Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл, әсіресе нерв жүйесінің жоғары бөлігінің қалыптасуы кезінде анық байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан психикалық іс- әрекеттің перцептивтік деп аталатын екінші сатысы басталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Барлық сүт қоректілердің әрекеті осы екінші сатыдағы ерекшеліктермен сипатталады, олардың бәрінің де миы жақсы дамыған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл саты үшін, бір объектінің кей кездері тіпті күрделі объектінің де әр түрлі қасиеттерін синтетикалық тұрғыдан бейнелей алу қабілеті тән. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы жерде енді заттық бейнелей алу туралы айтуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, ит өз иесін даусы, киімі, иісі тағы басқа көптеген белгілері арқылы тани алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, арнайы жүргізілген зерттеулердің көрсеткеніндей объектілерде қайсы бір қасиеттері жануар үшін өте маңызды болса, (сигнал ретінде), ал екінші біреулерінің маңызы аз болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жануарлардың бір белгілерді түсіне қоюы, оны дұрыс ажырата алуы, ал екінші бір белгілерді ажырата алмай, қателесуі осыдан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Инстинкт, көбінесе, дамудың төменгі сатысында тұрған жануарларда кездесетін мінез-құлықтың қарапайым нәсілдік формасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны қазақша "соқыр сезім" деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Инстинкттер табиғи сұрыпталу жолымен жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жануарларда болатын инстинкт - организмнің белгілі тіршілік жағдайына, өскен ортасына әбден көніккенін көрсететін мінез құлықтың түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, араның омартасы, құстың ұясы, көртышқанның іні, т.б. өте "шеберлікпен", "ептілікпен" жасалынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ, осы мысалға қарап, бұл айтылған жәндіктер мен құстарда сананың саңылауы бар деуге болмайды, өйткені, инстинктік амалдардын бәрі - тұқым қуалау жолымен жасалынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жануарлардың биологиялық дамуы мен нерв жүйесінің түрліше құрылымына қарай оларда мінез-құлықтың әр түрлі түрлері байқалып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы арқылы жануар сыртқы ортамен байланыс жасайды, табиғи қажетін өтеу жолында тіршілік етеді, материалдық дүниенің құбылмалы өзгерістеріне тиісінше жауап қайтарып бейімделіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғары сатыдағы сүт қоректілерге қарапайым тұрғыда ойлау қасиеті тән. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың ішінен, әсіресе маймылдар, бәрінен бұрын антропоидтар немесе адам тәріздес маймылдарды айту керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың миы мейлінше дамыған, өзінің құрылысы жағынан адам миына өте ұқсас, әрі басқа жануарларға қарағанда, олардың психикалық іс-әрекеті анағұрлым бай және күрделі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психиканың бұл сатысын интеллект сатысы деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маймылдар тек қана заттың белгілі бір қасиеттерін, не бүтіндей өзін, синтездеу арқылы бейнелеп қоймайды, сонымен қатар заттардың арасындағы байланысты да бейнелей алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғары сатыдағы жануарлардан (маймыл, делфиндер) "ақылды" деп айтуға тұрарлықтай мінез-құлық көріністерін байқауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мінез- құлықтың осындай түрі маймылдарға жасаған эксперименттен сан peт байқалған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, маймылдың сүйікті тағамы банан жемісін оның қолы жетпейтін жерге іліп қойса, маймыл жемісті алғысы келіп секіреді, бірақ оған қолы жетпейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір кезде оның көзі қасында жатқан жәшікке түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Енді ол жәшіктің біреуін әкеліп, үстіне шығып көреді де, әліде де қолы жетпейтіндігін байқайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонан соң бірнеше жәшікті әкеліп, бірінің үстіне бірін қойып биіктеткеннен кейін, бананды алуға шамасы келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маймылдың осы қылығында қандай да болмасын бір мәселені шешуге ұқсас көрініс бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маймыл интеллектісінің өрісі тар, олардың интеллектісі, көбінесе, көзге көрінетін нәрселерге байланысты ғана туып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қасында жатқан таяқты "құрал" есебінде кездейсоқ пайдаланады, оны кейіннен керек болып қалар деген "мақсатпен" сақтап қоюды да білмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Майылдарда кездесетін осындай интеллект оның мандай бөлігінің жақсы дамуына байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер маймыл миының осы бөлігін алып тастаса, бұрын білгенінен асып ештеңе істей алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен, жануарлар психикасының қандай түрі болмасын сыртқы отаның жағдайына бейімделуді қамтамасыз етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың бәрі биологиялық сипатта болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нерв жүйесінің атқаратын қызметі қандай? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Орталық нерв жүйесінің құрылымы және оның жеке бөліктерінің атқаратын қызметі қандай? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шартты рефлекстер қалай жасалады? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірінші және екінші сигнал жүйелері туралы не білесіз? 4 дәріс: Психологиядағы қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиядағы бихевиоризм бағыты 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гештальтпсихология 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Фрейдизм бағыты 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Генетикалық психология 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Когнитивтік және гуманистік психология 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиядағы бихевиоризм бағыты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
ХХ #жиырмасыншы# ғасырдың басынан психология ғылымы екі жолмен дами бастады: 1) #бірінші# механистік материализм; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) #екінші# субъективтік идеализм. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Америкада механистік материализммен байланысты бихевиористік яғни қылық психологиясы дамыды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияның бұл ағымына негіз салған белгілі Америка психологтары Торндаик, Уотсон, т.б. субъективтік психологияға қарсы шығып объективтік психологияны дамытты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар жаратылыстану ғылымдары заттарды, болмыстарды қалай зерттесе психология ғылымы да, адамдардың қылығын сондай объективті түрде зерттеу керегін айтты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология ғылымын табиғи ғылым деп біліп, олар адамның қылығын, сана әрекеттерінен бөліп қарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қылық психологиясы адамдардың «қылығын басқаруды» ойлады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың ойынша: адамның қылығы бүтіндей сыртқы дүниедегі стимулдердің әсерінен пайда болды; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
адам әсер етуші заттардың құлы, сыртқы әсерлер қандай болса, адамның қылығы да сондай болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам машина. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер машинаны біреу жүргізсе ғана, ол әрекет етеді, ал өздігінен ешбір әрекет ете алмайды, міне адамды да сондай деп білді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның санасы бар екенін, ол саналы түрде әрекет ететінін, сананың жалғыз ғана әсер етуші заттардың қорытындысы емес екендігін, адамның санасының белсенді болып, айналасындағы дүниені өзгерте алатындығын, оны меңгеріп өзіне бағындырып, билей алатын қылық психологиясы ескермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біртұтас, ішкі бірлігі бұзылмас процесті біз ғылыми мақсатта, терең және жанжақты талдау үшін үшке бөлеміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естен шығармайтын жайт: тіршілікте арақатынас – біркелкі, бұзылмайтын процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Коммуникация – арақатынас партнерлерінің бір-бірімен ақпарат алмасуы, білімді, идеяны, пікірді, сезімді беру мен қабылдау процесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Интеракция – тұлғааралық қимыл ұйымдастыру, қатысушылардың өзара қозғалыс пен әрекет алмасуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Перцепция – адамдардың бірін-бірі тануы мен тәрбиелеуі негізінде құрылатын белгілі тұлғааралық қатынастар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдар арасындағы қарым-қатынасты күрделі, өзгермелі, өзара байланысты жүйе ретінде қарастыра отырып оның бірнеше түрін бөліп көрсетуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Ресми қарым-қатынас - қызметтік негізде қалыптасады, заңмен тұрақтанады, жарғымен, ережелермен реттеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Ресми емес қарым-қатынас - жалпы қабылданған зандар мен талаптарды белгілі тұрақтанған ережеге бағынуды талап етпейтін адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұнату, жақсы көру, достық, жолдастық, жек көру, жауласу т. б. себептер негізінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Тігінен қарым-қатынас - бұл тұлғааралық байланыс, басшы мен оған бағынушылар арасындағы, көшбасшы мен басқа ұжым мүшелері арасындағы байланысты көрсетеді, жалпы ұжымда ресми мәртебеге ие тұлға мен қалғандары арасындағы қатынас түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#төртінші# Көлденеңінен қарым-қатынас - бұл бірдей мәртебеге ие ұжым мүшелерінің арасындағы тұлғааралық қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұжым ішінде тігінен және көлденеңінен қарым-қатынас түрлерін бір-бірімен салыстыруға, қарама- қарсы қоюға болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бесінші# Іскерлік тұлғааралық қарым-қатынас - бірлескен іс-әрекет, қызмет барысында адамдар арасында болатын қарым-қатынас түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#алтыншы# Жеке қарым-қатынас - орындалатын іске тәуелді емес адамдар арасындағы қарым-қатынас. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іскерлік және жеке қарым-қатынас түрлері бір- бірін толықтырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іскерлік қатынастарға шек қоюға болады, ал жеке қатынасқа шек қою мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
7. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#жетінші# Рационалды тұлғааралық қарым-қатынас - адамдардың бір-бірі туралы білігі, басқа адамдардың оны объективті бағалауы жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
8. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#сегізінші# Эмоционалды қарым-қатынас - адамның адам даралығын қабылдауы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұндай қарым-қатынас түрі жағымды және жағымсыз қарым-қатынас негізінде іске асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аталған қарым-қатынас түрлері ұжымды дамытуда, ондағы дұрыс қарым- қатынасты қалыптастыруда маңызды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтағы адамдардың қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтағы адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын зерттеген кезде бақылау, эксперимент, әңгімелесу т.б. әдістерді пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны таңдау әдісі деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдісті тұңғыш ұсынған америка психологы Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Морено болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл обьективтік әдіс, бұны адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын зерттеген кезде қолдануға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік психологияда социометрия яғни таңдау (шағын топтағы әлеуметтік қатынасты өлшеу) әдісін қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы адамдардың іскерлік жағын, қарым-қатынасын білуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Таңдау әдісін топ, ұжым мүшелері бірін-бірі жете білген жағдайда ғана қолдануға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұны жүргізгенде сұрақтарға жауап беру ескеріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қойылатын сұрақтар таңдау критерийлері деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Критерий күшті және осал болып екіге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күшті критерий терең де тұрақты қатынасты, ал осалы - тұрақсыз және ат үсті қатынасты көрсетіп береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, «Бірге қызмет істейтін адамдардың қайсысымен бір еңбек бригадасында болуды қалар едіңіз?» деген критерийді күшті критерийге жатқызуға болады, Ал, «Қалаға саяхатқа кімді шақырар едіңіз?» деген осал критерий болады, өйткені ол ұзаққа созылмайтын, уақытша қатынасты қамтиды. |