Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір нәрсені бүлдіріп алғандай, я бір ұятты іс істеп қойғандай, көкірегімді тырнап жатқан бір нәрсе бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сашаның бетіне қарауға да қаймығам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өмірі жатып көрмеген жат төсектен де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол түні мен тұңғыш рет еркек көргенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сүйгеніңмен қосылу бақыт дейді ғой, бірақ сол алғашқы түн таң ата мені бейберекет мазасыздыққа ұшыратқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек киініп кетейін деп жатқанымда, Саша да түндегі батылдығынан айрылып, мені тоқтата алмай міңгірлей берген-ді, Раиса Семеновна қайтып оралды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өңі жайдары, сондай көңілді, «оу, ерте тұрыпсыңдар ғой» деп келе жатып, менің кетуге оңтайланып тұрғанымды байқап: «қой, таң атпай қайда барасың, қазір завтрак ішеміз, отыр» деп құшақтап алып екі бетімнен кезек сүйді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Менің жарығым, жалғызым, ішімнен шыққан жақыным» деп көзіне жас алып сүйгенде мен де еріп кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім де үйге баруға бетімнен басып тұр едім, столға отырып, шампан ішіп, іштегі қыжылым тарап қайтадан мәре-сәре болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе Раиса Семеновнаның күндей жайнаған жүзі, асып төгілген ықыласы іштегі бар кикілжіңімді ұмыттырып, ерітіп әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Я- а, ол кісі о жағынан мықты еді, — деп тоқтады Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауысында демімен қоса шыққан күрсініс бар ма, көңілді әңгімесінің соңында бір көңілсіздік барын ішім сезіп, мен де іркіліп қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ затым әйел емес пе, шыдай алмай ар жағын сұрадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ар жағында қиын оқиғалар болды ғой — деді Света әңгімесін бұрынғыдай емес, жадау жалғастырып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үш күннен кейін менің папамды ұстап әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төбемізден жай түскендей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамам, мендей былжырақ емес, қайратты адам еді, жылағанын маған көрсетпей, бір жағынан мені жұбатып, бір жағынан тиісті жерлерге жүгірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Адал адам нақақтан күймейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
, ақталады, қайтсе де ақталады» деп маған жұбаныш айтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ онысынан әзір еш нәрсе шыға қоймады, тіпті, папама жолыға да алмапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан үшінші күні, «баласымын ғой, мүмкін мені жолықтырар» деп передача түйіп алып, жатқан жеріне мен бардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені де жібермеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар айтқандары: «Кейін белгілі болады, кейін келерсіз», — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол «кейіннің» қашан екенін және айтпады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан қайтып келе жатып Сашаның үйіне соққым келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш күннен бері есімнен танып жүріп, оны да ұмытып кетіппін, телефон соға қоятын үйінде телефон жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамамнан кейінгі ендігі қалған тірегім Саша мен Раиса Семеновна еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді соларға соғып ішімдегі бар қасіретімді шығарып, шерімді тарқатқым келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есікті Раиса Семеновнаның өзі ашты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны көрісімен «Раиса Семеновна!» деп дауыстап жіберіп, кеудесіне құлап еңкілдеп жылай бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не айтып, не қойғанымды да білмеймін, әйтеуір жылағаным есімде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша жылағанымды да білмеймін, бір кезде барып «Саша үйде ме» деп сұрадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Раиса Семеновна мені кеудесінен бөліп тікейтіп қойды да, «Саша үйде жоқ» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусы құлағым үйренген әуенінен бөлек шықты ма, осы сөзден селт етіп, бетіне қарасам Раиса Семеновнаның жүзі де сап-салқын екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Coдан бір түрлі суынып қалдым да: «Саша |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саша қашан келеді?» деп сұрадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде кухня жақтан бір орындық сықыр-сықыр ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардың ас пісіретін титтей ғана бөлмесі болатын, онда бір тозығы жеткен сықырлауық орындық бар — тын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Саша бүгін үйге келе алмаймын деген, институт оларды бір жаққа жіберетін көрінеді» деп Раиса Семеновна орындықтың сықырымен жарыса жауап берді маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Ана жақта біреу бар ғой? Ол Саша емес пе? Саша |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» деп дауыстап жібердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Раиса Семеновна бір түрлі сасып қалғандай болды, тіпті кухня жақ есікке көлденеңдей тұра қалып: «жоқ, жоқ, ол менің подругам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен саған қашан өтірік айтып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саша жоқ дедім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге сенбейсің» деп өзіме тұңғыш рет кейіп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде «подругасы» орындықты тағы бір сықыр еткізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейи алмайтын адамыңа бір кейіп бастап алсаң ар жағын айту оңай болады ғой, Раиса Семеновна да бастырмалатып маған ұрса бастады: «неге айтқанға сенбейсің, Сашаны тауып бер деп есімді тандырғаны несі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жап-жас болып жігіттің артынан жүгіріп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сашаға жармасып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» не айтып жатқанын шала түсініп, рас па, өтірік пе деп таңырқап Раиса Семеновнаның бетіне қарасам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света қатты шіміркеніп, оқыс іркіліп қалды да: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондай нәрсені құдай саған көрсетпесін, Надя, — деп ауыр күрсінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де үнсіз отырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ашылмаған адамның өзі кісіге жұмбақ болады екен-ау, баяғыдан бері бірге жүріп басында осынша қасірет барын білсемші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйткенше: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Воздух! Неміс самолеттері! — деген ащы айқай құлақ шекеме қылқандай қадалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдердің көбісі не қыларын білмей аңырып тұрғанда әлгі гүріл тіпті үдеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақындап қалған жау самолетінің гүрілі бүкіл ауаны қалтыратып, адамның буынын алып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұғып баратқан басымды зорға көтеріп, аспанға қарап, қайтқан қаздай тізіліп келе жатқан қарасұр самолеттерді көрдім; жаңа шыққан күнге шағылып бауырлары жарқ-жұрқ етеді — алмастың жүзіндей қара жарқыл тура ажалдың өз сәулесі сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зәре — құтым ұшып, Светаның шынтағынан ұстап алып, жолдың шетіне қарай жүгіре беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның да тұла бойы дір-дір етеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз есімізден танып, өкпемізді қолға алып зытып бара жатыр едік: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жат! Жатыңдар! — деген айқай шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз қатар құладық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иін тіресіп бір-бірімізге тығыла түсеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуеден төніп келе жатқан ажалдан сескеніп, саз топырақты жасыл жерге батып кеткіміз келіп, төбеден түсетін бомбаны тосып бар денеміз бір уыс болып жиырылып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өтіп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, өтіп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тұрыңдар, қатындар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станцияға жетейік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сөздердің мағынасы бізге дұрыстап жеткен де жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бізге» дейтінім Света екеуміз жүрегіміз дүрсілдеп бірге coғып, жанымыз бірге ышқынып, осы үрейлі сәтте екеуміз бір денедегі екі қол сияқты болып кеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаны білмеймін, менің өз басым дәл солай сезіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есін ертерек жиған әйелдер етектерін қағып, ұзап баратқан самолеттерге қарап тұр; олардың әлі де бір нәрсені көруге, сөйлесуге шамалары келгені ғажап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Станцияны бомбаламайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрі кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайтып оралып соғып жүрмесін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің зенитчиктер қайда? Истребительдер қайда кетті? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сөздер менің құлағымды жанап, миыма соқпай кетіп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іштен тітіренткен жиіркенішті дірілді баса алатын емеспін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аспанда ажал ұшып өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мына тыныш төңіректі түгел соның салқыны шалып, ажалдың суық лебі ауаға таралып, кісінің тұла бойын жайлап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның қаны қашын кеткен, өңі шүберектей аппақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның қуарған өңінде ажалдың салқыны бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен соны ап-анық сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді байқасам анау сөйлесіп тұрған, шашылған заттарын жиыстырып жүрген әйелдер де сондай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардың бәрін де ажалдың демі шалып етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі де қазір өлі дене болып сұлап жатуы мүмкін еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жүргендердің ендігі өмірлері бұрынғыдай баянды, бекем емес, неғайбіл, ешкім де енді өз тірлігіне сене алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анау, біздің зенитчиктер мен летчиктерге кейіп тұрған ұрысқақ Муся да жаңағы самолеттер енді бір айналып соқса жағы қарысып жер құшып жатуы мүмкін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір ауыр әсер жаншып тастады ма, сүлесоқ қалпымнан ұзақ уақыт арыла алмай, әйтеуір көппен бірге жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз станцияға екі өкпемізді қолымызға алып асығып жеткенімізбен, бізді жөнелтуге асыққан адам көрінбеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізді алып келген лейтенант пен бір-екі жауынгер өз бөлімін қуып жетуге кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа бөлімдердегі командир әйелдері де ағып-тамып келіп жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміз жабылып станцияның бастығын іздедік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, ғажап, осы аласапыранның арасында балалар ойнап жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәдімгі балалар, ұрысқақ Мусяның қызы Люся Шурикке: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді сен жасырын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боря екеуміз іздейміз, — дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боря екеуі көздерін басып теріс айналып тұрғанда Шурик жүгіріп барып біреудің үлкен бір бума жүгінің тасасына жасырынды да «ізде» деп дауыстады |