Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бірінші сыныптағылар қуыршақтарына, үйдегі кішкентай балаларға сабақ үйрете бастайды, олардың бірі - мұғалімнің, қалғандары оқушының ролін атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойында мектеп өмірінің бейнелеуі екініші сынып балаларында біртіңдеп кеми бастайды, оның орнын творчестволық ойыңдар басады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың жай қимыл-қозғалысын көрсетуден гөрі бала олардың бір-бірімен қатынаста, сезімдері мен көңіл-күйлерін көрсетуге талаптанады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Енді оқыған кітаптарды, көрген кинолары, үлкендерден естіген әңгімелері баланың ойын мазмұнына кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бастауыш сынып оқушылары ойындарының басты ерскшелігі - оның ұжымдық сипатта болатындығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрині жеті-сегіз жасар балалардың ойын ұжымы әлде де тұрақсыз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені бұлар ұжымдық өмір сүруге әдде де жөнді дағдыланбаған, мұндай ұжымның кұрамы екі-үш баладан аспайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал үшінші, төртінші сынып оқушылары ойындарында ұжымдық сипат жақсы жетіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, ойында топ-топ болып ойнау, ойын ережелерін сақтау, жолдастарының алдында жауапкершілігін сезіне бастау, өзін ұстай білу сияқты ұжымдық ойындардың негізгі белгілерін олар жақсы түсінеді Мектептегі қоғамдық ұйымдардың жұмысы - бала ұжымын құрастыруға таптырмайтын құрал. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұйымдар балаларды ортақ мақсатқа, ұжым намысын қорғауға, оның табысына ортақтасуға тәрбиелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұжымдық ойындарда бала жолдастықтың мәні неде екенін түсіне бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзінің басындағы мінез-құлықтың кейбір теріс бітістерінен (тартыншақтық, менмендік, өшпенділік, қыңырлық т.б.) ұялып, одан арылғысы келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ бұған шамасы жете қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай ойындарда баланың қабілеттері жақсы жетіле бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бір бала өзінің ұйымдастырғыштығын байқатса, екінші бала табанды, жігерлі екендігін аңғартады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұжымдық ойындар баланың моральдық, эстетикалық сезімдерінің қалыптасуына да әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, орман ішінде ойналған ойын туған өлкесінің табиғатын сүйе білуге, ондағы өзен, көлдер мен өсімдіктердің, жан- жануарлардың өміріне қызығушылықты қалыптастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бастауыш сынып оқушыларының өмірінде спорттық ойындар да едәуір орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар футбол, волейбол, теннис ойындарын ойнай алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ойындарда ережелерді сақтау, бір-бірмен жарысу сәттері көп болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан да мұндай ойындар инициативаны, жылдамдықты, ептілікті, тапқыштықты қажет етеді, өз қимылдарын жолдастарының қимыл-қозғалысына бағындыруды үйренеді, жолдасқа көмек беруді, өз командасы үшін бар мүмкіндігін сарқа пайдалануды ойлай бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойында жарысқа түсу, бірінен- бірі озу жағы да көзделеді, Төменгі сынып оқушылары спорттық ойындарға тән тиісті дағдыларды, ептілікті, ержелерді жөндеп үйрене қоймағанымен қимыл-қозғалыстық аса қажетті үйлесімділігін, жылдамдықпен онтайлықты жақсы менгереді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы ойындардың бір жақсы жері сол, балаға секіру, лақтыру, қарғу, өрмелеу сияқты атрибуттарды үйретіп қана қоймай, адалдық, шыншылдық, принциптілік секілді адамгершілік қасиетгерге баулиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бастауыш мектеп мұғалімдері бала ойындарына дұрыс жегекшілік көрсету арқылы оның денесін ғана шынықтырып қоймай, онда жақсы психологиялық қасиеттердің қалыптасуына мүмкіндік туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу - іс-әрекетінің негізгі саласы еңбек процесін нәтижелі орындауға қажетті білімді, дағды мен икемді жүйелі түрде менгеру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектеп жасындағы балалардың негізгі әрекеті - оқу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу арқылы балаға қоғам өзінің ғасырлар бойы жиналған асыл мұрасын, дағды, тәжірибесін береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектепке бару - бала өміріндегі жауапты кезең. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқи бастаған соң оның отбасындағы жағдайы өзгереді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Онда мектепке уақытында бару, үй тапсырмаларын орындау, жолдасына көмектесу сияқты көптеген жаңа міндеттер пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп мектепке барған алғашқы күннен бастап баланың айналасымен қарым-қатынасы міндеттілік приципімен реттеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Міндет шеңбері ұлғая береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жақсы оқу парызы - тек ата-ана алдындағы парыз ғана емес, сынып, мектеп, бүкіл отан алдындағы, өзінің ар-ожданы алдындағы парыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу мыналардан құралады: қоршаған заттар мен құбылыстардың ерекшеліктері туралы ақпаратты меңгеру (білім); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
іс-әрекеттің негізгі түрлерін құрайтын амалдар мен операциялар (бейімділік); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
іс-әрекет мақсаттары мен жағдайларына сәйкес амалдар мен операцияларды дұрыс таңдау үшін, көрсетілген ақпаратты пайдалану әдістерін меңгеру (икемділік). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен, оқу жайлы адамның әрекеттерін саналы мақсат басқарған кезде ғана айтуга болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Саналы мотивтердің болуы - оқудың маңызды алғы шарты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан жануарларда оқудың болуы мүмкін емес екендігін анық көруге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамда да оқу оның мінез-құлқының саналы түрде реттелуі кезеңінде ғана, 6-7 #алты-жеті# жасқа таман болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу материалдары бала психикасына зор талап қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, ғарышкерлерді даярлауда вестибулярлық аппаратты жаттықтыру, оны көру және қозғалыс талдағыштарымен үйлестіре дамытуға мән беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, 30-40 #отыз-қырық# секундқа созылатын артық салмақ түсу мен салмақсыздықтың алмасып отыруын адамдар түрліше түйсінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы ерекшелікке сәйкес адамдарды мынандай үш топқа бөліп қарастыруға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв жүйесі неғұрлым төзімді адамдар - мұндайға онша қиналмайды, Ал екінші біреулер - тосын тітіркендіргішке кездескенде ыңғайсызданып, тез шаршайды, өңі бозарып, терлейді, жүрегі айнып, өзін әлсіз сезінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үшінші біреулер - сәл басы айналғанын сезгенімен, кейіннен бұған бейімделіп кетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Соңғы топтағы адамдардың да нерв жүйесі күшті, төзімді келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар өз денесін ерік- жігерімен билейді, эмоциялық төзімділігі мол, қимыл-қозғалыстарын қандай жағдайда болса да үйлестіріп, денесін дұрыс бағдарлай алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вибрациялық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вибрациялық түйсіктер деп қозғалған заттардың ауаны толқытуын денеміздің сезінуін айтамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Негізгі анализаторлары - түйсіну мүшелеріз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дамуы қалыпты жағдайдағы адамдар бұл түйсікті байқамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал егер адам есту қабілетінен айырлса, онда вибрациялық түйсіктер оның тіршілігінде ерекше орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір саңырау, керең адамдар музыканы, әнді күшті ынта қойып «тыңдайды». |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көзі, құлағы, тілінен бірдей айрылған американдық Елена Келлер мен орыстың ғылыми қызметкері Ольга Скороходованың өмірі мен шығармашылық әрекеті анализаторлардың адам таң қаларлық жағдайда бір-бірімен байланысып отыратындықтарын, әсіресе, мұнда вибрациялық түйсіктердің қандай маңыз алатындығын жақсы көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ольга Скороходованың ақыл-ойының аса жоғарылығын, дарындылығының күшті екендігін бірнеше шетел тілдеріне аударылған «Как я воспринимаю и представляю окружающий мир» деген кітабы және осы тақырыпта қорғаған диссертациясы тамаша дәлелдейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
О. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Скороходова өзінің кітабында соқыр, керең, мылқау адамдардың музыканы қалай «тыңдайтындығын», кітапты қалай «оқитындығын» көптеген қызықты мысалдармен түсіндіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, олар дыбысты вибрациялық сезімі арқылы түйсінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар рояльда ойналған әуендерді оның үстіне қолын қою арқылы естиді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай адамдар оркестрді тыңдағанда, концерт залына барғанда сахнаға теріс қарап отыруды ұнатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені, музыкалық әуендерді олар терісіндегі нүктелермен түйсінетін көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің заңдылықтары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің негізгі заңдылықтарына: сезгіштік табалдырықтары, адаптация, өзара әсер(сенсибилизация), қарама-қарсылық (контраст) және синестезия, бір ізді бейнелер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезгіштік және түйсік табалдырықтары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тітіркендіргіштің барлығы бірдей түйсік туғызуға қабілетті бола бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мамықтың денеге сәл тигені сезілмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өте күшті тітіркендіргіш әсер еткенде түйсіктің тууы тоқтап калатын сәт те болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жиілігі 20 #жиырма# мың герцтен жоғары дыбысты біз ести алмаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тым күшті тітіркендіргіш түйсік орнына ауру шақырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Демек, түйсіктер белгілі бір қарқынды тітіркендіргіштер әсер еткенде пайда болады екен. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік қарқыны мен тітіркендіргіштер күші арасындағы психологиялық тәуелділік сипаты түйсік табалдырығы немесе сезгіштік табалдырығы деген ұғым білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктердің күші немесе сапасында сол ғана айырмашылық туғызатын әсер етуші тітіркендіргіш күшіне қосылған аз ғана қосымша - айыру сезгіштігінің табалдырығы деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психофизиологияда абсолюттік сезгіштік табалдырығы және айыру сезгіштігінің табалдырығы деп табалдырықтың екі түрін бөліп көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үміті мен арманы шындыкқа сәйкес келген адам ғана келешектін құшағында өмір сүре алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арман мен үміт жүректі қуанышқа толтырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Үміт өрге тартады, үмітсіздік көрге тартады, үмітін жоғалтқан жан, ешқашан үміттеніп көрмеген жан",- дейді, батыр ағамыз б. Момышұлы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4) #төртінші# Борыш пен жауапкершілік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл адамның үйіші, әке-шеше, тума- туысқандарына қатысты перзенттік парызынан туындайтын қасиет. Мұның негізінде өзін әлпештеп, адам етіп өсіргендердің алдындағы жауапкершілігін бар санасымен терең аңғара алып, түсіну, бұл парызы мен қарызын қалай ақтау жолын ойластыру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл кісіліктің басты белгісі, терең және күшті сана-сезімді қажет ететін қасиет. Борыш пен жауапкершілікті түсіне білуден адамның имандылығы мен адамгершілігінің деңгейі байқалады, оның қылықтарын жаман, жақсы, иманды, имансыз деп бағалау туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Борышты сезіну, оны орындау ми мен жүректің бірлескен жұмысын қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны ақыл мен сезім тұрғысынан жақсы - жаман деп бағалау ар мен ұятка келіп тіреледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өз қылығының дұрыс-бұрыстығын түсіне білу - адамға үлкен қуаныш, шабыт- жігер, қанағат әкеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5) #бесінші# Мейірімділік пен ізгілік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егіз қозыдай осы екі қасиет-басқаларға (әке- шеше, ағайын, туыс, таныс т. б.) коңіл болу, олардың сеніміне ие болу, айналасындағылармен өзара дұрыс қарым-қатынас жасау, адамға эмоциялық жағынан тиімді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кісінің шат-шадыман тіршілігі үшін маңызды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Мейірімділік,- деп жазды К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бови,- мылқаулар сөйлей алатын, кереңдер ести алатын тіл". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өте тауып айтылған сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрине, бізде ылғи адамға көмектесуге жағдай бола бермейді, уақыт та жетпей жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал айналаңдағы адамдар, әсіресе, егде тартқандар, өзіне коңіл аударғанды ерекше бағалайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Ең үлкен сән-салтанат,- деп жазды Экзюпери - адамдардың қарым-қатынасының салтанаты". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйде де, түзде де кісіге ізгілік, имандылықпен қарап, оның қамын ойлау, оған мейірімділік пен мейірбандық білдіру, жан ашырлық пен қамқорлық жасай білу кісіліктің, ұнамды мінездің көрінісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ізгілік - адам біткенді сүйе беру секілді күйректік, көңілшек сезіммен ешбір тоқайласпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6) #алтыншы# Адалдық пен шыншылдық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл екеуі бір-бірімен біте қайнасқан кісінін жақсы мінез бітістері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адал адам шынайы да, шыншыл адам - адал. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адалдық – сөздің таным мен сенімге ұштасуы, оның іс-әрекетке қайшы келмеуі. |