Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Скороходова "Мен айналадағы дүниені қалайша танып білемін" деген еңбектер жазып, белгілі дефектолог маман болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері талдағыштарының ноқаттары тері беттерінде біркелкі орналаспаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арнайы зерттеулердің мәліметтері бойынша, түйсік ноқаттарының есебін келесі реттегі санмен көрсетуге болады: тию нүктелері - 1 млндай #бір миллиондай#, ауру нүктелері - 4 млндай #төрт миллиондай#, суықтық нүктелер – 250 млндай #екі жүз елу миллиондай#, жылылық нүктелері – 30 млндай. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#отыз миллиондай# Мұндай тактильдік талдағыштардың ең көп орналасқан жері ерін, тіл мен саусақтың ұштары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біз оларды мүшелеріміздің сезгіштігінен байқауымызға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері сезгіштігінің үшінші түрі - жылы мен суықты түйсіну температуралық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Температуралық сезгіштік организм мен қоршаған орта арасындағы жылылық алмасуын реттеп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Теріде жылылық пен суықтық рецепторларының орналасуы біркелкі емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жота суықты көбірек сезінеді төс аз сезінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Терідегі температуралық өзгерістерді түйсінетін негізгі екі рецептор болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншісі – жылылықты түйсінетін руффини жасушалары, екіншісі - төмендеп, салқындықты түйсінетін краузе колбалары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қалыпты жағдайдағы адамның денесіне тән температураны шартты түрде - "физиологиялық нөл" деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Айналадағы ортаның температурасы осы физиологиялық нөлден төмен түсе бастаса, краузе колбалары тітіркенеді, егер де нөлден көтеріле бастаса, руффини жасушалары қоза бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Органикалық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың рецепторлары ішкі мүшелердің қабаттарына (өңеш, қарын, ішек, тамыр, өкпе, жүрек т. б.) орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ашығу, шөлдеу, ауырсыну, дененің қызуы, жүрек айну, тұншығу, сусын қанғанды, іш ауырғанды және т. б. осындай жағдайларда болатын сезінулер органикалық түйсіктерге жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам тоқ, дені сау кезінде немесе іс-әрекет үстінде түйсіктердің бұл түрін байқай бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сеченов сондықтан да түйсіктердің бұл тобын «көмескі түйсіктер» деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Органикалық түйсінулер адамның материялдық қажеттілігімен және солардың өтуімен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен қатар, органикалық түйсінулер адамның эмоциялық сезімдерімен байланысып жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер дененің жеке бөлімдерінің бір күйдегі қалпын, қозғалысын түйсінуін айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктердің рецепторлары - бұлшық ет, тарамыс, сіңірлерде орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қозғалыс түйсігінің анализаторына зақым келсе, адам өз денесіндегі бір мүшесінің қандай қалыпта тұрғанын сезбейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы түйсіктер адамның сөйлеу әрекетінде де, жазу, сызу жұмыстарьн атқаруда да зор маңыз атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер нәтижесінде дене мүшелері қимылдарының күші, жылдамдығы, траекториясы жөніндегі білім қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қимыл-қозғалыс рецепторларының басым көпшілігі саусақ, тіл, еріндерде орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір сөзбен айтқанда, адамның қозғалысқа түсетін мүшелерінің барлығы да осы түйсікке сүйенеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктерді дамыту окыту процесінің басты міндеттерінің бірі екендігі түсінікті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еңбек, дене шынықтыру, сурет, сызу, оқып жаттығу сабақтары қимыл талдағышының даму мүмкіндіктері мен перспективаларын ескере отырып жоспарлануы тиіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны тәрбиелеу үшін, қимылдың сұлулығы мен жеңілдігін дамытатын би, көркем гимнастика, сайыс және спорттың басқа түрлерінде жаттығу қажет. Кинестезиялық түйсіктің табиғаты күрделі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені ол сапалық жағынан айырмашылығы бар бірнеше рецептордың бір мезгілде тітіркенуінен пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қимылдарды орындағанда бұлшық еттегі рецепторлар ұшының тітіркенуі бұлшық еттердің тонусын түйсіндіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тарамыстағы нерв ұштарының тітіркенуі бұлшық еттің қысқаруын білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қозғалу талдағыштары арқылы адам өз денесінің және жеке мүшелерінің қозғалуы, олардың тездігі мен күші, бұлшық еттерінің қысқарып босаңсуы, керілуін түйсінуге мүмкіндігі жайында үздіксіз хабар алып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық талдағыштың шетте не болып жатқаны туралы миға тез хабар жеткізіп отыруын кері афферентация деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Денедегі әр түрлі кері афферентацияға байланысты процестер адамның көздеген мақсатына сай келмесе, бұл процестерді мүлдем жойып жіберуге мидың шамасы келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер адамның сөйлеу әрекетінде де ерекше орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені ерін, тіл, дауыс шымылдығы қатынанасатын қимылдардың дәлдігінсіз сөйлеу мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазудың да негізі кинестезиялық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өміріндегі толып жатқан дағдыларды кинестезиялық талдағыштарсыз меңгеру мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қимыл қозғалыс дағдыларының барлығына жуығы кинестезиялық түйсікке сүйене отырып жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Статикалық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай түйсіктерді тең басу түйсіктері деп те атайды және денеміздің кеңістікте орналасу қалпын бейнелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Статикалық түйсіктердің рецепторлары ішкі құлақтағы вестибұлярлық аппаратында орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дене қалпының жер жазықтығына қатысты күрт және жиі өзгере беруі (әткеншек тебу, теңіз шайқалысы) теңіз ауруына, бастың айналуына әкеліп соғады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Статикалық түйсік - бастың қозғалысын, дененің кеңістіктегі алып тұрған орнын, яғни адамның тең басуын бейнелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ғарыш әлемін меңгеру дәуірінде адамдардың статикалық түйсігінің сезгіштігін арттырудың маңызы ерекше артып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені ұғыну өте күрделі әрекет. Ұғыну бірнеше кезендерден тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, мұның бірінші кезеңіңде (таныстыру кезеңі) бала нені қалай оқу керектігі жайлы мағлұмат алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұдан кейін ол ойындағысын тәжірибеде орындап көреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үшінші кезеңде, ұғынғанын сөзбен тұжырымдайды, төртінші кезенде бала ұғынған нәрсесін ойына ұстап тұрады да, бесінші кезенде, балада зат пен құбылыс туралы белгілі ұғым қалыптасатын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақыл-ой амалдарын меңгеру арқылы бала шындықтағы заттардың байланыс қатынастарын ажыратады, бір нәрсені екіншісімен салыстыра дәлелдей алуға, олардың шығармашылық, ұқсастықтарын көре білуге үйренеді, мұндағы себеп пен нәтиженің занды байланысына түсінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, "от жақса түтін шығады" дегенде оттың жануы түтіннің шығуына себеп болып тұрғандығын бала байқайдьі да, шындықтағы нәрселердің бәрі де бір-бірімен осындай байланысатындығын түсінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нәрседе себеппен қатар нәтиже де болатындығына баланың түсініп, көзінің жетуі ұғыну деп аталынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психолог П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Я. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гальперин өзінің "Ақыл-ой әрекетінін сатылап қалыптасу" теориясында бала мәселені шешу үшін алдымен сыртқы материалдық әрекеттерді (затты ұстап көру, тұрқын, көлемін ажырату, шамамен өлшеу, т.б.) пайдаланады, сосын оның бейнесін елестетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Содан соң дауыстап және іштен айта алатын болады, сөйтіп сыртқы заттық әрекеті біртіндеп ішкі ой әрекетіне айналады дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу әрекетінің өзіне тән мотивтері (себептері) болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тәрбиеші, не оқитын адамның өзіне осы мотивтерді білу оның әрекетінің мақсатын дұрыс анықтау үшін аса қажет. Баланың жасы өскен сайын психикасы да өсетіндіктен, оның оқуға деген қатынасы да (мотивтері) өзгеріп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, жоғары сынып оқушыларының оқу мотивтері бастауыш мектептегілерден басқаша болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезгіш дегеніміз - ми қабығының төменгі қатарында орналасқан ретикулярлық формациялар деп аталатын анатомиялық және функционалдық ерекшелік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ретикулярлық формацияның өрлеуші, төмендеуші дейтін екі түрі бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол бір импульстерді сиретіп тежеп, екіншілерін күшейтіп, ми қабығына талғап жеткізіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осының нәтижесінде сананың айқындығы реттеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ми алаптары жұмысының реттеліп (қозьп, тежеліп) тұруы нәтижесінде әр қилы психикалық әрекет жүзеге асады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр түрлі импульстер жоғарыдан (ми қабығынан) төменгі ми алаптарына (ми бағанасы т.б.) келіп, оларды өзіне бағындырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл - төмендеуші ретикулярлық формация деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1958-1960 жж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#мың тоғыз жүз елу сегіз-мың тоғыз жүз алпысыншы жылдары# АҚШ #Америка Құрама Штаттары# ғалымы Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мэгун, Италия ғалымы Моруций импульстардың төменнен жоғары ми алаптарына жетіп, олардың жұмысына әсерін тигізе алатынын дәлелдеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны - өрлеуші ретикулярлық формация дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің физиологиялық негіздерін И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов ашқан нерв процестерінің өзара индукция заңына байланысты түсінуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда болса, осымен байланысты қалған алаптарында тежелу прцестері пайда болатындығын айтқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа нәсерлер туралы ойлай алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы кезде мидың бір алабында күшті процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс индукция заңы). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиолог, ғалым А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомский ми қызметінің заңдылықтарын зерттей отырып, доминанта принципі жөнінде ілім жасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты доминанта деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Доминанта - латынның доминанс деген сөзі, қазақша үстемдік ету деген мағынада. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл принцип бойынша мидағы қозу ошағының белгілі бір алабындағы қозу күшейіп, өзге алаптардың қызметіне үстемдік етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп жаңадан пайда болған қозу ошақтарын тежеп қана қоймай, оларды өзіне бағындырып, нерв жұмысын күшейте түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу процестерін өзіне тартып альп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қызық кітапқа беріле оқығанда адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Доминанта принципі зейіннің бір затқа ғана ерекше бағытталып, басқа тітіркендіргіштерді елемей қалатын жағдайын түсінуге мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің шоғырлануын адамның белгілі бір іске ықылас-ынтасымен берілгендігінен көруге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінділік сондай-ақ адамның сырт пішінінен де байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, адам бір нәрсеге зейін салғанда қимыл-қозғалыс тежеліп, сезім мүшелерінің бәрі сол нәрсеге қарай бағытталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |