Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шартты топ шынында болмайтын жалған топтар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың тек қағаз жүзінде ғана бар қауымдастығы шартты топ деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, спорт тақырыбына жазатын журналистер әлемнін таңдаулы футболшыларынан команда құрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар әр елдің ең таңдаулы футболшыларын бір тізімге тіркейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ойыншылардың ешқашан басы қосылмайды және олар ешқашан бір командада жарысқа түспейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ құрама команда құрылды және ол шартты түрде бар деп есептелінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Яғни, шартты топта адамдар қатынаста болмауы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ та бұл адамдар нақты топ ішінде өзара қарым-қатынасқа түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал, нақты топ дегеніміз біршама тұрақты, жалпы мақсат арқылы өзара байланысқан, өздері белгілі бір кеңістікте, азды-көпті мерзім ішінде аралас-құралас жүретін адамдардың нақты ұйымы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл топтағы адамдардың 1-ден #біріншіден# мақсаты бір, 2-ден #екіншіден# мүшелері бір-бірін жете білуі керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3-ден #үшіншіден# мақсатқа жету жолында бір-бірімен тығыз қарым-қатынас жасайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кез-келген адам қандай да болмасын белгілі топқа кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтар үлкен (макро), кіші (микро), ресми, бейресми, ұйымдасқан, ұйымдаспаған, контактілі, оқшауланған, референт т.б. болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біршама тұрақты, құрамы жағынан көп емес, мүшелері бір-бірімен тікелей қатынас жасай отырып, ортақ мақсатқа ұмтылған адамдардың бірлестігі шағын топ деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның топтың барлық мүшесінің күш-жігері соған жетуге жұмылдырған ортақ мақсаты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кіші топқа кіретіндер бірін-бірі жақсы біледі және топтың алдында тұрған міндетті орындау кезінде өзара қоян- қолтық қатынаста болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қіші топ мүшелерінің саны екі адамнан аз болмайды және 30-40 #отыз-қырық# адамнан аспайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жанұя, өндірістік бригада, мектеп сыныбы, студенттер тобы, т.б. контактілі, реалды топқа жатса, концерт залындағы, футбол алаңындағы, автобус салонындағы отырған адамдар ұйымдаспаған топқа жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Студенттер тобы, сынып оқушылары ресми топ болса, жанұя мүшелері, ағайын- туыс, дос-жарандар ресми емес топқа жатады Адам бір мезгілде бірнеше кіші топқа мүше болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оқушы өз сыныбының мүшесі, футбол камандасында және т.б. үйірме тобына мүше болуы мүше болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Құрылу принципі мен әдісіне қарай шартты және нақты формалды және формалды емес топтар болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шартты және нақты топтар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нақты топ - адамдардың бір-бірімен өзара қарым-қатынас және байланыс жасай отырып, алдарына қойған мақсат, міндеттерін орындауға жұмылған, өмір сүріп тұрған бірлестігі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нақты топ қысқа мерзімді, не ұзақ өмір сүруі, мүшелерінің саны аз не көп болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол қауымдастық ретінде өмір сүріп қызмет істейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың тек қағаз жүзінде ғана бар қауымдастығы шартты топ деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формалды (ресми) және формасыз (бейресми) топтар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формалды (ресми) топ штат кестесі, және басқа да ресми құжаттар негізінде құрылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, жоғары оқу орынындағы студенттер тобы, мектептегі мұғалімдер мен қызметшілер штаты - мұның бәрі ресми топқа жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формалды топ мүшелерінің арасында белгілі құжаттардың талабына сәйкес әp түрлі сипаттағы іскерлік қатынастар орнайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ондай қатынастардан жетекшіге бағыну, тиісті құқықты орындау, ресми орындардың алдындағы жауапкершілікті сезіну ерекше көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формалы топтарда (іскерлік қатынаста) кейде теріс эмоциялық жағдайлар, яғни бір-бірін ұнатпау, сыйламау, менсінбеу, жауласу сияқты құбылыстар да болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жәйт ондағы іскерлік қатынасқа теріс әсерін тигізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формасыз (бейресми) топтар ұнату, көзқарас бірдейлігі сенім жақындығы т.б. арқылы қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай топқа ресми құжаттардың, тиісті нұсқаулардың күші жүрмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бірлесіп балық аулау, аңшылықпен айналысу, бірге қыдыру, отау тігу, дос-жарандық қатынастағы адамдардың тобы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл топтарда бірін-бірі ұнату, біріне-бірі бауыр басу, сыйлау қасиеттері жоғалатын болса, онда ол біртіндеп ыдырап, топ болудан қала бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Референт тобы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Референт (эталон) тобы деп көзқарас, талаптары үлгі болып саналатын ақиқат өмір сүруші немесе қиялдағы топ айтылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өзі нормасын, қадір-қасиетін бағалаған, өзі оны қолдап, ең жақсы деп есептейтін топқа кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонда адам бұл нормаларды қолдап-қана коймай, оны қорғайды да, қажет болса насихаттайды да. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейде былай да болуы мүмкін адам бір топтың мүшесі бола отырып, екінші бір топтын көзқарасын, нормасын қастерлеп, қадір тұтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Басқаша айтқанда, тұлға үшін басқа топ үлгі эталон болып есептеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, жеткіншек жоғары сынып оқушыларының немесе ересектердің тобына мүше болуға тырысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер бұған онын қолы жетпесе, онда ересектер тобында орын алған мінез-құлық нормаларына еліктеп, соларға ұқсауға тырысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-қатынас психологиясы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология ғылымындағы негізгі ұғымдардың бірі – қарым-қатынас мәселесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-қатынасқа түспей тұрып жеке адамды толық түсіну, оның адами қасиеттерін, дамып жетілуін талдау мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан тұлғаның дамуында қарым-қатынастың орны ерекше. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-қатынассыз қоғам ыдырап кетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның психикасы айналасындағылармен қарым-қатынас жасау процесінде ғана қалыптасады, қоғамдық тәрбие арқылы адам белгілі мазмұнға ие болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-қатынас жасау мүмкіндігінен айырылған адам ойдағыдай дами алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым – қатынас дегеніміз- тіл арқылы пікір алмасу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың қарым-қатынасы ақпарат алмасудың жеке дара жағдайына айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу құралдарымен қатар адамдарда қарым-қатынастың сөзден тыс жолдары бар: келбет, ым, мимика т.б. Жануарлар дүниесінде келбет, сыртқы көрініс, дене құрылысы, түс, иіс мағыналы ақпараттық сигнал қызметін атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам санасының дамуы қоғамның дамуымен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қоғамнан тыс адам өмірнің болуы мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кез келген адам дүниеге келісімен екінші бір адаммен қарым-қатынасқа түсуді қажетсінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, нәрестенің анасымен "тілдесу" қажетін канағаттандырмау - біртіндеп оның мейірімсіз болып өсуіне, кішкентайынан айналасына деген сезімінің азаюына әкеліп соқтыратыны байқалып жүр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, басқалармен қарым-қатынасқа түсу - қай жастағыларға болмасын, оған киім-кешек, баспана, ұйкы, демалу қандай қажет болса, айналадағы жұртпен араласып, дұрыс қарым-қатынас жасай білу де сондай қажет Аристотель қарым-қатынасты қоғамдық өмірдің қажетті және жалпы көрінісі ретінде қарастырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол алғаш рет қарым қатынас процесінің жалпы үлгісін (схемасын) жасаушы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзінің "Риторика" деген еңбегінде ұлы ойшыл: "...кез-келген қарым-қатынасқа кем дегенде үш элемент қажет. Олар: бет, сөйлеу, құлақ" - деп көрсетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-қатынастың ішкі құрылымы да өте күрделі, оны шартты түрде үш жаққа бөлуге болады: коммуникация, перцепция, интеракция. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның әрекеттерін зерттеуге оның қылығын санадан ажыратып алып, қылықты санасыз деп білу – сананыпсихологиялық зерттеуден шығарып тастаумен бірге адамның әрекеттерін механистік түрде түсіну болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қылық психологиясы эмпирикалық психологиясының сананы қате түсінуіне дұрыс қарсы тұрумен бірге, психиканы типтен алып шығарып тастауы, адамның қылығын санасыз, белсенсіз қылық деп білуі орасан қателік болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бихевиоризмнің пайда болуына американ зерттеушісі Э. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Торндайктің енбектері елеулі ыкпал етті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның өзі бихевиорист болмағанымен, ол ашқан бір қатар мінез-кұлық принциптері кейіннен бихевиоризмнің өзгермес заңына айналды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Торндайктің негізгі тәжірибелері «проблемалық жәшік» деп аталатын орындарда ұсталған жануарларға жүргізілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жануарлардың одан шығып, азықтануы үшін белгілі бір тақтайшаны басулары тиіс болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Торндайк «Проблемалық жәшіктердегі» жануарлардың мінез-кұлқын байқай отырып, жануарлар байқап көру - қателесу әдісі бойынша әрекет ету арқылы табысқа кездейсоқ жететіндігі туралы корытындыға келді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйрету, яғни бейімделу реакциясына дағдыландыру бірнеше рет қайталау (жаттығу заңы) арқылы өтеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер реакциядан кейінгі жағдай организм үшін тиімді болса, ол біржола бекіп, стимул мен реакция арасында нактылы байланыс (эффект заңы) орнығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаттығу және эффект заңдары кейіннен дамытылды әрі толықтырылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Американдық психолог Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уотсонның 1913 #мың тоғыз жүз он үшінші# жылы психологияны, мінез- құлық туралы ғылым түрінде көрсетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бихевиористер мақсаты - психологияны «мінез-құлықты басқаратын және оны болжайтын» ғылым саласына айналдыру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уотсон адам мінез-құлқында туа біткен ештеңе жоқ және оның кез келген көрінісі - сырттан ынталандырудың өнімі деп айтты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол мінез-құлық ұғымына бір жақты ғана мағына берді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол ағзаның ортаға қатынасын «ынта-реакция» формуласымен анықтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осылайша бихевиористер психологиялық ғылымды «жансыз психологияға» айналдырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уотсонның 1925 #мың тоғыз жүз жиырма бесінші# жылы шыққан «Бихевиоризм» кітабының мағынасы мынандай еді: сыртқы тіртіркендіргіштерге әсер ете отырып, кез келген қалыптағы кез келген мінез-құлқы бар адамды «жасап шығуға» болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның өзіндік және туа біткен сенімдері ғана емес, оның қатынастары мен көзқарастары да теріске шығарылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бихевиоризмнің бұл бағдарламасы адамның ешқандай ерекшеліктерін ескермегендіктен антигуманды болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, 30-шы #отызыншы# жылдары Америкада кезекті экономикалық дағдарыс басталып, бихевиоризм идеялары шайқала бастады, жұмыссыздық, қайыршылық пайда болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Атақты американдық психолог Роберт Вудвортс мотивация туралы ілімді жасай отырып, бихевиоризм ұсынған «ынта-реакция» схемасын ығыстырып, оған аралық бөлімді - ағза және оның бағыттарын енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осылайша «қатаң» бихевиоризм шайқалып, мінез-құлық психологиясын қайта құру басталды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны Эдвард Толмен және Кларк Халл басқарды, ал жаңа бағыт «необихевиоризм» деген атауға ие болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар психологиядан дәстүрлі ұғымдарды - бейне, мотив және т.б. шығарып тастауға болмайды деп санап, олар реакция мен ынтаны ң арасында болады деп болжады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы мақсатпен олар «уақытша-айнымалылар» ұғымын енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұғым ретінде, тікелей ынталандырулар мен жауапты мінез-құлық арасында болатын, танымдық және себептік факторлар жиынтығы түсінілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ мұның бәрі адамның үйренуінің психологиялық механизмдерін түсіндіре алмады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гештальтпсихология. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмпирикалық психологиядан кейін ХХ #жиырмасыншы# ғасырдың басынан психология ғылымында бірнеше механистік қылық психологиясымен бірге идеалистік буржуазиялық ағымдар пайда болып, дами бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың бірі –гештальт психология ( гешьталь- немістің бейне, көрініс, форма деген сөзі). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гештальт психологиясы алдымен өзінің тұтастық туралы идеясын қабылдау жөнінде жасалған тәжірибелерге сүйеніп дамытты, онан соң бұл идеяны психофизикалық проблемеға, одан да әрі психологияның барлық басқа проблемаларына таратты. |