Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Иә, ол ынтық болды, бірақ ықылас таппады, ол жақсы көрді, сол үшін жеркенішке ұшырады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ол жабайы аңнан жанашырлық іздеді, сезімнен жұрдай мәрмәрді жұмсартпаққа талпынды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ол желдің соңынан жүгірді, шөл далада шыңғырды, қайырымсыздыққа қызмет қылды, сөйтіп осының бәрінің өтемі үшін бақташы қыздың қырсығынан қыршын жаста ажалға азық болды; бұл қыздың есімін жұрттың жадында мәңгіге қалдыруға талпынған еді ол, оған куә мына қолжазбалар, бірақ маған бұларды өзін жерлеп болған соң отқа жағуға әмір етіп кетті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл дүниелерге иесінен де бетер мейірімсіздік пен қатыгездік жасамассыз деп сенем, — деп құлаққағыс етті Вивальдо, — өйткені, біреудің ақылға сыйымсыз әмірін айнытпай орындайтын адам ессіздік пен көзсіздікке жол береді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Егер құдіретті мантуандықтың соңғы тілегін орындар болса, біз Цезарь Августы да қоштай қоймаған болар ек. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сондықтан, сеньор Амбросьо, досыңыздың тәнін жерге тапсырыңыз, бірақ жазбаларын жоймаңыз: оның мұндай шешімге келген себебі өзін жәбір шеккенге балады ғой, ал оның әмірін орындау сіздің тарапыңыздан парықсыздық болар еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жоқ, сіз бұларды аман алып қалуыңыз керек, Марселаның қайырымсыздығы мәңгілікке есте қалсын, болашақта осындай қасірет-қайғыдан сақтану үшін және ондайға ұрынбау үшін тірлік кешіп жүргендерге өнеге болсын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мен де, серіктерім де ғашықтық дертіне шалдыққан, бірақ күдері үзілген досыңыздың басында болған жайдан жақсы хабардармыз, оны аса жақын тұтқаныңызды да білеміз, оның өмірден баз кешуінің себебін де, дүние салар алдында өзіңізге нені өсиет еткенін де естідік. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Аса бір аянышты бұл хикаядан Марселаның қатыгездігі мен Хризостомның сүйіспеншілігі қандай қияпатты болғанын, сіздің оған деген достық пейіл-ниетіңіздің қандай шынайы болғанын және ессіз махаббат сілтеген соқпақпен тұра шапқандарды қандай қайғылы ахуал күтіп тұрғанын бажайлаймыз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Хризостомның қайтыс болғаны және оның қайда жерленетіні жайында біз кеше кешкісін хабардар болғанбыз, сосын, бір жағынан аяушылық, екінші жағынан әуестік итермелеп, бара жатқан бағытымыздан бұрылып, құлағымызға шалынған сәттен-ақ жүрегімізге ауыр салмақ түсірген осы бір жайды өз көзімізбен көріп қайтпаққа ұйғарып едік. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сөйтіп, енді өзіңізге осындай қолқа салғалы тұрмыз, ақылман Амбросьо, — тіпті болмағанда, ізгі ниетіміз бен қайғыларыңызды жеңілдету жолында қолдан келгеннің бәрін жасауға деген тілегіміздің өтемі үшін, қолжазбаларды өртеуге рұқсат бермеуіңізді және тым құрығанда бірнешеуін алуыма кеңшілік етуіңізді сұраймыз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Вивальдо оның жауабын тоспастан өзіне жақын жерде жатқан қолжазбалардың бірнешеуін қолына алды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сол кезде Амбросьо оған былай деп тіл қатты: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Сізге деген құрметімнің белгісі үшін, сеньор, қолыңыздағы сол қолжазбалар өзіңізде қала беруіне қарсы емеспін, бірақ қалғанын отқа жақпас деп үміттенудің еш қисыны жоқ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл неғылған қолжазбалар деген ой көкейін тескен Вивальдо біреуін қолма-қол ашып жіберіп, тақырыбын оқыды: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Торығу зары. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл бақытсыз досымның соңғы дастаны еді, — деді Амбросьо. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бастан кешкен машақаттары оны қандай жағдайға жеткізгені түсінікті болуы үшін, сеньор, оны жұрттың бәрі еститіндей етіп дауыстап оқып беруіңізді өтінем. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Уақыт жағы бізде әлі баршылық, өйткені қабірді әзір қазып бітіре қоймайды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл айтқаныңызды қуана-қуана орындаймын, — деді Вивальдо. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жиналғандардың бәрі қызығушылық білдіріп, оны сол бойда қаумалай қоршап алды да, Вивальдо нақпа-нақтап оқуға кірісті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
ХІҮ тарау |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мұнда марқұм бақташының торығуға толы өлең жолдары келтіріледі және күтпеген жерден болған басқа да оқиғалардың жай-жапсары баяндалады |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Хризостомның зары |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мейірімсіз-ай! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тәкаппар да тасбауыр |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жаман атың жер-дүниеге жайылып, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қауесет боп кеткеніне мәз болсаң — |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Азабымды суреттеуге сай қылып, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Күнәкарлар, тұрғындары тамұқтың, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тауып бергей не сорақы сөздерді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Шерді ақтарып, жүрегімді жайлаған |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Айыптау үшін сендей қаныпезерді, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қараң қалған ынтызарлық ызасын, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Пәк жанымның реніш, күйік, назасын |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Айналдырам жан түршігер дыбысқа. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тыңда соны, мазаң кетіп, құрыстап, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ұнатып қалған Аполлон (Феб) оның қыр соңынан қалмай жүгірумен болады, ақыр соңында аяушылық білдірген әкесі оны лаврға айналдырып жібереді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Пеней өзені Фессалияда орналасқан. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Медуза (м и ф.) — үш горгонның (әйел кейпіндегі тажал) бірі, оның көзі түскен адам тасқа айналып кетеді, ал басындағы шаштың орнында — жыландар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...аса таяғы — басында, ал тәжі — қолында. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Ол замандағы қылмыскерлерге қолданылатын жазаның бірі — қолдарына тәждің суретін күйдіріп басу болатын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
XLY т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...Аграмант қосынындағы өзара қырқыс... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— “Қаһарлы Роландтың” ХХҮІІ жырында Ұлы Карлдың өтініші бойынша жебірейіл Михаилдың Парижді қоршап жатқан Аграмант патшаның қосынына іріткі салатыны жайында айтылады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Өзара қырқыс пайда болып, ақыры Аграмант бұған Собрин патшаның кемеңгер кеңесі бойынша тоқтау салады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Алькавала” — қандай да болсын сатылған затқа салынатын салық; Сервантестің заманында ол он пайыздан артықты құрап, елдегі тауар айналымға ауыр зардап келтірді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Королева туфлиі” — патшаның некеге тұруына байланысты өндірілетін салық, бұдан түскен қаражат тек королеваның өз басына, оның өз қажеттіліктерін өтеуге жұмсалатын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Аренда — орта ғасырларда жеті жылда бір рет төленіп тұратын жер салығы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
XLҮІ т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Октавиан тұсындағыдай тыныштық... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— О к т а в и а н А в г у с т — Рим императоры (жыл санауымызға дейінгі 27 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— жыл санауымыздың 14 ж). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
қашып бара жатқан нимфаның соңындағы қуғыншы... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
(м и ф.) — Нимфа Дафнаны қуып келе жатқан Феб (күн). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
XLYІІ т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Ринконета мен Кортадильо жайындағы хикаят” — Сервантестің 1613 жылы жарық көрген “Ғибратты новеллалар” жинағына енді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Каноник — собордағы священник. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Индия браминдері — дәлірек айтқанда, ежелгі Индия халқы бөлінген төрт кастаның ең жоғарғы тобына жататын брахмандар, абыздар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Эфиопияның гимнософистері — Египет пен Эфиопияда кең тараған ежелгі үнді діни сектасы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ол жұртты өмірде жан рақатын таптыратын нәрсенің бәрінен безінуге, тәнді тозғындатуға, байлық пен құрмет-қошеметке қызықпауға шақырды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Милет ертегілері — Милеттік Аристид құрастырған (шамасы, ж.с.д. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
ІІ-ші ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
аяғында болса керек) махаббат новеллаларының жинағы жөнінде әңгіме болып отыр. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бізге жетпеген бұл жинақтың “Милет ертегілері” деген атауы осы жанрдың жалпы есіміне айналды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Аполог — аллегориялық әңгіме, тағылым берерлік мысал. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Птолемей — Клавдий Птолемей, жыл санауымыздың ІІ-ші ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Александрияда ғұмыр кешкен математик, астроном және географ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Синонның сатқындығы — С и н о н — ішінде грек сарбаздары жасырынып жатқан ағаш атты қалаға кіргізудің қажеттілігіне троялықтарды үгіттеп көндірген грек. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Эвриалдың достыққа адалдығы — Н и с пен Э в р и а л — Энейдің серіктері, олардың араларынан қыл өтпес достығы жайында Вергилийдің “Энеидасында” суреттеледі. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Зопирдің тұрақтылығы — З о п и р — вавилондықтардың парсы патшасы Дарийге қарсы көтерілісі кезінде өзін-өзі ауыр жарақаттап, вавилондар қосынына өткеннен кейін, оларды өзін осындай халге душар қылған Дарий деп сендірген парсы жауынгері. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осылайша вавилондықтар сеніміне ие болған ол кейін олардың Дарийге мойын ұсынуына қол жеткізеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Алайда, патша мұндай құрбандықпен келген жеңісті пайдаланудан бас тартады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
XLҮІІІ т а р а у |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...грек және латын поэзияларының қос алыбы — Гомер мен Вергилий. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Комедия — ХҮІІ ғасырдағы Испания драматургиясы жанрға бөлу дегенді білген жоқ (комедия, драма, трагедия деген секілді). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мазмұны қандай болғанына қарамастан барлық үш актылы пьеса комедия деп аталды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Изабелла”, “Филида” және “Александра” — Луперсьо Леонардо де Архенсола (1562 -1613) жазған трагедиялар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Филида” трагедиясы бізге жеткен жоқ, ал қалған екеуіне келсек, бұлар, каноник айтқандай көркем дүниелер емес. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
“Жазаланған қайырымсыздық”, “Нумансия”, “Саудагер махаббаты”, “Көргенді күндес” — алғашқысы Лопе де Вега қаламынан шыққан; үшіншісін валенсиялық ақын әрі драматург Гаспар де Агиляр жазған, ортақол ғана пьеса, төртіншісін — валенсиялық драматург Франсиско Таррега (1554 - 1602) жазған, бұл да көркемдік жағынан әлсіз дүние. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сервантестің “Нумансиясы”, шамасы, ХҮІ ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
80-ші жылдарында жазылса керек. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл туындысын ол 1615 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
жарық көрген драмалық шығармалар жинағына енгізген жоқ; осы трагедиясы да, сондай-ақ “Алжирлік салт-дәстүр” аталатын драмалық суреттемелері де ХҮІІІ ғ. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
ғана табылды, сөйтіп алғаш рет жарыққа 1784 ж. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
шықты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Екі шығарма да Сервантес шығармашылығының алғашқы кезеңіне жатады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...Туллий айтқандай... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— яғни, Цицерон айтқандай. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ол комедия “өмірге еліктеушілік” (“өмірдің айнасы” емес), “адамгершілік мінез-құлық айнасы және ақиқаттың айғақ-нышаны” сынды болуға тиіс деп жазған-ды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
дүниенің төрт бұрышы түгел қамтылған болар еді — Бұл кезде Австралия құрлық есебінде әлі белгісіз болатын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Пипин — франк королі ІІІ-ші Пипин Қортық (751 - 768). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ұлы Карл — франктер королі (800 - 814), мемлекетінің аумағын әлдеқайда кеңейткен айтулы әскербасы һәм жаһангер. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Император Ираклий — византиялық император (610 - 641). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Готфрид Бульонский — алғашқы крест жорығын басқарған (1096 - 1099) Төменгі Лотарингия герцогы (1058 - 1100). |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Діни тақырыптағы комедиялар — әулиелер өмірінен алынған сюжеттерге жазылған комедиялар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
...бақ-талайы мол бір жазушымыздың сансыз көп комедиясы... |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Лопе де Вегаға меңзеу. |