Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5) #бесінші# Зейінді болуды өзіңе үнемі ескертіп отыру керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір сөзбен айтқанда, ырықты зейін деп іс-әрекетті жоспарлы түрде ұйымдастыруды айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің, екі түрі де бір-бірінен ешқашан қалмай ілесіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ырықты зейін ырықсызға, ырықсыз зейін ырықтыға қарай жиі алмасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шындығында, адамның үнемі ырықты зейін жағдайында болуы мүмкін де емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқушы алғашқыда жай қызыққан нәрсесіне тікелей зейінін аударады, ал содан кейін сабақтың мақсатына қарай тікелей қызық емес басқа материалдарға да зейін қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алғашқы уақытта қызықсыз болып көрінген сабақ кейін балаға түсінікті бола бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл кезде оның ырықсыз зейіні сыртқа теуіп, ырықты зейінінің пайда бола бастағаны. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің үшінші түрі - үйреншікті зейін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйреншікті зейін - адамға табиғи сіңісіп кеткен, арнайы күш жұмсамай-ақ орындалатын зейін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйреншікті зейін ырықты зейіннен кейін жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бала оқуға төселсе, бұл оның тұрақты әдетіне айналса, оның зейіні де үйреншікті бола бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қандай нәрсеге болса да үйреніп, жаттығып алған соң, адамның іс-әрекеті дағдысына айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйреншікті зейіннің де табиғаты осыған ұқсас. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені үйреншікті зейін ырықты зейіннен дамып қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қай түрі болмасын іс- әрекеттен нәтиже шығаруға бағытталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер, адам жұмысқа өздігінен беріліп істесе, ырықсыз зейіні көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ұзақ жұмысты тікелей қызығып істей беру де оңай емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда ырықты зейінге орын беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ылғи ырықты зейінмен жұмыс істеу де адамды қажытып шаршатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан, адам жұмысты зейіннің осы екі түрін қатынастыра отырып, үйреншікті зейінмен істеуді әдетке айналдыруы қажет. Зейіннің мұндай түрін де еріксіз, бірақ «екінші» зейін деп атайды (Э. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Титченер, С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Л. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рубинштейн) Бұл орайда кейбір авторлар Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Добрыниннің ұсынысы бойынша, үйреншікті зейінге «еріктіден кейінгі» зейін деген терминді пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл атауды енгізуге негіз болған жағдайлар адам өзін жұмылдыру үшін әуелі күш салып, кейін келе өз қызметіне беріле кірісетін, енді бастапқыдағыдай ерік күшін жұмылдырусыз-ақ жұмыс істейтін жағдайлар Алайда мұның өзі бір жағдай ғана. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені адам әдетте қызықты әнгімеге, оқылатын кітапқа, көретін суретке бірден ден қояды, бұл үшін оған алдын ала ешқандай «әзірліктің» қажеті болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғарыда қарастырылған зейіннің үш түрі де бір-бірімен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қасиеттері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін мынадай қасиетімен сипатталады: көлемі, бөлінуі, шоғырлануы, тұрақтылығы, ауысуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің көлемі – бұл адамның бір мезгілде қабылдаған обьектілердің саны. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер столдың үстіне, мәселен, марка, қағаз қыстырғыш, тиын, әріп секілді таныс 10-12 #он-он екі# ұсақ затты жайып, оларды жауып қойсақ, кейін бұл қағазды 5-10 #бес-он# секунд ашып барып, қайта жауып тастасақ, ересек адам әдетте 6-7 #алты-жеті# затты жадында сақтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ бұлар оған бейтаныс болса және бір-біріне өте жақын жатса немесе керісінше, шалғай, бытырап жатса, зейін көлемі күрт тарылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың зейінінің көлемі едәуір тар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан, егер оған екі жаңа әріптің немесе цифрдың таңбасымен (сабаққа келмей қалуы себепті), екі ұқсас суретпен немесе мағынасы жағынан мазмұндары ұқсас тақпақтармен бірден танысуға тура келетін болса, қабылданылатын объектілерді «шатастыру» байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл орайда әрбір әріптің немесе ұқсас цифрлардың (3 пен 5 #үш пен бес#, 6 мен 9 #алты мен тоғыз#, 1 мен 7 #бір мен жеті#) ерекшеліктері жеткілікті түрде айкын көрінуі үшін, салыстыру әдісін енгізу өте-мөте орынды болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің бөлінуі деп - адамның кез келген іс-әрекет үстінде бірнеше объектіге бір мезгілде зейін аудара алатындығынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір мезгілде өлең жаттап, әрі қарапайым қосу мен азайту амалмен есеп шығарып көрсек, мұның оңай емес екенін бірден байқаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай бір әрекет екінші әрекетке кедергі болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс-әрекет процесінде зейін бір-ақ нәрсеге ауады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі оның физиологиялық негізі - ми қабығындағы оптималдық қозу ошағының жалғыздығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күнделікті өмірдегі іс-әрекетінде адам өзінің зейінін бөле білуді жетілдіріп, тәрбиелеу қажет. Ал өмірде іс-әрекет зейінді үнемі әр нәрсеге бөлуді талап етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінді бөле білуге дағдылану керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бәрімізге мәлім, жас ұстаз сыныптағы оқушыларды жекелеп көре алмайды, кейде сабақ айтып тұрып қателеседі, оқушылардың жауабындағы қателерді де байқамай қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейін мұғалім бірнеше обьектіге зейінін бөле білуге дағдыланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің шоғырлануы адамның жұмылу күшін сипаттайды және жаңа тітіркендіргіштің бұрынғы доминантаны өшіріп, жаңасын жасау үшін қажетті күшімен анықталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бала үйде қолдан жасалатын ұшатын аппарат құрастырумен шұғылданып отыр дейік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның ата-анасының сөйлескені де, інілерінің ойын-шуы да, теледидар да ештеңе алаңдатпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның зейінінің жұмылу күшінің шоғырлануы көп. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектептің кішкентай оқушыларында бұл сирек болатын құбылыс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларда жұмылу күші көбіне аз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шоғырлану обьектінің зейінді тартып алуынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің шоғырлануы оның аумағы мен бөлінуімен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін тартатын нәрсе неғұрлым аз болса, зейін көбірек шоғырлануына мүмкіндік туады, ал зейін түсетін нәрсе соғұрлым көп болса, зейін аз шоғырланып, жан –жаққа шашырап кетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің тұрақтылығы деп - оның объектіге ұзақ уақыт бағытталуынан айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тұрақтылыққа қарсы қасиет- алаң болушылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің бұл қасиеті көптеген жағдайларға, нерв процестерінің күшіне, әрекеттік сипатына, іс- әрекетке деген қатынасқа, қалыптасқан әдеттерге т. б. байланысты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің тұрақтылығы көп уақытқа дейін құбылып, өзгеріп отырумен байланысты қасиет. Егер адамның зейіні тұрақты болмаса, ол бастаған жұмысын аяқтап, түбіне жеткізе алмас еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір зерттеулерге қарағанда 3 – 4 #үш-төртінші# сыныптарда оқитын оқушылардың зейіні 30-40 #отыз-қырық# минутке дейін тұрақты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алаң болушылық – зейіннің толқуынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінде толқу болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ зейіннің толқуы көп уақытқа созылмайды, ары кетсе 2-3 #екі-үш# секундтқа қана созылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің әрлі-берлі сәл ауытқуы күрделі, қызықты істі атқару кезіндегі зейін тұрақтылығына онша кедергі бола қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің аударылуы - деп бір объектіден екінші объектіге назарымызды әдейі ауыстыруды айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін аударудың ауытқудан айырмашылығы, оның саналы түрде болатындығында. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін аударғанда адам алдына басқа бір нәрсемен шұғылдану немесе тынығу мақсатын қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиологиялық тұрғыдан мидағы оптималдық қозудың ауысуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінді тез аудара білу қабілеті көбінесе нерв процестерінің өзгермелілігіне байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір адамдар бір жұмыстың түрінен екінші бір жұмысқа жеңіл көшеді, зейін қойып жаңа жұмысты тез меңгеріп кетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл икемді, оңтайлы зейіннің көрінісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші біреудің зейіні, керісінше, басқа объектіге қиындықпен ауысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің ауысуы объект ерекшеліктеріне де байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінді күшті тітіркендіргіштен әлсізге ауыстыру әрқашан да қиын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің ауысуын оңайлату үшін әрбір нәрсенің қажеттілігі мен қызығуды жандандыру қажет. Айналысқан істің нәтижелі орындалуы, зейіннің қасиеттерінің бір-бірімен тығыз байланысты және олардың іс-әрекет кезінде өзара үйлесімді болуына тәуелді болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін дегеніміз не?Оның физиологиялық негіздері қандай? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қандай түрлері бар, олардың бір-бірінен айырмашылығы неде? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің адам өмірінде маңызы қандай? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін шашырандылығы қандай себептерден туындайды? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қасиеттерін атаңыз? 9 дәріс: Түйсік Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туралы ұғым 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің түрлері 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің заңдылықтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туралы ұғым Түйсік деп – қоршаған сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың жеке қасиеттерінің сезім мүшелерімізге әсер етіп, миымызда бейнеленуін айтамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік біздің барлық біліміміздің бұлағы деп айтуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік болмаса, біз басқа жолмен заттың, қозғалыстың ешқандай формалары туралы еш нәрсе біле алмаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік біздің санамызды сыртқы дүниемен байланыстырып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік арқылы заттардың түсін, иісін, дәмін, қатты-жұмсақтығын, кедір- бұдырлығын т.б. осы секілді қасиеттері ажыратылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай-ақ түйсік денеде болып жататын түрлі өзгерістер жөнінде де, яғни дененің қозғалысы мен оның кеңістікке орналасуын, жеке бөліктерінің жұмысы жайлы хабарлайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниені танып-білу түйсіктен басталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, жолдасыңнан көзін жұмуын өтініп, оның алақанына белгісіз бір затты тигізсең, сосын одан оның не екенін сұрасаң, ол: «қатты, жылтыр, мұздай, жұмсақ, жылы, кедір-бұдыр бір нәрсе» деп жауап береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік заттың сезім мүшесіне әсер еткен кезде ғана пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезім мүшесі - денснін шет аймақтары немесе ішкі мүшелерінде орналасқан, сыртқы және ішкі ортадағы белгілі бір тітіркендіргіштердің әсерін қабылдауға маманданған анатомиялық-физиологиялық аппарат.Сезгіш нервтердің ұштары әр сезім мүшесінің басты бөлігі болып табылады, ол рецептор деп аталынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз, құлақ тәрізді сезім мүшелері ондаған рецепторлық ұштықты біріктіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тітіркендіргіштің рецепторға әсер етуі сезгіш (афференттік) нерв арқылы үлкен ми сыңары қыртысының белгілі бір бөліміне баратын нервтік импульстің пайда болуына әкеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жауап қайтару реакциясы эфференттік нерв арқылы беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ми қыртысындағы өткізгіш нервтер мен учаскелерді И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |