Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал, ежелгі үнді мақалында былай делінген: «Қылық ексең - әдет орасың, әдет ексең - мінез орасың, мінез ексең - тағдыр орасың». |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, дағды мен әдет адамның мінез-құлқының фундаменті болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дағды мен әдеттің негізінде мінез қырлары қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жақсы қалыптасқан дағды мен пайдалы әдет адамның оқу материалдарын, еңбек әрекеттерін тез игеруіне мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс-әрекет түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс-әрекеттің үш түрін бөліп көрсетуге болады: ойын, оқу және еңбек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар өздерінің нәтижелері, ұйымдастырылуы, мотивация ерекшеліктері бойынша айрықшаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам іс-әрекетінің негізгі түрі еңбек болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еңбектің түпкі қорытындысы - іс-әрекеттен қоғамдық маңызы бар өнім алу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол колхозшы өсірген егін, болат құюшы ағызған болат немесе ғалым ашқан ғылыми жаңалық болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын қоғамдық маңызы бар өнім бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу тікелей еңбекке әзірлеу кезеңі бола отырып, тек мамандық игерудің кезеңінде материалдық және мәдениет байлықтарын жасауға қатысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еңбек әрекеті белгілі бір міндетті ұйымдасқан формада жүзеге асырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәлме-дәл белгіленген мерзімде жұмысшы қатаң реттелінген іс-әрекетті орындайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұйымдастыру жүйесі оқудың да қажетті компоненті болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойынға еркін ұйымдастыру жүйесі тән. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, балаға сағат 10-11- ге #он- он бірге# дейін қуыршақ ойнап, 11-ден #он бірден# кейін доп ойнауды ешкім міндеттемейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойынның негізгі мотиві баланың ойын процесінде қанағаттануы болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер баланың ойынға ықыласы таусылса, ол ойнауын тоқтатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу мен енбек адамды іс-әрекетке талпындыратын мотив ретіндегі қызығудың бар-жоқтығына қарамайды, мұнда тапсырылған істі орындау қажетін түсіну, парызды сезіну орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алуан түрлі іс-әрекет түрлері бірін- бірі толықтырып, бірге өмір сүріп, бір-бірімен жымдаса келіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалар бақшасында сәбилер тек қана ойнап қоймай, сонымен қатар санауды, сурет салуды үйренеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқушы сабақ біткеннен кейін армансыз ойнайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сабақты ұйымдастыруда да ойын сәттерін пайдалануға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, география сабағында қиялмен еліміз немесе дүние жүзі бойынша таңғажайып сапар шегу - ойын болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқушылар шет тілі сабағында ойындық рольдерді ықыласпен атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жұмысшы тек қана еңбек етіп коймай сонымен қатар оқу оқиды (кешкі мектепте, колледжде, жоғары оқу орнында немесе өз бетімен білімін көтереді). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс-әрекет түрлері бір-бірінен бөлек өмір сүрмегенімен, адам өмірінің әр түрлі кезеңінде олардың маңызы түрліше болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өмірдің бір кезеңінде жетекші іс-әрекет ойын болса, екінші кезеңінде - оқу, ал үшінші кезеңде - еңбек болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, бұл арада біз іс-әрекеттердің адам өмірінің белгілі бір кезеңінде басты іс-әрекет болып табылатындары жайында әңгімелеспекпіз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектепке барғанға дейінгі баланың іс-әрекетінің негізгі, түрі - ойын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқушы іс- әрекетінің жетекші түрі - оқу, epeceк адамдардікі - еңбек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын - бала әрекетінің негізгі бір түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пайдасыз болып көрінетін қажетті іс-әрекет. Психология үшін ойын өте қиын әрі маңызды проблема болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын арқылы адам баласының белгілі бір буыны қоғамдық тәжірибені меңгереді, өзінің психикалық ерекшеліктерін қалыптастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бала ойынында да қоғамдық, ұжымдық сипат болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, кез келген бала еш уақытта жалғыз ойнамайды, қатар құрбыларымен бірлесіп ойнайды, ойын арқылы бір- бірімен өзара қарым-қатынас жасайды Ойын адам әрекетінің бір түрі болғандықтан, оның да өзіне тән мотивтері болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, дәрігер ауру адамды емдегенді-өзіне жүктелген міндетті сезінеді, осылай істеуді оның мамандығы қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал, дәрігер болып ойнаған баланы алатын болсақ, ол да айналасындағыларды өзінше емдейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
" Бірақ бұл оның жай тілегі мен қызығуынан туған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойыннын қозғаушы күші - баланың нақты тілегі мен қызығуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еңбек үстінде адамның мақсат мен мотивінің арасында келіспеушілік болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойында бұл жағы болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еңбектің қандай түрі болмасын одан қоғамдық пайдалы өнім шығуы қажет. Бұл айтылғандар ойыннан талап етілмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұдан ойынның ешқандай маңызы жоқ деген қорытынды тумайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын арқылы бала өз қажетін қалай қанағаттандыра алатынын, қандай қабілеті бар екенін байқап көреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір шетел психологтары ойыңды көбінесе санасыз инстинктерге балайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, олардың бірі - жануар төлі мен адам баласының ойынының арасындағы айырмашылықты жоққа шығарса (К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гросс), екіншілері ойын баланың артық энергиясын сыртқа шығаратын тәсіл дейді (Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Спенсер), ал үшінші біреулері - ойынды жай рахат табудың бір көзі (К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бюлер) деп қарайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың ойын әрекеті сөйлеуді меңгерумен тығыз байланыста дамиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кішкентай бала (1-2 #бір-екі# жас) зат болмаса әрекетті көрсете алмайды, бірақ оның сөйлеуінің дамуына байланысты мұндай әрекеттердің болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзін-өзі 4 #төрт# мойындаудың дамуы балаға өз "Менін" сыртқы әлемнен бөліп алуға мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бала өзіне ересек адамдардың әр түрлі функцияларын "өлшей" бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер екі жастағы ұл бала машинаны жіп арқылы жәй сүйресе, ол төрт жасқа келгенде жүргізушінің рөлін атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рөлдік ойын пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың жасы өсумен қатар, ойнайтын ойынының мазмұны да өзгеріп отыратыны белгілі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, біржастағы бөбектердің ойыны манипуляциялық (сыртынан ұстап көріп, тарсылдату деген мағынада) сипатта болса, балалар бақшасыңдағы балалар сюжеттік ойындармен айналысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бала ойын үстінде дүниетанудағы өз мүмкіншілігін сезінумен қатар, айналасыңдағы адамдар мен олардың әрекетіне көңіл аударады, заттың ішкі мазмұнын білгісі келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалардың қиялын, ойлауын, сөйлеуін дамьпу үшін түрлі ережелер мен ойнайтын ойындардың да үлкен дидактикалық мәні бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан тәрбиешілер мен ата-аналар бұл ойындарды белгілі талапқа сәйкес ұйымдастырып отырулары қажет. Балалардың ойынына үлкендер тарапынан жетекшілік болмайынша, олардың әрекеттік мазмұны өзінің негізгі мақсатына жете қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бала әкесіне еліктеп, түрлі заттарды шегелеуді үлкен дәрежеде көреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың осы тілегін қолдау керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай ойын арқылы бала еңбек дағдысына үйрене бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл өзінше "ойын" болып саналғанымен, баланың, барлық күш-жігерін, зейінін өзіне аударып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалар ойынына үнемі дұрыс басшылық етіп отыру - ой-өрісінің, өмір тәжірибесінің жан-жакты қалыптасуына байланысты жүргізілген жұмыстардың басты бір болігі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балардың өсіп-жетілуіне орай ойын да өзгереді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сәби өмірінің алғашқы екі жылында қимылдарды игереді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл функционалдық ойындардың пайда болуына жеткізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Функционалдық ойында сәбилер алдында заттардың оларға белгісіз қасиеттері, заттармен әрекет жасау әдістері ашылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, бала есікті тұңғыш рет кілтпен ашып, жауып көргеннен кейін, реті келсе-ақ бұл әрекетті сан рет қайталауға әуес болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әрекетті ойындық жағдайларға да енгізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын кезінде балалар кілтті бұрағандай етіп ауада қимыл жасап, оның дыбыстарын салады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Конструктивтік ойындар анағұрлым күрделі болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойында сәбилер құрылыс материалдарын пайдалана отырып, үй салады, тамақ пісіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалар заттардың не үшін қажет екенін және адамдар арасындағы қарым-қатынасты аңғаруға жететін конструктивік ойындар сюжеттік ойындарға айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сәби өзіне белгілі бір рөл алып, "ана мен бала", "магазин" ойынын ойнайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3-4 #үш-төрт# жасқа дейін балалар бір-бірімен қатар ойнағанымен, бірге ойнамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4 #төрт# жастан бастап ойын ұжымдық қалып алып, белгілі бір ойын тәртібі енгізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрине балалардың ұжымдық ойынға қатынасуы тәрбие жағдайына байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйде тәрбиеленген балалар, балалар бақшасында тәрбиеленген сәбилерге қарағанда ұжымдық ойынға әзер дегенде қосылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6-7 #алты-жеті# жасқа келген кезде мерзімі едәуір ұзаратын сюжеттік-рөлдік ұжымдық ойындарда балалар ойынның негізгі мағынасын және жолдасының іс-әрекетін қадағалайтын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сюжеттік- рөлдік ойындар балаларды ұжымда өмір сүруге үйретеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын мектеп жасына дейінгі балалардың іс-әрекетінің негізгі түрі болғанымен іс-әрекеттің басқа түрлерін жоққа шығармайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3-4 #үш-төрт# жастан бастап сәби өзіне-өзі қызмет ету еңбегімен танысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол беті-қолын жууды, киінуді, ойнап болған соң қуыршақтарды жинап орнына қоюды үйренеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5-6 #бес-алты# жаста балалардың міндетіне бөлмелердегі өсімдіктерді күту, үлкендерге қолқабыс ету, т.б.осы сияқты іс қосылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалар бақшасында сәбилер асханада, хайуанаттар бұрышында, ойын бөлмесінде қызметші болу міндетін ықыласпен атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойын кезінде шаруашылық жөнінде шамасы келетін тапсырмалар беру баланың бойында еңбек дағдысын қалыптастырып бекітеді, іске жауапты қарау, жолдас қамын ойлау, тиянақтылық сияқты игі психологиялық қасиеттерді тәрбиелеуге көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектепке түскеннен кейін бала ойынының мазмұны кеңейе бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, мектепке дейін тұрмыстық ойындарды (семья, магазинге бару, т.б.) көбірек ойнайтын болса, еңді қоғамдық-саяси мәні бар, еңбек процесінің сан алуан жақтарын көрсететін сюжеттік ойындарды ойнауға ауысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бірінші сыныптағылар қуыршақтарына, үйдегі кішкентай балаларға сабақ үйрете бастайды, олардың бірі - мұғалімнің, қалғандары оқушының ролін атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойында мектеп өмірінің бейнелеуі екініші сынып балаларында біртіңдеп кеми бастайды, оның орнын творчестволық ойыңдар басады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың жай қимыл-қозғалысын көрсетуден гөрі бала олардың бір-бірімен қатынаста, сезімдері мен көңіл-күйлерін көрсетуге талаптанады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тұлғаның психикасын нұрлаңдыратын қасиеттің енді бірі - мұрат (идеал). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл - адамның өзіне өмірден өнеге іздеуі, біреуді ардақ тұтып, қастерлеуі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұрат - адамның алдына қойған ең ардақты, ең асыл мақсаты. |