Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология ғылымындағы зерттеу әдістері туралы түсінік Жаңа әрі тың фактілермен үнемі толықтырылып отырмаса, ғылым дами алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Фактілер жинау үшін ғылыми негізделген әдістерді пайдаланғанда ғана ғылым дұрыс және табысты дамуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан ғылым дамып, қоғамның даму деңгейінен қалыспай отыруы үшін, зерттеу әдістерін қолданып, сол пәннің мазмұнын байытып, кеңейтіп, жаңа табыстарға жетіп отыруы керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология, кез-келген ғылым сияқты, әр түрлі әдістердің біртұтас жүйесін қолданады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология әдістерінің төрт түрлі тобын атап көрсетейік. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Ұйымдастыру әдістері: салыстырмалы әдіс (жас ерекшелік, іс-әрекеті бойынша әр түрлі топтарды салыстыру); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
лонгитюдтік әдіс (бір адамдарды ұзақ уақыт бойы бірнеше қайтара зерттеу), кешендік әдіс (зерттеуге әр түрлі ғылым өкілдері қатынасады, бір объектіні әр түрлі амалдар арқылы зерттейді). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Эмпирикалық әдістер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оған байқау, эксперименттік әдістер (табиғи, және лабораториялық); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
психодиагностикалық әдістер (тестер, анкеталар, сауалнамалар, социометрия, әңгімелесу, сұхбат); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
іс-әрекет нәтижелерін талдау; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
биографиялық әдістер енеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Мәліметтерді өңдеу әдістері: сандық (статистикалық) және сапалық (материалдарды топтарға бөлу, талдау). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#төртінші# Коррекциялық әдістер: аутотренинг, топтағы тренинг, психотерапевтикалық әсер ету әдістері және т.б. 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Негізгі зерттеу әдістері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұйымдастыру әдістері көбіне жас ерекшеліктер психологиясында қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияның осы жүйесінің азды-көпті өзіндік ерекшеліктері бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1) #бірінші# салыстырмалы әдіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр жастағы баланың психикасын зерттеп, әр жас туралы табылған мағлұматтар статистикалық жолмен салыстырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстыру жолының мұндай түрін «кесінді» тәсіл деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі салыстыру кезінде бала психикасы үздіксіз зерттелінбейді, оның әр жастағы психикасын тиіп-қашып зерттейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеудің келесі жолы генетикалық жол. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұнда баланың бір қасиетін алады да, соны ұзақ уақыт (1#бір# жыл немесе 3 #үш# жыл, одан да көп жылдар зерттейді). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы әдісті лонгитюдтік әдіс те атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеудің бұл жолы тым сирек кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі бір немесе бір топ баланы (10, 20, 30) #он, жиырма, отыз# үздіксіз зерттеу қиын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық дамуды көлденең немесе кескінді зерттеулердің мәні мынада: дамудың ерекшеліктері туралы қорытындылар, әр түрлі жастағы, әр түрлі даму деңгейіндегі, әр түрлі тұлғалық ерекшеліктері, клиникалық реакциялары және т.б. бар, салыстырмалы балалар топтарының бірдей сипаттамаларын зерттеулер негізінде жажүйесіды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістің негізгі ерекшелігі: зерттеудің салыстырмалы жылдамдығы - қысқа уақыт ішінде нәтижелерге жету мүмкіндігі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырмалық әдістің мәні: даму барысындағы жекелеген психологиялық актілер мен мінез-құлық механизмдерін қарастырып, басқа ағзадағы ұқсас құбылыстармен салыстыру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс зоопсихология мен балалар психологиясында кең таралған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмпирикалық әдістер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістер тобы негізгі әдістер болып саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белгілі жоспар бойынша жүйелі түрде біраз уақыт бойына зерттелуші адамның психикалық ерекшеліктерін қадағалауды байқау әдісі деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау табиғи жағдайда, зерттелінуші адамның әрекетіне әдейі араласпай-ақ жүргізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы әдіс арқылы зерттелінүшінің мимикасын (бет құбылысын), сөз реакцияларын, түрлі қимыл-қозғалыстарын, мінез-құлқының жекелеген жақтарын байқауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай-ақ адамның ерік күші, сезім ерекшеліктері мен темпераменті де байқау әдісі арқылы ажыратылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, мектептегі оқушының ойлау және сөйлеу ерекшеліктерін зерттеу керек болса, ол үшін зерттеуші оқушының әрбір сабақ үстіндегі жеке сөздері мен сөйлемдерін стенографиялап, күнделікке түсіреді, кейін оны тиянақты түрде талдайды да, тиісті қорытынды шығарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ғылыми-зерттеу жұмыстарының түрлі ерекшеліктеріне қарай байқау әдісінде кейде қарапайым аспаптар да қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, зерттелетін объектіні суретке түсіру үшін - фотоаппараттар, зерттелінуші адамның сөз тіркестерін жазып алып, кейін оны қайтадан жанғырту үшін магнитофон, диктофон т.б. пайдаланылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісінің нәтижелі болып шығуы үшін қолданылатын қажетті кейбір шарттар: 1) #бірінші# Байқаудың ұзақ уақыт бойына жүргізілуін және бір фактінің өзі бірнеше рет қайталанып зерттелуін қамтамасыз ету; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) #екінші# Байқалған фактілерді сол сәтте жазып отыру, зерттелінүшінің сөз реакцияларын стенографиялау; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
кейін оған мұқият талдау жасау; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
мұндағы басты фактілерді іріктеп алу - осы әдіске қойылатын негізгі талаптардың бірі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сан рет жүргізілген байқаудың нәтижесіне байланысты (егер байқауға студент алынған болса) ұстазбен бірлесе отырып, студенттің оқу әрекетін одан ары жаксарту үшін нақтылы шаралар белгіленеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс адамдардың психологиялық ерекшеліктерін зерттеуде жиі қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісінің кейбір кемшілікгері де бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншіден, зерттеуші мұнда өзіне керек құбылыстарды әп сәтте зерттей алмайды да, көп уақыт жіберіп алады, екіншіден, байқауды әр уақытта ойлағандай ұйымдастыруға жағдай болмай да қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әртүрлі кездейсоқ объективтік жағдай(байқауға алынған оқушының сабаққа келмей қалуы) субьективтік жағдай (бақылаудың қиынға соғуы, зерттеушіде бақылағыштық қасиеттің жоқтығы т.б.) себептердің кездесетіндігіне байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: Біз екі баланың ойынын байқайтын болсақ, күнде сол балалар ойнайтын жерге берып, олардың ойындарын байқап, мұны қағаздарға жазып отырамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың ойнайтын, әрекет ететін жағдайлары қандай болса, бізде сол жағдайларға байқау жүргіземіз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер сол балалар күндегі ойнайтын жеріне, күнде келіп тұрмай, бірінші күні бір жерде басқа күнде басқа жерге баратын болса, байқауды жүргізу үшін бізде олардың артынан баруымыз керек, күнде ойнайтын балалардың саны да өзгеріп отыруы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы айтылғандарға қарай бұл әдістің ғылыми деректері кейде көмірек болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқауды жүргізіп болған соң, байқаушы толық психологиялық анализ жасап, байқаудың қорытындысын шығарады, бірақ бұл қорытындыға өзіндік пікірін қоспай, байқалған әрекеттердің қорытындысын объективтік түрде шығарғаны жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Міне, осы айтылған шарттарды орындағанда ғана объективтік байқау әдісі ғылыми әдіс бола алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісінің бірнеше кемшіліктері бар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Байқаушы адам оны өне бойы белсенсіз болады, өздігінен байқауды ұйымдастыра алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқалатын адамдардың әрекеттеріне қатысып, оларды өзгерте алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқаушы көбінесе байқалатын адамның ықпалында болып, ол қандай әрекет істесе соны ғана байқап, жазып отырады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Байқау жүргізгенде, әр уақытта байқалатын жағдай бір қалыпта болып келе бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол себептен байқаудың нәтижесі әр уақытта әр түрлі болып шығуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қорытып айтқанда, объективтік байқауды жүргізгенде жағдай бір қалыпты болмайды, сондықтан байқау нәтижесін де бірыңғай толық түрде объективтік болып шықпайды; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Байқаудың нәтижесін қорытқанда, байқаушы адам қорытындыға өінің жеке субъективтік пікірлерін қосып жіберуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау жөнді болу үшін, объективтік байқау жүргізгенде осы кемшіліктерді еске алып, бұлардың басқа әдістер арқылы жойып, объективтік байқау әдісі арқылы алынатын материалдардың кемшіліктерін толықтырып отыру қажет. Байқау әдісіне қарағанда психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіспен зерттеудің біраз артықшылықтары бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов: "Байқау табиғаттың ұсынғанын жинайды, ал тәжірибе табиғаттан өзінің тілегенін алады",- деп тегін айтпаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперимент әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс бойынша зерттеуге керекті психикалық құбылыстарды түрлі аппараттарды, аспаптарды қолдану арқылы жүзеге асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Экспериментті әдіс арқылы кейбір жеке психикалық функцияларды даралап және дәл зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперименттің өзі лабораториялық және табиғи болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лабораториялық эксперимент XIX #он оғызыншы# ғасырдың ортасынан бастап, жеке психикалық процестерді зерттеу үшін эксперимент кең түрде қолданыла бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Неміс ғалымы В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вундт психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіспен зерттеудің негізін салды, тұңғыш рет лаборатория ашты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологтар алғаш рет көру, есту, иіс түйсіктерін зерттеу үшін экспериментті пайдаланды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сексенінші жылдары ес құбылыстарын зерттеу лабораторияда тұңғыш жүргізіле бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арнаулы әдістер қолдану арқылы жаттап алудың тездігі мен дәлдігі, ұмытудың жылдамдығы т.б. өлшенілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Орыс психологы Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ланге эксперимент әдісімен зейін мен қабылдауға зерттеу жүргізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Француз психологы А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бине алғаш рет ойлау процесіне тәжірибе жасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы зерттеулердің нәтижелері психологтардыи І- ші #бірінші# дүниежүзілік конгресінде (Париж, 1889 #мың сегіз жүз сексен тоғыз#) талқыланды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
XX #жиырмасыншы# ғасырдың басында психология ғылымының карамағыңда ондаған лабораториялар болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай жақсы жабдықталған психологиялық лабораториялардың бірін орыс психологы Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Челпанов ұйымдастырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұрынғы КСРО #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# Педагогикалық ғылымдар академиясына қарасты психологиялық институтының, (Мәскеу) лабораториялары жоғары техникамен жабдықталған үлкен ғылыми-зерттеу мекемесі болып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Киев, Тбилиси қалаларындағы психология институттарында да осындай лабораториялар бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Профессор Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Красногорский балалардың жоғары дәрежелі нерв қызметінің даму жолдарын, ал профессор А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гештальтпсихология. |