Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біртұтас, ішкі бірлігі бұзылмас процесті біз ғылыми мақсатта, терең және жанжақты талдау үшін үшке бөлеміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естен шығармайтын жайт: тіршілікте арақатынас – біркелкі, бұзылмайтын процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Коммуникация – арақатынас партнерлерінің бір-бірімен ақпарат алмасуы, білімді, идеяны, пікірді, сезімді беру мен қабылдау процесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Интеракция – тұлғааралық қимыл ұйымдастыру, қатысушылардың өзара қозғалыс пен әрекет алмасуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Перцепция – адамдардың бірін-бірі тануы мен тәрбиелеуі негізінде құрылатын белгілі тұлғааралық қатынастар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдар арасындағы қарым-қатынасты күрделі, өзгермелі, өзара байланысты жүйе ретінде қарастыра отырып оның бірнеше түрін бөліп көрсетуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Ресми қарым-қатынас - қызметтік негізде қалыптасады, заңмен тұрақтанады, жарғымен, ережелермен реттеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Ресми емес қарым-қатынас - жалпы қабылданған зандар мен талаптарды белгілі тұрақтанған ережеге бағынуды талап етпейтін адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұнату, жақсы көру, достық, жолдастық, жек көру, жауласу т. б. себептер негізінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Тігінен қарым-қатынас - бұл тұлғааралық байланыс, басшы мен оған бағынушылар арасындағы, көшбасшы мен басқа ұжым мүшелері арасындағы байланысты көрсетеді, жалпы ұжымда ресми мәртебеге ие тұлға мен қалғандары арасындағы қатынас түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#төртінші# Көлденеңінен қарым-қатынас - бұл бірдей мәртебеге ие ұжым мүшелерінің арасындағы тұлғааралық қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұжым ішінде тігінен және көлденеңінен қарым-қатынас түрлерін бір-бірімен салыстыруға, қарама- қарсы қоюға болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бесінші# Іскерлік тұлғааралық қарым-қатынас - бірлескен іс-әрекет, қызмет барысында адамдар арасында болатын қарым-қатынас түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#алтыншы# Жеке қарым-қатынас - орындалатын іске тәуелді емес адамдар арасындағы қарым-қатынас. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іскерлік және жеке қарым-қатынас түрлері бір- бірін толықтырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іскерлік қатынастарға шек қоюға болады, ал жеке қатынасқа шек қою мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
7. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#жетінші# Рационалды тұлғааралық қарым-қатынас - адамдардың бір-бірі туралы білігі, басқа адамдардың оны объективті бағалауы жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
8. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#сегізінші# Эмоционалды қарым-қатынас - адамның адам даралығын қабылдауы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұндай қарым-қатынас түрі жағымды және жағымсыз қарым-қатынас негізінде іске асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аталған қарым-қатынас түрлері ұжымды дамытуда, ондағы дұрыс қарым- қатынасты қалыптастыруда маңызды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтағы адамдардың қарым-қатынасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтағы адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын зерттеген кезде бақылау, эксперимент, әңгімелесу т.б. әдістерді пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны таңдау әдісі деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдісті тұңғыш ұсынған америка психологы Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Морено болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл обьективтік әдіс, бұны адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын зерттеген кезде қолдануға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік психологияда социометрия яғни таңдау (шағын топтағы әлеуметтік қатынасты өлшеу) әдісін қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы адамдардың іскерлік жағын, қарым-қатынасын білуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Таңдау әдісін топ, ұжым мүшелері бірін-бірі жете білген жағдайда ғана қолдануға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұны жүргізгенде сұрақтарға жауап беру ескеріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қойылатын сұрақтар таңдау критерийлері деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Критерий күшті және осал болып екіге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күшті критерий терең де тұрақты қатынасты, ал осалы - тұрақсыз және ат үсті қатынасты көрсетіп береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, «Бірге қызмет істейтін адамдардың қайсысымен бір еңбек бригадасында болуды қалар едіңіз?» деген критерийді күшті критерийге жатқызуға болады, Ал, «Қалаға саяхатқа кімді шақырар едіңіз?» деген осал критерий болады, өйткені ол ұзаққа созылмайтын, уақытша қатынасты қамтиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыналушыға негативті жауап (теріс таңдау) беруді қажет ететін сұрақ та қойылуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, «Сен емтиханға кіммен бірге дайындалғың келмейді?», «Сен туған күніңе кімді шақырмас едің?» т.б. Топтағы, ұжымдағы адамдардың бұл қатынаста алатын орны бірдей емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеулерде бір адамдар басқаларға қарағанда көбірек белгілі, беделді болатынын көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біреулер қарым-қатынас жасауға шын ниетімен көбірек тартылады, ал екіншілері топтың өзге мүшелерімен сирек араласады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу нәтижесіне қарағанда, сынып ұжымында төрт-бес оқушы ғана басқалардан айрықша белгілі болады екен. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Басқаның жүрегіне жол таба білетін адам» адам қашан да көпшілікке жақын, белгілі болатыны аян. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өз орнын жалбақтау, жағымпаздану жолымен емес, өзінің табиғи болмысымен, қадір-қасиетімен, ашық мінезімен табады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші бір адам білімділігі, іскерлігі, өз білгенін аямай, олармен риясыз бөлісуге, көмектесуге әзір тұрушылығымен де ерекшеленеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үшіншіден, сырт бейнесі факторларын да ескермеуге болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оқушы өзінің қара күшке ие, мықты құрбысын құрметтейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топта, ұжымда әркімнің өзгелерден гөрі жиі кездесетін бір адамы болады, көпшілігі өзара тату-тәтті тіршілік еткенмен, ондағы әр адамның өзгелерден онымен мүдделес, әңгімелері жарасқан, ортақ істері бар, жолдастық, достық қатынастағы адамдар да болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топта кейбір адамдар ешкіммен жеке өзара қатынаста болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар дұрыс қатынас орнату үшін өзіне серік таба алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда мұндай адам топқа, ұжымға қажетсіз деген ұғым тумайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол да іске қызу араласып өзіне жүктелген міндетті жақсы атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оқушы өзімен бір үйде тұратын, бірақ басқа сыныпта немесе басқа мектепте оқитын баламен достасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топта жұрт жек көретін, маңайына жуытқысы келмейтін адамдар да кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда өзгелер оған жоламай, іргесін аулақ салуға тырысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологтар топта кейбір жекелеген оқушылардың өзгелермен араласпай оқшау жүруі, 1-ден #біріншіден# оқшау қалған оқушының сабаққа селқостығы, мұндай оқушылар сабақты нашар оқиды және сабақ үлгерімін жақсарту үшін ешбір талаптанбайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай балалар сынып оқушыларының жетістіктері мен кемшіліктеріне ешқандай қуанбайды да ренжімейді де. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сабақ үлгерімі оларды ойландырмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2-ден #екіншіден# кейбір оқушылардың оқшау қалдырылуы олардың қатынас жасауға шорқақтығынан болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол оқушылармен өзі достасуды қаламайды, бойын сулақ салып жүреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейде оған жас айырмашылықтары мен тұйықтық та себеп болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көпшілікке қадірлі, ұжымда жетекшілік міндетті өзіне алатын адамдар да болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай адамдарды қарым-қатынас психологиясында «лидер» деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол топ мүшелерімен қарым-қатынаста өзін еркін, сенімді ұстайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектеп ұжымында лидердің бірнеше типі болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1-ші #бірінші# лидер жағдайға байланысты өзін танытады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оқушылар сыныпта музыкалық кеш өткізеді делік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол көптеген шығармаларды біледі, әр түрлі музыкалық аспаптарда ойнайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл арада өзінің дарыны мен шеберлігін көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол осы шараны өткізуді ұйымдастырып, лидерлік танытады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал басқа жағдайда ұжымның қатардағы мүшесі болып қала береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лидердің 2-ші #екінші# типі, әр түрлі іс-шараларды өткізуде ұжымның басқа мүшелеріне жан-жақты ықпал ете алатын оқушы лидер бола алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, топ далада түнейтін болып, туристік саяхатқа шығарда, лидер оқушы маршрутты әзірлейді, топты қажетті құрал-жабдықтармен, азық-түлікпен қамтамасыз етуді ұйымдастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда оңың лидерлігі қысқа мерзімдік дәрежеде ғана болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс-шара аяқталған соң оның лидерлігі де бітеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3-ші #үшінші# типі оқушы өзінің лидерлік қабілетін ұзақ уақыт бойы сақтайды, бұл сынып және топ бастығы т.б. Формалы және формасыз топтар мен ұжымда олардың мүшелерінің «психологиялық үйлесімділігі» болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Психологиялық үйлесімділік» - топ, ұжым мүшелері қасиеттерінің неғұрлым қолайлы үйлесімі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның өзі ортақ істің табысты болуын және әр бір адамның жұмыстан ләззат алуын қамтамасыз етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер екі және одан да көп адам арасында «психологиялық үйлесімділік» болса, онда бірінің қылығы екіншісіне немесе өзгелеріне ұнайтын болады деген сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топ мүшелері бірі-бірінің мінез-құлқын, қатынас тәсілін жатырқамай дұрыс қабылдайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Психологиялық үйлесімсіздік» кезінде топтың бір мүшелерінің қылығын екінші бір мүшелері жақтырмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жағдай кейде шағын топтың қоғамнан ұзақ уақыт тыс қалу нәтижесінде де пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық үйлесімсіздікке кейде адамдардың тұйықтығы, беймазалығы, тәкаппарлығы, менмендігі себеп болады Шағын топтың ұзақ уақыт оқшау қалуы, олардың бір-бірі туралы ақпараттың әбден сарқылуынан да «үйлесімсіздік» болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топ мүшелерінің бір-бірін анық білетіндігі соншалық, арасындағы өзара қатынаста еш қызық қалмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтағы "моральдық психологиялық ахуал" (кейде мұны "әлеуметтік- психологиялық ахуал"деп те атайды) дейтін ұғымның да мәні зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл топ, мүшелерінің өзара қарым-қатынасындағы ортақ тәртіп пен жауапкершілік, яғни жетекші мен оның қарамағындағылардың бірін-бірі түсінісе алуы, топтың үйреншікті жұмыс стилі, онда ортақ пікірдін орнауы, т.б. Топтың көтеріңкі көңіл күйі ұжымдық міндеттің нәтижелі орындалуына қолайлы әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзара жарасқан ынтымақ, сыйластық, ұжым мүддесін қастерлейтін жерде қандай ауыр жұмыс болса да жеңіл атқарылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндайда ауыртпалық сезілмейді, сары уайым, жабырқау, түңілу, жалғызсырауға орын қалмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тату-тәтті өмір сүретін ұжымда ұрыс-керіс болмайды, шығармашылық іске, білімді терең меңгеру мен саналы тәртіпке аса қажетті ахуал орнайды, қолайлы жағдай жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік кауымға біріккен адамдардың көңіл күйлерінің бірдей болып келуі ұжымдық көңіл күй болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай көңіл күйі көптеген адамдарды қамтуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, ең алғаш ғарышқа адам ұшқанда барлық халқымыз қуанды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мереке адамның көңіл-күйін туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сұрапыл апат, жер сілкіну, су тасқыны, соғыс адамдарды қайғыға батырады. |