Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ал екі құлағым мамам мен Қаратайда. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Иә, биылғы көктем жауынды болды, – деп бастады Қаратай ендігі әңгімесін. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Біздің «Коминтерннің» астығы да белуардан келіп, жайқалып тұр. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Енді күзгі бұршақ-нөсерден аман болса, жұрт рызығы жаман бола қоймас. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Әңгіме желісінен жалт беріп, Қаратайдың не болса соны айтып кеткенін мен бірден түсіндім де, тағы не дер екен деп, еңсемді көтерместен, өзіммен өзім болғансып, күйбеңдей бердім. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Жаман бола қоймас, – деп қоштады мамам Қаратайды бейқам үнмен. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Оның даусынан: «Ех, Қаратай, менің баламды өйтіп алдарқата алмайсың. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ол бәрін де сезеді, бәрін де түсінеді» деген мағына аңғарылатын еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Арада бірнеше минут үнсіз өтті. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Кенет мамамның: |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Балам, – деген қатқыл үні естілді, – сенің сонша күйбеңдеп, таба алмай жатқанын, не зат? |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бұл сөз маған алты өрме қамшымен жоталата тартып жібергендей әсер етті. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Әсіресе, «балам» деген сөздің зәрі күшті-ақ еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Өйткені жайшылықта мамам менің атымды атайтын. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
«Балам» деген мынау ресми үні «үлкендердің сөзіне тыңшылық істемек болған бұл сасық қулығыңды таста» деп, жекіргенмен бірдей еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Соны тез ұқтым да, қолыма тиген бір журналды ұстап, тайып отырдым. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Қаратай бұл күні біздікіне кей-кейдегідей ұзақ отырып алған жоқ. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Менің соңымнан кешікпей ол да шықты. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Басқа уақытта, кетерінде, әжеммен көңілді қоштасып, маған да бірнеше жылы қалжың, ойын сөздер айтып, жаратпағаныма қарамастан арқа-басымнан қағып аттанатын. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Кейде: кел, отыр, ауылды бір айналдырып, серуендетіп әкелейін, деп, жалбақтап, көңілімді тапқысы келетін. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бұл жолы олай емес, қара сұр жүзі онан әрмен күреңітіп, еңсесі түсіп шықты. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ауыз үйдің төрінде тамақ ішіп отырған мені қою қасты салбыраған ауыр қабағының астынан солғын ғана бір шолды да, үндемеді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
«Бәйбіше, хош болыңыз», – деп, әжеме арнаған сөзін де әйтеуір міндет санап, иегінен оздырмай, жүрдім-бардым айтып, бөгелместен шығып кетті. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Енді бір сәтте мотоциклдің пырс-пырс етіп, шашала оталған үні, оның соңынан мылтық атылғандай патырлап, құлақ тесерлік жайсыз бір іртік дауыстар естілді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Біздің қорадан суырыла шыққан осы үн үсті-үстіне жиілеп, көшенің басына қарай алыстап бара жатты. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
ҮШІНШІ ТАРАУДА |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мен өз ойымнан хабар беремін және құмдағы із жайлы сөз болады |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Қаратайдың тез жөнелгеніне, жабырқап жөнелгеніне мен қуанышты едім. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Осы кеткеннен қарасы біржолата өшсе. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мамамның Қаратайға шынымен күйеуге шыққысы келе ме? Мүмкін емес. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бөтен біреуге... |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
тікенек сақал кәп-кәрі Қаратайға... |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
жо, жо, ол оған шықпайды күйеуге. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Тіпті жас болсын, қандай болса, сондай болсын, мамама керегі не бөтен күйеудің? Біз, әжем үшеуіміз, құдайға тәуба, онсыз да жаман тұрмаймыз ғой. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Қарнымыз тоқ, көйлегіміз көк. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мен әлі оқу бітіріп, ер жетемін, университетке түсем. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Жазушы болам. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Міне, сол кезде мен мамама, егер ажалы жетіп, өліп қалмаса әжеме де, өмірдің нағыз бақытын көрсетемін. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Осы ойымды түп-түгел ақтарып, мамама айтқым келеді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бірақ қалай айтарсың, ұят бір түрлі. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Жоқ, мамамнан ондай қылық шығуы мүмкін емес. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Қаратайды ол жай сыйлайтын шығар. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Менің ержетіп қалған балам бар, мен күйеуге тимеймін деп, басалқы айтып, түсіндіретін болар. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бірақ Қаратайдың оны түсінгісі, ұққысы келмейді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Көлеңкедей еріп, мамамның соңынан екі елі қалмайды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ух, осы бір сұғанақ, тәртіпсіз еркектерді ме... |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Жоқ, менің мамам күйеуге шығуы мүмкін емес. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ол бізді ешуақытта да тастамайды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ол ақылды, тәрбиелі адам. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ауылдың үлкен-кішісінің бәрі бірдей алдынан қия басып өтпей, хан көтеріп, құрметтеп тұратыны да сол мінезінен емес пе. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Онсыз мамамды екі бірдей сайлауда қатарынан аудандық советке депутат етіп сайлар ма еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Өйткені оның қалай болатынын бәрің де білесіңдер. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Осы күні тойдан көп нәрсе жоқ. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мейрам күндер – той; біреу қыз ұзатса – той; бала туса – той, жоспар артығымен орындалса – той; шет елден мықты біреу келе қалса – той, шетелге мықты біреу бара қалса – той, артиллерияшылар күні, флот күні, ұшқыштар күні, металшылар күні, құрылысшылар күні, физкультурашылар күні – тағы басқа аты аталмаған толып жатқан қастерлі күндердің бәрінде той. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Құдайға шүкір, әйтеуір тойдан кенде емеспіз. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бір шеті сонау Алматы болып қилы дәрежелі қонақтар қатысқан, «ЗИМ», «ЗИС», Волга», «Победалар» қаздай тізілген («Москвичтер» мен Қаратайдың мотоциклі тәрізді үш дөңгелекті салдырлақ мотоциклдерді машина санатына қосып та отырған жоқ), іргелес екі ауданның қара қорым малшылары түгел бас қосқан ұлы дүрмектің нағыз қызған шағы еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Палуандар күресі болып жатқан. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бір кезде ортадағы тойбасы тағы бір соны дабыл тастады: |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Ендігі кезек балалардікі. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Балалар күресін бастаймыз. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бағанадан бері күрескендерге қарап, делебем қозып тұр еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Мен күресемін, – деп ортаға жүгіріп шықтым. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Кел. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Жүрегіңнің оты бар бала көрінесің, – деп, тойбасы арқамнан қағып, мақтап қойды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Күрес аудан мен аудан болып жүріп жатқан. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Тойбасы қарсы жаққа дауыстады: |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Ұйғыр ауданы, шығарыңдар палуандарыңды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Ұйғыр ауданы бойы сорайған, менен де өткен қапқара, қоңқақ мұрын бір баланы шығарып еді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мына жақта тұрғандар жамырап кетті. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Өй, мыналарың бала емес, жігіт қой. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Қаршадай балаға жігіт шығарғандарың қалай? |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Өз теңін әкеліңдер! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Бұл әділдік емес! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Басы-көзі өрттей қызарып, лепіріп тұрған тойбасы бұған құлақ аспады: |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Күш атасын танымайды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Кәне, күресіңдер, – деп, Қоңқақ мұрын екеуімізді құшақтастыра салды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мен іштен қайыра шалып жығуға машық едім. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Әу дегеннен-ақ сол әдісіме салуға тырысып бақтым. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бірақ Қоңқақ мұрынның ұзын сирақтары көстиіп анадайда жатыр. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Аяғымды шолтаң-шолтаң сермегенмен жуымайды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Менің пиғылымды түсіне қойған қоңқақ мұрын аяғын онан әрмен алып қашып, денесінің бар салмағымен үстіме шойырылып жатып алды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Олай-бұлай ырғап көрсем, қозғалта алар емеспін. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ал оның бар сенгені қол күші болу керек. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мені көтеріп алып, қойып қалмақ болады. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бірақ қалай тастаса да, тарбиып, аяғыммен түсем. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Кенет менің ойыма бір қулық әдіс сап ете қалды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Ылдиға таман ыңғайланып келдім де, бір жамбасыма жата қап, қоңқақ мұрынды лақтырдым. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Әлгі байғұстың мұны күтпегені соншалық, тартынуға мұршасы келмей қалды да, асып барып, мойны астынан кеп, гүрс ете түсті. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Бұлт беріп, үстіне қона кеттім. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Халық ду ете қалды. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Ой, жарайсың! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Міне жігіт! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Жасың ұзақ болсын! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Тойбасы бәйгіме деп, Гайдардың екі томдық жинағын қолыма ұстата берді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Екі езуім екі құлағымда, көңілім тасып, әлгіндегі орныма қарай жөнеле бердім. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Тойбасы айқайын салып, күреске басқа балаларды шақырып жатыр. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Кенет өкпе тұсымдағы иін тірескен халықтан маған қарай ақ қалпақты біреу жүгіре шығып келеді. |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Мен оған мән де бере қоймап елді, әлгі келген бетте білегімнен шап беріп ұстай алды: |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
– Ә, залым бала! Қолға түстің бе! |
Менің атым Қожа
|
Бердібек Соқпақбаев |
|
Басқа ештеңе деместен іс-міс жоқ әлгі мені қаңбақтай ұшырып, сүйреп әкетіп барады. |