Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1206 #мың екі жүз алтыншы# жылғы құрылтайда Темучин Шыңғыс хан деген атпен монғолдардың әміршісі болып салтанатты түрде жарияланды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғол империясының астанасы Қарақорым болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мемлекет әскери-әкімшілік ұйым негізінде құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оның аумағы үш әскери әкімшілік аймаққа бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әр аймақ бірнеше түменнен, түмен 10 #он# «мыңдықтан», әр мыңдық – 10 #он# «жүздіктен» тұрады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Армия темірдей тәртібі және жоғары әскери дайындығымен ерекшеленді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1207-1208 #мың екі жүз жетінші және мың екі жүз сегізінші# жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғыс ханның үлкен баласы Жошы Енисей қырғыздарын және Сібірдің оңтүстігіндегі «орман халықтарын», Қазіргі Шығыс Түркістан аумағында тұрған ұйғырлар монғолдарға бағынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1211 #мың екі жүз он бірінші# ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғыс ханның қолы Солтүстік Қытайға енді, 1215 #мың екі жүз он бесінші# ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
олар Цзинь мемлекетінің астанасы Чжунду (Пекин) жаулады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1217 #мың екі жүз он жетінші# жылы Цзинь империясы Хуанхэ өзенінің солтүстігінде орналасқан барлық иеліктерінен айырылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғыс ханның негізгі мақсаты батыс елдерін - Орта Азия мен Иранды, Таяу Шығыс пен Кавказды, Шығыс Европаны басып алу болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Батыста монғолдар 1211 #мың екі жүз он бірінші# жылы алғаш рет Жетісу жеріне келгенімен ұзақ тұрақтай алмады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл жылы монғол әскерін Жетісуға Шыңғыс ханның қолбасшыларының бірі Құбылай бастап келген болатын. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
2. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғолдардың Қазақстан және Орта Азияны жаулауы 1218 #мың екі жүз он сегізінші# жылы басталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осы жылы қаңлы, найман және керей тайпалары жайлаған Жетісу жеріне алғашқы соққы берілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл кезде Жетісуды наймандардың Күшлік ханы билеп тұрған еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оған қарсы Шыңғыс хан өзінің таңдаулы қолбасшыларының бірі Жебені жіберді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғолдар жергілікті халыққа ислам дінін жария түрде ұстануға рұқсат етіп, Күшліктің мұсылмандарды қудалауына байланысты халықтың наразылығын тиімді пайдаланды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сонымен қатар Жетісу халқын өз жағына тарту үшін Шыңғыс хан бұл өлкеде тонаушылық пен қырғынға тыйым салды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шығыс Түркістан мен Жетісуды басып алғаннан кейін монғолдарға Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азияға жол ашылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл өңірге басып кіруге «Отырар апаты» деп аталатын оқиға сылтау болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Отырар сияқты Сыр бойындағы Сығанақ, Ашнас және т.б. қалалар тұрғындары да монғолдарға қатты қарсылық көрсетті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғолдар Сырдария өңіріндегі қалаларды бағындырып, Орта Азияға қарай ішкеріледі. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Үргенішті қоршауға алу бірнеше айға созылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғолдар Бұқарды, Самарқанды алды, Хорезм жаулап алынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1221 #мың екі жүз жиырма бірінші# жылы көктемінде моңғолдар Орта Азияны жаулап алуды аяқтады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Енді соғыс Хорасан, Ауғанстан және Солтүстік Индия территориясына ауысты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қолбасшылар Жебе мен Сүбедей нояндар басқарған 30 #отыз# мыңдық әскер Солтүстік Ираннан шығып, 1220 #мың екі жүз жиырмасыншы# жылы Кавказға басып кірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1224 #мың екі жүз жиырма төртінші# жылы Шығыс Дешті Қыпшақ даласы арқылы Шыңғысханның Ертіс бойындағы ордасына оралды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, 1219-1224 #мың екі жүз он тоғыз, мың екі жүз жиырма төртінші# жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
монғол шапқыншылығы нәтижесінде Қазақстан Шыңғысхан империясының құрамына кірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғысхан көзінің тірісінде жаулап алған жерлерін ұлдарына үлестіреді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кіші ұлы Төлеге - Монғолияның өзі, Үгедейге Монғолияның батыс бөлігі, Жоңғария мен Шығыс Түркістан аймағы қарады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шағатай иелігіндегі жерлер Оңтүстік Алтайдан Әмударияға дейінгі, яғни Жетісу мен Мәуераниахрды қамтыды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғысханның үлкен ұлы Жошының үлесі Ертістен батысқа қарай төменгі Еділге дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс Дешті Қыпшақты қамтыды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1235 #мың екі жүз отыз бесінші# жылы Батыйдың Шығыс Европаға жорығы басталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1236-1242 #мың екі жүз отыз алтыншы және мың екі жүз қырық екінші# жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Еділ Бұлғариясын, орыс княздіктерін бағындырып, Польшаны, Венгрияны, Чехияны, Молдовияны, Валахияны, Трансильванияны талқандап, Батый Еділдің сағасына қайта оралды да, мұнда жаңа монғол мемлекеті - Алтын Орданы құрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
2. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алтын Орда мемлекеттің аумағы шығыста Ертіс өзенінен батыста Еділ мен Әмударияның төменгі сағасына дейінгі орасан зор жерлерді алып жатты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алтын Орда Шығыс Дешті Қыпшақ, Хорезм және Батыс Сібір территориясының бір бөлігін қамтыды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Астанасы Астрахань маңындағы Сарай-Батый қаласы болды, кейін Сарай-Берке қаласына Еділ бойындағы жоғарырақ жерге көшірілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алтын Орда көпұлтты мемлекеттік құрылым еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1260 #мың екі жүз алпысыншы# ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Монғол империясы тәуелсіз ұлыстарға бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алтын Орда Батыйдың інісі Берке ханның (1256-1266 #мың екі жүз елу алты және мың екі жүз алпыс алты#) тұсында дербес мемлекетке айналды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мөңке-Темір хан (1266-1280 #мың екі жүз алпыс алты және мың екі жүз сексен#) тұсында Алтын Орда тұңғыш рет өз атынан теңге құя бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
XIII #он үшінші# ғасырдың 80 #сексенінші# жылдары Алтын Ордада беклербек Ноғайдың есімімен байланысты дағдарыс басталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өзбек ханның және оның баласы Жәнібектің тұсында Алтын Орда барынша күшейді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1312 #мың үш жүз он екінші# жылы Өзбек хан исламды мемлекеттік дін етіп жариялады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Орыс княздықтары Алтын Ордаға алым-салық төлеп тұрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жәнібек хан қайтыс болғаннан кейін Алтын Орданың құлдырауы басталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1357-1380 #мың үш жүз елу жеті, мың үш жүз# жылдары ондаған хан ауысады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
(«Ұлы дүрбелең кезеңі»). |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1380 #мың үш жүз сексенінші# жылы Алтын Орданың билеушісі Мамай Куликово даласында Дмитрий Донской бастаған орыс әскерінен жеңіледі. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жошының ұрпағы Тоқтамыс хан Мамайдың әлсірегенін пайдаланып, Алтын Орда билігін тартып алады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өз билігін әскери жеңістермен нығайту үшін ол 1382 #мың үш жүз сексен екінші# жылы Мәскеуге жорық жасап, оны талқандап, өртейді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол сонымен қатар Мәуераннахр мен Кавказдың ар жағына бірқатар жорықтар жасайды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тоқтамыстың кезінде Алтын Орда уақытша күшейеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бірақ XIV #он төртінші# ғ. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
соңында Әмір Темір Алтын Ордаға бірнеше рет жорық жасап (1389, 1391, 1395 жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың үш жүз сексен тоғыз, мың үш жүз тоқсан бір, мың үш жүз тоқсан бес жылдары#), оны ойрандап кетеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алтын Ордаға Темір мемлекетімен болған соғыс өте ауыр тиді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
3. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстанға әкімшілік басқару жүйесін енгізудегі патша үкіметінің алдына қойған басты мақсаты аймақтағы отаршылдық саясатын күшейту болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осыған орай, 1867 #мың сегіз жүз алпыс жетінші# жылы 11 #он бірінші# шілдеде патша жарлығымен империя құрамында Түркістан генерал-губернаторлығы құрылса, ал 1868 #мың сегіз жүз алпыс сегізінші# жылы Орынбор және Батыс Сібір генерал-губернаторлықтары құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Патша үкіметінің 1886 #мың сегіз жүз сексен алтыншы# жылғы Түркістан туралы ережесі және 1891 #мың сегіз жүз тоқсан бірінші# жылғы Далалық облыстарды басқару туралы Ережесі сол орыс билігін одан ары нығайтып, қазақ даласындағы отарлық езгі мен қанаудың күшеюін тереңдете түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1867-1868 жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз алпыс жеті, мың сегіз жүз алпыс сегізінші# реформа сәйкес Қазақстан аумағы облыстарға бөлініп, ал облыстар әкімшілік орталықтарына, қазақ даласымен байланыссыз жататын әртүрлі генерал-губернаторлықтарға бөлшектенеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мысалы, Торғай мен Орал облыстары - Орынбор; |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ақмола және Семей облыстары -Батыс Сібір; |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жетісу мен Сырдария - Түркістан генерал-губернатор-лықтарының құрамына кірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұрынғы ішкі Бөкей хандығының аумағы уақытша Торғай облыстық басқармасына бағынышты болып қалғанымен, ол ұзаққа созылмай, 1872 #мың сегіз жүз жетпіс екінші# жылдан бастап Астрахань губерниясының құрамына кірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ал Маңғыстау түбегінің аумағы 1870 #мың сегіз жүз жетпісінші# ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
қазақтардың көтерілісіне байланысты Кавказ әскери округының билігіне өтті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1867-1868 жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз алпыс жеті, мың сегіз жүзінші жылдары# реформалардағы басты бағыттардың бірі Қазақстанда күшті әскери-бюрократиялық аппарат құру болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол аппарат әртүрлі жеңілдіктерге: анағұрлым жоғары еңбекақы, екі есе төлем, қызметтен босаған кездегі жоғарғы зейнетақыға қызығатын чиновниктерден құралды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл тұстағы генерал-губернаторлардың билік шараларын іске асыратын басқару жүйесі мынадай үш бөлікке бөлінді: облыстық басқармалар, уездік басқармалар және жергілікті басқармалар. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Облыстық әкімшіліктің басқарма басшылығында әскери және азаматтық билік ететін әскери-губернатор тұрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Облыстар өз кезегінде уездерге бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Уездік басқарманың бас-шылығына орыс чиновниктерінің ішінен облыстық әскери-губернатордың ұсынысы бойынша генерал-губернатор бекітетін уезд бастығы тағайындалды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1867-1868 жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз алпыс жеті, мың сегіз жүз алпыс сегізінші жылдары# реформа ел мен жерді басқарудағы патшалық үкіметтің алғашқы буыны болып табылатын жергілікті басқармаға көңіл бөлді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әрбір уезд болыстарға, ал болыстар ауылдарға бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Уездер территориялық белгі бойынша бір болысқа 1000-2000 #мың, екі мың# киіз үй және бір ауылға 100-ден #жүзден# 200-ге #екі жүзге# киіз үй кіретіндей болып есептелген болыстар мен ауылдарға белінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Болыстар шаруашылық жағынан біріккен ауылдардан тұрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осыған байланысты жаңа жағдайда қазақтардың рулық қатынастар бойынша тарихи бөлінуі заңды түрде жойылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Реформаларды жүзеге асыруда патша үкіметі саяси-экономикалық іс-шараларымен қатар өлкені мәдени және рухани жағынан да отарлауға басты назар аударған болатын. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Халық ағарту ісі патшалықтың сыртқы саясатының үлкен де маңызды саласы болып табылатын. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл сала патша үкіметі отарлау саясатының өзекті құралы десе де болады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл саясат Ресейдің қарамағындағы ұлттарды біртіндеп христиан дініне кіргізу арқылы орыстандырып, сөйтіп империяның тұтастығын арттыруға арналған еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1867-1868 #мың сегіз жүз алпыс жеті, мың сегіз жүз алпыс сегізінші# жылдардағы әкімшілік реформалар қазақтардың жаңа көтерілісін туғызды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
XIX #он тоғызыншы# ғасырдың 60 #алпысыншы# жылдарының алғашқы жартысында Қазақстанда, әсіресе Кіші жүзде отаршылдыққа қарсы жаппай халық наразылықтары өріс алды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жалпы XIX #он тоғызыншы# ғасырдың екінші жартысындағы реформалардың болмысы туралы қорыта айтқанда мынандай түйін жасауға болады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Патша үкіметі Қазақстанға енгізген әкімшілік реформалары негізінде оның саяси дербестігін толығымен жойып, қазақ жерінде империя құрамындағы әкімшілік басқару жүйесін орнатты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
8 дәріс. |