Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарның ашса, қуырып же, шөлдесең қайнатып іш, бәріне шыдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек қорлық көрсетуші болма» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам деген қызық-ау сондай өр мінезді өктем кемпір соңғы сөзін мұңайып қалып айтты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кici нашар адамның осалдығын көргенде онша елей қоймайды, ал мықты адамның босағанын көргенде өзің де бір түрлі боп кетесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжеңнің сол кескіні көз алдымнан кетпей қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сенің қабағыңды кішкене кірбің шалса әжеңнің сол бір мұңайған түрі көз алдыма келе қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өз анамнан жеті жасымда жетім қалдым да, есімді білгелі Қамқа әжемнің қолында өстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем тура туған анамдай болды, шешемді жоқтатқан жоқ деп айтсам, мүмкін рас та болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
туған шешенің қандай болатынын көрмеген адам оның орнын басқан адамды кіммен теңейді? Қамқа әжем елпілдеп көрген жоқ, ең ықыласы түсіп кеткенде басымнан сипап, бауырына қысады да, кейде маңдайымнан иіскеп «бара ғой қалқам», деп қоя беретін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да оның мені жақсы көретінін кішкентайымнан-ақ білуші едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала деген сезімтал ғой, кейде үлкенді алдап кететін жерден баланы алдай алмайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжемнің сырты қанша салқын болғанмен оның ішінде термосқа құйған астай суымайтын бір ыстығы барын сәби кезімнен сезсем керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір осы кемпірді өгейсінген кезім болған жоқ, бірақ әжеме еркінсіп, еркелік жасаған кезім де, әй, болмаған шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша жақсы көрсем де өзінен кәдімгідей қаймығатынмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалғыз мен емес, Қамқа әжемнен біздің үйдің іші түгел қаймығатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің іші деймін-ау, бүкіл ауылда ол кісінің бетіне келген адам жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әжем кең сүйекті, бет бітімі де кесек, ажарлы кісі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің бір байқағаным біздің қазақта неше түрлі, бір-біріне ұқсамайтын ұлттардың бет бедері бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дариға жеңешем бітік көз, нағыз корей тәрізді болса, биік қабақты, құс мұрын, ақсары Қамқа әжем Европа елінің әйелдеріне ұқсас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ірі жүзді өңінің жылитын кезі сирек, әманда қатқыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анау-мынау адамды ықтырып тастайтын тәкаппарлығы да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде біреудің орынсыз айтылған сөзіне, немесе оғаш мінезіне тіл қатып сөзін шығын қылмай-ақ тәкаппар кескініне мысқыл жүгіріп бір қарағанда әлгі бүлдіріп алған адам кішірейіп шөгіп қалатын да, ал өзгелері бойын жинап ала қоятын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әдетте ауылдың үлкен-кішісі болсын, әйел-еркегі болсын «алды қатты кісі» деп қаймығып, Қамқа әжемнің алдында мұнтаздай болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен аттанар кезде Қамқа әжемнің осы мінезі күрт өзгергені сонша тіпті өзім танымай қалғандай болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оңаша бөлмеде ол — пұл затымды жиыстырып жатыр едім, үстіме әжем кіріп келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол кіргеннен-ақ көңілім әлденені секем алғандай болып еді; бұрынғы байсалды паң қимылы жоқ, келісінде бойына бітпеген бір асығыстық бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасыма тақап келді де, кенет неге келгенін ұмытып қалғандай, қипақтап сәл бөгелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дәл осы сәтте тұңғыш рет әжемнің бетінен бір дәрменсіздік нышанын көріп, жүрегім дыз ете түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан мені оқыс құшақтап алды да, сүйекті ірі кеудесіне қатты қысып, самайымнан жабысып сүйіп, кенет өксіп-өксіп жылап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусын шығармай, тістеніп алып солқ-солқ етеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндайда мен қалай шыдайын, егіліп жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем көңілінің босағаны қандай төтен болса, бойын да сондай оқыс тежеп, кимешегінің шетімен көзін сүртіп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін мені бір қадам аулақтатып бетіме тіке қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір қарасы менің де жасымды тыйып тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Біздің көзіміз көріп, құлағымыз естімеген жат жұрттың арасына кетіп барасың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтейін, өзің ғой, қалап алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Пешенеңе жазылғаны сол шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрмеген жердің ой-шұқыры көп болады, алдыңда не барын қайдан білесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек, қиын-қыстау күн туса осалдық көрсетіп азаматыңның сағын сындырма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған да тапсыратын сөзімді айттым» — деді де шығып кетіп еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айналайын, ақ әже, сондағы айтқан сөзің осы екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сампылдап сөйлеген дауыстар, асыға басқан аяқ дүрсілі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек ояу жатыр екен, менің шошып оянғанымды көріп, елегізіп басын көтеріп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шошып оянған жоқсың ба, Нәзираш? — деп сұрады үрпиіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Үрпиіп» дейтінім, қараңғы болса да, оның даусынан үрпие қарағанын сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреу асыға басып келіп есік қақты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдас лейтенант, жолдас лейтенант, тревога! — Николай даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек орнынан ұшып тұрып киімін іздей бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен шам жағайын деп едім, қараңғыда шырпы таба алмай састым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің кейбір түндерде осындай тревогамен асығыс кетіп қала беретіні болушы еді, оған да үйренетін кезім болған, бүгін не жамандыққа көрінгенін , тұла бойым қалтырап, буыным кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шырпы таба алмай столдың үстін сипалай берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сөйтіп қараңғыда босқа қарманып тұрғанымда Қасымбек киініп те алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сен жата бер, Нәзираш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
әншейін жаттығу тревогасы шығар, — деді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ мұның дауысында қобалжу бар, әдеттегісіндей сенімді айта алмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір үрейдің қайдан тарағанын білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жаңағы есік қаққан Николай даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көңіліме үрей салып кеткен соның дауысындағы діріл ме? Дүрсілдеген қадам тықыры ұлғайып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр тұстан асығыс дауыстар естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нe де болса, шырт ұйқыға кетіп баратқан жұрттың басын төсектен жұлып алған бір қарбалас бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек үйден асығыс шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы бөлмеде жалғыз өзім селтиіп тұрып қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәлден кейін есімді жиып, столдың үстінен шырпы тауып алып шам жақтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кетер Қасымбек кетіп қалды, енді неге шам жаққанымды білмеймін, шамасы, жалғыз өзім оңаша бөлмеде қараңғылықтан сескенген болармын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ шам жаққанмен де жаңағы бір көңіліме кірген жиренішті үрей тарамай қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек есік ашқанда селк ете қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен не ғып жатпай отырсың? — деді Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жәй |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ұйқым ашылып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, жайша ма екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— І — і |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
пәлендей еш нәрсе жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командирлер орнында болсын, әскер дайын тұрсын депті, Мүмкін жоғарғы жақтан тексеру келетін шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаймын, Қасымбек өзі де анығын білмей қатты қобалжып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағында үлкен бір күдігі бар сияқты, соны айтуға бата алмай, айтпауға және шыдамай тұрған жайы бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шыныңды айтшы, жаманат хабар жоқ па? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Білмеймін, Нәзираш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әскерге оқ-дәрі жеткізуге әмір беріпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін сақтық шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әзір ешкім анығын білмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен қобалжи берме |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгін ештеңе бола қоймас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жатып ұйықта, — деп Қасымбек иығыма қолын салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүрегім бір сұмдықты сезді ме, білмеймін, әйтеуір тұлда бойым тітіркеніп, Қасымбекті жабысып құшақтай алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан солқылдап жылап тұрғанымды бір-ақ білдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек те мені бауырына қысып, бетімнен, көзімнен сүйеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ТАХАУИЯ АХТАНОВ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ШЫРАҒЫҢ СӨНБЕСІН |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(роман) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірінші бөлім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқы кісінейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара дауылда дүрліге шапқан қалың жылқының шошынып шыңғыра кісінеген даусы келеді құлағыма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алды апан ба, ор ма, өн бойын үрей билеп алған жануарлар опыр-топыр орғып, шыңғырып кісінеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің бойымды да қалтыратқан жаман үрей бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың тұяқтың дүрсілінен жер селкілдейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқыларды анық көре алмаймын, жүн қаптап қойғандай қою күңгірт, қара қожалақ аспанның реңкінде едірейген құлақтары мен төгіліп толқып бара жатқан жал құйрықтарының бедерін ғана аңғарамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таудан құлаған тасқын сияқты ұмар-жұмар толқын болып ағып барады |