Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өне бойы бірте-бірте қызына бастағандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен аман секілдімін, – деді Бақытжан алқынып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен семізсің, суық майыңнан өткенше көктем шығады-ау,– деп қалжыңдады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі айызы қана тағы күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алайда Аманжанның халі бәрінен де мүшкіл еді, қол-аяғы, тіпті бүкіл денесін біртіндеп үсік шала бастаған сықылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сақылдап күліп тұрды да, бір уақытта өз-өзінен бұлқынып, үстіндегі киімін асығыс шеше бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында Нұржан қалжыңдайтын шығар деп мән бермеді де тонын, сонан соң пиджагын шешіп, енді көйлегін сыпыра бергенде ұстай алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан деймін, не болды саған?! – Ештеңе емес, ана қараңдаршы, костер жанып тұр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Фу, атаңа нәлет... ыстықтадым, – деп Нұржанның қолынан жұлқынып шығып, секіріп билей бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– О, жарықтықтың лапылдауын-ай... Келіңдер қане, отты айналып армансыз бір билейік, достар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
лаула, костер! лаула, қар үстінде жанған от! – Сақ-сақ күліп, ырғып ойнай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендер де шешініңдер! – Ұстайық, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ұстап алып, денесін қармен ысқыламаса болмайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ұстай алмайсыңдар,– деді Аманжан мазақтап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айналайын жарық от! Күйдірші! Өртеші! Өртеп жіберші, анау қар бетінде қаптаған қара мысықтарды – (екі жігіттен бастап санайды)... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бір мысық, екі мысық, үш мысық, мың-миллион мысық... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер бетінің бәрі мияулаған мысықтар... Бақытжан жыламсырап қоя берді: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Алла, тағалам-ай, не жазып едік саған... қор болдық-ау... – Тұр орныңнан! – деп айғай салды Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Азамат емеспісің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер бетінде мүгедектерболмасакөз еті өскен жұрт ұяттанбаяғыдажұрдай болар-ау деп ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер бетіндегі адамдар тек бір-бірі үшін ғана туарын ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер бетіндегі адамдардың өлісі тірісінен, тірісі өлісінен айырмашылығы жоқ па екен деп ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер бетіндегі қыбырлап өмір сүріп жүрген адамдардың тек қызық үшін ғана емес, қайғыны да қарсы ала білер қарапайымдылығын ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол іспетті жер бетіндегі адамдардың қайратына қайран қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неге екені белгісіз, оның есіне сексенге келген әжесі түсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өткен жылы басқыштан құлап, аяғын сындырып алған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонда ауданнан келген жедел жәрдемге салып жатқанда әжесі: «Әй, Нұржан, – деп еді, – сынған аяғымның басы теріс бұралып қалды, былқылдатпай ауната салшы», – деп еді күліп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонда әжесінің қайраты бұған үлкен медет болған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Және сол мықтылықты маған дарыта көр деп іштей тілеген-ді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарашаның нөсері толастамай ең соңғы әнін айтып, таң атқанша той тойлап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шатырға тиіп тасырлап, терезені сабалап, жым-жырт жатқан жуас халінің мазасын алады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде нөсер қайдағы-жайдағы оқиғаны еске салып, белгісіздеу мұңға, алыстап құспен бірге қайтып кеткен арманыңды шақырғандай болады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол ұзатылған қыздай сыңсып кеткен арманың қанаты талғандай жақындап, жабырқау тартқан жаныңа қауырсынымен су себелегендей ме, әлде тағатсыз қаққан қанатының суылы естілгендей ме, әлде мәңгілікке – құзарға құлап өліп тынғандай ма... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
әлемнің түкпір-түкпірінде не болып жатқанынан бейхабар, дел-сал ұрлық өмір кешкен шағын ауылдың өз мерекесі, өз қасіреті – өзінде. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үлкен картаның бетінде жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған симай қалған кішкентай ауылдың әрқашанда үлкен арманы болушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тағы да таң атып, ертең басталғанда берекелі үйдің шайына қанып, рақметін айтып сыртқа шыққанда үш жігіт тағы да сарсаңға қалған-ды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұлардың бар-жоғын ескермей, жарыла қашқан жеті жолдасы алаң-елеңнен тұрып, ойға түсер трактордың тележкасына мініп кетіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары жүгіріп, бері жүгіріп, амалы таусылған үшеуін тау арасындағы танымас ел Огневканың дәмі жібермеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Етекке түсер көлік жоқ, сәтсіздік деген аяқ астынан, тілеп те, сұрап та алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Огневка – сонау етектегі Қайыңды колхозының бір бригадасы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыс бойы, тіпті осы қараша айынан кейін трактор болмаса, машина қатынай алмайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жері қара топырақты болған соң, егін бітік, пішен қалың шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Себезгілеп жаңбыр жауса, қою батпақтан аяқ алып жүру зор, қыста қар қалың жауып, көктем кеш шығады, күз тым ерте түсетін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жол қатынасы қиын болған соң, Қайыңды колхозы бұл ішкері жақтың мол байлығын дер кезінде жинап үлгермей, ысырапқа ұшырата берген соң, көп назар аудармай, өздері білсінге» көшуші еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Солтүстігінде атақты Хатынь «өзені, оңтүстігі Бұқтырма, екі өзеннің ортасындағы иен жер тегін байлық, күйсіз күн кешіп, ұмытылғандай жетімсіреп жатушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Огневка ең алыс, шеткері ауылдың бірінен саналатын да, Үлкен жердің көп-көп жаңалығынан кереңдеу, томаға-тұйық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Огневкалықтардың мінез-құлқы да қызық екенін Нұржан сол жолғы сапарында аңғарған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әркім күйбең қағып, өз шаруасымен әуре. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Іргесінен бөтен кісіні қойып, сап түзеп сарбаздар өтіп бара жатса да бас көтеріп қарамайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң берген сәлеміңді саңыраудай алмайды екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Аспан ойылып жерге құласа да елең етпейтін немкеттілік сананың тасемендігі – қатал табиғаттың өзінен жұқты ма десең, жаз айында осы өлкеден сұлу, тамылжыған жанатты жерді тек түсіңде ғана көрмесең басқа жақтан таба алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сойталдай үш жігіт бригаданың кеңсесіне барып еді, аядай бөлмені көк түтін қылып ыстаған бір топ жігіт отыр екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кіріп келгендерге самарқау мойнын бұрды да, доминосын сартылдап ойнай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есік көзінде делдиіп әрі-бері тұрған соң, ақай екі күн бойы тастамай арқалап жүрген дорбасын қолтығына қысып:– Бұл ауылдың бастығы кім екен? – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ешкім тіл қатқан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ойын жалғаса берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақай даусын қаттырақ шығарып: – Бұл ауылда бастық бар ма? – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұзын бойлы, арық орыс алайып бір қарады да: – Неге бақырасың, бұл ауылда саңырау да, бастық та жоқ, – деді күркіреп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның қарсысындағы тығыршықтай қара қазақ: – Бригадир таңертең колхоз орталығына кеткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сендерге не керек? – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ойға түсер трактор бар ма? Соның жөнін білейік деп едік, ағасы, – деп Нұржан кішірейе сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кешке екі трактор түседі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әлгі қазақ жөнін айтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тоссаңдар, ала кетер, бәлкім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан әрі әңгіме созылмады, үш жігіт ізінше қайта шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шыққанымен жандарын қоярға жер таппады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Еру бола тұрар жылы бАспана іздегендей еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мүгедек ретивыхтің үйіне қайта барудың реті жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сандалып, батпақ кешіп көп жүрді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындайда қас қылғандай уақыт шіркін өтпей-ақ қояды-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бір бөлке нан сұрап жесек қайтеді, – деді аңқаулау Қайкен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Атаңның басы, ақша бермесең татырмайды да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Былтыр келгенде де аштан өліп қала жаздағанбыз, – деді ақай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі енді үсіп-жығылып тұра бергенше ермек іздейік деп ат қора жаққа барған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аласа бойлы, шоқша сақалды қазақтың шалын көріп, әкесін кезіктіргендей қуана сәлем берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ассалаумағалейкум, ақсақал!.. Шал бұлардың бетіне бажырая қарады да: – Здравствуйте, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мына шал сақалы бар демесең, қазақша білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүлдірмей тұрғандақашайық, – деді ақай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыкездеат қораның арғы түкпірінен шыға келген сары қарын орыс кемпірі айғайды салды: – Что стоишь, старый черт... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Былайырақ ұзап шыққан соң ақай айтты: – Баяғыда өкімет орнамай тұрғанда ішкері жақтың кержақ байларына көп қазақ жалға кетті деген, содан қалған жұрнақ қой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құр бекер сандалумен кеш болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі қайткен күнде ойға түсетін тракторға ілініп кетудің қамына кірісті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қызулау трактористер ақысын бермесеңдер отырғызбаймыз деп әуре салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үйлерінен асығыс шығып даяр машинаға отыра салған жігіттердің қалтасында көк тиын жоқ еді, не істерлерін білмей сасқалақтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде ақай айтты: мен мына дорбаны бекер арқалап жүр дейсіңдер ме? Ішінде үш-төрт килограмм қойдың жүні бар, бір әжетке жарар деп сала салып едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соны көрсетейік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішіп алған масаң трактористер ақай берген жүнге келісті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек кабинада орын жоқ, оған картошка тиелген, соқаға отырыңдар, – деген соң, кешелер ғана сүдігер жыртып, бат-пақ қатқан соқаға атша мініп секектеп таудан түсіп еді түн жамылып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, сол ішкері жақтың дәмі енді қыста тағы да бұйырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер бұйырса... Қайда қарасаң да аппақ қар: сеңдей сіресіп қасаттанған қар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қарасаң көз қарықтыратын шаңқан бел-белестер, ербең етер тіршіліксіз салқын бедірейген дүмбілез таулар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тым шалғайдан сарын естіледі... Достарым ұйқтап қалмады ма деп тың тыңдап еді, мұрындарын қайта-қайта тартып, бүрісіп ояу жатыр екен, қуанып кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ ешқайсысы да әлгі бір сәттегі ашу-ызадан айыға алмағандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Төбелесіп алғанымыз тым нәтижесіз болмады-ау», – деп ойлады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан соң ол сонау бір көктемде, алғаш әскерден келген шақтағы оқиғаны есіне түсірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көзін жұма тәтті бір әсермен қайта... қайта елестетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қандай әдемі көрініс еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қандай ғажап дүние еді... «Иә, онда көктем еді ғой... онда көктем болатын... көк-жасыл әлем болатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Онда аппақ қар да, аппақ қардың ортасында меңдей болып қарайып тұрған трактор да, мынау бүйірі бүлкілдеп, уайым уыстап жатқан екі досы да, алыстан... |