Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өлкеде социал-демократиялық топтардың ескілері жанданып, жаңалары құрыла бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1917 #мың тоғыз жүз он жетінші# жылы наурыз айында облыстар мен өлкелердің орталықтарында: Омбыда, Орынборда, Оралда, Ташкент пен Верныйда социал-демократиялық ұйымдар құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақ халқының таңдаулы өкілдері: А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Асылбеков, б. Серікбаев, С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Меңдешев, т. Бокин, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жәнібеков, С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Арғыншиев, С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сейфуллин, т. Рысқұлов, Ә. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Майкөтов және т.б. танымал саяси басшылар болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әулиетата мен Меркеде «Қазақ жастарының революцияшыл одағы» құрылды, Ақмолада «Жас қазақ» ұйымы жұмыс істеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ірі қалаларда, уездерде эсерлер ұйымдары пайда болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осы ұсақ буржуазиялық партияның «жерді оны өңдейтіндерге беру керек», «жер – бүкіл халықтың меншігі» деген ұрандары, Түркістандағы съезде патша өкіметінің отарлау саясатын айыптауы оның уақытша табысқа жетуін қамтамасыз етті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1917 #мың тоғыз жүз он жетінші# жылы жазына қарай барлық Кеңестер (Черняев Кеңесінен басқалары) солардың қолында болып шықты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сонымен қоса Оралда, Атырауда, Петропавлда, Павлодарда, Көкшетауда, Семейде казак партиясының бөлімшелері жұмыс істеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, Ресейдегі сияқты, оның ұлттық аймағы – Қазақстанда да көп партиялы жүйе қалыптасты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстанда ұлттық, діни, таптық, сословиелік негізде пайда болған әр түрлі партиялар мен топтар көптеген реттерде келісімге немесе ымыраға келе алмай, бір-бірімен шиеленіскен айтыс жүргізді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сонымен бірге 1916 #мың тоғыз жүз он алтыншы# жылы, оның ізінше болған 1917 #мың тоғыз жүз он жетінші# жылы Ақпан революциясы Қазақстанның халық бұқарасының орасан көпшілігін дүр сілкіндіріп, тарихи процестің дамуын жеделдетуге себепші болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
№ 9 дәріс. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1920-1940 жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кеңестік Қазақстан Дәрістің мазмұны: Кеңес дәуіріндегі тоталитарлық жүйенің қалыптасуы барысындағы әлеуметтік-экономикалық дамуы баяндалады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Дәрістің мақсаты: Кеңестік индустрияландыру, ұжымдастыру мәселесін қарастырып, қуғын-сүргіннің көлемі мен Қазақстанда орын алған зардаптарын ашу. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Социалистік индустрияландыру саясаты өзінің мазмұны жағынан ірі машиналы өнеркәсіпті, ең алдымен ауыр индустрияны бүкіл халық шаруашылығының салаларын түбегейлі қайта құруды қамтамасыз ететіндей дәрежеде дамытуға бағытталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Социалистік индустрияландырудың капиталистік индустрияландырудан ерекшелігі болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Капиталистік мемлекеттер өздерінің индустриялды дамуын, әдетте, пайда тез түсетін жеңіл өнеркәсіп салаларын дамытудан бастайды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осы салаларға тән болып келетін кәспорындардың шағындылығы мен оған жұмсалатын қаржының (капиталдың) айналымдылығы әуелгі кезде жеңіл өнеркәсіпті өте тиімді салаға айналдырады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тек уақыт өткен соң ғана жинақталған қаржы біртіндеп ауыр өнеркәсіпке ауысуына байланысты ауыр индустрия салалары дамиды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Большевиктер партиясының басшылығымен жүзеге асырылған елді индустрияландыру саясаты шеткері орналасқан ұлттық аймақтар, оның ішінде әсіресе Қазақстан үшін отаршыл бағытта болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мәселен, көрнекті қайраткер, экономист С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Садуақасов шикізат қоры көздеріне өнеркәсіптерді жақындату мақсатын көздеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол қазақ өлкесінен шикізаттарды өндірістік аймақтарға тасып, одан кейін ол жақтан дайын өнімді қайта алып келуге кететін шексіз транспорттық қаржы жұмсауға, яғни өлкені тек шикізат көзі ретінде пайдалануға қарсы болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
2. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
XX #жиырмасыншы# ғасырдың 80 #сексенінші# жылдарының орта шенінде кеңестік қоғамда түбегейлі өзгеріс қажеттігі айқын сезіле бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1985 #мың тоғыз жүз сексен бесінші# жылы наурыз айында КОКП #Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы# Орталық Комитетінің пленумында Бас хатшы болып М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Горбачев сайланды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол сол жылдың сәуір айында өзінің "қайта құру" бағытын айқындайды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кеңестер Одағының жаңа басшылығының жариялаған әлеуметтік-экономикалық қайта құруға бағытталған бағыт, кейін уақыт көрсеткендей, оның алдындағы өкімет басшылары сияқты өзін демократиялық реформатор етіп көрсетуге бағытталған талпыныс еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жеделдетудің басты қадамы ретінде өндірістік құрылымды, құрал-жабдықтарды техникалық жүйелерді жаңарту идеясы ұсынылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл идеяны ұсынушылар - академик-экономист А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Г. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Аганбегян және т.б. тұтыну жабдықтарын сатып алуға бөлінетін валютаны азайтып, үнемделген қаржыны сырттан машина жасау өнімін сатып алуға жұмсауды ұсынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жоба авторлары бұл шара 1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылға қарай кұрал-жабдық және машина жасаудың азаматтық салаларының құрал-саймандарының 90% #тоқсан пайыз# әлемдік стандарт деңгейіне жеткізуге мүмкіндік әперіп, еңбек өнімділігін күрт өсіріп, жеделдетуге алып барады деп сенді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Аграрлық салада да ғылыми-техникалық революцияның жетістіктерін ендіру ауыл шаруашылық өндірісін жеделдетеді деп есептеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бірақ та, іс жүзінде, жеке меншіктің нарықтық қатынастың толыққанды өндірілмеуі жеделдету тұжырымдамасын қиялға айналдырып жіберді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өндіріс өнімінің тапшылығы заводтар мен фабрикаларды өндіріс құрал-жабдықтарын жаңартуға ынталандырмады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өйткені товардың жетіспеушілігі оның сапасына деген сұранысты жоққа шығарды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сондықтан да заводтар мен фабрикалар шетелдік құрал-жабдықты сатып алу арқылы жеделдетуге бағытталған партиялық бағытты барынша орындамауға тырысты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шет елдерден валютаға сатып алынған құрал-жабдықтар іске асырылмай, заводтар мен фабрикалар алаңында темір жол станциялары мен қоймаларда қар мен жаңбыр астында жатты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жеделдету тұжырымдамасы өзінің жарамсыздығын ауыл шаруашылығында да көрсетті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл салада оның жүзеге асырылмауының басты себебі меншікке байланысты болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мемлекеттік колхоздық-совхоздық жүйе ғылыми-техникалық революцияның, жаңа технология мен егіншіліктің ғылыми жүйесінің жетістіктерін қабылдауға дәрменсіз болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Арендалық әдістерді енгізу еңбеккерлердің каржы мен еңбек нәтижелерін иемдену, табылған табысты бөлу принципін өзгертпеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өндіріс кұрал-жабдықтары мен еңбек нәтижесінен шеттетілген колхоздар мен совхоз еңбеккерлерінің еңбек өнімділігін арттыруға кұлқы болмады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Табиғи ресурстарды пайдаланудагы ведомствалық мүдде қоршаған ортаны қорғау шараларының жүзеге асуына кедергі жасады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Соның нәтижесінде көптеген территория, су мен ауа бассейндері ластанды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстанның бірқатар аймақтары экологиялық зардап шегуші аудандарға айналды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әсіресе, Қызылорда, Ақтөбе, Семей облыстарында экологиялык өте ауыр жағдай қалыптасты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Арал аймағында көптеген аурулар тарап, балалар өлімі өсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
3. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алматыдағы желтоқсан окиғасынан кейін Г. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
В. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Колбиннің саясатының қатаң және валюнтаристік бағытына жол берілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Басшылық жүйесінде үлкен кадрлық тазалау жүзеге асырылды, мәдениет пен баспасөзге бақылау күшейді, жоғары оқу орындарына студенттер Қазақстандағы ұлттардың алатын пайыздық үлесіне сай қабылдана бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Орталыққа жіберілетін фондыларды азайту нәтижесінде қол жеткен өзгерістерге жалған сипаттама берілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1988 #мың тоғыз жүз сексен сегізінші# жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің қаулысымен 30-40 #отыз, қырықыншы# жылдары және 50 #елуінші# жылдардың бас кезінде сотталған және жазаға ұшыраған халқымыздың даңқты өкілдерінің есімі халқына қайтарылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әсіресе Шәкәрім Құдайбердіұлының, Ахмет Байтұрсыновтың, Мағжан Жұмабаевтың, Жүсіпбек Аймауытовтың, Міржақып Дулатовтың шығармашылық мұраларының ақталуы жұртшылық арасында зор қолдауға ие болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, қазақ халқының аталған бес арысы 1988 #мың тоғыз жүз сексен сегізінші# жылы ресми ақталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Саяси өмірде болған өзгерістер ұлттық сананың оянуын туғызды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мұның айқын көріністерінің бірі ядролық қаруға қарсы халықтық қозғалыс болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1989 #мың тоғыз жүз сексен тоғызыншы# жылы ақпанда «Невада-Семей» қозғалысының бастамасы салынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оны белгілі қоғам қайраткері, ақын О. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сүлейменов басқарды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл қозғалыс бүкіл Қазақстан халқы тарапынан қолдау тауып, осы жылдың 6 тамызында Семей облысы Қарауыл ауылында өткен жиында КСРО #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# мен АҚШ-тың #Америка Құрама Штаттырынының# халықтары мен Президенттеріне ядролық сынауға бірлесіп мораторий жариялау қажеттігі жөнінде үндеу қабылдады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылғы наурызда Қазақ КСР #Кеңестік Социалистік Республикасы# Жоғарғы Кеңесіне сайлау ұйымшылдықпен етті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Республика парламентінің қазақ тіліне мемлекеттік тіл дәрежесін берген "Қазақ КСР-нің #Кеңестік Социалистік Республикасының# тіл туралы заңын" 1989 #мың тоғыз жүз сексен тоғызыншы# жылы қыркүйекте қабылдауы маңызы зор оқиға болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Елде жүзеге асырылып жатқан демократиялық өзгерістер бұқара халық арасында әртүрлі көзқарастардың, түрлі қоғамдық пікірлердің ашық айтылуына және бірқатар саяси партиялар құрылып, олардың еркін жұмыс істеуіне жағдай жасалды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мысалы, 1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылы Қазақстан социал-демократиялық партиясы құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл партияның алдына қойған басты мақсаты - республикалық парламент сайлауына қатынасып, оның құрамына өздерінің өкілдерін депутат етіп өткізу еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылы "Азат" азаматтық қозғалысы қалыптасты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Басты мақсаты - Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін, заң алдында барлық азаматтардың тең құқықтылығын, әлеуметтік әділеттілікті қорғау болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Одан басқа республикада "Алаш", "Желтоқсан". |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
т.б. саяси қозғалыстар пайда болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мұның өзі Қазақстанда көппартиялық жүйенің қалыптаса бастағанын көрсетті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қорыта келгенде, XX ғасырдын 70 – 80 #жетпіс, сексенінші# жылдары қоғамдық-саяси өмірдегі және әлеуметтік-экономикалық дамудағы теріс құбылыстар одан әрі өсіп, қоғамдағы қайшылықтар мейлінше шиеленісе түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1985 #мың тоғыз жүз сексен бесінші# жылдан басталған қоғамдық-экономикалық өмірді қайта кұру, горбачевтік социализмді "жаңарту" әрекеттері ешқандай оң нәтиже бермеді, КСРО-ны #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# төніп келе жатқан терең дағдарыстан құтқара алмады және құтқара да алмайтын еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Керісінше кеңестік әміршіл-әкімшіл жүйе тоқырауға ұшырап, коғамның барлық салаларын қамтыған дағдарыс одан әрі тереңдей түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
№11 дәріс. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Егеменді Қазақстан Республикасының құрылуы Дәрістің мазмұны: Қазақстанның тәуелсіздігінің қалыптасуы барысындағы саяси-экономикалық дамуы баяндалады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Дәрістің мақсаты: Қазақстан Республикасының егеменділігінің мәнін талдап, дүниежүзілік қауымдастықта алатын орны белгілеу. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақ КСР-нің #Кеңестік Социалистік Республикасының# 1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылы 25 #жиырма бесінші# қазанда егемендік туралы Декларация қабылдаған күнінен шынайы тәуелсіздікке қадам басты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылы 10 #оныншы# желтоқсанда Қазақ КСР-ы #Кеңестік Социалистік Республикасы# атауы Қазақстан Республикасы болып өзгертілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылы 16 #он алтыншы# желтоқсанда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің жетінші сессиясында парламент депутаттары "Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы" Заң қабылдады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Заңның бірінші бабында Қазақстан Республикасы тәуелсіз мемлекет деп жарияланды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол өзінің жеріне, ұлттық табысына жоғары иелік ету құқы бар, тәуелсіз сыртқы және ішкі саясатын жүргізеді, басқа шет мемлекеттермен халықаралық құқықтық принциптері негізінде өзара байланыс жасайды деп көрсетілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Республиканың барлық ұлттарының азаматтары Қазақстанның біртұтас халқын құрайды, олар республикадағы егемендіктің бірден-бір иесі және мемлекеттік биліктің қайнар көзі болып табылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Республика азаматтары өздерінің ұлтына, ұстайтын дініне, қандай қоғамдық бірлестікке жататынына, тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайына, шұғылданатын қызметіне, тұрғылықты орнына қарамастан бірдей құқықтар иеленіп, бірдей міндеткерлікте болады делінген. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Заңда Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігі мен территориялық тұтастығын қорғау мақсатында өзінің Қарулы Күштерін құруға хақылы екендігі, республика азаматтарының әскери міндетін өтеу, оның тәртіптері мен талаптары жөнінде айтылған. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, 1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылғы 16 #он алтыншы# желтоқсан республиканың тәуелсіз күні ретінде бүкіл әлемге танылды. |