Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қазақ халқының тарихында да кір жуып, кіндік кескен жерін көздің қарашағындай сақтап, басқыншы жаудан асқан ерлікпен қорғай білген небір батыр тұлғалар көптеп кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, Қарасай, Қобыланды, Қамбар, Сырым, Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай, Исатай, Махамбет, Амангелді, Бауыржан т. б. осылар секілді әр рухты, намысты қолдан бермей шыбын жанын туған жері үшін құрбан еткен қас батырлардың бейнелері қазіргі тәуелсіз елдің жас ұрпақтарына үлкен өнеге. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дербестілік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ерік-жігері күшті адам, кім болса соның айтқанына жүре бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол өзінше ойлайтын, өздігінен әрекет ететін кісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Басқалардың айтқанын, істегенін қайталамай, соларға жай ілесе бермей, әр нәрсеге сын көзбен қарап, өз қатесін кезінде біліп, түзетіп отыратын адамның тамаша сипаты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шыдамдылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өзінің мақсатына жету үшін қиыншылықтардың көптігіне, не болмаса өзінің әрекетінің, жұмысының сәтсіз болуына қарамастан алға тұтқан мақсатын жүзеге асырам деген үмітін, ол еш уақытта бас тартып қайтпай, осы жолда кездесетін қиыншылықтардан қашпай шыдамдылық көрсетіп, қайткен күнде де мақсатына жетпей тынбауын айтамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік дегеніміз не? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еріктің физиологиялық негізін қалай түсінуге болады? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның негізгі ерік сапалары қандай? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күрделі еріктік әрекеттерге нелер жатады? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік сапаларына нелер жатады? № 17 дәріс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғары нерв қызметінің типтері-темпераменттің табиғи негізі 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент типтеріне психологиялық сипаттама 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент және тұлғаның басқа қасиеттерінің өзара байланысы 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент деп психикалық процестер ағысының жылдам, не баяулығы, қимыл-қозғалыстар мен көңіл күйдің түрлі деңгейіне адамның жүйке саласының тыстан берілетін ерекшеліктерінің жиынтығын айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол адамдардың эмоциялық қозғыштығынан, қимыл-қозғалысынан, жалпы белсенділігінен жақсы байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент адамның жалпы қозғалысынан да (мәселен, біреулер шапшаң қозғалады, тез қимылдайды, енді біреулер жай қимылдап, асықпай істейді), психиканың күші мен тереңдігінен де (мәселен, біреу өжет, алғыр болса, екінші біреу керісінше, сылбыр, жігерсіз болады), адамның көңіл-күйінің ерекшеліктерінен де (салмақты, тұрақты, жеңіл, тұрақсыз т. б.) эмоция сезімдерінен де (біреу сабырлы, екінші біреу күйгелек т. б.) жақсы байқалып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент туралы алғашқы ой-пікірлер ғылымда өте ерте кездің өзінде-ақ айтыла бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ежелгі Грек ғалымдар Гален, Гиппократтың еңбектерінде біраз пікірлер айтылған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гиппократтың ойынша, адамның тәнінде төрт түрлі сұйықтық болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар: денені жылытып тұратын - қан, салқындататын - шырын (слизь), құрғататын - бауырдағы сары өт және оған дымқылдық беретін қара өт (талақ). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар дұрыс араласса адамның дені сау, дұрыс араласпаса сырқат болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Организмдегі сұйықтардың біреуінің басым болуы адамның темпераментін анықтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гиппократ темпераменттер белгілі мөлшерде адамның тұрмысына, ауа райы жағдайларына тәуелді болады деп санады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, отырып жұмыс істейтіндердің денесінде флегма жинақталса, үнемі қимыл-қозғалыстағыларда - өт көбейеді, темперамент те осыған сәйкес анықталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рим дәрігері Гален (129-199) #жүз жиырма тоғыз-жүз тоқсан тоғыз# темпераменттің санын он үшке жеткізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гален организмде жылылық неғұрлым басым болса, темпераменті күшті болатынын, денесі салқын болса, темпераменті баяулайтынын айтты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Неміс философы И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кант өзінің «Антропология» деген еңбегінде темпераменттің төрт түрі туралы толық психологиялық сипаттама берді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ол темперамент пен мінез ұғымдарын бір-біріне балама ретінде (бұлай деп ұғыну қате) қарастырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент туралы теориялар 19-шы #он тоғызыншы# ғасырдың аяқ кезінде де кең өріс алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көрнекті орыс педагоғы П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лесгафт темпераменттерді қан сауыттардың жуандығы мен кеңдігіне байланысты деп тұжырымдады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
XX #жиырмасыншы# ғасырда темперамент туралы теориялық пікір айтқан ғалымның бірі Э. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кречмер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол «Тән құрылысы және мінез» атты еңбегінде темперамент турлері адамның дене құрылысымен конституциясымен байланысты болады деді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кречмер адамдарды дене құрылысымен конституциясына қарай төрт типке бәледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар: пикник, атлетик, лептосоматик, диспластик. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Э. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кречмердің сипаттауынша пикниктердің денесі төртпақ, қол аяғы мен мойны қысқа, бұлшық еттері нашар, сүйектері борпылдақ, іші мен бөксесі үлкен, көкірек бездері шығыңқы, беті жұмсақ, ажарлы, денесі семіз келеді; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Атлетиктер бойы ұзын, бұлшық еттері жақсы жетілген, жауырын мен бөксесі оңтайлы, мойны ұзын, дене құрылысы пропорциялы болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диспластик – дене бітімі қисынсыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл адамдар әр түрлі мүшелік зақым сырқаттарға ұшырағандар(сырықтай ұзыр, қауға бас, тума аяқ-қолы кемістер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лептосоматик бойшаң, нәзік денелі, көкірек тұсы жайылыңқы, тар иықты, қол аяғы ұзын, сидыйған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның дене құрылысын осылайша сипаттай келе, Кречмер темпераменттерді екіге бөледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пикниктердің темпераментін Кречмер кебінесе - сиклотиник, ал атлетик пен астениктің темпераменттері - шизотимик деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сиклотиник және шизотимикті ол сау адамдардың темпераменттеріне жатқызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сау адамдар мен ауру адамдардың ортасында ауруға шалдығайын деп тұрған адамдардың темпераментін Кречмер сиклойд темпераментіне, ал астеник, атлетиктердің темпераментін - шизойд темпераменті деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оньң айтуынша, сиклойдтардың және шизойдтардың өзіне тән аурулары болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, сиклойдтар көбінесе кем ақылдық - депрессивтік психоздармен ауырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кречмердің сипаттауынша сиклойдтар өте жігерлі, әрекетсіз, уайымшыл, бірақ тез көнгіш, ақ көңіл, өте жұмсақ болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шизойдтер - жай, қозуы өте шабан, тұйық, жабық адам, бірақ табанды, тұрақты болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кречмер темперамент балаға ата-анасынан балаларға тұқым, нәсіл арқылы көшіп отырады, олар өзгеріске түспейді, баланың туысынан темпераменті қандай болса, сол темпераменттерді үлкейген кезде де сол бойынша қалады дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрине, темперамент женінде осылайша кесіп айту дәл болмайды, темпераменттер түрлі жағдайлардың әсерімен өмір суру барысында аздап өзгеріске түсіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғары нерв қызметінің типтері-темпераменттің табиғи негізі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темпераменттердің физиологиялық негіздерін ғылыми тұрғыдан дәйекті етіп түсіндірген академик И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павловтың ілімі темперамент туралы түсінікті ғылыми сара жолға түсірді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол темпераменттердің осы қасиеттерінің туа үйлесуіне орай сипатталатындығын көрсетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов өзінен бұрынғылардан өзгеше жолмен, атап айтқанда, дененің сыртқы құрылымын зерттеген неміс психиатры Кречмерден, қан сауыттарының құрылымын зерттегендерден (П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лесгафт) басқаша организмді біртұтас нәрсе деп қарап, ондағы ми қызметіне ерекше назар аударды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв жүйесінің типтері ми қабығындағы қозу, тежелу процестерінің үш негізгі белгісінің (күші, тепе-теңдігі, қозғалғыштығы) жиынтығынан құрастырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов шартты рефлекстер әдісі арқылы жоғары нерв қызметінің және нерв процестерінің негізгі қасиеттері - козу мен тежелудің заңдылықтарын ашты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв процестерінің негізгі қасиеттері: 1) #бірінші# күші, 2) #екінші# тепе- теңдігі, 3) #үшінші# қозғалғыштығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв процестерінің күшіне - нерв жүйесі мен нерв клеткаларының жұмыс қабілеттілігін яғни сыртқы ортаның түрлі тітіркендіргіштерге төзімді келсе, әлсізі мұндайға шамасы келмей, «морт сынып» жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв процестерінің тепе-теңдігі - бұл козу мен тежелудің өзара саймасайлығын көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл процестер кейде бір-бірімен тепе-тең болып, кейде тең келмей, біреуі екіншісінен күшті болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв процестерінің қозғалғыштығы - бір процестің екінші процеспен алмасу шапшаңдығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл, мидың кездейсоқ және қолайсыз өзгерістерге бейімделуіне мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы қасиеттердің түрліше араласып, қосылуы жоғары нерв қызметінің түрлі типтерін сипаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осылардың ішінде төрт типі жиі ұшырасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың үшеуін И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов күшті типке, біреуін - әлсіз типке жатқызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Күшті, тең емес (ұстамсыз) тип қозу процесінің күштілігі мен тежелудің әлсіздігімен сипатталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Күшті тепе-тең (қозу процесі тежелу процесімен сайма-сай болады), қозғалғыш тип. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Күшті тепе-тең, инертті (сырттай тыныш) тип. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#төртінші# Әлсіз тип қозу және тежелу процестерінің баяулығымен, олардың әлсіз қозғалысымен (инертті) сипатталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов ашқан нерв жүйесінің негізгі типтері темпераменттердің физиологиялық негіздерін жақсы түсіндіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов сангвиниктерді – ширақ, нерв жүйесі күшті, қозуы мен тежелуі тең, қозғалғыш адам; |