Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
80-ші жылдарынан 1602 жылға дейін жазған 219 драмалық шығармасы тіркелген. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...ол ырзашылық беріп, қол қойып, мөр соқпайынша жергілікті өкімет орындары бірде бір комедияны сахналауға рұқсат етпейтін болса... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— шіркеу шенеуніктерінің театрға қарсы ХҮІ ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
90-шы жылдарынан бастап жүргізген ұзаққа созылған насихат науқанынан кейін, шынымен-ақ 1608 жылы священник талап еткен түрдегі орталықтандырылған цензура орнатылды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
XLІX т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...олар жаңа секталар жасақтайды және өмірдің жаңа тәртібін түзеді... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— ХҮІІ ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
екінші жартысында инквизиция “Амадис Галльскийден” құдайға күпірлік келтіретін нәрселер тапты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Лузитания — кейін Португалия мемлекеті құрылған аймақтың ежелгі атауы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Вириат — лузитандықтардың римдіктерге қарсы көтерілісін басқарған бақташы (ж.с.д. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
151 - 140 жж.). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Граф Фернан Гонсалес — Кастилияны маврлардан азат еткен реконкистаның аты аңызға айналған қайраткері. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Оған “Фернан Гонсалес туралы дастан” (ХІІІ ғ.) мен көптеген романс арналды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...Валенсияда — Сид. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Сид Руй Диастың туып-өскен жері Бургос еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Сид” лақап атын ол Валенсияны маврлардан азат еткеннен кейін алды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...Андалусияда — Гонсало Фернандес. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Әңгіме Андалусиядағы шағын елді мекен — Монтильяда туып-өскен, “ұлы қолбасшы” делінетін Гонсало Фернандес Кордовский турасында болып отыр. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Флорипа және Ги Бургундский. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Францияның он екі пэріне қатысты аңыз-әңгімелердің бірінде мавр адмиралы Баланның қызы, Флорипа сұлудың он екі пэрге өз үйінен баспана бергені жайында айтылады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Олардың арасында Ги Бургундский де болады, қыз соған ғашық боп қалады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мантибль көпірі — сол аңыздардың айтуынша аталмыш Баланның иелігінде болған көпір, оны қатыгез дәу Галафр қорғап тұрады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бейшара Гварин — итальяндық рыцарьлық романның кейіпкері (ХІІІ ғ.). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қасиетті Грааль — орта ғасырлық аңыз-әңгімелер бойынша біртұтас алмастан ойып жасалған, крестке керілген Христостың қаны жиналған ыдыс. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Көптеген рыцарьлық аңыз бен романда осынау ыдысты іздеуге шыққан рыцарьлардың ерлігі мен жанқиярлық қарекеті жайында айтылады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тристан мен королева Изольда — ортағасырлық рыцарьлық дастандардың (ХІ - ХІІ ғғ.) кейіпкерлері, бұл дастандарда корнуэльдік король Марктің әйелі Изольда мен корольдің жиені Тристанның махаббаты суреттеледі. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Пьер мен Магелона сұлу — “Неаполь королінің қызы Магелона сұлу мен Провансаль королінің ұлы Пьердің хикаясы” (ХІІІ ғ.) аталатын француз рыцарьлық романының кейіпкерлері. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жоан ди Мерлу — 1433 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
жат жерлік рыцарьлармен күш сынасу үшін басқа елдерге аттанған португал дворяны. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Педро Барба, Гутьерре Кихада — ди Мерлу көздеген мақсатпен 1435 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
басқа елдерге саяхатқа шығып қайтқан испан рыцарьлары. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Фернандо де Гевара — испан дворяны; 1436 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
австриялық рыцарь Георгпен Венада жекпе-жек сайысқа түскен. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Әділетті сайыс” атты кітап — дәлірек айтқанда, турнирдің куәгері Перо Родригес де Лена жазған, арада жүз жылдай өткен соң Хуан де Пинеде өңдеп, жетілдіріп қайта жариялаған (1588) “Суэро де Киньонестің әділетті сайысы” аталатын кітап. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Кітапта әңгіме етілетін бұл ерекше сайыс ғашығының сұлулығына айрықша тәнті болғандығының белгісі ретінде мойнына темір шығыршық салып жүруге серт еткен Суэро де Киньонестің бастамасы бойынша өтеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осынау серттен арылу үшін өзінің тоғыз досымен бірге Леоннан алты миль қашықтағы көпірден өтетін жерді қорғап тұрған ол мейлі отандасы болсын, мейлі жат жерлік болсын, кез-келген рыцарьмен сайысуға дайын екенін мәлім етеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл жекпе-жекке көптеген рыцарь қатысады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мосен Луис де Фальсес — 1428 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
кастильдік рыцарь Гонсало де Гусманмен жекпе-жек сайысқа түскен наварралық рыцарь. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Пэр — французша тең деген мағына білдіреді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Шадияр Иаков (Сантьяго), Калатрава, Алькантара ордендері — Испанияда реконкистаның бастапқы кезеңінде пайда болған діни-рыцарьлық ордендер; Иоанн ордені — иоанниттер (303-ші беттегі түсініктемені қараңыз). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
LІІ т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Язон (м и ф.) — алтын жабағыны іздеуге шыққан аргонавтардың басшысы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қатай — орта ғасырларда Қытай осылай аталған. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сьерра Негра — Сьерра Моренаның басқа атауы: Кастилияны Андалусиядан бөліп тұрған тау қыраттарының тізбегі. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Беллона (м и ф.) — Рим аңыз-әңгімелеріндегі соғыс ару-құдайы, Марстың қарындасы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Брильядор — Роландтың сәйгүлігі. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Боярд — рыцарь Ринальдтың сәйгүлігі. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
В. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
УЗИН. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қателіктің ақыры, әдетте, былай болады, бірі дұшпанының найзасына шаншылып шалқасынан түседі, ал екіншісі — әрине, атының жалына жармасып үлгермегенде ол да соның кебін киіп жерге гүрс құлар еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сонда деймін-ау, қаза тапқан рыцарь әлгі қысқа қайырым айқастың алас-күлесінде құдайға жалбарынуға уақыт таба ала ма — осы белгісіз боп қалып тұр. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ханымына жалбарынып сөз шығындағанша, бұл сөздерін христиан ретінде баршамызға әрі парыз, әрі міндет боп табылатын үрдіске жұмсағаны жөн болатын еді ғой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Оған қоса, кезбе рыцарьдың бәрінде бірдей өзін табыстай алатын ханымның жоқтығына сенімім кәміл — өйткені, олар шетінен ғашықтық сезім шырмауында жүрген жан емес қой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Ондайдың болуы мүмкін емес, — деді наразы Дон Кихот. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Яғни, менің айтайын дегенім, ханымы жоқ кезбе рыцарь дейтіннің болуы мүмкін емес, өйткені біреуге ғашық рыцарь — жұлдызды аспан секілді үйреншікті де табиғи құбылыс, оған қоса әлдебір романда махаббат машақатынан мақұрым кезбе рыцарь бейнеленді дегенді сірә да кездестірген емен. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ал, егер ондай рыцарь өмірде болған күннің өзінде, ол рыцарлар қауымының заңды ұлы емес, оның ауласына қақпадан кірмей, ұры-қары тәрізді шарбағынан қарғып кеткен бұралқы баласы саналар еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Солай болғанымен, жаңылмасам, — деп ескертті жолаушы, — Амадис Галльскийдің інісі дон Галаордың өзін тапсыратындай осындай ханымы болмағанын бір кітаптан оқығаным бар еді, алайда бұл үшін оған ешкім айып таққан жоқ және бұл оның керемет ержүрек әрі атақты рыцарь болуына бөгет жасаған емес. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұған Дон Кихот былай деп жауап қатты: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Сеньор! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ала қойды бөле қырыққан жөн болмас. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Оның үстіне, аталмыш рыцарьдың сырттай ғашық болғаны және бұл сезімге бар ынты-шынтысымен берілгені маған мәлім; рас, ол ұнатып қалған ханымдарының бәріне де ынтызарлық білдірген-ді, өйткені оның қанға біткен қасиеті сондай еді, осы себепті өз еркіне өзі қожалық ете алмаған. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Әйткенмен, оның жүрегіне әмір жүргізген әйелдің болғанына, қашан да, қайда да өзін тек соған ғана тапсырып отырғанына шек келтірудің жөні жоқ; рас, ол бұны жан баласына білдірмей құпияда ұстады, өйткені ол құпияға беріктігімен аты шыққан рыцарь еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Егерде табиғи болмысына сәйкес кезбе рыцарьдың әйтеуір біреуге ғашық болуы шарт саналса, — деді жолаушы, — онда өзіңіз де, мархабатты мырза, ондайдан құралақан емес шығарсыз, өйткені таңдаған кәсібіңізге орай бұл сіз үшін парыз есепті ғой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Галаор сияқты сыр шашпауға бел байлаған адам болмасаңыз, осы әңгімені тыңдап келе жатқандардың атынан және өз атымнан ханымыңыздың есімі мен ақсүйектік атағын, туған жерін айтып беруіңізді және кескін-келбетін сипаттап беруіңізді сұраймын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мына сіз секілді, мархабатты мырза, өз долбарымша, айбынды рыцарьдың өзіне қызмет ететіні және өзін сүйетіні басқа да жұртқа мағлұм болғаны ол үшін де зор қуаныш қой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл сөздерді естіген Дон Кихот ауыр күрсініп алды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Өзіне қызмет ететінімді жұрттың бәрі білгенін момақан мәстурам ұната ма, ұнатпай ма, ол жағын айта алмаймын, — деді ол. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Алайда, айрықша құрмет білдіре қойған сауалыңызға жауап бергенді жөн санап өзіңізге айтарым, оның есімі — Дульсинея. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ламанчадағы бір елді мекенде, атап айтқанда Тобосода туған. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Патшам да, әміршім де сол, — яғни сонда ол, аз дегенде, принцесса болып шығады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сүйкімділігін суреттеуге сөз жетпейді, өйткені оның бойында ақындар өз ғашықтарының басына үйіп-төгетін сұлулықтың адам сенгісіз әрі тек қиялда ғана елестетуге болатын барлық белгісі бар: шашы — алтын, маңдайы — Елисей даласындай, қабағы — аспандағы кемпірқосақтай, қос қарашығы — көктегі қос шырақтай, жағы — райхан, аузы — маржан, тісі — інжу, алебастр — оның мойыны, мәрмәр — қос алмасы, піл сүйегі — қолы, терісінің ақтығы — ақша қардай, ал әдеп пен иба көптің назарынан көз таса ұстайтын денесінің басқа мүшелеріне келсек, өз бағамым мен бажайлауымша, бұлар қарабайыр ой-қиялды қайран қалдыратындай болса керек, бұларды басқа бірдеңемен салыстыруға қандай қиялдың да қауқары жетпейді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Біз оның қай қауымнан екенін, ата-бабаларын, шыққан тегін білсек деп ек, — деді Вивальдо. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұған Дон Кихот былайша жауап берді: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Ол ежелгі римдіктердің — Курцийлер, Кайлар мен Сципиондардың ұрпағы емес және бүгін де бақуатты Колонна мен Орсиниден, каталондық Монкада пен Рекесендерден де, валенсиялық Ребелья мен Вильяннан да, арагондық Палафокстар, Нуса, Рокаберти, Корелья, Луна, Алагондар, Корреа, Фостар мен Гурреадан да, кастильдік Серд, Манрике, Мендос пен Гусмандардан да, португалдық Алекастро, Палья мен Менесестерден де тарамайды, — ламанчалық Тобосо тұқымынан тарайды, бұл өзі ежелгі тұқым болмағанымен алдағы жүзжылдықтардың айтулы ақсүйек ұрпақтарына түп ата бола алатын мүмкіндігі бар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Егер де бұған күмән келтіріп, дауласпақ ниет білдіретін біреу шықса, онда мен оған Роландтың тау-төбе олжасының етегіне Дзербин жазған шартты алға тартам: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Роландты айқаста жеңе алғандар |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Олжаға мынау кенелуге қақы бар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Мен өзім Пысықай Ларедскийлер тұқымынан шыққаныммен, — деп құлаққағыс етті жолаушы, — оны Ламанчалық Тобосомен теңестіруге тәуекел ете алмаймын, әйтсе де, шынымды айтсам, мұндай есімді тұңғыш рет естіп тұрғаным да рас. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Қалайша, мүмкін емес қой тұңғыш рет естуіңіз! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деп дауыстап жіберді Дон Кихот. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл әңгімені барлығы да зор ықыласпен тыңдаған еді, ақыр соңында тіпті бақташылардың өзі де Дон Кихотымыздың кемақыл екеніне көз жеткізді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тек оны бесікте жатқан кезінен дерлік білетін Санчо Панса ғана қожайыны айтқан сөздің бәрін имандай шындық деген сенімінен танбады; жалғыз ғана шамалы шүбә келтіргені — тобосолық Дульсинея сұлу дейтіннің бұл дүниеде бар-жоғы болатын, өйткені аталмыш қалашыққа таяу маңайда тұрып жатса да, осындай есіммен аталатын принцесса жайында өмірі ешкімнен еш нәрсе естімеген-ді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Кихот пен Вивальдо әңгімелерін одан әрі жалғап кеткен, бір мезгілде жартастар арасындағы аңғардан үстеріне қара тұлып киген, бастарында гүлдестелері бар, қарамы жиырма адамдай бақташылар бой көрсетті; кейін анықталғанындай, гүлдестенің кейбірі тис ағашы бұтақтарынан, кейбірі кипарис бұтақтарынан тоқылған боп шықты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Алуан түрлі гүлмен және не қилы бұтақтармен көмкерілген зембілді алты адам көтеріп келеді екен. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Соны көрген бақташылардың бірі: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Әне, Хризостомның мәйітін әкеле жатыр, өзін жерлеуге өсиет еткен жері де осы таудың етегі болатын, — деді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Соны естіген жолаушылар жүрісін ширата түсті де, марқұмның достары зембілді жерге қойып, төртеуі өткір күрекпен түнеріңкі жартастың етегінен қабір қазуға кіріскен сәтте бұлар да келіп жетті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Олармен сыпайы сәлемдескеннен кейін Дон Кихот пен серіктері зембілге қарай жақындап, Хризостомға көз тікті: үстіне бақташылар киімін киген ол гүлге оранып жатыр еді, түріне қарап оны отызда деп шамалауға болатын; жансыз өлік болса да әліге дейін келбеттілік пен биязылық нышанын сақтап жатыр екен, шамасы, көзі тірісінде осындай қасиетке ие болғаны ғой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бірнеше кітап және көптеген қолжазба, кейбірі шиыршықталған қалыпта, кейбірі тарқатылып жазылған күйінде оның жан-жағына зембілге жайылып қойыпты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Марқұмға көз тігіп қалғандар да, қабір қазып жатқандар да, жалпы осы араға жиналғандардың бәрі қастерлі үнсіздік сақтап тұрған-ды, бір мезгілде марқұмды осы жерге алып келгендердің бірі екіншісіне қарап: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Ақыры Хризостомның барлық өсиетін бұлжытпай орындауға ниет қылған екенсіздер, ендеше, Амбросьо, дұрыстап қараңызшы, оның айтқан жері шынымен осы ара ма? |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Осы ара, — деп жауап қатты Амбросьо. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бақытсыз достым бастан кешіп жүрген машақаттары жайында осы арада менімен жиі сыр бөлісетін. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Айтуынша, Марселаны тұңғыш рет ол осы жерден кезіктірген, адамзат баласының осынау қас жауына осы жерде алғаш рет пәк те ыстық ынтызарлығын паш еткен және тап осы арада соңғы рет Марсела оған жеркеніш білдіруі арқылы көңілін жер қылып, бұның ақыры оны өкініш толы өмірінің трагедиясын тәмамдауға итермеледі ғой. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сөйтіп, осынау қайғы-қасіретке естелік болсын деп, қара жердің қойнына өзін тап осы жерде тапсыруымызды қалады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Соны айтып Амбросьо Дон Кихот пен оның серіктеріне қарай жүзін бұрды: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Өздеріңіз осынша аяушылықпен көз тігіп тұрған бұл дене, сеньорлар, сансыз көп ізгі қасиет дарыған жанның отауы болып еді, — деп сөзін сабақтады ол. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл — Хризостомның денесі, ол ерен ақыл-ой иесі еді, әдептілік жағынан оған ешкім теңдесе алмайтын, шамадан тыс кеңпейіл, шектен тыс кішіпейіл, достыққа әрдайым адал, тәкаппар болғанымен менмендігі жоқ, қай істе де, жақсы мағынада айтқанда, өнегелі, — қысқасы, рақымды жандардың ішіндегі ең рақымдысы және бақытсыздығы жағынан алдына жан салмаған адам болатын. |