Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уотсонның 1925 #мың тоғыз жүз жиырма бесінші# жылы шыққан «Бихевиоризм» кітабының мағынасы мынандай еді: сыртқы тіртіркендіргіштерге әсер ете отырып, кез келген қалыптағы кез келген мінез-құлқы бар адамды «жасап шығуға» болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның өзіндік және туа біткен сенімдері ғана емес, оның қатынастары мен көзқарастары да теріске шығарылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бихевиоризмнің бұл бағдарламасы адамның ешқандай ерекшеліктерін ескермегендіктен антигуманды болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, 30-шы #отызыншы# жылдары Америкада кезекті экономикалық дағдарыс басталып, бихевиоризм идеялары шайқала бастады, жұмыссыздық, қайыршылық пайда болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Атақты американдық психолог Роберт Вудвортс мотивация туралы ілімді жасай отырып, бихевиоризм ұсынған «ынта-реакция» схемасын ығыстырып, оған аралық бөлімді - ағза және оның бағыттарын енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осылайша «қатаң» бихевиоризм шайқалып, мінез-құлық психологиясын қайта құру басталды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны Эдвард Толмен және Кларк Халл басқарды, ал жаңа бағыт «необихевиоризм» деген атауға ие болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар психологиядан дәстүрлі ұғымдарды - бейне, мотив және т.б. шығарып тастауға болмайды деп санап, олар реакция мен ынтаны ң арасында болады деп болжады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы мақсатпен олар «уақытша-айнымалылар» ұғымын енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұғым ретінде, тікелей ынталандырулар мен жауапты мінез-құлық арасында болатын, танымдық және себептік факторлар жиынтығы түсінілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ мұның бәрі адамның үйренуінің психологиялық механизмдерін түсіндіре алмады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Иванов-Смоленский адамдардың бірінші және екінші сигнал жүйелерінің қызметін зерттеген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық процестерді зерттеуде көптеген аспаптар қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, психикалық процестердің пайда болу шапшандығын өлшеу үшін - хроноскоп, тері түйсігінің сезгіштігін байқау үшін - эстезиометр, зейіннің көлемін анықтау үшін - тахистоскоп, есітуді өлшеу үшін - аудиометр, денедегі бұлшық еттердің жұмысын тіркеп отыру үшін - эргографты пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперимент әдісі - себеп-салдар байланыстарын қарастыру мақсатындағы зерттеу әрекеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның мәні мынада: - зерттеуші зерттелетін құбылысты өзі тудырады және оған белсенді ықпал етеді; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент жасаушы құбылыс жағдайларын өзгерте алады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент нәтижелерді бірнеше рет шығаруға мүмкіндік болады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент математикалық формулалар арқылы белгіленетін санды заңдылықтарды орнатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісі сияқты эксперименттік әдістің де дұрыс жағдайлары мен бірге бірнеше кемшіліктері де бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістің жасанды жағдайда жүргізіліп, яғни зерттелетін адамдар, арнайы ұйымдастырылған лабораториялық қабинеттер де зерттелетіндіктен, ол адам өзін табиғи жағдайда ұстамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаңа жағдайдың әсерінен зерттелуші адам біраз қысылып, оның психикалық әрекеттерінде кейбір өзгешеліктер пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ресейдің белгілі психологы А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лазурский эксперименттік әдістің кемшіліктерін жою мақсатымен оған бірнеше қосымшалар енгізіп, оны табиғи эксперимент әдісі деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лазурский байқау әдісімен экспериментік әдістің дұрыс қолайлы жақтарын бір біріне қосып толықтырған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс әдейі ұйымдастырылған лабораторияда, қабинеттерде жүргізілмей, табиғи жағдайда жүргізіліп, адам күнделікте жүретін, тұратын, еңбек ететін жағдайында зерттелінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, балалардың психикалық әрекеттерін зертейтін болсақ, ол балаларда күнделікті үйренген сыныбында немесе бірге оқитын жолдастарының арасында, ойнап жүрген уақытында, үй ішінде, балалар бақшасында зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы адамның жеке-жеке психикалық функцияларын ғана емес, адамның барлық әрекеттерін тұтасмен толығымен зерттеуге мүмкіндік бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу жүргізілерде, кейбір өзгешеліктер енгізіп, солар арқылы зерттеуді жүргізуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, мұғалім кейбір балалардың суреттерді байқауын сабақ үстінде зерттейтін болса, ерте бастан балаларға көрсету үшін арнап, бірнеше суреттер даярлап, күндегі сабағын қалай жүргізсе балаларға зерттеу жүргізетін күні де сабағын бұрынғы күйінде жүргізеді Жоғарыда айтылған әдістер сияқты табиғи эксперименттік әдістің де бірнеше кемшіліктері де бар: бұл әдіс көп қолданылмаған, көп зерттелінбеген, теориялық негіздері түгел ашылмаған және бұл әдіс арқылы психологиялық функцияларды эксперимент әдісіндегідей жекелеп, даралап толық түрде зерттеуге мүмкіншілік жоқ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дегенмен, бұл әдісті эксперименттік әдіспен салыстырғанда көп қолайлы жағдайлардың бар екенін көрсетуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қосалқы зерттеу әдістері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімелесу әдісі арқылы психолог белгілі жоспар бойынша зерттелінуші адамның жас және дара ерекшелігіне, білім көлеміне қарай күні бұрын әзірлеген сұрақтар қояды: зерттелінушіге күдік тудырмау мақсатында әңгіме көбінесе жанама түрде ұйымдастырылады, мұнда сөйлесу әдісіне ерекше мен беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттелінушінің берген жауабы жазылып алынып, кейіннен мұқият талданады да, осыған орай тиісті қорытындылар жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімені де зертеу әдісі есебінде қолдануға болады, бірақ бұл негізгі әдіс емес, қосымша әдістердің бірі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме арқылы зерттелетін адам туралы кейбір жалпы мағлұматтарды ғана алуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы, терең, толық зерттеу жүргізуге ешбір мүмкіншілік жоқ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ, әңгіме ғылыми әдіс болу үшін, әрқайсысымен әңгіме жүргізуде оның алдына мақсат қойып, оның не үшін керектігін, ерте бастан жоспар құрып, әңгіме қай жолмен жүргізілетінін белгілеп алған жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Не болса сол туралы әңгіме жүргізе бермей, керекті мәселелер, жағдайлар туралы әңгіме жүргізу керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімелескенде балаларға түрлі сұрақтар қойып, олардың түрлі заттар, болмыстар туралы түсініктерін, ұғымдарын, неге қызығатынын, білімінің көлемін, тұрақтылығын, тереңдігін және т.б. білуге мүмкіншілік бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалардың жауаптары толығымен стенография арқылы жазылып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме уақытында балалардың қылығына назар салып толық түрде белгілеп жазып отыруы қажет. Әлеуметтік психологияда жиі қолданылатын зерттеу әдістерінің бірі - сұхбат. Мұнда сұрақ қоюшы сыналушымен әңгімелеседі, жол-жәнекей оның сөз саптауына, түрлі реакцияларына, өң-ілтипатына зер салып отырады, зерттеуді белгілі сұрақтың айналасында, арнаулы жоспар бойынша жүргізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкета әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаны қосымша әдістердің бірі есебінде қолдануға болады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әдейілеп белгілі мақсатпен және формамен қойылған сұрақтарға жауап алу арқылы зерттелуші адамдардың психикалық әрекеттерін сипаттауда, немесе кейбір психикалық проблемаларды шешуде жалпы мағлұматтар, кейбір фактілі материалдар жинауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаның бір қолайлы жері – жаппайлығы, яғни бір уақыттың ішінде бірнеше адамдардан жалпылай мағлұматтарды алуды мүмкіншілігі болуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, анкета әдіс арқылы күні бұрын бланкіге жазылған сұрақтарға жазбаша жауап қайырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы әдіспен әртүрлі топтың, ұжымның психологиялық өзгешеліктері (талап-тілегі, мүддесі, талғамы, қызығуы т.б.) зерттелінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер мұғалім шәкірттерінің қандай кітапты ерекше құмартып оқитындығын, олардың сүйікті жазушылары мен артистері кімдер екендігін және осы тәріздес мәселелерді білгісі келсе, осы әдісті пайдалануына болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкеттадағы сұрақтар шұбалаңқы келмей, жалпы саны 5-8-ден аспауы тиіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алынған материалдардың нәтижесі статистикалық (сандық) талдаудан өткізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның негізгі кемшілігі - адамның шын көңіліндегісін жаза бермейді, не болмаса, оны қағаз жүзінде дұрыс көрсетпеуі де мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ анкетаның бұл жаппайлылығының кейбір елеусіз жетімсіздіктері бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі анкета арқылы алынған материалдардың бәріне сене беруге болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені анкетадағы сұрауларға қайтарылатын жауаптар субъективтік үстіртін қате болуы, я болмаса толық болмауы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаны барлық зерттеулерде орынсыз қолдана беруге болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны сондықтан адамдардың шығармашылық жемістері, сазгерлердің музыкалық шығармаларын, суретшілердің суреттерін, сәулетшілердің жасаған мүсіндерін, үйлерін, ақындардың, жазушылардың шығармаларын, кілемшілердің тоқыған кілемдерін т.б. зерттеп, олардың психологиясымен танысуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шығармашылық әрекеттердің ағымын зерттеп, адамның ақыл ойының әрекет етуін зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырма – генетикалық зерттеу әдісіне бірнеше әдістер еніп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл психикалық әрекеттердің өсіп-даму жолдарын салыстыра зерттейді, Ал салыстырма филогенетикалық зерттеу жолы арқылы адамдардың психика дүниесін хайуанаттар психологиясымен салыстырып, олардың арқасында қандай айырмашылық, қандай ұқсастық бар екендігі, адамның психологиясы қалайша адамдық психологияға айналғаны зерттеліп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырма тарихи зерттеу әдісінде – қоғамдық эканомикалық формациялардың өзгеруімен бірге адамның салт-санасы да өзгеріп, дамып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан психикалық әрекеттерін зерттегенде, бұлар тек бүгінгі күннің ғана жемісі емес екендігін, адам баласының ғасырлар бойы дамып отыруының нәтижесі екендігін ескеріп, зерттеу жұмысында зерттеудің тарихи жағын көздеу керек болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда басқа ғылымдардағыдай тарихи әдісті мейлінше қолданып адамның барлық әрекеттерінің ақыл-ойының санасының бірқалыпта тұрмайтынын, қоғамның өзгеріп дамуымен бірге, ол қоғамда өмір сүруші қоғам мүшелері – адамдардың сана – сезімдерінің өсіп, дамып, өзгеріп отыратынын ескеріп, адам жалпы адамзатты зерттемей, белгілі қоғамда өмір сүрген я нақты құрамының мүшесінің психикалық әрекеттерін зерттеу керек – бұл тарихи психологияның міндеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырмалы потологиялық зерттеу әдісімен зерттегенде, ақыл-ой әрекеттеріне зақым келген ауру адамдардың психологиясымен дені сау адамның психика дүниесімен салыстыра отырып, олардың арасындағы айырмашылықтарымен өзгешеліктерді қарастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, сөйлеуге зақым келуін (афазия) қимыл әрекеттеріне зақым келуін (апракция), естің алжып, бәсеңдеп бұзылуын (амнезия) т.б. қалыптағы психикалық әрекеттермен салыстыра талдаудың ғылыми мәні зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиология мен психопотологияда, медецинада бұл әдіс өте кең қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Онда хайуанаттар миының түрлі жүйесіларын бұзып, оның нәтижесінен пайда болатын психикалық әрекеттің зақымдану өзгешеліктерін зерттеу үлкен орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық тестілер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест әдісі балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл-ойының даму дәрежесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен мағлұмат алуға көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай салыстырулар алдын ала белгіленген жас белгілеріне қарай жүргізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест арқылы, бала өз жасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
а қарағанда дұрыс дамыған ба, не оның дамуында өз кезеңінен ауытқушылық (жоғары, төмен) бар ма деген сауалдарға жауап алынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тесті толық орындауы мүмкін болатындай етіп іріктеу қажет. Тест тапсырмаларын іріктеуге ғылыми тұрғыдан караудың маңызы зор, өйтпеген жағдайда, оның қорытындылары бала ақыл-ойының дамуын бұрмалап көрсетуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест баланың мектептегі оқуға әзірлігін, сондай-ақ психикалық дамуы кешеуілдеп қалғандардың ерекшеліктерін талдап білуде көмек көрсете алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест деген ағылшын сөзі "сынақ" деген мағынаны білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ұғымды американдық ғалым Дж. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кэттел өткен ғасырдың аяғында енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бине мен т.Симонмен бірге балалардың ақыл ойының дамуын анықтау үшін өз жүйесін жасаған кезден бастап тестілер тәжірибелік мағынаға ие болып кең тарала бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест дегеніміз - күрделі техникалық құралдарды қажет етпейтін стандартты, қысқа сынақ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай қосалқы әдістердің қатарына биографиялық әдіс адамның іс- әрекетінің нәтижесін талдау (яғни түрлі күнделік, естелік, хаттар, шығарма, мазмұндама, диктант, сын жұмыстарымен түрлі формадағы шығармашылық жұмыстарды талдау), өмірбаян (яғни зерттелүшінің туған күнінен бастап есейген шағына дейінгі даму жолын зерттеу, оның өмірбаяны, естелік, мінездемелерін талдау жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Коррекциялық әдістер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қазіргі кезеңдегі психология әр түрлі жолдар арқылы адамның практикалық әрекетіне ықпал етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық көмек, обьективтілік бар жағдайда ғана емеc, сондай-ақ субъективтілік сәтсіздіктерді уайымдау жағдайларыида да көбірек көрсетіледі және тиімді болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайларда, психологиялық көмек қандай түрде жасалса да, ол жалпы сипатымен - өз бағытының жекелігімен ерекшеленеді және көмек сұраушының тұлғасына - оның сезіміне, уайымына, көзқарасына, әлем көрінісіне, айналасындағылармен қарым-қатынасының құрылымына терең үңілуіне негізделеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл үңілу, арнайы психодиагностикалық әдістерді қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, психодиагностика өздігінен мағынасыз, оның мәліметтері баланың өміріне немесе дамуына ыңғайлы жағдайлар жасау үшін, психологқа тұтынушымен немесе баламен ары қарайғы жұмыс бағдарламасын анықтауға мүмкіндік беру үшін қажет. Осы жерде психолог жұмысының коррекциялық әдістері туралы айту керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аутотренинг. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аутогендік жаттығулар әдісінің пайда болуы және енгізілуі неміс психотерапевті И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шульцтің атымен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аутогендік жаттығу - психогигиена мен психопрофилактиканың, сондай-ақ төтенше жағдайдағы адам күйін басқарудың әрекетті амалы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістің танымалдылығы өмір жылдамдылығына, адамның нерв жүйесіне түсетін жүктеулердің артуына байланысты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аутогендік жаттығуларда нерв жүйесінің жағдайына ықпал етудің үш негізгі жолы қолданылатыны жайлы белгілі психотерапевт Л. |