Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс жаман жігіт емес, бірақ күнәқар болсам да, шынымды айтайын: өз басын Светаға Николайды теңсінбеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның еркек-ұрғашыны бірдей тартатын ерекше бір лебі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектер оны көргенде өңдері жылып, көздері мұнарланып, іштей күрсініп қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нағыз бір ересек, ұстамдылары тамағын кенеп, көзін тайдырып әкетіп, бірақ кімге, қайда қарарын білмей, қипақтап қалады да, аржағында сайтаны барларының, май ұрлаған мысықтай, көздері жылтырап шыға келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт назарын Света сезбейтін сияқты, жайма-шуақ, ақжарқын қалпынан аумайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине сезбейтін болар, егер сезе қалса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
онда жайбарақат қалпын жоғалтып, мінезі өзгеріп, не іштей тіксініп, бойыма дарытпаймын деп, тәкаппарсып кетер еді, не оңай сықырмен еліктіріп, жігіттердің ындынын кептіре түсер еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дегенмен, тереңінде жатқан, тіпті өзі де білмейтін, бір сиқыры бар шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Болмаса, асқан сұлу емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
әлде нәзіктігі ме? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ осының бәрін Николай сезеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командирлер бас қосқан жерде ұстараның жүзінде отырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде, сыр алдырғысы келмей, қанша ақжарқын болғысы кеп бақса да, орайын тіпті келтіре алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әзіл-қалжыңы да орынсыз шығып, даусы дабырлап, өзін-өзі зорлап күлдіріп, оқыс тұйықталып қала береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан сөзге араласпай, қабағының астынан жұрттың ажарын жіті бағып, әйеліне түсіп кеткен көздерді аңдып отырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара торы жүзінің, шешек дағы ма, безеу ме, мен ажырата алмаған қожыры бар, әрі-беріден соң түтігіп, беті тіпті қарайып кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түрін тышқан аңдыған мысыққа ұқсатып, кішкене көзі ғана ызалы жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек жаңа: «Светасын тіпті сорақы қызғанады», — дегенде, Николайдың дәл осы кескіні көз алдыма келіп тура қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтсын енді, еріккен бойдақ командирлерді шақырса, өзінің ертеңгі қуанышты тойын азапқа айналдырмай ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
2 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз үлкен селоның шетінен оқшау салынған особнякта тұрамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл өзі заманында бір мықты байдың үйі болу керек — еңсесі биік, екі қанатын кең жайған келісті үй |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауласының шет-шетінде шағын ғана екі-үш бөлмеден кішкентай үйлер бар — оны флигель дейді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұларда осы мықтының күтуші, қызметшілері тұрса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің полктың семьясы бар командирлері осы особнякқа түгел сыйып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мықтырақтары ана үлкен үйдің өзінде тұрады да, біз сияқтылары бір бөлме алып флигельде тұрамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауланың іші аллеялары бар, кәдімгі парк, әр жерде скамейкалар, беседкалар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалпы тұрысымыз жаман болған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір рахат жерге келіп орналасқанымызға айдан асып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер: «Нағыз курорт», — деп, қуанып жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек бір ыңғайсызы күйеулеріміз таңертең қызметке кетеді, содан қара кеште бір-ақ оралады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулаттың тілі шығып келе жатыр, аздап сөйлейтіні бар еді, бірақ жауап бермей, қызға бажырая қарап, үнсіз отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай көптің ішінде біреу үшін жауап бергіш, тиіп кетсең, ағытылып жүре беретін сөзшең еркектер болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл бала майданнан келе жатыр, — деді сондайдың біреуі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Майданнан? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, кішкентай балалар майданға бармайды, — деп түсіндірді кішкентай қыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге бармасын, барған, — деп дауласа кетті сөзшең еркек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Барған емес, сол майданның ішінде туған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жо — жоқ, майданда бала тумайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Майданда соғысады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жауды атады, — деп көнетін емес білгіш қыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, бұл соғыстың қақ ортасынан шынығып келе жатқан бала, — деп түсіндіреді әлгі ерінбейтін еркек, — Ертең нағыз мықты солдат болатын осылар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлар соғыста да мықтап соғысады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы соғыс аз болып жатыр ма, саған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына сәбилердің басына соғыс тілемей тұра тұршы, — деді, жолың болғыр, маған әлгі ащы қияр беретін кемпір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сығылысқан жұрттың арасынан әзер аттап кондуктор әйел келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қазір Ақтөбе станциясына келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түсетін жолаушылар, қамданыңыздар, — деп дауыстады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Уһ, елге де жеттім-ау, әйтеуір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның соңынан мен жүріп отырдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командир «топталмай, тек көз жазып қалмай бір-біріңнің қараларыңды көріп отыратындай жерден жүріңдер» деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Алды-арттарыңа қарап отырыңдар» деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Проша қалай жүріп, қалай бұққандарына дейін тәптіштеп әңгімесін созып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оны асықтырмадым, қайта оның әңгімесінің созыла бергенін, жаманат хабарға жеткенше созыла бергенін, тіпті сол хабарға жетпей қойғанын тілеймін, мүмкін күдер үздірмейтін бір хабар айтар деген алдамшы үмітім де бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Содан біз сол жылғаның үстінен салған кішкентай темір жол көпіріне жеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со кезде таң бозарып атып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан анау Павленок айтты: тіптен жарық болып кетпей тұрғанда, толдарды орнына құрып, шнурды тартып алайық деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын командир айтты, Қасымбек Каресович қазір құруға болмайды деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Эшелон бес қырықтың шамасында келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жиырма минут қалғанда ғана құрып күзетіп жатамыз деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгінде немістер жолды мықтап күзететін болған, ерте құрсаң олардың патрульдері келіп, толды алып тастайды деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Рас екен, біз жатқанда патрульдер арлы-берлі екі рет өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көпірдің тұсына келгенде әдейі тоқтап, қарап тексеріп шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан біраз уақыт өткен соң командир, Қасымбек Каресович, «поезд келетін мезгіл болып қалды, ал, кеттік» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан көпірге жетіп арқамыздан қапшығымызды шеше бергенде жау патрулінің қарасы көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командир ана екеуіне «патрульді бөгеңдер» деп бұйрық берді де, өзі толдарды алып рельстің астына тығып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бұл көпір менен бір рет аман қалып еді, енді құтыла алмайтын шығар» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен толдарды әперіп тұр едім, командир, Қасымбек Каресович, басын көтеріп атысып жатқан жаққа қарады, мен де қарап едім, жау жақындап қалған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын командир, Қасымбек Каресович, тез отрядқа жет, тапсырма орындалды ден хабарла» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен кетпеймін, бірге болам деп едім», маған қатты ақырып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Тез жөнел! Бұйрықты орындамасаң атып тастаймын! Жылғамен кет!» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын мен жылғамен жүгірдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар атысып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде гүрсілдеген дауысты естіп артыма қарасам, орман ішінен бір ұзын состав, поезд шығып келе жатыр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Паровоздың түтіні будақтайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан поезд кішкене көпірге келіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бәрін қарап жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті паровоз көпірден өтіп бара жатыр еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір пәленің жақындап келе жатқанын сезіп, жүрегім аузыма тығылып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Проша қорс-қорс еткізіп мұрнын тартып, үстіңгі ерні дүрдиіп, ұрты кәмпит сорғандай жағына жабысып, іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зәрем ұшып, бажырайып баланың бетіне қадалып қалыппын, ішімнен ар жағын айтпай тұра тұрса екен ден тілеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Проша қылғынып бір-екі жұтынып алды, енді сөйлемесе жылап жіберетін түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі бір ұзын состав екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анық көрдім паровоз көпірден өтіп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол кезде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сол кезде тек гүрс ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қап-қара түтін бұрқ етіп аспанға көтерілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір тарсыл-гүрсіл болды да кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагондар құлап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
құлап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы вагондар алдыңғы вагонның үстіне артылып кетеді де құлайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Паровоз да құлады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің адамдар келер ме екен деп қарап едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ешкім көрінбеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан шаң-тозаң басылғанда қираған вагондарды айнала жүгіріп жүрген немістің екі-үш солдатын көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің адамдар көрінбеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Прошаның әңгімесі осымен тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алқынып аузыма тығылған жүрегім не әрі, не бері кетпей, кептеліп кеңірдегіме тіреліп қалған сияқты, тырп ете алмай сол кеңірдегімнен ілулі тұрғандай хәлім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Өлді» деп ойбай салайын десем, мына бала анық айтпады, анығын өзі де білмейді; «өлмеді» деп үміт етейін десем, айтуына қарағанда дәл ана жерден аман кететін қисыны жоқ, бірақ сонда да қашан көзім жеткенше көңілі құрғырым «өлдіге» қимайды |