Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау және байқағыштық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау мен байқаудың типтері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалардың қабылдауын тәрбиелеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау дегеніміз – заттар мен құбылыстардың миымызда тұтастай бейнеленуі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдауда заттар мен құбылыстардың түсі, дыбысы, дәмі, исі, формасы т.б. қасиеттері тұтас күйінде бейнеленеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: алманы қабылдауды алайық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алма қызыл түсі, хош иісі, тәтті дәмі бірмезгілде әсер етеді де, тұтас зат бейнесі пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау процесінде адамның өткендегі тәжірибесі ерекше орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы ортадан адамға дамылсыз ақпарат келіп тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың бәрін дұрыс қабылдай алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер бала өмір бойы поезды көрмей өссе, оны бірден жақсы тани алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың физиологиялық негізі – ми қыртысындағы талдағыштар (анализатор) жүйесінің бірлескен анализдік – синтездік қызметінің нәтижесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов қабылдауды мидағы «қатынас рефлексінің» жұмысы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп қабылдау түйсіктегідей бір анализатордың қызметі емес, бірнешеуінің қызметі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: киноны көру 2 #екі# анализатордың (көру, есту) өзара байланысып жұмыс істеуінен болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың қасиеттері мен түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың көріп қабылдау, естіп қабылдау, иіс сезіп, дәм сезіп, сипап сезіп қабылдау деген түрлері болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың қасиеттері:Тұтастығы: Заттарды қабылдағанда біз оны белгілі бір құрамға ие тұтас зат деп түсінеміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: телефон арқылы сөйлескенде кейбір дыбыстарды шала естісек те, әңгіменің мағынасын түсінеміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер «Қыз Жібек» операсындағы «Гакку» ариясының бір бөлшегін құлағымыз шалса да біз «Гакку» әнін толық қабылдайтын боламыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Төрт аяқты столдың суретте 3 #үш# аяғы салынса да, оның 4-ші #төртінші# аяғын елемей, 4 #төрт# -аяқты стол есебінде қабылдаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың мағыналылығы мен жалпылау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өзі үшін белгілі маңызы бар заттарды қабылдағанда, мысалы: өзіміз түсінбейтін тілде сөйлеген сөзді мүлдем ұқпайтын болсақ, азын – аулақ хабарымыз бар тілді шала – шарпы қабылдаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: көпшілік арасынан таныс адамды бірден тану, көп киімнің ішінен өз пальтоңды бірден тану оңай болдаы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрбір жеке заттарды немесе құбылыстарды қабылдаумен бірге біз оларды жалпылап, ұқсас заттардың тобына енгізіп, жіктеп, топтап отырамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: біз шортанды қабылдағанда, оның балық екенін еске алып, балық тобына қосып қабылдаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың таңдамалылығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамға әсер ететін заттар мен құбылыстардың молдығы сонша біз олардың барлығын бірдей бір мезгілде қабылдап, жауап қайтара алмаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр түрлі импульстер жоғарыдан (ми қабығынан) төменгі ми алаптарына (ми бағанасы т.б.) келіп, оларды өзіне бағындырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл - төмендеуші ретикулярлық формация деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1958-1960 жж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#мың тоғыз жүз елу сегіз-мың тоғыз жүз алпысыншы жылдары# АҚШ #Америка Құрама Штаттары# ғалымы Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мэгун, Италия ғалымы Моруций импульстардың төменнен жоғары ми алаптарына жетіп, олардың жұмысына әсерін тигізе алатынын дәлелдеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны - өрлеуші ретикулярлық формация дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің физиологиялық негіздерін И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов ашқан нерв процестерінің өзара индукция заңына байланысты түсінуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда болса, осымен байланысты қалған алаптарында тежелу прцестері пайда болатындығын айтқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа нәсерлер туралы ойлай алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы кезде мидың бір алабында күшті процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс индукция заңы). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиолог, ғалым А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомский ми қызметінің заңдылықтарын зерттей отырып, доминанта принципі жөнінде ілім жасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты доминанта деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Доминанта - латынның доминанс деген сөзі, қазақша үстемдік ету деген мағынада. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл принцип бойынша мидағы қозу ошағының белгілі бір алабындағы қозу күшейіп, өзге алаптардың қызметіне үстемдік етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп жаңадан пайда болған қозу ошақтарын тежеп қана қоймай, оларды өзіне бағындырып, нерв жұмысын күшейте түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу процестерін өзіне тартып альп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қызық кітапқа беріле оқығанда адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Доминанта принципі зейіннің бір затқа ғана ерекше бағытталып, басқа тітіркендіргіштерді елемей қалатын жағдайын түсінуге мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің шоғырлануын адамның белгілі бір іске ықылас-ынтасымен берілгендігінен көруге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінділік сондай-ақ адамның сырт пішінінен де байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, адам бір нәрсеге зейін салғанда қимыл-қозғалыс тежеліп, сезім мүшелерінің бәрі сол нәрсеге қарай бағытталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомский өзіне дейінгі ашылған нерв орталықтарының жұмыс принциптері рефлекторлық реакция орталықтары ара қатынасының үйлестік маңыздылығын түсіндіре алмайтындығын айтты, себебі олардың мазмұнында реакцияның таңбалық бағасы, яғни таңбалы процесті бейнелейтін жүйенің тарихының жоқтығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ағзаның жұмыс қабілетін нақ сол таңбалы реакциялар жоғары және тұрақты қамтиды: жаттыгулар, белсенді демалыс, ойлау, шығармашылық әрекет содан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы айтылған доминанта ілімінің аумағы ешқандай авторлардың назарында болмаған, ал А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомский құрған еңбек физиологиясы лабораториясында осы мәселе тәжірибе жүзінде және теориялық тұрғыда дамытылып келді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол доминантаны жалпы маңызы бар жұмыс принципі ретінде қарастырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Соның нәтижесінде доминанта жүйесін қарастырушы фактор ретінде А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомскийге көптеген күрделі сұрақтарды: мидың интеграциясын және тұтастығын ғана емес, қылықты да, жеке адамның рухани өмірінде, жалпы адамзатты тұтастай - психология және социология денгейінде шешуге көмектесті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы айтылғандар А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомскийдің жекелік сапасында өзінің зерттеулерімен қызығушылықтарын жалпы адамзат міндетімен ұштастыратынын дәлелдейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павловтың "Қозудың оптимальдық алабы" дейтін теориясы онан сайын толықтыра түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павловтың оптимальдық көзу алабы теориясы ырықты зейіннің табиғатын физиологиялық тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ухтомский доминантаның психологиясы мен физиологиясының ара қатынасын төмендегіше түсінді: бір жағынан сана өз әрекетін кортикалдық доминанта негізінде орындайды, ал басқа жағынан сананың жемісті жұмысын қамтитын рецепциялардың, әсерлердің бағыттылығын, сипатын өңдейтін доминанталарды тәрбиелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Доминанта - орталықтар арасындағы теңдіктің бұзылуын көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол өзінің бағыттылығымен ағзаны жаңа мүмкіндіктермен толықтырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қозу процесі ешқашан да ми қабығына біркелкі тегіс тарамайды, өйткені онда әр уақытта қозу пайда болатындай жағымды «оптимальдық жағдай» жасалып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оптимальдық қозуы бар осы алап - ми қабығының творчестволық бөлімі, ырықты зейіннің физиологиялық негізі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жөнінде И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов былай дейді: «Бас сүйегінің сыртынан біз іштегі миды байқай алатын болсақ, онда ми сыңарларының оптимальдық қозу пайда болатын жері жаркылдап көрінсе, біз ойлап отырған саналы адамньгң ми сыңарларында формасы және шамасы өне бойы өзгеретін тамаша тұрлаусыз жарқылдаған сәуле дағын көрер едік, бұлар ми сыңарларының барлық жерлерін алып жатқан азды-көпті қара көлеңкенің ішінде үздіксіз қозғалып жүрген болар еді». |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұлы физиолог оптимальдық қозу үнемі қозғалыста болатындығын айта келіп, оның мида ауысып отыруының өзі зейін бағытының да өзгеріп отыруы деп түсіндірді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мидағы тежелулердің бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің күшейіп, алдыңғы сапқа шығуы осы оптимальдық қозу алабының жұмысы болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оптимальдық қозуы бар алап (өзара индукция заңы) мидың баска бөліктеріндегі тежелуді күшейтеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда адам зейіні бір жерге күшті шоғырланады да, ол қалған объектілерді байқамайтын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оптимальдық қозу алабын екінші сигнал жүйесінен шыққан сигналдар қуаттап отыратындығын, сөздік сигналдар ми қабығындағы осындай алаптардың бір-біріне ауысуын тездетіп отыратындығын, сайып келгенде, психикалық әрекеттің талғамалы сипатта болатынын жақсы көрсетеді. |