, ойнай берейік азанға дейін. Не ол? 2- жүргізуші: Желдеткіш. 1- жүргізуші: Басында мен не салғам, сынып қалған айна ғой. Әзіл, әзіл, желдеткіш. Қонақ: Мен бәйтерек деп ойладым. 1- жүргізуші: Жалпы бұл жерде не айта аламыз, бұл жерде. Басында бастаған адам. 2- жүргізуші: Тамара ханым, сіз камераға бір көрсетсеңіз. 1- жүргізуші: Қисық жүрмей, турасын айтса, тура жеткізсе бәрі дұрыс болады, иә. Бұны жоғарыдағыларға айтып жатырмын. Тамаша! Соңғы рет ойнаймыз. 3- жүргізуші: Иә, біреу. 1- жүргізуші: Соңғы рет болғанда, бағдарламада соңғы рет, сосын бағдарлама біткен соң ойнай береміз ғо өзіміз. Уақыт кетті ма?
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑болдұ ͡ ма↑/// 1- жүргізуші: ↑үлгермей қалсам →/ салмаймым ͡ ба ↑/// 2- жүргізуші: ↑салмайды →/ салмайды сол түсінгенінше дейдіғо↓ /// 1- жүргізуші: ↑үлгермедім мен↓ /// қонақ: сонда↓ /// 2- жүргізуші: ↑кеттік→ // бар жоғы ^уон бес секұунд↓ /// 1- жүргізуші: ↑адамғо адам→ // дайынғо ійә↓ /// салтанат→ / салтанат→ // қонақ: түсінбегенім бойынша салып қойдым→ // бірақ адам↓ /// 3- жүргізуші: ↑ааа жарайды↓ /// 1- жүргізуші: ↑дәулет барғо→ // кәзір менің ойымша →/ кәзір кеме салатын сыйақты↓ /// дәулет →/ дәулет↓ /// 3- жүргізуші: ↑бастайсызба→ / кеттік ал↓ /// қонақ: не→ / не салдым↓ /// 3- жүргізуші: ↑а мен түсіндім↓ /// қонақ: ↑түсінген жоқпын↓ /// 3- жүргізуші: ↑жоқ →/ мен ^йенді түсіндім↓ /// қонақ: ↑мен ^йенді де түсінбей ^уотырмын↓ /// 1- жүргізуші: ↑жалпы →/ рахмет барабаның үшін→ // жалпы ^уой қойыңдаршы↓ /// 3- жүргізуші: ↑бітті деген сөз саған↓ /// 1- жүргізуші: ↑ал гөрейік ^йенді↓ ///	қонақ: ↑болдұ ͡ ма↑/// 1- жүргізуші: ↑үлгөрмөй ͡ғалсам →/ салмаймым ͡ ба ↑/// 2- жүргізуші: ↑салмайды →/ салмайды сол түусүңгөнінше дейдіғой↓ /// 1- жүргізуші: ↑үлгөрмөдім ͡ мен↓ /// қонақ: сонда↓ /// 2- жүргізуші: ↑кеттік→ // бар жоғы ^уомбес секүунд↓ /// 1-жүргізуші: ↑адамғ'адам → // дайыңғой / ійә ↓ /// салтанат→ / салтанат→ // қонақ: ↑түсүмбөгенім ͡бойұнша салып қойдұм→ // бірағ ͡адам↓ /// 3- жүргізуші: ↑ааа / жарайды↓ /// 1- жүргізуші: ↑дәулөт ͡парғо→ // кәзір менің ^уойұмша →/ кәзір ͡геме салып қойатын сыйақты↓ /// ↑дәулет →/ дәулет↓ /// 3- жүргізуші: ↑бастайсызб̊а→ / кеттіг ͡ ал↓ /// қонақ: не / не ͡салдыңыз↑ /// 3- жүргізуші: ↑а: мен түсүндүм↓ /// қонақ: ↑түсүңгөн жоқпұн↓ /// 3- жүргізуші: ↑жоқ / мен ^йенді түсүндүм↓ /// ^у қонақ: ↑мен ^йенді ͡ де түсүмбөй ^уотұрмұн↓ /// 1- жүргізуші: ↑жалпы →/ ^ырахмет ͡параб̊аның үшүн→ // жалпы / ^уой ͡ ғойұңдаршы↓ /// 3- жүргізуші: ↑бітті деген сөс ͡саған↓ /// 1- жүргізуші: ↑ал ͡гөрөйүг ͡енді↓ ///	Қонақ: Болды ма? 1- жүргізуші: Үлгермей қалсам салмаймын ба? 2- жүргізуші: Салмайды, салмайды, сол түсінгенінше дейді ғо. 1- жүргізуші: Үлгермедім мен. Қонақ: Сонда. 2- жүргізуші: Кеттік, бар жоғы 15 секунд. 1- жүргізуші: Адам ғо адам, дайын ғо, иә. Салтанат, Салтанат, Қонақ: Түсінбегенім бойынша салып қойдым, бірақ адам. 3- жүргізуші: Ааа, жарайды. 1- жүргізуші: Дәулет бар ғо кәзір, менің ойымша, кәзір кеме салып қоятын сияқты. Дәулет, Дәулет 3- жүргізуші: Бастайсыз ба? Кеттік, ал. Қонақ: Не, не салдыңыз? 3- жүргізуші: А, мен түсіндім. Қонақ: Түсінген жоқпын. 3- жүргізуші: Жоқ, мен енді түсіндім. Қонақ: Мен енді де түсінбей отырмын. 1- жүргізуші: Жалпы, рақмет барабаның үшін. Жалпы, ой қойыңдаршы. 3- жүргізуші: Бітті деген сөз саған. 1- жүргізуші: Ал, көрейік енді.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑не болды↑ /// 3- жүргізуші: ↑кеттік↓ /// 1- жүргізуші: ↑не болды↑ /// қонақ: жазуды көрсетіңізші→ // негізі сол маған қызық болып тұр↓ /// 1- жүргізуші: ↑^уойбай↑ /// 3- жүргізуші: ↑мынау / үйде ^уотырған адам деп / ^уойлап тұрмынғо мен↓ /// 1-жүргізуші: ↑жоқ /жоқ мен айтамында→ // жарайды менің салғанымды қойағойшы↓ /// ↑мені жоқ деп ойлаңыздаршы↓ /// мен ^уойнаған жоқпын↓ /// ↑тамара ханым бастады↓ /// 3-жүргізуші: ↑сон'айтып жатырмын↓ /// 1-жүргізуші: ↑мына сүуреттен кейін→ // қалай үй шықты↑ /// ↑түтіні бар еще↓ /// 3-жүргізуші: ↑бұл зат болмаса↑ // үй болмайтын ^йедіғой↓ /// 1-жүргізуші: ↑сіздікін көрсетіңізші→ // не болып атыр↑ /// 2- жүргізуші: ↑навесімен↓ /// 1- жүргізуші: ↑невесімен еще↓ /// ↑жарайды↓ /// қонақ: ↑не болып шықты↑ /// 3-жүргізуші: ↑ұудаставеренійе ͡ ма↑ /// 1- жүргізуші: ↑ақша↓ /// 3-жүргізуші: ↑мен →/ ұудаставеренійе деп ^уойлап қалдымғой↓ /// 1-жүргізуші: ↑жоқ мен→ / мынау бір жерде доллардағыдай→ // ақшадағыдай адамның сүуретін салып→ // бір ^уон мың деп жазайын дегенмінғой↓ ///	қонақ: ↑не ͡б̊олдұ↑ /// 3- жүргізуші: ым: кеттік↓ /// 1- жүргізуші: ↑не ͡б̊олдұ↑ /// қонақ: ↑жазұудұ ͡гөрсөтүңішші→ //негізі сол мағаң ͡ ғызық ͡ полұп тұр↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уойб̊ай↓ /// 3- жүргізуші: ↑мынау →/ үйд'отұрған адам деб̊ ͡ойлап тұрмұңғо / мен↓ /// 1-жүргізуші: ↑жоқ / жоқ / мен айтамында→ // жарайды менің салғанымды қойағойшұ↓ /// ↑мені жоғ ͡деб̊ ͡ойлаңыздаршы↓ /// ↑мен ^уойнаған жоқпұн↓ /// ↑тамара ханым бастады↓ /// 3-жүргізуші: ↑сон'айтып жатырмын↓ /// 1-жүргізуші: ↑мына сүурөттөңгейін→ // қалай үй шықты↓ /// ↑түтүнү ͡б̊ар еще ↓ /// 3-жүргізуші: ↑бұл зат ͡ полмаса→ // үй болмайтын ^йедіғой↓ /// 1-жүргізуші: ↑сіздікің ͡гөрсөтүңішші→ // не ͡б̊олұб̊ жатыр↑ /// 2- жүргізуші: ↑навесімен↓ /// 1- жүргізуші: ↑навесімен еще↓ /// жарайды↓ /// қонақ: ↑не ͡б̊олұп̊ ͡ шықты↑ /// 3-жүргізуші:↑ұудостоверенійе ͡ ме↑ /// 1- жүргізуші: ↑ақ̊ша↓ /// 3-жүргізуші: ↑мен →/ ұудостоверенійе деб̊ ͡ойлап қалдымғой↓ /// 1-жүргізуші: ↑жоғ ͡мен→ / мынау ͡б̊ір жерде доллардағыдай / ақ̊шадағыдай адамның сүурөтүн салып→ // бір ^уон мың деб̊ ͡жазайын дегеммінғой↓ ///	Қонақ: Не болды? 3- жүргізуші: Кеттік. 1- жүргізуші: Не болды? Қонақ: Жазуды көрсетіңізші, негізі сол маған қызық болып тұр. 1- жүргізуші: Ойбай! 3- жүргізуші: Мынау үйде отырған адам деп ойлап тұрмын ғой мен. 1-жүргізуші: Жоқ, жоқ, мен айтамында, жарайды менің салғанымды қоя ғойшы. Мені жоқ деп ойлаңыздаршы. Мен ойнаған жоқпын. Тамара ханым бастады. 3-жүргізуші: Соны айтып жатырмын. 1-жүргізуші: Мына суреттен кейін, қалай үй шықты. Түтіні бар еще. 3-жүргізуші: Бұл зат болмаса, үй болмайтын еді ғой. 1-жүргізуші: Сіздікін көрсетіңізші, не болып атыр? 2- жүргізуші: Навесімен. 1- жүргізуші: Невесімен еще. Жарайды. Қонақ: Не болып шықты? 3-жүргізуші: Удостоверение ма? 1- жүргізуші: Ақша? 3-жүргізуші: Мен удостоверение деп ойлап қалдым ғой. 1-жүргізуші: Жоқ, мен мынау бір жерде доллардағыдай, ақшадағыдай адамның суретін салып, бір он мың деп жазайын дегенмін ғой.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑мен удаставеренійе деп ^уойладым↓ /// 1-жүргізуші: ↑удаставеренійе↓ /// 3-жүргізуші: ↑мен ͡ де сөйтіп↓ /// 1-жүргізуші: ↑жарайды →/ ^уойлап жатырмында мен кінәлімінғой→ // мына жерде үлгермей қалдымғой→ // непанятноғой↓ /// ↑ бірақ мына кісінікі →/ түсініктіғой↓ /// 3-жүргізуші: ↑мынау үйғой / времянкағой қыстағы↓ /// 1-жүргізуші: ↑мына кісі мысалы→ // ^йегер ^уойынды мына кісі бастап жатса→ // ^уол ͡ гісі удаставеренійе деп салып атырда↓ /// 3-жүргізуші: ↑мен ^уодан кейін түсіндім→ // удаставеренійе ^йекенін↓ /// ↑жоқ мынау↓ /// 2--жүргізуші: ↑дұрысқой ақшаң болмаса→ // удаставеренійең болмаса / үй↓ /// 1-жүргізуші: ↑жарайды →/ салтанатты тыңдайық / ійә↓ /// мынау қыста↓ /// 3-жүргізуші: ↑ійә / қыста→ // времяанкада / мынау үй әппақ→ // үйткені қар жауып тастаған↓ /// содан терезеден қарап ^уотырған адам→ / деп ^уойладым↓ /// 1-жүргізуші: ↑да таво қар көп жауған→ // крышасы жоқ үйғо / ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑боладығой ^уондай үйлер→ // крышасы жоқ↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә / ^уондай / ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑сосын мен ^уойладым→ // просто үй / үй деп ойладым ͡ да↓ /// ↑үйден қарап ^уотырған адам дедім ͡ да→ // просто крышасын сала салдым↓ ///	қонақ: ↑мен ұудостоверенійе деб̊ ͡ойладым↓ /// 1-жүргізуші: ↑ұудостовереніие↓ /// 3-жүргізуші: ↑мен ͡ де сөйтүп↓ /// 1-жүргізуші: ↑жарайды →/ ^уойлаб̊ жатырмында мең ͡гінәліміңғой→ // мына жерд'үлгөрмөй ͡ғалдымғой→ // непонятноғой↓ /// бірағ ͡мына ͡гісінікі →/ түсүнүктіғой↓ /// 3-жүргізуші: ↑мынау / үйғой / времянкағой ͡ғыстағы↓ /// 1-жүргізуші: ↑мына ͡гісі мысалы / ^йегер ^уойұндұ мына ͡гісі ͡б̊астаб̊ жатčа→ // ^уол ͡гісі ұудостоверенійе деп̊ салыб̊ ж͡атыр ͡ да↓ /// 3-жүргізуші: мен ^уодаңгейін түсүндүм→ // ұудостовереніие ^йекенін ↓ /// ↑жоғ ͡мынау↓ /// 2-жүргізуші: ↑дұрұсқой ақ̊шаң болмаса→ // ұудостоверенійең болмаса / үй … ↓ /// 1-жүргізуші: ↑жарайды →/ салтанатты тыңдайығ ͡ійә↓ /// ↑мынау ͡ғыста↓ /// 3-жүргізуші: ↑ійә / қыста→ // времянкада / мын'үй аппақ→ // ^уөйткөнү ͡ғар жауұп тастаған↓ /// ↑содан терезедең ͡ғараб̊ ͡отұрған адам→ / деб̊ ͡ойладым↓ /// 1-жүргізуші: ↑до того қар ͡гөб̊ жауған→ // крышасы жоғ ͡үйғо / ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑боладығой ^уондай үйлөр→ // крышасы жоқ↓ /// 1-жүргізуші: ↑ійә / ^уондай /ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑сосұн мен ^уойладым→ // прост'үй →/ үй деб̊ ͡ойладым ͡ да↓ /// үйдөң ͡ғараб̊ ͡отұрған адам дедім ͡ да→ // просто крышасын саласалдым↓ ///	Қонақ: Мен удостоверение деп ойладым. 1-жүргізуші: Удостоверение. 3-жүргізуші: Мен де сөйтіп. 1-жүргізуші: Жарайды, ойлап жатырмын да, мен кінәлімін ғой мына жерде, үлгермей қалдым ғой, непонятно ғой. Бірақ мына кісінікі түсінікті ғой. 3-жүргізуші: Мынау үй ғой, времянка ғой қыстағы. 1-жүргізуші: Мына кісі, мысалы, егер ойынды мына кісі бастап жатса, ол кісі удостоверение деп салып атыр да. 3-жүргізуші: Мен одан кейін түсіндім удостоверение екенін. Жоқ, мынау. 2--жүргізуші: Дұрыс қой ақшаң болмаса, удостоверениең болмаса үй. 1-жүргізуші: Жарайды, Салтанатты тыңдайық, иә. Мынау қыста. 3-жүргізуші: Иә, қыста времянкада, мынау үй әппақ, өйткені қар жауып тастаған. Содан терезеден қарап отырған адам деп ойладым. 1-жүргізуші: До того қар көп жауған крышасы жоқ үй ғо, иә. 3-жүргізуші: Болады ғой ондай үйлер, крышасы жоқ. 1-жүргізуші: Иә, ондай, иә. 3-жүргізуші: Сосын мен ойладым просто үй, үй деп ойладым да. Үйден қарап отырған адам дедім да, просто крышасын сала салдым.
Тамара Асар	▶	қонақ: ↑мен↓ /// 1-жүргізуші: ↑дәулет →/ дәулетпен біз араласпаймыз↓ /// ^уол салтанат не істейді→ // соны істейді↓ /// 3-жүргізуші: ↑бұл каттедж салып алған↓ /// 2-жүргізуші: ↑ійә→ / қайтемін енді↓ /// 1-жүргізуші: ↑тамаша→ / қошеметтеріңіз↓ /// 3-жүргізуші: ↑тамара ханым→ / көп-көп ырахмет келгеніңізге↓ /// 2-жүргізуші: ↑көп ^ырахмет →/ ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑^уөте құуаныштымыз↓ /// 1-жүргізуші: ↑^ұуақытыңызды бөліп келгеніңізге→ // ^ырахмет↓ /// құттықтаймыз↓ /// 3-жүргізуші: ↑қаншама →/ керемет дүнійелер айтылды↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йенді бір көрермендерге→ // бір тосын сый болсын→ // ән сұраймыз→ // сізден ^ұрұқсат болса↓ /// қонақ: ійә↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уортаға шақырамыз↓ ///	қонақ: ↑мен↓ /// 1-жүргізуші: ↑дәулет →/ дәулетпем ͡ біз араласпаймыз↓ /// ^уол салтанат н'істейді → // сон'істейді ↓ /// 3-жүргізуші: ↑бұл ͡готтедж салыб̊ ͡алған↓ /// 2-жүргізуші:↑ійә→ / қайтемін ^йенді↓ /// 1-жүргізуші: ↑тамаша→ / қошеметтеріңіз↓ /// 3-жүргізуші: ↑тамара ханым→ / көп-көп ^ырахмет келгеніңізге↓ /// 2-жүргізуші: ↑көп ^ырахмет →/ ійә↓ /// 3-жүргізуші: ↑^уөтө ͡ғұуаныштымыз↓ /// 1-жүргізуші: ↑^ұуақытыңызды ͡б̊өлүп келгеніңізге→ // ^ырахмет↓ /// құттұқтаймыз↓ /// 3-жүргізуші: ↑қаншама →/ керемет дүн^үйөлөр айтылды↓ /// 1-жүргізуші: ↑^йенді ͡б̊ір ͡гөрөрмөндерге→ // бір тосұн сый болсұн→ // ән сұраймыз→ // сізден ^ұрұқ̊сат ͡полса↓ /// қонақ: ↑ійә↓ /// 1-жүргізуші: ↑^уортаға шақырамыз↓ ///	Қонақ: Мен 1-жүргізуші: Дәулет, Дәулетпен біз араласпаймыз. Ол Салтанат не істейді, соны істейді 3-жүргізуші: Бұл коттедж салып алған 2-жүргізуші: Иә, қайтемін енді 1-жүргізуші: Тамаша, қошеметтеріңіз! 3-жүргізуші: Тамара ханым, көп-көп рақмет, келгеніңізге! 2-жүргізуші: Көп рақмет, иә! 3-жүргізуші: Өте қуаныштымыз! 1-жүргізуші: Уақытыңызды бөліп келгеніңізге рақмет! Құттықтаймыз! 3-жүргізуші: Қаншама керемет дүниелер айтылды. 1-жүргізуші: Енді бір көрермендерге бір тосын сый болсын, ән сұраймыз, сізден рұқсат болса. Қонақ: Иә. 1-жүргізуші: Ортаға шақырамыз.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑қандай әңгімеден / бастасам ͡ ^йекен↓/// ↑^уөзіңізді айтып → // бастай берсеңіз болад↓/// ↑кәзір / кәзір / кәзір↓/// ↑мен / ахатов танат қуанұлы↓/// ↑камераға қарамай ақ қойсаңыз да болат↓/// ↑бірмың тоғызжүз ͡ жетпіс төртінші жылы → // павлодар ^уоблысы → // байанауыл ауданы→ // құмдыгөл селолық ^уокругіне қарасты → // ^йегіндібұлақ деген / ауылда туып ^уөстім↓/// ↑сол ауылда / менің кіндік қаным тамған жер → // ^йегіндібұлақ болып → // ^уөнердің бесігі сійақты болд↓/// ↑себебі / айтатын біздің ауылда → // ән салмайтын адам болмайд↓/// ↑әрбір үйде / жоқ дегенде → // үш төрт әнші шығатын ͡ ды↓/// ↑біздің / әл ͡ гүнге дейін ^йесімізде→ // кішкентай кезімізде → // мына палатка деген / үйдің жанында тігіліп→ // тойхана жоқ ^уо ͡ гезде↓/// ↑сол ауылда тойлар ^уөтетін↓/// ↑үйлену тойы→ // қыз ұзату той → // деген сійақты↓///	↑қандай әңгімеден / бастасам ͡ ^йекен↓/// ↑^уөзүңүзд'айтып → // бастай берсеңіз ͡ б̊олад↓/// ↑қәзір / қәзір / қәзір↓/// ↑мен / ахатов танат құуанұлұ↓/// ↑камераға ͡ ғарамай ͡ ақ қойсаңыз ͡ да ͡ б̊олат↓/// ↑бірмың тоғұжжүз ͡ жетпіс төртүншү жылы → // павлодар ^уоблұсұ → // байанауұл ауданы→ // құмдұгөл селолұқ ^уокр^ұугүнө ͡ ғарасты → // ^йегіндіб̊ұлақ ͡ теген / ауұлда тұуұб̊ ͡ өстүм↓/// ↑сол ауұлда / менің / кіндік қаным тамған жер → // ^йегіндіб̊ұлақ ͡ полұп → // ^уөнөрдүң бесігі сыйақты ͡ б̊олд↓/// ↑себ̊еб̊і / айтатым ͡ біздің ауұлда → // ән салмайтын адам болмайд↓/// ↑әрб̊ір үйдө / жоқ дегенде → // үш ͡ төрт әнші шығатын ͡ ды↓/// ↑біздің / әл ͡ гүңгө ͡ дейін ^йесімізде→ // кішкентай ͡ гезімізде → // мына палатка деген / үйдүң жанында тіг^іліп→ // тойхана жоқ ^уо ͡ гезде↓/// ↑сол ауұлда тойлар ^уөтөтүн↓/// ↑үйлөнүу тойұ→ // қыз ұзатұу той → // деген сыйақты↓///	– Қандай әңгімеден бастасам екен. – Өзіңізді айтып бастай берсеңіз болад... – Кәзір, кәзір, кәзір.... Мен, Ахатов Танат Қуанұлы. – Камераға қарамай ақ қойсаңызда болат. – Бір мың тоғыз жүз жетпіс төртінші жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Құмдыгөл селолық округіне қарасты Егіндібұлақ деген ауылда туып өстім. Сол ауылда менің кіндік қаным тамған жер Егіндібұлақ болып өнердің бесігі сияқты болд. Себебі айтатын біздің ауылда ән салмайтын адам болмайд. Әрбір үйде жоқ дегенде үш төрт әнші шығатынды. Біздің әл күнге дейін есімізде, кішкентай кезімізде мына палатка деген үйдің жанында тігіліп, тойхана жоқ о кезде. Сол ауылда тойлар өтетін. Үйлену тойы, і... қыз ұзату той деген сияқты.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сол дәстүрді ауыл → // үнемі сақтайтын↓/// ↑сол біздің ауылдың → // әр ауылдың салты басқа дегендей → // біздің ауылда / сол / ^уөлеңнен / әннен → // сондай / бір бірінен жарыса ^уорындау→ // і↓/// ↑бір бірінен / шебер ^уорындау↓/// ↑әй / әттеген → // ананың баласы керемет әнші ^йекен↓/// ↑ананың баласы секілді / неге болмайсыңдар↑// неге ана адамға ұқсамайсыңдар → // деген сійақты ата-анамызда бір / жаңағы сұрақтар қойатындай үйде↓/// ↑ійә / бір нәрсе болса↑// соның балларына тартпайсыңдар ͡ ма↑// деген сійақты↓/// ↑сондықтан / ^уол / тәрбійе деп ^уойлайм → // мен негізі↓/// ↑үйткені / кәзір / ұйалы телефонға қарап → // арзан күлкүге → // мәз боп жүрміз↓/// ↑жалпы / мен ^уөз басым → // ^уөнерді / алла тағала берді деп ^уойлайм↓/// ↑мүмкін↓/// ↑бала кезден айтасыз ͡ ба↑//	↑сол дәстүрдү / ауұл → // үнөмү ͡ сақтайтын↓/// ↑сол біздің ауұлдұң → // әр ауұлдұң салты ͡ б̊асқа дегендей → // біздің ауұлда / сол / ^уөлөңнен / әннен → // сондай / бір ͡ б̊ір^інен жарыса ^уорұндау→ // і↓/// ↑бір ͡ б̊ір^інен / шеб̊ер ^уорұндау↓/// ↑әй / әттеген → // ананың баласы ͡ геремет әнш'екен↓/// ↑ананың баласы секілді / неге ͡ б̊олмайсыңдар↑// неге / ана адамғ'ұқ̊самайсыңдар → // деген сыйақты / ата ͡ анамызда ͡ б̊ір / жаңағы сұрақтар ͡ ғойатындай ͡ үйдө↓/// ↑ійә / б̊ір нәрсе ͡ б̊олса↑// сонұң балларына тартпайсыңдар ма↑// деген сыйақты↓/// ↑сондұқтан / ^уол / тәрб̊ійе деб̊ ͡ ойлайм → // мен негізі↓/// ↑^уөйткөнү / қәзір / ұйалы телефоңға ͡ ғарап → // арзаң ͡ гүлкүгө → // мәз ͡ б̊об̊ ͡ жүрмүз↓/// ↑жалпы мен / ^уөз ͡ б̊асым → // ^уөнөрдү / алла тағала ͡ б̊ерді / деп ^уойлайм↓/// ↑мүмкүн↓/// ↑бала ͡ гезден айтасыз ͡ б̊а↑//	– Сол дәстүрді ауыл үнемі сақтайтын. Сол біздің ауылдың, әр ауылдың салты басқа дегендей біздің ауылда сол өлеңнен, әннен сондай бір бірінен жарыса орындау. І... бір бірінен шебер орындау. Әй әттеген ананың баласы керемет әнші екен. Ананың баласы секілді неге болмайсыңдар? Неге ана адамға ұқсамайсыңдар деген сияқты ата-анамызда бір жаңағы сұрақтар қоятындай үйде. Иә бір нәрсе болса, соның балларына тартпайсыңдар ма деген сияқты. Сондықтан ол тәрбие деп ойлайм мен негізі. Үйткені кәзір ұялы телефонға қарап арзан көкеге мәз боп жүрміз. Жалпы мен өз басым өнерді алла тағала берді деп ойлайм. Мүмкін... – Бала кезден айтасыз ба?
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	иә↓/// ↑мүмкін со біздің ауылға → // бір / алланың назары түсіп бір / табійғатты↑// біздің ауылдың табійғатының бәрі → // жаңалық қой↓/// ↑тау / ^уорман / ағаш / сарқырап аққан бүлақ↓/// ↑сол бүлақтың сылдырына → // біздің ауылға ән болып → // құйылды ма деп ^уойлайым↓/// ↑бүлағы құбылаға ͡ ғарай → // су ақпайды ^йекен↓/// ↑құбылаға қарай бүлағы → // құлап ағып жатат↓/// ↑^йенді бір жақсы қасиеті↓/// ↑мен сол ауылдың / перзентімін↓/// ↑сол ауылда туып ^уөскенімді → // мақтан тұтам↓/// ↑және ^уойлайм → // сондай ^уөнерлі ^уорта ↑// бізге → // ^уөз әсерін тигізді↓/// ↑бала / ұйада не көрсең→ // ұшқанда соны ілесің деген → // қазақта сөз бар ғой↓/// ↑иә↓/// ↑соны айтам → // сол ^уөнер тәрбійеледі↓/// ↑біз ^уөй↓/// ↑өнөрдің ^уөлөңнің ^уөлкөсінде ^уөсүп → // ^уөркөндөдік деп айта алам↓///	ійә↓/// ↑мүмкүн со ͡ б̊іздің ауұлға → // бір / алланың назары түсүп пір / таб̊ійғатты↑// біздің ауұлдұң таб̊ійғатының бәрі → // жаңалық ͡ қой↓/// ↑тау / ^у^уорман / ағаш / сарқыраб̊ ͡ аққам ͡ бұлақ↓/// ↑сол бұлақтың сылдырына → // біздің ауұлға / ән ͡ болұп → // құйұлдұ ͡ ма деб̊ ͡ ^у^уойлайым↓/// ↑бұлағы құб̊^ұлаға ͡ ғарай → // сұу ақпайды ^й^йекен↓/// ↑құб̊^ұлаға ͡ ғарай ͡ бұлағы → // құлаб̊ ͡ ағыб̊ ͡ жатат↓/// ↑^йенді ͡ б̊ір жақ̊сы қасійеті↓/// ↑мен сол ауұлдұң / перзентімін↓/// ↑сол ауұлда тұуұп ^у^уөскөнүмді → // мақтан тұтам↓/// ↑және ^у^уойлайм → // сондай ^у^уөнөрл'орта↑// бізге → // ^у^уөз әсерін тійгізді↓/// ↑бала / ұйада не ͡ гөрсөң→ // ұшқ̊анда сон'ілесің деген → // қазақта сөз ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑ійә↓/// ↑сон'айтам → // сол ^у^уөнөр тәрб̊ійеледі↓/// ↑біз ^у^уөй↓/// ↑^уөнөрдүң / ^у^уөлөңнүң ^у^уөлкөсүндө ^у^уөсүп ↑// ^у^уөркөндөдүк деп / айт'алам↓///	– Иә. Мүмкін со біздің ауылға бір алланың назары түсіп бір табиғатты. Біздің ауылдың табиғатының бәрі жаңалық қой. Тау, орман, ағаш, сарқырап аққан бұлақ. Сол бұлақтың сылдырына біздің ауылға ән болып құйылды ма деп ойлайым. Бұлағы құбылаға қарай су ақпайды екен. Құбылаға қарай бұлағы құлап ағып жатат. Енді бір жақсы қасиеті. Мен сол ауылдың перзентімін. Сол ауылда туып өскенімді мақтан тұтам. Және ойлайм сондай өнерлі орта бізге өз әсерін тигізді. Бала ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің деген қазақта сөз бар ғой – Иә. – Соны айтам, сол өнер тәрбиеледі. Біз өй... өнердің өлеңнің өлкесінде өсіп өркендедік деп айта алам.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сол ^уөлөңнің / сөздің мағнасын түсіндік↓/// ↑біздің ауылда / айтқыштар көп болды↓/// ↑біреуге ^уөлеңмен айттық → // не болмаса / шешендік сөзбен жауап ͡ періп → // ^уол кейінгі ұрпаққа қалып қойатын болды↓/// ↑міне сондай біз / шешен / тілмәр / әнші / күй / термеші→ // жыршының аулдарында ^уөскендіктен↑// біздің ауылда / сөз қәдірі ^уөз қадірің↓/// ↑сөзіңді байқап сөйлемесең → // тіліп түсед↓/// ↑сондықтан ^уондайда → // шебер сөйлеуге дағдаланамыз↓/// ↑кәзіргі / той басқарып жүрген асабалар → // біздің ауылдан шыққан → // жетпіссегіз асаба бар ^йекен↓/// ↑соның ішінде → // ^уөзімді тізімнен тауұб̊ ͡ алдым↓/// ↑мен ^уотыз алтынш'екем↓/// ↑^йенді қараңыз→ // менің жасым кәзір ^йелуде → // мен ^уотыз алтыншы тұрм↓/// ↑менен кейін қаншама балалар → // ^уөнер жұлдызына айналып кетті↓///	↑сол ^уөлөңнүң / сөздүң мағ^ынасын түсүндүк↓/// ↑біздің ауұлда / айтқыштар ͡ гөп ͡ полдұ↓/// ↑біреугө^уөлөңмөн айттық → // не ͡ б̊олмаса / шешендік̊ сөзб̊өн жауап ͡ періп → //^уол / кейіңг'ұрпаққа қалып қойатым ͡ болдұ↓/// ↑міне сондай біз / шешен / тілмәр / әнші / күй / термеші→ // жыршының аулдарында ^уөскөндүктен↑// біздің ауұлда / сөз ͡ ғәд^ірі ^уөз ғад^ірің↓/// ↑сөзүңдү ͡ б̊айқап̊ сөйлөмөсең → // тіліп түсөд↓/// ↑сондұқтан ^уондайда → // шеб̊ер сөйлөугө дағдаланамыз↓/// ↑қәзіргі / той басқарыб̊ ͡ жүргөн асаб̊алар → // біздің ауұлдан шыққан → // жетпіссегіз асаб̊а ͡ б̊ар ^йекен↓/// ↑сонұң ішінде → // ^уөзүмдү тізімнен тауұб̊̊ ͡ алдым↓/// ↑мен ^уотұз алтынш'екем↓/// ↑^йенді ͡ ғараңыз→ // менің жасым / қәзір ^йел^үуде → // мен ^уотұзалтыншы тұрм↓/// ↑менең ͡ гейің ͡ ғаншама ͡ б̊алалар → // ^уөнөр жұлдұзұн'айналып кетті↓///	Сол өлеңнің сөздің мағнасын түсіндік. Біздің ауылда айтқыштар көп болды. Біреуге өлеңмен айттық не болмаса шешендік сөзбен жауап беріп ол кейінгі ұрпаққа қалып қоятын болд. Міне сондай біз шешен, тілмі, әнші, күй... і... термеші, жыршының аулдарында өскендіктен біздің ауылда сөз қадірі өз қадірің. Сөзіңді байқап сөйлемесең тіліп түсед. Сондықтан ондайда шебер сөйлеуге дағдаланамыз. Кәзіргі той басқарып жүрген асабалар біздің ауылдан шыққан жетпіс сегіз асаба бар екен. Соның ішінде өзімді тізімнен тауып алдым. Мен отыз алтыншы екем. Енді қараңыз, менің жасым кәзір елуде мен отыз алтыншы тұрм. Менен кейін қаншама балалар өнер жұлдызына айналып кетті.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑sup>йенді ^уол / сол біздің ^уөнер → // асабалық дүнійе ͡ ме деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑sup>йенді / мектепті сонда ^уоқыдым↓/// ↑мектепте бізде → // ыңғи ақсақалдар сабақ берді→ // ^уо ͡ гезде↓/// ↑әкелерімізге сабақ берген адамдар→ // бізге сабақ берді↓/// ↑елу алпыстың ішіндегі адамдар → // сабақ берді↓/// ↑иә солардан расында ͡ да тәлім тәрбійе→ // ^уо кезде кеңестік ^уөкүмет↓/// ↑келмеске кеткір кеңес үкіметінің → // пайдасы ͡ да болды→ // зійаны ͡ да болды↓/// ↑ійә / пайдасы жағы сол тәрбійеледі↓/// ↑тәртіп күшті болды↓/// ↑пионер↓/// ↑октәбрійат болдық↓/// ↑пійонер болдық↓/// ↑комсомол болдық↓/// ↑әкеміз / коммунійс болды↓/// ↑енді қараңыз → // бірақ бізде / қазақи ауылда → // бір ͡ ақ ^уорыс қана болады↓/// ↑сол ^уорыстың ^уөзі → // қазақ боп кетті↓///	↑sup>йенді ^уол / сол біздің ^уөнөр → // асаб̊алығ ͡ дүн^үйө ͡ ме деб̊̊ ͡ ойлайм↓/// ↑^йенді / мектепті сонда ^уоқұдұм↓/// ↑мектепте ͡ б̊ізде → // ыңғый ақ̊сақалдар саб̊ақ ͡ перді→ //^уо ͡ гезде↓/// ↑әкелерімізге саб̊ақ ͡ перген адамдар→ // бізге саб̊ақ ͡ перді↓/// ↑^йелүу / алпыстың ішіндег'адамдар → // саб̊ақ ͡ перді↓/// ↑ійә солардан ^ырасында ͡ да тәлім тәрб̊ійе→ // ^уогезде / кеңестік ^уөк^үмет↓/// ↑келмеске ͡ геткір / кеңес үк^үметінің → // пайдасы ͡ да ͡ б̊олдұ→ // зыйаны ͡ да ͡ б̊олдұ↓/// ↑ійә / пайдасы жағы сол тәрб̊ійеледі↓/// ↑тәртіп күштү ͡ б̊олдұ↓/// ↑пійонер↓/// ↑^уоктәб̊рійат ͡ полдұқ↓/// ↑пійонер ͡ б̊олдұқ↓/// ↑комсомол ͡ болдұқ↓/// ↑әкеміз / ком^ұунійс ͡ полдұ↓/// ↑^йенді ͡ ғараңыз → // бірақ ͡ пізде / қазақый ауұлда → // бір ͡ ақ^уорұс қана ͡ б̊олады↓/// ↑сол^уорұстұң ^уөзү → // қазақ ͡ поп ͡ кетті↓///	Енді ол сол біздің өнер асабалық дүние ме деп ойлайм. Енді мектепті сонда оқыдым. Мектепте бізде ыңғи ақсақалдар сабақ берді, о кезде. Әкелерімізге сабақ берген адамдар бізге сабақ берді. Елу алпыстың ішіндегі адамдар сабақ берді. Иә солардан расында да тәлім тәрбие, о кезде кеңестік өкімет. Келмеске кеткір кеңес үкіметінің пайдасы да болды, зияны да болды. Иә пайдасы жағы сол тәрбиеледі. Тәртіп күшті болды. Пионер... октябрят болдық. Пионер болдық. Комсомол болдық. Әкеміз коммунист болды. Енді қараңыз бірақ бізде қазақи ауылда бір ақ орыс қана болады. Сол орыстың өзі қазақ боп кетті.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сонда айтам → // әрбір жаңағы ^йелдің → // ^уөзінің бір салты / дәстүрі болад↓/// ↑сондықтан ͡ да ͡ айтам → // бұзылмаған / қаймағы бұзылмаған сондай → // ауылда ^уөстік↓/// ↑сонда бізде → // тәлім-тәрбійе бірінші ^уоче↓/// ↑бірінші кезекте тұрады↓/// ↑менің мектепте мұғалім болуыма себебкер → // мен негізі журалійс ͡ болам дедім → // әнші ͡ болам дедім → // ақыры мен ^уойлай ^уойлай ^уөзімнің мұғәлімім → // мен идеал тұттым↓/// ↑согісі менің көз алдыма → // тоқсантөрт жасында дүние салды → // ^уосыдан ^йекіжыл бұрын↓/// ↑ақын / сазгер ы↓/// ↑қазақ̊стан республикасының / білім беру ісінің үздігі↓/// ↑ыбырай алтынсарійн атындағы / медәлдің ійегері → // зекебай сұқтанбайұлы деген → // ұлағатты ұстазымыз болды↓/// ↑ійә / согісі → // сөзің ұстас'ед↓///	↑сонд'айтам → // әрб̊ір жаңағы ^йелдің → // ^уөз^үнүң бір салты / дәстүрү ͡ б̊олад↓/// ↑сондұқтан ͡ да / айтам → // бұзұлмағаң ͡ ғаймағы / б̊ұзұлмаған сондай → // ауұлд'өстүк↓/// ↑сонда ͡ б̊ізде → // тәлім-тәрб̊ійе / б̊ірінші ^уоче↓/// ↑бірінші ͡ гезекте тұрады↓/// ↑менің мектепте мұғалім болұуұма себ̊ебкер → // мен негізі жұуралійс ͡ полам ͡ дедім → // әнші ͡ б̊олам дедім → // ақ^ыры мен / ^уойлай ^уойлай ^уөзүмнүң мұғалімім → // мен ійдеал тұттұм↓/// ↑согісі менің / көз алдыма → // тоқ̊сантөрт ͡ шасында дүн^үйе салды → // ^уосұдан ^йекіжыл бұрұн↓/// ↑ақын / сазгер ы↓/// ↑қазақ̊стан ^іреспүублійкасының білім берүу с^інің үздүгү↓/// ↑ыб̊^ырай алтынсарійн атындағы / медәлдің ійегері → // зекеб̊ай сұқтамбайұлұ деген → // ұлағатт'ұстазымыз болдұ↓/// ↑ійә / согісі → // сөзүң / ұстас'ед↓///	Сонда айтам әр бір жаңағы елдің өзінің бір салты дәстүрі болад. Сондықтанд айтам бұзылмаған қаймағы бұзылмаған сондай ауылда өстік. Сонда бізде тәлім-тәрбие бірінші оче... бірінші кезекте тұрады. Менің мектепте мұғалім болуыма себебкер, мен негізі журалист болам дедім, әнші болам дедім ақыры мені ойлай ойлай өзімнің мұғалімім мен идеал тұттым. Со кісі менің көз алдыма тоқсан төрт жасында дүние салды осыдан екі жыл бұрын. Ақын, сазгер ы... Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі. Ыбырай Алтынсарин атындағы медальдың иегері Зекебай Сұқтанбайұлы деген ұлағатты ұстазымыз болды. Иә со кісі сөзің ұстасы ед.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑йағній / сөзді жігімен сөйлеп → // сабақты түсіндіргенде ͡ де → // былай жүргенде ͡ де → // әңгіме айтқанда ͡ да → // со ͡ кісінің әңгімесіне ^йелітіп тыңдап → // құлақ ͡ құрышымызды қандырыб̊ ͡ ^уөстік↓/// ↑содан кейін мен → // әйтеуір ^уосы кісіге → // ұқсағым гелед→ // түбі↓/// ↑мұғәлім болсам ͡ ба деген → // тағы ͡ да бір көкейімде → // арман жүретін↓/// ↑әрійне / ^уо жеті кластық білімі бар әкем мені жетектеп → // павлодар қаласына алып барды↓/// ↑^уондағы апару мақсаты → // мен қарағандының / қаргұу ͡ дың журналійстикасына → // түсем ͡ ба деп тұр ^йедім↓/// ↑жоқ / менің бағытымды павлодарға ауыстырған мақсаты → // байағы ^уөз ^уоблысында ^уоқыса↑// сол ^уоблыстан жұмыс табылад → // деген сійақты бір нәрселерге → // сенд'ау деп ^уойлайм↓///	↑йәғ^іній / сөздү жігімен сөйлөп → // саб̊ақты түсүндүргенде ͡ де → // былай жүргөндө ͡ де → // әңгім'айтқанда ͡ да → // сокісінің әңгімесіне ^йелітіп тыңдап → // құлақ ͡ құрұшұмызды қандырыб̊ ͡ ^уөстүк↓/// ↑содаң ͡ гейін мен → // әйтеуүр ^уосұгісіге → // ұқ̊сағым ͡ гелед→ // түб̊ү↓/// ↑мұғәлім болсам ͡ ба деген → // тағы ͡ да ͡ б̊ір / көкөйүмде → // арман жүрөтүн↓/// ↑әрійне / ^уо жеті ͡ гластық ͡ пілімі ͡ б̊ар әкем / мені жетектеп → // павлодар ͡ ғаласына / алып ͡ парды↓/// ↑^уондағы / апарұу мақ̊саты → // мең ͡ ғарағандының / қаргұу-дың жұурналійстійкасына → // түсөм ͡ бе деп тұр ^йедім↓/// ↑жоқ / менің бағытымды павлодарғ'ауұстұрған мақ̊саты → // байағы ^уөз ^уоблұсұнда ^уоқұса ↑// сол ^уоблұстан жұмұс таб̊^ылад → // деген сыйақты ͡б̊ір нәрселерге → // сенд'ау деп ͡ ^уойлайм↓///	Яғни сөзді жігімен сөйлеп сабақты түсіндіргенде де былай жүргенде де әңгіме айтқанда да со кісінің әңгімесіне елітіп тыңдап құлақ -құрышымызды қандырып өстік. Содан кейін мен әйтеуір осы кісіге ұқсағым келед, түбі. Мұғалім болсам ба деген тағы да бір көкейімде арман жүретін. Әрине о жеті класстық білімі бар әкем мені жетектеп Павлодар қаласына алып барды. Ондағы апару мақсаты мен Қарағандының ҚарГУ-дың журналистикасына түсем ба деп тұр едім. Жоқ менің бағытымды Павлодарға ауыстырған мақсаты баяғы өз облысында оқыса сол облыстан жұмыс табылад деген сияқты бір нәрселерге сенді ау деп ойлайм.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сүйткені / сосын бір жійен ағамыз → // көктемнің кезінде / а не↓/// ↑немерелес аталас → // бір туысқанымыз келд↓/// ↑со ͡ кісіден жаңағы кеңес алып → // павлодарда пед↓/// ↑ійнстійтутқа алып барды↓/// ↑мен мына жерден → // байанауылдан шымкеттегі бір → // ^уөнер ійнстійтутына мын жерден → // жолдама берген болатын↓/// ↑ол кезде / ақылы ^уоқу ^йенді басталып → // жатқан кезі↓/// ↑^уосы жерден ^уоқып → // нетіңіздер жолдама берген→ // со жолдаманы → // алған жоқпыз↓/// ↑үйткені / ^уоны бітіріп келгеннен кейін → // ^уосында маденійет үйінде → // қызметкер болатын адам↓/// ↑одан сосын мәденійет үйін басқаратындай → // басшы керек дегесін → // соған дайындайық деді↓/// ↑жетінші сынып / ^уоқыб̊ ͡ жүргенде мен → // қолыма домбыра алып → // касым аманжоловтың → // ^уөзг'емес ^уөзім'айтам ^уөз жайымды → // деген ^уөлеңі бар ͡ ғой→ // ^уөзім туралы↓///	↑сүйткөнү / сосұм ͡ бір жійен ағамыз → // көктөмнүң ͡ гезінде а не↓/// ↑немерелес аталас → // бір тұуұсқанымыз ͡ гелд↓/// ↑со ͡ кісіден жаңағы ͡ геңес алып → // павлодарда пед↓/// ↑ійнстійтұутқа / алып барды↓/// ↑мен мына жерден → // байанауұлдан шымкеттегі ͡ б̊ір → // ^уөнөр ійнстійтұутұна мың жерден → // жолдама ͡ б̊ергем ͡ болатын↓/// ↑^уол ͡ гезде / ақ^ылы ^уоқұу ^йенді ͡ б̊асталып → // жатқаң ͡ гезі↓/// ↑^уосұ жерден ^уоқұп → // нетіңіздер жолдама ͡ б̊ерген→ // со ͡ жолдаманы → // алған жоқпұз↓/// ↑^уөйткөнү / ^уонұ ͡ б̊іт^іріп келгеннең ͡ гейін → // ^уосұнда мәденійет үйүнде → // қызметкер ͡ б̊олатын адам↓/// ↑^уодан сосұн / мәденійет үйүм ͡ басқаратындай → // башшы ͡ герек дегесін → // соған дайындайығ ͡ деді↓/// ↑жетінші сынып ^уоқұб̊ ͡ жүргөнде → // мең ͡ ғолұма домбұр'алып → // қасым аманжоловтың → // ^уөзге'мес ^уөзүм'айтам ^уөж ͡ жайымды → // деген ^уөлөңү ͡ б̊ар ͡ ғой→ // ^уөзүм тұуралы↓///	Сүйткені сосын бір жиен ағамыз көктемнің кезінде а не... немерелес аталас бір туысқанымыз келд. Со кісіден жаңағы кеңес алып Павлодарда пед. институтқа алып барды. Мен мына жерден Баянауылдан Шымкеттегі бір өнер институтына мын жерден жолдама берген болатын. Ол кезде ақылы оқу енді басталып жатқан кезі. Осы жерден оқып нетіңіздер жолдама берген, со жолдаманы алған жоқпыз. Үйткені оны бітіріп келгеннен кейін осында мадениет үйінде қызметкер болатын адам. Одан сосын мадениет үйін басқаратындай басшы керек дегесін соған дайындайық деді. Жетінші сынып оқып жүргенде мен қолыма домбыра алып Касым Аманжоловтың «Өзге емес өзіме айтам өз жайымды» деген өлеңі бар ғой, өзім туралы.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑соны ^уорындадым↓/// ↑сол ^уөлең маған қатты жаныма әсер ^йеткені → // қасымның ^уөлеңінің жүректілігі / жалындылығы → // сондай ͡ бір / күш қуаты / қасым ^йемес → // ^уөзім айтып тұрған ^уөзімнің жәйымды → // жеткізіп тұрғандай / бір сезіммен жырладым↓/// ↑халыққа солай → // ^уөтіп кетті↓/// ↑содан халық→ // ^уодан кейін ^йел ішінде → // жыршы термешілер деген жоқ ^уо кезде↓/// ↑тоқсаныншы жылдардың басында мен → // жыр мен терме айтуға шықтым↓/// ↑сонан ͡ гейін ^уо кезде мына республійкадан → // жанар айжанова бар↓/// ↑і↓/// ↑жанар термелер айтып жүрген кезде → // со ͡ кезде айаз ͡ бекбаев деген жыршы термешілердің термелерін жаттап алып→ // соның бәрін ^йелдің ішінде насійхаттап↓/// ↑содан ͡ гейін кітаптардағы → // бір асыл нақыл сөздерді → // ^уөзімше сол терменің арасына салып → // айтып жаңағы / термеші атана бастадым↓///	↑сонұ ^уорұндадым↓/// ↑сол ^уөлөң мағаң ͡ ғатты жаным'әсер ^йеткені → // қасымның ^уөлөңүнің жүрөктүлігі / жалындылығы → // сондай бір ͡ гүш құуаты қасым ^йемес → // ^уөзүм айтып тұрған ^уөзүмнүң жәйымды → // жеткізіп тұрғандай бір сезіммен жырладым↓/// ↑халыққа солай → // ^уөтүп ͡ кетті↓/// ↑содан халық→ // ^уодаң ͡ гейін ^йел ішінде → // жыршы термешілер деген жоқ ^уогезде↓/// ↑тоқ̊саныншы жылдардың басында мен → // жыр мен терм'айт^ұуға шықтым↓/// ↑сонаң ͡ гейін ^уо кезде мына ^іреспүублійкадан → // жанар айжанова ͡ б̊ар↓/// ↑і↓/// ↑жанар термелер айтыб̊ ͡ жүргөң ͡ гезде → // согезде / айаз бекпаев деген жыршы термешілердің термелерін жаттаб̊ ͡ алып→ // сонұң бәрін ^йелдің ішінде насійхаттап↓/// ↑содаң ͡ гейін / кітәптардағы → // бірасыл нақыл сөздөрдү → // ^уөзүмшө сол терменің арасына салып → // айтыб̊ ͡ жаңағы / термеш'атана бастадым↓///	Соны орындадым. Сол өлең маған қатты жаныма әсер еткені Қасымның өлеңінің жүректілігі жалындылығы сондай бір күш қуаты Қасым емес өзім айтып тұрған өзімнің жәйымды жеткізіп тұрғандай бір сезіммен жырладым. Халыққа солай өтіп кетті. Содан халық, одан кейін ел ішінде жыршы термешілер деген жоқ о кезде. Тоқсаныншы жылдардың басында мен жыр мен терме айтуға шықтым. Сонан кейін о кезде мына Республикадан Жанар Айжанова бар. І... Жанар термелер айтып жүрген кезде со кезде Аяз Бекбаев деген жыршы термешілердің термелерін жаттап алып, соның бәрін елдің ішінде насихаттап. Содан кейін кітаптардағы бір асыл нақыл сөздерді өзімше сол терменің арасына салып айтып жаңағы термеші атана бастадым.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сосын / ауданда құрған бійужетте → // халық ансамблінің ^уо↓/// ↑тоғызыншы клас ^уоқып жүргенде ғой ͡ дійм → // сонан мені / сол мүшелікке алды↓/// ↑і↓/// ↑жазғы демалыс → // күзгі демалыс дегендер → // со ^уоқушылардың демалыс күндерінде↓/// ↑со мені шақыртып алып → // ауыл ауылдарға концерт қойса↑// ^уоблыстық байқауларға баратын болса↑// мені алып барып жүрді↓/// ↑содан мен / ^уөнерге қанаттандым↓/// ↑енді бірмың тоғызжүз тоқсан ^йекінші жылы мен ^уонбірінші клас бітіргеннен ͡ кейін↓/// ↑әкем мені / павлодарға алып барған кезде↓/// ↑сол павлодар педагогійкалық универсійтеттің жанына келген кезде→ // ^уол тақтайшаға көзіміз түсті↓/// ↑абійтурент жаңағы → // мың / тоғызжүз тоқсан ^йекі деп жазулы тұр↓/// ↑сүйтсем / анау жаңағы → // мамандықтарын жазып қойыпты↓///	↑сосұн / ауданда ͡ ғұрғам ͡ бйүужөтте → // халығ ͡ ансамблінің ^уо↓/// ↑тоғұзұншы ͡ глас ^уоқұб̊ ͡ жүргөнде ͡ ғой дим → // сонан мені / сол мүшөлүкк'алды ↓/// ↑і↓/// ↑жазғы демалыс → // күзгү ͡ демалыс ͡ тегендер → // со ^уоқ^ұушұлардың демалыс күндөрүнде↓/// ↑со мені шақыртыб̊ ͡ алып → // ауұл ауұлдарға / консерт қойса↑// ^уоблұстұқ ͡ пайқауларға ͡ б̊аратым ͡ болса↑// мен'алып барыб̊ ͡ жүрдү↓/// ↑содан мен / ^уөнөргө қанаттандым↓/// ↑^йенді / б̊ірмың тоғұжжүз тоқ̊сан ^йекінші жылы мен ^уомбірінші ͡ глас ͡ пітіргеннең ͡ гейін↓/// ↑әкем мені павлодарға / алып ͡ парғаң ͡ гезде↓/// ↑сол павлодар педагогійкалығ ͡ үунійверсійтеттің жан^ына ͡ гелгең ͡ гезде→ // ^уол тақтайшаға ͡ гөзүмүз түстү↓/// ↑аб̊ыйтұурөнт ͡ шаңағы → // мың / тоғұжжүз тоқ̊сан ^йекі ͡ деп / жаз^ұулұ тұр↓/// ↑сүйтčөм / анау жаңағы → // мамандықтарын жазып қойұптұ↓///	Сосын ауданда құрған бюжетте халық ансамбльінің о... тоғызыншы класс оқып жүргенде ғой дим сонан мені сол мүшелікке алды. І... жазғы демалыс, күзгі демалыс дегендер со оқушылардың демалыс күндерінде. Со мені шақыртып алып ауыл ауылдарға концерт қойса, облыстық байқауларға баратын болса мені алып барып жүрді. Содан мен өнерге қанаттандым. Енді бір мың тоғыз жүз тоқсан екінші жылы мен он бірінші класс бітіргеннен кейін. Әкем мені Павлодарға алып барған кезде. Сол Павлодар педагогикалық университеттің жанына келген кезде ол тақтайшаға көзіміз түсті. Абитурент жаңағы 1992 деп жазулы тұр. Сүйтсем анау жаңағы мамандықтарын жазып қойыпты.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сонда / жаңағы / ағам менен жаңа немере ағам → // мені алып барып көрсетіп атыр↓/// ↑мен музыка жағына қарай → // барғым келді↓/// ↑педагогійка начальный музыка ^уобучение↓/// ↑кәзіргі / пы мы ны ^уо дійд→ // педагогика и методика начального ^уобучение↓/// ↑бастауыш сыныптың мұғалімі → // және музыка пәнінің мұғалімі деген↓/// ↑соған → // түсесің деді↓/// ↑енді музыка / жеке жоқ сонымен ғана↓/// ↑содан кейін мен → // сол жаққа қарай ауысатын болып атырғандықтан ↑// жаңағы айтты↓/// ↑әкемнің бір сөзі → // ^йесімде ͡ ғалды↓/// ↑балам / ^уөзіңді тәрбійелейін десең ↑// ^уөзгені тәрбиеле деді↓/// ↑өзгені тәрбійелеу арқылы → // ^уөзіңд'өзің тәрбиелейсің деді↓/// ↑енді менің қалтамда → // насыбайдың шақшасы жоқ↓/// ↑насыбай атпайм→ // темекі тартпайм↓/// ↑себебі мен ^уөзім мұғаліммін↓/// ↑балларға кәзір → // тәлім тәрбійе беруім ͡ герек↓///	↑сонда / жаңағы ағам менен → // жаңа немер'ағам → // мен'алып барып көрсөтүб̊ ͡ атыр↓/// ↑мен мұузұка жағ^ына ͡ ғарай → // барғым ͡ гелді↓/// ↑педагогійка начальный мұузыка ^уоб̊^ұученійа↓/// ↑қәзіргі / пы мы ны ^уо дид→ // педагогійка и методійка начального ^уоб̊^ұучөнійа↓/// ↑бастауұш сыныптың мұғалімі → // және мұузұка пән^інің мұғалімі деген↓/// ↑соған ͡ ғана → // түсөсүң деді↓/// ↑^йенді мұузұка / жеке жоқ̊ сонұмен ғана↓/// ↑содаң ͡ гейін мен → // сол жаққа ͡ ғарай ауұсатым ͡ болұб̊ ͡ атырғандықтан ↑// жаңағ'айтты↓/// ↑әкемнің бір сөзү → // ^йесімде қалды↓/// ↑балам / ^уөзүңдү тәрб̊ійелейін десең ↑// ^уөзгөнү тәрб̊ійеле деді↓/// ↑^уөзгөнү тәрб̊ійелеу арқылы → // ^уөзүңд'өзүң тәрб̊ійелейсің ͡ деді↓/// ↑^йенді менің ͡ ғалтамда → // насыб̊айдың шақ̊шасы жоқ↓/// ↑насыб̊ай атпайм→ // темекі тартпайм↓/// ↑себ̊еб̊і мен ^уөзүм мұғаліммін↓/// ↑балларға / қәзір → // тәлім тәрб̊ійе ͡ б̊ерүуүм ͡ герек↓///	Сонда жаңағы ағам менен жаңа немере ағам мені алып барып көрсетіп атыр. Мен музыка жағына қарай барғым келді. Педагогика начальный музыка обучения. Кәзіргі ПМНО дид, Педагогика и методика начального обучения. Бастауыш сыныптың мұғалімі және музыка пәнінің мұғалімі деген.Соған ғана түсесің деді. Енді музыка жеке жоқ сонымен ғана. Содан кейін мен сол жаққа қарай ауысатын болып атырғандықтан жаңағы айтты. Әкемнің бір сөзі есімде қалды. Балам өзіңді тәрбиелейін десең өзгені тәрбиеле деді. Өзгені тәрбиелеу арқылы өзіңді өзің тәрбиелейсің деді. Енді менің қалтамда насыбайдың шақшасы жоқ. Насыбай атпайм, темекі тартпайм. Себебі мен өзім мұғаліммін. Балларға кәзір тәлім тәрбие беруім керек.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑жиырма тоғызжыл → // мұғалім болдым↓/// ↑йағній / cол ^уөзімнің үлгілі жағымды → // көрсетуім ͡ герек ^йекен↓/// ↑сол жаңағы ұстазым → // зекебай сұлтанбайұлының / сол сүй деп айтатын ͡ ды↓/// ↑қалтамда текқана дәрі жүред↓/// ↑аурып қалсам / ^йемделем↓/// ↑одан басқа түк жоқ деп↓/// ↑сондықтан міне / уақыт солай зымырады↓/// ↑төртшыл / павладар педагогикалық институтына түскеннен → // унійверсійтет қылып → // сұлтанмахмут торайғыров атындағы→ // павладар мемлекеттік университетін → // бітіріп шықтым↓/// ↑^йенді менің мамандығым → // былай болады↓/// ↑мені / жаңағы документімді тапсырды↓/// ↑педагогика начальный ^уобучение методика ^уобучение с музыкій → // деген факультетке↓/// ↑бірақ / сол музыкалық факултеттің біз → // ^йемтійханға дайындығына / беремыз ͡ ғой → // абутурент кезде↓/// ↑сонда / математійка бар ^йекен↓///	↑жыйырма тоғұжжұл → // мұғәлім болдұм↓/// ↑йәғ^іній / cол ^уөзүмнүң үлгүлү жағымды → // көрсөтүуүм ͡ герек ^йекен↓/// ↑сол жаңағ'ұстазым → // зекеб̊ай сұлтамбайұлұнұң / сол сүй деб̊ ͡ айтатын ͡ ды↓/// ↑қалтамда текқана дәрі ͡ жүрөд↓/// ↑аурұп қалсам / ^йемделем↓/// ↑^уодам ͡ басқа түг жоғ ͡ деп↓/// ↑сондұқтан міне / ^ұуақыт čолай зым^ырады↓/// ↑төртжш̆ыл / павладар педагогійкалығ ͡ ійнстійтұутұна түскөннен → // үунійверсійтет қылып → // сұлтамахмұут торайғыров атындағы→ // павлодар мем^ілекеттіг ͡ үунійверсійтетін → // біт^іріп̊ ͡ шықтым↓/// ↑^йенді менің мамандығым → // былай болады↓/// ↑мені / жаңағы док^ұументімді тап̊сырды↓/// ↑педагогійка начальный ^уоб̊^ұучөнійе методійка ^уоб̊^ұучөнійе с мұузұкой → // деген факүультетке↓/// ↑бірақ / сол мұузұкалық факүултөттүң біз → // ^йемтійхаңға дайындығына / береміз ͡ ғой → // аб̊^ұутұурент кезде↓/// ↑сонда / математійка ͡ б̊ар ^йекен↓///	Жиырма тоғыз жыл мұғалім болдым. Яғни cол өзімнің үлгілі жағымды көрсетуім керек екен. Сол жаңағы ұстазым Зекебай Сұлтанбайұлының сол сүй деп айтатынды. Қалтамда тек қана дәрі жүред. Аурып қалсам емделем. Одан басқа түк жоқ деп. Сондықтан міне уақыт солай зымырады. Төрт жыл Павлодар педагогикалық институтына түскеннен университет қылып Сұлтанмахмут Торайғыров атындағы Павлодар Мемлекеттік университетін бітіріп шықтым. Енді менің мамандығым былай болады. Мені жаңағы документімді тапсырды. Педагогика начальный обучение методика обучения с музыкой деген факультетке. Бірақ сол музыкалық факултеттің біз емтиханга дайындығына беремыз ғой абитурент кезде. Сонан математика бар екен.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сонан ^йенді мен → // математійкадан расында ͡ да айтайын→ // ^уөзім кішкене керемет → // математійк бола қойған жоқпын↓/// ↑^йенді / шамам шарқым келгенінше → // ^йесеп шығара алам↓/// ↑бірақ математійканы толық меңгердім деп → // айта алмаймын↓/// ↑^йенді / нашармын деп ͡ те → // айта алмаймын→ // бірақ / анакісі → // сабақ беріп жатыр тақтадағы↓/// ↑сол үш ^йесеп берді↓/// ↑сол үш ^йесептің біреуін ͡ ғана → // шығардым↓/// ↑^йекеуін / шығара алған жоқпын↓/// ↑сосын ^уойландым→ // ана мұғаліммен сөйлестім↓/// ↑ол айтты → // кеш ^йенді сен анағы бүкіл / төрт амалды үйренгенше→ // ананы үйренгенше↓/// ↑мынаны үйренгенше → // ^йенді қосу алу көбейту→ // ^уоның бәрін біліп тұрсың ͡ ғой↓/// ↑о ͡ жағын қарамайд↓/// ↑бірақ математиканың / анау тілдері көбі → // ^йесіме түсе қойған жоқ↓///	↑сонан ^йенді мен → // математійкадан ^ырасында ͡ да / айтайын → // ^уөзүм ͡ гішкене ͡ геремет → // математійк бола ͡ ғойған ͡ жоқпұн↓/// ↑^йенді шамам / шарқым ͡ гелгенінше → // ^йесеп̊ шығар'алам ↓/// ↑бірақ / математійканы толұғ ͡ меңгердім деп → // айт'алмаймын ↓/// ↑^йенді нашармын деп ͡ те → // айт'алмаймын → // бірақ / ана ͡ гісі → // саб̊ақ ͡ періб̊ ͡ жатыр тақтадағы↓/// ↑сол үш ^йесеп перді↓/// ↑сол үш ^йесептің біреуүн ͡ ғана → // шығардым↓/// ↑^йекеуүн / шығар'алған жоқпұн↓/// ↑сосұн ^уойландым→ // ана мұғәліммен сөйлөстүм↓/// ↑^уол айтты → // кеш ^йенді сен анағы ͡ б̊үкүл төртамалды / үйрөңгөнше → // анан'үйрөңгөнше ↓/// ↑мынан'үйрөңгөнше → // ^йенді / қосұу / алұу / көб̊өйтүу→ // ^уонұң ͡ бәрім ͡ біліп тұрсұң ͡ ғой↓/// ↑^уо жағың ͡ ғарамайд↓/// ↑бірақ / математійканың / анау тілдері / көб̊ү → // ^йесіме түсө ͡ ғойған ͡ жоқ↓///	Сонан енді мен математикадан расында да айтайын, өзім кішкене керемет математик бола қойған жоқпын. Енді шамам шарқым келгенінше есеп шығара алам. Бірақ математиканы толық меңгердім деп айта алмаймын. Енді нашармын деп те айта алмаймын, бірақ ана кісі сабақ беріп жатыр тақтадағы. Сол үш есеп берді. Сол үш есептің біреуін ғана шығардым. Екеуін шығара алған жоқпын. Сосын ойландым, ана мұғаліммен сөйлестім. Ол айтты кеш енді сен анағы бүкіл төрт амалды үйренгенше, ананы үйренгенше. Мынаны үйренгенше енді қосу алу көбейту оның бәрін біліп тұрсың ғой. О жағын қарамайд. Бірақ математиканың анау тілдері көбі есіме түсе қойған жоқ.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑дұрыс ^уоқымағанның / салдары ͡ ғой↓/// ↑мен ^уөзім / қазақ тіл мен әдебиет / тарійх / географійа тіл пәндеріне қарай → // жақ̊сы болдым → // мектепте ^уоқып жүргенде↓/// ↑сосын математійкадан → // ^уонша не болмағаннан ͡ гейін→ // үш / ^йенді аттестатта↓/// ↑сонан ͡ гейін айтты → // сен басқа факультет таңда деді / ана мұғалім↓/// ↑сүйтіп мен / ^уөлең жазып жүрген ͡ гезім↓/// ↑бала кезім→ // бесінші сыныптан бастап ^уөлең жазам↓/// ↑сол ^уөлеңімді ^уоқып → // бір аудійторійада кіpсем ↑// бір прафессыр ^йермек ^уөтебаев деген → // со ͡ кісінің балларға айтып атыр↓/// ↑баллар сендер → // іштеріңде / ^уөлең жазатын→ // әңгіме жазатын ы → // талантты→ // дарынды баллар → // бар ͡ ма↑ // ^уосындай↓/// ↑солардың шығармашылығы болса↑ // біздің қазақ тілі мен әдебиеті факультетіне деген → // не / түссеңіздер жақсы бір бал қойамыз↓///	↑дұрұс ^уоқұмағанның / салдары ͡ ғой↓/// ↑мен ^уөзүм /қазақ тіл мен әдеб̊ійет / тарійх / географійа тіл пәндеріне ͡ ғарай → // жақ̊сы ͡ б̊олдұм → // мектепте ^уоқұб̊ ͡ жүргөнде↓/// ↑сосұн / математійкадан → // ^уонша не ͡ б̊олмағаннан ͡ гейін→ // үш / ^йенді / аттестатта ↓/// ↑сонан ͡ гейін айтты → // сем ͡ басқа факүултет таңда деді / ана мұғәлім↓/// ↑сүйтүп мен / ^уөлөң жазыб̊ ͡ жүргөн ͡ ͡ гезім↓/// ↑бала ͡ гезім→ // бесінші сыныптам ͡ бастап ^уөлөң жазам↓/// ↑сол ^уөлөңүмді ^уоқұп → // бір аудійторійада ͡ гіpсем ↑// бір профессор ^йермек ^уөтөб̊аев деген → // со ͡ кіс^інің балларға / айтып ͡ атыр↓/// ↑баллар сендер → // іштеріңде / ^уөлөң жазатын→ // әңгіме жазатын ы → // талантты→ // дарынды ͡ б̊аллар → // бар ма↑ // ^уосұндай↓/// ↑солардың шығармашылығы ͡ б̊олса↑ // біздің / қазақ тілі мен әдеб̊ійеті факұультөтүне деген → // не / түссөңүздер жақ̊сы ͡ б̊ір ͡ б̊ал ͡ ғойамыз↓///	Дұрыс оқымағанның салдары ғой. Мен өзім қазақ тіл мен әдебиет, тарих, география тіл пәндеріне қарай жақсы болдым мектепте оқып жүргенде. Сосын математикадан онша не болмағаннан кейін, үш енді аттестатта. Сонан кейін айтты сен басқа факультет таңда деді ана мұғалім. Сүйтіп мен өлең жазып жүрген кезім. Бала кезім, бесінші сыныптан бастап өлең жазам. Сол өлеңімді оқып бір аудиторияда кіpсем. Бір профессор Ермек Өтебаев деген со кісінің балларға айтып атыр. Баллар сендер іштеріңде өлең жазатын, әңгіме жазатын ы... талантты, дарынды баллар бар ма, осындай? Солардың шығармашылығы болса біздің қазақ тілі мен әдебиеті факультетіне деген не түссеңіздер жақсы бір балл қоямыз.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑көтермелейміз → // түсіп кетесіңдер↓/// ↑таланттыларды іздеп жүрміз → // кәзір дегесін→ // бір сарығыз ^уөлеңін ^уоқыды↓/// ↑оның ^уөлеңін тыңдап ^уотырдым ͡ да→ // әй деп / бізге зекебай сұлтанбайұлы үйреткен әдіспенен → // ^уөзім ^уөлеңімді жазып жүргем↓/// ↑жаңағы кісіге ^йеліктейміз → // мұғалімге тексертеміз деген сійақты↓/// ↑сол ^уөлеңді жазып→ // әдемілеп тұрып↓/// ↑жазған ^уөлең → // ^уөлең дәптерімді алып барғам↓/// ↑сосын / ^йелге сағыныш деген → // ^уөлеңімді ^уоқыдым↓/// ↑тағы / бір ^йекі ^уөлеңдерімді ^уоқыдым↓/// ↑сол ^уөлеңдерімд'оқып → // бердім↓/// ↑профессор / қай жақтансың дед↓/// ↑байанауылдан↓/// ↑қай факультетке түсесің ↑// пы ͡ мы ͡ ны ͡ ^уо дедім↓/// ↑әй кішкентай / кішкентай балларға / не сабақ беред→ // үлкен балларға бермейсің ͡ ба↑// сен / қазақ тілі мен әдебиетіне түс↓/// ↑мынадай ^уөлең жазатын болсаң↓/// ↑ұстазың кім деп сұрад↓///	↑көтөрмөлейміз → // түсүп кетесіңдер↓/// ↑таланттыларды / іздеп жүрмүз → // қәзір дегесін→ // бір сарығыз ^уөлөңүн ^уоқұдұ↓/// ↑^уонұң ^уөлөңүн тыңдап ^уотұрдұм ͡ да→ // әй деп пізге / зекеб̊ай сұлтамбайұл'үйрөткөн әдіспенен → // ^уөзүм ^уөлөңүмді / жазыб̊ ͡ жүргөм↓/// ↑жаңағы ͡ гісіге ^йеліктейміз→ // мұғәлімге тек̊сертеміз деген сыйақты↓/// ↑сол ^уөлөңдү жазып→ // әдемілеп тұрұп↓/// ↑жазған ^уөлөң→ // ^уөлөң дәптерімд'алып барғам↓/// ↑сосұн / ^йелге сағ^ыныш ͡ теген→ // ^уөлөңүмді ^уоқұдұм↓/// ↑тағы / бір ^йек'өлөңдөрімді ^уоқұдұм↓/// ↑сол ^уөлөңдөрімд'оқұп → // бердім↓/// ↑профессор / қай жақтансың ͡ дед↓/// ↑байанауұлдан↓/// ↑қай ͡ факүултөткө ͡ түсөсүң↑// пы ͡ мы ͡ ны ^уо дедім↓/// ↑әй / кішкентай / кішкентай балларға не саб̊ақ ͡ перед→ // үлкөм балларға ͡ б̊ермейсің ͡ бе↑// сен / қазақ тілі мен әдеб̊ійетіне түс↓/// ↑мынадай ^уөлөң жазатым ͡ болсаң↓/// ↑ұстазың / кім ͡ деп̊ ͡ сұрад↓///	Көтермелейміз түсіп кетесіңдер. Таланттыларды іздеп жүрміз қазір дегесін, бір сары қыз өлеңін оқыды. Оның өлеңін тыңдап отырдым да, әй деп бізге Зекебай Сұлтанбайұлы үйреткен әдіспенен өзім өлеңімді жазып жүргем. Жаңағы кісіге еліктейміз, мұғалімге тексертеміз деген сияқты. Сол өлеңді жазып, әдемілеп тұрып. Жазған өлең, өлең дәптерімді алып барғам. Сосын «Елге сағыныш» деген өлеңімді оқыдым. Тағы бір екі өлеңдерімді оқыдым. Сол өлеңдерімді оқып бердім. Профессор қай жақтансың дед. Баянауылдан. Қай факультетке түсесің? ПМНО дедім. Әй кішкентай кішкентай балларға не сабақ беред, үлкен балларға бермейсің бе? Сен қазақ тілі мен әдебиетіне түс. Мынадай өлең жазатын болсаң. Ұстазың кім деп сұрад.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑ұстазым ^уосындай → // зекебай сұлтанбайұлы деген адам↓/// ↑бізді ^уосылай → // дайындаған ^йед↓/// ↑ә ^уо кісіні таним↓/// ↑қойа берді → // бірпарақ қағазды алып → // жазып берді↓/// ↑і↓/// ↑жаңағы регистратура / диміз ͡ ғой↓/// ↑тіркелу бөліміне↓/// ↑қарлығаш переводи на кил деп документін↓/// ↑сосын мен документім → // қазақ тілі мен әдебійет факультетіне ауыстырды ͡ да→ // мен сонда ^уоқыдым↓/// ↑бірінші курс→ // ^йекінші курстарда → // сол шамам ͡ жеткенше тырысып→ // тырмысып ^уоқыдым↓/// ↑үшінші курста ақын→ // ақын жаңағы айтысқа → // қатыса бастадым↓/// ↑^уоблыстық айтыста жыршы термеші→ // әншілердің байқауына → // қатыспасам ͡ да→ // ақырын / ^йел ішінде / қала ішінде / ақырын → // сол той ͡ жүргізу рәсімін→ // а↓/// ↑мерекелік іс ͡ шараларды жүргізу → // деген сійақты дүнійелерде → // со / қатыса ͡ бастадым↓///	↑ұстазым ^уосұндай → // зекеб̊ай сұлтамбайұлұ деген адам↓/// ↑бізді ^уос^ұлай → // дайындаған ^йед↓/// ↑ ә ^уо кіс^іні таныйм↓/// ↑қойа ͡ б̊ерді → // бірпарақ қағазд'алып → // жазып перді↓/// ↑і↓/// ↑жаңағы ^ірегійстратұура / діймі ͡ ғой↓/// ↑тіркелүу ͡ б̊өлүмүне↓/// ↑қарлығаш переводей на / кійл деп док^ұумөнтүн↓/// ↑сосұн мен док^ұумөнтүм → // қазақ тілі мен әдеб̊ійет факүультөтүн'ауұстұрдұ ͡ да→ // мен сонда ^уоқұдұм↓/// ↑бірінші ͡ гұурс→ // ^йекінші ͡ гұурстарда → // сол шамам жеткенше тырысып→ // тырмысып ^уоқұдұм↓/// ↑үшүншү кұурст'ақын → // ақын жаңағ'айтысқа → // қатыса ͡ б̊астадым↓/// ↑^уоблұстұғ ͡ айтыста жыршы / термеші→ // әншілердің байқауұна → // қатыспасам ͡ да→ // ақ^ырын / ^йел ішінде / қал'ішінде / ақ^ырын → // сол той жүргүзүу ^ірәсімін→ // а↓/// ↑мерекелік / іш ͡ шараларды ͡ жүргүзүу → // деген сыйақты дүн ^үйөлерде → // со / қатыса ͡ б̊астадым↓///	Ұстазым осындай Зекебай Сұлтанбайұлы деген адам. Бізді осылай дайындаған ед. Ә о кісіні таним. Қоя берді бір парақ қағазды алып жазып берді. І... жаңағы регистратура диміз ғой. Тіркелу бөліміне. Қарлығаш переводи на КИЛ деп документін. Сосын мен документім қазақ тілі мен әдебиет факультетіне ауыстырды да, мен сонда оқыдым. Бірінші курс, екінші курстарда сол шамам жеткенше тырысып, тырмысып оқыдым. Үшінші курста ақын, ақын жаңағы айтысқа қатыса бастадым. Облыстық айтыста жыршы термеші, әншілердің байқауына қатыспасам да, ақырын ел ішінде қала ішінде ақырын сол той жүргізу рәсімін, а... мерекелік іс-шараларды жүргізу деген сияқты дүниелерде со қатыса бастадым.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑адамд'енді і↓/// ↑^уөмір адамды → // ^уөзі дайындайд↓/// ↑адам / адам болуы үшін → // ^уөмірмен араласып→ // ^уөмірмен құраласып→ // адамның ^уөмірі адаммен ͡ дійд↓/// ↑сондықтан арман ͡ ғарай → // ^уөзім-өзімді қанаттандыра бастадым↓/// ↑совхоз / колхоз дегендер → // құрыды бұл жақта↓/// ↑кеңес үкіметі кетті↓/// ↑^йешкім саған → // ақша әкеліп бермейд↓/// ↑^уөз күніңді → // ^уөзің көру ͡ герек↓/// ↑содан мен → // той жүргізе бастадым→ // і↓/// ↑мероприятие / жүргізе бастадым→ // ^уөлең айта бастадым→ // ^уөнөрімді көрсете бастадым↓/// ↑қысқасы / бірінші / ^йекінші курста сабағымд'оқыдым↓/// ↑үшінші курста ақырын / ақырын бос уақыттарымда → // сонымен айналыстым↓/// ↑үнемі / бірінші курстан бастап і↓/// ↑төртінші курсқа дейін → // кітапханадан шыққан жоқпын↓/// ↑себебі / ғылым мені қызықтырды↓///	↑адамды / ^йенді і↓/// ↑^уөмүр адамды →// ^уөзү дайындайд↓/// ↑адам / адам болұу'үшүн →// ^уөмүрмен араласып →// ^уөмүрмөң ͡ ғұраласып →// адамның ^уөм^үрі /адаммен ͡ дид↓/// ↑сондұқтан / армаңға ͡ ғарай →// ^уөзүм ͡ ^уөзүмдү қанаттандыра ͡ б̊астадым↓/// ↑совхоз / колғоз дегендер →// құрұдұ ͡ б̊ұлжақта↓/// ↑кеңес үкүмөті ͡ гетті↓/// ↑^йешкім саған →// ақ̊ш'әкеліп бермейд↓/// ↑^уөз ͡ гүнүңдү →// ^уөзүң ͡ гөрүу ͡ герек↓/// ↑содан мен →// той жүргүзө ͡ б̊астадым / і↓/// ↑меропрійатійе жүргүзө ͡ б̊астадым→// ^уөлөң айта ͡ б̊астадым→// ^уөнөрүмді ͡ гөрсөтө ͡ б̊астадым↓/// ↑қысқасы →// бірінші / ^йекінші ͡ гұурста саб̊ағымд'оқұдұм↓/// ↑үшүншү кұурста →// ақ^ырын / ақ^ырын / бос ^ұуақыттарымда →// сонұмен айналыстым↓/// ↑үнөмү / бірінші ͡ гұурстам ͡ бастап і↓/// ↑төртүншү кұурсқа дейін →// кітәпқанадан шыққан жоқпұн↓/// ↑себ̊еб̊і / ғылым мені / қызықтырды↓///	Адамды енді і... өмір адамды өзі дайындайд. Адам адам болуы үшін өмірмен араласып, өмірмен құраласып, адамның өмірі адаммен дид. Сондықтан арманға қарай өзім-өзімді қанаттандыра бастадым. Совхоз, колхоз дегендер құрыды бұл жақта. Кеңес үкіметі кетті. Ешкім саған ақша әкеліп бермейд. Өз күніңді өзің көру керек. Содан мен той жүргізе бастадым, і.... мероприятие жүргізе бастадым, өлең айта бастадым, өнерімді көрсете бастадым. Қысқасы, бірінші, екінші курста сабағымды оқыдым. Үшінші курста ақырын, ақырын бос уақыттарымда сонымен айналыстым. Үнемі бірінші курстан бастап і... төртінші курсқа дейін кітапханадан шыққан жоқпын. Себебі ғылым мені қызықтырды.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сондықтан мен / сол ғылымға унійверситетте / мұғалім болсам ^йекен деген арман → // мені қанаттандыра бастад↓/// ↑^уөз адамнан адамның / айырмашылығы жоқ↓/// ↑адамнан адамның айырмашылығы жоқ↓/// ↑адамнан адамды жоғары қойатын → // текқана адамнан адамның бір ^йерекшелігі ↑ // ^уол ^уоның білімінде→ // ^уөнерінде↓/// ↑сен ^уөзгешелікті көресің → // тек ^уоның мінезінде↓/// ↑сондықтан көркем мінез→ // бір көркем мінез→ // таусылмас білім→ // сарқылмас ^уөнер / адамды бақытқа жеткізед'екен↓/// ↑соны түсіндім↓/// ↑сондықтан менің ^уойладым→ // ^уосы үшеуін ^уөзім алдыма ғойдым↓/// ↑менің білім алуым ͡ герек ↑ // ^уөнерлі болуым ͡ герек ↑ // көркем мінезді болуым ͡ герек↓/// ↑көркем мінезді болсаң→ // жұртқа жағасың→ // ^уөнерлі болсаң→ // халық сені құрметтейд↓/// ↑білімді болсаң→ // мықты мамансың↓///	↑сондұқтан мен / сол ғылымға / үунійверсійтетте / мұғәлім болсам ͡ ^йекен деген арман → // мені / қанаттандыра ͡ б̊астады↓/// ↑^уөз адамнан адамның / айырмашылығы жоқ↓/// ↑адамнан адамның айырмашылығы жоқ↓/// ↑адамнан адамды жоғары қойатын → // текқана / адамнан адамның бір ^йерек̊шелігі ↑ // ^уол ^уонұң білімінде→ // ^уөнөрүнде↓/// ↑сен ^уөзгөшөлікті ͡ гөрөсүң → // тек ^уонұң мінезінде↓/// ↑сондұқтан / көркөм мінез→ // бір / көркөм мінез→ // таусұлмас ͡ пілім→ // сарқылмас ^уөнөр адамды / бақытқа жеткізед'екен↓/// ↑сонұ түсүндүм↓/// ↑сондұқтан менің ^уойладым→ // ^уос'үшөуүн ^уөзүм алдыма ͡ ғойдұм↓/// ↑менің білім алұуұм ͡ герек→ // ^уөнөрлү ͡ б̊олұуұм ͡ герек→ // көркөм мінезді ͡ б̊олұуұм ͡ герек↓/// ↑көркөм мінезді ͡ б̊олсаң→ // жұртқа жағасың→ // ^уөнөрлү ͡ б̊олсаң→ // халық̊ сені / құрметтейд↓/// ↑білімді ͡ б̊олсаң→ // мықты мамансың↓///	Сондықтан мен сол ғылымға университетте мұғалім болсам екен деген арман мені қанаттандыра бастады. Өз адамнан адамның айырмашылығы жоқ. Адамнан адамның айырмашылығы жоқ. Адамнан адамды жоғары қоятын тек қана адамнан адамның бір ерекшелігі ол оның білімінде, өнерінде. Сен өзгешелікті көресің, тек оның мінезінде. Сондықтан көркем мінез, бір көркем мінез, таусылмас білім, сарқылмас өнер адамды бақытқа жеткізеді екен. Соны түсіндім. Сондықтан менің ойладым, осы үшеуін өзім алдыма койдым. Менің білім алуым керек, өнерлі болуым керек, көркем мінезді болуым керек. Көркем мінезді болсаң, жұртқа жағасың, өнерлі болсаң, халық сені құрметтейд. Білімді болсаң, мықты мамансың.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^йенді / ійстійтут пітіргеннен ͡ гейін → // ^уөкінішке ^уорай / универсійтетке мұғәлім бола алмай қалдық↓/// ↑әлгі білесіз↓/// ↑і↓/// ↑тұрсынбек кәкішев деген→ // і↓/// ↑сәкен сейфуллійнді жазған ғалым бар ͡ ғой↓/// ↑иә / көрген шығарсыз↓/// ↑сол кісіге негізі жіберген маған→ // аспирантураға түс деп→ // ^уөтебаев деген прафессыр↓/// ↑сосын жаңағы / мен ^уоны → // үй ішімен ақылдасу ͡ герек ͡ қой↓/// ↑үй ішімен ақылдасқанда → // әкем айтты→ // қоғам болса мынау → // қиын жағдай↓/// ↑енді бізге / көмегің ͡ герек↓/// ↑аз ͡ да болса / көмектес деп↓/// ↑со / үйге / әлеуметтік ^йенді жағдайға→ // тұрмыстық ^уөмірге кішкене болсын → // көмегіңді тійгізуің ͡ герек→ // дед↓/// ↑енді жарайд → // төртшыл ^уоқытқан ат'анам бар→ // ^уөмірге әкелген ат'анама → // көмектесуім ͡ герек↓/// ↑үйде / алт'ұл→ // бір ͡ ғыз ^уөстік↓///	↑^йенді / инстійтұут пітіргеннен ͡ гейін → // ^уөк^үнүшке ^уорай / үунійверсійтетке мұғәлім бол'алмай ͡ ғалдық↓/// ↑әлгі ͡ б̊ілесіз↓/// ↑і↓/// ↑тұрсұмбек кәкішев деген→ // і↓/// ↑сәкен сейфүулійнді жазған ғалым бар ͡ ғой↓/// ↑ійә / көргөн шығарсыз↓/// ↑солгісіге негізі жіб̊ерген маған→ // аспійрантұураға түс ͡ теп→ // ^уөтөб̊аев дегем професор↓/// ↑сосұн жаңағы / мен ^уонұ → // үй ішімен ақылдасұу ͡ герек ͡ қой↓/// ↑үй ішімен ақылдасқанда → // әкем айтты→ // қоғам болса мынау → // қыйын жағдай↓/// ↑^йенді ͡ б̊ізге / көмөгүң ͡ герек↓/// ↑аз ͡ да ͡ б̊олса / көмөктес ͡ теп↓/// ↑со / үйгө / әлеумөттүк ^йенді жағдайға→ // тұрмұстұқ ^уөмүргө кішкене ͡ б̊олсұн → // көмөгүңді тійгізүуүң ͡ герек→ // дед↓/// ↑^йенді жарайд → // төртш̆ыл ^уоқұтқан ат'анам бар→ // ^уөмүрг'әкелген ат'анама → // көмөктөсүуүм ͡ герек↓/// ↑үйдө / алт'ұл→ // бір ͡ ғыз ^уөстүк↓///	Енді институт бітіргеннен кейін өкінішке орай университетке мұғалім бола алмай қалдық. Әлгі білесіз. І... Тұрсынбек Кәкішев деген, і... Сәкен Сейфуллинді жазған ғалым бар ғой. Иә көрген шығарсыздар. Сол кісіге негізі жіберген маған аспирантураға түс деп, Өтебаев деген профессор. Сосын жаңағы мен оны үй ішімен ақылдасу керек қой. Үй ішімен ақылдасқанда әкем айтты, - Қоғам болса мынау қиын жағдай. Енді бізге көмегің керек. Азда болса көмектес деп. Со үйге әлеуметтік енді жағдайға, тұрмыстық өмірге кішкене болсын көмегіңді тигізуің керек, - деді. Енді жарайд төрт жыл оқытқан ата-анам бар, өмірге әкелген ата-анама көмектесуім керек. Үйде алты ұл, бір қыз өстік.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑мен ^уортаншымын↓/// ↑сосын / кейінгі інілерімді ͡ де → // ^уоқытуым ͡ герек деген ^уой→ // ^уоларға ͡ да / бір жақсы ^уөмір ͡ герек↓/// ↑иә / жасыратыны жоқ→ // совхоз ыдырады→ // жұмыс жоқ↓/// ↑иә→ // үлкен ағамыз жаңағы→ // ^уөндіріс ^уошағына ͡ ғарай / көшіп кетті → // балқаш қаласына↓/// ↑содан менің ^уойым→ // ^уойланып ͡ ойланып→ // ^уойым сол↓/// ↑қайткен күнде ͡ де → // ат'анаға көмектесейін деп і↓/// ↑ійнстійтут мені направление дійд → // бағыт бағдар беріп→ // жаңағы направлениемен / жаңағы жолдамамен → // майқайың / жолда көрдіңіздер ͡ ма↑// алтын ^уөндіретін ^уошағы бар↓/// ↑майқайың деген поселок → // соған жіберді↓/// ↑мен сонда бардым↓/// ↑майқайың мектеп ійнтернатында → // қазақ тілі мен әдебиет пәнінен → // мұғалім болдым↓/// ↑таңертең мұғаліммін→ // түстен кейін тәрбиешімін→ // кешке нійәнкамын↓/// ↑нійәнкә дегенді / білесіз ͡ ғой ^йенді→ // балаларды ұйықтатып / нететін↓///	↑мен ^уортаншымын↓/// ↑сосұн / кейіңг'інілерімді ͡ де → // ^уоқұтұуұм ͡ герек деген ^уой→ // ^уоларға ͡ да / бір жақ̊сы ^уөмүр ͡ герек↓/// ↑ійә / жас^ыратыны жоқ→ // совхоз ыд^ырады→ // жұмұш ͡ шоқ↓/// ↑ійә→ // үлкөн ағамыж ͡ жаңағы→ // ^уөндүрүс ^уошағына ͡ ғарай / көшүп кетті → // балқаш қаласына↓/// ↑содан менің ^уойұм→ // ^уойланып ͡ ойланып→ // ^уойұм ͡ сол↓/// ↑қайткең ͡ гүндө ͡ де → // ат'анаға /көмөктөсейін деп і↓/// ↑инстійтұут мені направленійе дид → // бағыт пағдар ͡ б̊еріп→ // жаңағы направленійемен жаңағы жолдамамен → // майқайың / жолда ͡ гөрдүңүздер ͡ ме↑// алтын ^уөндүрөтін ^уошағы ͡ б̊ар↓/// ↑майқайың дегем ͡ поселок → // соған жіб̊ерді↓/// ↑мен сонда ͡ б̊ардым↓/// ↑майқайың мектеб̊ ͡ ійнтернатында → // қазақ тілі мен әдеб̊ійет пәнінен мұғалім болдұм↓/// ↑таңертең мұғаліммін→ // түстөң ͡ гейін тәрб̊ійешімін→ // кешке ͡ нійәңкамын↓/// ↑нійәңкә дегенді / білесіз ͡ ғой ^йенді→ // балалард'ұйұқтатып / нететін↓///	Мен ортаншымын. Сосын кейінгі інілерімді де оқытуым керек деген ой, оларға да бір жақсы өмір керек. Иә, жасыратыны жоқ, совхоз ыдырады, жұмыс жоқ. Иә, үлкен ағамыз жаңағы, өндіріс ошағына қарай көшіп кетті Балқаш қаласына. Содан менің ойым, ойланып-ойланып, ойым сол. Қайткен күнде де ата-анаға көмектесейін деп і... институт мені направление дид бағыт бағдар беріп, жаңағы направлениемен жаңағы жолдамамен Майқайың жолда көрдіңіздер ме? Алтын өндіретін ошағы бар. Майқайың деген поселок соған жіберді. Мен сонда бардым. Майқайың мектеп интернатында қазақ тілі мен әдебиет пәнінен мұғалім болдым. Таңертең мұғаліммін, түстен кейін тәрбиешімін, кешке нянькамын. Нянька дегенді білесіз ғой енді, балаларды ұйықтатып нететін.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^йенді ^уол / кісі жоқ→ // себебі / үйткені / айлап → // ^йеңбекақы бермейд↓/// ↑^уогезде / үшайда бір → // ^йеңбекақы ͡ гелед↓/// ↑ішкім→ // әргім ^уөз ^уөздері кө↓/// ↑көшіп кетіп / кетіп қалған↓/// ↑содан ^йенді / пенсионерлерді алт жұмысқа / ^уогезде → // зейнеткерлікке шыққан↓/// ↑^йенді ішкім жоқ ^йенді → // жұмыс істейтін мекемеде↓/// ↑сонда жүріп жұмыс істедім↓/// ↑айаңған жоқпын↓/// ↑^уөнөр қайт а↓/// ↑анау ^уөнөр деген адамды → // қайткен күнде ͡ де / бос қоймайд'екен↓/// ↑сол бір той басқарғам→ // бір той басқарғанның артынан → // ^уонтой басқардым↓/// ↑^уодан ͡ соң сол а↓/// ↑поселокқа танылып→ // ^уөнеріме сө жерде тағы ͡ да → // асабалық қызмет → // сол жақтан пайда болд↓///	↑^йенді ^уол / кісі жоқ→ // себ̊еб̊і / ^уөйткөнү / айлап → // ^йеңбегақы ͡ б̊ермейд↓/// ↑^уогезде / үш айда ͡ б̊ір → // ^йеңбегақы ͡ гелед↓/// ↑ішкім→ // әргім ^уөз ^уөздөрү кө↓/// ↑көшүп кетіп / кетіп қалған↓/// ↑содан ^йенді / пенсійонерлерд'алт жұмұсқа / ^уогезде → // зейнеткерлікке шыққан↓/// ↑^йенд'ішкім жоқ ^йенді → // жұмұс істейтін мекемеде↓/// ↑сонда жүрүб̊ → // жұмұс істедім↓/// ↑айаңған жоқпұн↓/// ↑^уөнөр ͡ ғайт а↓/// ↑анау ^уөнөр деген адамды → // қайткең ͡ гүндө ͡ де / бос қоймайд'екен↓/// ↑сол бір той басқарғам→ // бір той басқарғанның артынан → // ^уонтой басқардым↓/// ↑^уодан соң сол а↓/// ↑поселокқа тан^ылып→ // ^уөнөрүме сө жерде тағы ͡ да → // асаб̊алық қызмет → // сол жақтам пайда ͡ б̊олд↓///	Енді ол кісі жоқ, себебі өйткені айлап еңбек ақы бермейд. О кезде үш айда бір еңбек ақы келеді. Ішкім, әркім өз өздері кө... көшіп кетіп кетіп қалған. Содан енді пенсионерлерді алт жұмысқа о кезде зейнеткерлікке шыққан. Енді ішкім жоқ енді жұмыс істейтін мекемеде. Сонда жүріп жұмыс істедім. Аяңған жоқпын. Өнер қайт а... анау өнер деген адамды қайткен күнде де бос қоймайды екен. Сол бір той басқарғам, бір той басқарғанның артынан он той басқардым. Одан соң сол а.... поселокқа танылып, өнеріме со жерде тағы да асабалық қызмет сол жақтан пайда болды.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сондықтан / сол ^уөнөрменен жүргенде → // тоқсан сегізінші жылы↑// ы қыс қатты болды ͡ да↑// біздің мектеп ійнтернатының → // жылу жүйесі қатып ↑// со көктемге қарай → // біз балаларды тұра алып шығып → // ана жылы пештермен нелермен→ // үйткөні майғайыңда су тапшы→ // сол жылу қазандығына → // су кеш келіп қалды да→ // тасымалданып↓/// ↑сол ғана қысқаша айтқанда→ // турбаны қатырып алды↓/// ↑жол жүйесінде↓/// ↑сосын мені / балаларды → // байанауыл ауданының ^уорталығындағы / бір і↓/// ↑балабақшаға көшірді↓/// ↑сосын маған айтты→ // ^йенді бәріміз / жұмыссыз қалдық қой↓/// ↑сосын бәрімізді → // жан-жаққа таратты↓/// ↑сонда маған айтты→ // сен аудан ^уорталығына ͡ гел → // керексің→ // мынау балаларға қарайтын адам ͡ герек↓/// ↑балалардың психологійасын→ // балалардың ішіндегі мінезқұлқын білетін → // адам ͡ герек ͡ қой↓///	↑сондұқтан / сол ^уөнөрмөнен жүргөндө → // тоқ̊сан сегізінші жылы↑// ы қыс қатты ͡ б̊олдұ ͡ да ↑// біздің мектеб̊ ͡ ійнтернатының → // жылұу ͡ жүйөсү қатып→ // со көктөмгө ͡ ғарай → // біз ͡ б̊алаларды тұр'алып шығып → // ана жылы пештермен нелермен→ // ^уөйткөнү майқайыңда сұу тап̊шы→ // сол жылұу / қазандығына → // сұу / кеш келіп қалды ͡ да→ // тасымалданып↓/// ↑солғана /қысқаш'айтқанда → // тұурб̊аны қат^ырыб̊ ͡ алды↓/// ↑жол жүйөсүнде↓/// ↑сосұн мені / балаларды → // байанауұл ауданының ^уорталығындағы ͡ б̊ір і↓/// ↑балаб̊ақ̊шаға ͡ гөшүрдү↓/// ↑сосұн маған айтты→ // ^йенді ͡ б̊әріміж ͡ жұмұссұз ͡ ғалдық ͡ қой↓/// ↑сосұн / бәрімізді → // жан-жаққа таратты↓/// ↑сонда маған айтты→ // сен аудан ^уорталығына ͡ гел→ // керек̊сің→ // мынау ͡ б̊алаларға ͡ ғарайтын адам ͡ герек↓/// ↑балалардың псійхологійасын→ // балалардың ішіндегі мінез ͡ ғұлқұм ͡ білетін → // адам ͡ герек ͡ қой↓///	Сондықтан сол өнерменен жүргенде тоқсан сегізінші жылы ы... қыс қатты болды да. Біздің мектеп интернатының жылу жүйесі қатып, со көктемге қарай біз балаларды тұра алып шығып ана жылы пештермен нелермен, өйткені Майқайыңда су тапшы, сол жылу қазандығына су кеш келіп қалды да, тасымалданып. Сол ғана қысқаша айтқанда, турбаны қатырып алды. Жол жүйесінде. Сосын мені, балаларды Баянауыл ауданының орталығындағы бір і... балабақшаға көшірді. Сосын маған айтты, енді бәріміз жұмыссыз қалдық қой. Сосын бәрімізді жан-жаққа таратты. Сонда маған айтты, сен аудан орталығына кел, керексің, мынау балаларға қарайтын адам керек. Балалардың психологиясын, балалардың ішіндегі мінез-құлқын білетін адам керек қой.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑танымайтын жердегі балаларды↓/// ↑^йертең қашып кетсе ͡ де→ // қай жерден тауып аламыз деген сійақты↓/// ↑содан / ана балалардың несі үшін мен→ // шәкен айманов атындағы → // мектеп ійнтернатына ͡ гелдім↓/// ↑міне→ // қарасаңыз→ // тоқсан сегізінші жыл↓/// ↑жійырма жетінші жыл → // сол мектепте істеппін↓/// ↑табан аудармай↓/// ↑^йек↓/// то↓/// ↑содан келгеннен ͡ гейін → // мені ^йең қызықтырған мынау → // мәшһүр жүсіп атамыздың ^йеңбектері болд↓/// ↑содаң ͡ гейін / ^уосы ^йеңбектерге ақырын балаларды → // ғылымій жоба дегені → // пайда бола бастад↓/// ↑^йекімың ^йекінші жылы → // ғылымій жоба жазғызу керек балаларға↓/// ↑научный проект дейді↓/// ↑содан ͡ гейін мен → // соны жазғызып ^уотырдым ͡ да↑// жаңағы рамазан ағамыздың баласына → // жаңaғыдай мәшһүр жүсіп пен → // жүсіпбектің арасындағы байланыс↓///	↑танымайтын жердегі ͡ б̊алаларды↓/// ↑^йертең / қашып кетčе ͡ де→ // қай жерден тауұб̊ ͡ аламыз деген сыйақты↓/// ↑содан / ана ͡ б̊алалардың нес'үшүн мен→ // шәкен айманов атындағы → // мектеб̊ ͡ ійнтернатына ͡ гелдім↓/// ↑міне→ // қарасаңыз→ // тоқ̊сан ͡ сегізінші ͡ жыл↓/// ↑жыйырма ͡ жетінші ͡ жыл → // сол мектепт'істеппін → // таб̊ан аудармай↓/// ↑^йек↓/// то↓/// ↑содаң ͡ гелгеннең ͡ гейін → // мені ^йең ͡ ғызықтырған мынау → // мәшхүр жүсүб̊ ͡ атамыздың ^йеңбектері ͡ б̊олд↓/// ↑содаң ͡ гейін / ^уосұ ^йеңбектерг'ақ^ырын балаларды → // ғылымій жоб̊а дегені → // пайда ͡ б̊ола ͡ б̊астады↓/// ↑^йекімың ^йекінші жылы → // ғылымій жоб̊а жазғызұу ͡ герек балаларға↓/// ↑научный проект дейді↓/// ↑содан ͡ гейін мен → // сонұ жазғызыб̊ ͡ ^уотұрдұм ͡ да↑// жаңағы ^ырамазан ағамыздың баласына → // жаңaғыдай мәшхүр жүсүп пен → // жүсүпбектің арасындағы ͡ б̊айланыс↓///	Танымайтын жердегі балаларды. Ертең қашып кетсе де, қай жерден тауып аламыз деген сияқты. Содан ана балалардың несі үшін мен Шәкен Айманов атындағы мектеп интернатына келдім. Міне, қарасаңыз, тоқсан сегізінші жыл. Жиырма жетінші жыл сол мектепте істеппін. Табан аудармай. Ек... то... содан келгеннен кейін мені ең қызықтырған мынау Мәшһүр Жүсіп атамыздың еңбектері болды. Содан кейін осы еңбектерге ақырын балаларды ғылыми жоба дегені пайда бола бастады. Екі мың екінші жылы ғылыми жоба жазғызу керек балаларға. Научный проект дейді. Содан кейін мен соны жазғызып отырдым да, жаңағы Рамазан ағамыздың баласына жаңaғыдай Мәшһүр Жүсіп пен Жүсіпбектің арасындағы байланыс.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑мәшһүр жүсіп / қаламындағы ^уөнер адамдары→ // мәшһүр жүсіппен сыйласқан адамдар деген сійақты → // ғылыми жобалар жаза бастадым↓/// ↑мұхамед әмін туралы жаздым↓/// ↑мұхамед әмійн деген мәшһүр жүсіптің → // үлкен баласы ͡ ғой↓/// ↑сол туралы / жаза бастадым→ // ғылымға айналыстым→ // ғылымға балаларды дайындап жүрдім↓/// ↑біргүні солай↓/// ↑сол ғылымій жобаның арқасында → // павлодарға барып→ // марқұм боп кетті → // мәшһүр жүсіптің немересі қуандық пазлды → // мәшһүр жүсіп атымызбен танысып↑ // бұрыңғы мұғалімдерді кездестірдім↓/// ↑^уолар сен ^уосылай жүргенше → // сен ғылымға ͡ да / бір пайдам тійеді↓/// ↑жазу қабілетің ͡ жақсы↓/// ↑сен қайтесің → // мектепте мұғалім болып↓/// ↑сен аспійрантураға түс / деді↓/// ↑сосын / ^йекімың алтыншы жылы → // аспійрантураға түстім↓/// ↑павлодар педагогійкалық→ // і↓/// ↑повл↓/// ↑сұлтанмахмут торайғыров атындағы унійверситет↓///	↑мәшхүр жүсүп қаламындағы / ^уөнөр адамдары→ // мәшхүр жүсүппен сыйласқан адамдар деген сыйақты → // ғыл^ымій жоб̊алар жаза ͡ б̊астадым↓/// ↑мұхамед әмін тұуралы жаздым↓/// ↑мұхамед әмійн деген / мәшхүр жүсүптүң → // үлкөм ͡ баласы ͡ ғой↓/// ↑сол тұуралы жаза ͡ б̊астадым→ // ғылымғ'айналыстым → // ғылымға / б̊алаларды дайындаб̊ ͡ жүрдүм↓/// ↑біргүнү солай↓/// ↑сол ғыл^ымій жоб̊аның арқасында → // павлодарға ͡ б̊арып→ // марқұм боп кетті → // мәшхүр жүсүптүң немересі /құуандық пазлды → // мәшхүр жүсүб̊ ͡ атымызб̊ен танысып↑ // бұрұңғұ мұғалімдерді ͡ гездестірдім↓/// ↑^уолар сен ^уос^ұлай жүргөнше → // сен ғылымға ͡ да / бір пайдам тійеді↓/// ↑жазұу ͡ қәб̊^ілетін жақ̊сы↓/// ↑сең ͡ ғайтесің → // мектепте мұғалім болұп↓/// ↑сен аспійрантұураға түс / деді↓/// ↑сосұн / ^йекімың алтыншы жылы → // аспійрантұураға түстүм↓/// ↑павлодар педагогійкалық→ // і↓/// ↑повл↓/// ↑сұлтаммахмұут торайғыров атындағ'үунійверсійтет↓///	Мәшһүр Жүсіп қаламындағы өнер адамдары, Мәшһүр Жүсіппен сыйласқан адамдар деген сияқты ғылыми жобалар жаза бастадым. Мұхамед Әмін туралы жаздым. Мұхамед Әмин деген Мәшһүр Жүсіптің үлкен баласы ғой. Сол туралы жаза бастадым, ғылымға айналыстым, ғылымға балаларды дайындап жібердім. Бір күні солай. Сол ғылыми жобаның арқасында Павлодарға барып, марқұм боп кетті Мәшһүр Жүсіптің немересі Қуандық Пазлды Мәшһүр Жүсіп атымызбен танысып, бұрынғы мұғалімдерді кездестірдім. Олар сен осылай жүргенше сен ғылымға да бір пайдам тиеді. Жазу қабілетін жақсы. Сен қайтесің мектепте мұғалім болып. Сен аспирантураға түс деді. Сосын екі мың алтыншы жылы аспирантураға түстім. Павлодар педагогикалық, і... повл... Сұлтанмахмут Торайғыров атындағы университет.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑жетекшім / қуандық пазлович болды↓/// ↑^уо кісі маған → // үшшарт қойды↓/// ↑бірінші шарт↓/// ↑ы↓/// ↑қылтың сылтың бос жүрісің → // болмасын деді↓/// ↑^йенді / жігіт болғаннан ͡ гейін→ // біз жас жігітпіз ^йенді→ // ^уойлады ͡ ғой ͡ дейм сондай↓/// ↑^йекінші дүние мынау / тойды ͡ ғой деді↓/// ↑ғылымға берілгеннен ͡ гейін → // уақытыңды сол алып кетет деді↓/// ↑үшінші уақытында шақырған ͡ гезде → // келетін болатын бол деді↓/// ↑сосын мен айттым → // үшеуінің біреуін қа↓/// → // ә төртіншісі / бар айтпақшы→ // пара бермейсің ішкімге деді↓/// ↑пара бергеніңд'есітсем біреуге → // жаңағыдай / ғылым жолында → // салып жазып жүрген ͡ гезде → // сенен сұрауы мүмкін → // ананы істеп береміз→ // мынаны істеп береміз → // ақша бер дейтін болса→ // ақша бергеніңд'естісем→ // ^уонда алып тастайым деді↓///	↑жетек̊шім / құуандық пазловұйч болдұ↓/// ↑^уо кісі маған → // үшшарт қойдұ↓/// ↑бірінші шарт↓/// ↑ы↓/// ↑қылтың сылтың бошшүрүсүң → // болмасын деді↓/// ↑^йенді / жігіт полғаннаң ͡ гейін→ // біз / жашшігітпіз ^йенді→ // ^уойлады ͡ ғой ͡ дейм сондай↓/// ↑^йекінші дүн^үйе мынау / тойдұ ͡ ғой деді↓/// ↑ғылымға ͡ б̊ерілгеннең ͡ гейін → // ^ұуақытыңды сол алып кетет деді↓/// ↑үшүншү / ^ұуақытында шақырған ͡ гезде → // келетім ͡ болатым ͡ бол деді↓/// ↑сосұн / мен айттым → // үшөуүнүң біреуүң ға↓/// → // ә төртүншүсі / бар айтпақ̊шы→ // пара ͡ б̊ермейсің ішкімге деді↓/// ↑пара ͡ б̊ергеніңді ^йесітčем біреуге → // жаңағыдай / ғылым жолұнда салыб̊ ͡ жазыб̊ жүргөн ͡ гезде → // сенен сұрауұ мүмкүн → // анан'істеп береміз→ // мынан'істеп береміз → // ақ̊ша ͡ б̊ер дейтім ͡ болса→ // ақ̊ша ͡ б̊ергеніңді ^йестісем→ // ^уонд'алып тастайым деді↓///	Жетекшім Қуандық Пазлович болды. Ол кісі маған үш шарт қойды. Бірінші шарт. Ы... қылтың сылтың бос жүрсің болмасын деді. Енді жігіт болғаннан кейін, біз жас жігітпіз енді, ойлады ғой дейм сондай. Екінші дүние мынау тойды қой деді. Ғылымға берілгеннен кейін уақытыңды сол алып кетет деді. Үшінші уақытында шақырған кезде келетін болатын бол деді. Сосын мен айттым үшеуінің біреуін қа..., ә төртіншісі бар айтпақшы, пара бермейсің ешкімге деді. Пара бергеніңді есітсем біреуге жаңағыдай ғылым жолында салып жазып жүрген кезде сенен сұрауы мүмкін ананы істеп береміз, мынаны істеп береміз ақша бер дейтін болса, ақша бергеніңді естісем, онда алып тастайым деді.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уөзімді жаңағыдай → // жетекшіліктен алып тастайым деді↓/// ↑содан соң айттым мен → // ^уосы үшеуін ^уорындайм → // біреуін ғана ^уорындай алмайм дедім↓/// ↑неге дед / мен ^уөнердің адамымын → // той басқаруым ͡ герек↓/// ↑себебі мен жалғыз жалақым→ // жолдасым жұмысқа ^йенді → // шыққан ^уо гезде↓/// ↑ійә→ // мен айттым ^йенді → // сол балаларым жас→ // жолдасымның ^йеңбек ақысы төмен↓/// ↑^йенді мен ^уосымен → // жұмыс істеймін деп сүй ͡ дедім↓/// ↑^уонсыз менің нем ͡ жоқ↑// қысқасы қорада малым жоқ→ // қалтамдағы ақшам → // халықтың / тойының ақшасы деп сүй дедім↓/// ↑сосын / ^уо кісі келісті↓/// ↑жарайд→ // ^уонда уақытында келетін бол↓/// ↑жағы қылтың сылтың көп→ // кафе / мафе→ // рестаран→ // ана қыздармен / ^уойын сауығың ͡ те↓/// ↑жоқ→ // ^уондай жоқ дедім↓///	↑^уөзүмдү жаңағыдай → // жетек̊шіліктен алып тастайым деді↓/// ↑содан соң айттым мен → // ^уос'үшөуүн ^уорұндайм → // біреуүн ғана ^уорұндай алмайм ͡ дедім↓/// ↑неге дед / мен ^уөнөрдүң адамымын → // той басқарұуұм ͡ герек↓/// ↑себ̊еб̊і / мен жалғыж ͡ жалақым→ // жолдасым жұмұсқа / ^йенді шыққан ^уо гезде↓/// ↑ійә→ // мен айттым ^йенді → // сол балаларым жас→ // жолдасымның ^йеңбегақысы төмен↓/// ↑^йенді мен ^уосұмен → // жұмұс істеймін деп̊ сүй ͡ дедім↓/// ↑^уонсұз менің нем ͡ жоқ↑// қысқасы қорада малым жоқ→ // қалтамдағ'ақ̊шам → // халықтың / тойұнұң ақ̊шасы деп̊ ͡ сүй ͡ дедім↓/// ↑сосұн ^уо кісі ͡ гелісті↓/// ↑жарайд→ // ^уонда ^ұуақытында ͡ гелетім ͡ бол↓/// ↑жағы қылтың сылтың ͡ гөп→ // кафе / мафе→ // ^ірестаран→ // ана ͡ ғыздармен / ^уойұн сауұғұң ͡ те↓/// ↑жоқ→ // ^уондай жоғ ͡ дедім↓///	Өзімді жаңағыдай жетекшіліктен алып тастайым деді. Содан соң айттым мен осы үшеуін орындайм біреуін ғана орындай алмайм дедім. Неге деді? Мен өнердің адамымын той басқаруым керек. Себебі мен жалғыз жалақым, жолдасым жұмысқа енді шыққан о кезде. Иә, мен айттым енді сол балаларым жас, жолдасымның еңбек ақысы төмен. Енді мен осымен жұмыс істеймін деп сүй дедім. Онсыз менің нем жоқ? Қысқасы қорада малым жоқ, қалтамдағы ақшам халықтың тойының ақшасы деп сүй дедім. Сосын о кісі келісті. Жарайд, онда уақытында келетін бол. Жағы ылтың сылтың көп, кафе мафе, ресторан, ана қыздармен ойын сауығың те.... Жоқ, ондай жоқ дедім.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уонда сол уақытында → // ^уөзіңд'өзің тәрбійелеп→ // дұрыстап көрсете білсең→ // арман қарай же↓/// ↑^йекімың → // ^уоныншы жылы бітірдім↓/// ↑^уөкінішке /орай / со кезде бак дійд↓/// ↑бак / ана қорғайтын жеріміз біздің↓/// ↑мен бір / ^йекі үш документімнің → // бәрін тапсырдым↓/// ↑і↓/// ↑перед защита болардың алдында → // мынау ^йелбасымыз назарбаев → // мараторійа жарійалай берді → // қайта ͡ ғайта ғылымға тоқталу салып↓/// ↑і↓/// ↑біресе жабад→ // біресе ашад↓/// ↑сонды салған ақыры / жауып үлгерді↓/// ↑біз / қорғай алмадық↓/// ↑^уөкінішк'орай ^уол жұмысым→ // жазған жұмысым лійрійкадағы сійүужет мәселесі→ // деген болатын↓/// ↑сійүужет↓/// ↑зейнолла қабдолов айтқан→ // ^уөлеңде сійүужет жоқ деген↓/// ↑шешіп айтқан ͡ ғой↓/// ↑сөз ^уөнері деген кітаптан → // ^уоқыған шығарсыздар↓/// ↑біз / керісінше → // ^уонда бар ^йекендігін дәлелдедік↓///	↑^уонда сол ^ұуақытында → // ^уөзүңд'өзүң тәрб̊ійелеп→ // дұрұстап көрсөтө ͡ б̊ілсең→ // армаң ͡ ғарай же↓/// ↑^йекімың → // ^уонұншұ жылы ͡ б̊ітірдім↓/// ↑^уөк^үнүшке ^уорай / согезде / б̊ак дид↓/// ↑бак / ана ͡ ғорғайтын жеріміз ͡ б̊іздің↓/// ↑мем ͡ бір ^йек'үш докұументімнің → // бәрін тап̊сырдым↓/// ↑ і↓/// ↑перед зашійта ͡ б̊олардың алдында → // мынау ^йелб̊асымыз назарб̊аев мораторійа жәрійәлай берді → // қайта ͡ ғайта ғылымға тоқталұу салып↓/// ↑і↓/// ↑біресе ͡ жаб̊ад→ // бірес'ашад↓/// ↑сондұ салған ақ^ыры / жауұб̊ ͡ үлгөрдү↓/// ↑біз / қорғай алмадық↓/// ↑^уөк^үнүшк'орай ^уол жұмұсұм→ // жазған жұмұсұм / ^ылійрійкадағы сійүужет мәселесі→ // дегем ͡ болатын↓/// ↑сійүужет↓/// ↑зейнолла ͡ ғаб̊долов айтқан→ // ^уөлөңде / сійүужөт ͡ шоғ ͡ деген↓/// ↑шешіб̊ ͡ айтқан ͡ ғой↓/// ↑сөз ^уөнөрдү дегең ͡ гітәптан → // ^уоқұған шығарсыздар↓/// ↑біз / керісінше → // ^уонда ͡ б̊ар ^йекендігін дәлелдедік↓///	Онда сол уақытында өзіңді өзің тәрбиелеп, дұрыстап көрсете білсең, арман қарай же.... Екі мың оныншы жылы бітірім. Өкінішке орай со кезде бак дид. Бак, ана қорғайтын жеріміз біздің. Мен бір екі үш документімнің бәрін тапсырдым. І... перед защита болардың алдында мынау Елбасымыз Назарбаев моратория жариялай берді қайта қайта ғылымға тоқталу салып. І... біресе жабад, біресе ашад. Сонды салған ақыры жауып үлгерді. Біз қорғай алмадық. Өкінішке орай ол жұмысым, жазған жұмысым лирикадағы сюжет мәселесі деген болатын. Сюжет. Зейнолла Қабдолов айтқан, өлеңде сюжет жоқ деген. Шешіп айтқан ғой. Сөз өнері деген кітаптан оқыған шығарсыздар. Біз, керісінше, онда бар екендігін дәлелдедік.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑неге / ^уөлең тартыстан тұрад↓/// ↑мұның дамуы / басталуы / шарықтау шегі / шешімі деген→ // бөлімдері бар сійүужеттің → // соның бір бөлімдері ғана → // кездесіп қалуы мүмкін↓/// ↑мүмкін дамуы бар бұл ^уөлеңде↓/// ↑не болмаса шешімі бар↓/// ↑не болмаса жаңағыдай сійүужеттің элементтері жаңағы / кезеңдерінің біреулері → // ^уөлеңнің ішінде табылад↓/// ↑менің алдында біреу баллададағы → // поэмадағы сійүужеттік лійрійка дегендерді → // ғылымій ^йеңбектерін барып қарадым → // қадағаладым↓/// ↑жасыратыны жоқ → // жазып алатын жерін жазып алдым → // ^уоқитын жерін ^уоқыдым↓/// ↑алматының ұлттық кітапханасында і↓/// ↑бүкіл жерлерде ^йенді↓/// ↑кітапхана деген атаулардың барлығын → // унійверситеттің кітапханаларының бәрін араладым↓/// ↑төрт жыл / менің ^йеңбегім далаға кеткен жоқ↓/// ↑төрт жылды ^уөкінбейм → // үйткені біліміме білім ͡ ғостым↓///	неге / ^уөлөң тартыстан тұрад↓/// ↑мұнұң дамұуұ / басталұуұ / шарттары / шешімі деген→ // бөлүмдөрі ͡ б̊ар сійүужөттүң → // сонұң бір ͡ б̊өлүмдері ғана → // кездесіп қалұуұ мүмкүн↓/// ↑мүмкүн дамұуұ ͡ б̊ар ͡ б̊ұл ^уөлөңде↓/// ↑не ͡ б̊олмаса шешімі ͡ б̊ар↓/// ↑не ͡ б̊олмаса жаңағыдай сійүужөттүң элементтері жаңағы / кезеңдерінің біреулөрү → // ^уөлөңнүң ішінде таб̊^ылад↓/// ↑менің алдында ͡ б̊іреу ͡ б̊аллададағы → // поэмадағы сійүужөттүк ^ылійрійка дегендерді → // ғыл^ымій ^йеңбектерім ͡ барып қарадым → // қадағаладым↓/// ↑жас^ыратыны жоқ → // жазыб̊ ͡ алатын жерін жазыб̊ ͡ алдым → // ^уоқұйтұн жерін ^уоқұдұм↓/// ↑алматының ұлттұқ кітәпқанасында і↓/// ↑бүкүл жерлерде ^йенді↓/// ↑кітәпқана деген атаулардың барлығын → // үунійверсійтеттің / кітәпқаналарының бәрін араладым↓/// ↑төрт ͡ шыл / менің ^йеңбегім далаға ͡ геткен ͡ жоқ↓/// ↑төрт ͡ шылды ^уөкүмбөймін → // ^уөйткөнү ͡ б̊іліміме ͡ б̊ілім қостұм↓///	Неге? Өлең тартыстан тұрад. Мұның дамуы, басталуы, шарттары, шешімі деген бөлімдері бар сюжеттің, соның бір бөлімдері ғана кездесіп қалуы мүмкін. Мүмкін дамуы бар бұл өлеңде. Не болмаса шешімі бар. Не болмаса жаңағыдай сюжеттің элементтері жаңағы, кезеңдерінің біреулері өлеңнің ішінде табылад. Менің алдында біреу баллададағы, поэмадағы сюжеттік лирика дегендерді ғылыми еңбектерін барып қарадым, қадағаладым. Жасыратыны жоқ жазып алатын жерін жазып алдым, оқитын жерін оқыдым. Алматының Ұлттық кітапханасында і... бүкіл жерлерде енді. Кітапхана деген атаулардың барлығын, университеттің кітапханаларының бәрін араладым. Төрт жыл менің еңбегім далаға кеткен жоқ. Төрт жылды өкінбейм, өйткені біліміме білім қостым.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сөйтіп жүргенде→ // ^уоныншы жылы / қорғай алмайтын болдық↓/// ↑^уөкінішк'орай→ // ^йенді /^йер азамат болғаннан ͡ гейін↓/// ↑оған ͡ да мен і↓/// ↑жаңағыдай / мойын ұсынған жоқпын↓/// ↑^йенді мен → // қалып қойдым→ // біттім деген жоқпын↓/// ↑жарайды / келісі жылы ко↓/// ↑көреміз↓/// ↑тағы ͡ да / бірдеме дедім↓/// ↑сөйтіп жүріп→ // сол жұмысымды сақтап қойып→ //^йекімың ^уонсегізінші жылы ы↓/// ↑павладар педагогійкалық инстійтуты→ // соған барып→ // магійстратураға түсіп→ // сол жұмысымды көрсетіп ↑// біржылдық магійстратура ^уоқып алдым↓/// ↑^йенді→ // болашақта / ^йенді → // докторлықт'оқығым ͡ гелед↓/// ↑^йенді расширение болған ағылшын тілі → // ^уөте ͡ герек деп атыр ͡ ғой / кәзір↓/// ↑енді / сол ағылшын тілін ^уоқып→ // әлі ͡ де ͡ болса→ // кішкене болсын→ // дайындалып атырм↓///	↑сөйтүб̊ ͡ жүргөнде→ // ^уонұншұ ͡ жылы / қорғай алмайтым ͡ болдұқ↓/// ↑^уөк^үнүшк'орай→ // ^йенді / ^йер азамат полғаннаң ͡ гейін↓/// ↑^уоған ͡ да мен і↓/// ↑жаңағыдай / мойұн ұсұңған жоқпұн↓/// ↑^йенді мен → // қалып қойдұм→ // біттім деген жоқпұн↓/// ↑жарайды / келісі жылы ͡ го↓/// ↑көрөмүз↓/// ↑тағы ͡ да / бірдеме дедім↓/// ↑сөйтүб̊ ͡ жүрүп→ // сол жұмұсұмды сақтап қойұп→ // ^йекімың ^уонсегізінші жылы ы↓/// ↑павлодар педагогійкалығ ͡ ійнстійтұутұ→ // соғам ͡ барып→ // магійстратұураға түсүп→ // сол жұмұсұмды ͡ гөрсөтүп ↑// біржылдық / магійстратұура ^уоқұб̊ ͡ алдым↓/// ↑^йенді→ // болашақта ^йенді → // докторлұқты ^уоқұғұм ͡ гелед↓/// ↑^йенді ^ырашшыйренійе ͡ б̊олған ағылшын тілі → // ^уөтө ͡ герек деб̊ ͡ атыр ͡ ғой / қәзір↓/// ↑^йенді сол ағылшын тілін ^уоқұп → // әлі ͡ де ͡ б̊олса→ // кішкене ͡ б̊олсұн→ // дайындалыб̊ ͡ атырм↓///	Сөйтіп жүргенде оныншы жылы қорғай алмайтын болдық. Өкінішке орай, енді ер азамат болғаннан кейін. Оған да мен і... жаңағыдай мойын ұсынған жоқпын. Енді мен қалып қойдым, біттім деген жоқпын. Жарайды, келісі жылы ко... көреміз. Тағы да бірдеме дедім. Сөйтіп жүріп, сол жұмысымды сақтап қойып, екі мың он сегізінші жылы ы... Павлодар педагогикалық институты соған барып, магистратураға түсіп, сол жұмысымды көрсетіп, бір жылдық магистратура оқып алдым. Енді, болашақта енді докторлықты оқығым келеді. Енді расширение болған ағылшын тілі өте керек деп атар ғой кәзір. Енді сол айқыншыл тілін оқып, әлі де болса, кішкене болсын, дайындалып атырм.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑ійа / сондықтан → // сол дүнійеменен араластым↓/// ↑одан ͡ гейін мектепте ^уоқып жүріп→ // жаңағы ^йересектерге / тіл білімін беретін мұғалім керек болды↓/// ↑сондықтан ауданда кім бар→ // жаңағыдай ^уоның критерійасы бойынша → // жаңағы / жоғары білімді → // маман болу ͡ герек→ // жоғары санатта болу ͡ герек↓/// ↑сосын мен барып → // ^уөзімді бағынды сынап көрейін деп→ // сол жерге сынадым↓/// ↑^йекінші жұмысымды тауыб ͡ алдым↓/// ↑^йекімың төртінші жылы↓/// ↑^уол жергілікті жердегі / ^уонсегіз бен алпыспір аралығындағы → // ^уөзге ұлт ^уөкілдерін → // және қазақ тілін меңгерту→ // қазақ тілін ^уоқіймын деген адамдарға→ // соларға сосын жеке жерден ^уорталықтан ақша бөліп→ // аудан і↓/// ↑көктемде және күзде жаңағыдай / ^уоқытам↓/// ↑^йекі топ↓///	↑йа / сондұқтан → // сол дүн^үйеменен араластым↓/// ↑^уодаң ͡ гейін мектепте ^уоқұб̊ ͡ жүрүп→ // жаңағы ^йересектерге / тіл білімім ͡ білетін мұғәлім ͡ герек болдұ↓/// ↑сондұқтан ауданда / кім бар→ // жаңағыдай ^уонұң крійтерійа ͡ б̊ойұнша → // жаңаға жоғары ͡ б̊ілімді → // мамам ͡ болұу ͡ герек→ // жоғары санатта ͡ б̊олұу ͡ герек↓/// ↑сосұн мем ͡ барып → // ^уөзүмдү / б̊ағынды сынап көрөйүн деп→ // сол жерге сынадым↓/// ↑^йекінші жұмұсұмды тауұб̊ ͡ алдым↓/// ↑^йекімың төртүншү жылы↓/// ↑^уол жергілікті жердегі / ^уонсегіз ͡ б̊ен алпыстөрт аралығындағы → // ^уөзг'ұлт ^уөкүлдөрін → // және қазақ тілін меңгертүу→ // қазақ тілін ^уоқұймұн деген адамдарға→ // соларға сосұн жеке жерден ^уорталықтан ақ̊ша ͡ б̊өлүп→ // аудан і↓/// ↑көктөмде және күздө жаңағыдай / ^уоқұтам↓/// ↑^йекітоп↓///	Я,ондықтан сол дүниеменен араластым. Одан кейін мектепте оқып жүріп, жаңағы ересектерге тіл білімін беретін мұғалім керек болды. Сондықтан ауданда кім бар, жаңағыдай оның критериясы бойынша жаңаға жоғары білімді маман болу керек, жоғары санатта болу керек. Сосын мен барып өзімді бағынды сынап көрейін деп, сол жерге сынадым. Екінші жұмысымды тауыб алдым. Екі мың төртінші жылы. Ол жергілікті жердегі он сегіз бен алпыс төрт аралығындағы өзге ұлт өкілдерін және қазақ тілін меңгерту, қазақ тілін оқимын деген адамдарға, соларға сосын жеке жерден орталықтан ақша бөліп, аудан і... көктемде және күзде жаңағыдай оқытам. Екі топ.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сөйтіп жүріп→ // міне / ^йеңбек істеп→ // ^йеңбектің ͡ де жеңбек→ // ^йеңбек / бәрін жеңбек дійді ͡ ғой↓/// ↑^йеңбектің түбі / ^ырақатқа әкелед дегені ^ырас ^йекен↓/// ↑^ырас / соның арқасында → // үйлі ͡ баранды болдым↓/// ↑ійә / үш балаға → // әке болдым↓/// ↑күмбалам тұрмыс құрды↓/// ↑^йекі балам кәзір → // ^уөз салаларында жұмыс істеп жатыр↓/// ↑бірақ / адамның ^уойында → // көбнәрсе жүреді күн↓/// ↑бұл ^уөмірде не бітірдім→ // не қалдырам→ // не ͡ істейм↑// кейіңгі ұрпақ → // менi қалай танійды↑// адам болу міндетің→ // ақын болу → // азаматтық міндет ^йемес→ // дейді ͡ ғой↓/// ↑бірақ дегенмен ͡ де → // ^уөлең жазғанымды → // ^уөлеңімді тастамадым↓/// ↑былтырғы жылы / ^йелу жылдығымда↑ // қазақ̊стан ^іреспублійкасының журналійстер ^уодағына → // мүше болып кіргем↓/// ↑ійә / біраз алмаған → // марапаттарымды алдым↓///	↑сөйтүб̊ ͡ жүрүп→ // міне / ^йеңбег ͡ істеп→ // ^йеңбектің ͡ де жеңбек→ // ^йеңбек - бәрін жеңбек дійді ͡ ғой↓/// ↑^йеңбектің түб̊ү / ^ырақатқ'әкелед дегені ^ырас ^йекен↓/// ↑^ырас / сонұң арқасында → // үйлү ͡ б̊аранды ͡ б̊олдұм↓/// ↑ійә / үш балаға → // әке ͡ б̊олдұм↓/// ↑күмбалам ͡ тұрмұс құрдұ↓/// ↑^йекі ͡ б̊алам қәзір → // ^уөс салаларында жұмұс ͡ істеб̊ ͡ жатыр↓/// ↑бірақ / адамның ^уойұнда → // көп нәрсе жүрөдү күн↓/// ↑бұл ^уөмүрде / не ͡ б̊ітірдім→ // не ͡ қалдырам→ // н'істейм↑// кейіңг'ұрпақ → // менi қалай таныйды↑// адам болұу міндетің→ // ақым ͡ болұу → // азаматтығ ͡ міндет ^йемес→ // дейді ͡ ғой↓/// ↑бірақ / дегеммен ͡ де → // ^уөлөң жазғанымды → // ^уөлөңүмді тастамадым↓/// ↑былтырғы жылы / ^йелүу жылдығымда→ // қазақ̊стан ^іреспүублійкасының жұурналійстер ^уодағына мүше болып кіргем↓/// ↑ійә / біраз алмаған → // марапаттарымд'алдым↓///	Сөйтіп жүріп, міне еңбек істеп, еңбектің де жеңбек, еңбек - бәрін жеңбек диді ғой. Еңбектің түбі рақатқа әкелед дегені рас екен. Рас, соның арқасында үйлі-баранды болдым. Иә, үш балаға әке болдым. Күнбалам тұрмыс құрды. Екі балам қазір өз салаларында жұмыс істеп жатыр. Бірақ адамның ойында көп нәрсе жүреді күн. Бұл өмірде не бітірдім, не қалдырам, не істейм? Кейіңгі ұрпақ менi қалай таниды? Адам болу міндетің, ақын болу азаматтық міндет емес, дейді ғой. Бірақ дегенменде өлең жазғанымды өлеңімді тастамадым. Былтырғы жылы елу жылдығымда Қазақстан Республикасының журналистер одағына мүше болып кіргем. Иә, біраз алмаған марапаттарымды алдым.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑ауданға ^йеңбек сіңірген→ // ^уоблысқа ^йеңбек сіңірген деп→ // сійақты төсбелгілері↓/// ↑солармен қатар→ // жасыбай толқындары деген → // ^уөзімнің жыр жинағымды жаздым→ // ^уөлеңдерімді↓/// ↑сол ^уөлөңдерімді→ // жыр жійнағымды↓/// ↑^йенді / ашылу салтанатынын → // бәрін ^уөткіздік↓/// ↑көми↓/// ↑мерекелік концерт болд→ // павлодар ^уоблысының колос / колос деп аталатын → // мәденійет үйінде ^уөткіздік↓/// ↑жалпы менің ^уөмірімде → // ұстанған бәғытым мынау↓/// ↑абайдың бір қарасөзінде → // мындай бір ғәқлійә ^уой бар ^йекен↓/// ↑^уөзіңе / өзің ^йесеп бер депті↓/// ↑бүгін не істедім↑ // мысалы сізге → // сұхпат беріп ^уотырмын↓/// ↑мүмкін / мен мына жазған таспам ↑// бір / ^уон жылдан кейін мүмкін → // жарыққа шығар↓/// ↑огезде біз бармыз → // или жоқпыз→ // ^уоны бір аллаға мәлім↓///	↑аудаңға ^йеңбек̊ ͡ сіңірген→ // ^уоблұсқа ^йеңбек̊ ͡ сіңірген деп→ // сыйақты төсбелгілері↓/// ↑солармең ͡ ғатар→ // жасыб̊ай толқұндары деген → // ^уөзүмнүң жыр жыйнағымды жаздым→ // ^уөлөңдерімді↓/// ↑сол ^уөлөңдерімді→ // жыр жыйнағымды↓/// ↑^йенді / ашылұу салтанатынын → // бәрін ^уөткүздүк↓/// ↑көмүй↓/// ↑мерекелік консерт полд→ // павлодар ^уоблұсұның ͡ голос / колос теб̊ ͡ аталатын → // мәденійет үйүнд'өткүздүк↓/// ↑жалпы менің ^уөм^үрүмде → // ұстаңғам ͡ бәғытым мынау↓/// ↑аб̊айдың бір ғара сөзүндө → // мындай ͡ бір ғәқ^ілійә ^уой бар ^йекен↓/// ↑^уөзүң'өзүң ^йесеп ͡ пер ͡ депті↓/// ↑бүгүн н'істедім ↑ // мысалы сізге → // сұхбат періп ^уотұрмұн↓/// ↑мүмкүн / мен мына жазған таспам → // бір / ^уон жылдаң ͡ гейін мүмкүн → // жарыққа шығар↓/// ↑^уолгезде ͡ б̊із ͡ б̊армыз → // или жоқпұз→ // ^уонұ / б̊ір аллаға мәлім↓///	Ауданға еңбек сіңірген, облысқа еңбек сіңірген деп сияқты төсбелгілері. Солармен қатар, "Жасыбай толқындары" деген өзімнің жыр жинағымды жаздым, өлеңдерімді. Сол өлеңдерімді, жыр жинағымды. Енді "Ашылу" салтанатынын бәрін өткіздік. Көми... мерекелік концерт болд, Павлодар облысының "Колос", "Колос" деп аталатын мәдениет үйінде өткіздік. Жалпы менің өмірімде ұстанған бәғытым мынау. Абайдың бір қара сөзінде мындай бір ғақлия ой бар екен. Өзіңе өзің есеп бер депті. Бүгін не істедім? Мысалы сізге сұхбат беріп отырмын. Мүмкін мен мына жазған таспам бір он жылдан кейін мүмкін жарыққа шығар. Ол кезде біз бармыз или жоқпыз, оны бір аллаға мәлім.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑мүмкін / жійырма жылдан ͡ гейін ͡ шығар→ // міне→ // соңымыздан бір із → // қалдырып атырмыз↓/// ↑солай ͡ ғой↓/// ↑бүгінгі күнді жазып→ // бүгінгі күнді ^уойлап қойайын↓/// ↑міне / мен ^уосы аптада → // не бітірдім↑ // ^уосы / үшкүннің ішінде→ // не бітірдім↑// кеше / не'стедім↑// сонымен түнгілікті → // ^уөзім ͡ өзіме ^йесеп берем→ // ұйықтардың алдында↓/// ↑және алдыма → // мақсат қойам↓/// ↑^йенді алдында не ͡ істейім↑// не ͡ бітірдім↑// не ͡ қойдым↑// ^уосы жұмада кімге көмектестім↑// кімнен көмек алдым↑// деген сійақты→ // сондай жаңағыдай → // дүниеге / ^йесеп берем↓/// ↑сондықтан / ^уөзіңе / өзің → // ^йесеп беріп жүрсең↓/// ↑^уөмірде ^йешқандай → // сүрінбейд'екенсің↓/// ↑сондықтан ͡ да → // анау / жұмысы жоқтық→ // тамағы тоқтық → // аздырар адам боласын деп → // абай айтады↓/// ↑бірақ біз сон↓/// ↑болмауымыз ͡ керек↓///	↑мүмкүн / жыйырма жылдаң ͡ гейін шығар→ // міне→ // соңұмұздам ͡ бір із → // қалдырыб̊ ͡ атырмыз↓/// ↑солай ͡ ғой↓/// ↑бүгүңгү күндү жазып→ // бүгүңгү күндү ^уойлап қойайын↓/// ↑міне / мен ^уос'аптада → // не ͡ б̊ітірдім↑ // ^уосұ / үш күннүң ішінде→ // не ͡ б̊ітірдім↑// кеше н'істедім ↑// сонұмен түңгүлүкті → // ^уөзүм ͡ өзүмө ^йесеп ͡ перем→ // ұйұқтардың алдында↓/// ↑және / алдыма → // мақ̊сат қойам↓/// ↑^йенді /алдында н'істейім ↑// не ͡ б̊ітірдім↑// не қойдұм↑// ^уосұ жұмада / кімге ͡ гөмөктөстім↑// кімнен / көмөг ͡ алдым↑// деген сыйақты→ // сонда жаңағыдай → // дүн^үйеге ^йесеп ͡ перем↓/// ↑сондұқтан ^уөзүң'өзүң → // ^йесеп періб̊ ͡ жүрсөң↓/// ↑^уөмүрд'ешқ̊андай → // сүрүмбөйд'екенсің↓/// ↑сондұқтан ͡ да → // анау жұмұсұ жоқтұқ→ // тамағы тоқтұқ → // аздырар адам боласын деп → // аб̊ай айтады↓/// ↑бірақ ͡ піс сон↓/// ↑болмауұмұз ͡ герек↓///	Мүмкін жиырма жылдан кейін шығар, міне, соңымыздан бір із қалдырып атырмыз. Солай ғой. Бүгінгі күнді жазып, бүгінгі күнді ойлап қояйын. Міне, мен осы аптада не бітірдім? Осы үш күннің ішінде не бітірдім? Кеше не істедім? Сонымен түнгілікті өзім-өзіме есеп берем, ұйықтардың алдында. Және алдыма мақсат қоям. Енді алдында не істейім? Не бітірдім? Не қойдым? Осы жұмада кімге көмектестім? Кімнен көмек алдым? деген сияқты, сонда жаңағыдай дүниеге есеп берем. Сондықтан өзіңе өзің есеп беріп жүрсең. Өмірде ешқандай сүрінбейді екенсің. Сондықтан да анау жұмысы жоқтық, тамағы тоқтық аздырар адам боласын деп Абай айтады. Бірақ біз сон... болмауымыз керек.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сондықтан айтам→ // бір нәрсе болсын↓/// ↑иә / мысалы→ // ^йелуге келдің→ // сә↓/// ↑сізге керегі ͡ не↑// ана ^йесіктің алдын → // неменеге ^йегіп атсыз→ // соны әуреленіп↓/// ↑анау баубақшаны неменеге ^йегіп атсыз→ // қыйарды неменеге ^йегіп атсыз→ // қызанақты неменеге ^йегіп атсыз↑// сонда тауып аласыз ͡ ғой ͡ дійд↓/// ↑мен айтам→ // ^йеңбек ^йетсең → // қара жер ͡ де береді↓/// ↑^йесіктің алдана → // кішкентай бақш'өсіріп қойдым↓/// ↑жылда / бір ағаш ^йегем↓/// ↑жылда / бір ағаш ^йеккенде→ // жылда көктемде / ^уөзім санайм↓/// ↑биыл мен → // неге төрт ͡ ақ ағаш ^йектім↓/// ↑^йенді артымнан із ғалсын→ // мүмкін сол ағаштан жеміс ^йертең біреуге → // бұйырсын деген сійақты↓/// ↑^уөзіме бұйырсын→ // ^уөзгеге бұйырсын↓///	↑сондұқтан айтам→ // бір нәрсе ͡ б̊олсұн↓/// ↑ійә / мысалы→ // ^йелүуге ͡ гелдің→ // сә↓/// ↑сізге / керегі ͡ не↑// ана ^йесіктің алдын → // неменеге ^йегіб̊ ͡ атčыз→ // сон'әурөлөнүп ↓/// ↑анау / б̊ау ͡ б̊ақ̊шаны неменеге ^йегіб̊ ͡ атčыз→ // қыйарды неменеге ^йегіб̊ ͡ атčыз→ // қызанақты неменеге ^йегіб̊ ͡ атčыз↑// сонда тауұб̊ ͡ аласыз ͡ ғой дид↓/// ↑мен айтам→ // ^йеңбек ^йетčең → // қара жер ͡ де ͡ б̊ереді↓/// ↑^йесіктің алдана → // кішкентай бақ̊ша ^уөс^үрүп қойдұм↓/// ↑жылда / бір ағаш ^йегем↓/// ↑жылда / б̊ір ағаш ^йеккенде→ // жылда / көктемде ^уөзүм санайм↓/// ↑быйыл мен → // неге төрт ͡ ағ ͡ ағаш ^йектім↓/// ↑^йенд'артымнан із ͡ ғалсын→ // мүмкүн / сол ағаштан жеміс ^йертең біреуге → // бұйұрсұн деген сыйақты↓/// ↑^уөзүмө ͡ б̊ұйұрсұн→ // ^уөзгөгө ͡ б̊ұйұрсұн↓///	Сондықтан айтам, бір нәрсе болсын. Иә, мысалы, елуге келдің, сә... сізге керегі не? Ана есіктің алдын неменеге егіп атсыз, соны әуреленіп. Анау бау-бақшаны неменеге егіп атсыз, қиярды неменеге егіп атсыз, қызанақты неменеге егіп атсыз? Сонда тауып аласыз ғой дид. Мен айтам, еңбек етсең қара жер де береді. Есіктің алдана кішкентай бақша өсіріп қойдым. Жылда бір ағаш егем. Жылда бір ағаш өккенде, жылда көктемде өзім санайм. Биыл мен неге төрт ақ ағаш ектім. Енді артымнан із қалсын, мүмкін сол ағаштан жеміс ертең біреуге бұйырсын деген сияқты. Өзіме бұйырсын, өзгеге бұйырсын.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑иә / бақша ағаштары деген сійақты → // сондай бір ағаш ^йегіп қойатын→ // менің ^уөзімнің науқаным бар↓/// ↑ійә→ // алма ағашын ^йегем↓/// ↑бійыл / үш / алм'ағашын ^йектім→ // бір / ши'ағашын ^йектім↓/// ↑мысалы→ // сол сійақты і↓/// ↑құлпынай ^йегеміз → // деген сійақты ↓/// ↑таңқурай ^йегеміз→ // деген сійақты ↓/// ↑сондықтан ^йеккен дүнійенің → // ^йеңбек ^йетсең / бәрі ͡ де сол болад↓/// ↑артынан жемісін көресің↓/// ↑^йенді / менің / адамдардың ^йең жаман дүнійесі↑// мен / ^йең жек көретін нәрсем → // ^йекі ͡ нәрсе↓/// ↑біреуі ұрлық→ // ^йекіншісі ^уөсек↓/// ↑біздің тәлім тәрбійе ͡ де → // солай болд↓/// ↑далада жатқан → // бір күні айыр дійд↓/// ↑айыр деген бізде → // шөпті бійтіп → // алатын → // төрт тістен тұратын дүнійе↓/// ↑айыр дійді ͡ ғой→ // білесіздер ͡ иә↑//	↑ійә / бақ̊ш'ағаштары деген сыйақты → // сондай бір ағаш ^йегіп қойатын→ // менің ^уөзүмнүң науқаным бар↓/// ↑ійә→ // алм'ағашын ^йегем↓/// ↑быйыл / үш алм'ағашын ^йектім→ // бір шій'ағашын ^йектім↓/// ↑мысалы→ // сол сыйақты і↓/// ↑құлпынай ^йегеміз → // деген сыйақты↓/// ↑таңқұурай ^йегеміз→ // деген сыйақты↓/// ↑сондұқтан ^йеккен дүн^үйенүң → // ^йеңбек ^йетčең бәрі ͡ де сол болад↓/// ↑артынан жемісің ͡ гөрөсүң↓/// ↑^йенді / менің / адамдардың ^йең жаман дүн^үйесі↓/// ↑мен / ^йең жек көрөтүн нәрсем → // ^йекі нәрсе↓/// ↑біреуі / ұрлұқ → // ^йекіншісі ^уөсөк↓/// ↑біздің тәлім тәрб̊ійе ͡ де → // солай болдұ↓/// ↑далада жатқан → // бір ͡ г...айыр дид↓/// ↑айыр дегем ͡ бізде → // шөптү ͡ б̊ійтіп → // атын / төрт тістен тұратын дүн^үйе↓/// ↑айыр дійді ͡ ғой→ // білесіздер ͡ ійә↑//	Иә, бақша ағаштары деген сияқты сондай бір ағаш егіп қоятын менің өзімнің науқаным бар. Иә, алма ағашын егем. Биыл үш алма ағашын ектім, бір шие ағашын егтім. Мысалы, сон сияқты і... құлпынай егеміз деген сияқты. Таңқурай егеміз деген сияқты. Сондықтан еккен дүниенің еңбек етсең бәрі де сол болад. Артынан жемісін көресің. Енді менің адамдардың ең жаман дүниесі. Мен ең жек көретін нәрсем екі нәрсе. Біреуі ұрлық, екіншісі өсек. Біздің тәлім тәрбиеде солай болды. Далада жатқан бір күні айыр дид. Айыр деген бізде шөпті бітіп атын төрт тістен тұратын дүние. Айыр диді ғой, білесіздер ме?
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сол айырдың бір сынғанын → // тауұб̊ ͡ алдым↓/// ↑басы жаңа / сабы сынғап→ // біреу лақтырып жіберген ͡ ғой ͡ дим↓/// ↑^уөйткені / ^уо жерден→ // шөпшілердің несі ^уөтетін↓/// ↑мен ^уогезде → // төртінші клас ^уоқіймын↓/// ↑төртінші сынып ^уоқим↓/// ↑со соны / үйге алып келдім соны↓/// ↑сосын ^йескі сынған күректің→ // басы сынған күректің басын / жұлып алдым ͡ да → // жаңағы айырдың сынған жағын → // лақтырып жібердім↓/// ↑соны бір ͡ біріне жалғап→ // байағы үйге айыр істеп → // атқам↓/// ↑әкем келіп сұрайды↓/// ↑балам→ // мынаны қайдан алдың деді↓/// ↑мен ^уосындай жолдың шетінде → // сынған мынау лақтырып жіберген алып кеп → // іске қосып атырмын→ // жаратып атырмын↓/// ↑мынау ыбырай алтынсарійнда → // сынған таға деген шығарма бар ͡ ғой↓///	↑сол айырдың бір сыңғанын → // тауұб̊ ͡ алдым↓/// ↑басы жаңа / саб̊ы сыңғап→ // біреу ^ылақтырыб̊ ͡ жіб̊ерген ͡ ғой ͡ дим↓/// ↑^уөйткөнү / ^уо жерден→ // шөп̊шүлөрдің несі ^уөтөтүн↓/// ↑мен ^уогезде → // төртүншү класс ^уоқұймын↓/// ↑төртүншү сынып ^уоқұйм↓/// ↑со сонұ / үйг'алып келдім сонұ↓/// ↑сосұн / ^йескі сыңғаң ͡ гүрөктүң→ // басы сыңғаң ͡ гүрөктүң басын / жұлұб̊ ͡ алдым ͡ да → // жаңағ'айырдың сыңған жағын → // ^ылақтырыб̊ ͡ жіб̊ердім↓/// ↑сонұ / б̊ір ͡ б̊іріне жалғап→ // байағы / үйгө → // айыр істеп → // атқам↓/// ↑әкем ͡ геліп̊ сұрайды↓/// ↑балам→ // мынаны қайдан алдың деді↓/// ↑мен ^уосұндай жолдұң шетінде → // сыңған мынау ^ылақтырыб̊ ͡ жіб̊ерген алып кеп → // іске қосұб̊ ͡ атырмын→ // жаратыб̊ ͡ атырмын↓/// ↑мынау / ыб̊^ырай алтынсарійнде → // сыңған таға деген шығарма ͡ б̊ар ͡ ғой↓///	Сол айырдың бір сынғанын тауып алдым. Басы жаңа сабы сынғап, біреу лақтырып жіберген ғой дим. Өйткені о жерден, шөпшілердің несі өтетін. Мен о кезде төртінші класс оқимын. Төртінші сынып оқим. Со соны үйге алып келдім соны. Сосын ескі сынған күректің, басы сынған күректің басын жұлып алдым да жаңағы айырдың сынған жағын лақтырып жібердім. Соны бір-біріне жалғап, баяғы үйге айыр істеп атқам. Әкем келіп сұрайды. Балам, мынаны қайдан алдың деді. Мен осындай жолдың шетінде сынған мынау лақтырып жіберген алып кеп іске қосып атырмын, жаратып атырмын. Мынау Ыбырай Алтынсаринда "Сынған таға" деген шығарма бар ғой.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑таға / таға↓/// ↑иә / шійеге апа...↓/// ↑ұстаға берді↓/// ↑ақыры шійе жейд↓/// ↑бір көтергенде алмады деген→ // не ͡ бар ͡ ғой әңгіме↓/// ↑ійә / әкесі мен баласы / жол жүріп келе жатып → // айтады ͡ ғой → // ана тағаны / ал дейді ͡ ғой↓/// ↑анау алмайды ͡ ғой↓/// ↑сынған ^уоны қайтамын деп↓/// ↑бірақ әкесі алад↓/// ↑бірақ соны ұстаға берд ͡ та → // ұстадан алған үштійынға ^уол → // шійе сатып алад ͡ та↓/// ↑шійені жол бойы → // тастап келе жатат↓/// ↑баласы артынан жейді ͡ ғой↓/// ↑сонда бір рет ^йеріндің → // ^йекі рет жаңағы / көтердің ͡ ғой → // бәлен рет↓/// ↑сол ͡ ғой ^йенді↓/// ↑жаңағы бір ^йеңкейуге → // кедергі жасап ^йедің↓/// ↑міне → // бәлен рет ^йеңкейдің → // дейд↓///	↑таға / таға↓/// ↑ійә / шійег'апа ..↓/// ↑ұстаға ͡ б̊ерді↓/// ↑ақ^ыры шійе жейд↓/// ↑бір ͡ гөтөргөнд'алмады деген→ // не ͡ б̊ар ғой әңгіме↓/// ↑ійә / әкесі мем ͡ баласы жол жүрүп келе жатып → // айтады ͡ ғой → // ана таған'ал дейді ͡ ғой↓/// ↑ана'алмайды ͡ ғой↓/// ↑сыңған / ^уонұ / қайтамын деп↓/// ↑бірақ / әкес'алад ↓/// ↑бірақ̊ /сон'ұстаға берд ͡ та → // ұстадан алған үш тыйыңға ^уол → // шійе сатыб̊ ͡ алад ͡ та↓/// ↑шійені жол бойұ → // тастап келе жатат↓/// ↑балас'артынан жейді ͡ ғой↓/// ↑сонда / б̊ір ^ірет ^йеріндің → // ^йекі ^ірет ͡ шаңағы / көтөрдүң ͡ ғой → // бәлен ^ірет↓/// ↑сол ͡ ғой ^йенді↓/// ↑жаңағы ͡ б̊ір ^йеңкейүугө → // кедергі жасап ^йедің↓/// ↑міне → // бәлен ^ірет ^йеңкейдің → // дейд↓///	Таға, таға. Иә, шиеге апа... ұстаға берді. Ақыры шие жейд. Бір көтергенде алмады деген не бар ғой әңгіме. Иә әкесі мен баласы жол жүріп келе жатып, айтады ғой, ана тағаны ал дейді ғой. Анау алмайды ғой. Сынған оны қайтамын деп. Бірақ әкесі алад. Бірақ соны ұстаға берд та, ұстадан алған үш тиынға ол шие сатып алад та. Шиені жол бойы тастап келе жатат. Баласы артынан жейді ғой. Сонда бір рет еріндің, екі рет жаңағы көтердің ғой бәлен рет. Сол ғой енді. Жаңағы бір еңкейуге кедергі жасап едің. Міне, бәлен рет еңкейдің дейд.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	сосын әкем айтты→ // балам / айырдың басы сенік'емес деді↓/// ↑мүмкін лaқтырып жіберген адам → // қайтадан келіп алуы мүмкін ^йеді→ // деді↓/// ↑бұл қоғамның мүлікі дед→ // совхоз ^уогезде↓/// ↑сондықтан сенің → // әнжерден алып кеткенің ^уол → // ұрлықпен бірдей деді↓/// ↑саған біреу берді ͡ ме ^йеді↓/// ↑^йешкім берген жоқ→ // мен алып кеттім↓/// ↑ана сынған сабын → // қайтадан ^уорнына сал→ // деді↓/// ↑қай жерден алдың→ // со жерге апарып ͡ қой→ // деді↓/// ↑^йеңбексіз біреудің затын ұрлап әкелүу→ // ^уол жамандық дүнійе деді↓/// ↑^уол мұсылман қауымында ͡ да → // жаңағындай / тауып алған нәрсені↓/// ↑үшрет кімдікі деп айт → // дейді ͡ ғой↓/// ↑иә→ // содан кейін барып → // пайдалан дей ͡ ме↑//	сосұн әкем айтты→ // балам / айырдың басы сенік'емес / деді↓/// ↑мүмкүн лaқтырыб̊ ͡ жіб̊ерген адам → // қайтадаң ͡ геліб̊ ͡ алұуұ ͡ мүмкүн ^йеді→ // деді↓/// ↑бұл / қоғамның мүлүкү дед→ // совхоз ^уогезде↓/// ↑сондұқтан сенің → // әнжерден алып кеткенің ^уол → // ұрлұқпем ͡ бірдей деді↓/// ↑сағам ͡ біреу ͡ б̊ерді ͡ ме ^йеді↓/// ↑^йешкім берген жоқ→ // мен алып кеттім↓/// ↑ана сыңған саб̊ын → // қайтадан ^уорнұна сал→ // деді↓/// ↑қай жерден алдың→ // со жерг'апарып ͡ қой→ // деді↓/// ↑^йеңбек̊сіз ͡ б̊іреудүң затын ұрлаб̊ ͡ әкелүу→ // ^уол жамандығ ͡ дүнsup>үйе ͡ деді↓/// ↑^уол мұсұлмаң ғауұмұнда ͡ да → // жаңағындай / тауұб̊ ͡ алған нәрсені↓/// ↑үш ^ірет кімдікі деб̊ ͡ айт → // дейді ͡ ғой↓/// ↑ия→ // содаң ͡ гейім ͡ барып → // пайдалан дей ͡ ме↑//	Сосын әкем айтты, балам айырдың басы сенікі емес деді. Мүмкін лaқтырып жіберген адам қайтадан келіп алуы мүмкін еді, деді. Бұл қоғамның мүлікі дед, совхоз о кезде. Сондықтан сенің әнжерден алып кеткенің ол ұрлықпен бірдей деді. Саған біреу берді ме еді. Ешкім берген жоқ, мен алып кеттім. Ана сынған сабын қайтадан орнына сал, деді. Қай жерден алдың, со жерге апарып қой, деді. Еңбексіз біреудің затын ұрлап әкелу ол жамандық дүние деді. Ол мұсылман қауымында да жаңағындай тауып алған нәрсені. Үш рет кімдікі деп айт дейді ғой. Ия, содан кейін барып пайдалан дей ма?
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сонда нені→ // жаңа маған → // ^йең жаман нәрсе ^йеткен→ // ұрысып соны түсіндірді маған↓/// ↑біреудің затын → // ^йешуақытта рұқсатсыз алма↓/// ↑тауып алған дүнійені → // кәдеге жаратпа дейді↓/// ↑^уол саған не құт әкеледі → // немесе жұт әкеледі деді↓/// ↑біз бірнәрсе алсақ→ // құтты болсын деп айтамыз ͡ ғой↓/// ↑құтты бола ͡ ма→ // ^уол болмай ͡ ма→ // белгісіз↓/// ↑ана шапанды кійгізді→ // ^йелу жылдықта↓/// ↑мүмкін ^уол құт→ // мүмкін ^уол басқадай дүнійе↓/// ↑иә→ // сондықтан айтам→ // жаңағы / біреуге біреудің ала жібін аттама деген→ // дүнійе содан қалған ^йекен↓/// ↑сондықтан сонда / тәрбійе болды→ // сондықтан / бізге үштүрлі үйде → // біреудің нәрсесін алып келу→ // кәдеге жаратұу→ // таже ы↓/// ↑рұқсатсыз нәр↓/// ↑нәрсе алұу біреуден↓///	↑сонда нені→ // жаңа маған → // ^йең жаман нәрсе ^йеткен→ // ұрұсұп̊ / сонұ түсүндүрді маған↓/// ↑біреудүң затын → // ^йеш ^ұуақытта ^ұрұқ̊сатčыз алма↓/// ↑тауұб̊ ͡ алған дүн^үйені → // кәдеге жаратпа дейді↓/// ↑^уол саған не құт әкеледі → // немесе жұт әкеледі деді↓/// ↑біз / б̊ірнәрс'алсақ → // құттұ ͡ б̊олсұн деб̊ ͡ айтамыз ͡ ғой↓/// ↑құттұ ͡ б̊ола ͡ ма→ // ^уол болмай ͡ ма→ // белгісіз↓/// ↑ана шапанды ͡ гійгізді→ // ^йелүу жылдықта↓/// ↑мүмкүн ^уол / құт→ // мүмкүн ^уол басқадай дүн^үйе↓/// ↑ійә→ // сондұқтан айтам→ // жаңағы / біреугө ͡ б̊іреудүң ͡ алажіб̊ін арттама деген→ // дүн^үйе содаң ͡ ғалған ^йекен↓/// ↑сондұқтан сонда тәрб̊ійе ͡ б̊олдұ→ // сондұқтан / бізг'үштүрлү үйдө → // біреудүң нәрсесін алып ͡ келүу→ // кәдеге жаратұу→ // таже ы↓/// ↑^ұрұқ̊сатčыз нәр↓/// ↑нәрс'алұу ͡ біреуден↓///	Сонда нені, жаңа маған ең жаман нәрсе еткен, ұрысып соны түсіндірді маған. Біреудің затын еш уақытта рұқсатсыз алма. Тауып алған дүниені кәдеге жаратпа дейді. Ол саған не құт әкеледі немесе жұт әкеледі деді. Біз бір нәрсе алсақ, құтты болсын деп айтамыз ғой. Құтты бола ма, ол болмай ма, белгісіз. Ана шапанды кигізді елу жылдықта. Мүмкін ол құт, мүмкін ол басқадай дүние. Иә, сондықтан айтам, жаңағы біреуге біреудің ала жібін арттама деген дүние содан қалған екен. Сондықтан сонда тәрбие болды, сондықтан бізге үш түрлі үйде біреудің нәрсесін алып келу, кәдеге жарату, таже ы... рұқсатсыз нәр... нәрсе алу біреуден.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑жаңағы тартып алұу → // ^уоны зорлап алу деген → // дүнійе біздің ^уотпасымыздағы тәрбійеде → // ^уоған қарсы дүнійе болд↓/// ↑^уол үшін біз жасыратыны жоқ → // әкемізден қорқатынбыс→ // кіріп келгенде қабағынан қорқатынбыс↓/// ↑шешеміз дійспетчер болатын сійақты↓/// ↑мысалы / әкемізге жеткізетін сөзді → // шешемізге айтатынбыз↓/// ↑ійә / ^йемін-еркін ^уотырып сөйлестік→ // ^уол ^уоқу бітіріп бергеннен кейін ғана → // бұлай жай ақыл сұрап→ // бірақ ^йенді ^уо кісі үндемейтін жуас адам болды→ // но / сөзі / ^уөткір болды↓/// ↑^уөмірінде тайақ жеген жоқпыз→ // бірақ ызбарынан қорқатынбыс→ // мінезінен↓/// ↑мінезі былжыраған ͡ да → // түрі быт шыт адам ^йемес↓/// ↑былай қарағанда / жәй қарайд↓/// ↑бірақ / анау сіздің ана қабағыңыз → // кірәскіленген ͡ ғой→ // иә / сондай қабағы болатын↓/// ↑былай ашықтау болатын↓///	↑жаңағы тартыб̊ ͡ алұу → // ^уонұ зорлаб̊ ͡ алұу деген → // дүн^үйе / біздің ^уотпасымыздағы тәрб̊ійеде → // ^уоғаң ͡ ғарсы дүн^үйе ͡ б̊олдұ↓/// ↑^уол үшүн / біз → // жас^ыратыны жоқ → // әкеміздең ͡ ғорқатымбызды→ // кіріп келгенде қаб̊ағынаң ͡ ғорқатымбыз↓/// ↑шешеміз дійспетчер ͡ б̊олатын сыйақты↓/// ↑сол әкемізге жеткізетін сөздөрдү → // шешемізг'айтатымбыз ↓/// ↑ійә / ^йемін-^йеркін ^уот^ұрұп̊ сөйлөстүк→ // ^уол ^уоқұу ͡ б̊іт^іріп пергеннең ͡ гейін ғана → // бұлай жай ақыл сұрап→ // бірақ ^йенді / ^уо кісі → // үндөмөйтін жұуас адам болдұ→ // но / сөзү ^уөткүр ͡ б̊олдұ↓/// ↑^уөм^үрүнде тайағ ͡ жеген жоқпұз→ // бірақ / ызб̊арынаң ͡ ғорқатымбыз→ // мінезінен↓/// ↑мінезі ͡ б̊ылжыраған ͡ да → // түрү ͡ б̊ыт ш̆ыт адам ^йемес↓/// ↑былай ͡ ғарағанда жәй ͡ ғарайд↓/// ↑бірақ / анау сіздің ана ͡ ғаб̊ағыңыз → // кірәскілеңген ͡ ғой→ // ійә сондай / қаб̊ағы ͡ б̊олатын↓/// ↑былай ашықтау ͡б̊олатын↓///	Жаңағы тартып алу оны зорлап алу деген дүние біздің отбасымыздағы тәрбиеде оған қарсы дүние болды. Ол үшін біз жасыратыны жоқ әкемізден қорқатынбыс, кіріп келгенде қабағынан қорқатынбыс. Шешеміз диспетчер болатын сияқты. Мысалы, әкемізге жеткізетін сөздерді шешемізге айтатынбыс. Иә, емін-еркін отырып сөйлестік, ол оқу бітіріп бергеннен кейін ғана бұлай жай ақыл сұрап, бірақ енді о кісі үндемейтін жуас адам болды, но сөзі өткір болды. Өмірінде таяқ жеген жоқпыз, бірақ ызбарынан қорқатынбыз, мінезінен. Мінезі былжыраған да түрі быт шыт адам емес. Былай қарағанда жәй қарайд. Бірақ анау сіздің ана қабағыңыз кірәскіленген ғой, иә сондай қабағы болатын. Былай ашықтау болатын.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑соған / қабағына / қарап ^уотыратынбыс↓/// ↑әкем айтатын→ // сөйлейтін болсаң → // жалтақтамай сөйле→ // қарайтын болсаң→ // көзіне / адамның көзіне / тура қарап айт→ // қабағына қара→ // қабағы қалай келісіп тұрса→ // солай сөйле дейтін↓/// ↑біз ^йенді / біреуге бір нәрсе айтып тұрып→ // ^йесікке немесе әйнекке қарап тұрсақ↓/// ↑^уол назарын аударып → // сөйлей тұрған жоқпыс↓/// ↑^йе→ // бірдеме айта ͡ ма→ // айтпай ͡ ма деген сійақты↓/// ↑ал адамның көзіне қарап → // тұура айтсаң→ // тұура бағыттаған сөз болады↓/// ↑осыны тәрбійелеп деп үйретті↓/// ↑міне→ // сабақ көріп тұрғанда ͡ да → // ^уосы дүнійені мен көз алдымда қалды↓/// ↑бұл әкемнің тәрбійесі↓/// ↑^йенді / анам сауыншы болд↓/// ↑саушының соңында білесіз → // сауыншы болды↓/// ↑жійырма бес сійыр сауад↓///	↑соған / қаб̊ағына ͡ ғарап ^уот^ұратымбыс↓/// ↑ әкем айтатын→ // сөйлөйтүм ͡ болсаң → // жалтақтамай сөйлө→ // қарайтым ͡ болсаң→ // көз^үнө / адамның ͡ гөз^үнө тұура ͡ ғараб̊ ͡ айт→ // қаб̊ағына ͡ ғара→ // қаб̊ағы қалай келісіп тұрса→ // солай сөйлө дейтін↓/// ↑біз ^йенді ͡ б̊іреугө ͡ б̊ірнәрс'айтып тұрұп→ // ^йесікке немесе / әйнекке ͡ ғарап тұрсақ↓/// ↑^уол назарын аударып → // сөйлөй тұрған жоқпұс↓/// ↑^йе→ // бірдем'айта ͡ ма→ // айтпай ͡ ма деген сыйақты↓/// ↑ал / адамның ͡ гөз^үнө ͡ ғарап тұур'айтčаң → // тұура ͡ б̊ағыттаған сөз ͡ б̊олады↓/// ↑^уос^ұнұ тәрб̊ійелеп деб̊ ͡ үйрөттү↓/// ↑міне→ // саб̊ақ көрүп тұрғанда ͡ да → // ^уосұ дүн^үйөнү мен / көзалдымда ͡ ғалды↓/// ↑бұл әкемнің тәрб̊ійесі↓/// ↑^йенд'анам сауұншұ ͡ б̊олд↓/// ↑саушұнұң соңұнда ͡ б̊ілесіз → // сауұншұ ͡ б̊олдұ↓/// ↑жыйырма ͡ б̊ес сыйыр сауад↓///	Соған қабағына қарап отыратынбыс. Әкем айтатын, сөйлейтін болсаң жалтақтамай сөйле, қарайтын болсаң, көзіне адамның көзіне тура қарап айт, қабағына қара, қабағы қалай келісіп тұрса, солай сөйле дейтін. Біз енді біреуге бір нәрсе айтып тұрып, есікке немесе әйнекке қарап тұрсақ. Ол назарын аударып сөйлей тұрған жоқпыс. Е, бірдеме айта ма, айтпай ма деген сияқты. Ал адамның көзіне қарап тура айтсаң, тура бағыттаған сөз болады. Осыны тәрбиелеп деп үйретті. Міне, сабақ көріп тұрғанда да осы дүниені мен көз алдымда қалды. Бұл әкемнің тәрбиесі. Енді анам сауыншы болд. Саушының соңында білесіз сауыншы болды. Жиырма бес сиыр сауад.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↓сол сабағымды ^уоқығаннан кейін → // жаңағы шешемнің барып → // ана бұзауын тартам↓/// ↑көмектесем↓/// ↑^йенді анамды → // әргім ^уөзі анасын жақ̊сы көреді ͡ ғой↓/// ↑ійә / анам әкем казір жоқ→ // дүнійе салды↓/// ↑жійырма үшшыл болды → // әкем дүнійеге салғанына → // ^йенді соны тәрбійесі↓/// ↑анамның жанында жүрдім→ // анамның барлық ақыл кеңесін алдым↓/// ↑анам ͡ да жеті ͡ ақ клас бітірген→ // бірақ / көп ақылын ^уөнегесін айтатынды↓/// ↑балам біреуге бірнәрсе айтатынында ренжіме→ // сабырлық сақта → // айағын ͡ тос↓/// ↑жылдам шешім шығарма↓/// ↑^уол ^уөте ^уөкінішке әкелед дед↓/// ↑бірқолың ашулы болса→ // бірқолың сабырлы болсын↓/// ↑бірғолыңмен / бірғолыңды бас дійд↓/// ↑^йенді қараңыз→ // сонда шешем айтатын ͡ ды↓/// ↑балам солай / не нет↓///	сол саб̊ағымды оқұғаннаң ͡ гейін → // жаңағы шешемнің барып → // ана ͡ б̊ұзауұн тартам↓/// ↑көмөктөсем↓/// ↑^йенд'анамды → // әргім ^уөзі / анасын жақ̊сы ͡ гөрөдү ͡ ғой↓/// ↑ ійә / анам әкем қәзір жоқ→ // дүн^үйе салды↓/// ↑жыйырм'үш жыл болдұ → // әкем дүн^үйе салғанына → // ^йенді сонұ тәрб̊ійесі↓/// ↑анамның жанында жүрдүм→ // анамның барлық / ақыл геңесін алдым↓/// ↑анам ͡ да жет'ақ класс ͡ пітірген→ // бірақ / көб̊ ͡ ақ^ылын ^уөнөгөсін айтатынды↓/// ↑балам біреугө ͡ б̊ір нәрс'айтатынында ^іренжіме→ // саб̊ырлық̊ сақта → // айағын тос↓/// ↑жылдам шешім шығарма↓/// ↑^уол ^уөтө ^уөк^үнүшк'әкелед дед↓/// ↑бірғолұң аш^ұулұ ͡ б̊олса→ // бірғолұң саб̊ырлы ͡ б̊олсұн↓/// ↑ бірғолұңмен / бірғолұңдұ ͡ б̊ас тид↓/// ↑^йенді ͡ ғараңыз→ // сонда шешем айтатын ͡ ды↓/// ↑балам солай не нет↓///	Сол сабағымды оқығаннан кейін жаңағы шешемнің барып ана бұзауын тартам. Көмектесем. Енді анамды әр кім өзі анасын жақсы көреді ғой. Иә анам әкем қазір жоқ, дүние салды. Жиырма үш жыл болды әкем дүниеге салғанына Енді соны тәрбиесі. Анамның жанында жүрдім, анамның барлық ақыл кеңесін алдым. Анам да жеті ақ класс бітірген, бірақ көп ақылын өнегесін айтатынды. Балам біреуге бір нәрсе айтатынында ренжіме, сабырлық сақта аяғын тос. Жылдам шешім шығарма. Ол өте өкінішке әкелед дед. Бір қолың ашулы болса, бір қолың сабырлы болсын. Бір қолыңмен бір қолыңды бас дид. Енді қараңыз, сонда шешем айтатынды. Балам солай не нет.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑иә→ // анау күнделікт'өміріңде → // ^уөзің ^уөзіңе ^йесеп бер деген сол кісі↓/// ↑математійкше сійақты жаз→ // болашаққа мақсат қой→ // сол мақсатың ^уорындалды ͡ ма↑// ^уорындалған жоқ ͡ па↑// ^уорындалмаса / кейінге қалдырма→ // соны ^уорында↓/// ↑бүгін істейін деген жұмысыңды → // ^йертеңгі күнге қалдырма дейтін↓/// ↑бүгін берген уәдеңді бүгін ^уорында→ // бүгін бауыржанға уәде бердім↓/// ↑байтұрсынов атындағы универсійтетке келетін болд↓/// ↑мен сұхбат беруім ͡ керек↓/// ↑^уосындай ^уосы уақытқа дейін↓/// ↑сосын уәқыт алтын қазына дейтін ͡ ді↓/// ↑^ұуақытыңды басқа кетірме↓/// ↑сондықтан / сосын кы вы эн ͡ ді жек көред шешем↓/// ↑күлк↓/// ↑құр ^уөзіңд'өзің мазақтап күлгеннен сақта↓/// ↑той басқарғанда сөзіңе ійе бол↓/// ↑біреудің көңіліне жақпайтын→ // жұртқа ұнамайтын анекдот айтып→ // беталды күлдірме↓///	↑ійә→ // анау / күндөлүкті ^уөм^үрүңде → // ^уөзүң ^уөзүңө ^йесеп ͡ пер деген солгісі↓/// ↑математійк̊ше сыйақты жаз→ // болашаққа мақ̊сат қой→ // сол мақ̊сатың ^уорұндалды ͡ ма ↑// ^уорұндалған жоқ ͡ па↑// ^уорұндалмаса / кейіңге қалдырма→ // сонұ ^уорұнда↓/// ↑бүгүн істейін деген жұмұсұңды → // ^йертеңгі ͡ гүңгө қалдырма дейтін↓/// ↑бүгүм ͡ берген ^үуәдеңді ͡ б̊үгүн ^уорұнда→ // бүгүм бауұржаңға ^үуәде ͡ б̊ердім↓/// ↑байтұрсұнов атындағ'үунійверсійтетке келетім ͡ болд↓/// ↑мен сұқпат ͡ перүуүм ͡ герек↓/// ↑^уосұндай ^уосұ ^ұуақытқа дейін↓/// ↑сосұн ^үуәқыт алтың ғаз^ына дейтін ͡ ді↓/// ↑^ұуақытыңды ͡ б̊асқа ͡ гетірме↓/// ↑сондұқтан / сосұн / кі ві эн ͡ ді жек көрөд шешем↓/// ↑күлк↓/// ↑құр ^уөзүңд'іөзүң мазақтап күлгөннен сақта↓/// ↑той басқарғанда сөзүң'ійе бол↓/// ↑біреудүң ͡ гөң^үлүне жақпайтын→ // жұртқ'ұнамайтын анекдот айтып→ // беталды күлдүрмө↓///	Иә, анау күнделікті өміріңде өзің өзіңе есеп бер деген сол кісі. Математикше сияқты жаз, болашаққа мақсат қой, сон мақсатың орындалды ма, орындалған жоқ па? Орындалмаса кейінге қалдырма, соны орында. Бүгін істейін деген жұмысыңды ертеңгі күнге қалдырма дейд. Бүгін берген уәдеңді бүгін орында, бүгін Бауыржанға уәде бердім. Байтұрсынов атындағы университет келетін болды. Мен сұхбат беруім керек. Осындай осы уақытқа дейін. Сосын уақыт алтын қазынады дейтінді. Уақытыңды басқа кетірме. Сондықтан сосын КВН ді жек көред шешем. Күлк... құр өзіңді-өзің мазақтап күлгеннен сақта. Той басқарғанда сөзіңе ие бол. Біреудің көңіліне жакпайтын жұртқа ұнамайтын анекдот айтып, беталды күлдірме.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑астарлы / мағыналы / мазмұнды сөз айт↓/// ↑жұртпен қылжалақтама деп→ // сын айтатын ͡ ды↓/// ↑мықты болатын болсаң→ // шапалақ / шапалақ деп құр ͡ ағ↓/// ↑кісілерге шапалақ соққызба↓/// ↑сенің сөзіңе халық тыңдаб̊ ͡ ^уотырып → // шапалақ ұратын болсын дейд↓/// ↑маспен масша сөйлес→ // жаспен жасша сөйлес→ // кәрімен кәрше сөйлес дейтін↓/// ↑^йенді ^уосындай дүнійеге → // ұлттық тәрбійе→ // тәрбійе деп айта аласың ғой↓/// ↑міне→ // сондай дүнійені / мені тәрбійеледі↓/// ↑мен ^йенді ^уөзгені тәрбійелеуім ͡ герек↓/// ↑мен ͡ де айтамын→ // балаларым ͡ да ^уосылай кетті↓/// ↑мен шешемнен әкемнен алған дүнійені → // соларға беріп атырмын↓/// ↑жер анаға→ // қаражерге дән сепкендей → // бізде ұлттық тәрбійе беруіміз ͡ герек→ // түбі ͡ гүні↓/// ↑ійә→ // сондықтан / қыздарыма қандай бақыт тілейм→ // сізге ͡ де сондай бақыт тілейм↓///	↑астарлы / мағ^ыналы / мазмұндұ сөз айт↓/// ↑жұртпең ғылжалақтама деп→ // сын айтатын ͡ ды↓/// ↑мықты ͡ б̊олатым ͡ болсаң→ // шапалақ / шапалағ ͡ деп құр ͡ ағ↓/// ↑кіс^ілерге шапалақ̊ соққұзб̊а↓/// ↑сенің сөзүңө халық тыңдап ^уот^ұрұп → // шапалағ ұратым ͡ болсұн ͡ дитін↓/// ↑маспен машша сөйлөс→ // жаспен жашша сөйлөс→ // кәрімен / кәрше сөйлөс тейтін↓/// ↑^йенді ^уосұндай дүн^үйеге → // ұлттұқ тәрб̊ійе→ // тәрб̊ійе деб̊ ͡ айт'аласың ͡ ғой↓/// ↑міне→ // сондай дүн^үйе мені тәрб̊ійеледі↓/// ↑мен ^йенді ^уөзгөнү тәрб̊ійелеуүм ͡ герек↓/// ↑мен ͡ д'айтамын → // балаларым ͡ да ^уос^ұлай ͡ гетті↓/// ↑мен шешемнен әкемнен алған дүн^үйені → // соларға ͡ б̊еріб̊ ͡ атырмын↓/// ↑жер анаға→ // қара жерге дән сепкендей → // бізд'ұлттұқ тәрб̊ійе ͡ б̊ерүуүмүз ͡ герек→ // түб̊ү күнү↓/// ↑ійә→ // сондұқтаң ͡ ғыздарыма / қандай бақыт тілейм→ // сізге ͡ де сондай бақыт тілейм↓///	Астарлы, мағыналы, мазмұнды сөз айт. Жұрт пен қылжалақтама деп сын айтатынды. Мықты болатын болсаң, шапалақ, шапалақ деп құр ағ... кісілерге шапалақ соққызба. Сенің сөзіңе халық тыңдып отырып шапалақ ұратын болсын дид. Маспен масша сөйлес, жаспен жасша сөйлес, кәрімен кәрші сөйлес дид. Енді осындай дүниеге ұлттық тәрбие, тәрбие деп айта аласың ғой. Міне, сондай дүние мені тәрбиеледі. Мен енді өзгені тәрбиелеуім керек. Мен де айтамын, балаларым да осылай кетті. Мен шешемнен әкемнен алған дүниені соларға беріп атырмын. Жер анаға, қара жерге дән сепкендей бізде ұлттық тәрбие беруіміз керек, түбі күні. Ия, сондықтан қыздарыма қандай бақыт тілейм, сізге де сондай бақыт тілейм!
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑бағыңыз жансын↓/// ↑бақыт дегенде дүнійе→ // бес ͡ ағ әріптен тұрса ͡ да → // барлығы бар↓/// ↑бақытты қылу ^уөз қолыңда↓/// ↑неше баланыңыз бар↑// ↑үшпалам бар↓/// ↑^йекіғыз→ // бір ұл↓/// ↑^уөмірде / күресу ͡ герек↓/// ↑біргүн сүрінісең→ // сүрінісең тұрудың амалын қарастырасың ͡ ғой↓/// ↑үстіңді ͡ ғағасың↓/// ↑сол сійақты ^уөмірде жығыласаң→ // сүрінесің→ // бірақ мойымау ͡ герек→ // қайратты болу ͡ герек↓/// ↑бүгін→ // бүгін көңілің / не боп қалды ͡ ау деп → // ана / ^йекі бөтелке арақ ішкеннен → // ^йешнәрсе пайда болмайд↓/// ↑кәзір→ // кешірерсіз↓/// ↑а→ // ^уомар аға→ // ассалаумалейкум / ^уомеке қалыңыз ͡ ғалай→ // досым↑// не тійыштық ͡ па↑// ↑мен музейде ^уотырғам↓/// ↑қазір / бір жарты сағаттан кейін → // босайтын шығармын↓/// ↑қай әсет↑// болу ͡ герек → // бір телефоны қарайын↓/// ↑тійыштық↓///	↑бағыңыж ͡ жансын↓/// ↑бақыт дегенде дүн^үйе→ // бес ͡ ағ әріптен тұрса ͡ да → // барлығы ͡ б̊ар↓/// ↑бақытты ͡ қылұу ^уөз ͡ ғолұңда↓/// ↑неше ͡ б̊аланыңыз ͡ б̊ар↑// ↑үшпалам бар↓/// ↑^йекі ͡ ғыз→ // бір ұл↓/// ↑ ^уөмүрдө күрөсүу ͡ герек↓/// ↑бүгүн сүр^үнүсең→ // сүр^үнүсең тұр^ұудұң амалың ͡ ғарастырасың ͡ ғой↓/// ↑үстүңдү қағасың↓/// ↑сол сыйақты ^уөмүрдө жығ^ыласаң→ // сүр^үнөсің→ // бірағ мойұмау ͡ герек→ // қайратты ͡ б̊олұу ͡ герек↓/// ↑бүгүн→ // бүгүң гөң^үлүң / не ͡ б̊оп қалд'ау деп → // ана / ^йекі ͡ б̊өтөлк'арақ ішкеннен → // ^йешнәрсе пайда ͡ б̊олмайд↓/// ↑кәзір→ // кеш^ірерсіз↓/// ↑ а→ // ^уомар аға→ // ассалаумалейкүум / ^уомеке қалыңыз ғалай→ // досұм↑// не тыйыштық ͡ па↑// ↑мен мүузөйдө ^уотұрғам↓/// ↑қазір / бір жарты сағаттаң ͡ гейін → // босайтын шығармын↓/// ↑ қай әсет↑// болұу ͡ герек → // бір телефонұ қарайын↓/// ↑тыйыштық↓///	– Бағыңыз жансын! Бақыт дегенде дүние, бес ақ әріптен тұрса да барлығы бар. Бақытты қылу өз қолыңда. – Неше баланыңыз бар? – Үш балам бар. Екі қыз, бір ұл. Өмірде күресу керек. Бүгін сүрінісең, сүрінісең тұрудың амалын қарастырасың ғой. Үстіңді қағасың. Сол сияқты өмірде жығыласаң, сүрінесің, бірақ мойымау керек, қайратты болу керек. Бүгін, бүгін көңілің не боп қалды ау деп ана екі бөтелке арақ ішкеннен ешнәрсе пайда болмайд. Қәзір, кешірерсіз. А, Омар аға, ассалаумалейкум! Омеке қалыңыз қалай, досым! Не тиыштық па?. Мен музейде отырғам. Қазір бір жарты сағаттан кейін босайтын шығармын. Қай Әсет? Болу керек бір телефоны қарайын. Тиыштық?
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑ ^уоның басында / шырақшы бар ͡ ғой→ // шырақшы бар↓/// ↑қажыман аға бар↓/// ↑жақ̊сы / жақсы кәзір мен көрейін↓/// ↑жарты сағаттан кейін → // сөйлесейін айтайын↓/// ↑жарай ͡ ма↑// сосын жауабын айтам→ // жақ̊сы↓/// ↑атамыздың басына→ // мәшхүр атамыздың басына → // кісілер келе ͡ жатыр дійд↓/// ↑бір қажылықтан келе жатқан адамдар↓/// ↑соған / ана түсіндіріп айтып беретін → // адам бар ͡ ма ͡ деп → // соны сұрап жатыр↓/// ↑жарайд→ // әңгімеден әңгіме кетті ͡ ғой↓/// ↑сондықтан айтам→ // тәрбійе адамның тал бесігі↓/// ↑сізге мен жақсылық тілеб̊ ͡ ^уотырм↓/// ↑көзіңізге қараб̊ ͡ ^уотырм↓/// ↑бақыт тілеб̊ ͡ ^уотырм↓/// ↑аллатағалаға мыңдабір шүкірлік → // ^уосылай бүгін кездестіріб̊ ͡ ^уотырған↓/// ↑атың кім / самал↓/// ↑сол айтқан самалға мен → // жақ̊сылық тілеп ^уотырм↓/// ↑мұны / алла тағала → // хош көріб̊ ͡ ^уотыр↓///	↑^уонұң басында шырақ̊шы ͡ б̊ар ͡ ғой→ // шырақ̊шы ͡ б̊ар↓/// ↑қажыман аға ͡ б̊ар↓/// ↑жақ̊сы / жақ̊сы → // қәзір мең ͡ гөрөйүн↓/// ↑жарты сағаттаң ͡ гейін → // сөйлөсөйін айтайын↓/// ↑жарай ͡ ма↑// сосұн жауаб̊ын айтам→ // жақ̊сы↓/// ↑атамыздың бас^ына→ // мәшхүр атамыздың бас^ына → // кісілер / кележатыр ͡ дид↓/// ↑бір қаж^ылықтаң ͡ геле ͡ жатқан адамдар↓/// ↑соған ана түсүндүріб̊ ͡ айтып ͡ перетін адам бар ͡ ма деп̊ сонұ сұраб̊ ͡ жатыр↓/// ↑жарайд→ // әңгімеден әңгіме ͡ гетті ͡ ғой↓/// ↑сондұқтан айтам→ // тәрб̊ійе / адамның тал бесігі↓/// ↑сізге мен жақ̊сылық тілеб̊ ͡ ^уотұрм↓/// ↑көзүңүзге қараб̊ ͡ ^уотұрм↓/// ↑бақыт тілеп ^уотұрмұн↓/// ↑аллатағалаға мыңда ͡ б̊ір шүкүрлүк → // ^уос^ұлай бүгүң ͡ гездестіріб̊ ͡ ^уотұрған↓/// ↑атың ͡ гім / самал↓/// ↑сол айтқан самалға мен → // жақ̊сылық тілеб̊ ͡ ^уотұрм↓/// ↑мұнұ / аллатағала → // хош ͡ көрүб̊ ͡ ^уотұр↓///	Оның басында шырақшы бар ғой, шырақшы бар. Қажыман аға бар. Жақсы, жақсы кәзір мен көрейін. Жарты сағаттан кейін сөйлесейін айтайын. Жарай ма? Сосын жауабын айтам, жақсы. Атамыздың басына, Мәшхүр атамыздың басына кісілер келе жатыр дид. Бір қажылықтан келе жатқан адамдар. Соған ана түсіндіріп айтып беретін адам бар ма деп соны сұрап жатыр. Жарайд, әңгімеден әңгіме кетті ғой. Сондықтан айтам, тәрбие адамның тал бесігі. Сізге мен жақсылық тілеп отырм. Көзіңізге қарап отырм. Бақыт тілеп отырм. Алла Тағалаға мыңда бір шүкірлік осылай бүгін кездестіріп отырған. Атың кім? Самал. Сол айтқан Самалға мен жақсылық тілеп отырм. Мұны Алла Тағала хош көріп отыр.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сен / мың тілек айт↓/// ↑жүз тілек айт→ // соның жартысы ^уөз балаңа немесе ^уөзіңе ͡ гелед↓/// ↑соны ұмытпаңыз↓/// ↑біреуге тілек тілесеңіз→ // біреудің қуанышына жақсылаб̊ ͡ ^уортақтассаңыз→ // сізді ͡ де аллатағала → // соны жарылқайд деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑адамда / көркем мінезі болу керек↓/// ↑қаталдық немесе керісінше ашуланшақтық → // психовайт ^йету→ // ашулану ^уол сенің ^йең ^уосал тұсың→ // деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑үйткені сен / сондай адам болатын болсаң→ // ^уоның қасында кім тұрад↑// ^уоның қасында ішкім тұрмайд↓/// ↑сондықтан сабырлы болыңдар→ // ^уөмірде сабырлық керек→ // салмақтылық керек↓/// ↑иә→ // содан ͡ гейін мен тағы бір жақсы нәрсе →// ^уөзім үміткер болғаннан кейін ͡ ба ↑// ^уөмірде ^уосылай→ // жақ̊сы жақтарын көргім келед↓/// ↑жақ̊сы адамдармен→ // араласақым ͡ гелет↓///	↑сен / мың тілег ͡ айт↓/// ↑жүз тілег ͡ айт→ // сонұң жартысы ^уөз ͡ б̊алаңа немесе ^уөзүңө ͡ гелед↓/// ↑сон'ұмұтпаңыз ↓/// ↑біреугө тілек тілесеңіз→ // біреудүң ͡ғұуанышына жақ̊сылап ^уортақтассаңыз→ // сізді ͡ д'алла тағала → // сонұ жарылқайд деп ^уойлайм↓/// ↑адамда / көркөм мінезі ͡б̊олұу ͡ герек↓/// ↑қаталдық немесе / керісінш'аш^ұуланшақтық → // псұйховайт ^йетүу→ // аш^ұуланұу ^уол сенің ^йең ^уосал тұсұң→ // деп ^уойлайм↓/// ↑үйткөнү сен / сондай адам болатым ͡ болсаң→ // ^уонұң ͡ ғасында ͡ гім тұрад↑// ^уонұң ͡ ғасында / ішкім тұрмайд↓/// ↑сондұқтан саб̊ырлы ͡ б̊олұңдар→ // ^уөмүрдө саб̊ырлық керек→ // салмақтылық керек↓/// ↑ійә→ // содан ͡ гейін мен тағы ͡ б̊ір жақ̊сы нәрсе →// ^уөзүм үмүткөр ͡б̊олғаннаң гейім ба ↑// ^уөмүрдө ^уос^ұлай→ // жақ̊сы жақтарын / көргүм ͡ гелед↓/// ↑жақ̊с'адамдармен → // араласақым ͡ гелет↓///	Сен мың тілек айт. Жүз тілек айт, соның жартысы өз басыңа немесе өзіңе келед. Соны ұмытпаңыз. Біреуге тілек тілесеңіз, біреудің қуанышына жақсылап ортақтассаңыз, сізді де Алла Тағала соны жарылқайд деп ойлайм. Адамда көркем мінезі болу керек. Қаталдық немесе керісінше ашуланшақтық психовайт ету, ашулану - ол сенің ең осал тұсың деп ойлаймын. Үйткені сен сондай адам болатын болсаң, оның қасында кім тұрад? Оның қасында ішкім тұрмайд. Сондықтан сабырлы болыңдар, өмірде сабырлық керек, салмақтылық керек. Иә, содан кейін мен тағы бір жақсы нәрсе өзім үміткер болғаннан кейін ба өмірде осылай, жақсы жақтарын көргім келед. Жақсы адамдармен араласақым келет.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑ійә / жақсы адамдардың → // жолын ашқым келед↓/// ↑бірге жүргім келед↓/// ↑біреуден бір нәрсе үйреніп кеткенді мен → // үлкен ғәнійбет санаймын ^уөзіме↓/// ↑мысалы→ // бір ^йеңбегімнің далаға кетпегені↓/// ↑міне→ // бүгін ^уосындай бір істер істедім↓/// ↑түбі ^уосының бір нәтижесін → // көруім ͡ герек / деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑^йенді не айтайын↓/// ↑^уөмірде ^уосындай дүнійелер → // көп полад↓/// ↑талай басшылармен жұмыс істедік↓/// ↑талай бастықтарды көрдік↓/// ↑талай і↓/// ↑жолдастарды көрдік↓/// ↑талай достарды көрдік↓/// ↑і↓/// ↑^уөмір болған кейін→ // бәрін көресің↓/// ↑сондықтан→ // мысалы→ // әрбір адамның бойындағы → // бір-бір қасійеттен алу ͡ керек↓/// ↑ана қісінің бойында → // ^уосындай бір қасійет бар↓/// ↑вот / сондай болуың ͡ керек↓/// ↑сондай дүнійе↓/// ↑^йекіншісі мен ^уөтірікпeн жаным қас↓///	↑ійә / жақ̊с'адамдардың → // жолұн ашқ̊ым ͡ гелед↓/// ↑бірге жүргүм ͡ гелед↓/// ↑біреудөм ͡ бір нәрс'үйрөнүп кеткенді мен → // үлкөн ғанійб̊ет čанаймын ^уөзүмө↓/// ↑мысалы→ // бір ^йеңбегімнің далаға ͡ гетпегені↓/// ↑міне→ // бүгүн ^уосұндай бір істер істедім↓/// ↑түб̊ү ^уос^ұнұң бір нәтійжесін → // көрүуүм ͡ герек деп ^уойлайм↓/// ↑^йенді н'айтайын ↓/// ↑ ^уөмүрдө ^уосұндай дүн^үйелер → // көпполад↓/// ↑талай башшылармен жұмұс істедік↓/// ↑ талай бастықтарды ͡ гөрдүк↓/// ↑талай і↓/// ↑жолдастарды ͡ гөрдүк↓/// ↑ талай достарды ͡ гөрдүк↓/// ↑ і↓/// ↑^уөмүр ͡ б̊олғаң ͡ гейім бәрің ͡ гөрөсүң↓/// ↑сондұқтан→ // мысалы→ // әрб̊ір адамның бойұндағы / б̊ір ͡ б̊ір ғәсійеттен алұу ͡ герек↓/// ↑ана ͡ ғіс^інің бойұнда → // ^уосұндай бір ғәсійет пар↓/// ↑вот / сондай болұуұң ͡ герек↓/// ↑сондай дүн^үйе↓/// ↑^йекіншісі мен ^уөт^үрүкпeн жаным қас↓///	Иә жақсы адамдардың жоғалын ашқым келед. Бірге жүргім келед. Біреуден бір нәрсе үйреніп кеткенді мен үлкен ғанибет санаймын өзіме. Мысалы, бір еңбегімнің далаға кетпегені. Міне, бүгін осындай бір стец істедім. Түбі осының бір нәтижесін көруім керек деп ойлайм. Енді не айтайын. Өмірде осындай дүниелер көп болад. Талай басшылармен жұмыс істедік. Талай бастықтарды көрдік. Талай і... жолдастарды көрдік. Талай достарды көрдік. І... өмір болған кейін бәрін көресің. Сондықтан, мысалы, әрбір адамның бойындағы бір-бір қасиеттен алу керек. Ана қісінің бойында осындай бір қасиет бар. От сондай болуың керек. Сондай дүние. Екіншісі мен өтірікпeн жаным қас.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уөтірік айтқанша → // ^уодан ͡ да айтпай ͡ ақ ͡ қой→ // шыныңды айта сал↓/// ↑жоқ→ // жөн ^йемес болд↓/// ↑біреуге ^уөтірік айтып қап қазір→ // ^йертең сенің сөзің → // сенімсіздік болады↓/// ↑міне / жаңа ^уомар звондады↓/// ↑жарты сағаттан кейін мен → // ^уомарға звондаймын дедім↓/// ↑басымда сигнал тұрад↓/// ↑звондамасам звонда→ // звонда→ // звонда→ // звонда↓/// ↑жаңа мійыма / қайта ͡ ғайта құйалып → // және / әсетті тауып ал→ // ананы тауып ал→ // мынаны тауып ал→ // іздеп кәдімгідей ^уомарға → // көмектесуім ͡ герек↓/// ↑ал кезкелген күні ^уомарға звондағанда→ // мен ^уоны міндет тұтпайым→ // ^уөйткені біреуге міндет→ // тұтпау ͡ герек↓/// ↑мен маған көмектестім→ // сен маған көмектес→ // ы↓/// ↑қарызға берген ақшамды → // қайтар деген сійақты → // болмау ͡ герек↓/// ↑қайтарса→ // қайтад↓///	↑^уөт^үрүг ͡ айтқанша → // ^уодан ͡ д'айтпай ͡ ақ ͡ қой→ // шыныңд'айта сал↓/// ↑жоқ→ // жөн ^йемес ͡ полд↓/// ↑біреугө ^уөт^үрүг айтып қап қәзір→ // ^йертең сенің сөзүң сенімсіздік болады↓/// ↑міне→ // жаңа ^уомар звондады↓/// ↑жарты сағаттаң ͡ гейін мен → // ^уомарға звондаймын дедім↓/// ↑басымда сыйгнал тұрад↓/// ↑звондамасам звонда→ // звонда→ // звонда→ // звонда↓/// ↑жаңа мыйыма ͡ ғайта ͡ ғайта ͡ ғұйалып → // жән'әсетті тауұб̊ ͡ ал→ // ананы тауұб̊ ͡ ал→ // мынаны тауұб̊ ͡ ал→ // іздеп кәдімгідей ^уомарға → // көмөктөсүуүм ͡ герек↓/// ↑ал / кезгелгең ͡ гүнү ^уомарға звондағанда→ // мен ^уонұ міндет тұтпайым→ // ^уөйткөнү ͡ б̊іреугө міндет→ // тұтпау ͡ герек↓/// ↑мен мағаң ͡ гөмөктөстім→ // сен мағаң ͡ гөмөктөс→ // ы↓/// ↑қарызға ͡ б̊ерген ақ̊шамды → // қайтар деген сыйақты → // болмау ͡ герек↓/// ↑қайтарса→ // қайтад↓///	Өтірік айтқанша одан да айтпай-ақ қой, шыныңды айта сал. Жоқ, жөн емес болд. Біреуге өтірік айтып қап қазір, ертең сенің сөзің сенімсіздік болады. Міне, жаңа Омар звондады. Жарты сағаттан кейін мен Омарға звондаймын дедім. басымда сигнал тұрад. Звондамасам звонда, звонда, звонда, звонда. Жаңа миыма қайта қайта құйалып және Әсетті тауып ал, ананы тауып ал, мынаны тауып ал, іздеп кәдімгідей Омарға көмектесуім керек. Ал кез келген күні Омарға звондағанда, мен оны міндет тұтпайым, өйткені біреуге міндет тұтпау керек. Мен маған көмектестім, сен маған көмектес, ы... қарызға берген ақшамды қайтар деген сияқты болмау керек. Қайтарса, қайтад.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑қайтпаса→ // алладан қайтсын деп↓/// ↑^йесесін ала берсін деп → // жүре беру ͡ герек↓/// ↑^уол ͡ да дүнійе↓/// ↑^йең жарық дүнійе сол↓/// ↑адамның көзі→ // құлағы ^йестуге тоймайд↓/// ↑сондықтан көзбен→ // көзбен көргенде → // жамандықты көрсең→ // ^уодан жеркену ͡ герек↓/// ↑жаман сөз ^йестісең→ // ^йестімеген адам сійақты → // көңіліңе түймеу ͡ герек↓/// ↑жақсы сөз ^йестідің ͡ ба↑// жазып ал немесе ^уойыңа салып→ // жаттап ал↓/// ↑бітті↓/// ↑^уөмірде адамның қағійдасы → // болу ͡ герек↓/// ↑мысалы→ // менің қағійдам бар↓/// ↑сіздің ^уөзіңіздің ^йережеңіз бар↓/// ↑со сійақты адам ^йережемен → // жүру ͡ герек деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑мысалы→ // көшенің ап↓/// ↑көшенің жол ^йережесі бар ͡ ғой↓/// ↑сіз / қызыл светтен ^уөтпейсіз→ // солай ͡ ма↑// сол сійақты ^уөмірде ͡ де → // қызыл свет бар↓/// ↑ол жамандық↓///	↑қайтпаса→ // алладан қайтčын деп↓/// ↑^йесесін ала ͡ б̊ерсін деп → // жүрө ͡ б̊ерүу ͡ герек↓/// ↑^уол ͡ да дүн^үйе↓/// ↑^йең жарығ ͡ дүн^үйе сол↓/// ↑адамның ͡ гөзү→ // құлағы ^йест^үугө тоймайды↓/// ↑сондұқтан / көзб̊өн→ // көзб̊өң ͡ гөргөнде → // жамандықты ͡ гөрсөң→ // ^уодан жеркенүу ͡ герек↓/// ↑жаман сөз ^йестісең→ // ^йестімеген адам сыйақты → // көң^үлүңе түймөу ͡ герек↓/// ↑жақ̊сы сөз ^йестідің ͡ бе↑// жазыб̊ ͡ ал немесе ^уойұңа салып→ // жаттаб̊ ͡ ал↓/// ↑бітті↓/// ↑^уөмүрд'адамның қағійдасы → // болұу ͡ герек↓/// ↑мысалы→ // менің қағійдам ͡ бар↓/// ↑сіздің ^уөзүңүздің ^йережеңіз ͡ б̊ар↓/// ↑сонұ сійақт'адам ^йережемен → // жүрүу ͡ герек деб̊ ͡ ^уойлайм↓/// ↑мысалы→ // көшөнүң ап↓/// ↑көшөнүң жол ^йережесі ͡ б̊ар ͡ ғой↓/// ↑сіз / қызыл светтен ^уөтпөйсүз→ // солай ͡ ма↑// сол сыйақты ^уөмүрдө ͡ де → // қызыл свет пар↓/// ↑^уол жамандық↓///	Қайтпаса, Алладан айтсын деп. Есесін ала берсін деп жүре беру керек. Ол да дүние. Ең жарық дүние сол. Адамның көзі, құлағы естуге тоймайды. Сондықтан көзбен, көзбен көргенде жамандықты көрсең, одан жеркену керек. Жаман сөз естісең, естімеген адам сияқты көңіліңе түймеу керек. Жақсы сөз естідің ба? Жазып ал немесе ойыңа салып, жаттап ал. Бітті. Өмірде адамның қағидасы болу керек. Мысалы, менің қағидам бар. Сіздің өзіңіздің ережеңіз бар. Со сияқты адам ережемен жүру керек деп ойлайм. Мысалы, көшенің ап... көшенің жол ережесі бар ғой. Сіз қызыл светтен өтпейсіз, солай ма? Сол сияқты өмірде де қызыл свет бар. Ол жамандық.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сондықтан / айағыңызды аңдап басуымыз ͡ герек↓/// ↑шалындырам деген → // адамдар ͡ да болад↓/// ↑жолдан адастырам деген → // сайтани адамдар ͡ да кездесед→ // мінездер↓/// ↑сонан адамдардың бәрінен → // сақ болу ͡ герек↓/// ↑мен айтам → // талай ^уөмірде → // қыйыншылықтарды көрдік↓/// ↑далада қалып қойған → // күндеріміз ͡ де болд↓/// ↑күн боранда → // адасқан күндеріміз ͡ де болды↓/// ↑соның барлығы жаңағы → // адамның ^уойына санада қалад↓/// ↑енді / барлық дүнійе → // ^уоңайлықпен келе бермейд↓/// ↑сондықтан уәде → // құдайдың сөзі дійд↓/// ↑міне→ // қараңышшы→ // уәде берді→ // соны ^уорындауым ͡ герек↓/// ↑^уол саған уәде бе...↓/// ↑саған бірдеңесін артқан адам → // әй мынау істей алад↓/// ↑мынау соның қолынан келед деп → // саған үміт артад↓///	↑сондұқтан / айағыңызды /аңдап басұуұмұз ͡ герек↓/// ↑шалындырам деген → // адамдар ͡ да ͡ б̊олад↓/// ↑жолдан адастырам деген → // сайтаній адамдар ͡ да ͡ гездесед→ // мінездер↓/// ↑сонан адамдардың бәр^інен → // сақ ͡ полұу ͡ герек↓/// ↑мен айтам → // талай ^уөмүрде → // қыйыншылықтарды ͡ гөрдүк↓/// ↑далада ͡ ғалып қойған → // күндөрүміз ͡ де ͡ б̊олдұ↓/// ↑күм ͡ боранда → // адасқаң ͡ гүндөрүміз ͡ де ͡ б̊олдұ↓/// ↑сонұң барлығы жаңағы → // адамның ^уой^ұна сан'арқалад ↓/// ↑^йенді ͡ б̊арлығ ͡ дүн^үйе → // ^уоңайлықпен /келе ͡ б̊ермейд↓/// ↑сондұқтан ^үуәде → // құдайдың сөзү ͡ дид↓/// ↑міне→ // қарашы→ // ^үуәде ͡ б̊ердің→ // сонұ ^уорұндауұм ͡ герек↓/// ↑^уол саған ^үуәде ͡ б̊е↓/// ↑саған / бірдеңесін артқан адам → // әй мынау істей алад↓/// ↑мынау / сонұң қол^ұнаң ͡ гелед деп → // саған үмүт ͡ артад↓///	Сондықтан аяғыңызды аңдап басуымыз керек. Шалындырам деген адамдар да болад. Жолдан адастырам деген шайтани адамдар да кездесед, мінездер. Сонан адамдардың бәрінен сақ болу керек. Мен айтам талай өмірде қиыншылықтарды көрдік. Далада қалып қойған күндеріміз де болды. Күн боранда адасқан күндеріміз де болды. Соның барлығы жаңағы адамның ойында санада қалад. Енді барлық дүние оңайлықпен келе бермейд. Сондықтан уәде Құдайдың сөзі дид. Міне, қараңышшы, уәде берді, соны орындауым керек. Ол саған уәде бе... саған бірдеңесін артқан адам әй мынау істей алад. Мынау соның қолынан келед деп саған үміт тартад.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑а келешшолы сен → // сол үмітті ақтамасаң→ // айтад / әй қойш→ // соған тапсырғанша → //^уонан ͡ да басқа бірнәрсемді / істегенім артық деп↓/// ↑сондықтан / адамда сосын / көп ұйқы→ // адамның қас жауы денсаулыққа → // зійан деп ^йесептеймін↓/// ↑^йенді тартып→ // та↓/// ↑тамақ ͡ ішу ^уол / адамның ар ^уорганизміне → // байланысты ͡ ғой↓/// ↑^уөзіңді / ^уөзіңді → // шектеуің ͡ герек ͡ екен↓/// ↑^уоны ͡ да мен → // ^йелуге келгенде түсіндім↓/// ↑сондықтан дәрігерлерге → // қаранып ^уотырған дұрыс→ // абзал↓/// ↑адам / аллатағала сізге → // денсаулық берді ͡ ғой↓/// ↑^уол сізге берген алланың сыйы↓/// ↑^уол сол сыйды сен → // аманатты сен сақтауың ͡ герек↓/// ↑сондықтан жаңағыдай → // ^уөзінің бойындагі дүнійенің барлығына → // мұқыйат болу ͡ герек↓/// ↑адам ͡ да адам↓///	а келешжолұ сен → // сол үмүтт'ақтамасаң айтад→ // әй ғойш→ // соған тап̊сырғанша → //^уонан ͡ да ͡ б̊асқа ͡ б̊ір нәрсемд'істегенім артығ ͡ деп↓/// ↑сондұқтан / адамда сосұн / көб̊ ͡ ұйқұ→ // адамның / қашшауұ денсаулұққа → // зыйан деп ^йесептеймін↓/// ↑^йенді тартып ͡ та↓/// ↑тамағ ішүу ^уол / адамның ар ^уорганійзміне → // байланысты ͡ ғой↓/// ↑^уөзүңдү ^уөзүңдү → // шектеуүң ͡ герек ^йекен↓/// ↑^уонұ ͡ да ͡ мен → // ^йел^үугө келгенде түсүндүм↓/// ↑сондұқтан дәрігерлерге → // қаранып ^уотұрған дұрұс→ // аб̊зал↓/// ↑адам аллатағала сізге → // денсаулұқ ͡ перді ͡ ғой↓/// ↑^уол сізге ͡б̊ерген алланың сыйы↓/// ↑^уол сол сыйды сен → // аманатты сен сақтауұң ͡ герек↓/// ↑сондұқтан жаңағыдай → // ^уөз^үнүң бойұндағы дүн^үйөнүң барлығына → // мұқұйат полұу ͡ герек↓/// ↑адам ͡ д'адам ↓///	А келесі жолы сен сол үмітті ақтамасаң, айтад әй қойш, соған тапсырғанша онанда басқа бір нәрсемді істегенім артық деп. Сондықтан адамда сосын көп ұйқы, адамның қас жауы денсаулықта зиян деп есептеймін. Енді тартып, та... тамақ ішу ол адамның ар... организміне байланысты ғой. Өзіңді өзіңда шектеуің керек екен. Оны да мен елуге келгенде түсіндім. Сондықтан дәрігерлерге қаранып отырған дұрыс, абзал. Адам Алла Тағала сізге денсаулық берді ғой. Ол сізге берген аланың сыйы. Ол сол сыйды сен аманатты сен сақтауың керек. Сондықтан жаңағыдай өзінің бойындагі дүниенің барлығына мұқият болу керек. Адам да адам.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑сіз ^уөзіңізд'өзіңіз басқарсаңыз→ // ^уөзіңізд'өзіңіз жеңсеңіз→ // ^уонда сіз / нағыз ^уөзіңізге / өзіңіз → // батырмын деб̊ ͡ ^йептеңіз↓/// ↑^йең адамның ^йең жаман нәрсесі → // ^уөзін-өзі бійлей алмауында↓/// ↑кейбір адамдардың → // сөзі мен ісі ^йекі түрлі↓/// ↑бетіне маска гійген → // адамдар көп↓/// ↑ішкі дәуір дүнійесінде → // басқа дүнійе жатыр↓/// ↑сондай дүнійеден сақ болу ͡ герек↓/// ↑иә→ // көзі жалтараған біреуге → // ғашық ͡ болу ^уоңай↓/// ↑ішкі жан дүнійесін → // түсіну қыйын↓/// ↑адамды қашан танымайынша→ // ^уоқып бітпеген кітәп сійақты → // жұмбақ нәрсесі көп болад↓/// ↑міне→ // ^уөмірдегі / ^йең жаман дүнійе↓/// ↑^уөкініш↓/// ↑^йекі нәрседен шатыспау ͡ керек↓/// ↑білесіз ͡ ба↑// біреуі→ // ^йең біреуі мамандық таңдау→ // біреуі жар таңдау↓/// ↑әрійне→ // мамандық таңдағасын / әрбір мамандыққа → // бір секіріп жүре берсең↑///	↑сіз ^уөзүңүзд'өзүңүз ͡б̊асқарсаңыз→ // ^уөзүңүзд'өзүңүж жеңсеңіз→ // ^уонда сіз / нағыз ^уөзүңүзг'өзүңүз → // батырмын деп ^йептеңіз↓/// ↑^йең адамның ^йең жаман нәрсесі → // ^уөзүн-^уөзү ͡ б̊ійлей алмауұнда↓/// ↑кейб̊ір адамдардың → // сөзү мен ісі / ^йекітүрлү↓/// ↑бетіне маска ͡ гійген → // адамдар ͡ гөп↓/// ↑ішкі дәуүр дүн^үйесүнде → // басқа дүн^үйе жатыр↓/// ↑сондай дүн^үйеден сақ ͡ полұу ͡ герек↓/// ↑ійә→ // көзү жалтарағам ͡ біреугө → // ғашық ͡ полұу ^уоңай↓/// ↑ішкі жан дүн^үйесін → // түсүнүу ͡ ғыйын↓/// ↑адамды қашан танымайынша→ // ^уоқұп пітпеген / кітәп̊ сыйақты → // жұмбақ нәрсесі ͡ гөп полад↓/// ↑міне→ // ^уөмүрдөгі ^йең жаман дүн^үйе↓/// ↑^уөк^үнүш↓/// ↑^йекі нәрседен шатыспау ͡ герек↓/// ↑білесіз ͡б̊е↑// біреуү→ // ^йең біреуү / мамандық таңдау→ // біреуү / жар таңдау↓/// ↑әрійне→ // мамандық таңдағасын әрб̊ір мамандыққа → // бір сек^іріб̊ ͡ жүрө ͡ б̊ерсең↓///	Сіз өзіңізді өзіңіз басқарсаңыз, өзіңізді өзіңіз жеңсеңіз, онда сіз нағыз өзіңізге өзіңіз батырмын деп ептеңіз. Ең адамның ең жаман нәрсесі өзін-өзі билей алмауында. Кейбір адамдардың сөзі мен ісі екі түрлі. Бетіне маска киген адамдар көп. Ішкі дәуір дүниесінде басқа дүние жатыр. Сондай дүниеден сақ болу керек. Иә, көзі жалтараған біреуге ғашық болу оңай. Ішкі жан дүниесін түсіну қиын. Адамды қашан танымайынша, оқып бітпеген кітап сияқты жұмбақ нәрсесі көп болад. Міне, өмірдегі ең жаман дүние. Өкініш. Екі нәрседен шатыспау керек. Білесіз бе? Біреуі, ең біреуі мамандық таңдау, біреуі жар таңдау. Әрине, мамандық таңдағасын әрбір мамандыққа бір секіріп жүре берсең.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уонда сен ͡ де → // әр әйелге бір үйленген → // ^йеркек болып → // шыға ͡ гелесің↓/// ↑солай ͡ ғой↓/// ↑жар ͡ да солай↓/// ↑үйіңдігі әйелдің жақсы болса↑// табалдырығыңды аттайтын қонақ көп болад↓/// ↑үйіңнің ^йесігінен → // ырыс кіред↓/// ↑береке дәулет кіред↓/// ↑әйелің жаман болатын болса↑// туған тусқындарың шетінен кетед↓/// ↑дос жұран кірмейд↓/// ↑ал туысыңан айырылғаның → // сенің жартылай ^уөлгеніңмен бірдей↓/// ↑^уөлді деп айта алмайд↓/// ↑әйтеуір / бар тірінің санасында боласың→ // бірақ ^йесінде жоқ↓/// ↑ал ^уоны біреуді әйелді жастан→ // баланы жастан→ // әйелді бастан дей ͡ ма↑// ^уоны былай қазақій → // дөркін сөзбен айтқанда→ // қатынды жастан→ // баланы жастан деп айтады ійә↑/// ↑сондықтан ^уотбасы құрардың алдында → // соны біліп алу ͡ герек↓///	↑^уонда сен ͡ де → // әр әйелге ͡ б̊ір үйлөңген → // ^йеркек болұп → // шыға ͡ гелесің↓/// ↑солай ͡ ғой↓/// ↑жар ͡ да солай↓/// ↑үйүңдүг'әйелдің жақ̊сы ͡ б̊олса↑// таб̊алдырығыңд'аттайтын қонақ көп полад↓/// ↑үйүңнүң ^йесігінен → // ырыс кіред↓/// ↑береке дәулөт кіред↓/// ↑әйелің жамам ͡ болатым ͡ болса↑// тұуған тұусқұндарың шет^інең ͡ гетед↓/// ↑дош ͡ шұраң / кірмейд↓/// ↑ал тұуұсұңан ай^ырылғаның → // сенің жартылай ^уөлгөнүңмем ͡ бірдей↓/// ↑^уөлдү деб̊ ͡ айт'алмайд ↓/// ↑әйтеуүр / бар тір^інің санасында ͡ б̊оласың→ // бірақ ^йесінде жоқ↓/// ↑ал ^уонұ ͡ б̊іреуд'әйелді жастан→ // баланы жастан→ // әйелді ͡ б̊астан дей ͡ ме↑// ^уонұ ͡ б̊ылай / қазақій → // дөркүн сөзб̊өн айтқанда→ // қатынды жастан→ // баланы жастан деб̊ ͡ айтад'ійә ↑/// ↑сондұқтан ^уотпасы құрардың алдында → // сонұ ͡ б̊іліб̊ ͡ алұу ͡ герек↓///	Онда сен де әр әйелге бір үйленген еркек болып шыға келесің. Солай ғой. Жар да солай. Үйіндігі әйелдің жақсы болса, табалдырығыңды аттайтын қонақ көп болад. Үйіңнің есігінен ырыс кіред. Береке дәулет кіред. Әйелің жаман болатын болса, туған тусқындарың шетінен кетед. Дос жұран кірмейд. Ал туысыңан айырылған сенің жартылай өлгеніңмен бірдей. Өлді деп айта алмайд. Әйтеуір бар тірінің санасында боласың, бірақ есінде жоқ. Ал оны біреуді әйелін... әйелдік жастан, баланы жастан, әйелді бастан дей ме? Оны былай қазақи дөркін сөзбен айтқанда қатынды жастан, баланы ба... жастан деп айтады, ә. Сондықтан отбасы құрардың алдында соны біліп алу керек.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑тегі кімнің ͡ ғызы → // тәрбиесі қандай↑// айағын көріп асын іш → // шешесі көріп↑// қызын ал → // деген сөз сол↓/// ↑анаңның шешесі сондай болатым ͡ болса↑// қызы қай жөнді↑// балта сабынан аспас дид↓/// ↑белгілі дүние ͡ ғой↓/// ↑сондықтан ^уоны солай қарау ͡ герек↓/// ↑мен үйленетін ͡ гезде → // сүйдім күйдім деп емес → // бір қызға рас көзім түсті↑// бірақ мен / басқа қызбен жүріп жүрмін↓/// ↑тағы / басқа қызға қарайсың↓/// ↑короче → // салоннан мәшина таңдаған сійақты жүрміз ͡ ғой → // шалқып балқып↓/// ↑қолда домбыра → // әуелеген ән↓/// ↑ана қыздың көзі жақсы → // мына қыздың сөзі жақсы деген сійақты↓/// ↑бірақ ^йек'ақсақал ^уотырып алды ͡ да→ // маған айтты ͡ ғой↓/// ↑ таңат / сен ана қызға үйленесің ͡ ба↑//	↑тегі / кімнің ͡ ғызы → // тәрб̊ійесі ͡ ғандай↑// айағың ͡ гөрүб̊ ͡ асын іш → // шешесі ͡ гөрүп↑// қызын ал → // деген сөс ͡ сол↓/// ↑анаңның шешесі сондай болатым ͡ болса ↑// қызы қай жөндү↑// балта саб̊^ынан аспас тид↓/// ↑белгілі дүн^үйе ͡ ғой↓/// ↑сондұқтан ^уонұ солай ͡ ғарау ͡ герек↓/// ↑мен үйлөнөтің ͡ гезде сүйдүм / күйдүм деб̊ ͡ ^йемес → // бір ͡ ғызға ^ырас көзүм түстү↑// бірақ мен / басқа ͡ ғызб̊ен ͡ жүрүб̊ ͡ жүрмүн↓/// ↑тағы / басқа ͡ ғызға ͡ ғарайсың↓/// ↑короче → // салоннан мәшійне таңдаған сыйақты жүрмүз ͡ ғой → // шалқып палқып↓/// ↑қолда домбұра → // әуөлөген ән↓/// ↑ана ͡ ғыздың ͡ гөзү жақ̊сы → // мына ͡ ғыздың сөзү жақ̊сы деген сійақты↓/// ↑бірақ ^йек'ақ̊сақал ^уот^ұрұб̊ ͡ алды ͡ да→ // маған айтты ͡ ғой↓/// ↑ таңат / сен ана ͡ ғыз үйлөнөсің ͡ бе↑//	Тегі кімнің қызы, тәрбиесі қандай? Аяғын көріп асын іш, шешесі көріп қызын ал деген сөз сол. Анаңның шешесі сондай болатын болса, қызы қай жерде? Балта сабынан аспас дид. Белгілі дүние ғой. Сондықтан оны солай қарау керек. Мен үйленетін кезде сүйдім күйдім деп емес, бірақ қызға рас көзім түсті. Бірақ мен басқа қызбен жүріп жүрмін. Тағы басқа қызға қарайсың. Короче, салоннан машина таңдаған сияқты жүрміз ғой, шалқып балқып. Қолда домбыра, әуелеген ән. Ана қыздың көзі жақсы, мына қыздың сөзі жақсы деген сияқты. Бірақ екі ақсақал отырып алды да маған айтты ғой. Таңат сен ана қызға үйленесің бе?
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уоның арғы тегі жақсы↓/// ↑сол / тұқымнан алсаң↑// сенің балаң жақсы болад↓/// ↑үйдің жақсысы ағашынан→ // жақсы жиен нағашыдан↓/// ↑мен көрейін дедім↓/// ↑көрме / сөйлес деді↓/// ↑көңіліңе ұнаса↑ // үйлен деді↓/// ↑сосын мен / жаңағы ^йек'ақсақалдың сөзін → // тыңдап ^уотырып→ // жаңағы жақсы жерден → // жақсы тұқымнан алып үйленсең↑ // сол жақсылыққа апарад → // дегеннен кейін→ // мен сол қыздың → // жаңағы сөзін алдым↓/// ↑^уол сегізден / ^уон тоғызға қараған шағында → // сол қыздың / қазақша айтқанда → // басын айналдырып алдым↓/// ↑^уол белгілі жағдай↓/// ↑^йенді рас ͡ қой ^йенді↓/// ↑ійә↓/// ↑көп бізде / тәжірибе болды↓/// ↑бірақ ^уөмірде ^уондай ͡ да → // бола бермейд'екен↓/// ↑денсаулығы болад↓/// ↑басқа тәлім тәрбиесі болад↓/// ↑^йеркелігі болад → // деген сійақты↓///	↑^уонұң арғы тегі жақ̊сы↓/// ↑сол тұқұмнан алсаң↑ // сенің балаң жақ̊сы ͡ б̊олад↓/// ↑үйдүң жақ̊сыс'ағашынан → // жақ̊сы жійен нағашыдан↓/// ↑мең ͡ гөрөйүн дедім↓/// ↑көрмө сөйлөс теді↓/// ↑көң^үлүң'ұнаса → // үйлөн деді↓/// ↑сосұн мен / жаңағы / ^йек'ақ̊сақалдың сөзүн → // тыңдап ^уот^ұрұп→ // жаңағы жақ̊сы жерден → // жақ̊сы тұқұмнан алыб̊ ͡ үйлөнсем↑ // сол жақ̊сылыққ'апарад → // дегеннең ͡ гейін→ // мен сол ͡ ғыздың → // жаңағы сөзүн алдым↓/// ↑^уол сегізден / ^уон тоғұзға ͡ ғараған шағында → // сол ғыздың / қазақ̊ш'айтқанда → // басын айналдырыб̊ ͡ алдым↓/// ↑^уол белгілі жағдай↓/// ↑^йенді ^ырас қой ^йенді↓/// ↑ійә↓/// ↑көп пізде тәж^ірійб̊е ͡ б̊олдұ↓/// ↑бірақ ^уөмүрдө ^уондай ͡ да → // бола ͡ б̊ермейд'екен↓/// ↑денсаулұғұ ͡ б̊олад↓/// ↑басқа тәлім тәрб̊ійесі ͡ б̊олад↓/// ↑^йеркелігі ͡ б̊олад деген сыйақты↓///	Оның арғы тегі жақсы. Сол тұқымнан алсаң, сенің балаң жақсы болад. Үйдің жақсысы ағашынан, жақсы жиен нағашыдан. Мен көрейін дедім. Көрме сөйлес деді. Көңіліңе ұнаса, үйлен деді. Сосын мен жаңағы екі ақсақалдың сөзін тыңдап отырып, жаңағы жақсы жерден жақсы тұқымнан алып үйленсем, сол жақсылыққа апарад дегеннен кейін, мен сол қыздың жаңағы сөзін алдым. Ол сегізден он тоғызға қараған шағында сол қыздың қазақша айтқанда басын айналдырып алдым. Ол белгілі жағыдай. Енді рас қой енді. – Иә. – Көп бізде тәжірибе болды. Бірақ өмірде ондай да бола бермейді екен. Денсаулығы болад. Басқа тәлім тәрбиесі болад. Еркелігі болад деген сияқты.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑^уотпасы / ^уол шағын мемлекет дійд↓/// ↑^уоның құрып→ // ^уоны ұстай ͡ алу → // үлкен жалпы дүние↓/// ↑мен казір жүрегіме → // жаман қатты алып тұрған→ // дүнійе бар↓/// ↑^уоны сіз білмейсіз↓/// ↑мен қарап ^уотырм↓/// ↑әйелім тарихшы → // таңертең кетет↓/// ↑^йекінші дүнійежүзілік соғыс → // басталды дійд↓/// ↑израиль менен ирак → // соғысып жатыр↓/// ↑мен телевизордан / жаңалығынан → // ^йестіб̊ ͡ ^уотырм↓/// ↑ішім удай ашып жатыр↓/// ↑қаншама адам бейбіт ^уөмірде → // астатек күрес болып атыр↓/// ↑айтам / қаншама адамның ғұмыры қиылыб̊ ͡ атыр↓/// ↑ресей менен украинаның ^уортасындағы соғыста → // қаншама солдаттар ^уөлт↓/// ↑қараңызшы / қаншама жас→ // қаншама адамның ғұмыры → // қиылып атыр↓/// ↑^уосыны мен мысалы айтқанда→ // біреу жүрегім таңертең → // жаңағы жаңалықты күнде қосып→ // күнде кы ты кы→ // күнде теледійдар→ // күнде жаңалықтарды тыңдайм↓///	↑^уотпасы / ^уол шағын мем^ілекет дійд↓/// ↑^уонұң ͡ ғұрұп→ // ^уон'ұстай ͡ алұу → // үлкөн жалпы дүн^үйе↓/// ↑ мең ͡ гәзір жүрөгүме → // жамаң ͡ ғатт'алып тұрған→ // дүн^үйе ͡ б̊ар↓/// ↑^уонұ сіз ͡ б̊ілмейсіз↓/// ↑мең ͡ ғарап ^уотұрм↓/// ↑әйелім тарійхшы → // таңертең ͡ гетет↓/// ↑^йекінші дүн^үйөжүз^үлүк̊ соғұс → // басталды ͡ дид↓/// ↑ыйзраиль менен ыйрак → // соғұсұб̊ ͡ жатыр↓/// ↑мен телевійзійодан / жаңалығынан → // ^йестіп ^уотұрм↓/// ↑ ішім ұудай ашыб̊ ͡ жатыр↓/// ↑қаншам'адам бейб̊іт ^уөмүрдө → // астатек күрөс ͡ полұб̊ ͡ атыр↓/// ↑айтам / қаншам'адамның ғұм^ұрұ қыйылыб̊ ͡ атыр↓/// ↑^іресей менен ^ұукраинаның ^уортасындағы соғұста → // қаншама солдаттар ^уөлт↓/// ↑қараңышшы / қаншама жас→ // қаншам'адамның ғұм^ұрұ → // қыйылыб̊ ͡ атыр↓/// ↑^уос^ұнұ мен мысал'айтқанда → // біреу жүрөгүм таңертең → // жаңағы жаңалықты / күндө қосұп→ // күндө кы ты ͡ кы→ // күндө теледійдар→ // күндө жаңалықтарды тыңдайм↓///	Отбасы ол шағын мемлекет дид. Оның құрып, оны ұстай алу үлкен жалпы дүние. Мен қазір жүрегіме жаман қатты алып тұрған дүние бар. Оны сіз білмейсіз. Мен қарап отырмын. Әйелім тарихшы таңертең кетет. Екінші дүние жүзілік соғыс басталды дид. Израиль менен Ирак соғысып жатыр. Мен телевизордан жаңалығынан естіп отырм. Ішім удай ашып жатыр. Қаншама адам бейбіт өмірде астатек күрес болып атыр. Айтам қаншама адамның ғұмыры қиылып атыр. Ресей менен Украинаның ортасындағы соғыста қаншама солдаттар өлді. Қараңызшы, қаншама жас, қаншама адамның ғұмыры қиылып атыр. Осыны мен мысалы айтқанда, біреу жүрегім таңертең жаңағы жаңалықты күнде қосып, күнде ТК, күнде теледидар, күнде жаңалықтарды тыңдайм.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑соны айтам↓/// ↑мына қараш → // адамдар / не болып бара жатыр↑// иә / жарайд / байлыққа таласып жатқан дүние → // болатын ^йемес↓/// ↑қазір ^йенді / бір мінбеге ͡ де таласып атқан → // дүние ^йемес↓/// ↑ йағни мемлекеттер арасында → // ^уотанға / тиыштық берсін↓/// ↑тек / таңертең тұрсам→ // ^йеліміз амам ͡ болс'екен↓/// ↑жұртымыз соғыстан амам ͡ болс'екен↓/// ↑қазақстанға ішкім ^уөзі → // көз алартып қалмас'екен↓/// ↑мына жақтан → // қытай келе жатыр↓/// ↑мын жақта ^уорыс тұр↓/// ↑ бұқар жырау айтқандай → // бірі кендір арқан→ // біреуі темір қақпан депті ͡ ғой↓/// ↑сол айтам рас→ // қытайдан ͡ да / қорғану ͡ герек↓/// ↑өз басым әйелім сұрайыд→ // сені әскерге шақырса→ // барасың ͡ ба↑// неге бармасқа↑// бір снарійад көтерсең ͡ де→ // ^йелім үшін болғым ͡ керек↓///	↑сон'айтам ↓/// ↑мына / қараш → // адамдар не ͡ б̊олұп ͡ пара ͡ жатыр↑// ійә / жарайд / байлыққа таласыб̊ ͡ жатқан дүн^үйе → // болатын ^йемес↓/// ↑қәзір ^йенді / бір мімбеге ͡ де таласыб̊ ͡ атқан → // дүн^үйе ^йемес↓/// ↑йәғ^іній мем^ілекеттер арасында → // ^уотаңға / тыйыштық ͡ персін↓/// ↑тек / таңертең тұрсам→ // ^йеліміз амам ͡ болс'екен↓/// ↑жұртұмұс соғұстан амам ͡ болс'екен↓/// ↑қазақ̊стаңғ'ішкім ^уөзү → // көз алартып қалмас'екен↓/// ↑мына жақтан → // қытай кележатыр↓/// ↑мына жақта ^уорұс тұр↓/// ↑ бұқар жырау айтқандай → // бірі / кендір арқан→ // біреуү темір ͡ ғақпан депті ғой↓/// ↑сол айтам ^ырас→ // қытайдан ͡ да ͡ ғорғанұу ͡ герек↓/// ↑^уөз ͡ б̊асым әйелім сұрайд→ // сен'әскерге шақырса→ // барасың ͡ ба↑// неге ͡ б̊армасқа↑// бір снарійад көтөрсөң ͡ де→ // ^йелім үшүм болғұм ͡ герек↓///	Соны айтам. Мына қараш адамдар не болып бара жатыр? Иә, жарайд байлыққа таласып жатқан дүние болатын емес. Қазір енді бір мінбеге де таласып жатқан дүние емес. Яғни мемлекеттер арасында отанға тиыштық берсін. Тек таңертең тұрсам, еліміз аман болса екен. Жұртымыз соғыстан аман болса екен. Қазақстанға ішкім өзі көз алартып қалмаса екен. Мына жақтан Қытай келе жатыр. Мын жақта орыс тұр. Бұқар жырау айтқандай бірі кендір арқан, біреуі теміз... темір қақпан депті ғой. Сол айтам рас, Қытайдан да қорғану керек. Өз басым әйелім сұрайыд, сені әскерге шақырса, барасың ба? Неге бармасқа? Бір снаряд көтерсең де, елім үшін болғым керек.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑себебі мен / ^йер боп тудым↓/// ↑ер / ^йер азаматпын↓/// ↑ал / ^йертен і↓/// ↑отаның үшін шехійт болып кетčең↓/// ↑бақытты ғұмыр ͡ ма↓/// ↑ана дүнійеде ͡ де → // бетің жарық қой↓/// ↑солай ͡ ма↑// сондықтан айтам→ // ата бабаларымыз кезінде → // ^уосы ұлан ғайыр жерді → // жаудан сақтап қалды↓/// ↑біз соны / бақытты ^уөмір сүріп атқан ұрпақ → // қорғауға міндеттіміз↓/// ↑менің айтайын дегенім сол↓/// ↑ұстаздық ^йеткен жалықпас→ // үйретуден балаға деп → // абайдың сөзі бар↓/// ↑міне→ // абайдың сөзі / ^уосындай → // күшті болған↓/// ↑енді / абай мен мәшһүр жүсіп → // кездескен ͡ ба деген → // бір әңгімені ^йестідім↓/// ↑сонда / абайды айтад↓/// ↑абай ͡ да / кемеңгер данышпан ^йемес ͡ қой↓/// ↑ әулійе мәшһүр жүсіпке → // ^йекі ійтіне айтыпты → // мынаған тұмар жазып → // беріп кет деп↓///	↑себ̊еб̊і мен / ^йер ͡ б̊оп тұудұм↓/// ↑^йер / ^йер азаматпын↓/// ↑ал / ^йертен і↓/// ↑^уотаның үшүн шехійт полұп кетčең↓/// ↑бақытты ғұмұр ͡ ма↓/// ↑ана дүн^үйедө ͡ де → // бетің жарық ͡ қой↓/// ↑солай ͡ ма↑// сондұқтан айтам→ // ата ͡ б̊аб̊аларымыз / кезінде → // ^уос'ұлан ғайыр жерді → // жаудан сақтап қалды↓/// ↑біс сонұ / бақытты ^уөмүр сүрүб̊ ͡ атқан ұрпақ → // қорғауға міндеттіміз↓/// ↑менің айтайын дегенім сол↓/// ↑ұстаздық ^йеткен жалықпас→ // үйрөтүудөм балаға деп → // аб̊айдың сөзү ͡ б̊ар↓/// ↑міне→ // аб̊айдың сөзү ^уосұндай → // күштү ͡ б̊олған↓/// ↑^йенді / аб̊ай мен мәшхүр жүсүп → // кездескем ͡ бе деген → // бір әңгімені ^йестідім↓/// ↑сонда / аб̊айд'айтад ↓/// ↑аб̊ай ͡ да / кемеңгер данышпан ^йемес ͡ қой↓/// ↑ әулійе мәшхүр жүсүпкө → // ^йек'ійт^іне айтыпты → // мынаған тұмар жазып періп ͡ кет деп↓///	Себебі мен ер боп тудым. Ер ер азаматпын. Ал ертен і... отаның үшін шехит болып кетсең. Бақытты ғұмыр, ма... ана дүниеде де бетің жарық қой. Солай ма? Сондықтан айтам, ата бабаларымыз кезінде осы ұлан ғайыр жерді жаудан сақтап қалды. Біз соны бақытты өмір сүріп атқан ұрпақ қорғауға міндеттіміз. Менің айтайын дегенім сол. Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға деп Абайдың сөзі бар. Міне, Абайдың сөзі осындай күшті болған. Енді Абай мен Мәшһүр Жүсіп кездескен бе деген бір әңгімені естідім. Сонда Абайды айтад. Абай да кемеңгер данышпан емес қой. Әулие Мәшһүр Жүсіпке екі иттіне айтыпты мынаған тұмар жазып беріп кет деп.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑бірақ / жазып беріпті ^уөлеңменен↓/// ↑жаңағы / ұрпағың ійттік ғұмырдан аспасын ͡ деп↓/// ↑мәғауійа ͡ да / ақылбай ͡ да / мысалы→ // ^уөмірден ^йерте кетті ͡ ғой→ // ійттік ғұмырда ^уөмір сүріп→ // көрдіңіз ͡ ба↑// жійырма жас→ // ійттік ғұмыр ^йекен↓/// ↑шауып жүр ͡ дид↓/// ↑ійа→ // шаба береміз ͡ ғой→ // бәрібір шаршамаймыз↓/// ↑алысамыз жұлысамыз↓/// ↑жиырмадағы жігіттер төбелесет деген сійақты ә↓/// ↑бірақ ^уотыздағы неғайбыл↓/// ↑ійттік ғұмыр деп айтады ^йекен↓/// ↑сонда ана кімнің → // мағауійа мен әбдірахманның → // дүниеден ^йерте ^уөлуі↓/// абай артынан ашып→ // тұмарды ашып қарайды ͡ ғой↓/// ↑ійтің→ // ійтің→ // ійтіңе деп жаңағыдай ^уөлең қылып → // жазып берген ͡ ғой↓/// ↑ійттік ғұмыр↓/// ↑абай қатты ^уөкінген→ // артынан шақыртқан↓/// ↑шақырғанда бармаған → // мәшһүр ата↓///	↑бірақ / жазып періпті ^уөлөңменен↓/// ↑жаңағы / ұрпағың ійттік ғұмұрдан аспасын деп↓/// ↑мәғауыйа ͡ да / ақылб̊ай ͡ да / мысалы→ // ^уөмүрдөн ^йерте ͡ гетті ͡ ғой→ // ійттік ғұмұрда ^уөмүр сүрүп→ // көрдүңүз ͡ б̊е↑// жыйырма жас→ // ійттік ғұмұр ^йекен↓/// ↑шауұб̊ ͡ жүр дид↓/// ↑ійа→ // шаб̊а ͡ б̊ереміз ͡ ғой→ // бәріб̊ір шаршамаймыз↓/// ↑алысамыж жұлұсамыз↓/// ↑жыйырмадағы жігіттер төб̊өлөсет деген сыйақты ә↓/// ↑бірақ ^уотұздағы неғайб̊ыл↓/// ↑ійттік ғұмұр деб̊ ͡ айтад'екен↓/// ↑сонд'ана кімнің → // мағауүйа мен әб̊дірахманның → // дүн^үйеден ^йерте ^уөлүуү↓/// аб̊ай артынан ашып→ // тұмард'ашып қарайды ғой↓/// ↑ійтің→ // ійтің→ // ійтіңе деб̊ жаңағыдай ^уөлөң ͡ ғылып → // жазып ͡ перген ͡ ғой↓/// ↑ійттік ғұмұр↓/// ↑аб̊ай / қатты ^уөкүңгөн→ // артынан шақыртқан↓/// ↑шақырғанда ͡ б̊армаған → // мәшхүр ата↓///	Бірақ жазып беріпті өлеңменен. Жаңағы ұрпағың иттік ғұмырдан аспасын деп. Мәғауия да, Ақылбай да, мысалы, өмірден ерте кетті ғой, иттік ғұмырда өмір сүріп, көрдіңіз ба? Жиырма жас, Иттік ғұмыр екен. Шауып жүр дид. Я, шаба береміз ғой, бәрібір шаршамаймыз. Алысамыз жұлысамыз. Жиырмадағы жігіттер төбелесет деген сияқты ә. Бірақ отыздағы неғайбыл. Иттік ғұмыр деп айтады екен. Сонда ана кімнің Мағауия мен Әбдірахманның дүниеден ерте өлуі. Абай артынан ашып, тұмарды ашып қарайды ғой. Итің, итің, итіңе деп жаңағыдай өлең қылып жазып берген ғой. Иттік ғұмыр. Абай қатты өкінген, артынан шақыртқан. Шақырғанда бармаған Мәшһүр ата.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑айтыпты дійт → // қант пен шай алып келсін деп↓/// ↑көңіл арттан → // шәй болды↓/// ↑абайдың әрбір сөзі → // қант секілді↓/// ↑сіз шай ішкенде → // кез келген адам → // қантқа қолын созат→ // дәмін кетіру үшін↓/// ↑кез келген нәрсенің дәмін→ // қант кетіред↓/// ↑абайдың сөзі сол секілді→ // қант секілді↓/// ↑шайды ^йекінің бірі ішед↓/// ↑көрдіңіз ͡ ба↑// абайдың қара сөзін → // ^йекінің бірі қолданад↓/// ↑бүгін міне / біз қаныш сәтпаевтың мұражайында ^уотырмыс↓/// ↑мынау мұражайдың ^уөзі → // байанауылдың визиткасы↓/// ↑кеген адамды → // қайда әкелеміз↓/// ↑^уосыны көрсетеміз↓/// ↑ал→ // қаныш деген → // ғасырдың адамы↓/// ↑^уол ғасырында → // бір рет туатын адам↓/// ↑ ^уол і↓/// ↑тек қана біздің → // байандыкі ^йемес↓/// ↑^уол / халықтың қазақтың қанышы деп→ // тегін айтпаған↓///	↑айтыпты дит → // қант пен шай алып келсін деп↓/// ↑көңүл арттан → // шәй болдұ↓/// ↑аб̊айдың әрб̊ір сөзү → // қант čекілді↓/// ↑сіз / шәй ішкенде → // кезгелген адам → // қантқа /қолұн созат→ // дәмің ͡ гетірүу ͡ үшүн ↓/// ↑кезгелген нәрсенің дәмін→ // қант кет^іред↓/// ↑аб̊айдың сөзү сол секілді→ // қант čекілді↓/// ↑шайды ^йек^інің бір'ішед ↓/// ↑ көрдүңүз ͡ б̊е↑// аб̊айдың қара сөзүн → // ^йек^інің бірі ͡ ғолданад↓/// ↑бүгүн міне / біз ғаныш сәтпаевтың мұражайында ^уотұрмұс↓/// ↑мынау мұражайдың ^уөзү → // байанауұлдұң війзійткасы↓/// ↑кеген адамды → // қайд'әкелеміз ↓/// ↑^уос^ұнұ ͡ гөрсөтөміз↓/// ↑ал→ // қаныш деген → // ғасырдың адамы↓/// ↑^уол ғас^ырында → // бір ^ірет тұуатын адам↓/// ↑ ^уол і↓/// ↑текқана ͡ б̊іздің → // байандыкі ^йемес↓/// ↑^уол / халықтың / қазақтың қанышы деп→ // тегін айтпаған↓///	Айтыпты дит "қант пен шай алып келсін" деп. Көңіл арттан шәй болды. Абайдың әрбір сөзі қант секілді. Сіз шай ішкенде кез келген адам қантқа қолын созат, дәмін кетіру үшін. Кез келген нәрсенің дәмін қант кетіред. Абайдың сөзі сол секілді, қант секілді. Шайды екінің бірі ішеді. Көрдіңіз бе? Абайдың қара сөзін екінің бірі қолданад. Бүгін міне біз Қаныш Сәтбаевтың мұражайында отырмыз. Мынау мұражайдың өзі Баянауылдың визиткасы. Келген адамды қайда әкелеміз. Осыны көрсетеміз. Ал, Қаныш деген ғасырдың адамы. Ол ғасырында бір рет туатын адам. Ол і... тек қана біздің Баяндыкі емес. Ол халықтың Қазақтың Қанышы деп, тегін айтпаған.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑мен айтар ^йедім → // әлемнің қанышы деп↓/// ↑себебі / украиндар ͡ да мойындаған↓/// ↑ағылшындар ͡ да қаныштың → // қаныш ^йекендігін мойындаған↓/// ↑соны айтам↓/// ↑кейінгі ұрпақ расында ͡ да → // ^уосындай қанаған сійақты бір туып→ // мына жерасты байлығын → // ^йелдің байлығына айналдырып жіберд→ // көрдіңіз ͡ ба↑// қазір қаныштың асқан кенінен → // қаншама адам күн көріб̊ ͡ ^уотыр↓/// ↑міне→ // сондықтан қанағаң ашып кеткен → // мол мұра көп ұрпақтың → // ійгілігінде жарады↓/// ↑мен айтам→ // амал дәптері адамның → // жабылмайд дейд қайтқанда↓/// ↑^уол құдық қазған→ // мект↓/// ↑мектеп немесе медресе → // мешіт салған адам↓/// ↑^уодан кейін міне / бір таусылмайтын→ // ғылым ашып кеткен адам↓/// ↑соны айтам↓/// ↑сондай дүние істеп кеткім келет→ // менің ͡ де↓///	↑мен айтар ^йедім → // әлемнің қанышы деп↓/// ↑себ̊еб̊і / ұукраиндар ͡ да мойұндаған↓/// ↑ағылшындар ͡ да / қаныштың → // қаныш ^йекендігін мойұндаған↓/// ↑сон'айтам ↓/// ↑кейіңг'ұрпақ ^ырасында ͡ да → // ^уосұндай/ қанаған сыйақты ͡ б̊ір тұуұп→ // мына жерасты ͡ б̊айлығын → // ^йелдің байлығын'айналдырып жіб̊ерд→ // көрдүңүз ͡ б̊е↑// қәзір / қаныштың ашқан / кенінен → // қаншам'адам күң ͡ гөрүп ^уотұр↓/// ↑міне→ // сондұқтан /қанағаң ашып кеткен → // мол мұра / көб̊ ͡ ұрпақтың → // ійг^ілігінде жарады↓/// ↑мен айтам→ // амал дәптер'адамның → // жаб̊ылмайд ͡ дейд қайтқанда↓/// ↑^уол / құдұқ қазған→ // мект↓/// ↑мектеп немесе медресе → // мешіт čалған адам↓/// ↑^уодаң ͡ гейін міне / бір таусұлмайтын→ // ғылым ашып кеткен адам↓/// ↑ сон'айтам ↓/// ↑сондай дүн^үйе / істеп кеткім ͡ гелет→ // менің ͡ де↓///	Мен айтар едім әлемнің Қанышы деп. Себебі Украиндар да мойындаған. Ағылшындар да Қаныштың Қаныш екендігін мойындаған. Соны айтам. кейінгі ұрпақ расында да осындай Қанаған сияқты бір туып, мына жер асты байлығын елдің байлығына айналдырып жіберді, көрдіңіз бе? Қазір Қаныштың асқан кенінен қаншама адам күн көріп отыр. Міне, сондықтан Қанаған ашып кеткен мол мұра көп ұрпақтың игілігінде жарады. Мен айтам, амал дәптері адамның жабылмайд дейд қайтқанда. Ол құдық қазған, мект... мектеп немесе медресе мешіт салған адам. Одан кейін не бір таусылмайтын ғылым ашып кеткен адам. Соны айтам. Сондай дүние істеп кеткім келет менің де.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑шамам ͡ жетčе↑// бір мешіт↓/// ↑құдық қазсаң→ // құдық қазайын↓/// ↑көпір салсаң↑ // көпір салайын↓/// ↑халықтың ійгілігіне → // бір нәрсе істепкету↓/// ↑кітәп жазып→ // тағы ͡ да кітәптар қалдыру↓/// ↑^уойыңды жүйелеп→ // бірнәрсе сөзге→ // бүгінгі кітәбыма → // қарап ^уотырған жоқпын ͡ ғой↓/// ↑иә→ // сол сөздерімізге қарап→ // маңызды дүние болу↓/// ↑қазір мен шамам жетčе↑ // ^ұуақытым болса↑ // ана үйден барып → // жасыбай толқындары деген → // кітәпты алып келейін↓/// ↑ашыңыз→ // ішін қарап ^уоқыңыз↓/// ↑сөз саптауы бар→ // ^уөлеңім бар↓/// ↑мүмкін ^уөлеңді → // бір кәдеге жаратасыз↓/// ↑самал / ^уөзіңіз сақтайым десеңіз→ // ^уөзіңіз сақтаңыз↓/// ↑жоқ→ // мен ^уоқып болдым десеңіз→ // ^уол кітәпты сол → // тіл білімі ійнститутының → // кітапханасына ^уөткізіңіз↓/// ↑сізден сұрайтыным сол↓///	↑шамам ͡ жетčе / б̊ір мешіт↓/// ↑құдұқ қассаң→ // құдұқ қазайын↓/// ↑көпүр салсаң→ // көпүр салайын↓/// ↑халықтың ійг^ілігіне → // бір нәрс'істеп кетүу↓/// ↑кітәб̊ ͡ жазып→ // тағы ͡ да / кітәптар ͡ ғалдырұу↓/// ↑^уойұңдұ жүйөлеп→ // бірнәрсе сөзге→ // бүгүңгү кітәб̊іма → // қараб̊ ͡ ^уотұрған жоқпұн ͡ ғой↓/// ↑ійә→ // сол сөздөрүмізге қарап→ // маңызды дүн^үйе ͡ б̊олұу↓/// ↑қәзір мен шамам ͡ жетčе↑ // ^ұуақытым болса↑ // ан'үйден барып → // жасыб̊ай толқұндары деген → // кітәпт'алып келейін↓/// ↑ашыңыз→ // ішің ͡ ғарап ^уоқұңұз↓/// ↑сөс саптауұ ͡ б̊ар→ // ^уөлөңүм бар↓/// ↑мүмкүн ^уөлөңдү → // бір ͡ гәдеге жаратасыз↓/// ↑самал / ^уөзүңүс сақтайым десеңіз→ // ^уөзүңүс сақтаңыз↓/// ↑жоқ→ // мен ^уоқұп полдұм десеңіз→ // ^уол гітәпты сол → // тіл білім'ійнстійтұутұнұң → // кітәпқанасына ^уөткүзүңіз↓/// ↑сізден сұрайтыным / сол↓///	Шамам жетсе бір мешіт. Құдық қазсаң, құдық қазайын. Көпір салсаң, көпір салайын. Халықтың игілігіне бір нәрсе істеп кету. Кітап жазып, тағы да кітаптар қалдыру. Ойыңды жүйелеп, бірнәрсе сөзге, бүгінгі кітабыма қарап отырған жоқпын ғой. Иә, сол сөздерімізге қарап, маңызды дүние болу. Қазір мен шамам жетсе, уақытым болса, ана үйден барып "Жасыбай толқындары" деген кітапты алып керейін. Ашыңыз, ішін қарап оқыңыз. Сөз саптауы бар, өлеңім бар. Мүмкін өлеңді бір кәдеге жаратасыз. Самал өзіңіз сақтайым десеңіз, өзіңіз сақтаңыз. Жоқ, мен оқып болдым десеңіз, ол кітапты сол Тіл білімі институтының кітапханасына өткізіңіз. Сізден сұрайтыным сол.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑аманатым сол↓/// ↑бір кітәп берейін↓/// ↑ійә→ // үйткені / ^йертең біреу кітәп қопарып жүріп → // сол кітәпты тауып қалуы → // ықтимал ͡ ғой↓/// ↑сосын / содан бірнеме → // жазуы ͡ мүмкін↓/// ↑не ͡ болмаса / бір талдауына → // пайдалануы ͡ мүмкін↓/// ↑не ͡ болмаса → // сөзіне қарауы ͡ мүмкін↓/// ↑сондықтан / сондай бір жақсы дүние бар↓/// ↑ійә→ // соны ашып ^уоқыңыз↓/// ↑^йенді менің бір → // әжемнің қара қазаны деген → // ^уөлеңім бар→ // соны ^уоқып берем↓/// ↑сосын кітәбымды берем↓/// ↑жарай ͡ ма↑// кәзір кітәпқа барып → // келе ͡ қойайын↓/// ↑жаңа ^уомарға звондайын↓/// ↑жарай ͡ ма↑// ұлықсат болды ͡ ма↑// неше сағат сөйледім→ // көпсөйлеп → // кеткен жоқпын ͡ ба↑// ↑жоқ→ // күшті болды↓///	↑аманатым сол↓/// ↑бір ͡ гітәп ͡ перейін↓/// ↑ійә→ // өйткөнү / ^йертең біреу ͡ гітәп қопарыб̊ ͡ жүрүп → // сол гітәпті тауұп ͡ қалұуұ → // ықтыймал ͡ ғой↓/// ↑сосұн / содам ͡ бірнеме → // жазұуұ ͡ мүмкүн↓/// ↑не ͡ б̊олмаса / бір талдауұна → // пайдаланұуұ ͡ мүмкүн↓/// ↑не ͡ б̊олмаса → // сөз^үнө қарауұ ͡ мүмкүн↓/// ↑сондұқтан / сондай бір жақ̊сы дүн^үйе ͡ б̊ар↓/// ↑ ійә→ // сон'ашып / ^уоқұңұз↓/// ↑^йенді менің бір → // әжемнің ͡ ғара ͡ ғазаны деген → // ^уөлөңүм ͡ бар→ // сонұ ^уоқұп ͡ перем↓/// ↑сосұн / кітәбімді ͡ б̊ерем↓/// ↑жарай ͡ ма↑// қәзір ͡ гітәпқа ͡ б̊арып → // келе қойайын↓/// ↑жаңа ^уомарға звондайын↓/// ↑жарай ͡ ма↑// ұлұқ̊сат ͡ полдұ ͡ ма↑// неше сағат čөйлөдүм→ // көп̊ сөйлөп → // кеткен жоқпұм ͡ ба↑//	Аманатым сол. Бір кітап берейін. Иә, өйткені ертең біреу кітап қопарып жүріп сол кітапты тауып қалуы ықтимал ғой. Сосын содан бірнеме жазуы мүмкін. Не болмаса бір талдауына пайдалануы мүмкін. Не болмаса сөзіне қарауы мүмкін. Сондықтан сондай бір жақсы дүние бар. Иә, соны ашып оқыңыз. Енді менің бір «Әлжемнің қара қазаны» деген өлеңім бар, соны оқып берем. Сосын кітабымды берем. Жарай ма? Кәзір кітапқа барып келе қойяйын. Жаңа Омарға звондайын. Жарай ма? Ұлықсат болды ма? Неше сағат сөйледім, көп сөйлеп кеткен жоқпын ба? – Жоқ, күшті болды.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑мынау қанышқа → // бірінші сталійндік атындағы → // премійалық сыйлық берілген ͡ ғой↓/// ↑ійа / соны алған↓/// ↑міне / сондықтан қаныштың бұлжерде → // алған наградалары жазбаша түрде↓/// ↑сондықтан / мына / мына жаққа келсеңіз → // қаныш туралы жазылған ғылыми мақалалар↓/// ↑жұлдыз журналында жазылған↓/// ↑ійа / міне народное хозяйство қазахстана деген↓/// ↑қазақ ғылым академійасының → // хабаршысы деген журналда → // қырық ͡ тоғызыншы ͡ жылы шыққан↓/// ↑ійа қаныштың ^уөз ^йеңбегі ғой → // мына жерде↓/// ↑мына жерлерде ͡ де сондай↓/// ↑қазақ вид↓/// ↑хаос→ // хаос вестник дегендер шығарған↓/// ↑жалпы / мын жерде → // ғылымій жаңалықтардың → // барлығын дайындаған↓/// ↑бұл қарағанды - ^йертіс каналын салуға → // ^уөте үлкен ^йеңбегін сіңірген қаныш сәтбаев се..↓///	↑мынау / қанышқ̊а → // бірінші сталійндіг атындағы → // премійәлық̊ ͡ сыйлық ͡ перілген ͡ ғой↓/// ↑ійә / сон'алған ↓/// ↑міне / сондұқтан / қаныштың бұл жерде → // алған наградалары жазб̊аша түрдө↓/// ↑сондұқтан / мына мына жаққа ͡ гелсеңіз → // қаныш тұуралы жазылған ғыл^ымій мақалалар↓/// ↑жұлдұж жұурналында жазылған↓/// ↑ійә / міне народное хозйайство қазахстана деген↓/// ↑қазақ ғылым академійәсының → // хаб̊аршысы деген жұурналда → // қырық ͡ тоғұзұншы ͡ жылы шыққан↓/// ↑ійә / қаныштың ^уөз ^йеңбегі ͡ ғой → // мына жерде↓/// ↑мына жерлерде ͡ де сондай↓/// ↑қазақ вид↓/// ↑хаос→ // хаос вестнійк дегендер шығарған↓/// ↑жалпы / мын жерде → // ғыл^ымій жаңалықтардың → // барлығын дайындаған↓/// ↑бұл / қарағанды - ^йертіс каналын сал^ұуға → // ^уөт'үлкөн ^йеңбегін сіңірген / қаныш сәтпаев се..↓///	Мынау Қанышқа бірінші Сталиндік атындағы премиялық сыйлық берілген ғой. Ия соны алған. Міне сондықтан Қаныштың бұл жерде алған наградалары жазбаша түрде. Сондықтан мына мына жаққа келсеңіз Қаныш туралы жазылған ғылыми мақалалар. Жұлдыз журналында жазылған. Иә міне народное хозяйство Қазахстана деген. Қазақ ғылым академиясының хабаршысы деген журналда қырық тоғызыншы жылы шыққан. Я Қаныштың өз еңбегі ғой мына жерде. Мына жерлерде де сондай. Қазақ вид... хаос, хаос вестник дегендер шығарған. Жалпы мын жерде ғылыми жаңалықтардың барлығын дайындаған. Бұл Қарағанды - Ертіс каналын салуға өте үлкен еңбегін сіңірген Қаныш Сәтбаев се...
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑үйткені / қазақ даласындағы кен ^уорындарын → // міндетті түрде су ͡ герек болған↓/// ↑сол сондықтан / су ͡ герек болғандықтан→ // мына қарағанды – ^йертіс каналын салғызған↓/// ↑кәзір сол канал → // қаныш имантайұлы сәтпаев атындағы → // канал болып саналад↓/// ↑қазақша айтқанда → // қаныш имантайұлы сәтпаев атындағы → // су арнасы дид↓/// ↑бұл мемлекеттік қорғауға алынған↓/// ↑үйткені / әрбір жерлердің мынадай станційалары → // мына жерде әрбір ауылдардың жанында → // мына насостар ^уорнатылған↓/// ↑сондықтан / бірнеше насос бар → // қарағандыға дейін↓///	↑^уөйткөнү / қазағ ͡ даласындағы / кен ^уорұндардын → // міндетті түрдө сұу ͡ герек болған↓/// ↑сол сондұқтан / сұу ͡ герек болғандықтан→ // мына / қарағанды – ^йертіс каналын салғызған↓/// ↑қәзір сол /канал → // қаныш іймантайұлұ ͡ сәтпаев атындағы → // канал болұп̊ ͡ саналад↓/// ↑қазақ̊ш'айтқанда → // қаныш ͡ іймантайұлұ ͡ сәтпаев атындағы → // сұуарнасы дид↓/// ↑бұл мем^ілекеттік қорғауғ'алыңған ↓/// ↑^уөйткөнү / әрб̊ір жерлердің мынадай ^ыстансійалары → // мына жерд'әрб̊ір ауұлдардың жанында → // мына насостар ^уорнатылған↓/// ↑сондұқтан / бірнеше насос ͡ пар → // қарағандыға дейін↓///	Үйткені қазақ даласындағы кен орындарын міндетті түрде су керек болған. Сол сондықтан су керек болғандықтан мына Қарағанды – Ертіс каналын салғызған. Кәзір сол канал Қаныш Имантайұлы Сәтбаев атындағы канал болып саналад. Қазақша айтқанда Қаныш Имантайұлы Сәтбаев атындағы су арнасы дид. Бұл мемлекеттік қорғауға алынған. Үйткені әрбір жерлердің мынадай станциялары мына жерде әрбір ауылдардың жанында мына насостар орнатылған. Сондықтан бірнеше насос бар Қарағандыға дейін.
Танат Ахатов Қуанұлы	▶	↑қарағандыдан арман ͡ ғарай → // деген сійақты ͡ ғой↓/// ↑суды терісінен ағызған қаныш↓/// ↑оңына қарай ^йемес→ // ^уоңына қарай болса ↑// ^уөзі аға береді ͡ ғой↓/// ↑^уол терісіне қарай аққан↓/// ↑со / сол насос сорад ͡ та → // жаңағыдай жіберед↓/// ↑мына жерде қаныш сәтпаевтың ы↓/// ↑су қаласында қойылған бюст↓/// ↑^йенді білесіздер → // ^уоны дұрыс↓/// ↑мынау қаныш ͡ іймантайұлы ͡ сәтпаев атындағы мектеп↓/// ↑^уөзінің туған ауылына қойған дүнійе↓/// ↑мынау мұражайдың макеті↓/// ↑мынау / қаныш ͡ іймантайұлы ͡ сатпаевтің құрметіне → // жійырма теңгелік тыйынға → // анадай жасаған жүз жылдығына↓/// ↑мына жерде → // қаныш ͡ іймантайұлы↓///	↑қарағандыдан арман ͡ ғарай → // деген сыйақты ͡ ғой↓/// ↑сұудұ терісінен ағызған қаныш↓/// ↑^уоң^ұна ͡ ғарай ^йемес→ // ^уоң^ұна ͡ ғарай болса↑// ^уөз'аға береді ͡ ғой↓/// ↑^уол терісіне ͡ қарай аққан↓/// ↑со сол насос сорад ͡ та → // жаңағыдай жіб̊еред↓/// ↑мына жерде қаныш сәтпаевтың ы↓/// ↑сұу ͡ ғаласында ͡ ғойұлғам ͡ бійуст↓/// ↑^йенді ͡ б̊ілесіздер → // ^уонұ дұрұс↓/// ↑мынау /қаныш ͡ іймантайұлұ ͡ сәтпаев атындағы мектеп↓/// ↑^уөз^үнүң тұуған ауұлұна ͡ ғойған дүн^үйе↓/// ↑мынау мұражайдың макеті↓/// ↑мынау / қаныш ͡ іймантайұлұ ͡ сатпаевтің ͡ ғұрметіне → // жыйырма теңгелік тыйыңға → // анадай жасаған жүжжылдығына↓/// ↑мына жерде → // қаныш ͡ іймантайұлұ↓///	Қарағандыдан арман қарай деген сияқты ғой. Суды терісінен ағызған Қаныш. Оңына қарай емес, оңына қарай болса өзі аға береді ғой. Ол терісіне қарай аққан. Со сол насос сорад та жаңағыдай жіберед. Мына жерде Қаныш Сәтбаевтың ы... Су қаласында қойылған бюст. Енді білесіздер оны дұрыс. Мынау Қаныш Имантайұлы Сәтбаев атындағы мектеп. Өзінің туған ауылына қойған дүние. Мынау мұражайдың макеті. Мынау Қаныш Имантайұлы Сатбаевтің құрметіне жиырма теңгелік тиынға анадай жасаған жүз жылдығына. Мына жерде Қаныш Имантайұлы....
Тауман Төреханов	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз, қазір неге жұтаң тартып барады, оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. Əуе толқынында Қазақ радиосының “Біз қалай сөйлейміз?” хабары. Микрофон алдында – Оңғар Құралов.
Тауман Төреханов	▶			Өлеңге əркімнің-ақ бар таласы, Сонда да солардың бар таңдамасы, – деп Абай ақын айтқандай, тіл тағдыры туралы оралымды ой, толғақты тұжырым, қисынды пікір білдірген азаматтарға біз əрдайым да микрафон ұсынып, көкейде жүрген толғаныстарын тыңдаушылардың талқысына ұсынып келген болатынбыз. Бүгінгі де сондай хабардың кезегі келіп отыр, қазақ тілінің даму аясы, тіл тазалығы жəне сөздерді дұрыс қолдана білудің маңыздылығы туралы, Қазақстанның еңбек сіңірген мəдениет қайраткері, журналист-жазушы ТАУМАН ТӨРЕХАНОВ сөз алады.
Тауман Төреханов	▶			– Егер де мұнда көкейге қонбайтын тұстар бар екен деп есептейтін болсаңыздар, айтыстан, пікірталастан барып шындық туатындығын ескеру керек сияқты. Сонымен авторымыздың «Тіл тазалығы – ұлт тазалығы» деген ой-толғауына құлақ түріңіздер. – Тауман аға, «Шалқар» аудандық газетінде отыз жылдай редакторлық жұмыс атқардыңыз.
Тауман Төреханов	▶			– Осы баспасөздің басы-қасында жүрдіңіз. "Сол кездегі баспасөздің тілі мен қазіргі баспасөздің тілі қандай?" дегенге не айтатын едіңіз. Сол кездегі замандастарыңыз қалай сөйлеуші еді? Қазіргі ұрпақ, қазіргі жастар, қазіргі өз айналаңыздағы адамдар қалай сөйлеп жүр? Жалпы, қазақ тілінің даму барысы туралы не айттын едіңіз? – Өткен ғасырдың елуінші жылдары Қазақтың мемлекеттік университетінің филология факультетінің тіл мен əдебиетін аяқтаған адаммын, қызыл дипломмен бітірдім.
Тауман Төреханов	▶			– Ол кезде біздің факультетімізде ұлы ғұлама Мұхтар Əуезов, академик Ісмет Кеңесбаев, академик Нығмет Сауранбаев сияқты, Мəулен Балақаев сияқты ұлы ғұламалар лекция оқыды, қазақ тілінің, қазақ əдебиетінің тарихын, қазақ тілінің тарихын түркология тарихын, көптеген мағлұматтар алдық ол кезде біз. Енді ол бір айтатыны бұлардағы, өткен ғасырдың елуінші жылдары қазақтың ғұламаларының басы бір бүтін уақыт еді. Сол кезде біз үлкен тəрбие, үлкен тəлім алдық.
Тауман Төреханов	▶			– Сонан кейін біз елге барып жұмыс істегеніміздегі қазақ тілі мен əдебиеті жөніндегі мағлұмат сол кездегі елді басқарған партияның ұстаған бағытында қарайтын болсақ, қазақ тілі мен əдебиеті жөнінде, қазақ мəдениеті жөнінде қөлеңкеде қалдырды көптеген мəселелерді. "Неге дейсіз?" ғой, бір совет халқын жасаймыз, бір советтік идеология болады. Тіпті біздің халықтың көбісі сессияларда, пленумдарда, үлкен жиналыстарда, бəрі білсін-білмесін, орыс тілінде сөйлейтін еді.
Тауман Төреханов	▶			– Бұл қазақ тілінің шеңберін, қазақша адамның ойлауына үлкен бір тұсау болды. Ал бұның өзі тек қана «Қазақ əдебиеті» газеті, «Социалистік Қазақстан», қазіргі «Егемен Қазақстан» газеттері, «Лениншіл жас» дейміз, қазіргі «Жас алаш» газеттерінің, сосын сол кездегі «Мəдениет жəне тұрмыс», қазіргі «Парасат» журналы, сол кездердегі жаңағы Ғ.Мүсрепов бастап отырған «Ара», «Шмель» журналдарының қазақшасын оқығанда, халық мəз болатын-ды. Бірақ трибуна, мінбелерге шығып айтуға мүмкіндік жоқ-ты.
Тауман Төреханов	▶			– Міне, ол кездегі қазақ тілінің, мəдениетінің, əдебиетінің шеңберінің тарлығы осыдан болды. Ал енді қазіргі заманға келетін болсақ, қазіргі заманда тəуелсіздік алған біздің еліміздің бір жаңа леп, бір жаңа серпін, бір жаңа бағыт, бір қуанышты арна тап болғанын айтуымыз керекпіз, бұл тəуелсіздігімізге мың да бір рахмет! Бұған мен айтар едім егер де Тəуелсіздігімізді осыдан арманға баянды ете берсек, қазақ тілі мен қазақ əдебиетінің, қазақ мəдениетінің, қазақ тарихының шеңбері əлдеқайда кеңірек.
Тауман Төреханов	▶			– Қазірдің өзінде көптеген сөздер, көптеген терминдер, көптеген мəдени мұралар өзіміздің тілімізде айтылып келе жатыр. Ал мəселен, «Егемен Қазақстанды» айтайын. Мен соның тұрақты оқушысымын, сонау 55 жылдан бастап берімен қарай. Ол кездердегі тіл мен қазіргі тілдің айырмасы – жер мен көктей. Неге дейсіз ғой? қазақ өзінің тілінде еркін сөйлейтін құқыққа ие болды ғой. Дегенмен осы бір тілдегі əлі де кемшіліктер байқаймын. Себебі қазақтың бір тіл маманы есебінде.
Тауман Төреханов	▶			– Қазақтың баспасөзде бір елу жылдай қызмет істеген бір журналист есебінде осындай бір үлкен ойларым бар. Мəселен, «Қазақтың ұлттық телеарнасы» дейміз, «Қазақстанның ұлттық телеарнасы» дейді, былай дұрыс енді .Ал енді, мəселен, «Қазақтың Əуезов атындағы академиялық драма театры» дейді, иә, «Қазақтың Абай атындағы академиялық опера жəне балет театры» дейді. Ал, «Əл-Фараби атындағы қазақтың ұлттық университеті» дейді.
Тауман Төреханов	▶			– «Əл-Фараби атындағы қазақ» жоқ қой түсінген кісіге. «Қазақтың Əл-Фараби атындағы ұлттық университеті» деп айтса, барлығы əп-əдемі болар еді. Сондай-ақ мына "Қазақстанның ұлттық телеарнасы" дегенде, "қазақтың ұлттық телеарнасы" деп айтуға болмас па еді дегенді айтқым келеды. Теле журналисттер, радио журналистер, мынау Ақпараттың істейтін журналистер уақыты өте аз. Оны мен өзім тəжірибемнен білемін, бүгінгі естіген оқиғаларыңды,бүгінгі естіген жағдайларыңды бəрін сол сəтте немесе сол күні халыққа жеткізуім керек.
Тауман Төреханов	▶			– Сенің ойланып отыратын, кең мағынада оны түсініп отыратын уақытың жетпей қалады. Сондықтан да кейбір мəселелер, əсіресе, біздің телеарналарда, сосын мынау радиоларда, газет журналдарымызда бұл мәселелер кейде жеңіл-желпі немесе сөз өз мағынасында айтылмай қалып қоятын уақыттары болады. Міне енді оған көптеген мысал келтіруге болады. Мəселен, "Еларна" дейді қазір, осындай да теле арна бар ғой, ел арнаны қосып жазады. "Ел-арна" деген сөз негізінде қысқаша дефис дейміз ғой енді, солай болып жазылуы керек.
Тауман Төреханов	▶			– "Өмірдерек" дейді, «Өмір-деректі» қосып жазады, арасына дефис қойылу керек бұныңда. Қысқаша сызықша қойылуы керек. Мәселен "пайыз" деген сөзде көптеген адамдар қабылдап алып кетті. Процент деген сөз латын сөзі екен халықаралық термин болып кеткен. Біздің қазақтың əптен ұғымына сіңіп кеткен сөз. Бұларда енді орысшылдық немесе славяндық деген ұғым тумау керек, европалық деген ұғым тумау керек. "Пайыз" деген сөздерді, мəселен, Ғабит Мүсіреповтың бір еңбегінде “Атты қазақ келіп қалды дегенде ажем жаны пайыз таппады” дейді.
Тауман Төреханов	▶			– Көрдіңіз ба, қай мағынада айтылып тұр, “жаным пайыз таппай отыр” дейді үлкен кісілер қазіргі біздің қазақтың аға ұрпағының адамдары, демек осы сөзді өзінің қалпында, бұрынғы процент деген қалпында қабылдасақ қалай болады. Менің мұны айтып отқан себебім, қазақ бұрынғы совет үкіметінің уақытысындағыдай, есік терезесін жауып отырған, тұншығып отырған ел емес. Қазақ мемлекеті бүкіл əлемдегі халықтармен, мемлекеттермен бірге өмір сүргісі келіп отырған халық.
Тауман Төреханов	▶			– Сондықтан да біз өзіміздің сөзімізді қара тек басқаға өткіземіз деп, таңамыз дегеннен көрі, халықаралық терминдердің əлде қашан өзі азаматтығын алған сол күйінде қабылдасақ қалай болады деген менің ойым, жеке ойым, əрине. "Жаным пайыз таппады" дегенде ол былай түсіну керек, "əптен жүйкесі таусылып отырған" адамды айтады, "жаным пайыз таппады" деп. "Москва" деген сөз халықаралық термин ғой, оны “Мəскеу” деп аламыз. Өткен ғасырларда біздің аға ұрпағымыз ата-бабаларымыздың көбісі сол жаңағы оны "Мəскеу" деп айт кеткен ғой енді.
Тауман Төреханов	▶			– "Чиновник" деген сөзді "Шиновник" дейміз, енді сол кездегі біздің халқымыздың сол кездегі орыстармен Европамен, Ресеймен арасында халқымыздың тіліміздің келген жері ғой, жеткен жері ғой. Енді оны неге біз, соны біз өзімізше қазір 21 ғасырға сүйреп акелеміз, бұл да әрине менің жеке өзімнің пікірім енді. “Екі езу” сөзі дегенде бір облыстың көркемөнер бір колективі, соны өнерінің тақырыбына алыпты, “Екі езу” сөзі деген сөзді бұл бойынша қолайын сөз емес, ал енді “езуі тартып отыр ма” деген жалпақ шешейлердің сөзі бар.
Тауман Төреханов	▶			– "Екі езу" дегенде, меніңше, бұларада əдеби сөз емес, халықтық сөз емес, жаргон сөз. Қолынан келгенше өзгерту керек, меніңше. «Шайтанарба» деген сөзді де біздің журналистер пайдаланады. «Шайтанарба» деген «Велосипед» деген сөзді былай қарасақ, бұда француз сөзі екен. «Велосипед» деп алсақ, ешкімнің ештеңесі кетпейді ғой деген ой менікі де. «Өкпе ауруы» деген жайлы, "өкпе ауруы" қазақтың әдеби бұрынғы қалыптасқан сөзі. Оны «жіңішке ауруы» деп кеткен ғой. «Жіңішке ауру» деп біз неге айтпаймыз, неге жазбаймыз? «Рак» деген сөзді, мəселен, «рак ауруы» деп айта береді.
Тауман Төреханов	▶			– Ал енді халықтың жүрегін, жанын ұшырып не керек "рак" деп айтып? Соны «ісік ауруы» десек те, анадан гөрі əлдеқайда бəсең айтылатын сөз сияқты. Мәселен, осы ірі шенеуніктеріміздің өзі «жаңағы, жаңағы, жаңағы, жаңағы» деп айта береді, айта береді, айта береді. Ал бұл қазақ тілінің байлығын, қазақ тілінің əдеби тілінен көп нəрсені түсінбейтіндігін көрсетеді ғой енді. Шырағым-ау енді, анау тыңдап отырған кісі, көріп отырған кісі «мынау жаңағысын қашан қояды?» деп кәдімгі келеке етіп отырады.
Тауман Төреханов	▶			– Содан соң кейбіреулер ойын айту үшін «ың-ың-ың, ым-ым-ым-ым» деп жаңағы қайта-қайта дем ала береді. Ал енді айтатын ойларын тұтас өзі бір топтап-топтап тастамай ма? деген бір ой келеді. «Сау-саламатта болыңыздар!» дейді қыздарымыз хабарын аяқтаған кезде. Мəселен, «кент» деген сөзді көп пайдаланып келе жатыр қазір. «Құланды кенті» дейді, мәселен. «Қала» деген сөзден қашатын не бар енді. Совет өкіметінің кешегі 70 жыл пайдаландық, одан қашудың да меніңше керегі жоқ.
Тауман Төреханов	▶			– «Ер» сөзін айтайықшы міне, қазақтың ер азаматын ерекше құрмет тұтқан қазақ. Өзінің "ер" деген азаматын, ерін. Əйелдер «ерім» деген, «еркегім» деп айтпаған. «Ерінен айырылған ел жетім, жерінен айырылған ел жетім» демей ме Əйтеке би. Меніңше «ер» сөзін халықтық мағынада қалыптасқан күйінде алу керек. Ал біздің телеарнаның хабарларының көбісі, журналистеріміз «еркек», "еркек" дейді. Ол кезде кешірерсіз, шырағым, «еркек» десек, онда əйелдерді «ұрғашы» деп айтуымыз керек па?
Тауман Төреханов	▶			– Аға ұрпақтың адамдарымен көп сөйлесеміз отырғанда, "Мына жігіттің «Еркегі" несі мына, "еркек" деп немене шөпті айтып тұр ма, болмаса "еркекті" мазақ қылып тұр ма, келеке қылып тұр ма?!» дейді. «Ер» деп айтпай ма, қазақ «ерім» деген ғой енді. Сосын мына "Қазақтың мемлекттік əйелдер педагогикалық институты" дейді, бұл енді көбіне қазір біздің қазақ журналисттері, "Қазақтың қыздар институты" деп айтып келе жатыр енді, мұнысына көп-көп рахмет! Бұл мына сөздердің осы кешегі қызыл империяның уақытысында "Қазақтың əйелдер педагогикалық институты" деп айтып келді.
Тауман Төреханов	▶			– Мұны енді европаның халықтары, қыз бала туған күннен бастап, əйел деп атайды, соған байланысты айтылған болу керек. Жұмабай Шаяхметов орталық комиттетінің бірінші хатшысы болып тұрған заманда, қазақ қыздарын оқыту үшін арнай институт ашқан. Мына “Қазақтың қыздар институты” деп атаған. Берекелі орысқа бейімділігін біздің интелегентцияның барлығы "Женский педагогичиский институт" дейді ғой орысша, осыны алады да "Қазақтың əйелдер институты" деп атап кеткен. Бұл, меніңше, дұрыс емес.
Тауман Төреханов	▶			– Ендігі бір айтайын дегенім, қазақ ертеңгісін, "қайырлы ертеңгілік болсын" дейді, "қайырлы кеш болсын" дейді, "қайырлы түстік болсын" дейді. Ал енді бізде кешкілік келген адамға, "қайырлы кеш" дейді, "кеш жарық болсын" дейді, "ас тəтті болғай" дейді, ал біздің мына теле журналисттерімізде сосын мынау басқа жерлерде осының көбіне "Асалаумағалейкум" дейді, мен білетін қазақ кешкілік "Асалаумағалейкум" демейді, "кеш жарық" деп кіреді үйге келгенде, "қайырлы кеш болсын" деп келеді.
Тауман Төреханов	▶			– Қазақта қыс айларында "қар жауады", "қарлы жаңбыр жауады" деп атайды, "ылғал түседі" дейді, "боран соғады", "бұрқасын болады" дейді, "жел тұрады" дейді, "жел арқадан болды" дейді, қыста "жаңбыр жауады", "жауын-шашын болады" деп айтпайды. Бізде тропикалық өңірде өмір сүріп тұрғанымыз жоқ қой. Осы сөздерде асығыстықтан пайда болады-ау деп ойлаймын енді, жауын деген сөз "жаңбыр" "шашын" деген сөз қосылып, "жауын-шашын" деп жаз айларында айтылу керек, осы сөздерді де ескеретін сияқты. Бірде телеканалды тыңдап отырсам, «Сəтбаев аға», «Сəтбаев аға» дейді бір журналист.
Тауман Төреханов	▶			– Сосын менің қасымда отырған бір шалдар айтты: «ай, мына бала не айтып тұр, Сəтбаевқа бұл – немере де емес, шөпшек қой, Сәтбаев жүзден асып кетті, ал Сәтбаевті «ата» деп айтса оны ештеңесі кетпес еді». Немесе «Ұлы ғалым Сəтбаев», "Қаныш Сəтбаев" десе ештеңесі кетпес еді. «Неге бұл «аға» деп айта береді Сәтбаевті?» деп оған сондай ескерту айтып тұр. Сəтбаев сөзінің жазылуы жөнінде бір ауыз сөз айтайыншы. Қазақша Сəтбаев "баев" деп жазамыз, орысша Сатпаев деп б-ың орнына п- жазып жүр. Мына Техникалық университет те солай дед ұлттық. Ал енді осыны бір арнаға түсіруге болмай ма?
Тауман Төреханов	▶			– Сəтбаев деп айтсақ ешкім бізді кінəламайды ғой. Сəтбаев ақсақал ол заманында ол -паев деп жазды ма, -баев деп жазды ма, енді мен оны көп жағын білмеймін. Дегенмен бұл арада бір дұрыс еместік бар сияқты. Енді бір айтайын дегенім, мына "журналист" деген сөзді бір газет «жөрналист» деп "ө" жазад, бір газет "у" жазад «журналист» деп, бір газет «жорналист» деп жазад, "о" жазады. «Жорналшы» деген сөзді пайдаланып келе жатыр қазір. "Журналист" деген сөз енді халықаралық термин ғой енді. "Журналист" десең кез-келген шет мемлекеттің, кез-келген европаның, мұхиттың арғы беті елдерінің бәрі "журналист" деп айтады.
Тауман Төреханов	▶			– Оны неге біз түрлендіреміз? "Жорналшы", «жөрналист», "жорналис" деп. Меніңше, сол өзінің түп қазығында қалған дұрыс болатын шығар деймін. – Байқасаңыздар, қазіргі тілдік қолданыста жүрген бірқатар сөздер екі-үш нұсқада, кейде орынды-орынсыз айтылып, жазылып келе жатыр. Пайыз деген дұрыс па, процент деген дұрыс па? «Мəскеу» деу керек пе, жоқ «Москва» дегенге қайта көшу керек пе?
Тауман Төреханов	▶			– Журналист пе, жорналшы ма? Кейбіреуін терминком бекітіп жіберген болса да, осы сияқты сөздер əлі де жарыспалы күйінде қолданылып жүргендіктен, оларды тағы да бір пысықтап алу қажет сияқты. – Сіздер қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген хабарын тыңдадыңыздар. Онда қаламгер Тауман Төреханов тіл тазалығына қатысты өз ойларын ортаға салды. Хабарды әзірлеген – Оңғар Құралов. Сау-сәлемет болыңыздар!
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Ғасырлар қойнауынан қаймағы бұзылмай бүгінге жеткен тіліміз қазір неге жұтаң тартып барады? Оның себеп-салдарын бір уақыт ойланып көрелікші. Ендеше "Біз қалай сөйлейміз?" хабарына құлағыңыз түрік жүрсін. – Ассаламуалейкум, құрметті радиотыңдаушылар! Әуе толқынында Қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» хабары. Студияда журналист – Оңғар Құралов. – Бір күні жиынның ортасында отырған Досбол шешеннен біреу: «Қол бастау қиын ба, жол бастау қиын ба, сөз бастау қиын ба?» деп сұрапты. Сонда Досбол би: «Қол бастау қиын емес, көк найзалы ерің болса, Жол бастау қиын емес, соңыңа ерген елің болса, Бәрінен де сөз бастау қиын – Тауып айтсаң мереке қылады, Таппай айтсаң келеке қылады», – деген екен.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Сол айтпақшы шаршы топ алдында сөз бастап, жастың да, жасамыстың да көңілінен шығар көрікті оймен, сұлу сөзбен жиын-тойдың сәнін келтіріп отыратын бір ерекше кәсіп иесі бар. Ол – асаба. Асабаның да асабасы бар: бірі тауып айтады, бірі қауып айтады. Бірін көріп қызығасың, екіншісін көріп қынжыласың. Жүйелі сөйлеп жүзіңді жарқыратып, не жүйесіз сөйлеп құтыңды қашыратын да асабалар бар. Тойға барған қазақ сөз бермедің деп, не соңынан бердің деп өкпелейтіні бар. Ал сөз берсең сағызша созып, жауырға айналған тілек сөздерді жүз айтып сапыратындар да болады. Арынсыз, арсыз, бір айтары жоқ асабаға «микрофон ұстаса, бірді айтып бірге кететін» мылжың меймандарың қосылса, тойың қалай сәнді өтпек? Жиынның жинақы да салмақты, тартымды да тиянақты өтуінде, әрине, асабаның рөлі ерекше.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Әшейінде, «е, асаба ғой» деп аса мән бермей қарасақ та, түрлі кештер, жиын-тойлар өткізерде білімді де білікті, тапқыр да алғыр, өнерлі асаба іздеріміз хақ. Ондай талаптан шығуымыз үшін асабаның қандай қасиеттері болу керек? Асабаның тілі мен мәдениеті жөніндегі бүгінгі хабарымызға асабалықты жеті өнердің ұштасқан түрі деп бағалайтын азамат Алматы облысындағы Қаскелең мәдениет колледжінің оқытушысы Тейіп Шәріпұлы Бейсенбековті шақырып отырмыз. – Тейіп Шәріпұлы, менің білуімше, сіз Алматы қаласына, Алматы облысына, оның ішінде Қарасай, Жамбыл аудандарына танымал асабалардың қатарындасыз. Енді мынау біздің хабарымыз «Біз қалай сөйлейміз?» деп аталғандықтан және онда негізінен сөйлеу мәдениетіне, тіл мәдениетіне, сөйлеу ерекшеліктеріне тоқталатын болғандықтан, біз осы асабалардың тілі жөнінде әңгіме етсек деп сізді студияға шақырып отырмыз. Менің мынадай сауалым бар сізге. Осы мынау асабалардың басты құралы – тіл ғой, әрине. Мынау халыққа жеткізетін, халықты басқаратын, сіздіңше, жалпы асаба қандай болуы керек?
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Асабаның ең бірінші құралы жаңа өзіңіз айтып өткендей – тілі. Тіл арқылы бәрін жеткіземіз. Тілге қоса тапқырлығы, шешендігі, сонымен қоса оның өнері болу керек бойында танылып тұрған. Музыкалық шығармаға жақындығы, барын тек ақтара білмесек те соның бұрынғы ата-бабаларымыздан кішкене болса да сарқыншақтары қалса да, соны біз дәріптеп, елге жеткізіп, халықтың өнерін өлтірмеу мақсатымыз. Енді өзіміз де аспаннан салбырап түскен ешкім жоқ қой. Бәріміз де сол үлкен әжелеріміздің, аталарымыздың, ақсақалдарымыздың қасында жүріп, солардың тәлім-тәрбиесінде өсіп, сосын оқып, білім алып, соны ұштастыра жүрдік. Сол асабалық арқылы өнерді дәріптейміз, асабалық арқылы бұрынғы шешен-билердің сөздерін өлтірмеуге тырысамыз. Асаба арқылы ақын-жазушыларымыздың қара сөздері, соның айтып кеткен ақыл-нақылдары, соның «қап-ай, әттеген-ай» дейтін сөздерін кей-кездерде эфирге шыға алмаған жағдайда жақсы бір нышанға бөлейтін де кездеріміз болатын. Әншілердің жақсы айтылмай, естілмей жүрген әндерін естіртеміз. Енді асаба халық арасында жүрген, шықпай жатқан туындыларды той арқылы біз бері шығарамыз. – Дұрыс екен. Сізге мынадай бір сауал қойғым кеп отыр, тойдан байқайтынымыз халық арасында айтылып қалады осы «асабалар қызыл сөзге ерік береді» деп жатады. Енді, әрине, асабаның міндеті – халықты иіріп, тойды жақсы өткізуге себепші болу ғой.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Осы ретте кейбір асабаларымыз әдептен озып, мына бейпіл ауыздыққа беріліп, жасы бар, кіші бар деп есептемей, анайы, тұрпайы әзілдер айтып жатады, тұрпайы әңгімелер айтып жатады. Осыған сіз қалай қарайсыз? Асабаға қояр талабыңыз қандай болады? – Асабаның бойында тапқырлық, соның өзінде де өзіңіз психолог болуыңыз керек. «Жақсы сөз – жарым ырыс» дейді. Жақсы сөйлеп, соның жақсы қасиеттерін көбірек айтып, мейлі сөйлеуге шыққан адам болса да соны, негізі ауызға шешендердің сөздері түспей қалған жағдайда өзіміз соған болжалап, сол кісінің мінездемесін қойып жібереміз, халық риза болады. Енді мынау қызыл сөзге ерік берді екен, асаба деген сол екен деп құр қара сөзді сапыра бергеннен түк шықпайды. «Үйе берсең топырақ көп, айта берсең әңгіме көп» дейді. Шешендеріміз де айтқан ғой, «Біліп айтсаң мереке қылады, білмей айтсаң келеке қылады» дейді. Кішене болса да бар дүниені мерекемен жеткізсе. Той деген ол мереке ғой. Халықтың базары.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Енді мынау "Асаба" деген – жалпы арғы қазақтың түпкі дүниесінде жатқан нәрсе. «Аба» деген сөз ерте біздің тілімізде, мәдениетімізде бар сөз екен. Ал «ас» бертін келе шыққанын білеміз бар екенін. Ас береді, ас беріп жатқан кезде «абалау» деген сөз екен. Ол сөзді, «Аба» деген сөзді көп қолданбай жүрміз. Тек мынау кей жерлерде естіледі, "иті абалады", «ит абалап» деген ғана кішкене қосылады. Ол – "жаршы" деген сөз екен, "жар салу", соны "жария ету", "барды" дүниедегі бір-ақ сөз "аба" деген тура сөзге келеді екен. Ал енді "ас" деген белгілі сіз, мысалы, бекер, жөн-жобасыз абаламайсыз ғой. Аста абалап тұрасыз, "Мінеки, пәлен күйші келді мына асқа!" деп жар салып тұрады. "Пәлен енді мынау бүгін былай болады!", өзіңнің шешендігі, мықтылығын болсын келтіріп, біліп айта алмасаң, кімнің кім келгенін халық қайдан біледі? Соның бәрін сіз елге информация беріп отыруыңыз керек екен. Содан шыққан асабалық ежелден келе жатқан біздің дәстүрімізде. Қазақта айтады ғой: «Халқымыз дәрежеге бағынбаса да, дәстүрге бағынған халық» екенбіз деп. Біз дәстүрді алға қойған халықпыз. Сол салт-санамызбен, дәстүрімізбен келе жатқан дүние. Енді біреулер кішкене күлдіртемін деп, бүлдіріп алады.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Жақсы сөз айтып келе жатады, ақындық шеберлігімен мақтап келе жатады да, аяқ асты анекдот айтамын деп, бұралқы сөзге кіріп кетеді. Ол келеке темаға келмей қалады. Ел ыңғайсызданып қалады. Кейбіреулер айтады енді әнші, әртіс болғаннан кейін, халық арасына шыққаннан кейін беті қалың болу керек деп, бет пердесін салуға болмайды. Жүрек бар ғой, жүрек сезінуі керек, ми бар ғой ми, көз бар ғой, көз не үшін елді бақылау үшін. Ондай тұстарда мен айтар едім, шебер пайдалану керек. Шебердің бізі, шешеннің сөзі бірдей жүру керек. Енді ондайлар бар, ондайларға мен өзім қарсымын. Ал енді сөзіңіз таусылып қалған жағдайда, соған лайықты бір әнді айтқызып жіберіңіз. Жүз есе артық болады деген ойлаймын. – Қазақтың тойы көп қой енді. Түрлі тойлары бар. Осы той өткізу кезінде біз тойға барған қазақ сөйлемесек ренжіп қайтатынымыз бар. Жалпы осы тойға келген адамның бәрінің сөйлеуі – міндетті ме? Осының қандай да бір шешімі бар ма?
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Осы сөз сөйлеймін деп халық ренжіп, бір-бірінің сөзін тыңдамай жатады. Тойдың да сәні кете бастайды әрқайсысы жаттанды сөзді қайталап айта берген соң. Осы ретте сіз асаба ретінде қандай да бір жол тапқан кездеріңіз болды ма? «Аз сөз – алтын, көп сөз - көмір» дейді ғой. – Енді бұл - тойдың, асабалықтың бір шешілмей келе жатқан проблемасының бірі болып саналады. Қандай тойға барса да сөйлегісі келіп тұрады. Енді бұл проблеманы былай шешуге тырысатын едік. Барған кезде той иесімен біз келісеміз, кішігірім болса да жоба құрамыз. Кімдер келеді тойға, білесіз енді, құда-жекжат, сала-саламен келеді ғой. Ағайын-туыс, жаңағы коллегтиві, нағашы жұрты, келетін адамдар жазылып келсе, ішінен үлкен адамға сөз бергізіп, қалғанына кішкене ән салғызып, бір қызықты дегендей. Соның бәрін тойдың несін алдына ала басталған кезде информация беріп, ол кісілер ақырын-ақырын бастай бастайды.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– "Әй, құдеке, келесіздер ғой 5-6 адам, біз асабамен келісіп осылай қылдық" деген сияқты сөзін дұрыстап айтып жібереді. Мен соны алдын ала бейімдеуге тырысамын, тойдың үстінде емес. Ал тойға келгенде солардың бәрі дайын келеді. Өлеңін шығарып, дайындалып, кәдімгідей дайын келеді. Үлкен кісі бастап келіп бала-шағасымен шығады мысалы, жеке-жеке шығармай немесе туысы кіммен келді,кім жақын реті келіп тұр, соны топтастырып шығарып келтіріп, соның ішінен бір-екі адам шығарып, қалғанын әнмен, шығарып келген ішіндегі туындысы бар. Оны әрі қаратай қызықтыру қолында тұр ғой. Менің мақсатым билетемін, қызықтырам ба, күлдірем бе, мақтап апарып орнына отырғызамын. – Демек тойдың жақсы өтуі, әрине, асабаға байланысты. Екіншіден, тойға қатысып отырған адамдарға да байланысты. Сол жерге келіп отырған меймандардың көңіл күйіне, олардың алғырлығына, тапқырлығына, өнеріне де байланысты. Ал сол өнерді қазбалап халыққа шығару, жариялау және ол - асабаның міндеті. Егер асаба сұрамаса өнері бар адам ортаға шыға бермеуі де мүмкін.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Осы ретте асабаның да бір, қандайда бір осы халық арасында бүркеніп жатқан өнерді көтеретін, соны жариялайтын, паш ететін, халыққа таныстыратын рөлі бар. Енді осындай халық арасында көп айтылмай жүрген әндер ма, термелер ма, бір үзінді айтып бере аласыз ба? – Тәушен апамыздың көп естілмей жүрген халық арасында аузынан жазып алған толғауы бар еді соны орындап берейін. «Кей келіндерге өсиет» деген. – Мал жайылар қамыстың қырағына, Сүйсінеді-ау әркім-ақ шырағым-ау. Жақсы болсаң келінжан, ақыл-есті, Ата-енеңе күмән жоқ ұнауыңа. Кей келіннің мінезін баяндайын, Алтын сырға жаса келін құлағың-ау. Келінжан-ау, құйып ал құлағыңа. Неше түрлі келіндер келіп жатыр, Бар биікті ата-ана көріп жатыр, Олардан сен үлгі алма, жас келінім, Ата-енең өзіңе сеніп жатыр. Осыменен сөзімді тәмамдайын, Айта берсем әңгімем толып жатыр.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Тойға барған халық тамақ ішіп, қарындары тойғаннан соң ба екен, артынан сөз тыңдағысы келмей күбір-сыбырға басады. Асабаның шеберлігі осы жерде көрінеді?! – Тойдың түрлері болады. Мына мерейтой деп жатамыз. Бір қалыпты ел жиналады. Бір жасты. Әзілдері жарасып, бір-бірімен солай сұхбаттасып отыратын той. Содан кейін мынау үйлену тойлары болады. Ол жерде үш буыннан келеді. Құда-жекжат – үлкендер буыны, содан кейін туған-туыстар, одан кейін жастардікі болғаннан кейін, екі жастың құрбы-құрдастары, замандастары - жастар буыны. Үш буында біз енді үш жаққа тартылуға тура келеді ғой. Ол енді бір айтқан «Жалғыз діңгек үй болмайды, жалғыз адам би болмайды» дейді. Жалғыз асаба қанша шеберлікпен болғанмен, қанша "жалғыздық жауға батыр болсаң да, жауға салма жалғызды" деп, жалғыз өзіңіз түк бітіре алмайсыз. Ол жерде сіздің музыканттарыңыз отырады артыңызда, оның ішінде әншілеріңіз отырады. – Жалпы осы асабаларға мына әңгімеміздің соңында қандай тілек айтасыз? Жалпы жаңа әңгімеміздің арасында айттық қой, осы тойда сөз сөйлеу мәдениетін қалыптастыру да осы асабаның міндетіне жатса керек?
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Асабаның жаңа айтып жатырсыз шектен тыс шығып жатқан асабаларды да көріп жатамыз. Жастыққы қарап, оған енді нарық заманының көбейген жүйесі, нарықта нәрселер көбейді, сапалы да, сапасыз да. Көбінше сапасыз нәрселер көбейіп бастады. Нарық әйтеуір, күнкөріс қамы. Қайтсек аман қаламыз, мұнан өтіп кетсек деген ой. Оны түсінуге болады. Ондай кезде қарап жатқанша екі өлеңін айтса да асаба болып кетіп жүргендер бар ғой. Оған кінә жоқ. Енді заман экономикамыз көтеріліп, Қазақстан, мінеки, аяғынан тік тұрып келе жатқан сайын, экономика жақсарған сайын, адамның санасын тұрмыс билейді ғой. Тұрмыс жақсарған сайын халықтың да көзі ашылып, сізге дұрыс баға қойып, тойын дұрыс өткізуге, дұрыс дайындықпен жасауға келіп жатыр қазір. Оған өздері де атсалысады кей-кезде. Жалғыз асабаға артып қоймай өздері де келісіп: «Мынаны бүйтсек қайтеді, мынадай әнші шақырайық деп жатырмыз, сіз соған қалай, біз әншіге апаратын сөзімізді дайындап барамыз. Бара сап, "ал, кеттікке" салмаймыз.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Үш минуттық концертке үш ай дайындық керек. Ол қазір дайындаламыз, үлкен дайындықпен, той болады дегенде кей кездері ұйқымыз да келмей қалады. Қазір асабаларға көп ізденіс, оқу, білім, сосын «Көре-көре көсем боласың, сөйлей-сөйлей шешен боласың, жүре-жүре жүйрік боласың» дейді. Оның бәрі – бірте-бірте келетін дүниелер. Демек адамның көргені бірте-бірте өскеніне байланысты, адамның санасына байланысты болады. Енді ол кезінде той жасау керек болды Қазақ әйтеуір, қазынасы мол "құдайдың қазынасы" деп той жасайды. «Қанатты сөз – қазынам» деп, «Өнегелі сөз – өрісім» деп ұққан. Қыздарын – арына балап, ұлдарын – нарына, дархандығын – даласына, енді батырлығы бар найзаға, мықтылығын - қылышқа, бірінші қуанышын құда-жекжаттарымен бөліскен. Барлық туысқанының басын қосуды мақсат тұтады ғой. Сол тойым жақсы өтсе деп өздері жатса-тұрса соны уайымдайды өткенше, «тойдың болғанынан боладысы қызық» дегендей. Енді соның бәрі тақалып келгенде асабаға келіп тіреледі.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Мына кісінің алты ай дайындалды ма, бір ай дайындалды ма қанша күн дайындықты, сол келесі он екі сағат, алты сағат уақытта сіздің өткізуіңізге байланысты. Оған да біз үлкен жауапкершілікпен барамыз. Енді айтады ғой әркімге сапалы сөз айтуға тура келеді. Туыстардың басы қосылады: Барың жақсы, айналайын туысқан, Туыстықты шығармаңдар уыстан, Еркін басып, төріңе шығып жатсаң да Тілейтінім: сығалама бұрыштан. Барың жақсы, айналайын туысқан, Қиындықта белді бекем буысқан, Амандықты сырттан ұғып жүре бер Жатса-дағы қолың тимей жұмыстан. Барың жақсы, айналайын туысқан, Кейбіріңнің мінезің бар тырысқан, Тілейтінім: туған-туыс тату бол Не шығады, берекесіз ұрыстан. Барың жақсы, айналайын туысқан, Туыстықты шығармаңдар уыстан, Тілейтінім: туған-туыс тату боп Сұрайтыным: кесек атпа бұрыштан. Барың жақсы айналайын туысқан, Туыстықты шығармаңдар уыстан, Тілейтінім: абысын-ажын, құда-жекжат туған-туыс түгел маған тату боп, Аулақ жүрсін Құдай атқан өсек-аяң сыбыстан.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Ал енді қарапайым өсекке жел беріп, қарапайым той осылай өтеді екен деп абыр-дабырмен өткізетін жерлер де болады. Ондайға жол бергізбей, осындай қарапайым Тәушен апамыздан ала ма, Майлықожадан ала ма, Бұқар жыраудан, Мұқағалидан ала ма әр сөздерді, Қасым ағамыздың әндері бар, Қасым Аманжоловтың поэзиясынан, төте керемет халықтың сөздерінен, заманына сай оларды реттеп келтіріп отырамыз. – Дұрыс. Жақс рахмет, Тейіп Шәріпұлы, «Асаба деген, әрине, тәрбиеші» дейді ғой. Өнегелеріңізді халық ала берсін! Еңбектеріңіз жемісті болсын! Сіздер енді өнер адамысыздар бір жағынан. Өнерлеріңізге шабыт тілейміз! – Мінеки, тыңдаушылар, «Өнер алды – қызыл тіл» демекші, асабаның да басты құралы – тіл екен. Ендеше асабаға да халық алдында ұлағатты сөз айтып, әр нәрсенің жөнін біліп, тауып айтар тәрбиеші ретінде қарасақ, ел ықыласына бөленетін өнегелі де үлгілі азамат болу үшін тың ізденістер керек-ақ.
Тейіп Бейсенбеков	▶			– Тойға барған халық та сөйлеген сөзін қысқа әрі нұсқа, әдемі де ұтымды етіп жеткізе білсе, сөйлеу мәдениетінің артқандығы деп білеміз. Осымен қазақ радиосының «Біз қалай сөйлейміз?» айдарымен берілген хабарын аяқтаймыз. Онда Алматы облысындағы Қаскелең мәдениет колледжінің оқытушысы ТЕЙІП ШӘРІПҰЛЫ БЕЙСЕНБЕКОВпен асабаның тілі мен мәдениеті туралы сұхбатымызды тыңдадыңыздар. Хабарды әзірлеген журналист – Оңғар Құралов. Ал хабарды музыкамен көркемдеген – Самат Қалмырзаев. Сау сәлемет болыңыздар!
Төлен Әбдік	▶	↑ ^йең үлкен атағын шығарған зат →// ^уосы – проза ↓/// ↑ ал оның сыртында ^уөлеңін ^уоқып көріңіз ↓/// ^уөлеңдерінде қандай керемет заттар бар ↑/// ↑ бір ^уөлеңінде бар →// әлі ^йесімізде →// бір адамдардың жамандығын →// зұлымдығын айтып ^уотырып→// алла тағалаға бір ^іреніш секілді қылып →// апыр-ай →// адамдарды жасағанда жаратқан неге көзіңізге →// көзіңе қарамайсың дей ͡ма →// сондай бір әрі юмор →// әрі бір әдем'айтатын сөздері бар →// керемет ↓/// ↑ ал ^йенді – сыны ↓/// ↑ бұның сыны деген ғажап ↓/// ↑ ә-ә: мен ^уөткенде бір кімнің →// алпыс ^йекінші жылы →// құдай-ау →// алпыс ^йекінші жыл деген не ^уол ↑/// ↑ әлі университетті жаңағана бітірген кезі ↓/// ↑ сол кездегі мақаласын ^уоқып →// қан мен тер / туралы жазған →// қандай талдау →// бүкіл әлемдегі әдебиеттің фонында →// а: →// шын мәнінде →// ^уол ^йенді →// просто басқа ^йештеңе жазбай→// тек сыншы боп қалса ͡да →// әбішк'осылай таң қалып ^уотырған болар ^йедік ↓/// ^йең үлкен атағын шығарған зат →// осы – проза ↓/// ↑ ал ^уоның сыртында ^уөлеңін ^уоқып көріңіз ↓/// ↑ ^уөлеңдерінде қандай керемет заттар бар ↑/// ↑ бір ^уөлеңінде бар →// әлі ^йесімізде →// бір адамдардың жамандығын →// зұлымдығын айтып ^уотырып →// алла тағалаға бір ^іреніш секілді қылып →// апыр-ай→// адамдарды жасағанда жаратқан неге көзіңізге →// көзіңе қарамайсың дей ͡ма →// сондай бір әрі юмор →// әрі бір әдем'айтатын сөздері бар→// керемет ↓/// ↑ ал ^йенді – сыны ↓/// ↑ бұның сыны деген ғажап ↓/// ↑ ә-ә: мен ^уөткенде бір кімнің →// алпыс ^йекінші жылы →// құдай-ау →// алпыс ^йекінші жыл деген не ^уол ↑/// ↑ әлі'университетті жаңағана бітірген кезі ↓/// ↑ сол кездегі мақаласын ^уоқып→// қан мен тер // туралы жазған →// қандай талдау →// бүкіл әлемдег'әдебиеттің фонында →// а: →// шын мәнінде →// ^уол ^йенді →// просто басқа ^йештеңе жазбай →// тек сыншы боп қалса да →// әбішке ^уосылай таң қалып ^уотырған болар ^йедік ↓///	↑ ^йең үлкөн атағын шығарған зат →// ^уосұ – проза ↓/// ↑ ал ^уонұң сыртында ^уөлөңүн ^уоқұп көрүңүз ↓/// ↑ ^уөлөңдөрінде қандай ͡геремет заттар ͡б̊ар ↑/// ↑ бір ^уөлөңүнде ͡б̊ар →// әлі ^йесімізде →// бір адамдардың жамандығын →// зұлұмдұғын айтып ^уот^ұрұп→// алла тағалаға ͡б̊ір ^іреніш секілді ͡ғылып →// апыр-ай →// адамдарды жасағанда жаратқан неге ͡гөзүңүзге →// көзүңө қарамайсың дей ͡ма →// сондай бір әрі йұумор →// әрі ͡б̊ір әдем'айтатын сөздөрү ͡б̊ар →// керемет ↓/// ↑ ал ^йенді – сыны ↓/// ↑ бұнұң сыны деген ғажап ↓/// ↑ ә-ә: мен ^уөткөндө ͡б̊ір ͡гімнің →// алпыс^йекінші жылы →// құдай-ау →// алпыс^йекінші жыл деген не ^уол ↑/// ↑ әл'үунійверсійтетті жаңа ғана ͡б̊ітіргең ͡гезі ↓/// ↑ сол ͡гездегі мақаласын ^уоқұп →// қан мен тер / тұуралы жазған →// қандай талдау →// бүкүл әлемдег'әдеб̊ійеттің фонұнда →// а: →// шын мәнінде →// ^уол ^йенді →// просто ͡б̊асқа ^йештеңе жазб̊ай→// тек̊ сыншы ͡б̊оп қалса ͡да →// әб̊ішке ^уос^ұлай таң ͡ғалып ^уотұрғам болар ^йедік ↓/// ^йең үлкөн атағын шығарған зат →// ^уосұ – проза ↓/// ↑ ал ^уонұң сыртында ^уөлөңүн ^уоқұп көрүңүз ↓/// ↑ ^уөлөңдөрінде қандай ͡геремет заттар ͡б̊ар ↑/// ↑ бір ^уөлөңүнде ͡б̊ар →// әлі ^йесімізде →// бір адамдардың жамандығын →// зұлұмдұғын айтып ^уот^ұрұп →// алла тағалаға ͡б̊ір ^іреніш секілді ͡ғылып →// апыр-ай→// адамдарды жасағанда жаратқан неге ͡гөзүңүзге →// көзүңө қарамайсың дей ͡ма →// сондай бір әрі йұумор →// әрі ͡б̊ір әдем'айтатын сөздөрү ͡б̊ар→// керемет ↓/// ↑ ал ^йенді – сыны ↓/// ↑ бұнұң сыны деген ғажап ↓/// ↑ ә-ә: мен ^уөткөндө ͡б̊ір ͡гімнің →// алпыс^йекінші жылы →// құдай-ау →// алпыс^йекінші жыл деген не ^уол ↑/// ↑ әл'үунійверсійтетті жаңа ғана ͡б̊ітіргең ͡гезі ↓/// ↑ сол ͡гездегі мақаласын ^уоқұп→// қан мен тер // тұуралы жазған →// қандай талдау →// бүкүл әлемдег'әдеб̊ійеттің фонұнда →// а: →// шын мәнінде →// ^уол ^йенді →// просто ͡б̊асқа ^йештеңе жазб̊ай →// тек̊ сыншы ͡б̊оп қалса да →// әб̊ішке ^уос^ұлай таң ͡ғалып ^уотұрғам болар ^йедік ↓///	Ең үлкен атағын шығарған зат, осы – проза. Ал оның сыртында өлеңін оқып көріңіз. Өлеңдерінде қандай керемет заттар бар! Бір өлеңінде бар, әлі есімізде, бір адамдардың жамандығын, зұлымдығын айтып отырып, Алла Тағалаға бір реніш секілді қылып, «Апыр-ай, адамдарды жасағанда Жаратқан неге көзіңізге, көзіңе қарамайсың» дей ма, сондай бір әрі юмор, әрі бір әдемі айтатын сөздері бар, керемет. Ал енді – сыны. Бұның сыны деген ғажап. Ә-әәәә Мен өткенде бір кімнің, алпыс екінші жылы, Құдай-ау, алпыс екінші жыл деген не ол? Әлі университетті жаңа ғана бітірген кезі. Сол кездегі мақаласын оқып, «Қан мен тер» туралы жазған, қандай талдау, бүкіл әлемдегі әдебиеттің фонында, ааа-аа, шын мәнінде, ол енді, просто басқа ештеңе жазбай, тек сыншы боп қалса да, Әбішке осылай таң қалып отырған болар едік.
Төлен Әбдік	▶	↑ әбіш →// бұл қандай керемет биік лауазымда жүрсе ͡де →// бұның кішіпейілділіг'адам ^уөлтіреді →// просто ↓/// ↑ ^уол анау төңірегіндегілерге →// ^уөзі совет үкіметінен қалған бір ы: әдет барғой →// чиновниктердің →// түймелері салулы →// галстугы түзу →// сосын ^уөзінен қызметі төмендегілерге жоғарыдан қарап сөйлейді →// көп сөйлесе бермейді →// ашылмайд'әбіш ^уолармен салыстырғанда бүкіл бір басқа планетадағ'адам секілді ↓/// ↑ ^уөзінің анау хатшы қызымен бір терезесі тең адамдай сөйлесе береді ↓/// ↑ мен кейде қалжыңдайтынмын ͡да →// ос'әбекең анау шопырына мені жұмысқ' апарып тастауға ^ұуақытыңыз бола ͡ма деп сұрайтын шығар // деп ↓/// ↑ сол кішіпейілділіктен ажырамай кетті →// ^уөмір бойы ↓///	↑ әб̊іш →// бұл ғандай ͡геремет ͡пійік ^ылауазымда жүрсө ͡де →// бұнұң ͡гішіпейілділіг'адам ^уөлтүрөді →// просто ↓/// ↑ ^уол анау төң^үрөгіндегілерге →// ^уөзү совет үкүмөтінең ͡ғалғам бір ы: әдет ͡парғой →// чійновнүйктердің →// түймөлөрі салұулұ →// галстұугұ түзүу →// сосұн ^уөз^үнөң ͡ғызметі төмөндөгілерге жоғарыдаң ͡ғарап̊ сөйлөйдү →// көп̊ сөйлөсө ͡б̊ермейді →// ашылмайд'әб̊іш ^уолармен салыстырғанда ͡б̊үкүл бір ͡б̊асқа планетадағ'адам секілді ↓/// ↑ ^уөз^үнүң анау хатш̆ы қызымем бір терезесі тең адамдай сөйлөсө ͡б̊ереді ↓/// ↑ мең ͡гейде қалжыңдайтыммын ͡да →// ^уос'әб̊екең анау шоп^ұрұна мені жұмұсқ'апарып тастауға ^ұуақытыңыз ͡б̊ола ͡ма деп̊ сұрайтын шығар // деп ↓/// ↑ сол ͡гішіпейілділіктен аж^ырамай ͡гетті →// ^уөмүр ͡б̊ойұ ↓///	Әбіш, бұл қандай керемет биік лауазымда жүрсе де, бұның кішіпейілділігі адам өлтіреді, просто. Ол анау төңірегіндегілерге, өзі Совет Үкіметінен қалған бір ыы-ыыы әдет бар ғой, чиновниктердің, түймелері салулы, галстугы түзу, сосын өзінен қызметі төмендегілерге жоғарыдан қарап сөйлейді, көп сөйлесе бермейді, ашылмайды Әбіш олармен салыстырғанда бүкіл бір басқа планетадағы адам секілді. Өзінің анау хатшы қызымен бір терезесі тең адамдай сөйлесе береді. Мен кейде қалжыңдайтынмын да: «Осы Әбекең анау шопырына мені жұмысқа апарып тастауға уақытыңыз бола ма деп сұрайтын шығар» деп. Сол кішіпейілділіктен ажырамай кетті, өмір бойы.
Төлен Әбдік	▶	↑ кейде ^уос' әбілхайыр үлкен керемет үш жүзге билік артқан үлкен хан болған шығар →// ^уо дүние ^уосынш'алған деп →// мәсел'онда ^йемес ↓/// ↑ мәселе →// мысалы →// шекспир гамлеттің бойына бүкіл адамзаттың идейаларын сіңіреді →// сол арқыл'айтқызады ↓/// ↑ ал бұл →// әбілхайыр ↓/// ↑ ұлттық идейан' айту үшін керек ↓/// ↑ мына тарійхта қалай аман қалуға болады →// қалай ^йелді сақтауға болады деген мәселе ↓/// ↑ бұған тән ^йерлік жетпейді →// қолында үлкен не жоқ →// күш жоқ →// сондай жағдайда н' істеуге болады деген заттард' әбілхайырдың ішкі ойлар'арқылы →// сол арқылы беріп ^уотырады ↓///	↑ кейде ^уос'әб̊ілғайыр үлкөң геремет үш шүзгө ͡б̊ійліг артқан үлкөн хам болған шығар →// ^уо дүнүйө ^уосұнш'алған деп →// мәселе ^уонда ^йемес ↓/// ↑ мәселе →// мысалы →// шек̊спійр гамлеттің бой^ұна ͡б̊үкүл адамзаттың ійдейәларын сің^іреді →// сол арқыл'айтқызады ↓/// ↑ ал бұл →// әб̊ілғайыр ↓/// ↑ ұлттұғ ійдейән'айтұу үшүң герек ↓/// ↑ мына тарыйхта ͡ғалай амаң ғал^ұуға ͡б̊олады →// қалай ^йелді сақтауға ͡б̊олады деген мәселе ↓/// ↑ бұған тән ^йерліг жетпейді →// қолұнд'үлкөн не жоқ →// күш шоқ →// сондай жағдайда н'істеугө болады деген заттард'әб̊ілғайырдың ішкі ^уойлар'арқылы →// сол арқылы ͡б̊еріп ^уот^ұрады ↓///	Кейде осы Әбілхайыр үлкен керемет үш жүзге билік артқан үлкен хан болған шығар, о дүние осынша алған деп, мәселе онда емес. Мәселе, мысалы, Шекспир Гамлеттің бойына бүкіл адамзаттың идеяларын сіңіреді, сол арқылы айтқызады. Ал бұл, Әбілхайыр .... ұлттық идеяны айту үшін керек. Мына тарихта қалай аман қалуға болады, қалай елді сақтауға болады деген мәселе. Бұған тән ерлік жетпейді, қолында үлкен не жоқ, күш жоқ, сондай жағдайда не істеуге болады деген заттарды Әбілхайырдың ішкі ойлары арқылы, сол арқылы беріп отырады.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑ассалаумалекем / тыңдарман қауым↓/// ↑менің айтайын деген әңгімем→// жұмағұлұлы құлмақ менің атам↓/// ↑Бір мың сегіз жүз сексен тоғызыншы жылы дүниеге келіп↓/// ↑^уо кезде қарқаралы уезі→// ақбота болысы→// мыржық тауының ^уөңірінде дүниеге келген адам↓/// ↑^уөзі арғын қаракесек↓/// ↑ақша / бошаң / таз / бұлбұл / шаншар / бертіс / бектемір / даулет / бақал / ^йерке / имам / сәр↓/// ↑сәрсек / жұмағұл ұлы құлмақ↓/// ↑бірнеше ағайынды болған→// бірақ ^йел↓/// ↑інілері пы ↑ бәрі ^уөлген↓/// ↑жалғыз ^уөзі ^уөмір сүріп→// бізді ^уөсірген↓/// ↑әкемізді ^уөсірген→// ^уодан бізді ^уөсірді↓/// ↑сол атамыз / ^уон төртінші жылы→// бір мың тоғыз жүз ^уон төртінші жылғы / бірінші дүниежүзілік соғыс басталып→// қазақтарды әскерге герман соғысына ала бастаған кезде →// атамыз ^йелден жылыстап→// сонау біздің ^йелден мыржықтан ^уорманға→// тоғайға сіңіп кету үшін ^йертісті кесіп ^уөту керек↓///	↑ассалаумалекем / тыңдармаң ͡ ғауұм↓/// ↑менің айтайын деген әңгімем→// жұмағұлұлұ құлмағ ͡ менің атам↓/// ↑бірмың сегіжжүс сек̊сентоғұзұншы жылы дүн^үйөгө ͡ геліп↓/// ↑^уо кезде қарқаралы ^үуөзү→// ақбота ͡ б̊олұсұ→// мыржық тауұнұң ^уөң^үрүнде дүн^үйөгө ͡ гелген адам↓/// ↑^уөз'арғын қаракесек↓/// ↑ақ̊ша / бошаң / таз / бұлб̊ұл / шаншар / бертіс / бектемір / даулөт / бақал / ^йерке / ыймам / сәр↓/// ↑сәрсек / жұмағұлұлұ құлмақ↓/// ↑бірнеш'ағайынды болған→// бірағ ͡ ^йел↓/// ↑інілері пы ↑ бәр'өлгөн↓/// ↑жалғыз ^уөзү / ^уөмүр сүрүп→// бізд'өсүргөн↓/// ↑әкемізді ^уөсүргөн→// ^уодам ͡ бізді ^уөсүрдү↓/// ↑сол атамыз / ^уонтөртүншү жылы→// бірмың ͡ тоғұжжүз ^уонтөртүншү жылғы / бірінші дүн^үйөжүзүлүк̊ соғұс ͡ пасталып→// қазақтарды / әскерге герман соғұсұн'ала бастағаң ͡ гезде →// атамыз ^йелден жылыстап→// сонау ͡ б̊іздің ^йелден мыржықтан ^уормаңға→// тоғайға сіңіп кетүу ͡ үшүн ^йертісті ͡ гесіп ^уөтүу ͡ герек↓//	Ассалаумалекем тыңдарман қауым. Менің айтайын деген әңгімем, Жұмағұлұлы Құлмақ менің атам. 1889 жылы дүниеге келіп. О кезде Қарқаралы уезі, Ақбота болысы, Мыржық тауының өңірінде дүниеге келген адам. Өзі Арғын Қаракесек. Ақша, Бошаң, Таз, Бұлбұл, Шаншар, Бертіс, Бектемір, Даулет, Бақал, Ерке, Имам, Сәр... Сәрсек, Жұмағұл ұлы Құлмақ. Бірнеше ағайынды болған, бірақ ел...., інілері п... бәрі өлген. Жалғыз өзі өмір сүріп, бізді өсірген. Әкемізді өсірген, одан бізді өсірді. Сол атамыз он төртінші жылы, 1914 жылғы Бірінші дүние жүзілік соғыс басталып қазақтарды әскерге Герман соғысына ала бастаған кезде атамыз елден жылыстап, сонау біздің елден Мыржықтан орманға, тоғайға сіңіп кету үшін Ертісті кесіп өту керек.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑қыста / ^йертіс қатқанда ^уөту керек↓/// ↑сол атамыз / сол бесқарағайдың ^уорманына сіңіп кетіп→// әке-шешесімен туған туысымен / сол жақта бозтал деген жерде тұрып→// кейін с↓/// ↑кеңес ^уодағы кезінде / березовка болып аталыпты↓/// ↑атам айтатын→// жиырма бір жан туғанымды қойдым→// бозталға деп↓/// ↑сол жиырма алтыншы жылға дейін тұрып↓/// ↑сол жерде содан ^уорыстармен араласып→// ^йегін салып ^уөзінің туған туысын а↓/// ↑^йерітіп барған түгел ақырап / сол жерде тұрған ғой↓/// ↑жиырма алтыншы жылы / әкемнің бір апасы туып→// атын тұрсын қойыпты↓/// ↑^уон↓/// ↑^уоған дейін бес бала ^уөл↓/// ↑^уөлген ^йекен↓/// ↑тұрмайды ^йекен→// бала шақалағында ^уөліп→// кішкентайынан шет↓/// ↑шетіней бергесін↓/// ↑содан ағайындары айтқан ғой→// әй құлмақ саған бала тұрмай қойды→// ^йелге көш деп↓///	↑қыста / ^йертіс қатқанда ^уөтүу ͡ герек↓/// ↑сол атамыз / сол бесқарағайдың ^уорманына сіңіп кетіп→// әке-шешесімен тұуған тұуұсұмен / солжақта ͡ б̊озтал деген жерде тұрұп→// кейін с↓/// ↑кеңес ^уодағы ͡ гезінде / березовка ͡ б̊олұб̊ ͡ аталыпты↓/// ↑атам айтатын→// жыйырма ͡ б̊ір жан тұуғанымды ͡ ғойдұм→// бозталға деп↓/// ↑сол жыйырм'алтыншы жылға дейін тұрұп↓/// ↑солжерде содан ^уорұстармен араласып→// ^йегін салып ^уөз^үнүң / тұуған тұуұсұн а↓/// ↑^йерітіп ͡ парған түгөл ақ^ырап / солжерде тұрған ͡ ғой↓/// ↑жыйырм'алтыншы ͡ жылы / әкемнің бір апасы тұуұп→// атын тұрсұң ͡ ғойұптұ↓/// ↑^уон↓/// ↑^уоған дейім ͡ бес ͡ пала ^уөл↓/// ↑^уөлгөн ^йекен↓/// ↑тұрмайд'екен→// бала шақалағында ^уөлүп→// кішкентайынан шет↓/// ↑шет^іней бергесін↓/// ↑содан / ағайындар'айтқан ͡ ғой→// әй ͡ ғұлмақ̊ сағам ͡ бала тұрмай ͡ ғойдұ→// ^йелге ͡ гөш ͡ деп↓///	Қыста Ертіс қатқанда өту керек. Сол атамыз сол Бесқарағайдың орманына сіңіп кетіп, әке-шешесімен туған туысымен сол жақта Бозтал деген жерде тұрып, кейін с.... Кеңес одағы кезінде Березовка болып аталыпты. Атам айтатын "21 жан туғанымды қойдым, Бозталға деп". Сол 26-шы жылға дейін тұрып. Сол жерде содан орыстармен араласып, егін салып өзінің туған туысын а... ерітіп барған түгел ақырап сол жерде тұрғн ғой. 26-шы жылы әкемнің бір апасы туып, атын Тұрсын қойыпты. Он... оған дейін бес бала өл... өлген екен. Тұрмайды екен, бала шақалағында өліп, кішкентайынан шет... шетіней бергесін. Содан ағайындары айтқан ғой, әй Құлмақ саған бала тұрмай қойды, елге көш деп.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑содан жиырма алтыншы жылы / әкемнің апасы туып→// содан атын тұрсын қойып / ^йенді ^уөлмесін→// тұрсын деп↓/// ↑тұрсын қойып / ^йелге көшкен ^йекен↓/// ↑жаңағы мыржыққа→// қарқаралдың↓/// ↑содан келіп→// ауылға келіп ^йегінч↓/// ↑^йегін шаруашылығын қолға алып↓/// ↑^йегін салып↓/// ↑сүйтіп атам ғұмыр кешіп→// жиырма сегізінші жылы / әкем туыпты↓/// ↑^уодан кейін тағы бір / көкен деген қарындасы туыпты↓/// ↑^уотыз жетінші жылы / тағы бір інісі туыпты↓/// ↑қырқыншы жылы / тағы бір бауыры туыпты→// сүйтіп↓/// ↑содан ^уотызыншы жылдары / аштықтың кезінде→// аштықтың кезінде тамақ жоқ / содан қыстыгүнді тосып→// ^йекі –үш атшанамен→// ^уотыз ^йекі ме ^уотыз үшінші жылдары ͡ ма→// ^йекі / үш атшананы бірінің артына / бірін жегіп тіркеп / ^йенді байлап аттар ^йеріп ^уотыратын қылып↓/// ↑содан ^йертістің қатқанын күтіп↓///	↑содан жыйырм'алтыншы жылы / әкемнің апасы тұуұп→// содан атын тұрсұң ͡ ғойұп / ^йенд'өлмөсүн→// тұрсұн деп↓/// ↑тұрсұң ͡ ғойұп / ^йелге ͡ гөшкөн ^йекен↓/// ↑жаңағы мыржыққа→// қарқаралдың↓/// ↑содаң ͡ геліп→// ауұлға ͡ геліп ^йегінч↓/// ↑^йегін шарұуашылығың ͡ ғолғ'алып ↓/// ↑^йегін салып↓/// ↑сүйтүб̊ ͡ атам ғұмұр ͡ гешіп→// жыйырма ͡ сегізінші жылы / әкем тұуұптұ↓/// ↑^уодаң ͡ гейін тағы ͡ б̊ір / көкөн дегең ͡ ғарындасы тұуұптұ↓/// ↑^уотұжжетінші жылы / тағы ͡ б̊ір інісі тұуұптұ↓/// ↑қырқыншы ͡ жылы / тағы ͡ б̊ір ͡ б̊ауұрұ тұуұптұ→// сүйтүп↓/// ↑содан ^уотұзұншы жылдары / аштықтың ͡ гезінде→// аштықтың ͡ гезінде тамағ ͡ жоқ / содаң ͡ ғыстыгүндү ͡ тосұп→// ^йекі –үш атш̆анамен→// ^уотұз ^йекі ͡ ме / ^уотұзүшүншү жылдары ͡ ма→// ^йекі / үш атш̆ананы ͡ б̊ір^інің артына / бірін жегіп тіркеп / ^йенді ͡ б̊айлаб̊ ͡ аттар ^йеріб̊ ͡ ^уот^ұратың ͡ ғылып↓/// ↑содан ^йертістің ͡ ғатқаның ͡ гүтүп↓///	Содан 26-шы жылы әкемнің апасы туып, содан атын Тұрсын қойып енді өлмесін, тұрсын деп. Тұрсын қойып елге көшкен екен. Жаңағы Мыржыққа, Қарқаралдың. Содан келіп, ауылға келіп егінч... егін шаруашылығын қолға алып. Егін салып. Сүйтіп атам ғұмыр кешіп, 28-шы жылы әкем туыпты. Одан кейін тағы бір Көкен деген қарындасы туыпты. 37-шы жылы тағы бір інісі туыпты. 40-шы жылы тағы бір бауыры туыпты, сүйтіп. Содан 30-шы жылдары аштықтың кезінде, аштықтың кезінде тамақ жоқ содан қыстыгүнді тосып, екі –үш атшанамен, отыз екі ме отыз үшінші жылдары ма, екі –үш атшананы бірінің артына бірін жегіп тіркеп енді байлап аттар еріп отыратын қылып. Содан Ертістің қатқанын күтіп.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑ертістен ^уөтіп↓/// ↑сонау бесқарағайлыға барып→// сол жақта біздің жаңағы / ^уөзінің інілері ақшамдік деген ақсақал / ^йегінді жақсы салып→// ^йелді асырап тұрған адам ^йекен↓/// ↑сол кісіден тұқымдық бидай алып кеп→// ^йелге мыржыққа↓/// ↑әлгіні салып→// соны сонау соғыс бітіп ^йелуінші жылдарға дейін / атам ^йегін салып↓/// ↑ақсақалдар айтатын баяғыда→// атамның қолымен шашып салған ^йегіні / бір жерінде агрех болмайтын→// кілеееең біркелікі болып ^уөсетін↓/// ↑қою жері→// сұйық жері болмайтын↓/// ↑қолымен шашып салып→// ^йелуінші жылдарға дейін / сол ^йегін салып келген ^йекен→// атам↓/// ↑содан бес баласын ^уөсіріп / ^уосы жаққа→// содан жиырмадан артық немере көріп→// жиырма сақты жиен көріп→// жетпіс ^йекінші жылы дүниеден қайтты↓///	↑^йертістен ^уөтүп↓/// ↑сонау ͡ б̊есқарағайлыға ͡ б̊арып→// сол жақта ͡ б̊іздің жаңағы / ^уөз^үнүң ін^ілер'ақ̊шамдік деген ақ̊сақал / ^йегінді жақ̊сы салып→// ^йелд'ас^ырап тұрған адам ^йекен↓/// ↑солгісіден тұқұмдұқ ͡ пыйдай алып кеп→// ^йелге мыржыққа↓/// ↑әлгіні салып→// сонұ сонау соғұс ͡ пітіп ^йелүуүншү жылдарға дейін / атам ^йегін салып↓/// ↑ақ̊сақалдар айтатым ͡ байағыда→// атамның ͡ ғолұмен шашып̊ салған ^йег^іні / бір жерінд'агрех болмайтын→// кілеееең біркелікі ͡ б̊олұб̊ ͡ ^уөсөтүн↓/// ↑қойұу жері→// сұйұғ ͡ жері ͡ б̊олмайтын↓/// ↑қолұмен шашып̊ салып→// ^йелүуүншү ͡ жылдарға ͡ дейін / сол ^йегін салып келген ^йекен→// атам↓/// ↑содам ͡ бес ͡ паласын ^уөс^үрүп / ^уосұ жаққа→// содан жыйырмадан артық немере ͡ гөрүп→// жыйырма сақты жійең ͡ гөрүп→// жетпіс ^йекінші жылы дүн^үйөдөң ͡ ғайтты↓///	Ертістен өтіп. Сонау Бесқарағайлыға барып, сол жақта біздің жаңағы өзінің інілері Ақшамдік деген ақсақал егінді жақсы салып, елді асырап тұрған адам екен. Сол кісіден тұқымдық бидай алып кеп, елге Мыржыққа. Әлгіні салып, соны сонау соғыс бітіп 50-шы жылдарға дейін атам егін салып. Ақсақалдар айтатын баяғыда, атамның қолымен шашып салған егіні бір жерінде агрех болмайтын, кілеееең біркелікі болып өсетін. Қою жері, сұйық жері болмайтын. Қолымен шашып салып, 50-ші жылдарға дейін сол егін салып келген екен, атам. Содан бес баласын өсіріп осы жаққа, содан жиырмадан артық немере көріп, жиырма сақты жиен көріп, 72-ші жылы дүниеден қайтты.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑әжеміз рақыш мүшекені↓/// ↑мүшекенің сүйіндік деген / мәмбетқұл деген кісілердің дүйсенбайының қызы ^йед↓/// ↑әжеміз де бір әдемі / жан болушы ^йед↓/// ↑сол айтайын деген әңгімем↓/// ↑атам ^уөмірін сол ^йегін салумен ^уөткізген ^йекен↓/// ↑соғыс кезінде колхозда түгелін асырап→// аштықтан аман қалдырып→// айтеуір↓/// ↑^ырахмет тыңдағандарыңызға↓/// зайтайұлы төлеубекпін мен↓/// ^ырахмет↓///	↑әжеміз ^ырақыш мүшөкөні↓/// ↑мүшөкөнің сүйүндүк деген / мәмбетқұл дегең гіс^ілердің дүйсөмбайының ͡ ғызы ^йед↓/// ↑әжеміз͡ де ͡ б̊ір әдемі / жам͡ бол^ұуш'ед↓/// ↑сол айтайын деген әңгімем↓/// ↑атам ^уөм^үрүн сол ^йегін сал^ұумен ^уөткүзген ^йекен↓/// ↑соғұс кезінде ͡ голғозда түгөлүн ас^ырап→// аштықтан амаң͡ ғалдырып→// айтеуүр↓/// ↑^ырахмет тыңдағандарыңызға↓/// зайтайұлұ төлөуб̊өкпүн мен↓/// ↑^ырахмет↓///	Әжеміз Рақыш Мүшекені.... Мүшекенің Сүйіндік деген Мәмбетқұл деген кісілердің Дүйсенбайының қызы ед. Әжеміз де бір әдемі жан болушы ед. Сол айтайын деген әңгімем. Атам өмірін сол егін салумен өткізген екен. Соғыс кезінде колхозда түгелін асырап, аштықтан аман қалдырып, айтеуір. Рахмет тыңдағандарыңызға! Зайтайұлы Төлеубекпін мен. РАҚМЕТ!
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑ассалаумалекем тыңдарман↓/// ↑менің айтайын деген әңгімем / бабамыз арғын↓/// ↑^уорта жүз арғын→// қаракесек руынан шыққан / бертіс бабамыз туралы айтайын дегем↓/// ↑бертіс бабамыз→// бертіс шаншарұлы бір мың алты жүз ^уотыз үшінші жылы / бір мың жеті жүз жетінші жылы ^уөмірден қайтқан↓/// ↑бұ бабамыз туралы айтайын дегенім→// бірінші әкесі туралы↓/// ↑әкесі шаншар↓/// ↑^йесімхан заманында ^йесімханның батыры болып→// сол кісінің жағында болып тұрсынханмен соғысып→// сол тұрсынхан соғысында тұрсынхан бір ^йесімхан жол жүріп кеткенде / ташкентті басып алған ^йекен↓/// ↑со кезде соны ташкентті азат ^йетуге ат салысқан→// батырлық көрсеткен бабамыз↓/// ↑со қазақта үш сыбаға алған бір адам болса / ^уол біздің шаншар бабамыз↓/// ↑шаншар бабамыз жаңағы ^йесімханнан тұрсынханның үш қызын алған ^йекен↓/// ↑нұрбике→// айбике→// қызданбике деген↓///	↑ассалаумалекем / тыңдарман↓/// ↑менің айтайын деген әңгімем / баб̊амыз арғын↓/// ↑^уортажүз арғын→// қаракесек ^ұрұуұнан шыққан / бертіс ͡ паб̊амыз тұурал'айтайын дегем↓/// ↑бертіс ͡ паб̊амыз→// бертіш шаншарұлұ бірмың ͡ алтыжүз ^уотұзүшүншү ͡ жылы / бірмың ͡ жетіжүж ͡ жетінші ͡ жылы ^уөмүрдөң ͡ ғайтқан↓/// ↑бұ ͡ б̊аб̊амыз тұурал'айтайын дегенім→// бірінш'әкесі тұуралы↓/// ↑әкесі шаншар↓/// ↑^йесімқан заманында ^йесімқанның бат^ыры ͡ б̊олұп→// солгісінің жағында ͡ б̊олұп тұрсұнқаммен соғұсұп→// сол тұрсұнқан соғұсұнда тұрсұнқам ͡ бір ^йесімқан жол жүрүп кеткенде / ташкентті ͡ б̊асыб̊ ͡ алған ^йекен↓/// ↑сокезде сонұ ташкентт'азат ^йет^үуг'ат салысқан→// батырлық көрсөткөм ͡ баб̊амыз↓/// ↑соқазақта / үшсыб̊ағ'алған бір адам болса / ^уол біздің шаншар ͡ б̊аб̊амыз↓/// ↑шаншар ͡ б̊аб̊амыж ͡ жаңағы ^йесімқаннан тұрсұнқанның үшқызын алған ^йекен↓/// ↑нұрб̊ійке→// айб̊ійке→// қыздамбійке деген↓///	Ассалаумалекем тыңдарман! Менің айтайын деген әңгімем бабамыз Арғын. Орта жүз Арғын, Қаракесек руынан шыққан Бертіс бабамыз туралы айтайын дегем. Бертіс бабамыз, Бертіс Шаншарұлы 1633-ші жылы тып 1707-ші жылы өмірден қайтқан. Бұ бабамыз туралы айтайын дегенім, бірінші әкесі туралы. Әкесі Шаншар. Есімхан заманында Есімханның батыры болып, сол кісінің жағында болып Тұрсынханмен соғысып, сол Тұрсынхан соғысында Тұрсынхан бір Есімхан жол жүріп кеткенде Ташкентті басып алған екен. Со кезде соны Ташкентті азат етуге ат салысқан, батырлық көрсеткен бабамыз. Со қазақта үш сыбаға алған бір адам болса ол біздің Шаншар бабамыз. Шаншар бабамыз жаңағы Есімханнан Тұрсынханның үш қызын алған екен. Нұрбике, Айбике, Қызданбике деген.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑нұрбикеден жәнібек→// тыныбек→// келдібек↓/// ↑келдібекті білесіздер ^уол қаздауысты қазбектің әкесі↓/// ↑әшірбек деген төрт ұл↓/// ↑айбикеден тұрлыбек→// тілеуке→// бертіс↓/// ↑қызданбикеден алысай↓/// ↑сол заманда бертіс бабамыз жаңағыдай / бір ташкенттін ханы тағынан тайып→// хан таласы болып атқан кезде→// біраз уақыт әмір болыпты ташкентке↓/// ↑сол әмірлік кезінде сол қалада әмірлік құрған кезінде басына→// бас киіміне жаңағы құстың қауырсынын тағып жүреді ^йекен↓/// ↑содан қарқара деп атайды ^йекен↓/// ↑сол қауырсынды сол қарқара →// қарқаралы хан бертіс атанган→// біздің бабамыз сол бертіс↓/// ↑сол заманында жаңағы бір бабамыз / ташкентті билеп тұрған кезінде →// қоқан ханы келіп шабам деп / ^йелші жібереді гой ташкентке↓/// ↑ашсын жаңағы қақпаны→// біз ташкентке кі... басып аламыз↓///	↑нұрб̊ійкеден жәніб̊ек→// тыныб̊ек→// келдіб̊ек↓/// ↑келдіб̊екті ͡ б̊ілесіздер ^уол / қаздауұстұ ͡ қазб̊ектің әкесі↓/// ↑әшірб̊ек деген төртұл↓/// ↑айб̊ійкеден тұрлұб̊ек→// тілеукө→// бертіс↓/// ↑қыздамбійкеден алысай↓/// ↑солзаманда ͡ б̊ертіс ͡ паб̊амыж ͡ жаңағыдай / бір ташкенттін ханы тағ^ынан тайып→// хан таласы ͡ б̊олұб̊ ͡ атқаң ͡ гезде→// біраз ^ұуақыт әмір ͡ б̊олұптұ ташкентке↓/// ↑сол әмірлік кезінде солғалада / әмірлік құрғаң ͡ гезінде ͡ б̊ас^ына→// баскійіміне жаңағы құстұң ͡ ғауұрсұнұн тағыб̊ ͡ жүрөдү ^йекен↓/// ↑содаң ͡ ғарқара деб̊ ͡ атайд'екен↓/// ↑сол ғауұрсұндұ солғарқара →// қарқаралы хам ͡ бертіс атаңган→// біздің баб̊амыс сол бертіс↓/// ↑сол заманында жаңағы ͡ б̊ір ͡ б̊аб̊амыз / ташкентті ͡ б̊ійлеп тұрғаң ͡ гезінде →// қоқан ханы ͡ геліп̊ шаб̊ам деп / ^йелші жіб̊ереді гой ташкентке↓/// ↑ашсын жаңағы қақпаны→// біз ташкентке ͡ гі... басыб̊ ͡ аламыз↓///	Нұрбикеден Жәнібек, Тыныбек, Келдібек. Келдібекті білесіздер ол Қаздауысты Қазбектің әкесі. Әшірбек деген төрт ұл. Айбикеден Тұрлыбек, Тілеуке, Бертіс. Қызданбикеден Алысай. Сол заманда Бертіс бабамыз жаңағыдай бір Ташкенттін ханы тағынан тайып, хан таласы болып атқан кезде, біраз уақыт әмір болыпты Ташкентке. Сол әмірлік кезінде сол қалада әмірлік құрған кезінде басына, бас киіміне жаңағы құстың қауырсынын тағып жүреді екен. Содан Қарқара деп атайды екен. Сол қауырсынды сол Қарқара..., Қарқаралы хан Бертіс атанган, біздің бабамыз сол Бертіс. Сол заманында жаңағы бір бабамыз Ташкентті билеп тұрған кезінде Қоқан ханы келіп шабам деп елші жібереді гой Ташкентке. Ашсын жаңағы қақпаны, біз Ташкентке кі... басып аламыз.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑сонда бабамыз айтқан →// ^йекен әй қоқан ханы→// менің ^уон жеті ұлым тұрғанда сен→// сен түгүлі мені құдайдың ^уөзі алса да / алқынып барып алар деп↓/// ↑содан қоқан ханы құдайдан қорықпағаннан қорық деп / соғыспай қайтып кеткен дед↓/// ↑содан көп ұзамай бабамыздың ^уон жеті ұлы ^уөліп→// бүк түсіп жатып→// қара жамыла жатқан кезінде сол жаңағы ^уо кезде бек… бек мысық әулие деген қожа болады ^йекен↓/// ↑сол бек мысық әулие келіп: - әй→// бертіс→// басыңды көтер↑// не болд ^йенді→// тұр деп келгенде→// ішімге басын көтермей атқан бертіс тұрып↓/// ↑әй бек мысық мен саған сеніп→// сенің әулиелігіңе сеніп→// ^уон жеті ұлымнан айрылдым депті↓/// ↑сонда бек мысық айтыпты↓///	↑сонда ͡ б̊аб̊амыз айтқан →// ^йекен әй ғоқан ханы→// менің ^уон жет'ұлұм тұрғанда сен→// сен түгүлү мені ͡ ғұдайдың ^уөз'алса ͡ да / алқынып парыб̊ ͡ алар деп↓/// ↑содаң ͡ ғоқанханы құдайдаң ͡ ғорұқпағаннаң ͡ ғорұғ ͡ деп / соғұспай ͡ ғайтып кеткен дед↓/// ↑содан / көб̊ ͡ ұзамай баб̊амыздың ^уонжет'ұлұ ^уөлүп→// бүк түсүб̊ ͡ жатып→// қара жам^ыла жатқаң ͡ гезінде сол жаңағы ^уо ͡ гезде ͡ б̊ек… бег мысығ ͡ әулійе дегең ͡ ғожа ͡ б̊олад'екен↓/// ↑сол / бегмысығ ͡ әулійе ͡ геліп: әй→// бертіс→// басыңды ͡ гөтөр↑// не ͡ б̊олд ^йенді→// тұр деп келгенде→// ішімге ͡ б̊асың ͡ гөтөрмөй атқам ͡ бертіс тұрұп↓/// ↑әй / бегмысығ мен саған сеніп→// сенің әулійелігіңе сеніп→// ^уонжет'ұлұмнан айрылдым депті↓/// ↑сонда ͡ б̊егмысығ ͡ айтыпты↓///	Сонда Бабамыз айтқан екен:" Әй Қоқан ханы! Менің он жеті ұлым тұрғанда сен, сен түгүлі мені құдайдың өзі алса да алқынып барып алар деп". Содан Қоқан ханы құдайдан қорықпағаннан қорық деп соғыспай қайтып кеткен дед. Содан көп ұзамай бабамыздың он жеті ұлы өліп, бүк түсіп жатып, қара жамыла жатқан кезінде сол жаңағы о кезде бек… Бек Мысық әулие деген қожа болады екен. Сол Бек Мысық әулие келіп: "Әй, Бертіс! Басыңды көтер! Не болд енді, тұр", деп келгенде, ішімге басын көтермей атқан Бертіс тұрып." Әй Бек Мысық мен саған сеніп, сенің әулиелігіңе сеніп, он жеті ұлымнан айрылдым" депті. Сонда Бек Мысық айтыпты.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑әй бертіс→// мен саған ^уөзіңе тура түскен найзағайды / бұтағыңа бұрғаным сені арашалағаным ^йемес ͡ пе тұр→// тоқал ал↑// әлі сол үш↓/// ↑тоқалдан үш ұлың туад↓/// ↑үлкені бекті ͡ го↓/// ↑қаймайтын бектер болад↓/// ↑^йекіншісі жаңағы / ұрпағыңды ^уөсіретін құжынаған→// құртша қайнаған ^йел болад↓/// ↑үшіншісі байлық кетпес табалдырығынан / ^йел болад деп↓/// ↑біреуінің атын бектемір қой→// қызылқұрт қой→// әуез қой деп сүй деп айтып↓/// ↑содан біз тараған ^йекенбіз↓/// ↑қазіргі бар ұрпағы сол↓/// ↑бертіс бабамыз абылайдың заманында мынау сарыарқаны→// қарқаралы жақты қалмақ сексен- тоқсан жыл жайлап атқанда→// қол жинап ^уорта жүзден↓/// ↑хан азат ^йетем деп келгенде ^уосы бертіс бабамыз бастап келіп→// балқашқа бірінші келіп↓/// ↑балқаш көлін басып→// айналасын↓///	↑әй бертіс→// мен саған ^уөзүңө / тұура түскөн найзағайды / бұтағыңа ͡ б̊ұрғаным / сен'арашалағаным ^йемес ͡ пе↑// тұр / тоқал ал↑// әлісол үштоқалдан үшұлұң тұуад↓/// ↑үлкөнү ͡ б̊екті ͡ го↓/// ↑қаймайтым ͡ бектер ͡ б̊олад↓/// ↑^йекіншісі жаңағы / ұрпағыңд'өс^үрөтің ͡ ғұж^ұнаған→// құртш̆а ͡ ғайнаған ^йел болад↓/// ↑үшүншүсі ͡ б̊айлық кетпес таб̊алдырығынан / ^йел болад деп↓/// ↑біреуүнүң атым бектемір ͡ ғой→// қызылқұрт ͡ қой→// әуөз ͡ ғой деп̊ / сүй деб̊ ͡ айтып↓/// ↑содан / біз тараған ^йекембіз↓/// ↑қәзіргі ͡ б̊ар ұрпағы сол↓/// ↑бертіс ͡ паб̊амыз аб̊^ылайдың заманында мынау сар'арқаны→// қарқаралы жақты қалмақ̊ сек̊сен- тоқ̊сан жыл жайлаб̊ ͡ атқанда→// қол жыйнап ^уорта жүзден↓/// ↑хан / азат ^йетем деп келгенде / ^уосұ ͡ б̊ертіс ͡ паб̊амыз ͡ б̊астап келіп→// балқашқ̊а ͡ б̊ірінші ͡ геліп↓/// ↑балқаш көлүм ͡ басып→// айналасын↓///	"Әй Бертіс, мен саған өзіңе тура түскен найзағайды бұтағыңа бұрғаным сені арашалағаным емес пе? Тұр, тоқал ал! Әлі сол үш... тоқалдан үш ұлың туад. Үлкені Бектіго... қаймайтын Бектер болад. Екіншісі жаңағы ұрпағыңды өсіретін құжынаған, құртша қайнаған ел болад. Үшіншісі байлық кетпес табалдырығынан ел болад" деп. "Біреуінің атын Бектемір қой, Қызылқұрт қой, Әуез қой" деп сүй деп айтып. Содан біз тараған екенбіз. Қазіргі бар ұрпағы сол. Бертіс бабамыз Абылайдың заманында мынау Сарыарқаны, Қарқаралы жақты қалмақ 80-90 жыл жайлап атқанда, қол жинап орта жүзден. Хан азат етем деп келгенде осы Бертіс бабамыз бастап келіп, Балқашқа бірінші келіп. Балқаш көлін басып, айналасын.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑балқаш көлінде балық↓/// ↑бертіс бұғазы деген бұғаз бар↓/// ↑^йескі ағылшын картасының ^уөзінде / сол бертіс бұғазы деген бар↓/// ↑балқаш қаласы бұрын ^йертеде қала боп / тұрмай кезі↓/// ↑ған↓/// ↑кезінде түріксиб жаңағы сәбет үкіметі теміржол салғанда →// сол арадағы бұлағы бар↓/// ↑со жер бертіс разъезі / болып аталған ^йекен↓/// ↑со бабамыз қарқаралды азат ^йеруге қолын жұмылдырып→// қаншама қаракесекті бастап келіп↓/// ↑әскерін ^йекіге бөліп→// ^йекі жақтан шабуыл жасап →// қарқаралды азат ^йетіп↓/// ↑содан ^уөздері мыржық жеріне қоныстанып→// бертіс бабаларың↓/// ↑бертіс бабамыздың ұрпағы→// келдібек бабамыздың ұрпағы түгел анау айрық→// ^йедірей деген→// үшқара деген жерлерді түгел жайлап→// ^уосы күнге дейін со жерде ^уөмір сүреді↓/// ↑ұрпақтары ^йенді тәттімбет↓/// ↑сарыарқадағы шертпе күйдің шебері тәттімбет ұрпағы↓///	↑балқашкөлүндө ͡ б̊алық↓/// ↑бертіс ͡ пұғазы дегем ͡ бұғаз ͡ б̊ар↓/// ↑^йеск'ағылшын картасының ^уөзүндө / сол бертіс ͡ пұғазы дегем ͡ бар↓/// ↑балқаш қаласы ͡ б̊ұрұн ^йертеде қала ͡ б̊оп / тұрмай гезі... ған...↓/// ↑кезінде түрүк̊сүйб̊ жаңағы сәб̊ет үкүмөті теміржол салғанда →// сол арадағы ͡ б̊ұлағы ͡ б̊ар↓/// ↑сожер ͡ б̊ертіс ^ыразъезі / болұб̊ ͡ аталған ^йекен↓/// ↑со ͡ б̊аб̊амыз / қарқаралд'азат ^йер^үугө / қолұн жұмұлдұрып→// қаншама ͡ ғаракесекті ͡ б̊астап келіп↓/// ↑әскерін ^йекіге ͡ б̊өлүп→// ^йекіжақтан шаб̊ұуұл жасап →// қарқаралд'азат ^йетіп↓/// ↑содан ^уөздөрү мыржығ жеріне қонұстанып→// бертіс ͡ паб̊аларың↓/// ↑бертіс ͡ паб̊амыздың ұрпағы→// келдіб̊ек ͡ паб̊амыздың ұрпағы түгөл ана'айрық →// ^йед^ірей деген→// үшқ̊ара деген жерлерді түгөл жайлап→// ^уосұ ͡ гүңгө ͡ дейін сожерде ^уөмүр сүрөдү↓/// ↑ұрпақтары ^йенді тәттімбет↓/// ↑сар'арқадағы шертпе ͡ гүйдүң шеб̊ері / тәттімбет ұрпағы↓///	Балқаш көлінде балық.... Бертіс бұғазы деген бұғаз бар. Ескі ағылшын картасының өзінде сол Бертіс бұғазы деген бар. Балқаш қаласы бұрын ертеде қала боп тұрмай кезі.... ған.. кезінде түріксиб жаңағы сәбет үкіметі теміржол салғанда сол арадағы бұлағы бар. Со жер Бертіс разъезі болып аталған екен. Со бабамыз Қарқаралды азат еруге қолын жұмылдырып, қаншама қаракесекті бастап келіп. Әскерін екіге бөліп, екі жақтан шабуыл жасап Қарқаралды азат етіп. Содан өздері Мыржық жеріне қоныстанып, Бертіс бабаларың. Бертіс бабамыздың ұрпағы, Келдібек бабамыздың ұрпағы түгел анау Айрық, Едірей деген, Үшқара деген жерлерді түгел жайлап, осы күнге дейін со жерде өмір сүреді. Ұрпақтары енді Тәттімбет. Сарыарқадағы шертпе күйдің шебері Тәттімбет ұрпағы.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑қонтай→// тонтай деген мынау / шаншардың қулары деген сол қонтай→// тонтай деген бабаларымыз↓/// ↑^уодан кейін ^йенді қаншама ұрпақтары болды↓/// ↑министр→// қызмет істеген↓/// ↑^йенді бірен сара↓/// ↑біразын айтып ^уөтейін→// білгенімді↓/// ↑жүсіпбек дәукейұлы қазақ сср-ының ^уоқу министрі→// серікбек жүсіпбекұлы байұты↓/// ↑қазақстан республикасының кенбайыту министрі→// диас кежебекұлы физик-йадершік→// жолдасбек смайылов деген ағамыз шежіреші→// техника ғылымының кандидаты тағы тағы сондай↓/// ↑бұжықбаев кенжеғали тұрысбекұлы әнші ағаларымыз болған↓/// ↑^йенді ^уоның ішінде бәрін ^уойда жоқ ^йенді→// мұнан↓/// ↑біздің ^йелде зейнешов сархан→// зейнешов тілеубек ағаларымыз ^йел басқарып→// бәрімізге қамқоршы болып ^уөткен ағаларымыз↓///	↑қонтай→// тонтай деген мынау / шаншардың ͡ ғұулары деген сол / қонтай→// тонтай дегем ͡ баб̊аларымыз↓/// ↑^уодаң ͡ гейін ^йенді ͡ ғаншам'ұрпақтары болдұ↓/// ↑мійнійстр→// қызмет істеген↓/// ↑^йенді ͡ б̊ірен сара↓/// ↑біразын айтыб̊ ͡ ^уөтөйүн→// білгенімді↓/// ↑жүсүпбөк дәукөйұлұ қазақ̊ сы ͡ сы ͡ ры-ның ^уоқұу ͡ мійнійстрі→// серікпег ͡ жүсүпбөкұлұ ͡ б̊айұтұ↓/// ↑қазақ̊стан ^іреспүублійкасының ͡ гембайытұу мійнійстрі→// дыйас кежеб̊екұлұ фійзійк-йәдершік→// жолдасбек̊ ^ысмайылов деген ағамыш ͡ шежіреші→// технійка ғылымының ͡ гандыйдаты тағы тағы сондай↓/// ↑бұжұқбаев кенжеғалій тұрұсбекұлы / әнш'ағаларымыз ͡ б̊олған↓/// ↑^йенд'онұң ішінде ͡ б̊әрін ^уойда жоқ ^йенді→// мұнан↓/// ↑біздің ^йелде зейнешов сархан→// зейнешов тілеуб̊өг ͡ ағаларымыз ^йел басқарып→// бәрімізге қамқоршұ ͡ б̊олұб̊ ͡ ^уөткөн ағаларымыз↓///	Қонтай, Тонтай деген мынау Шаншардың қулары деген сол Қонтай, Тонтай деген бабаларымыз. Одан кейін енді қаншама ұрпақтары болды. Министр, қызмет істеген. Енді бірен сара... біразын айтып өтейін, білгенімді. Жүсіпбек Дәукейұлы Қазақ ССР-ының оқу министрі, Серікбек Жүсіпбекұлы байұты... Қазақстан Республикасының Кенбайыту министрі, Диас Кежебекұлы физик-ядершік, Жолдасбек Смайылов деген ағамыз шежіреші, техника ғылымының кандидаты тағы тағы сондай. Бұжықбаев Кенжеғали Тұрысбекұлы әнші ағаларымыз болған. Енді оның ішінде бәрін ойда жоқ енді, мұнан... . Біздің елде Зейнешов Сархан, Зейнешов Тілеубек ағаларымыз ел басқарып, бәрімізге қамқоршы болып өткен ағаларымыз.
Төлеубек Кұлмақов	▶	↑кейінгі жылдары мынау қазақстан ^йегемендік алғанда қаншама дипломатиалық жұмыста жүрген жұмабекұлы бағдат ағамыз мың ^йекі мың жиырма төртінші жылы бабамызға арналған ас бергенде ұйымдастырушы болған ағамыз↓/// ↑сол ағалыларымыздың арқасы→// бағдат жұмабекұлы↓/// ↑бертістің ^йерте заманда / жиырма алтыншы жылы әкем айтып ^уотыратын ^йед↓/// ↑қойандыда жәрмеңкеде жаңағы жұмабек ағамыз / палуандық күреске түсіп→// жиырма алтыншы жылы ма↑// сонда әлді палуан боллған ^йекен↓/// ↑^уосы бағдат ағамыздың ағалары→// әкесі↓/// ↑жақсы ^ырахмет→// тыңдағандарыңызға↓/// мен зайтайұлы төлеубекпін↓/// ↑аман болыңыздар↓///	↑кейіңгі жылдары мынау ͡ ғазақ̊стан ^йегемендіг ͡ алғанда ͡ ғаншама дійпломатійалығ ͡ жұмұста жүргөн / жұмаб̊екұлұ ͡ б̊ағдат ағамыз мың ^йекімың жыйырматөртүншү ͡ жылы ͡ б̊аб̊амызғ'арналған ас ͡ пергенде / ұйұмдастырұушұ болған ағамыз↓/// ↑сол ағалыларымыздың арқасы→// бағдат ͡ шұмаб̊екұлұ↓/// ↑бертістің ^йерте заманда / жыйырм'алтыншы жыл'әкем айтыб̊ ͡ ^уот^ұратын ^йед↓/// ↑қойандыда жәрмеңкеде жаңағы жұмаб̊ег ͡ ағамыз / палұуандық күрөскө түсүп→// жыйырм'алтыншы жылы ͡ ма сонд'әлді палұуам ͡ болған ^йекен↓/// ↑^уосұ ͡ б̊ағдат ағамыздың ағалары→// әкесі↓/// ↑жақ̊сы ^ырахмет→// тыңдағандарыңызға↓/// мен зайтайұлұ төлөуб̊өкпүн↓/// ↑амам ͡ болұңұздар↓///	Кейінгі жылдары мынау Қазақстан егемендік алғанда қаншама дипломатиалық жұмыста жүрген Жұмабекұлы Бағдат ағамыз 1000.... 2024 - ші жылы Бабамызға арналған ас бер..генде ұйымдастырушы болған ағамыз. Сол ағалыларымыздың арқасы, Бағдат Жұмабекұлы. Бертістің ерте заманда 26 - шы жылы әкем айтып отыратын ед. Қояндыда жәрмеңкеде жаңағы Жұмабек ағамыз палуандық күреске түсіп, 26 - шы жылы ма сонда әлді палуан боллған екен. Осы Бағдат ағамыздың ағалары, әкесі. Жақсы рақмет, тыңдағандарыңызға! Мен Зайтайұлы Төлеубекпін. Аман болыңыздар!
Унзила Шапақ	▶	↑жалпы / сұрағыңыздың төркүні түсүнікті↓/// ↑ кәнстійтүуцыйа қаншалықты деңгейде →// үгүт-насыйхаттар жүргүзіліп жатыр↓// халық қаншалықты деңгейде →// кәнстійтүуцыйасын біледі ↓// кәнстійтүуцыйалық мәденійет қандай деңгейде // деген сұрақ͡ қой↓/// ↑әрійне / бағана мен →// былтырғы жылы / көп айтылып кеткесін →// бір ақпараттарды // қайта-қайта айта бермейін деп / тоқтадым↓/// ↑кәнстійтүуцыйалық кеңестің / кәнстійтүуцыйалық мереке→ // тек қана ^уотызыншы тамыз дейт↓/// ↑^йелдің бәрі // ^уотызыншы тамыз тайағаң гезде↓/// ↑біз кәнстійтүуцыйалық кеңес →// кәнстійтүуцыйаның құндұлығын дәріптеумен →// жыл бойы айналысамыз↓/// ↑ал ^йенді /→мынау пандемійа гезінде→// ^уосы ^йекі жылда / кішкене бәсендеп қалды↓/// ↑бірақ / біздің сайтқа кіретін болсаңыздар↑// біз мектеп қабырғаларында↑// жәнегі // ашық күндер ^уөткіземіз↓///	↑жалпы / сұрағыңыздың ͡ төркүнү / түсүнүктү↓/// ↑констійтұуцыйа / қаншалықты деңгейде →// үгүт-нәсійхаттар жүргүзүлүб̊ ͡ жатыр ↓// халық / қаншалықты деңгейде→// констійтұуцыйасым ͡ біледі↓// констійтұуцыйалығ͡ мәденійет / қандай деңгейде // деген сұрақ ͡ қой↓/// ↑әрійне / бағана мен →// былтырғы ͡ жылы / көб̊ ͡ айтылып ͡ кеткесін //→ бір ақпараттарды // қайта-ғайта / айта ͡ б̊ермейін деп ͡ тоқтадым↓/// ↑констійтұуцыйалық͡ кеңестің / констійтұуцыйалығ͡ мереке→ // текқана / ^уотұзұншұ тамыз дейді↓/// ↑^йелдің ͡ бәрі // ^уотұзұншұ тамыз тайағаң ͡ гезде / б̊із / констійтұуцыйалық ͡ кеңес →// констійтұуцыйаның͡ ғұндұлұғұн дәріптеумен →// жыл ͡ б̊ойұ / айналысамыз↓/// ↑ал ^йенді →/ мынау пандемійа ͡ гезінде→// ^уосұ ^йекі жылда / кішкене / б̊әсендеп ͡ қалды↓/// ↑бірақ / біздің сайтқа͡ гіретім ͡ болсаңыздар↑// біз / мектеп қаб̊ырғаларында↑// жаңағы // ашық күндөр ͡ өткүзөмүз ↓///	Жалпы, сұрағыңыздың төркіні түсінікті. Конституция қаншалықты деңгейде үгіт-насихаттар жүргізіліп жатыр, халық қаншалықты деңгейде конституциясын біледі, конституциялық мәдениет қандай деңгейде? - деген сұрақ қой. Әрине, бағана мен былтырғы жылы көп айтылып кеткесін, бір ақпараттарды қайта-қайта айта бермейін деп тоқтадым. Конституциялық кеңестің, конституциялық мереке тек қана 30 тамыз дейді. Елдің бәрі 30 тамыз таяған кезде. Біз, Конституциялық кеңес конституцияның құндылығын дәріптеумен жыл бойы айналысамыз. Ал, енді, мынау пандемия кезінде, осы 2 жылда, кішкене бәсеңдеп қалды. Бірақ біздің сайтқа кіретін болсаңыздар біз мектеп қабырғаларында, жәңегі, ашық күндер өткіземіз.
Унзила Шапақ	▶	↑^үунійверсійтеттің стүуденттерін↑// мектептің ^уоқұушыларын↑ // әртүрлі жәнәгі конкұурстарға қатыстырамыз↓/// ↑кәнстійтүуцыйаны қаншалықты деңгейде білесіз↓/// ↑кәнстійтүуцыйадағы жәнегі айттыңыз ғой → // жетінші баптан басқа баптарға → // мысалға ^уоқұу / білім берүу тұуралы // медійційналық көмек алұу тұуралы→ // қоршаған ^уортаны қорғау→ // тіпті мәденій құндылықтарды сақтау↑// цензұураға қатысты↓/// ↑міне /^уосылардың барлығына қатысты →// әртүрлі деңгейдегі шараларды ^уөткізіп↑// сол шараларды ^уөзіміз басы-қасында болұп ↑// кірісіп ^уотырамыс↓/// ↑сонымен қатар →// көптеген / ^уоқұулық →/ кітап жазып шығарамыз↓/// ↑^уосы міне // бір ^йекі-үш күн бұрын ғана →// кәнстійтүуцыйалық құқұқ деген →// жоғары ^уоқұу ^уорнының стүуденттеріне арналған →//^йекі томдық академійалық ^уоқұулық / жазылып шықты↓/// ↑^уоғаңға дейін→ // кәнстійтүуцыйаның жыйырма бес жылдығына байланысты→ // бізде жеті басылым шықты↓///	↑^үунійверсійтеттің ^ыстүудөнттөрүн ↑// мектептің ͡ оқұушұларын↑// әртүрлү жаңағы / коңкүурстарға͡ ғатыстырамыз↓/// ↑констійтұуцыйаны / қаншалықты ͡ деңгейде͡ б̊ілесіз↓/// ↑констійтұуцыйадағы жаңағы / айттыңыз ͡ ғой → // жетінші ͡ б̊аптам ͡ басқа ͡ б̊аптарға→ // мысалға / ^уоқұу / білім ͡ берүу ͡ тұуралы // медійсійналық / көмөг ͡ алұу ͡ тұуралы→ // қоршаған ͡ ортаны ͡ қорғау→ // тіпті / мәденій ͡ ғұндұлұқтарды ͡ сақтау↑// цензүураға͡ ғатысты↓/// ↑міне /^уосұлардың барлығына͡ ғатысты →// әртүрлү деңгейдегі / шараларды ͡ өткүзүп ↑// сол ͡ шараларды / ^уөзүмүз / б̊асы͡ ғасында͡ б̊олұп ↑// кірісіп ͡ отұрамыз↓/// ↑ сонымеңғатар →// көптөгөн / ^уоқұулұқ →/ кітаб̊ ͡ жазып̊ ͡ шығарамыз↓/// ↑ ^уосұ міне // ^йек'үш- күм ͡ бұрұңғана →// констійтұуцыйалық құқұқ деген →// жоғар'оқұу ͡ орнұнұң / ^ыстүудөнттөрүне ͡ арналған →//^йекітомдұғ ͡ академійалық ͡ оқұулұқ / жазылып̊ ͡ шықты↓/// ↑^уоған ͡ дейін→ // констійтұуцыйаның / жыйырмаб̊ешшылдығына͡ б̊айланысты→ // бізде / жеті ͡ б̊асылым ͡ шықты↓///	Университеттің студенттерін, мектептің оқушыларын әртүрлі, жәнегі, конкурстарға қатыстырамыз. Конституцияны қаншалықты деңгейде білесіз? Конституциядағы,жәнегі, айттыңыз ғой 7-баптан басқа баптарға, мысалға, оқу, білім беру туралы, медициналық көмек алу туралы, қоршаған ортаны қорғау, тіпті мәдени құндылықтарды сақтау, цензураға қатысты. Міне, осылардың барлығына қатысты әртүрлі деңгейдегі шараларды өткізіп, сол шараларды өзіміз басы-қасында болып кірісіп отырамыз. Сонымен қатар көптеген оқулық, кітап жазып шығарамыз. Осы, міне, екі-үш күн бұрын ғана «Конституциялық құқық» деген жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған 2 томдық академиялық оқулық жазылып шықты. Оғанға дейін Конституцияның 25 жылдығына байланысты бізде 7 басылым шықты.
Унзила Шапақ	▶	↑бірінші ^ірет →/ былтыр біз қазақ тілінде кәнстійтүуцыйа → // қазақғыстан ^іреспұублійкасының кәнстійтүуцыйасы бойынша → / энційклопедійалық анықтамалық жасадық↓/// ↑міне ^уосындай шарұуалар→ // көп жасалынады↓/// ↑ал / арығарай келетін болсақ ↑ // апталық ^уөткіземіс↓/// ↑^іреспұублійкалық адвакаттар алқасы→ // тегін / заң кансұул'тацыйаларын беретін→/// ↑әр ^уоблыстарда / аудандарда →/ тіпті ауыл тұрғұндарына→ // бір күн / ^йекі күн арнап→ // тегін кансұултацыйа беріңдер // заң сұрақтары бойынша↓/// ↑міне ^уосындай шарұуаларды // атқарып ^уотырамыс↓/// ↑бірақ адамдар→ // кәнстійтүутцыйаға сілтеме жасап ↑/ сөйлемейт↓/// ↑заңгерлер де сондай↓/// ↑бізде кішкене заңгерлердің сауаттылығынада →// біз айтамыз↓// мысалы амерійка →/ батыс ^йеуропаның фійлім'дерін көресіздер͡ ғой↓// соның ішінде амерійкандық фійлім'дерін → // көретін болсаңыздар͡ да // ^уолар айтады біріншіден→/	↑бірінші ͡ рет →/ былтыр͡ б̊із / қазақ тілінде / констійтұуцыйа → // қазағыстан ͡ респұуб̊лійкасының / констійтұуцыйасы͡ б̊ойұнша → / энційклопедійалық / анықтамалығ ͡ жасадық↓/// ↑міне / ^уосұндай ͡ шарұуалар → // көб̊ ͡ жасалынады↓/// ↑ал / әріғарай ͡ гелетім ͡ болсақ↑ // апталық ͡ өткүзөмүз↓/// ↑ ^іреспұуб̊лійкалығ ͡ адвокаттар ͡ алқасы→ // тегін заң͡ гонсұул'тацыйа͡ б̊еретін→/// ↑әр ^уоб̊^ұлұстарда / аудандарда →/ тіпті / ауұл ͡ тұрғұндарына→ // бір͡ гүн / ^йекі ͡ гүн арнап→ // тегің ͡ гонсұултацыйа ͡ б̊еріңдер // заң сұрақтары ͡ б̊ойұнша↓/// ↑міне ^уосұндай шарұуаларды // атқарып ͡ отұрамыз↓/// ↑бірақ / адамдар→ // констійтұуцыйаға сілтеме ͡ жасап ↑/ сөйлөмөйдү↓/// ↑заңгерлер ͡ де ͡ сондай↓/// ↑бізде / кішкене заңгерлердің сауаттылығына →// біз айтамыз↓ // мысалы / амерійка /→/ батыс ^йеуропа фійлім'дерің ͡ гөрөсүңдөр ͡ ғой ↓// сонұң ͡ ішінде / амерійкандық фійлім'дерін→ // көрөтүм ͡ болсаңыздар ͡ да // ^уолар айтады͡ б̊іріншіден→/	Бірінші рет былтыр біз қазақ тілінде Конституция, Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша энциклопедиялық анықтамалық жасадық. Міне, осындай шаруалар көп жасалынады. Ал ары қарай келетін болсақ, апталық өткіземіз. Республикалық адвокаттар алқасы тегін заң консультацияларын беретін. Әр облыстарда, аудандарда, тіпті ауыл тұрғындарына бір күн, екі күн арнап тегін консультация беріңдер, заң сұрақтары бойынша. Міне, осындай шаруаларды атқарып отырамыз. Бірақ адамдар Конституцияға сілтеме жасап сөйлемейді. Заңгерлер де сондай. Бізде кішкене заңгерлердің сауаттылығына да біз айтамыз, мысалы, Америка, батыс Еуропаның фильмдерін көресіздер ғой, соның ішінде американдық фильмдерін көретін болсаңыздар да олар айтады, біріншіден,
Унзила Шапақ	▶	↑сіз амерійка құрама штатының азаматысыз →// амерійка құрама штатының кәнстійтүуцыйасында көрсетілгендей↓/// ↑содан гейін алад ͡ та ↑// қай бапқа сілтеме жасайт↓// палійцей болсын // ^уолардың палійцейі болсын↓/ судійасы болсын↓// тіпті бір мекеменің башшысы болсын↓ // қолұнда бійлігі бар адам→ // азаматқа жүгінген кезде ↑// сөйлеген кезде ↑// міндетті түрде кәнстійтүуцыйаға негізделеді↓/// ↑себебі неде↑/// ↑себебі ^уөте қарапайым↓/// ↑амерійка құрама штатында азаматтар // кәнстійтүуцыйаны білүуге міндетті↓/// ↑азаматтылық текқана // кәнстійтүуцыйа ақталғанда беріледі↓///	↑сіз / амерійка ͡ ғұрама ͡ штатының азаматысыз →// амерійка͡ ғұрама ͡ штатының / констійтұуцыйасында ͡ гөрсөтүлгөндөй ↓/// ↑содаңгейін / алады ͡ да ↑// қай ͡ б̊апқа / сілтеме ͡ жасайды ↓// полыйцей ͡ б̊олсұн ↓/ сұудыйасы ͡ б̊олсұн ↓ // тіптіб̊ір / мекеменің башшысы ͡ б̊олсұн ↓ // қолұнда / б̊ійлігі ͡ б̊ар ͡ адам→ // азаматқа жүгүңгөң ͡ гезде ↑// сөйлөгөң ͡ гезде ↑// міндетті ͡ түрдө / констійтұуцыйаға негізделеді↓/// ↑себ̊еб̊і неде↓/// ↑себ̊еб̊і / ^уөтө ͡ ғарапайым↓/// амерійка ͡ ғұрама ͡ штаттарында / азаматтар // констійтұуцыйаны ͡ б̊ілүугө ͡ міндетті↓/// ↑азаматтылық / текқана // констійтұуцыйа / ақталғанда ͡ б̊еріледі↓///	Сіз Америка Құрама Штатының азаматысыз, Америка Құрама Штатының конституциясында көрсетілгендей... Содан кейін алады да, қай бапқа сілтеме жасайды, полицей болсын, олардың полицейі болсын, судьясы болсын, тіпті бір мекеменің басшысы болсын, қолында билігі бар адам азаматқа жүгінген кезде, сөйлеген кезде міндетті түрде конституцияға негізделеді. Себебі неде? Себебі өте қарапайым. Америка Құрама Штаттарында азаматтар конституцияны білуге міндетті. Азаматтылық тек қана конституция ақталғанда беріледі.
Унзила Шапақ	▶	↑неге ^уонда →/ азаматтық деген ұғұм →// азаматтық деген ұғұм адамның→// бір мемлекетпен тұрақты сайасый байланысқа түсүуі↓/// ↑сол арқылы→/ азаматтылық арқылы→// мемлекет сіздің алдыңызда жауапты болат↓// сіз мемлекеттің алдында жауапты әрі міндетті боласыз↓ // сіздің тағдырыңызға мемлекет→/ араласатын болат→// кейбір мәселелер бойұнша↓/// ↑кейде тіпті / сізді шектейді↓/// ↑мысалы / пандемійа гезінде →// көп сұрақтар тұуындайды ғой↓/// ↑неге біздің құқұғұмыз →// шектеліп жатыр↓/// ↓неге бізге →/ мынаған барұуға болмайт↓// мынандайды істеуге болмайт↓///	↑неге ^уонда → / азаматтығ ͡ деген ͡ ұғұм →// азаматтығ ͡ деген ͡ ұғұм / адамның→// бір мем^ілекетпен тұрақты сайасый байланысқа түсүуү↓/// ↑сол ͡ арқылы→/ азаматтылығ ͡ арқылы →// мем^ілекет / сіздің алдыңызда жауапты͡ б̊олады↓// сіз / мем^ілекеттің алдында жауапты / әрі міндетті͡ б̊оласыз↓ // сіздің тағдырыңызға мем^ілекет→/ араласатым ͡ болады →// кейб̊ір мәселелер͡ б̊ойұнша↓/// ↑кейде тіпті / сізді шектейді↓/// ↑мысалы / пандемійа͡ гезінде →// көп̊ сұрақтар тұуұндайды ͡ ғой↓ // ↑неге біздің ͡ ғұқұғұмұз →// шектеліб̊ ͡ жатыр↓/// ↑неге ͡ б̊ізге →/ мынағам ͡ барұуға ͡ б̊олмайды↓// мынандай ͡ істеугө ͡ б̊олмайды↓///	Неге онда азаматтық деген ұғым, азаматтық деген ұғым - адамның бір мемлекетпен тұрақты саяси байланысқа түсуі? Сол арқылы, азаматтылық арқылы мемлекет сіздің алдыңызда жауапты болады, сіз мемлекеттің алдында жауапты әрі міндетті боласыз, сіздің тағдырыңызға мемлекет араласатын болады, кейбір мәселелер бойынша. Кейде тіпті сізді шектейді. Мысалы, пандемия кезінде көп сұрақтар туындайды ғой. Неге біздің құқығымыз шектеліп жатыр? Неге бізге мынаған баруға болмайды, мынандайды істеуге болмайды.
Унзила Шапақ	▶	↑бір гездері тіпті айтты↓// падіезден шығармай жатыр →қарағанды қаласында болған ^уоқыйға да↓/// ↑сол кезде / мемлекет араласып жатыр ғой↓/// ↑мемлекет кімге араласты↑/// ↑^уөзүнің азаматтарына↓/// ↑себебі →/ ^уоның мойнына жүктелген жауапкершілік бар↓/// ↑біз айтамыс →/ кез келген құқұқты →// мысалы біздің қазақ̊ыстан ^іреспұублійкасының кәнстійтүуцыйасында → // табыйғаттан берілген // абсалйұутті / ажырамайтын хұқұқтардың барлығы →/ көрініс тапқан // және басқа да /азаматтарға берілетін→// хұқұқтар да көрсетілген↓/// ↑^йегер ^уолар жүзеге асырылмаса↑ / сол кезде →// айтады ғой →/ менің мынандай хұқұғым жүзеге асырылмай тұр↓/// ↑қандай хұқұғыңыз↑/// ↑йағный / менің тегін білім алұу хұқұғым↓/// ↑неге менің ауұлымда→ // мектеп жоқ↓/// ↑бола ма↑/// болмайды↓/// себебі →/ кәнстійтүуцыйада көрсетілген↓///	↑біргездері / тіпт'айтты ↓// подезден шығармай ͡ жатыр →// қарағанды ғаласында ͡ б̊олған / ^уоқыйға ͡ да↓/// ↑солгезде ↑/ мем^ілекет араласыб̊ ͡ жатыр ͡ ғой↓/// ↑мем^ілекет / кімг'араласты↓/// ↑^уөзүнүң азаматтарына↓/// ↑себ̊еб̊і →/ ^уонұң мойнұна жүктөлгөн жауапкершілік ͡ пар↓/// ↑біз айтамыз→/ кезгелгең ͡ ғұқұқтұ→// мысалы / б̊іздің / қазағыстан ͡ респүуб̊ілійкасының ͡ гонстійтұуцыйасында → // таб̊ійғаттам ͡ берілген // абсөлүуттү / ажырамайтың ͡ ғұқұқтардың барлығы →/ көрүнүс ͡ тапқан ↑// және / басқа ͡ да / азаматтарға ͡ б̊ерілетін→// құқұқтар ͡ да ͡ гөрсөтүлгөн↓/// ↑^йегер ^уолар жүзөг'асырылмаса ↑ / солгезде →// айтады ͡ ғой →/ менің мынандай / құқұғұм ͡ жүзөг'асырылмай тұр↓/// ↑қандай ͡ ғұқұғұңұз↓/// ↑йағ^іній / менің / тегім ͡ білім алұу ͡ ғұқұғұм↓/// ↑неге менің ауұлұмда→ // мектеб̊ ͡ жоқ↓/// ↑бола ͡ ма↑// болмайды↓/// себ̊еб̊і →/ констійтұуцыйада͡ гөрсөтүлгөн ↓///	Бір кездері тіпті айтты, подъезден шығармай жатыр, Қарағанды қаласында болған оқиға да. Сол кезде мемлекет араласып жатыр ғой. Мемлекет кімге араласты? Өзінің азаматтарына. Себебі, оның мойнына жүктелген жауапкершілік бар. Біз айтамыз, кез келген құқықты, мысалы, біздің Қазақстан Республикасының Конституциясында, табиғаттан берілген, абсолютті ажырамайтын құқықтардың барлығы көрініс тапқан және басқа да азаматтарға берілетін құқықтар да көрсетілген. Егер олар жүзеге асырылмаса, сол кезде айтады ғой менің мынандай құқығым жүзеге асырылмай тұр. Қандай құқықыңыз? Яғни, менің тегін білім алу құқығым. Неге менің ауылымда мектеп жоқ? Бола ма? Болмайды. Себебі Конституцияда көрсетілген.
Унзила Шапақ	▶	↑тегін білім берүу герек↓// ^уорта білімді тегін берүу герек↓// және мемлекет міндетіне алған ғой↓/// ↑кәнстійтүуцыйалық деңгейге дейін / жазып қойды↓/// ↑кәнстійтүуцыйаның ^уотұзыншы бабында →// менің балама мемлекет тегін білім береді // неге / мына ауұлда мектеп жоқ↓/// ↑неге мына ауданда→ // қазақ тілінде мектеп жоқ↓/// ↑тұура сол сыйақты →// неге ^уорыс тілінде мектеп жоқ↓/// ↑бір сұрақтарыңызға мен байқасаңыз ↑// кішкене қашқақтап тұрған сыйақты →/ сізге сезіліп тұрмын ғой↓///	↑тегім ͡ білім берүу ͡ герек↓// ^уорта ͡ б̊ілімді / тегім ͡ берүу ͡ герек↓// және мем^ілекет міндетін'алғаң ͡ ғой↓/// ↑констійтұуцыйалығ ͡ деңгейге ͡ дейін / жазып қойдұ↓/// ↑констійтұуцыйаның ^уотұзұншұ͡ б̊аб̊ында →// мем ͡ балама / мем^ілекет / тегім ͡ білім ͡ береді ↓/// неге/ мын'ауұлда мектеб̊ ͡ жоқ↓/// ↑неге мын'ауданда → // қазақ тілінде мектеб̊ ͡ жоқ↓/// ↑тұура сол сыйақты →// неге / ^уорұс тілінде мектеб̊ ͡ жоқ̊ ͡ сыйақты↓/// ↑бір сұрақтарыңызға мен / байқасаңыз ↑// кішкене / қашқ̊ақтап ͡ тұрған ͡ сыйақты →/ сізге сезіліп тұрмұң ͡ ғой↓///	Тегін білім беру керек, орта білімді тегін беру керек және мемлекет міндетіне алған ғой. Конституциялық деңгейге дейін жазып қойды. Конституцияның 30-бабында менің балама мемлекет тегін білім береді, неге мына ауылда мектеп жоқ? Неге мына ауданда қазақ тілінде мектеп жоқ? Тура сол сияқты неге орыс тілінде мектеп жоқ? Бір сұрақтарыңызға мен, байқасаңыз, кішкене қашқақтап тұрған сияқты сізге сезіліп тұрмын ғой.
Унзила Шапақ	▶	↑^уойлап ^уотырсыз ғой↓// мына кісі ^йенді мемлекеттік бійлік адамы болған соң ↑// қашқақтап тұр ғой деп↓/// ↑жоқ / кәнстійтүуцыйалық кеңестің мүшелерінің ↑// заңмен қойылған → / кішкене шектеулері бар↓/// ↑қандай жағдайда↓/// ↑біз кез келген норма бойынша → // кәнстійтүуцыйаның нормасы бойынша →// басқа да заңның нормасы бойынша →// қабылданған шешім бойынша → // пікірімізді ашық айтатын болсақ↑// ^йегер сол сұрақ →/ ^йертең қайтып біздің алдымызға келетін боса ↑// ^уонда мен кеше →/ бір жыл бұрұн →/ ^йекі ай бұрұн пікірімді ашық айтқандықтан↑// мүдделі тұлға болып табыламын↓///	↑^уойлап ^уотұрсұз ͡ ғой ↓// мына ͡ гісі ^йенді / мем^ілекеттік / бійліг ͡ адамы͡ б̊олған ͡ соң ↑// қашқ̊ақтап тұр ͡ ғой ͡ деп↓/// ↑жоқ / констійтұуцыйалық ͡ кеңестің ͡ мүшөлөрүнүң↑// заңмең͡ ғойұлған → / кішкене шектеулөрү ͡ б̊ар↓/// ↑қандай жағдайда↓/// ↑біз / кезгелген норма ͡ б̊ойұнша → // констійтұуцыйаның нормасы ͡ б̊ойұнша →// басқа ͡ да заңның нормасы ͡ б̊ойұнша →// қаб̊ылдаңған шешім ͡ бойұнша → // пікірімізді / ашық айтатым ͡ болсақ↑// ^йегер сол сұрақ →/^йертең / қәйтіп / біздің алдымызға ͡ гелетім ͡ болса↑// ^уонда мең ͡ геше →/ бір жыл ͡ б̊ұрұн / →^йек'ай ͡ бұрұн // пікірімді / ашығ ͡ айтқандықтан↑// мүддөлү / тұлға͡ б̊олұп ͡ таб̊ыламын↓///	Ойлап отырсыз ғой, мына кісі енді мемлекеттік билік адамы болған соң қашқақтап тұр ғой деп. Жоқ, Конституциялық кеңестің мүшелерінің заңмен қойылған кішкене шектеулері бар. Қандай жағдайда? Біз кез-келген норма бойынша, Конституцияның нормасы бойынша, басқа да заңның нормасы бойынша, қабылданған шешім бойынша пікірімізді ашық айтатын болсақ, егер сол сұрақ ертең қайтып біздің алдымызға келетін болса, онда мен кеше, бір жыл бұрын, екі ай бұрын пікірімді ашық айтқандықтан мүдделі тұлға болып табыламын.
Унзила Шапақ	▶	↑мен сол сұрақтан бас тартып ↑// самотвод жарыйалауым керек↓/// ↑мен ^уөзүмнің пікірімді →// жәнегі савешателнайа комната деп айтамыс // мәжіліс залында білдірүуім герек↓/// ↑^йегер де менің әріптестерім →// менің пікірімді тыңдамай↑// мен ^уөз пікірімді салмақты деп санап ^уотырсам↑// мен ^уол пікірімді ^йерек̊ше пікірім деп жазып↑ // кәнстійтүуцыйалық кеңестің төрағасына →/ сол працесті жүргүзіп ^уотырған →// төрағалық ^йетүуші / байандамашыға беремін↓/// ↑^уолар кәнстійтүуцыйалық кеңестің шығарған қаулысына →// жеке / тіркеп қойұуға заң ұрұқ̊сат берілет↓/// ↑сондықтан да біз / кейбір кезде →// тікелей заңгерлік пікіріңізді айтш̆ы деген кезде →// біздің тоқтап қалатынымыз сол↓/// ↑^йертең сіздің сұраған сұрағыңыз →// біздің алдымызға келүуі мүмкүн↓///	↑мен / сол сұрақтам ͡ бас ͡ тартып↑// самотвод жарыйалауұм ͡ герек↓/// ↑мен / ^уөзүмнүң пікірімді →// жаңағы / совещателнайа комната деп айтамыз // мәжіліс ͡ салында / б̊ілдірүуүм ͡ герек↓/// ↑^йегер ͡ де менің әріптестерім →// менің пікірімді тыңдамай ↑// мен / ^уөз пікірімді салмақты деп̊ ͡ санап ͡ отұрсам↑// мен / ^уол пікірімді / ^йерек̊ше пікірім ͡ деб̊ ͡ жазып↑// констійтұуцыйалық ͡ кеңестің ͡ төрағасына →/ сол процесті жүргүзүп ͡ отұрған →// төрағалық ͡ етүушү / байандамашыға͡ б̊еремін↓/// ↑^уолар ͡ гонстійтұуцыйалық кеңестің / шығарғаң ͡ ғаулұсұна →// жеке / тіркеп ͡ қойұуға заң / ^ұрұқ̊сат ͡ періледі↓/// ↑сондұқтан ͡ да͡ б̊із // кейб̊іргезде →/ тікелей заңгерлік пікіріңізді / айтш̆ы дегең ͡ гезде →// біздің тоқтап қалатынымыз / сол↓/// ↑^йертең сіздің сұраған сұрағыңыз →// біздің алдымызға ͡ гелүуү ͡ мүмкүн↓///	Мен сол сұрақтан бас тартып, самоотвод жариялауым керек. Мен өзімнің пікірімді, жаңағы, "совещательная комната" деп айтамыз, мәжіліс залында білдіруім керек. Егер де менің әріптестерім менің пікірімді тыңдамай, мен өз пікірімді салмақты деп санап отырсам, мен ол пікірімді "ерекше пікірім" деп жазып Конституциялық кеңестің төрағасына, сол процесті жүргізіп отырған төрағалық етуші баяндамашыға беремін. Олар Конституциялық кеңестің шығарған қаулысына жеке тіркеп қоюға заң рұқсат береді. Сондықтан да біз кейбір кезде, тікелей заңгерлік пікіріңізді айтшы деген кезде, біздің кішкене тоқтап қалатынымыз сол. Ертең сіздің сұраған сұрағыңыз біздің алдымызға келуі мүмкін.
Унзила Шапақ	▶	↑соңынан бастайын / сұрағыңыздың↓/// ↑дәл бүгүн айтып жоқ →// бізге сот керек болұп тұр деп →// ауұсып кетүуге болмайт↓/// ↑себебі / бұл кәнстійтүуцыйада көрсетілген норма →// йағный / кәнстійтүуцыйалық ^іреформа қажет болатын болса↑// дәл ^уосы сұраққа қатысты →/ кәнстійтүуцыйаға ^уөзгертүулер мен толықтырұулар ^йенгізүу механійзміне сәйкес →// кіргізүуге болатын мүмкүндүгү бар↓/// ↑ ал ^йенді кәнстійтүуцыйалық сот керек↓// басқа тілмен айтатын болсақ↑// кәнстійтүуцыйалық бақылаудың басқа нысаны керек↓// йағный сот арқылы бақыласақ↑// бұл біздің мемлекетке тійімді деген пікір →// ^уөміршең пікір // ^уол бар пікір↓/// ↑бұл әлемнің көптеген мемлекеттерінде →/ жұмұс жасап ^уотырған // механійзм↓/// ↑^уоның да // тійімді / жәнегі тұстары бар↓/// ↑^уол біздің ^іреспубликада →болған механизім↓///	↑соңұнам ͡ бастайын / сұрағыңызды↓/// ↑дәл ͡ б̊үгүн ͡ айтып / жоқ → // бізге / сот керек болұп тұр деп →// ауұсұп кетүугө ͡ б̊олмайды↓/// ↑себ̊еб̊і / бұл / констійтұуцыйада / көрсөтүлгөн норма →// йәғ^іній / констійтұуцыйалық ^іреформа ͡ ғәжет ͡ полатым ͡ болса↑// дәл / ^уосұ сұраққа͡ ғатысты →/ констійтұуцыйаға / ^уөзгөртүулөр мен / толұқтұрұуұлар ͡ еңгізүу ͡ механійзміне ͡ сәйкес →// кіргізүугө͡ б̊олатын / мүмкүндүгү ͡ б̊ар↓/// ↑ал ^йенді / констійтұуцыйалық̊ ͡ сот керек↓ // басқа тілмен айтатым͡ болсақ↑// констійтұуцыйалық ͡ пақылаудұң / басқа нысаны ͡ герек↓// йәғ^іній сот арқылы ͡ б̊ақыласақ↑// бұл / б̊іздің мем^ілекетке тійімді дегем ͡ пікір →// ^уөмүршөң пікір / ^уол / б̊ар пікір↓/// ↑бұл әлемнің ͡ гөптөгөн мем ^ілекеттерінде / →жұмұшшасап ͡ отұрған // механійзім↓/// ↑^уонұң ͡ да // тійімді / жаңағы тұстары ͡ б̊ар↓/// ↑^уол ͡ б̊іздің ^іреспұубл^ійкада → болған механійзім↓///	Соңынан бастайын сұрағыңыздың. Дәл бүгін айтып, жоқ, бізге сот керек болып тұр деп ауысып кетуге болмайды. Себебі бұл Конституцияда көрсетілген норма, яғни Конституциялық реформа қажет болатын болса, дәл осы сұраққа қатысты Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізу механизміне сәйкес кіргізуге болатын мүмкіндігі бар. Ал енді Конституциялық сот керек, басқа тілмен айтатын болсақ, Конституциялық бақылаудың басқа нысаны керек, яғни сот арқылы бақыласақ, бұл біздің мемлекетке тиімді деген пікір - өміршең пікір, ол бар пікір. Бұл - әлемнің көптеген мемлекеттерінде жұмыс жасап отырған механизм. Оның да тиімді тұстары бар. Ол - біздің республикада болған механизм.
Унзила Шапақ	▶	↑мың тоғұз жүз тоқ̊сан үшүншү жылғы кәнстійтүуыйца бойынша → // қазақ̊стан ^іреспұублійкасында → // кәнстійтүуцыйалық сот болды↓/// ↑^уон сегіз нұсқасы болған басқа да↓/// ↑сонұң ішінде →// кәнстійтүуцыйалық сот болұу тұуралы да → // нұсқасы болды↓/// ↑бірақ сол кезде →/ біздің ^йелімізге кәнстійтүуцыйалық / кеңес механійзмі →// ^уорынды деп танылған↓/// ↑^уол кезде білесіздер →// біз айттық қой ^йенді→ / франційа мемлекетінің кәнстійтүуцыйасын // жалпы үлгі ^іретінде алдық↓/// ↑франційа мемлекетінде→ // әлігүнге дейін →// бұл механійзм жұмыс жасап келе жатыр↓/// ↑бұл жерде жәнегі айтып ^уөткен заңгеріміздің ↑// айтып ^уотырған →// басқа заңгер ғалымдардың да айтып ^уотұрған→ // жеке тұлғалардың ^уөтінүш берүуіне байланысты↓/// мен тағы да айтамын →// бұл жерде кәнстійтүуцыйалық бақылауды →// терең түсінүу керек↓/// ↑бұл кәнстійтүуцыйалық →// құқықты бұзұушұлық болды деген сөз →// кәнстійтүуцыйалық құқыққа нұқ̊сан келтірүу →// шектеу жасалды деген сөз →// бұл заңда бар ма дегенге байланысты→// қабылданған заңға байланысты↓/// ↑^уоны кәнстійтүуцыйалық кеңес атқарып ^уотыр↓/// ↑кәнстійтүуцыйалық кеңес тек жеке тұлғалардан алмайды мен / және басында айтып кеттім ғой↓// бұны сот жүйесіне кіреді десе↑// бұл пікір / ^уөмүршең пікір↓/// бұл механійзм бар↓///	↑мың / тоғұжжүз ͡ тоқ̊сан ͡ үшүншү жылғы / констійтұуцыйа ͡ б̊ойұнша → // қазағыстан ^іреспұуб̊лійкасында → // констійтұуцыйалық̊ ͡ сот ͡ полдұ↓/// ^уонсегіз нұсқасы ͡ б̊олған / басқа ͡ да↓/// ↑сонұң ішінде →// констійтұуцыйалық̊ ͡ сот ͡ полұу тұуралы ͡ да→ // нұсқасы ͡ б̊олдұ↓/// ↑бірақ̊ / солгезде / → біздің ^йелімізге / констійтұуцыйалық ͡ кеңес механійзмі →// ^уорұндұ деп танылған↓/// ↑^уолгезде ͡ б̊ілесіздер →// біз айттық ͡ қой ^йенді → / франційа мем^ілекетінің / констійтұуцыйасын // жалпы / үлгү ^іретінде / алдық↓/// ↑франційа мем^ілекетінде → // әлігүңгө͡ дейін →// бұл механійзім / жұмұш ͡ шасап кележатыр↓/// ↑бұл жерде жаңағы / айтып ͡ өткөн заңгеріміздің↑// айтып ͡ отұрған →// басқа заңгер ғалымдардың ͡ да / айтып ͡ отұрған→ // жекетұлғалардың / ^уөтүнүш берүуүнө͡ б̊айланысты↓/// ↑мен тағы ͡ да ͡ айтамын →// бұл жерде / констійтұуцыйалық / бақ^ылаудұ →// терең түс^үнүу͡ герек↓/// ↑бұл / констійтұуцыйалық →// құқұқтұқпұзұушұлұқ ͡ полдұ деген сөз→// констійтұуцыйалық құқұққа нұқ̊саң ͡ гелтірүу→// шектеу жасалды деген сөз→// бұл заңда ͡ б̊ар ͡ ма дегеңге ͡ б̊айланысты→// қаб̊ылдаңған заңға ͡ б̊айланысты↓/// ↑^уонұ / констійтұуцыйалық ͡ кеңес атқарып ͡ отұр↓// ↑констійтұуцыйалық ͡ кеңес тек / жекетұлғалардан алмайды↓// мен және / б̊асында / айтып ͡ кеттім ͡ ғой↓// бұнұ сот ͡ шүйөсүнө / кіреді ͡ десе↑// бұл пікір / ^уөмүршөң пікір↓/// ↑бұл механійзім ͡ бар↓///	1993 жылғы Конституция бойынша Қазақстан Республикасында Конституциялық сот болды. 18 нұсқасы болған, басқа да. Соның ішінде Конституциялық сот болу туралы да нұсқасы болды. Бірақ сол кезде біздің елімізге Конституциялық кеңес механизмі орынды деп танылған. Ол кезде білесіздер, біз айттық қой енді Франция мемлекетінің конституциясын жалпы үлгі ретінде алдық. Франция мемлекетінде әлі күнге дейін бұл механизм жұмыс жасап келе жатыр. Бұл жерде, жаңағы, айтып өткен заңгеріңіздің, айтып отырған басқа заңгер ғалымдардың да, айтып отырған жеке тұлғалардың өтініш беруіне байланысты. Мен тағы да айтамын, бұл жерде Конституциялық бақылауды терең түсіну керек. Бұл конституциялық құқықтық бұзушылық болды деген сөз, конституциялық құқыққа нұқсан келтіру, шектеу жасалды деген сөз, бұл заңда бар ма дегенге байланысты, қабылданған заңға байланысты. Оны Конституциялық кеңес атқарып отыр. Конституциялық кеңес тек жеке тұлғалардан алмайды мен және басында айтып кеттім ғой, бұны сот жүйесіне кіреді десе, бұл пікір - өміршең пікір. Бұл механизм бар.
Унзила Шапақ	▶	↑мен сізге айтайын→// бұл әрійне бүуллійнгтің түр-түрү бар↓/// ↑қәзір ^йенді / бұл мәселе→ // қоғамда ^уөршүп келе жатыр↓/// ↑бірақ ^уөршүп келе жатыр деген күннүң ^уөзүнде→// статійстыйканы алып қарайтын болсаңыздар→// сотқа жүгүніп жатқан →// нақты ^уөзүнің құқұғын қорғауға барып жатқан →// іс азығырақ↓/// ↑^уол ^йенді бір жағынан →/ бұнұ айырұу керек →// заң қабылдаймын деген сөз →// біз адамның жүрүс-тұрұсының ^уөлшөм жасаймыз деген сөз↓/// ↑қайсыны бізде бопсалау / қорқытұу ↓/ үрейлі жағдайға дұушар ^йетүу↓// бұның ішінде жәнегі псійхологійалық қысым жасау↓// бұл бөлек-бөлек баптарға кетіп жатыр↓/// ↑бұл баптар бар →// міне жалған жала жабұу бар бұжерде↓///	↑мен сізг'айтайын →// бұл әрійне ͡ б̊үуллійңгтің түр-түрү ͡ б̊ар↓/// ↑ қәзір ^йенді / бұл мәселе→ // қоғамда ^уөршүп кележатыр ͡ ғой↓/// ↑бірақ ^уөршүп кележатыр дегең ͡ гүннүң ͡ өзүндө→// ^ыстатійстійканы ͡ алып ͡ қарайтым ͡ болсаңыздар→// сотқа жүгүнүб̊ ͡ жатқан →// нақты ^уөзүнүң / құқұғұң ͡ ғорғауға͡ б̊арыб̊ ͡ жатқан → / іс / азағырақ↓/// ↑^уол ͡ енді ͡ б̊іржағынан →/ бұнұ / айырұу ͡ герек // заң͡ ғаб̊ылдаймын деген сөз →// біз адамның жүрүс-тұрұсұнұң ^уөлшөмін / жасаймыз деген сөз↓/// ↑қайсының бізде͡ б̊оп̊салау / қорқұтұу ↓/ үрөйлү жағдайға дұушар ͡ етүу↓// бұнұң ішінде жаңағы пісійхологійалық қысым ͡ жасау↓// бұл / б̊өлөк-пөлөк ͡ паптарға / гетіб̊ ͡ жатыр↓/// ↑бұл / б̊аптар ͡ б̊ар →// міне / жалған жала ͡ жаб̊ұу͡ б̊ар ͡ б̊ұлжерде↓///	Мен сізге айтайын, бұл, әрине, буллингтің түр-түрі бар. Қазір енді бұл мәселе қоғамда өршіп келе жатыр. Бірақ өршіп келе жатыр деген күннің өзінде статистиканы алып қарайтын болсаңыздар, сотқа жүгініп жатқан, нақты өзінің құқығын қорғауға барып жатқан іс азығырақ, іс азырақ. Ол енді, бір жағынан, бұны айыру керек, заң қабылдаймын деген сөз - біз адамның жүріс-тұрысының өлшемін жасаймыз деген сөз. Қайсыны біз бопсалау, қорқыту, үрейлі жағдайға душар ету, бұның ішінде жаңағы психологиялық қысым жасау, бұл бөлек бөлек баптарға кетіп жатыр. Бұл баптар бар, міне жалған жала жабу бар бұл жерде.
Унзила Шапақ	▶	↑бұның барлығын заңгер ^уөте жақ̊сы→// терең / шекарасын ашұуымыз керек↓/// ↑бұл тұуралы заң →// қоғамда болып жатқандықтан / керек↓/// ↑мен бағана айтып кеттім ғой→ // заң дегеніміз не →/ адамдардың қарым-қатынасын ^іреттейтін ^уөлшем↓/// ↑^йегер де ^уондай қарым қатынас тұуындап↑// ^уол біреудің құқұғына / келтіріп жатс̆а↑// міндетті түрде керек↓/// ↑бірақ / жеке заң қабылдау керек па↑// немесе қылмыстық кодек̊стің ішіне →// бап ^йенгізу керек па↑// бұл мәселені уже мамандар шешет↓/// ↑әйтпесе / біз ана көптеген шетелдерде ↑// бұндай заң қабылданып жатыр ^йекен↓// бұл бар ^йекен / бір жеке заң қабылдайық деп↓/// ↑жоқ →/ біздің ұлттық құқұқтық жүйенің →/ ^уөз ^йерек̊шелігі бар↓/// ↑мүмкүн / біз ^уосы бұл заңдарға ↑// ^уосы баптарды ^йенгізүу арқылы →// мәселені шеше аламыз↓///	↑бұнұң барлығын заңгер / ^уөтө ͡ жақ̊сы →// терең шегарасын / ашұуұмұз ͡ герек↓/// ↑бұл тұуралы / заң → қоғамда / б̊олұб̊ ͡ жатқандықтан / керек↓/// ↑мен / баған'айтып / кеттім ͡ ғой→ // заң дегеніміз не →/ адамдардың / қарым-ғатынасын ͡ реттейтін / ^уөлшөм↓/// ↑^йегер ͡ де / ^уондай / қарым-ғатынастар ͡ тұуұндап ↑// ^уол / б̊іреудүң ͡ ғұқұғұна / келтіріб̊ ͡ жатčа↑// міндеттітүрдө ͡ герек↓/// ↑бірақ / жеке заң ͡ ғаб̊ылдау͡ герек ͡ пе↑// немесе / қылмыстық кодек̊стің ͡ ішіне →// бап ͡ еңгізүу ͡ герек ͡ пе↑// бұл мәселені / мамандар ͡ шешеді↓/// ↑әйтпесе / біз ана / көптөгөн шетелдерде ↑// бұндай заң / қаб̊ылданыб̊ ͡ жатыр ͡ екен↓// бұл / б̊ар ͡ екен / бір жеке заң ͡ ғаб̊ылдайығ ͡ деп↓/// ↑жоқ →/ біздің ұлттұқ / құқұқтұғ ͡ жүйөнүң →^уөз ͡ ерек̊шелігі͡ б̊ар↓/// ↑мүмкүн / біз ^уосұ / б̊ұл ͡ заңдарға↑// ^уосұ ͡ б̊аптарды / ^йеңгізүу ͡ арқылы →// мәселені / шеш'аламыз↓///	Бұның барлығын заңгер өте жақсы, терең, шекарасын ашуымыз керек. Бұл туралы заң қоғамда болып жатқандықтан керек. Мен бағана айтып кеттім ғой, заң дегеніміз не, адамдардың қарым-қатынасын реттейтін өлшем. Егер де ондай қарым-қатынастар туындап, ол біреудің құқығына келтіріп жатса, міндетті түрде керек. Бірақ жеке заң қабылдау керек па немесе қылмыстық кодекстің ішіне бап енгізу керек па, бұл мәселені уже мамандар шешеді. Әйтпесе, біз ана көптеген шетелдерде бұндай заң қабылданып жатыр екен, бұл бар екен, бір жеке заң қабылдайық деп. Жоқ, біздің ұлттық құқықтық жүйенің өз ерекшелігі бар. Мүмкін, біз бұл заңдарға осы баптарды енгізу арқылы мәселені шеше аламыз.
Ұларбек Нұрғалымұлы	▶	↑ адам ^уөмірінің → бүкіл мәні → ^уөз ^уорнын табұу секілді ↓ /// ↑^уөзі кез келген → мына аспаннан жауатын қардың ^уөзі әр ұлпасына дейін → әртүрлі болады ^йекен ↓ /// ↑ ^йенді мійлійардтаған → // трійлійондаған → қарлардың ^уөзі бір-біріне → ұқсамай жатса → // адамның ^уөзі → бір біріне ұқсамайды→ // мүлде ұқсамайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосы → ұқсамайтын дүнійелердің → ^уөзінің → қалауы болады → // ^уөзінің талабы → болады ↓ /// ↑^йосы тұрғыдан алған кезде → // әр адам ^уорнын табұу деген → ^уөзінің қалауы → // ^уөзінің → табыйғатына байланысты // ^йенді біреу → біреуге ұқсағысы келеді ↓ /// ↑біреу біреуден → үлгі алғысы келеді ↓ /// ↑ әрійне // ^уол жақсы жағынан ↓ ///	↑ адам ^уөмүрүнің →// бүкүл мәні →// ^уөз ^уорнұн таб̊ұу секілді ↓ /// ↑ ^уөзү кез ͡гелген →// мын'аспаннан жауатың ғардың ^уөз'әр ұлпасына дейін →// әртүрлү ͡б̊олады ^уекен ↓ /// ↑ ^уенді мійлійардтаған → // трійлійондаған →// қарлардың ^уөзү ͡б̊ір-͡б̊іріне →// ұқ̊самай жатčа'адамның ^уөзү →// бір-͡б̊ірін'ұқ̊самайды → // мүлд' ұқ̊самайды ↓ /// ↑ ал ^йенді ^уосұ →// ұқ̊самайтын дүнүйөлөрдің → ^уөзүнүң →// қалауұ ͡б̊олады → // ^уөзүнүң талаб̊ы → болады ↓ /// ↑^уосұ тұрғұдан алғаң ͡гезде → // әр адам ^уорнұн таб̊ұу деген → // ^уөзүнүң ͡ғалауұ → // ^уөзүнүң → // таб̊ыйғатына ͡б̊айланысты → // ^йенді ͡б̊іреу → // біреуг'ұқ̊сағысы келеді ↓ /// ↑ біреу ͡б̊іреудөн → // үлг'алғысы келеді ↓ /// ↑ әрійне → // ^уол жақ̊сы жағынан ↓ ///	Адам өмірінің бүкіл мәні өз орнын табу секілді. Өзі кез келген мына аспаннан жауатын қардың өзі әр ұлпасына дейін әртүрлі болады екен. Енді миллиардтаған, трилиондаған қарлардың өзі бір-біріне ұқсамай жатса, адамның өзі бір-біріне ұқсамайды, мүлде ұқсамайды. Ал енді осы ұқсамайтын дүниелердің өзінің қалауы болады, өзінің талабы болады. Осы тұрғыдан алған кезде, әр адам орнын табу деген өзінің қалауы, өзінің табиғатына байланысты, енді біреу біреуге ұқсағысы келеді. Біреу біреуден үлгі алғысы келеді. Әрине, ол жақсы жағынан.
Ұларбек Нұрғалымұлы	▶	↑ ал бірақ / сен де → бір кірпіш / дегендегі → абай атамыздың сөзін → алатын болсақ → // ^уол тұура кәдімгі → әргімнің ^уөз ^уорнын табұу мәселесі ↓ /// ↑^йенді ^уосы'әркім ^уөз ^уорнын табұу → үшін не керек алдымен↑/// ↑^йең алдымен ^уөз ^уорным қайсы деген нәрсені → білүу керек қой ↓ /// ↑ біреу → // мүмкін → // бастық болұуға → жаралмаған шығар →/ / табыйғаты кішкене келіңкіремейтін шығар →// ал ^уоған мүмкін → шығармашылық ұнайтын шығар ↓ ///	↑ ал бірақ̊ сен⁀де → // бір ͡гірпіш дегендегі →// аб̊ай атамыздың сөзүн →// алатым болсақ → // ^уол тұура ͡гәдімгі →// әркімнің ^уөз ^уорнұн таб̊ұу мәселесі ↓ /// ↑^йенді ^уос' әркім ^уөз ^уорнұн таб̊ұу →// үшүн не ͡герег алдымен ↓ /// ↑ ^йең алдымен ↓^уөз ^уорнұм қайсы деген нәрсені →// білүу ͡герек⁀қой ↓ /// ↑ біреу мүмкүн →// бастық ͡полұуға →// жаралмаған шығар → // таб̊ыйғаты ͡гішкене ͡геліңкіремейтін шығар → // ал ^уоған мүмкүн →// шығармашылығ ұнайтын шығар ↓ ///	Ал бірақ «сен де бір кірпіш» дегендегі Абай атамыздың сөзін алатын болсақ, ол тура кәдімгі әркімнің өз орнын табу мәселесі. Енді осы әркім өз орнын табу үшін не керек алдымен?! Ең алдымен өз орным қайсы деген нәрсені білу керек қой. Біреу, мүмкін, бастық болуға жаралмаған шығар, табиғаты кішкене келіңкіремейтін шығар, ал оған мүмкін шығармашылық ұнайтын шығар.
Ұларбек Нұрғалымұлы	▶	↑ ал бірақ жаңағы → бай болып→ // бастық болып жүрүу → абыройлы шығар→ // бірақ мен ^уөзінің → табыйғатына қарсы келе ^уотырып → // кейбір нәрсені → бұза ^уотырып → // жаңағы жұрттың → қалауын →/ / былайша'айтқан кезде → // қоғамдық ^уортаның → // қоғамдық әлеуметтің мен пікіріне → болам деп → // ^уөзінің табыйғатына қарсы келетін нәрселерді → істеуі→ // мүмкін → // ^йенді ^уосы тұста ^уол ^уөзінің ^уорнын бір таппағандай → // ^уөмірі бір ішіндегі → бір қоңылтақсып → // ^уөзіне көңілі толмайтын → күйде жүрүуі мүмкін ↓ ///	↑ ал бірағ жаңағы // → бай болұп // бастық ͡полұб̊ жүрүу // → аб̊ыройлұ шығар → // бірағ мен ^уөзүнүң → таб̊ыйғатына ͡ғарсы ͡геле ^уотұрұп → // кейб̊ір нәрсені → бұза ^уотұрұп → // жаңағы жұрттұң → қалауұн → // былайш'айтқаң ͡гезде // қоғамдық ^уортаның → // қоғамдығ әлеумөттүң мем пікіріне → болам ͡деп // ^уөзүнүң таб̊ыйғатына ͡ғарсы ͡гелетін нәрселерді → істеуү →// мүмкүн → // ^йенді ^уосұ тұста ^уол ^уөзүнүң ^уорнұм бір таппағандай → // ^уөмүрү ͡б̊ір ішіндегі → бір ғоңұлтақ̊сып → // ^уөзүнө көңүлү толмайтын → күйдө жүрүуү мүмкүн ↓ ///	Ал бірақ жаңағы бай болып, бастық болып жүру абыройлы шығар, бірақ мен өзінің табиғатына қарсы келе отырып, кейбір нәрсені бұза отырып, жаңағы жұрттың қалауын, былайша айтқан кезде, қоғамдық ортаның, қоғамдық әлеуметтің мен пікіріне болам деп, өзінің табиғатына қарсы келетін нәрселерді істеуі, мүмкін, енді осы тұста ол өзінің орнын бір таппағандай, өмірі бір ішіндегі бір қоңылтақсып, өзіне көңілі толмайтын күйде жүруі мүмкін.
Ұларбек Нұрғалымұлы	▶	↑ ал ана іске келгенде// ^уөзінің табыйғаты қызығатын → іске келгенде ^уол жолға түскөн жорғадай → тайпалып жүре берүуі мүмкін ↓ /// ↑ сондықтан біреу кейбір істі → сырттағы жұрт → қораш санауы мүмкін → // бірақ ^йегер сен ^уөзің соны жан-дүнійеңмен дұрыс деп → қаласаң және ^уоны сенің ^уөзінің ^уорташа тіршілігіңді қамтып → жататын болса ^уол → // қамдап жататын → болса → // ^уонда'әрійне → // ^уол бір адамның ^уөз ^уорнын білгендік → болар ^йеді ↓ /// ↑ ^уосы ^уөз ^уорнын білмеушіліктен // ^уорындар ауысып кетіп → жатады // немесе ^уөзі сондай бір білікті → адам ^іретінде ^уөзін көрсете'алмай жатады қандай жағдайда болсын ↓ ///	↑ ал ан'іске келгенде → // ^уөзүнүң таб̊ыйғаты қызығатын → іске ͡гелгенде ^уол жолға түскөн жорғадай → тайпалыб̊ жүрө ͡б̊ерүуү⁀мүмкүн ↓ /// ↑ сондұқтам біреу ͡гейб̊ір істі → сырттағы жұрт → қораш санауұ мүмкүн → // бірақ ^уегер сен ^уөзүң сонұ жан-дүнүйөңмөн дұрұс⁀теп → қаласаң және ^уонұ сенің ^уөзүңнүң ^уорташа тіршілігіңді ͡ғамтып → жататым болса ^уол → // қамдаб̊ жататын → болса → // ^уонд'әрійне → //^уол бір адамның ^уөз ^уорнұм білгендік → болар ^йеді ↓ /// ↑ ^уосұ ^уөз ^уорнұм білмеушүлүктен ^уорұндар ауұсұп кетіп → жатады немесе ^уөзү сондай бір ͡б̊ілікті → адам ^іретінде ^уөзүң гөрсөт' алмай жатады қандай жағдайда ͡б̊олсұн ↓ ///	Ал ана іске келгенде, өзінің табиғаты қызығатын іске келгенде, ол жолға түскен жорғадай тайпалып жүре беруі мүмкін. Сондықтан біреу кейбір істі сырттағы жұрт қораш санауы мүмкін, бірақ егер сен өзің соны жан-дүниеңмен дұрыс деп қаласаң және оны сенің өзіңнің орташа тіршілігіңді қамтып жататын болса ол, қамдап жататын болса, онда әрине, ол бір адамның өз орнын білгендік болар еді. Осы өз орнын білмеушіліктен орындар ауысып кетіп жатады немесе өзі сондай бір білікті адам ретінде өзін көрсете алмай жатады қандай жағдайда болсын.
Ұларбек Нұрғалымұлы	▶	↑ ^йенді бір ақ нәрсе ^уосы'адамның адамшылығы деген → дүнійе бар ↓ /// ↑ ^уосы ^уөз ^уорнын білүуге байланысты ^уол абай айтады → кісіге қарап сөз алма → // сөзіне қарап кісіні ал дейді ↓ /// ↑ мен осұның бір жақсы көрінісін әкемнен көретін ^йедім → // жарықтық ↓ /// ↑ ^уол кісі → сапардан келген кезде → // аңшылықтан келген кезде → жаңағы үйде бала ^уотыра ма → // шаға ^уотыра ма → // көрші үйдің → бір жас жігіт → // келіншек ^уотыра ма → // соған тұура бір айналасында → алқа ғотан ^йел ^уотырғандай қып → // сол бүгінгі сапары → тұуралы айтып беретін ↓ /// ↑ мынау ^уосылай алды → // ^уосылай іс шалдым → // ^уосылай жаңағы томағасын сыпырдым → // содан барып → ілді деген нәрсенің бәрін → ынты шынтысына дейін айтып ^уотыратын↓///	↑ ^йенді ͡б̊ір-ақ нәрсе → // ^уос'адамның адамшылығы деген → //дүнүйө ͡б̊ар ↓ /// ↑ ^уосұ ^уөз^уорнұм білүугө ͡б̊айланысты ^уол аб̊ай айтады → кісіге ͡қарап̊ сөз алма → // сөзүнө ͡қарап кісін'ал дейді ↓ /// ↑ мен ^уосұнұң бір жақ̊сы ͡гөрүнүсін әкемнең гөрөтүн ^йедім // → жарықтық ↓ /// ↑ ^уол гісі → сапардаң гелгең ͡гезде → // аңшылықтаң ͡гелгең ͡гезде → жаңағ'үйдө бала ^уотұра ͡ма →// шаға ^уотұра ͡ма → // көрш'үйдүң → бір жаш шігіт → // келіншек ^уотұра ͡ма → // соған тұура ͡б̊ір айналасында → алқа ғотан ^йел ^уотұрғандай ͡ғып → // сол бүгүңгү сапары → тұурал' айтып беретін ↓ /// ↑ мынау ^уосұлай алды → // ^уосұлай іш шалдым // ^уосұлай жаңағы томағасын сыпырдым → // содам барып → ілді деген нәрсенің бәрін → ынты шынтысына дейін айтып ^уотұратын ↓ ///	Енді бір-ақ нәрсе осы адамның адамшылығы деген дүние бар. Осы өз орнын білуге байланысты ол Абай айтады: «Кісіге қарап сөз алма, сөзіне қарап кісіні ал» дейді. Мен осының бір жақсы көрінісін әкемнен көретін едім, жарықтық. Ол кісі сапардан келген кезде, аңшылықтан келген кезде жаңағы үйде бала отыра ма, шаға отыра ма, көрші үйдің бір жас жігіт, келіншек отыра ма, соған тура бір айналасында алқа-қотан ел отырғандай қып, сол бүгінгі сапары туралы айтып беретін. Мынау осылай алды, осылай іс шалдым, осылай жаңағы томағасын сыпырдым, содан барып ілді деген нәрсенің бәрін ынты-шынтысына дейін айтып отыратын.
Фархат Калиев	▶	- ↑мен танертен / кызымды мектепке апарғанда → // сіздін әнінізді косып коям → // ^ұроза ↑ /// - ↑мхм ↑ /// - ↑маған ^ыол сондай → // көніл-күйімді жақ̊сы көтеред ↓ /// ↑ білмійм / сіздін вапще → // м: стійлініз маған қатты ұнайд ↓ /// - ↑^ырақмет ↑ /// - ↑сол стійлінізді қайдан алдыныз ↑ // қалай таптыныз ↑ /// - ↑^уол стійлді ^йешқайдан алған жоқпын ↓ /// ↑ ^уол андайғо ↓ /// ↑ і: ↑адам ^уөзі ^уотырып → // ^уөлең жазған кезде қалай беред ^йенді іштен → // солай бересінғо сен ͡ де жазып ↑/// ↑содан ^йенді халыққа жеткеннен кійн халық ^уөзі арғарай стійлін тауыб алад ͡ ғо ↓ /// ↑ нау / нандай стійл' мынау нандай стійл' деген сыйақты ↓ /// ↑ ал менде апределённый бір ^уосы стійлмен айтам дійтін жоқ ^уондай↑///	-↑мен таңертең ͡ ғызымды мектепк'апарғанда → // сіздің әніңізді ͡ ғосұп қойамын → // ^ұроза ↓ /// -↑мхм ↓ /// -↑маған ^уол сондай → // көңүл-гүйүмдү жақ̊сы ͡гөтөрөді ↓ /// ↑білмеймін / сіздің вообще → // м: стійліңіз мағаң ͡ ғатт'ұнайды ↓ /// -↑^ырақмет ↓ /// -↑сол стійліңізді ͡ ғайдан алдыңыз → // қалай таптыңыз↑ /// -↑ ^уол стійлді / ^уешқ̊айдан алған жоқпұн ↓ /// -↑^уол анандай ͡ ғо↓ /// ↑ і: ↑ адам ^йөз'отұрұп → // ^уөлөң жазғаң ͡ гезде / қалай береді ↑ // ^йенд'іштен → // солай бересің ͡ ғой сен ͡ де жазып ↓ /// ↑ содан ^йенді халыққа жеткеннең ͡ гейін халығ ͡ өзү → // ар^ығарай стійлін тауұб̊ ͡аладығой ↓ /// ↑ мынау анандай стійл' → // мынау мынандай стійл' деген сыйақты ↓ /// ↑ ал менде / определённый бір ^уосұ стійл'мен айтамын дейтін жоқ ^уондай ↓///	- Мен танертен қызымды мектепке апарғанда сіздін әнінізді қойып қоям – "Роза". - Мхм… - Маған ол сондай көніл-күйімді жақсы көтеред. Білмим. Сіздін вообще ммм стилініз маған қатты ұнайд. - Рақмет! - Сол стилінізді қайдан алдыныз, қалай таптыныз? - Ол стилді ешқайдан алған жоқпын. Ол андай ғо. Ііі адам өзі отырып өлең жазған кезде қалай беред, енді іштен солай бересінғо сен де жазып. Содан енді халыққа жеткеннен кейін халық өзі ары қарай стилін тауып алады ғой. Мынау мынандай стиль, мынау анандай стиль деген сияқты. Ал менде определенный бір осы стилмен айтам дейтін жоқ ондай.
Фархат Калиев	▶	- ↑ізденыс көп болды ͡ ма ↑ /// - ↑бәрібір / ыйа → // көп боладығо ↑ /// - ↑ қанша жыл ↑ /// ↑қазір сіз жыйырма бірдесіз ↑ /// ↑ жыйырма ^йекідемін пачтій ↓ /// ↑^уош ͡ шылы толам ↓/// ↑ просты меламан болұу ͡ герек сыйақты ↓ /// ↑ жаңағыдай әр ^уөлеңді тыңдай берген жақсы ↓ /// - ↑ проста павезло ↓ /// ↑ нұу может быт' ͡ да ↑/// ↑ баққо тоже ↑/// ↑біреуге ^йерте бұйырад → // біреуге кеш бұйырад ↓ /// ↑ біреулер талпынып ^йеңбекпен жетед деген сыйақты ↓ /// - ↑ менін байқауымша табысқа → / ызденген адам жетед ↓ /// - ↑ ійа → // мен ͡ де келісем ↓ /// ↑ сіз мұузыкалық мектепті бітірдініз / ійа ↑ /// - ↑ мхм ↑ /// ↑ үшінші сыныптан бастап гастрол'ге шықтыныз ↓ /// - ↑ мхм ↑ /// - ↑менің ^уойымша → // мұузыкалық мектепті бітірген әртіс → // ^уол басқаша ↑ /// ↑ сахнада ^уоны → // сразұу көресын ↓ ///	-↑ізденіс көпполдұ ͡ ма ↑ /// ↑ бәріб̊ір ійә / көпполады ͡ ғой ↑ /// -↑қанша жыл ↑ /// ↑ қәзір сіж ͡ жыйырмаб̊ірдесіз ↓ /// -↑жыйырм'екідемін почтій ↓ /// ↑ ^уосұ жылы толамын ↓ /// ↑ просто меломам ͡ болұу ͡ герек̊сыйақты ↓ /// ↑ жаңағыдай / әр ^уөлөңдү тыңдай берген жақ̊сы ↓/// -↑просто павезло ↓ /// -↑ну может / быть да ↑ /// ↑бақ ͡ қой тоже ↓/// ↑ біреуг'ерте бұйұрады → // біреугө ͡ геш бұйұрады ↓ /// ↑ біреулөр талпынып ^йеңбекпен жетеді / деген сыйақты ↓ /// -↑менің байқауұмша / таб̊ысқа → // іздеңген адам жетеді ↓/// -↑ійә / мен ͡ де ͡ гелісемін ↓ /// -↑сіз мұузұкалық мектепті ͡ б̊ітірдіңіз / ійә ↑ /// -↑мхм ↓ /// -↑ үшүншү сыныптам ͡ бастап гастрол'ге шықтыңыз ↓/// -↑мхм ↓/// -↑менің ^уойұмша мұузұкалық мектепті ͡ б̊ітірген әртіс ^уол ͡ б̊асқаша ↓ /// -↑сахнад'онұ → // сразұу ͡ гөрөсүң↓///	- Ізденіс көп болды ма? - Бәрібір, иа, көп болады ғо. - Қанша жыл? Қазір сіз 21-десіз. - 22-демін почти. Осы жылы толам. Просто меломан болу керек сияқты. Жаңағындай әр өлеңді тыңдай берген жақсы. - Просто повезло. - Ну, может быть, да. Бақ қо тоже. Біреуге ерте бұйырад, біреуге кеш бұйырад. Біреулер талпынып еңбекпен жетед деген сияқты. - Менін байқауымша табысқа ізденген адам жетед. - Иа, мен де келісем. - Сіз музыкалық мектепті бітірдініз, иа? - Мхм… - Үшінші сыныптан бастап гастрольге шықтыныз? - Мхм.. - Менін ойымша, музыкалық мектепті бітірген әртіс ол басқаша. Сахнада оны сразу көресін.
Фархат Калиев	▶	↑мхм ^уол ійа ↑ /// ↑^уонымен келісем ↓ /// ↑ бірақ і: / тап менің тарапымда кішкене басқашалау ↓ /// ↑ мен мұузыкалық мектепті бітірдім ͡ да → // бірақ ^уоның колледжын ^уоқымадым→ // ^уоның унійверсійтетін ^уоқымадым ↓ /// ↑ сол себепті мен ͡ де әлі кішкене көшеден келген әртістердің қатарына жатам ↓ /// ↑ себебі сахналық ^йенді мәденійетке текқана жаңағ кійімің кірмійдіғо → // сөйлегенің кіред → // ал мен халықпен жұмыш ͡ шасау ведениям → // тоже ағайындарыммен сөйлесіп тұрған сыйақты → // әңгіме айта ͡ берем ↑ /// ↑ а: жаңағыдай профессыйоналдық тұрғыда → // әлі жетіліватырқ↑///	-↑мхм ^уол ійә ↓ /// ↑^уонұмең ͡ гелісемін ↓/// ↑ бірақ / тап менің тарапымда ͡ гішкене ͡ б̊асқашалау ↓ /// ↑мен мұузұкалық мектепті ͡ б̊ітірдім ͡ да / б̊ірағ ͡ онұң ͡ голледжын ^уоқұмадым → // ^уонұң үунійверсійтетін ^уоқұмадым → // сол себ̊епті мен ͡ де әлі ͡ гішкене ͡гөшөдөң ͡ гелген әртістердің ͡ғатарына жатамын ↓ /// ↑себ̊еб̊і сахналық / ^йенді мәденійетке текқана жаңағы ͡ гійімің ͡гірмейді ͡ ғой → // сөйлөгөнің ͡ гіреді → // ал мен / халықпен жұмұш ͡ шасау ведениям тоже / ағайындарыммен сөйлөсүп тұрған сыйақты → // әңгіме айта ͡ б̊еремін ↓ /// ↑ а: жаңағыдай профессійоналдық тұрғұда → // әлі жетіліб̊ жатырмыз ↓ ///	- Мхм. Ол, иа. Онымен келісем. Бірақ ііі тап менің тарапымда кішкене басқашалау. Мен музыкалық мектепті бітірдім да, бірақ оның колледжын оқымадым, оның университетін оқымадым. Сол себепті мен де әлі кішкене көшеден келген әртістердің қатарына жатам. Себебі сахналық, енді мәдениетке тек қана жаңағы киімің кірмиді ғо, сөйлегенің кіред. Ал мен халықпен жұмыс жасау ведениям тоже ағайындарыммен сөйлесіп тұрган сияқты әңгіме айта берем. Ааа жаңағыдай, профессионалдық тұрғыда әлі жетіліп атырқ.
Фархат Калиев	▶	- ↑^йенді біздің шоубійзнест'алса → // мысалы жетпіс / мүмкін сексен пайыз әртістер ^уолар мұузыкалық мектепті бітірген жоқ ↓ /// ↑ сіздің стійліңіз садраддійндін / ійа ↑ амренің ^уоның бәрі көрініп тұрад ↓ /// ↑ ^йенді / жаңа толқынды алсақ / ійа мысалы ↓ /// ↑ үйткені / нұу сіздер басқаша ͡ да ↓ /// ↑ үйткені фұундамент бар ↓ /// - ↑ м: - ↑ сіз ^йөзініз барам дедініз ͡ ба мұузыкалық мектепке ↓ /// - ↑ жо:қ ^уөзіміз ↓ /// ↑ менде ^уөзімде қатты негізі болды бала кезден желаныйе ↓ /// ↑ бірақ ^йенді / апарған ат'анам ͡ ғо ↓ /// ↑ сол кісілер байқад бірінші ↓ /// ↑ ^уосы баладан бірдеңе шығатын сыйақты деп → // жәйлап мұузыкал'ный школға апард ↓ /// ↑ содан кеттік ͡ қо ↓ ///	-↑^йенді ͡͡ біздің шоу-бійзнест'алса → // мысалы / жетпіс мүмкүн сек̊сен пайыз әртістер → // ^уолар мұузұкалық мектепті ͡ б̊ітірген ͡ жоқ ↓ /// ↑ сіздің стійліңіз / садрадыйннің / ійә / әмренің ^уонұң бәрі ͡ гөрүнүп тұрады ↓ /// ↑^йенді / жаңа толқұнд'алсақ // ійә / мысалы ↓ /// ↑ ^уөйткөнү / ну / сіздер ͡ б̊асқаша да ↑ /// ↑ ^уөйткөнү фұундамент ͡ пар↓/// -↑м: ↓/// -↑сіз ^уөзүңүз ͡ б̊арамын дедіңіз ͡ б̊а ↑ // мұузұкалық мектепке ↑ /// -↑жо:қ / ^уөзүмүз ↓ /// ↑ менде / ^уөзүмдө / қатты негізі ͡ б̊олдұ ͡ б̊ала ͡ гезден желанійе ↓ /// ↑ бірағ ͡ енді / апарған ат'анам ͡ ғой ↓ /// ↑сол ͡ гісілер ͡ б̊айқады ͡ б̊ірінші ↓ /// ↑ ^уосұ ͡ б̊аладам ͡ б̊ірдеңе шығатын сыйақты деп → // жәйлап / мұузұкальный школағ'апарды ↓ /// ↑содаң ͡ геттік ͡ қой↓///	- Енді біздін шоу-бизнесті алса, мысалы, 70 мүмкін 80 пайыз әртістер, олар музыкалық мектепті бітірген жоқ. Сіздің стиліңіз, Садраддиндін, иа, Әмренің оның бәрі көрініп тұрад. Енді жаңы толқынды алсақ, иа, мысалы. Үйткені, ну, сіздер басқаша да. Үйткені фундамент бар. - Ммм.. - Сіз өзініз барам дедініз ба музыкалық мектепке? - Жоооқ, өзіміз. Менде өзімде қатты негізі болды бала кезден желание. Бірақ енді апарған ата-анам ғо. Сол кісілер байқад бірінші. Осы баладан бірдеңі шығатын сияқты деп. жайлап музыкальный школаға апард. Содан кеттік қо.
Фархат Калиев	▶	- ↑мектепте ^уоқығанда стүудент кезінде сіз кімді тындандыныз ↑ /// - ↑ қайрат нұртасты / төреғалыйды / ^йеркін нұржановты ↓ /// ↑ кіле:ң эстраданы тыңдадым ↓ /// ↑ дәстүрлі әншілердің айгүл ^йелшібаева → // ^уөмірқұл айныйазов ↓ /// ↑ дәстүрлі әншілермен қоса → // эстрадалық әншілерді қатар тыңдадым ↓ /// ↑ ал стүудент кезімде → // ағылшынша ^уөлеңдер тыңдап бастадым → // ^уорышша ^уөлеңдер ↑ /// ↑ сүйтіп алматыға ^уөзім келген кезде → // соның бә:рі мыйымда айналып жүрд ↓ /// ↑ содан кейін ^ұрозаның бір жерінде → // қайрат нұртас боп тұрсам → // бір жағында эмійнем боп тұрғым келед → // деген сыйақты ͡ ғой ↓ /// - ↑ м: ↑///	-↑мектепте ^уоқұғанда → // стүудөнт кезінде → // сіз ͡ гімді тыңдадыңыз ↓/// -↑қайрат нұртасты / төрөғалыйды / ^йеркін нұржановтұ ↓ /// ↑кіле:ң эстраданы тыңдадым ↓ /// ↑ дәстүрл'әншілердің → // айгүл елшіб̊аева → // ^уөмүрқұл айныйазов ↓ /// ↑ дәстүрл'әншілермең ͡ ғоса → // эстрадалық әншілерді ͡ ғатар тыңдадым ↓ /// ↑ ал стүудент кезімде → // ағылшынша ^уөлөңдөр тыңдап ͡ пастадым → // ^уорұшша ^уөлөңдөр ↓ /// ↑ сөйтүп / алматыға ^уөзүм ͡ гелгең ͡ гезде → // сонұң бәрі мыйымда / айналып жүрдү ↓ /// ↑ содаң ͡ гейін ^ұрозаның бір жерінде / қайрат нұртас ͡ полұп тұрсам → // бір жағында / эмійнем ͡ б̊олұп тұрғұм ͡ геледі деген сыйақты ͡ ғой ↓/// - ↑ м:↑///	- Мектепте оқығанда, студент кезінде сіз кімді тындадыныз? - Қайрат Нұртасты, Төреғалиды, Еркін Нұржановты. Кілееең эстраданы тыңдадым. Дәстүрлі әншілердің - Айгүл Елшібаева, Өмірқұл Айниязов. Дәстүрлі әншілермен қоса эстрадалық әншілерді қатар тыңдадым. Ал студент кезімде ағылшынша өлеңдер тыңдап бастадым, орысша өлеңдер. Сүйтіп Алматыға өзім келген кезде соның бәәәрі миымда айналып жүрд. Содан кейін Розаның бір жерінде Қайрат Нұртас болып тұрсам, бір жағында Эминем болып тұрғым келед деген сияқты ғой. - Ммм…
Фархат Калиев	▶	- ↑әр жағынан әртүрлі бере бересің ↓ /// ↑ сосын халық ^уөзі тауыб аладығо ↓ /// - ↑ референс / ійа / сонда ↑ /// - ↑ ^уол капійраванійе ͡ ғо → // барлығы кагда мұузыка → // звұукпен мұузыкамен андай ауыратын болсаң ^уоның бәрі сен тыңдаған кезде наушнійкпен лійбы калонкіден ^уоның бәрі мыйға қарай кетед ↓ /// ↑ ій / артынша сосын → // жалғыз ^уөзің ^уотырып ^уөлең жазған кезде соның бәрі түседі ↓ /// - ↑ әнді тұуұу ↑ ^уол сондай қыйын / нәрсе деп ^уойлайм ↓ /// - ↑ жаман ауырад десең ↓ /// - ↑ ха: как у нас на родах ↓ /// ↑ вот как музыка раждается → // у парней ↑ /// - ↑ музыкада ч' ут'-ч' ут' па другому↓ ///	-↑әржағынан әртүрлү ͡ б̊ере ͡ б̊ересің ↓ /// ↑ сосұн халығ ^уөзү тауұб̊ ͡ алады ͡ ғой ↓ /// -↑^іреференс / ійә / сонда ↑ /// -↑ ^уол / копійрованійе ͡ ғой барлығы → // когда мұузұка звұукпен → // мұузұкамен анандай ауұратым ͡ болсаң → // ^уонұң ͡ бәрі сен тыңдағаң ͡ гезде → // наушныйкпен либо калоңкадан → // ^уонұң бәрі мыйға ͡ ғарай ͡ гетеді ↓ /// ↑ ій / артынша / сосұн → // жалғыз ^уөзүң ^уотұрұп → // ^уөлөң жазғаң ͡ гезде → // сонұң ͡ бәрі түсөдү ↓ /// -↑ әнді тұуұу ↑ ^уол сондай ͡ ғыйын нәрсе деп ^уойлаймын↓/// -↑жаман ауұрады десең↓/// -↑ха:↑/// -↑как у нас на родах ↑ /// ↑ вот как мұузұка рождается → // у парней ↓ /// -↑мұузұкада ч' ут'-ч' ут' по другому↑ ///	- Әр жағынан әртүрлі бере бересің. Сосын халық өзі тауып алады ғо. - Референс, иа, сонда? - Ол копирование ғо барлығы, когда музыка звукпен музыкамен андай ауыратын болсаң оның бәрі сен тыңдаған кезде, наушникпен либо колонкіден, оның бәрі миға қарай кетед. Артынша сосын жалғыз өзің отырып өлең жазған кезде соның бәрі түседі. - Әнді туу - ол сондай қиын нәрсе деп ойлайм. - Жаман ауырад десең. - Хахахаха. Как у нас на родах. Вот как музыка рождается у парней? - Музыкада чуть-чуть по другому.
Фархат Калиев	▶	- ↑қалай ↑ /// - ↑ кейбір мұузыка болад ↑ /// ↑ мысалы тоже самое бірақ ұқсайд / жаңағы бала тұуған / і: рәсімге ↓ /// ↑ біреулер / мысалы / тоғыз айдан ^уөтіп кетіп барып тұуад → // деген сыйақтығо ↓ /// ↑ мұузыка ͡ да сондай ↓ /// ↑ сен / бірсағатта бітіргің келед → // бірақ ^уол бір айдан ͡ кейін шығад → // деген сыйақтығо ↓ /// ↑ і: кейде болад → // толғағың жеңіл болғаң ͡ гезде → // ^уонбес мійнұутта шығарып тастайсың мұузыканы сондай ↓ /// - ↑ ^уоған шабыт керек ͡ қой ↓ /// - ↑ әрійне ↓ /// ↑ ^уол сол сыйақты → // бірақ мана айтып ^уөткендей → // шабыт айтпай келед ↓ /// ↑ ^уол бес мійнұутқа келіп кетіп қалұуы мүмкін ↓ /// ↑ бес мійнұутта сен бір жол жазып үлгерүуің мүмкінсің → // деген сыйақтығо ↓ ///	-↑ қалай ↑ /// -↑кейб̊ір мұузұка ͡ б̊олады ↓ /// ↑ мысалы / тоже самое → // бірақ / ұқ̊сайды жаңағы ͡ б̊ала тұуған / і: ^ірәсімге ↓ /// ↑ біреулөр / мысалы / тоғұз айдан ^уөтүп кетіп → // барып тұуады → // деген сыйақты ͡ ғой мұузұка ͡ да сондай ↑ /// ↑ сен / бір сағатта ͡ б̊ітіргің ͡ геледі ͡ б̊ірағ ^уол / бір айдаң ͡ гейін шығады → // деген сыйақты ͡ ғой ↓ /// ↑ і: кейде ͡ б̊олады → // толғағың жеңіл болғаң ͡ гезде → // ^уомбес мійнұутта шығарып тастайсың → // мұузұканы сондай ↓ /// -↑ ^уоған шаб̊ыт керек ͡ қой↑/// -↑әрійне↑ /// ↑^уол сол сыйақты → // бірақ / ман'айтып ^уөткөндөй → // шаб̊ыт айтпай ͡ геледі ↓/// ↑^уол бес мійнұутқа ͡ геліп / кетіп қалұуұ мүмкүн ↓ /// ↑ бес мійнұутта / сем ͡ бір жол жазыб̊ ͡ үлгөрүуүң мүмкүнсүң → // деген сыйақты ͡ ғой ↓ ///	- Қалай? - Кейбір музыка болад. Мысалы тоже самое, бірақ ұқсайд жаңағы бала туған ііі рәсімге. Біреулер, мысалы, 9 айдан өтіп кетіп барып туад деген сияқты ғо. Музыка да сондай. Сен 1 сағатта бітіргің келед, бірақ ол 1 айдан кейін шығад деген сияқты ғо. Ііі кейде болад, толғағың жеңіл болған кезде, 15 минутта шығарып тастайсың музыканы. Сондай. - Оған шабыт керек қой. - Әрине. Ол сол сияқты, бірақ мана айтып өткендей, шабыт айтпай келед. Ол 5 минутқа келіп кетіп қалуы мүмкін. 5 минутта сен 1 жол жазып үлгеруің мүмкінсің деген сияқты ғо.
Фархат Калиев	▶	- ↑мысалы / сүуретшілерді алсақ ^уолар мастерскойына кіред → // холст алад → // ій / жазад / ійа ↑ ал / мысалы сіз мұузыканы жазғанда → // ^уөзіңіздің стійліңізбен → // ійа / қар сыйақты → // ^ұроза сыйақты ↑ /// ↑ сіз қалай / стұудійаға кіресіз ↑ /// ↑ так / фархат / я должен написат' песню ͡ да / солай жазасыз ͡ ба ↑ /// ↑ или әлдеқалай ↑ // ^уолай ^уойланатын болсаңыз ^уөлең шығар'алмай қаласыз ↑ /// ↑ ^уөлең / ән шығар'алмай қаласыз ↑ /// - ↑ неге↑ /// ↑ настрой бар ͡ ғой ↓ /// - ↑ настрой болғанымен ↑ /// - ↑ настрой / атмосфера / стұудійада ^уотырсын / жалғыз ↑ /// ↑ кофе / шабыт ↑ /// - ↑ мхм ↑ /// ↑ ^уол возможно қыздарда шығар ↓ /// ↑ әйелдер қауымында сондай настрой болса ↑ /// ↑ кофе / стұудійа ↑ ///	-↑мысалы / сүурөтш̆үлөрд'алсақ → // ^уолар мастерскойына ͡ гіреді → // холст алады → // ій / жазады → // ійә ↓ /// ↑ ал / мысалы / сіз мұузұканы жазғанда → // ^уөзүңүздің стійліңізб̊ен / ійә↑ қар сыйақты / ^ұроза» сыйақты ↓ /// ↑ сіз ͡ ғалай стұудійаға ͡ гіресіз ↑/// ↑ так / фархат / я должен написать песню ͡ да ↓ /// ↑ солай жазасыз ͡ ба ↑ /// ↑ или әлдеғалай ↑ /// -↑^уолай / ^у ойланатым ͡ болсаңыз → // ^уөлөң шығар'алмай ͡ ғаласыз ↓ /// ↑ ^уөлөң / ән шығар'алмай ͡ ғаласыз↓/// -↑неге↑/// ↑настрой бар ͡ ғой ↓/// -↑настрой болғанымен ↑ /// -↑настрой / атмосфера / стұудійада ^уотұрсұң → // жалғыз ↓ /// ↑ кофе / шаб̊ыт ↓ /// -↑мхм↓ /// ↑ ^уол возможно / қыздарда шығар↓ /// ↑ әйелдер ͡ ғауұмұнда → // сондай настрой болса ↑ /// ↑ кофе / стұудійа ↓ ///	- Мысалы, суретшілерді алсақ олар мастерскойына кіред, холст алад и жазад, иа. Ал, мысалы, сіз музыканы жазғанда өзініздін стилінізбен, иа, «Қар» сияқты, «Роза» сияқты. Сіз қалай студияға кіресіз? Так, Фархат, я должен написать песню да. Солай жазасыз ба? Или әлде қалай? - Олай ойланатын болсаңыз өлең шығара алмай қаласыз. Өлең, ән шығара алмай қаласыз. - Неге? Настрой бар ғой. - Настрой болғанымен. - Настрой, атмосфера, студияда отырсын, жалғыз. Кофе, шабыт. - Мхм. Ол возможно қыздарда шығар. Әйелдер қауымында сондай настрой болса. Кофе, студия.
Фархат Калиев	▶	- ↑ха: ↑ал сіздерде қалай ↑/// - ↑ бізде басқаша шамалы ↓ /// ↑ бізде пастайанны ↓ /// - ↑ вот апишите / апишите мне абстановку // как это происходит // где это происходит ↓ /// - ↑ біздер стұудійада көбіне ^уотырамыз негізі ↓ /// ↑ бірақ / біз аняқа → // жұмыс жасаймыз деп келмійміз ↓ /// ↑ біз жәй ͡ ғана → // студыйаның ішінде ^уотырамыз → // сойақта түнійміз ↓ /// ↑ үйіміз болса ͡ да → // бірақ сойақтың іші қызық ↓ /// ↑ содан мұузыкалар жүредіғо жәйлап → // мый ^уөз'іліп бастайд ↓ /// ↑ бірақ ^уол үшін сен андай мұузыкаға тыңдап → // ^уөлең шығарам мен деп ^уойланбай → // проста / айналаңмен әңгіме айтып ^уотырұу керексің → // ^уөзіңнің крұугыңмен ↓ /// ↑ кагда әңгме айтып ^уотырасың → // сосын сол крұугтың әңгімесінің ^уортасынан → // текст шығып бастайд ↓ /// ↑ сүйтіп арғарай → // мұузыканың бір жолын тапқаннан кійн → // черес сол жол арқылы → // полный кетеберес ͡ ғо төменге қарай ↑/// ↑ палнаценный трек шығад согезде ↑ ///	-↑ха: ↑ ал сіздерде ͡ ғалай ↑/// -↑бізде ͡ басқаша шамалы ↓ /// ↑ бізде постоянны ↓/// -↑вот ^уопишите / ^уопишите мне ^уобстановку как это происходит → // где это происходит↓/// -↑біздер стұудійада / көб̊үн'отұрамыз негізі ↑ /// ↑ бірақ / біз анажаққа жұмұш ͡ шасаймыз деп ͡ келмейміз ↓ /// ↑ біж ͡ жәйғана стұудійаның ішінд'отұрамыз → // солжақта түнөймүз ↓ /// ↑ үйүмүз ͡б̊олса ͡ да / бірақ / солжақтың іші ͡ғызық ↓ /// ↑ содан мұузұкалар жүрөдү ͡ ғо жәйлап → // мый өз'іліп ͡ пастайды ↓ /// ↑ бірақ / ^уол үшүн сен анандай мұузұкаға тыңдап → // ^уөлөң шығарамын мен деп ^уойламбай → // проста / айналаңмен әңгім'айтып ^уотұрұу ͡ герек̊сің → // ^уөзүңнүң ͡ грұугұңмен ↑ /// ↑ когда / әңгіме айтып ^уотұрасың → // сосұн сол ͡ грұугтұң әңгімесінің ^уортасынан тек̊ст шығып ͡ пастайды → // сөйтүп / ар^ығарай мұузұканың бір жолұн тапқаннаң ͡ гейін через → // сол жол арқылы полный кете ͡ б̊ересің ͡ ғой / төмөңгө ͡ ғарай ↓ /// ↑ полноценный трек шығады солгезде ↓ ///	- Хахахаха. Ал сіздерде қалай? - Біздерде басқаша шамалы. Бізде постоянно. - Вот опишите, вот опишите мне обстановку как это происходит, где это происходит. - Біздер студияда көбіне отырамыз негізі. Бірақ біз анаяқа жұмыс жасаймыз деп келмиміз. Біз жәй ғана студияның ішінде отырамыз, сояқта түнейміз. Үйіміз болса да, бірақ сояқтың іші қызық. Содан музыкалар жүреді ғо жайлап, ми өзі іліп бастайд. Бірақ ол үшін сен андай музыкаға тыңдап, өлең шығарам мен деп ойланбай, просто айналаңмен әңгіме айтып отыру керексің, өзіңнің кругыңмен. Когда әңгіме айтып отырасың, сосын сол кругтың әңгімесінің ортасынан текст шығып бастайд, сүйтіп ары қарай музыканың бір жолын тапқаннан кейін, через сол жол арқылы полный кетебересің ғо төменге қарай. Полноценный трек шығад сол кезде.
Фархат Калиев	▶	- ↑крұугыныз кім сонда ↑ /// - ↑ крұугым менің балдарым ↓ /// - ↑ қандай балалар ↑ /// ↑ әртістер ↑ /// - ↑әртістерден бөлек / ^уөзімнің командамның балдары бар → // менің жұмыстарыммен айналысатын ↓ /// ↑ сол кісілер ^уотырад → // көбіне қасымда ↑ /// ↑ ал әртістермен тек / концерттерде былай кездесеміз ↓ /// - ↑ қайрат нұртаспен доссыз ͡ ба ↑ /// - ↑ қайрат нұртаспен дос болсам ͡ ғо → // сол десең → // ійа ↑ /// ↑ дос емеспін ↓ /// ↑ інісімін ͡ ғо былай ↓ /// ↑ ійа / жақсы көреміз ағамызды → // сійлаймыз ↓ /// - ↑ фійт жаздыныз ͡ ба ↑ /// - ↑ жоқ ↓ /// - ↑ қашан жазасыз ↑ /// - ↑ жазбайт чығармын ↓ /// - ↑ неге ↑ /// ↑ менің жолым басқа ↓ /// ↑ ағамды мен тек / балалық шағымның ^йестелігі деп білем → // және ^уосы жолға дейін алып келген → // мотыйватор ↑ /// - ↑ амерійкада / ^йевропада фійттерді жазадығой → // калабарацыйа жасайд / сійнергійа жасайд / ійа ↑ /// ↑ екі мықты әртіс қосылса ^уонда / ну / точна бірдеме жана шығадығой ↓ ///	-↑крұугұңұз ͡ гім сонда ↑/// - ↑ крұугұм менің балаларым ↓ /// - ↑ қандай балалар ↑/// ↑ әртістер ↑ /// -↑әртістердем ͡ бөлөг / ^уөзүмнүң ͡гомандамның балалары ͡ б̊ар → // менің жұмұстарыммен айналысатын ↓ /// ↑ сол ͡ гісілер ^уотұрады ͡ гөб̊үнө қасымда ↓ /// ↑ ал әртістермен тек / концерттерде ͡ б̊ылай ͡ гездесеміз ↓ /// - ↑ қайрат нұртаспен доссұз ͡ б̊а ↑ /// - ↑қайрат нұртаспен дос ͡ полсам ͡ ғой → // сол десең / ійә ↓ /// ↑ дос ^йемеспін ↓ /// ↑ інісімін ͡ ғой былай ↓ /// ↑ ійә / жақ̊сы ͡гөрөмүз ағамызды → // сыйлаймыз ↓ /// ↑ -↑фит ͡ шаздыңыз ͡ б̊а↑/// -↑ жоқ ↓ /// -↑қашан жазасыз ↑/// -↑жазб̊айтын шығармын ↓ /// -↑неге ↑ /// -↑менің жолұм ͡ басқа ↓ /// ↑ ағамды мен тек / балалық̊шағымның ^йестелігі деп ͡ пілем және ^уосұ жолға ͡ дейін алып келген мотұйватор ↓ /// ↑ амерійкада / ^йевропада фійттерді жазады ͡ ғой → // коллаб̊орацыйа жасайды → // сійнергійә жасайды / ійә↓/// ↑^йекі мықты / әртіс қосұлса / ^уонда / ну точно ͡ б̊ірдеңе жаңа шығады ͡ ғой↓///	- Кругыңыз кім сонда? - Кругым – менің балдарым. - Қандай балалар? Әртістер? - Әртістерден бөлек өзімнің командамның балдары бар, менің жұмыстарыммен айналысатын. Сол кісілер отырад көбіне қасымда. Ал әртістермен тек қана концерттерде былай кездесеміз. - Қайрат Нұртаспен доссыз ба? - Қайрат Нұртаспен дос болсам ғо сол десең, иа. Дос емеспін. Інісімін ғой былай. Иа, жақсы көреміз ағамызды, сыйлаймыз. - Фит жаздыныз ба? - Жоқ. - Қашан жазасыз? - Жазбайтын шығармын. - Неге? - Менің жолым басқа. Ағамды мен тек балалық шағымның естелігі деп білем және осы жолға дейін алып келген мотиватор. - Америкада, Европада фиттерді жазады ғой, коллаборация жасайд, синергия жасайд, иа. Екі мықты әртіс қосылса онда, ну, точно бірдеме жана шығады ғой.
Фархат Калиев	▶	- ↑коллаборацыйа барғо бізде ↑/// ↑ тек қайрат ағамен ^йемес ↓ /// - ↑ фархат / сенде қандай фобыйа бар ↑ /// - ↑ бійіктіктен қорқам ^йосы ↓ /// - ↑ басқа фобыйа жоқ ͡ па ↑/// - ↑ жоқ ↓ /// ↑ бійіктікқо самый / қорқыныштыс ↓ /// - ↑ самый қорқынышты ↓ /// ↑ сонда мен сені прйам са:мый страхқа → // алып келдім ͡ да ↑ /// - ↑ сонайтам ↓ /// ↑ сол ^уойланып ^уотырм ↓ /// ↑ қазір түсіп кете берійн ͡ ба → // жәйлап деп ↑ /// - ↑ мен честна гаваря ↑ /// ↑ мен өзім қорқып тұрмын ↓ /// ↑ бірак сен үшін мен түсем ↓ /// - ↑құуаныштымын ↑ /// - ↑ контент үшін түсем ↓ /// ↑ мен ваще / кантент үшін бәрін жасайм ↓ /// - ↑ ійа ↓ /// - ↑ ал сен ше ↑ /// - ↑ кантент / кантент деп ^уөліп кетпесек болд / әйтеуір ↑/// - ↑фархат қалайсын ↑ /// - ↑ керемет ↑ /// - ↑ керемет ↑ /// ↑ сен ^уойлаб атқан шығарсың неге / айжан ваще бұл сұхбатқа келісті ↑ /// ↑ зачем ваще келістіг деп ойлаб атқан жоқсың ͡ ба ↑ /// - ↑ жоқ / нармальнығо ↑ /// ↑шынымен бұндай просты болмаса тоже бомайд ↑ /// ↑ і: сіз ^уөзіңіз айтқандай қорқынышты жеңіп білсең жақсығо тоже ↑ ///	-↑коллаб̊орацыйа ͡ б̊арғой бізде ↓ /// ↑ тек қайрат ағамен ^йемес↓ /// -↑фархат / сенде ͡ ғандай фоб̊ұйа ͡ б̊ар ↑ /// -↑бійіктіктең ͡ ғорқамын ^уосұ ↓/// -↑басқа фоб̊ұйа жоқ ͡ па ↑/// -↑жоқ ↑ /// ↑ бійіктікқо самый / қорқұнұштысы ↓ /// -↑самый / қорқұнұшты ↓ /// ↑ сонда мен сені прям са:мый страхқа / алып келдім ͡ да ↑ /// -↑сон'айтам ↑ /// ↑ сол ^уойланыб̊ ͡ отұрмұн ↓ /// қәзір / түсіп кете ͡ б̊ерійм ͡ ба ↑ // жайлап деп ↓ /// -↑мен честно говоря ↓ /// ↑ мен ^уөзүм ͡ ғорқұп тұрмұн ↓ /// ↑ бірақ / сен үшүн мен түсөмүн ↓ /// -↑құуаныштымын ↑ /// -↑контент үшүн түсөм ↓ /// ↑ мен вообще / контент үшүм ͡ бәрін жасаймын ↓ /// -↑ійә↑/// -↑ал сен ͡ ше↑ /// -↑контент / контент деп / ^уөлүп кетпесек болдұ /әйтеуүр ↓ /// -↑фархат қалайсың ↑/// -↑керемет ↑ /// -↑керемет ↑ /// ↑ сен ^уойлаб̊ ͡ жатқан шығарсың → // неге / айжан вообще / бұл сұхбатқа ͡ гелісті ↑ /// ↑ зачем / вообще / келістік деб̊ ͡ойлаб̊ ͡ жатқан жоқ̊сұң ͡ ба ↑ /// -↑жоқ / нормально ͡ ғой ↓ /// ↑ шынымем ͡ бұндай просто болмаса / тоже болмайды ↓ /// ↑ і: сіз ^уөзүңүз айтқандай ͡ ғорқұнұшты жеңіп ͡ пілсең → // жақ̊сы ͡ ғой тоже ↑ ///	- Коллаборация бар ғо бізде. Тек Қайрат ағамен емес. - Фархат, сенде қандай фобия бар? - Биіктіктен қорқам осы. - Басқа фобия жоқ па? - Жоқ. Биіктік қой самый қорқыныштысы. - Самый қорқынышты. Сонда мен сені прям сааамый страхқа алып келдім да? - Соны айтам. Сол ойланып отырм, қазір түсіп кете берин ба жайлап деп. - Мен честно говоря. Мен өзім қорқып тұрмын. Бірақ сен үшін мен түсем. - Қуаныштымын! - Контент үшін түсем. Мен ваще, контен үшін бәрін жасайм. - Иа. - Ал сен ше? - Контент, контент деп өліп кетпесек болды, әйтеуір. - Фархат, қалайсын? - Керемет! - Керемет? Сен ойлап атқан шығарсың неге Айжан, ваще, бұл сұхбатқа келісті? Зачем, ваще, келістік деп ойлап атқан жоқсың ба? - Жоқ, нормально ғо. Шынымен бұндай просто болмаса тоже болмайд. Ііі сіз өзіңіз айтқандай қорқынышты жеңіп білсең жақсы ғо тоже.
Фархат Калиев	▶	- ↑сен ваще ^уөмірге сенесіңғой ͡ да ↑ /// - ↑ ійа / әрійне ↓ /// - ↑ потокта жүресіңғой ͡ да ↓ /// ↑ бірдеме / мысалы / болып қалса сенін өмірінде → // сен ^уотказ бермійсін ^уөзіне ↑ /// - ↑ мхм ↑ /// - ↑ жоқ демійсін / ійа ↑ /// - ↑ ійа / рійск жасай бересің көп ↓ /// ↑ сондықтан рійскавать ^йеткен дұрыс ↓ /// - ↑ кімге жоқ дійсін ↑ /// - ↑ қыздарға десең / ійа / ха: ↓ /// ↑ ішкімге жоқ деп айтпайм → // жалпы ↓ /// ↑ нұу / андай боладығой → // кей ͡ гезде жоқ деп айтатын ^уорны боп қалатын жерлер ↓ /// ↑ а так былай бәріне ашықпыз ͡ ғо → // ійә дейміз көбнесе ↑ ///	-↑сен вообще / ^уөмүргө сенесіңғой / да ↑/// -↑ійә / әрійне ↑ /// -↑потокта жүрөсүңғой / да ↑ ///↑ бірдеме / мысалы / болұп қалса сенің өмүрүңде → // сен отказ ͡б̊ермейсің ^уөзүнө ↑ /// -↑мхм ↑ /// -↑жоғ ͡деймісің / ійә ↑ /// -↑ійә / риск жасай бересің ͡гөп ↓ /// ↑ сондұқтан ^ырыйскавать ^йеткен дұрұс ↓ /// -↑кімге жоғ ͡дейсің ↑ /// -↑қыздарға десең / ійә / ха: ↑ /// ↑ ^йешкімге жоғ ͡деб̊ ͡айтпаймын жалпы ↓ /// ↑ ну / андай болады ͡ ғой / кей ͡ гезде → // жоғ ͡деб̊ ͡айтатын ^уорнұ ͡б̊оп қалатын жерлер ↓ /// ↑ а / так былай / бәрін'ашықпыз ͡ ғо ↓ /// ↑ ійә / дейміз ͡ гөбүнөсе ↑///	- Сен ваще өмірге сенесің ғой да? - Иа, әрине. -Потокта жүресің ғой да. Бірдеме, мысалы, болып қалса сенін өмірінде, сен отказ бермисін өзіне? - Мхм… - Жоқ демисін, иа? - Иа, риск жасай бересің көп. Сондықтан рисковать еткен дұрыс. - Кімге жоқ дисін? - Қыздарға десең, иа, хахахаха. Ешкімге жоқ деп айтпайм, жалпы. Ну, андай болады ғой кей кезде, жоқ деп айтатын орны болып қалатын жерлер. А так былай бәріне ашықпыз ғо. Иә дейміз көбінесе.
Фархат Калиев	▶	- ↑фархат / мұузыканы жазғанда сыз і: қалай ойлайсыз → // коммерцыйалық пайдасын / әлде жүрегіне сенесіз ͡ бе ↑/// - ↑ екі жағын қатар ^уойлайм ↓ /// ↑ күуплет жүрекпен шыққан әңгіме болса → // қайырма абійзательна → // ^йесте қаларлықтай болұу керек ↓ /// ↑ ал / ^уол сенің ұуже ^йесте қаларлықтай → // ^йетіп істійм мен қайырмасын дегенің → // ^уол сенің ұуже коммерцыйа ↓ /// ↑ бәрінің ^йесінде / қалатындай істійн деп атсаң ↑ /// ↑ ал кұуплет ^уол жүректен шыққан әңгімеге кетед ↓ /// ↑ ^уол жерде / біреудің тағдырына ұқсас нәрсе болса → // сол соған ұнайд ↓ /// ↑ ал ^уоның тағдырында / ^уөмірінде ^уондай нәрсе боватпаса → // ^уоған ұнамайд деген сыйақты нәрсе ͡ ғо ↑ ///	-↑фархат / мұузұканы жазғанда → // сіз / і: қалай ^уойлайсыз ↑ // коммерцыйалық пайдасын / әлде жүрөгүне сенесіз ͡б̊е ↑ /// -↑^йекі жағың ͡ ғатар ^уойлаймын ↓ /// ↑ куплет / жүрөкпөн шыққан әңгіме ͡б̊олса ↑ // қайырма / обязательно ^йесте ͡ ғаларлықтай болұу ͡герек↓ /// ↑ ал ^уол сенің уже / ^йесте ͡ ғаларлықтай ^йетіп ^йестимін мең ͡ ғайырмасын дегенің → // ^уол сенің уже коммерцыйа ↓ /// ↑ бәрінің ^йесінде ͡ ғалатындай істейін деб̊ ͡атčаң ↓ /// ↑ ал / куплет ^уол жүрөктөн шыққан әңгімеге ͡гетеді ↓ /// ↑ ^уол жерде / біреудүң тағдырын'ұқ̊сас нәрсе ͡б̊олса → // сол соған ұнайды ↓ /// ↑ ал онұң тағдырында / ^уөмүрүнде / ^уондай нәрсе ͡болұп жатса → // ^уоған ұнамайды деген сыйақты нәрсеғо ↑///	- Фархат, музыканы жазғанда сіз ііі қалай ойлайсыз коммерциялық пайдасын, әлде жүрегіне сенесіз бе? - Екі жағын қатар ойлайм. Куплет жүректен шыққан әңгіме болса, қайырма обязательно есте қаларлықтай болу керек. Ал ол сені уже есте қаларлықтай етіп істим мен қайырмасын дегенің, ол сенің уже коммерция. Бәрінің есінде қалатындай істейін деп атсаң. Ал куплет, ол жүректен шыққан әңгімеге кетед. Ол жерде біреудің тағдырына ұқсас нәрсе болса сол соған ұнайд. Ал оның тағдырында, өмірінде ондай нәрсе болып атпаса оған ұнамайд деген сияқты нәрсеғо.
Фархат Калиев	▶	- ↑то есть / вы палучается не просто пишете мұузыкұу / да / каторая вам нравится ↓ /// ↑ то есть / вы думаете о том чтобы она залетела ↓ /// ↑ да ↑ /// - ↑па любому ^уойлайсыңғо ↓ /// ↑ бірақ і: мен шыны ͡ герек → // кейде текст жазған кезде қорқам ↓ /// ↑ андай бір қайғылы ^уөлеңдер → // лирикалар жазған кезде ↓ /// ↑ і: мен текст жазатынымнан кейде қорқам → // андай / қатты бір текст жазып қойып → // біреуді ^уөлімге ійтеріп жібермійн деп → // анау ^уодан сайын қайғырып ^уөлең тыңдаған кезде ↓ /// ↑ сол үшін / соған тек астарожность ұстайтыным → // анандай ауыр бірдеңе жазып қоймайынш деп ↑ /// - ↑ ниче себе ↓ /// ↑ вы об этом думаете / да ↑ /// ↑ сіз ^уоны ^уойлайсыз / да ↑ /// - ↑ ійа ↓ ///	-↑то ест' вы получаетčя не просто пишете музыку ↑// да которая вам нравитčя ↓ /// ↑ то ест' вы думаете о том чтобы она залетела ↓ /// ↑ да ↑/// -↑по любому ^уойлайсыңғо ↓ /// ↑ бірақ / і: мен шыны ͡ герек кейде / текст жазғаң ͡ гезде ͡ ғорқам ↓ /// ↑ андай бір ͡ ғайғылы ^уөлөңдөр лирикалар жазғаң ͡ гезде / і: мен текст жазатынымнаң ͡ гейде ͡ ғорқам → // андай ͡ ғатты ͡б̊ір текст жазып қойұп → // біреуді / ^уөлүмгө ійтеріб̊ ͡ жіб̊ермейін деп → // анау ^уодан сайың ͡ ғайғырып → // ^уөлөң тыңдағаң ͡ гезде ↑ /// ↑ сол үшүн / соған тек / осторожность ұстайтыным / анандай ауұр̊ ͡ б̊ірдеңе жазып қоймайыншы деп ↓ /// ↑ -↑ниче себе ↑ /// ↑ вы об этом думаете / да ↑ /// ↑сіз ^уонұ ^уойлайсыз / да ↑/// ↑ійә ↓ ///	- То есть, вы получается не просто пишете музыку, да, которая вам нравится. То есть, вы думаете о том чтобы она залетела. Да? - По-любому ойлайсың ғо. Бірақ ііі мен шыны керек кейде текст жазған кезде қорқам. Андай бір қайғылы өлеңдер, лирикалар жазған кезде. І-і-і мен текст жазатынымнан кейде қорқам, андай қатты бір текст жазып қойып, біреуді өлімге итеріп жібермейін деп, анау одан сайын қайғырып өлең тыңдаған кезде. Сол үшін, соған тек осторожность ұстайтыным, анандай ауыр бірдеңе жазып қоймайынш деп. - Ниче себе. Вы об этом думаете, да? Сіз оны ойлайсыз да? - Иа.
Фархат Калиев	▶	- ↑мхм ↑ /// ↑ ^уөйткені бізде жастардын ішінде // сұуійційд ^уөте көп ↓ /// - ↑ ійа → // ^уол жастардың ішіндегі сұуійційдтен бөлек → // мен ^уөзімнің тыңдармандарымды білем ͡ да → // менімен менің ^уөлеңдеріммен менің текстеріммен ^уол кісілер негізі ↓ /// ↑ жақсы ауырыб қойад негізі ↓ /// ↑ кагда мен ^уодан сайын sup>йертең қайғылы → // қатты ^йезіп бере берген сайын ↓ /// ↑ әркім / мысалы / әртүрлі тыңдайд → // біреу сау ^уотырып тыңдайд → // біреу ішіп ^уотырып тыңдайд ^уөлеңді → // біреу тағысын тағы / басқа ләззаттың түрлерімен ^уотырып тыңдайд → // деген сыйақты ͡ ғо ↑ /// ↑ сол маментте ^уолар → // пад кайфым ^уотқан кезде → // басқаша түсініп қалмасын деген мағынадан қорқам → // то есть деген нәрседен қорқам ↓ /// ↑ сол үшін мен текст жазған кезде → // кішкене астарожны боп жазам ↓ ///	-↑мхм ↑ /// ↑ ^уөйткөнү ͡б̊ізде / жастардың ішінде суицид ^уөтө ͡ гөп ↓ /// -↑ійә↑ /// ↑ ^уол жастардың ішіндегі / суицидтем ͡ бөлөк → // мен ^уөзүмнүң тыңдармандарымды ͡ б̊ілем ͡ да / менімен / менің ^уөлөңдөріммен → // менің текстеріммен ^уол ͡ гісілер негізі / жақ̊с'ауұрұп қойады негізі ↓ /// ↑ когда мен ^уодан сайын ^йертең ͡ғайғылы / қатт'езіп ͡ пере ͡ б̊ерген сайын ↑ /// ↑ әргім / мысалы / әртүрлү тыңдайды / біреу сау ^уотұрұп тыңдайды → // біреу ішіп ^уотұрұп тыңдайды ^уөлөңдү → // біреу тағысын ͡ тағы ͡б̊асқа ^іләззаттың түрлөрүмен ^уотұрұп тыңдайды → // деген сыйақтығой ↓ /// ↑сол моментте ^уолар подкайфом ^уотырғаң ͡ гезде / басқаша түсүнүп қалмасын / деген мағынадаң ͡ ғорқам ↓ /// ↑ то ест' / деген нәрседең ͡ ғорқам ↓ /// ↑ сол үшүн мен / текст жазғаң ͡ гезде ͡ гішкене / осторожно / болұп жазам ↓ ///	- Мхм. Өйткені бізде жастардын ішінде суицид өте көп. - Иа. Ол жастардың ішіндегі суицидтен бөлек, мен өзімнің тыңдармандарымды білем да, менімен, менің өлеңдеріммен, менің текстеріммен ол кісілер негізі жақсы ауырып қояд негізі. Когда мен одан сайын ертең қайғылы, қатты езіп бере берген сайын. Әркім, мысалы, әртүрлі тыңдайд, біреу сау отырып тыңдайд, біреу ішіп отырып тыңдайд өлеңді, біреу тағысын тағы басқа ләззаттың түрлерімен отырып тыңдайд деген сияқты ғо. Сол моментте олар подкайфом отқан кезде басқаша түсініп қалмасын деген мағынадан қорқам, то есть, деген нәрседен қорқам. Сол үшін мен текст жазған кезде кішкене осторожно боп жазам.
Фархат Калиев	▶	- ↑сонда сізде жауапкершілік бар / ійа ↑ /// - ↑ білмейм бар шығар sup>йенді сондай нәрселерді sup>уойлап тұрсам ↑ /// - ↑ал сізде sup>уөзінізде болды ͡ ма → // сондай депрессійа ↑/// - ↑ ійа ↓/// - ↑ қыйын жағдайлар ↓ /// - ↑ sup>уөзімде болғаннан кійін sup>йойлайсыңғой → // негізі көп ͡ нәрсені ↓ /// ↑ sup>уөзің басыңнан sup>уөтпесе sup>уойламайсын ↓ /// ↑ кагда sup>уөзіңнің басыңнан бір ауыртпашылық sup>уөтед → // соған сай сенің тілің → // да таво жатқызбай әңгіме айтасың ↓ /// ↑ сол әңгімеден қорқып кетесің кейде ↑///	-↑сонда сізде / жауапкершілік ͡ пар / ійә ↑/// -↑білмеймін / бар шығар ^йенді → // сондай нәрселерді ^уойлап тұрсам ↓ /// -↑ал / сізде ^уөзүнүзде болдұ ͡ ма ↑ // сондай депрессия ↓ /// -↑ійә ↑ /// -↑қыйын жағдайлар ↓ /// -↑^уөзүмдө ͡б̊олғаннаң ͡ гейін / ^уойлайсың ͡ ғой негізі ͡ гөп нәрсені ↓ /// ↑ ^уөзүң басыңнан ^уөтпөсө ^уойламайсын ↓ /// ↑ когда ^уөзүңнүң ͡ басыңнам ͡ бір ауұртпашылық ^уөтөдү → // соған сай сенің тілің → // до того жатқызб̊ай → // әңгім'айтасың ↓ /// ↑сол әңгімедең ͡ ғорқұп кетесің ͡гейде ↓ ///	- Сонда сізде жауапкершілік бар, иа? - Білмейм, бар шығар енді сондай нәрселерді ойлап тұрсам. - Ал, сізде өзінізде болды ма сондай депрессия? - Иа. - Қиын жағдайлар. - Өзімде болғаннан кейін ойлайсың ғой негізі көп нәрсені. Өзің басыңнан өтпесе ойламайсын. Когда өзіңнің басыңнан бір ауыртпашылық өтед, соған сай сенің тілің до того жатқызбай әңгіме айтасың. Сол әңгімеден қорқып кетесің кейде.
Фархат Калиев	▶	- ↑сіз жыйырма sup>йекідесіз / ійа ↓ /// ↑ sup>уөмірініз / вабще / толька толька басталып жатыр да ↑ /// ↑ қашан сізде депрессійа болған ↑ /// - ↑ мен проста андай бала болдым жас кезімнен ↓ /// ↑ үшінші сынып sup>уоқыватсам ͡ да // мен сексен бестермен бірге канцерттерде / гастрольдерде жүретінмін ↓ /// - ↑ м: ↑ /// - ↑ ій sup>уоны / қалық түсінбегенмен → // сіз түсінесіз мен түсінем тағысын тағы → // әртістер / те каторые кім телевійденійеның айналасында → // сол адамдар түсінед ↓ /// ↑ сол үшін шығар вазможна жасыма жетпей → // кейде андай біреуге аға болып тұрған сыйақты көрінетінім ↓ /// ↑ біреулер sup>уойлайд → // тійпа кісі болып sup>уотыр sup>уөзінше жап жас болып деп ↓ /// ↑ sup>уолай sup>йемес sup>йенді шын мәнісіне келгенде → // жәй проста көрген түйгенің ↓ /// ↑ әлі көпқо sup>йенді көреріміз ↓ /// ↑ но sup>уосы ұуақытқа дейін → // көрген түйгендерің кейде sup>уотыздағы → / ақыл айтып тұрған ағалардың қасында ійа / ійа аға деп → // артын түніп тұрасын ͡ да бірақ ↑ ///	-↑сіж ͡ жыйырм'екідесіз / ійә ↑ /// ↑^уөмүрүніз вообще только / только ͡б̊асталыб̊ жатыр ͡ да ↑ /// ↑қашан сізде депрессійа ͡б̊олған ↑ /// -↑мем просто / анандай бала ͡б̊олдұм жас кезімнен ↓ /// ↑ үшүншү сынып ^уоқұп жатčам ͡ да мен / сек̊сембестермем ͡ бірге / концерттерде / гастрол'дерде жүрөтүммін ↓ /// ↑ -↑ м: ↑ /// -↑и ^уонұ / халық түсүмбөгеммен сіз түсүнөсіз → // мен түсүнөм тағысын тағы / әртістер → // те которые / кім телевійденійенің айналасында / сол жандар түсүнөді ↓ /// ↑ сол үшүн шығар возможно / жасыма жетпей → // кейд'андай біреуг'аға болұп тұрған сыйақты ͡гөрүнөтінім ↓ /// ↑ біреулер ^уойлайды → // типа / кісі ͡ б̊олұп ^уотұр → // ^уөзүншө жаб̊-жас ͡ полұп деп ↑ /// ↑ ^уолай ^йемес ^йенді / шын мәнісіне ͡гелгенде → // жәй просто / көргөн түйгөнүң ↓ /// ↑ әлі ͡ гөп ͡ қой / ^йенді ͡ гөрөрмүз ↓ /// ↑ но / ^уосұ ^ұуақытқа ͡ дейің ͡ гөргөн түйгөндөрің / кейде ^уотұздағы → // ақыл айтып тұрған ағалардың ͡ғасында / ійә / ійә / аға деп → // артын түсүнүп тұрасын ͡ да → // бірақ↑///	- Сіз 22-десіз, иа. Өмірініз, вабще, только-только басталып жатыр да. Қашан сізде депрессия болған? - Мен просто андай бала болдым жас кезімнен. Үшінші сынып оқып атсам да мен 85-термен бірге концерттерде, гастрольдерде жүретінмін. - Ммм… - И оны халық түсінбегенмен, сіз түсінесіз, мен түсінем тағысын тағы әртістер, те которые кім телевиденияның айналасында сол жандар түсінед. Сол үшін шығар возможно жасыма жетпей, кейде андай біреуге аға болып тұрған сияқты көрінетінім. Біреулер ойлайд, типа кісі болып отыр өзінше жап жас болып деп. Олай емес енді, шын мәнісіне келгенде. Жәй просто көрген түйгенің. Әлі көп қой енді көреріміз. Но, осы уақытқа дейін көрген түйгендерің кейде отыздағы ақыл айтып тұрған ағалардың қасында, иа, иа аға деп, артын түсініп түрасын да бірақ.
Фархат Калиев	▶	- ↑әмре тұура ↑ солай айтқан ↓ /// ↑ sup>уол ͡ да жыйырма жеттеғой ↓ /// ↑ sup>уоны достары аказываетца шал деп ͡ айтатын ↓ /// ↑ сізді тоже ↑ /// - ↑ійа ↓ /// ↑ мені ͡ де солай айтад ↓ /// ↑ көне адам сыйақтысың бір ↓ /// ↑ sup>йей sup>уөйтпеңдер керек sup>йемес деп sup>уотырасың ↑/// ↑ бірақ sup>йенді андай бір / sup>йеріккеннен айтпайсың ͡ да ↑ /// ↑ просто sup>уөзің сол сөздерді → // көп sup>йестігенсін ͡ да / проста ↓ /// ↑ sup>уөйтіп істеме бомайд → // былай бомайдығо → // ұйатқой сондайларды sup>йестігесін → // сен ͡ де сүйтіп айтып sup>уотырасың ↓ /// ↑ а sup>уоны сен барып → // айдаладағы танымайтын біреуге айтып бер'алмайсыңғой ↓ /// ↑ сол себепті / sup>уөзіңнің ішіңнен бастай бересіңғо ↑ ///	-↑әмре тұура солай айтқан ↓ /// ↑ ^уол ͡ да жыйырма жетідеғой ↓ /// ↑ ^уонұ достары / оказывается шал деп айтатад'екен ↓ /// ↑ сізді тоже↑ /// -↑ійә ↑ /// ↑ мені ͡ де солай айтады ↓ /// ↑ көн'адам сыйақтысың бір ↓ /// ↑ ей / ^уөйтпөңдөр ͡герег ^йемес → // деп ^уотұрасың ↓ /// ↑бірақ ^йенді / анандай бір ^йеріккеннен айтпайсың ͡ да ↑/// ↑просто / ^уөзүң сол сөздөрдү → // көп ^йестіген соң ͡ да / просто ↓ /// ↑ ^уөйтүп істеме / болмайды → // былай болмайдығой → // ұйат ͡ қой сондайларды ^йестіген соң → // сен ͡ де сөйтүп айтып ^уотұрасың ↓ /// ↑ а / ^уонұ сем ͡ барып айдаладағы танымайтым ͡ біреуг'айтып → // бер'алмайсың ͡ ғой ↓ /// ↑ сол себ̊епті / ^уөзүңнүң ішіңнем ͡ бастай бересіңғой ↓ ///	- Әмре тура солай айтқан. Ол да 27-де ғой. Оны достары оказывается шал деп айтады екен. Сізді тоже? - Иа. Мені де солай айтад. Көне адам сияқтысың бір. Ей өйтпеңдер, керек емес деп отырасың. Бірақ енді андай бір еріккеннен айтпайсың да. Просто өзің сол сөздерді көп естігенсін да, просто. Өйтіп істеме бомайд, былай бомайды ғо, ұят қой, сондайларды естігесін сен де сүйтіп айтып отырасың. А оны сен барып айдаладығы танымайтын біреуге айтып бере алмайсың ғой. Сол себепті өзіңнің ішіңнен бастай бересің ғо.
Фархат Калиев	▶	↑ат'ананыз қандай сізге тәрбійе берді ↓ /// ↑ үйткені менің қасымда // қазір джыйырма sup>йекідегі әдемі sup>йер жігіт sup>уотыр ↓ /// ↑ бірақ / тәрбиесі маған ұнайд ↓ /// ↑ үйткені жұлдызсызғой ↓ /// ↑ қазір sup>йенді → // бүгін «гакку» фестійвалінде хэдлайнерсіз / ійа ↓ /// ↑ ну sup>уорысша айтқанда / сейчас вы на пійке → // но при этом я вижу перед сабой → // очень скромныва челавека и меня как маму → // интересует как вас васпитывали ↓ /// ↑ если честна / айтқан кезде sup>йенді sup>уотбасылық тәрбійе → // бала кезден санада sup>йенді → // құйыладығо sup>уөзінің внутряктарымен → // үйдің әңгімесімен → // үйдің тәрбійесімен ↓ /// ↑ бірақ көбіне → // сақна тәрбелед мені → // сақна мен той ↓ /// ↑ бала кезден жаңағыдай → // әр жерде жүргесін → // тойларда әжелердің көп батасын алып → // солардың айтқан тілектерін → // бала кезден құйа беретмін мыйыма ↓ /// ↑ ақ түйенің қарны жарылған күн → // наурыз құтты болсын → // sup>йекі жас бақытты болсын ↑ /// ↑ ій / ол бала кезден естіп келатқан сөздер ↓ /// ↑ ій / көше ͡ де тәрбелейдіғой → // негізі ↓ /// ↑ кейде қатты артық айтып қойып → // опық жеп қаласың біржерде ↓ /// ↑ сүйтіп нестедік ͡ қо ↑ ///	-↑ат'анаңыз / қандай сізге тәрб̊ійе ͡б̊ерді↓ /// ↑ ^уөйткөнү / менің ͡ ғасымда ͡ғазір жыйырм'екідегі әдемі / ер жігіт ^уотұр ↓ /// ↑ бірақ / тәрб̊иесі маған ұнайды ↓ /// ↑ ^уөйткөнү жұлдұссұз ͡ ғой ↓ /// ↑ қәзір ^йенді → // бүгүн гаккұу фестійвалінде / хэдлайнерсіз / ійә ↓ /// ↑ ну /орұшша айтқанда / сейчас вы на пике → // но при этом я вижу перед сабой → // очень скромного человека → // и меня как маму интересует → // как вас воспитывали ↑ /// -↑если честно / айтқаң ͡ гезде ^йенді / ^уотпасылық тәрб̊ійе → // бала ͡ гезден санада ^йенді / құйұлады ͡ ғой → // ^уөзүнүң внутряктарымен → // үйдүң әңгімесімен → // үйдүң тәрб̊ійесімен ↓ /// ↑ бірақ көб̊үнө → // сахна тәрб̊иеледі мені → // сахна мен той ↓ /// ↑ бала ͡ гезден жаңағыдай → // әр жерде жүргөсүн → // тойларда / әжелердің көп ͡ патасын алып → // солардың айтқан тілектерін → // бала ͡гездең ͡ ғұйа ͡б̊еретінмін мыйыма ↓ /// ↑ ақ ͡ түйөнүң ͡ғарны жарылғаң ͡ гүн → // наурұз ͡ ғұттұ ͡б̊олсұн ↑ // ^йекі жас ͡пақытты ͡б̊олсұн ↑/// ↑ ій / ^уол бала ͡гезден ^йестіп кележатқан сөздөр ↓ /// ↑ ій / көшө ͡ дө / тәрб̊елейдіғой негізі ↓ /// ↑ кейде / қатт'артық айтып ͡ қойұп → // ^уопұғ ͡ жеп ͡ қаласың біржерде ↓ /// ↑ сөйтүп нестедік ͡ қо↓ ///	- Ата-ананыз қандай сізге тәрбие берді? Үйткені менің қасымда қазір 22-дегі әдемі ер жігіт отыр. Бірақ тәрбиесі маған ұнайд. Үйткені жұлдызсыз ғой. Қазір енді бүгін «Гакку» фестивалінде хэдлайнерсіз, иа. Ну, орысша айтқанда, сейчас вы на пике, но при этом я вижу перед собой очень скромного человека и меня как маму интересует, как вас воспитывали? - Если честно айтқан кезде, енді отбасылық тәрбие бала кезден санада енді құйылады ғо, өзінің внутряктарымен, үйдің әңгімесімен, үйдің тәрбиесімен. Бірақ көбіне сахна тәрбиелед мені, сахна мен той. Бала кезден жаңағыдай әр жерде жүргесін, тойларда әжелердің көп батасын алып, солардың айтқан тілектерін бала кезден құя беретінмін миыма. "Ақ түйенің қарны жарылған күн", "Наурыз құтты болсын", "Екі жас бақытты болсын". И, ол бала кезден естіп келятқан сөздер. И, көше де тәрбиелейді ғой, негізі. Кейде қатты артық айтып қойып, опық жеп қаласың бір жерде. Сүйтіп нестедік қо.
Фаузия Оразбаева	▶	↑қадірл'ұстаз ағалар / қадірл'әріптестер / бүгүң ͡ ғазақ ғылымының тойұ →// қазақ тіл білімінің тойұ →// қазақ тіл ғылымының ͡ ғай тойұ ͡ б̊олса да →// үлкөнү жоқ / кішісі жоқ↓/// ↑ал ^йенді ^уоқас аға сек̊сеңге ͡ геліп ^уотұрғандықтан→// бүгүн тіпті ^йерек̊ше салтанатты мәж^іліс қой деп ^уойлаймын↓/// ↑сіздердің ғылымый мәж^ілістегі/ ^уосұ мерейлі / бір ^уөтө жоғарғы деңгейдегі нійетті тойларыңыз ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн↓///	↑қәдірл'ұстаз ағалар / қәдірл'әріптестер / бүгүң ͡ ғазақ ғылымының тойұ →// қазақ тіл білімінің тойұ →// қазақ тіл ғылымының / қай ͡ тойұ ͡ б̊олса ͡ да →// үлкөнү жоқ/ кішісі жоқ↓/// ↑ал ^йенді / ^уоқас ͡ аға сек̊сеңге ͡ геліб̊ ͡ ^уотұрғандықтан→// бүгүн тіпті ^йерек̊ше салтанатты мәж^іліс қой деб̊ ͡ ^уойлаймын↓/// ↑сіздердің ғыл^ымій мәж^ілістегі/ ^уосұ мерейлі / бір ^уөтө жоғарғы деңгейдегі нійетті тойларыңыз ͡ ғұттұ ͡ б̊олсұн↓///	Қадірлі ұстаз ағалар, қадірлі әріптестер! Бүгін қазақ ғылымының тойы, қазақ тіл білімінің тойы, қазақ тіл ғылымының қай тойы болса да, үлкөнү жоқ, кішісі жоқ. Ал енді, Оқас аға сексенге келіп отұрғандықтан, бүгүн тіпті ерекше салтанатты мәжіліс қой деп ойлаймын. Сіздердің ғылыми мәжілістегі осы мерейлі бір өте жоғарғы деңгейдегі ниетті тойларыңыз құтты болсын!
Фаузия Оразбаева	▶	↑біздің қазақтың ^йелі керемет кең / жері ͡ б̊ай / жаны дарқан↓/// ↑^уоқас ағамызға қарап ^уот^ұрып→// ^уосы қазақтың / бір азаматтық мінезінің бәрі бойында жыйнақталған ғой деп ^уойлаймыз →// біздер шәкірттері/ кейінгі қарындастары / ін^ілері↓/// ↑^уөйткен'ағаның бойындағы мына кеңдік→// содан кейін жан^ының байлығы→// ^йең бастыс'үлкен бір саб̊ырлық↓///	↑біздің ͡ ғазақтың ^йелі ͡ геремет кең / жері ͡ б̊ай / жаны дарқан↓/// ↑^уоқас ағамызға ͡ ғарап ^уот^ұрұп →// ^уосұ қазақтың / бір азаматтығ ͡ мінезінің бәрі бойұнда жыйнақталған ͡ ғой деб̊ ͡ ^уойлаймыз →// біздер шәкірттер і/ кейіңгі ͡ ғарындастары / інілері↓/// ↑^уөйткөн'ағаның бойұндағы мына ͡ геңдік→// содаң ͡ гейін жан^ының байлығы →// ^йең ͡ бастысы / үлкөн бір саб̊ырлық↓///	Біздің қазақтың елі керемет кең, жері бай, жаны дарқан. Оқас ағамызға қарап отырып, осы қазақтың бір азаматтық мінезінің бәрі бойында жинақталған ғой деп ойлаймыз, біздер шәкірттері, кейінгі қарындастары, інілері. Өйткені ағаның бойындағы мына кеңдік, содан кейін жанының байлығы, ең бастысы үлкен бір сабырлық.
Фаузия Оразбаева	▶	↑байағыд'ата баб̊аларымыз/ саб̊ыр саб̊ыр дегенде→// біз көп мән бермейді ^йекембіз→// ал шын мәнінде саб̊ыр деген сөзде ͡ б̊арлығы жыйнақталған ^йекен↓/// ↑сондықтан ^уоқас ағамның мына жеткен жетістігі→// қазақ тіл біліміне сіңірген ^йеңбегі→// болашақ ұрпақ үшін / біздер үшін / біздің бізден кейінгі шәкірттер үшін / жалпы келешек қазақ ^йел'үшін ^уөшпес мұра деп ^уойлаймын↓///	↑байағыда / ата ͡ баб̊аларымыз/ саб̊ыр ͡ саб̊ыр дегенде→// біз ͡ гөп мәм ͡ бермейд'екембіз→// ал шын мәнінде саб̊ыр деген сөздө ͡ б̊арлығы жыйнақталған ^йекен↓/// ↑сондұқтан ^уоқас ағамның мына жеткен жетістігі→// қазақ тіл біліміне сіңірген ^йеңбегі→// болашағ ͡ ұрпағ ͡ үшүн/ біздер үшүн/ біздің біздең ͡ гейіңгі шәкірттер үшүн/ жалпы ͡ гелешек / қазағ ͡ ^йел'үшүн ^уөшпөс мұра деб̊ ͡ ^уойлаймын↓///	Баяғыда ата-бабаларымыз сабыр-сабыр дегенде, біз көп мән бермейді екенбіз, ал шын мәнінде сабыр деген сөзде барлығы жинақталған екен. Сондықтан Оқас ағамның мына жеткен жетістігі, қазақ тіл біліміне сіңірген еңбегі болашақ ұрпақ үшін, біздер үшін, біздің бізден кейінгі шәкірттер үшін жалпы келешек қазақ елі үшін өшпес мұра деп ойлаймын.
Фаузия Оразбаева	▶	↑ал ^йенді тілек тұрғысынан келетін болсақ→// байағыда дінмұхаммед атамызға/ сіздің бір газетте шықты сұхбатта→// ^йең бас арманыңыз не деп̊ сұрағанда→// мен ^уосы жасқа келгенде ͡ б̊әрін де көрдім→// ^йең баст'арманым/ болашақта менің қазағымның ^йелі қандай болады ^йекен→// сол бір қайт'айланып кеп бір сәт кәнә→// соны көріп кетčем→// арманым жоқ ^йекен деген ^йекен↓///	↑ал ^йенді тілек тұрғұсұнаң ͡ гелетім болсақ→// байағыда діммұхаммед атамызға/ сіздің бір газетте шықты сұхбатта→// ^йең бас арманыңыз ͡ не деп̊ ͡ сұрағанда→// мен ^уосұ жасқа ͡ гелгенде ͡ б̊әрін ͡ де ͡ гөрдүм→// ^йең баст'арманым / болашақта менің ͡ ғазағымның ^йелі ͡ ғандай болад'екен→// солбір ͡ ғайт'айланып ͡ кеп ͡ пірсәт кәнә→// сонұ ͡ гөрүп ͡ кетčем→// арманым жоқ ^йекен деген ^йекен↓///	Ал енді тілек тұрғысынан келетін болсақ, баяғыда Дінмұхаммед атамызға сіздің бір газетте шықты сұхбатта «ең бас арманыңыз не?» деп сұрағанда, «мен осы жасқа келгенде бәрін де көрдім, ең басты арманым, болашақта менің қазағымның елі қандай болады екен, сол бір қайта айланып кеп бір сәт кәнә соны көріп, кетсем арманым жоқ екен» деген екен.
Фаузия Оразбаева	▶	↑ал мен ^уойлаймын→// қазіргі ͡ б̊іздің тілш'ағаларымызға / тіпті ^уөзімізге ^йенді қазақ тіл^інің тағдыры қандай болады деген сұрақ→// бәріміздің алдымызда тұр↓/// ↑қазақ тіл^інің келешегі/ мәртеб̊есі/ мемлекеттік деңгейі/ жалпы ͡ б̊іздің балаларымыздың/ баб̊аларымыздың тілі қандай болды деген кезде→// жақ̊сылығын/ қызығын/ бір ^йерек̊ше мәртеб̊есін көріңіз/ аға↓/// ↑соған деніңіз сау ͡ б̊олсын→// қазақ аб̊ай атындағ'ұлттық педагогійкалық үунійверсійтетінің ^уосында ͡ б̊іздің біраз ұстаздарымыз ^уотыр→// сол барлық ұстаздар/ шәкірттер сізді шын жүректен құттықтаймыз↓/// ↑^ырахмет↓///	↑ал мен ^уойлаймын→// қәзіргі ͡ б̊іздің тілш'ағаларымызға / тіпт'өзүмүзг'енді / қазақ тіл^інің тағдыры қандай болады деген сұрақ→// бәріміздің алдымызда тұр↓/// ↑қазақ тіл^інің ͡ гелешегі/ мәртеб̊есі/ мем^ілекеттік деңгейі/ жалпы ͡ б̊іздің балаларымыздың/ баб̊аларымыздың тілі ͡ ғандай болдұ дегең ͡ гезде→// жақ̊сылығын/ қызығын/ бір ^йерек̊ше мәртеб̊есің ͡ гөрүңүз/ аға↓/// ↑соған деніңіс ͡ сау ͡ б̊олсұн→// қазағ ͡ аб̊ай атындағ'ұлттұқ педагогійкалығ ͡ үунійверсійтетінің ^уосұнда ͡ б̊іздің біраз ұстаздарымыз ^уотұр→// сол барлығ ͡ ұстаздар/ шәкірттер сізді шын жүрөктөң ͡ ғұттұқтаймыз↓/// ↑^ырахмет↓///	Ал мен ойлаймын қазіргі біздің тілші ағаларымызға, тіпті өзімізге «енді қазақ тілінің тағдыры қандай болады?» деген сұрақ бәріміздің алдымызда тұр. Қазақ тілінің келешегі, мәртебесі, мемлекеттік деңгейі, жалпы біздің балаларымыздың, бабаларымыздың тілі қандай болды деген кезде жақсылығын, қызығын, бір ерекше мәртебесін көріңіз, аға! Соған деніңіз сау болсын қазақ Абай атындағы ұлттық педогогикалық университетінің осында біздің біраз ұстаздарымыз отыр, сол барлық ұстаздар, шәкірттер сізді шын жүректен құттықтаймыз. Рақмет!

soz

Фонетика-фонология

Просодика

Сұхбат беруші:

Сұхбат алушы:

Уақыты:

Ұзақтығы:

Тақырыбы:

Сұхбат берушінің жынысы:

Сұхбат берушінің туған жылы:

Мамандығы:

Орны:

Дереккөз:

Сөз стилі(тілі):

Лингвоәлеуметтік деңгейі:

Тұратын аймағы:

Сөзқолданыс саны:

Сұхбатты орфография бойынша жазған автор:

Сұхбаттың сөйлеуші орфоэпиясы мен орфоэпиялық нормасын жазған автор: