Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шыншылдық-адамның азаматтық борышына, ар-ожданына қалтқысыздығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адал да шыншыл, әділетті болу - еңбек пен білім алуға, жалпы іс-әрекетке дұрыс көзбен қарау, инабатты, тіршілікте тиянақты, принципті болу деген сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адалдық пен шыншылдық бар жерге кісі әділетті де, кішіпейілдік пен қайырымдылық, қарапайымдылық етіп жүреді, бұлар кісінің аты мен абыройына дақ түсірмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көзқарас пен мінездегі түрлі жалған көріністер (екі жүзділік, жарамсақтық, жалтақтық, күншілдік, іштарлық, мақтаншақтық, тәкаппарлық т. б.) нағыз адалдық, шыншылдықпен еш сыйыса алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
7) #жетінші# Достық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ортақ көзқараспен мүдде, мақсат бірлігі негізінде пайда болып, уақыт сынынан өткен адамгершілік құндылығы мол тұрақты, тек адамға ғана тән жоғары сезім. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Достық адамды асқақтатады, ол жан мен тәннің гүлдене түсуіне жәрдемдеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның маңызды белгісі - өте берік, әрі терең эмоциялық жақындық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол адамның бір-біріне сөз жүзінде де, іс жүзінде де адал және шынайы болу, өзара терең мүдделілік, бір-біріне толық сену, кайғы мен қиыншылықта өзара қол ұшын беру, өз ара жауапкершілік пен қамқорлық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Достардың мінез, темперамент секілді ерекшеліктері түрліше болып келуі де мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, олардың бірінде қызбалық не шабандық, тұйықтық не жігерсіздік т. б. мінез кемшіліктері кездесетіні болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ достыққа бұлар кедергі бола алмайды, қайта нағыз дос бойындағы осындай кемшіліктерден арылуға көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрине, сатқындық, екі жүзділік, өтірікшілік, тәкәппарлық, өзімшілдік достықпен сыйыспайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жалқау, менмен, мәдениетсіз, самарқау, салдырсалақ адам да бір-бірімен дос болып көгермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Дос болма майда тілді күлгенменен, бимағына сырты жылтырап жүргенменен", - дейді Шал ақын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінездің құрылымы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез – бір-бірімен қатынас байланысы бар адамдардың қасиетінің жүйесі, тұтас құрылым болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы сенім. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қалыпқа түскен, адамгершілігі айқындала бастаған мінездің негізгі компонентіне сенімділік жүйесі кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сенімділік адам мінез-құлқының принциптілігімен, күресте бас имейтіндігімен анықталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы қажеттілік пен мүдде. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажеттілік пен мүдденің басымдылығына қарай адамның өзіндік мінезі қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында біреу тек құлқыны үшін өмір сүреді, енді біреу өмір сүру үшін тамақ ішеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дүниеқор адамдар да болады, олар тек дүние жинау үшін ғана өмір сүреді, бұл олардың рухани, адамгершілік дүниесін жұрдай етеді: топтастықты, сараңдықты, күншілдікті арттырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымында еңбек ету қажеттілігінің, қоғамдық мүдденің басым болуы - адам мінезінің белсенділігі мен тұтастығын және қоғамға пайдалылығын көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы интеллект. Адамда байқағыш, жазбай танитын қасиеттің болу-болмауы, өзгермелі ортаны тез бағдарлауға мүмкіндік беретін орамды ақылдың немесе оған керісінше, оралымсыздық пен баяулықтың тән болуы, адамның құбылыстарды терең талдай алуы, не мәселеге үстірт қарауы - осының бәрі-бәрі жеке адамды сапа жағынан сипаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы ерік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қалыпқа түскен ұнамды мінездің өзегі - жеке адамның ерік-жігерлілік сапасы болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік-жігері күшті адам талап- тілектерінің және кылықтарының аныктылығымен, өз бетінше әрекет ете алушылығымен көзге түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол көздеген мақсатына жетуде табанды және батыл. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның жігерсіздігі, әдетте, мінездің ынжықтығымен орайлас келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тіпті білімі мол, жан-жақты қабілетті адамның өзі де егер жігерсіз болса, сыртқы жағдайлардағы және өзінің ішкі жан дүниесіндегі бар мүмкіндіктерді толық жүзеге асыра алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік-жігердің бекуімен бірге мінез орнығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы сезім. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезім дегеніміз - әлеуметтік және табиғи өмірдің сан алуан жақтарына эмоциялық қатынас. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез туралы сөз болғанда жеке адамның эмоциялық қасиеттеріне де назар аударылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлай ету орынды да адам өзін сезім арқылы да ашады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның нені сүйіп, нені жек көретіндігі, қандай нәрсеге салғырт қарайтындыгы оның шын мәніндегі өмірлік позициясын білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік өмір жағдайларына байланысты қалыптасқан мінез ерекшеліктеріне орай адам шынайы құрылыстарға жан-тәнімен құмарта немесе талдап селқос қарауы, жоғары дәрежедегі саяси моральдық, эстетикалық, интеллектік сезімге ие болуы немесе керісінше, жұпыны сезімді болып, ұстамсыздық, дөрекілік, долылық (аффект) көрсетуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез құрылымындағы темперамент. Мінездің табиғи негізі - жоғары нерв қызметінің типтерін көрсететін темперамент болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Темперамент мінездегі байсалдылық немесе жаңғалақтық немесе сылбырлық тонусының көтеріңкі - төмендігі, үйірсектік немесе тұйықтық, жаңа жағдайға жаңа міндетке тез, не қиын бейімделу сияқты т.б. сипаттарды анықтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ темпераменттер психикалық қасиеттердің басқа жақтарымен де байланысып жататындығын және бір жағының, осы қасиетке - темпераменттің кей көріністерін әлсіретіп, бүркемелейтіндігі, екінші жағынан, өмір талабына сәйкес оны күшейте алатынын, сондай-ақ бұрын қалыптасқан әлеуметтік бағдармен моральдық ұғым, әдеттерге де тәуелді болатынын есте ұстаған абзал. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қалыптасқан әдетпен дағды, мінез бітістері темпераментке әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез- құлықты өзгертеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов керенау флегматиктерден белсенді флегматиктерді ажыратқанда осы жағдайды ескерген болса керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл айтылғанның сангвинктерге де қатысы бар, бұлардың бірі істе белсенділік көрсетсе, екіншілері әбігер, бос сөзді, той-даңазаға құмар келеді, флегматикпен сангвиниктердің, осы айтылғандардың мінез-құлықтары бәрінен бұрын олардың мінез бітістеріне тәуелді болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінездегі даралық ерекшеліктер мен типтілік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез иесі болып табылатын жеке адам - қоғамның мүшесі, ол қоғамда түрлі қарым-қатынасқа түсіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қоғамның мүшесі ол таптық қоғамда - таптың өкілі бола отырып, жеке адам қоғамның, таптың басқа мүшелері сияқты белгілі экономикалық, саяси, мәдени жағдайларға тәуелді болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайлар мінездің жалпы типтік бітістерін қалыптастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдар мен нақты адам мінезіндегі типтік бітістер - дәуір мен таптың әлеуметтік өміріндегі маңызды жайттарды бейнелендіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олай болса, типтік мінезді белгілі адамдар ортақ басты-басты бітістер деп ұғынған дұрыс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай негізгі бітістер өмірдің жалпы жақтарын бейнелендіреді және сол топтағы адамдарда кай-қайсында болмасын азды-көпті көрініс береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, типтілік бір жағынан, нақты адамның даралығын, екінші жағынан, сол адам экономикалық, саяси және мәдени байланысқа түсетін басқа адамдарды да сипаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен белгілі бір ұлттың адамдары сол ұлттың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір сүру жағдайлары мен ұлттың, тұрмыстың өзіндік ерекшеліктерінен нәр алады, ұлттық тіл мен мәдениет ықпалымен дамиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан да бір ұлттың адамдары өздерінің түрмыс салты, әдет ғұрпы, мінез бітістері жагынан басқа ұлт өкілдерінен ерекшеленіп тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ұлттың өмір сүру жағдайлары өзгерген кездерде - ұлттық мінездегі типтік бітістер де өзгеріске түсіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Типтік мінез бітістерінің ұлттық өзгешеліктерімен катар тап өкілдерінің күресі мен өмірін бейнелейтін типтік мінездің ерекшеліктері туралы да айтылуы қажет. Өмір сүрудің жалпы экономикалық, саяси және мәдени жақтарымен қатар адамның мінез-құлқына сәуле түсіретін оның іс-әрекетінің жалпы жақтарын да естен шығармауымыз тиіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы айтылғандармен катар адамның табиғи құрылымында да мәселен, жоғары жүйке қызметінің де типтік ерекшеліктерінде ортақ белгілер кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Типтік және мінез типтері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірінің типтік жағдайларын бейнелейтін ерекше, елеулі типтік бітістердің жиынтығы мінез типін құрайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр әлеуметтік дәуір қоғамдық аренаға белгілі типтік мінезді әкеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез типтерінің қай-қайсы да қоғамдық қатынастардың тарихи дамуына карай өзгеріске түсіп отырады Мінез типі - біршама тұрақты құрылым, бірақ ол сонымең өзгермелі де келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның өзіне-өзінің талап қоя білу деңгейі, қоғам қажеті мен тәрбие, өмір жағдайларының ықпалымен мінез типтері дамып және өзгеріп жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез типтерін зерттеу оларды жіктеуге, олардың қалыптасуы мен көріністерінің белгілі бір заңды байланыстарына әкеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жіктеудің болмауы - жеке типтерді сипаттаудың кездейсоқтығына, үстірт көзқарасқа соқтырады да оның теориялық және практикалық мәні елеусіз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда мінезді жіктеуге талай рет талпыныс жасалды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерте кезден бастап адамның сыртқы бес сезім мүшесіне орай көру, есту, сипап сезу, иіс және дәм түйсіктерін ажыратқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қазіргі кезде сыртқы және ішкі ортаны рецепторда бейнелейтін 20-дан астам түрлі талдағыштар бар деп саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктер бірнеше негіз бойынша жіктеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туғызатын тітіркендіргіш пен рецептордың тікелей жанасуының болатындығы немесе болмайтындығына қарай дистанттық және түйісу рецепторлары болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің бұл түрлері жақын ортада бағдар жасауды қамтамасыз етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм сезу, ауырсыну, тактильдік түйсіктері түйісу рецепторларына жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рецепторлардың организмде орналасуына қарай түйсіктерді үлкен үш топқа бөлуге болады: дененің беткі қабатында орналасуына қарай экстерорецептор (керу, есту, тактильдік т.б.) бұлшық ет, сіңірде орналасқан түйсіктер проприорецептор (кинестезиялық, статикалық, вибрациялық т.б.) және ішкі мүшелеріміздің күйін бейнелейтін яғни, аштықты, шөлдегенді, ыссы- суықты түйсіну интерорецепторлар (органикалық түйсіктер) болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ағзаның сыртында орналасқан көз, құлақ, мұрын, тіл, тері мүшелері - экстерорецепторлар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы адам өз денесінің сыртында тұрған заттар мен құбылыстардың сипаттарын бейнелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлшық еттерде, тарамыс пен сіңірлерде орналасқан сезім мүшелерін проприорецептор деп айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы адамның қимылдау түйсіктері мен тепе-теңдік түйсіктері сезіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дененің ішінде (қарында, ішекте, өкпеде) орналасқан сезім мүшелерін интрорецептор деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы ішкі мүшелерімізде ас қорыту, қан айналысы, тыныс алу сынды басқа да қандай процес болып жатқаны жайында хабар алып отырамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның ішкі мүшелерінде туатын осындай түсіктерді органикалық түйсіктер деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру түйсіктері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру мүшесі болып табылатын көз - анатомиялық құрылысы күрделі сезім мүшесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның негізгі бөлімі - көз алмасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз алмасы үш түрлі қабықпен (ақ түсті, тамырлы және торлы) қапталған шар тәріздес нәрсе. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екі бүйірінен қысылғандай ұзарыңқыраған шар тәрізді көз алмасын қоршап тұрған үш қабығы болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы қабықты ақ қабық деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақ қабықтың алдыңғы жағы дөңестеніп қалың қабыққа айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің торлы қабығына жарық сәулесі осы қасаң қабық арқылы өтіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы ақ қабықтың астыңғы екінші қабығы - тамырлы қабық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тамырлы қабықтың алдыңғы бөлігі - нұрлы қабық деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің түсі осы нұрлы қабықтағы пигментке байланысты түрліше болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нұрлы қабықтың ортасында қарашық орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз дистанттық рецепторға жатады, өйткені ол сезім мүшелерінен біршама қашықтықта жатқан заттар мен сыртқы дүниеде болып жатқан кұбылыстар жөнінде білім береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру түйсіктері біздің көзімізге электромагнит толқындарының әсер етуінің нәтижесінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер бір уақыттың ішінде көзімізге ұзындығы 380-нен 780 #үш жүз сексеннен жеті жүз сексен# миллимикронға дейін (миллимикрон мм-дің 1/1000 000 #миллионнан бір# бөлімі) электромагнит толқындары әсер етсе, біз жарықты сеземіз. |