Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақырында жеке адамның дербестік дәрежесіне орай типтерге бөлу де бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнда типтер конформды және дербес болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның біріншісіне - басқа біреудің ой-пікірімен санасқыш, жұрттың айтқанына тез иланып, көне қоятын, айтқан сөзді сынамай-ақ қабылдайтын, стресс жағдайларына бейімделе алмайтын адамдар жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші типке - өзіндік нанымы бар дербес пікір және нақтылы шешімге келе алатын адамдар кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы типтің өкілдері белсенді, қажырлы, қиын жағдайларда асып-саспайтын, өз пікірін басқаларға тыңдата алатын, стрестік жағдайларда еңсесі түспейтін кісілер болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғарыда аталған жіктеулердің барлығы да бір жақты, бұларда жеке адамның адамгершіліктік қасиеттері ескерілмеген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша пысықтау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез дегеніміз не? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінездің қалыптасуына ықпал етуші факторларды атаңыз? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Типтік мінез дегеніміз не? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінезді тәрбиелеудің жолдары қандай? Жас сатыларына байланысты мінез өзгеруін қалай түсіндірер едіңіз № 19 дәріс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет. Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттер концепциясы 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет және нышан 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Педагогтық қабілет және оның құрылымы 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттің жеке адамның басқа қасиеттерімен өзара байланысы 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет - іс-әрекеттің белгілі бір түрін ойдағыдай, нәтижелі орындауда көрінетін адамның жеке қасиеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттілік күнбе-күнгі тәжірибеде жиі кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, оқуға бар ықыласымен берілетін оқушыларды біз «мынау оқушы қабілетті оқушы екен» дейміз, не болмаса оның кейбір пәндерді жақсы үлгеруіне байланысты бір оқушының математикаға, екіншісінің әдебиетке, үшіншісінің географияға қабілеті бар екен дейміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттердің дамып қалыптасуы әр түрлі деңгейде жүріп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, оның алғашқы деңгейі (жұрттың бәріне ортақ) репродуктивтік десе, екінші негізгі деңгейін шығармашылық қабілет дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірінші деңгейде адам білім игеруге, іс-әрекетті қажетті дәрежеде іске асыруда икемділік көрсетсе, екінші деңгейде жаңа, соны туынды жасай алу мүмкіндігін байқатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біркелкі тең жағдайда (дайындық деңгейі, білімі, дағды, білік, жұмсалған уақыт, ақыл-ой, дене күші) қабілетті кісі қабілеті төмендеу кісіге қарағанда істі орындауда жақсы нәтиже көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттің дамуы мен көрінісінің ең жоғары деңгейі - "талант", "дана" деген терминдермен аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Талантты және дана адамдар өнерде, ғылымда зор қоғамдық мәні бар нәтижеге жетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дана адам әдебиет, өнер, өндіріс, ғылым саласында бұрын сонды болмаған, соңғы жаңалықтар ашады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Талантты адам да жасампаз, бірақ өзіндік жаңалықты белгілі идеялар, бағыттар, зерттеу тәсілдері шеңберінде жасайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Талантты және дана адамдар практикада және өнерде, ғылымда бұрын соңды болмаған жаңалықтар ашады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Таланттылық - даналықтың қалыптасуына аса қолайлы жағдайлар, жеке адамның жан-жақты дамыған кезінде туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, Леонардо да Винчи, Гете, Ломоносовтар шығармашылық қызметтегі даналықтың және адамның жан-жақты дамуының үлгісі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет жалпы, арнаулы болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жалпы қабілет бұл адамның ақыл-ой қабілеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арнаулы қабілет - іс-әрекеттің, мәселен, әдебиет, сурет өнері, музыка, сахна өнері т.б. арнаулы салаларда, жоғары нәтижеге жетуге жәрдемдесетін жеке адам қасиеттерінің жүйесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттің аталған осы екі түрінен басқа практикалық іс-әрекетке қабілеттілік дейтін үшінші түрін де атауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұған конструктивті- техникалық, ұйымдастырғыштық, педагогтық қабілеттер кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттер концепциясы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттердің тұқым қуалау теориясы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда қабілеттердің үш концепциясы бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың бірі – қабілет тұқым қуалау арқылы дамып отырады деген концепция. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл қисын бойынша, адамның жеке дара қасиеті, соның ішінде қабілеті де атадан балаға мұра ретінде беріліп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай пікірді психологтар ғана емес, сондай-ақ ғылым мен өнердің (математиктер, жазушылар, суретшілер) кейбір өкілдері де қуаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның біріншілері өз көзкарастарын нақты зерттеулерден алған деректермен дәлелдегісі келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен ХІХ #он тоғызыншы# ғасырда өмір сүрген Гальтон таланттың тұқым қуалаушылық жолымен болатынын көрнекті қайраткерлердің өмірбаяндарын зерттеу арқылы дәлелдегісі келген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гальтонның көзқарасын Л. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Котс ілгері қарай дамытты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол қоғамның айрықша жағдайлы топтарының ішінде мұндай мұра мол деген тұжырымға келген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екіншіден, адамгершілікке сыйымды ерік сапаларына (жеке мүддені ұжым еркіне, қоғам мүддесіне бағындыра алуда көрінетін ерік сапалары); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үшіншіден, еріктің адамның дербестігінен байқалатын сапалары жатады (инициатива, принциптілік, тәртіптілік, жинақылық т, б.). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тоқтамға келгіштік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тоқтамға келгіштік дегеніміз адамның қиын-қыстау кезеңдерде қажетті шешімдерге келіп, оны жүзеге асыруға қабілетінің болуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тез тоқтамға келу үшін адам асығып-аптықпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әрбір істі ой таразысына салуды қажет ететін қасиет. Тек осындай жағдайда ғана адам алдындағы ісін дұрыс бағалап, жоспарлай алады, өзінің барлық мүмкіндіктерін сарқа пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Басқалардың ақыл-кеңесін тыңдау, ақылға салу, өзін тежей алу, қателерді көре білу - тоқтамға келгіш адамға тән қасиеттер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біреу тоқтамға келуде оншама көп қателікке жол бермейді, ал екінші біреу көптеген қателіктерге ұшырайды, сонысынан кейін үлкен опық жейді, әуре-сарсаңға түседі, ал үшінші бір адамдар жиі-жиі түрлі тоқтамға келеді де, алдына сансыз мақсаттар қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ оларды, көбінесе, орындай алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақырында мұның барлығы оның ерік-жігерін жегідей жеп мұқалтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Батылдық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мақсатты таңдау мен оған жету жолын аңықтаудың шапшаңдығы мен ақылға сайлылығынан көрінетін жеке адамның еріктік қасиеттері батылдық деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрекет мақсаттары мен оларға жету тәсілдерін жан-жақты және терең ойлап, қабылданатын шешімнің маңызын түсініп, олардың мүмкін болар нәтижесі жөнінде өзіне-өзі есеп беріп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір қарағанда батыл адам мақсатты оңай және еркін таңдайтын тәрізді болып көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірак, шындығында олай болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Батыл адам да күрделі, азапты ішкі тартысты, қарама-қарсы мотивтер қақтығысын, эмоциялық, тебіреністерді басынан кешіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Батылдық - жеке адам еркінің жоғары дәрежеде екендігін көрсететін қасиет. Батылдық қабылданған шешімді жүзеге асыру барысында айқын көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Табандылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез-құлықты ұзақ уақыт бойы белгілі бір мақсатқа сай бағыттап, бақылап отыру қабілетінен көрінетін жеке адамның еріктік қасиетін табандылық деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Табанды адам жағдайды дұрыс бағалайды, одан мақсатқа жетуге көмектесетін нәрселерді таба біледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол қиындықтан тайсалмайды, тап болған күдікке, тағылған кінәларға мойын ұсынып берілмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өмірден біз табандылығы төменгі дәрежеде қалып қойғандай болып көрінетін адамдарды аз кездестірмейміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай адамдар ақылды, тіпті талантты да болуы мүмкін, бірақ біршама күрделі жағдайда немесе алғашкы қиындықтармен кездескенде өз мінез-құлықтарын ұзақ уақыт бойы басқара білуге қабілетсіз болып шығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларға пайда болған кедергі алынбас қамалдай болып көрінеді де сондықтан босқа күш жұмсағылары келмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір қарағанда ерекше табанды сияқты болып көрінетін адамдар да кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ жақынырақ танысып көрсеңіз, олардың бар болғаны кәдімгі қиқар адамдар екеніне көзіңіз жетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиқар адам өз пікірін, өз дәлелдерін ғана мойындайды, бұл дәлелдері қате болса да, соларды басшылыққа алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Табанды адам алған бетінен қайтпай, көздеген мақсатына қайткен күнде де жетуді ойлайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектеп оқушыларын табандылыққа тәрбиелеуде мұғалім мына шараларды жүзеге асырып отырады: 1) #бірінші# Баланы жас көзінен қолына алған ісін ылғи да аяқтатып, оның қолынан іс келетіндігіне сенімін арттырып отыру қажет; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) #екінші# Оқушы дербес әрекет жасауға, өз бетімен қиыншылықтармен күресе білуге үйрету. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажетті жерінде тәрбиешінің өзі өнеге көрсетіп отырса тіптен жақсы; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3) #үшінші# Баланы ұжымдағы ортақ мүде үшін күресе білуге баулу, көпшілік алдындағы борышын, жауапкершілігін өтеуге жұмылдыру, оған берілген тапсырмалардың орындалу сапасын қадағалау - табандылыққа тәрбиелеудің басты жолдары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұстамдылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұстамдылық дегеніміз адамның оқыс қимыл-қозғалыстан, орынсыз сөйлеуден, босқа күйіп-пісуден бойын тежей алу қабілеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұстамды адам әр кез терең ойланып, ағат істерге бара бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай адам өзінің бар күш-жігерін тек алдындағы мақсатын орындауға ғана арнап отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұстамдылық, өзін-өзі меңгере алу - адамның төзімділік, шыдамдылық, батылдық сияқты ерік сапаларымен тығыз байланысып жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам осындай қасиеттердің арқасында ғана өзін нағыз ерлерше ұстай білуге үйренеді, өзін қорқу сезіміне билетпей, көңілге алған ісін қажетінше істеп шығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тәртіптілік пен жинақылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тәртіптілік дегеніміз адамның өз қимыл- қозғалысын, ойы мен тілегін әр уақытта ұжымның ырқына бағындыра алу қабілеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жекешіл, ұжымнан оқшауланып жүретін адамда тәртіптілік жағы аз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кісінің тәртіптілігі оның жинақылығымен, іс-әрекетінің жоспарлығымен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам әр уақытта бір іске кірісерде оны мұқият жоспарлап алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның тәртіптілігі мен жинақылығы оның қоғамдық әрекетімен қатар жеке өмірінде де ерекше маңыз алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқушыларды тәртіптілік пен жинақылыққа тәрбиелеу дегеніміз олардың оқу әрекетін дұрыс ұйымдастыру, әрбір кішкентай істің өзіне тиісінше мән беріп отыруға үйрету қоғамдық істе де, жеке өмірде де қатаң тәртіп сақтау, ыждағаттылыққа, ұқыптылыққа үйрету, бір сөзбен айтқанда, осылардың барлығын олардың қанына "сіңіріп" отыру деген сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерлік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерлік дегеніміз алға қойған мақсатына шексіз сенген, сол жолда ақтық демі біткенше бел байлаған, моральдық рухы жоғары адамның ғана қолынан келетін қасиет. Сонымен қатар, ерлік - батылдық пен ұстамдылықтың, табандылық пен тез тоқтамға келгіштіктің адамның басында ойдағыдай тоғысуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерлік істеген сәтте адам өзіне өлім қаупі төнсе де сасқалақтамайды, өз рухын жақсы ұстай алады, басына түскен ауыртпалықты мойымай көтереді, өз мақсатын асыл мұратына бағындырып, мұны ең негізгі борышым деп есептейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерлік көбінесе қоғамдық мәні бар істерде көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан да ол адамның өз халқына, Отанына қалайша берілгендігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі болып табылады. |