Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Дегенмен қай тұста тұрмыз өзі, – деді құрдасының сөзін ауыр алмаған ол жан-жағына қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Білсек – тұрамыз ба? Ит біле ме, тоңқайып-тоңқайып – – етегін түріп тастап, артын көрсетіп жатқан таудан өзге қыбыр еткен жан, ербиген бұта жоқ, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Аманжан әлі де өз-өзінен ашуланып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адасыңқырап кеткендерін ол бағана сезгендей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек анау екеуі кәперсіз отырған соң пысықсымаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді екі жігіт жарыса Нұржанға қараған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір күн болса да трактордың нағыз иесі, жолбасшы жігіт осы-тын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол болса үнсіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кабина тұтқынынан босап шынжыр табанға шықты да, ақ қардың бетіне қос сызық тастаған артқа, сонсоң жан-жағына сығырая қарады-ай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қырдан ойға түсіп кеткен соң, нысаналап келе жатқан Айыртау да көзден тасаланып көрінбей қалған-ды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Аспан мелшиіп, табалағандай, міз бағар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Етекке түскен соң күн де ақ жиек тау иығына тым-тым тақалып, енді болмаса батып кетердей мінбелеп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не бір ербиген қарағай, не бір қараған – бұтасыз – «Ішкері жақтың» қыл-қыбырсыз көсе таулары бар сырын ішіне бүгіп, сыздауықтай сызданады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алтай сілемдерінің дәл осы тұсы қас қылғандай не себептен тақыр, таза, тайгасыз жалаңаш екені түсініксіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не істейміз? – деді Аманжан гүр етіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған тағы да ешкім жауап берген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сәл үнсіздік биледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғаш бағытымызбен жүре берейік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сенің жүрегің, яғни – интуицияң бір нәрсені сезген шығар, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан қабағы қарс жабылып түтіккен досының суық жүзіне қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкел, тракторды өзім жүргізейін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мейлің, тек адассақ сен жауап бересің, – деді де орнынан тұрды Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан екі жаққа да қосылған жоқ, сол үндемеген қалпында қайтадан қалғи бастаған еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор тұтқасы өз қолына тиген соң, дәл алдарында Аспанға салынған баспалдақтай шаншыла көтерілген тауға өрмелей жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгінде ол отырған темір жәшік енді Аманжан еншісіне тиіп, осынау ұзақ та ауыр сапардан жерігендей кежегесі кейін тартып, тұлан тұтқан кейіпте үнсіз отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан болса анау аппақ тау үстеріне құлап кетсе де, сезбес сезіммен қалғып-шұлғиды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ қарағайдан қиып жасаған жалғыз шананы әрең сүйреп, қоп-қошқыл түтін бүркіп, арқырайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіке тартқан тау қайқаңы төменде тұрғанда жайпақтау секілді еді, өрлеген сайын биіктеп, құзарлана берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан газды толқындата, үзіп-үзіп басып, қиялай тартып, ирек-ирек сызық тастай, Аспанға беттеген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тау басы жеткізер емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анда-санда тіркеудегі шананың Амандығын тексеріп, сығырайған терезеден артына қарап қояды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бауыры аласа, ауыр шана қасаттана бастаған жентек-жентек қар жинап, алқымына кептеп үйеді де, қасарысқан немені тапалап, басып-жаншып өте шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сайлау жерге күн сәулесі түспей көлеңке ұйып жатқан, трактор өрлеген сайын жарықтық күн де биіктеп, тау аласара берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сазарған дүниенің тыныштығын трактор даусы бұзып, серейіп, өлімге бойұсынған айнала күрк-күрк жөтеліп, ұйқысынан оянған кәрі шалдай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көксау таудың деміккен демі ызғарлана қойны-қонышыңды қуалайтын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгінде тау табанында тұрғанда ептеп жылымық сезілген, биіктеген сайын ауа да салқындай түсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түстіктен ескен қызыл жел бар, бетті қариды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіт тау желкесіне шыққанда өре түрегеліп, кабинадан бастарын шығара алға қарады – тағы да дәл осы табандарын тіреп тұрғантауданайнымайтынтағыбіртау тұрған мен мұндалап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі бірдей келіскендей ысқырып жіберді де, орындарына сылқ етіп отыра кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Арып-ашып алдағы асуға ілінгенде сол асудың ар жағында жұмақ күтіп тұрғандай асығып еді, енді міне не қыстау, не ағаш жоқ, жұп-жұмыр жұмыртқа – тағы бір тау қасқаяды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тау мен адам арасындағы соғыс толастар емес... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді не істейміз? – деді шыдамсыз Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан әдетінше үнсіз отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Білмеймін, – деді Нұржан қажығандай күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жазды күні болса айнытпай табар едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір бір-бірінен айырмасы болсашы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жұмыртқа секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Онда да әр тауықтың емес, бір тауықтың жұмыртқасы, мен үшін ең соңғы тау – осы секілді, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Аманжан қалтасынан Прима» темекісін алып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді бәрібір дегендей шылымын «асықпай тұтатты да: – Ей, талтаймай, аяғыңды жиып отыршы, қатыныңның төсегінде отырғандай шірейсің ғой, – деп Бақытжанның қатып қалған пимасын өзінің тоң болып серейген пимасымен тоқ еткізіп теуіп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол үндеген жоқ, әдетінше бақырайып бір қарады да, аяғын жиып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді не істейміз? – деп Нұржан сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жауап болмаған соң, тракторды жылдамдыққа салып, газды басты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не болса да тоқтамай жүре беру керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сені ертіп кетуге әдейі келдім,жаным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аймалап, басын сүйемелдейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан таң-тамаша. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – «Тәңірім-ау, өңім бе, түсім бе? мен қайда жатырмын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не деген ыстық дүние... үй ме бұл?» Қол шатырлы қыз: – «Бұл – Жер-ананың ыстық құшағы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анаң да қара жер, атаң да қара жер... жер...» Бақытжан есіне әлдене түскендей: – «Иә, иә, сені жедел жәрдем алып кеткен». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: – «Жедел жәрдем мені осында – жер асты еліне әкеліп тастаған... Мәңгілікке әкеліп тастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол шақта сарғайған күз еді...» Бақытжан: – «рас, күз болатын, қазір қыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Суық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ ыстықтап отырмын». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: – «Бұл елде күз болмайды... Өйткені біз жер астыңда жүрміз... Мәңгі жылы жүрміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді сен ешқандай тоңбайсың... Жүр менімен, – Адал сүйетінің рас болса, ер соңымнан». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жас ботадай буын-буыны дірілдеп, тәлтіректеген Бақытжанды қолтығынан сүйеп жетелейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – «Қайда, қай жаққа барамыз?!» – Жүрексіне тартыншақтайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қол шатырлы қыз: «Сұрқай күзі, суық қысы, сұмдық адамдары жоқ, ғашықтар елі, махаббат патшалық құрған – – о дүниеге... Жер бетінде бір-біріне қосыла алмаған ромео Джульетта, ләйлі – мәжнүн, Қыз Жібек – Төлеген, барлығы сол жақта». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: «Сонда қалай, біз де өлікке айналамыз ба?» Қол шатырлы қыз: – «Жоқ, күнім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Құшақтайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жоқ, біздер ол жақта мәңгі жасап өтеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сен бұған дейін өліп келген едің, енді бүгіннен бастап тіріміз... тіріміз... жүр ғашықтар мекеніне, жүр...» Бақытжан жүрексіне ереді: «Тек, асықпайықшы...» – Екеуі ақырын-ақырын басып, ақ отаудан шығып бара жатады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыстан... тым-тым шалғайдан сыңсып салған мұңлы әуен естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдай-ау, қайда жатыр? Қайда барады? Өңі ме, түсі ме? Не деген күйіп-жанған дүние... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар, сеңдей сіресіп тұтаса қатқан суық дүние. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көк тәңірісінде еркін жүзген ай астында аяз сорып, маңқайған бітеу таудың ортасында тұтқын болып – қозыдай қарайып қауқарсыз трактор тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Буланып барып, суық ұрған темірін қырау тұтып, түртіп қалсаң қарып түсетін ашу-пошым алып адамның қартайып, қайғы ойлағанда ақырғы рет сілтеніп, түйіліп қалған дәу жұдырығындай кекті бітім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұшқан құс, жүгірген аң, қыбыр етер тірлік иесін аяз шалып, үсіп өліп қалғандай – өлі тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сазарған ақ түннің, әйтеуір, бір тұсынан атом ғасырының аш қасқыры ұлыды ма, өлім үніндей – қорқынышты ұлу естіледі еміс-еміс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек сол ұлу ғана бүгінгі зәрлі түннің жаршысы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, аш ішекше шұбатылып таусылып бітпейтін қыстың ұза-а-қ түнінде қардан жасап алған үйшікте бүк түсіп, ой еміп жатқан үш жігіттің әдемі қиялықаншасипалап жылытқанымен, маужыратып апарып – бірте-бірте үсік үйіне әлдилеп, алдап-сулап кіргізе берген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аса қаталдықпен тісін қайрап, тілін жалақтатқан ажал-арыстан ол да араны ашылып, уыздай жас олжасын қызықтауға сақадай-сай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүректерін ептеп жылытпалаған әлгі әсершіл көңілдің тәтті естелігі байырқалап барып, жұқалаң тартып, суыған... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонсоң бүкіл денелері қызынып, буын-буындарын ала бастап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Буын-буындарын ала бастаған суық енді қан тамырларына шауып, қуалап, мәпелеп еркелеткендей сайқалдықпен ұйқтатады, жабырқаңқы жанын тербеп, уатады... уатады... Нұржан серейіп, ағаштанып қата бастаған аяқ-қолының шым-шымдап жылығанына таң қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қызық... бейне бір құс төсек, мамыққа оранып жатқандай бой-бойы балбырап, бүкіл денесі талмау тартты да... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қызық... үлкен башпайынан, саусақ-саусағынан өзгеше бір қытық жүріп, дызылдап қышығандай ма-ау; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал өзі бұрынғыдан ары бүрісіп, қол-аяғын бауырына жиыра түсті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол өзін бейне бір қар-үйшікте емес, қозының аппақ жүнінен басқан алты қанатты ақ ордада жатқандай үлкен рақат күйде сезінген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан да, Бақытжан да жоқ, тек жалғыз өзі – бір өзі ғана... табаны тызылдап тағы дуылдады-ай: жер-ошақтағы лаулап жанған от қыздырғандай ма-ау; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
екі тізесін бауырына алып, әлгі табанын күйдірген оттан қаша ма-ау... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не деген ертек сықылды еркін дүние, есеңгіреген хал; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
не деген жас сәбидің ұйқысындай бейбіт дүние, не деген аппақ... сүт дүние... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан ақ қозының жүнінен басқан отауда рақаттың алтын астауында тыныштық күйін кешіп, жұмылған көзін ашуға қимай, жұмылған көзін ашса, енді-енді ғана емін-еркін сезіне бастаған бақытқа, рақатқа толы ұйқылы-ояу халінен мүлдем айрылып қалам ба деп шошынған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол тіпті дәл осылай бүктетіле иленіп жата бергенше тұрайын деп қаншама талпынса да, жатқан жерінен тырп етіп қозғалуға шамасы жетпеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлдекім албастыдай кеудесінен басып қозғалтпаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонсоң ол тым құрығанда оң жамбасына аунап түспекке әрекет қылып еді, ол ойынан да дәнеңе шықпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айқайлап Аманжан мен Бақытжанды шақырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оларда да, өзінде де үн жоқ – тұншыққан тыныштық. |