Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарғып балалар да түсе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагонның босағасында Елизавета Сергеевна шырылдайды: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тәртіп сақтаңдар, әйел жолдастар, тәртіп сақтаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағы тәртіп? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тәртіп деп қапырық вагонның ішінде тұншығып өлеміз бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің поездің қанша тұратынын білмейміз, — деді Елизавета Сергеевна бұрын мен естімеген бір жалынышты үнмен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ираида Ивановна сияқты қалып қойып жүрсеңіздер кім жауап береді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше барып білу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, дұрыс айтылған сөз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүріңдер барып білейік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірнеше әйел Елизавета Сергеевнаның жарлығын күтпестен вокзалға қарай аяңдады, өзгелері де алақтап, кеткісі келіп кете алмай тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдастар-ау, сендер ауылдың қатыны емес, командир әйелдерісіңдер ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге беталды кетесіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлай етуге бола ма? — деп шырылдайды Елизавета Сергеевна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл жолы оның дауысында баяғы әмірлі еркелік жоқ, дәрменсіздік қана бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан болар, анау әйелдер кетіп қалды, қалғандары да онша құлақ асып тұрған сияқты емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мен де жерге түстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз жоғалып кетпесін деп екі баланы қолынан ұстап тұрмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төрт жасар «Вовка командирін» көтеріп, жұрттың соңын ала Алевтина Павловна да сыртқа шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бес-алты әйел вокзалға қарай кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалғанымыз не қыларға білмей іркіліп тұрмыз, тегі біз де ыдырап кететін сияқтымыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Соғыстан бұрын аштан өлетін болдық қой, — деді Алевтина Павловна күйінішті дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баласы жоқ әйелдер барып дүкеннен тамақтан өтетін бір нәрсе алып келсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ТАХАУИЯ АХТАНОВ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ШЫРАҒЫҢ СӨНБЕСІН |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(роман) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірінші бөлім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқы кісінейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара дауылда дүрліге шапқан қалың жылқының шошынып шыңғыра кісінеген даусы келеді құлағыма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алды апан ба, ор ма, өн бойын үрей билеп алған жануарлар опыр-топыр орғып, шыңғырып кісінеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің бойымды да қалтыратқан жаман үрей бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың тұяқтың дүрсілінен жер селкілдейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқыларды анық көре алмаймын, жүн қаптап қойғандай қою күңгірт, қара қожалақ аспанның реңкінде едірейген құлақтары мен төгіліп толқып бара жатқан жал құйрықтарының бедерін ғана аңғарамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таудан құлаған тасқын сияқты ұмар-жұмар толқын болып ағып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ағыза шапқан айғырлардың алқына шыңғырып кісінеген айқайы шабыстарынан озып, ұзап алысқа кетіп жоғалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлағымда тек тұяқ дүрсілі қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де алқынып, шайқалып жылқы толқынының арқасында келемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өн бойымда үрей бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еміс-еміс есіме келеді, осы үрей қазір ғана лап еткен жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына жөңкіле шапқан қалың жылқының зәреңді ұшырған тұяқ дүрсілінен бұрын тұла бойымды жайлап алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірден ол үрейдің қайдан, неден келгенін ұмытып қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазіргісі тек ажалдан үркіп, әңгіріп жөңкіп бара жатқан көп жылқымен қоса бір жерде омақата құлаймын ба деген қорқыныш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірде шабыс бәсеңдеп тұяқ дүрсілі әлсірегендей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бураның шудасындай бұйраланып, жердің еңсесін басып тастаған қою қара аспанды жыртып шыңғырған дауыс естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауыс өзгеріп, анықталып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шұбалта созып, шыңғыра айқайлаған паровоз екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың жылқы көз алдымнан ғайып болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Паровоздың айқайлағаны, жылқының шыңғыра кісінегеніне ұқсайды екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төменгі жақтан көрінбейтін доңғалақтар дүрс-дүрс етіп вагон теңселіп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басымды желкеме қайырып тартқандай мойыным қарысып ауырып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сірә бірінің астында қалса керек Біреудің бөксесі бүйірімнен сығып, ішімді ауыртып жіберген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрымымды босатып алып жөнделіп жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүйірім де кішкене солқылдап ауырып барып, шым-шымдап басылып балбырап, ұйқылы-ояу тәнім балбырап тынышталып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тәніммен бірге, барлық, қорқыныш пен үрей, дүрлігіс-дүрбелең артта қалғанын, үлкен қатерден құтылғанын сезген көңілім де жайбарақат тыныштыққа беріліп, ұйқылы-ояу манаураған күйі, арадағы үрейді аттап өтіп, алдыңғы күнгі тәтті елесті көз алдыма әкеле жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онда қуанып оянып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлі до арылып болмаған тәтті түсіме алдағы келе жатқан жайдары, жақсы қуанышты, үзбей жалғастырғым келіп, бұйығып біраз жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адамның көңілі тоқ, төрт құбыласы түгел болса — ұйқы мен оянудың арасында сондай бір тәтті сәттері болады, оны бірден сілкіп тастап, ұшып тұруға дәтің бармайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек мені елегізіткен бір нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
оң жағым ойсырап бос жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойбай-ау, Қасымбек менен бұрын тұрып кетіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуінің өзінен бұрын тұрғаны жас келіншекке жараспайтын-ақ нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер елде, ауылда болсам, жас келіннің әр қадамын баққан, сумаңдаған әйелдердің сүйір тіліне ілінер едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндай жағдайда мен үшін бір тәуірі біз елден алыста — Батыс Белоруссияда жүрміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуім Қасымбек әскери адам, аға лейтенант |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал әскер дегеннің заңы өзіне басқа болады екен, күн демейді, түн демейді, кез келген уақытта жөнеле береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине енді, жай уақытта мен бұрынырақ оянушы едім, бірақ, соңғы кезде Қасымбек менен бұрын тұратын әдет тауып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оянып кетіп түрегелейін десем де: «Жоқ, сен жата тұр, саған қазір күтіну керек», — деп тұрғызбайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын дәл сондай бір әйел жанды мінезі жоқ, кәдімгідей байсалды-ақ жігіт болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрінеу көзге ерсі — елпілдеп әйелінің асты-үстіне түсіп, иіліп-созылып киіміңді әперіп жатпайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орыстың еркектері сияқты су тасып, отын жарып та ұятқа қалдырмайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қазір тіпті өзгеріп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқасын айтпағанда — таңертең тұрып алып шай қоятынды шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қой құрысын, ұяттағы», — десем, «Бұл жер ел іші емес, бізді ұялтатын адам жоқ», — деп дес бермейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтатыны: «саған ауыр көтеруге болмайды» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондай ауыртпалықты әзір өз басым сезе қоймасам да, күйеуімнің айтқанына көне салған боп, оған әйелдің жұмысын істетіп қоятын бір жаман әдет тауыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондай сәттерде, үш айдан бері өлердей сағынып жүрген ел-жұртымның алыста болғанына шүкірлік етем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денемнің толысыңқырап келе жатқаны да рас, қынама көйлектерім құрсағымды қысатынды шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертеңгі демалыста қалаға бара қалсақ, кеңірек көйлек іздеп көрмек ойым бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сырттан Қасымбек кірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Майкішең, иығында сүлгі, жуынып келіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жуынар алдында самаурынға су құйып, от тамызып жібергенін де айтпай-ақ біліп жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кереуеттің шетіне келіп отырып салқын қолымен маңдайымнан, шашымнан сипайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денесінен ертеңгі салқын, таза ауаның исі келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маған бір жақсылық айтқысы келе ме, әлде жай көңілі жадырап жақсы оянды ма, қалың ерні дүрдиген атжақты, құба жүзінде, быттиыңқырап тұратын кішілеу дөңгелек көзінде болашақ қуаныштың табы бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім де сергіп жақсы оянып едім, Қасымбектің көзіндегі ұшқын кеудемді жылытып рахаттанып көзімді жұмдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Салалы ірі қолы маңдайымнан, жағымнан сипайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзім жұмулы болса да, оның еміреніп, телміре қарап отырғанын білемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ осындайда адамды бір қатты қысып, құшырланып сүйіп алуға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
именшек пе, болмаса сезімге сараң ба? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алақаны қарынымды сипап аузымның үстіне келіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саусағынан сүйіп алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолын бетімнен алмастан Қасымбек ақырын еңкейді де ернінің ұшымен самайымнан сүйді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені бір уатылып кететін шөлмек дей ме екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы кезде Қасым тіпті сыпайы боп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен қазір оған полк командирінің үйіндегі хрустальден жасаған қымбат ваза сияқтымын, командирдің әйелі Елизавета Сергеевна онысына қол тигізбей, жібекпен ғана сүртетін, Қасым да маған қаттырақ тиіп кетуге қорқады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді өзі ғана емес сөзі де сыпайыланып, бұрынғы қазақылық мінезінен қалып, менің қасым мен қабағымды қапысыз танитын болып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның сезбейтіні бір-ақ нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен әлі де күшімдемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О жер, бұ жерім ауырып, денем ауырлаған жоқ, жар құшағына құштарлығым да кеміген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кеміген жоқ деймін-ау, сол құрғыр, мені масқара қылғанда, артыңқырап кетсе де өзі білсін |