Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде шынтақтап жатқан Сейілхан ағам басын көтеріп алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Минникамал? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сұңғаттың қызы дедіңіз бе? Сұңғат сіздің кіміңіз болушы еді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сұңғат минім абыйым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әниім блән бір туған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мәссаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазақ сұраса келе қарын бөле шығары деген осы екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ең жақын қайын бикем болдыңыз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Нишік дисіз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Егер айтып отырғаныңыз Сұңғаттың қызы Минникамал болса ол менің әйелім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал енді қалай қашып құтыласыз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Хайбри әйелімен екеуі Сейілхан ағама қарап аузын ашып, есінен танып қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нәукең де аң-таң, Сейілханның Балсұлудан басқа әйелі жоғын біледі, айтайын десе Сейілханды масқара қылады және онымен бірге өзі де масқара болады, айтпайын десе Сейілхан ағам тіпті тереңге кетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Әй, қатты қиналдым-ау», — дейтін Нәукең |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдымен Хайбридің әйелі есін жияды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ии, мин неғып отырам иш, — деді екі қолымен екі жағын сарт еткізіп орнынан ұшып тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Хазір, хазір, — деп төргі бөлмеге қарай жүгіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О жақтан қайта оралып күйеуіне кейиді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ии, әтисі, утырасың шул |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қонақларды үйге шақырмисың да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Син дүкәнгә бар әлі тизірек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйау атына жем саларға ұмытма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жағдайдан бастап қонақтардың хал-жағдайы мүлдем өзгереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көңірсіген исі аш адамның қолқасын атып шыжылдап пәрамаш пісіріледі, бүлкілдеп қазан қайнайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О кезде қазақтардың да ауыздана бастаған кезі, дүкеннен бір-екі жарты да келіп қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене сіміріп алғасын Сейілхан әлгі біз көрмеген Минникамалды құдды өзінің Балсұлуындай қылып сылқитып суреттеп бермесі бар емес пе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анау екеуі тек «пи, алла» деп аузын ашып,тамсанады да отырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан кейін Сейілхан ағам қалаға барса сол Хайбридің үйіне түсетін болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мына, ноғай сияқты күйеу сыйлағыш халықты көрсемші» деп ылғи риза болып келетін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ жақсы нәрсе ешқашан ұзаққа созылмайтын әдеті ғой, Сейілхан ағам қалаға барған сайын Хайбридің үй-іші «қызымызды неге әкелмедің? Келер жолы қалдырма» деп мазасын ала береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазақтың сылтауы таусылған ба, Сейілхан ағам әр түрлі сылтау айтып жүре береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақыры қазақ күйеуден күдер үзген болу керек, бір рет барғанында «ақыры сен қызымызды әкеліп көрсетпейтін болдың, өзіміз барамыз» деп Хайбри мен әйелі жолға қамданады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сейілхан ағам бұ жолы қатты сасады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылғанынан дүкенге барып бір жарты арақ алып, қайтып келіп Хайбридің әйеліне тамақ салғызады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан ас үстінде Хайбриге қайғылы хабарды естіртеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Келгелі айта алмай қиналып жүр едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Минникамал қыздарыңыз осыдан жеті-сегіз ай бұрын дүние салған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Артында жалғыз ұлы қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл хабарға ағыл-тегіл еңіреп жыламаса да, әйелімен Хайбри әжептәуір қайғырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ни, фақыр, — дейді Хайбри |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Минникамал |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Минникамал бағрым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Куре дә алмай қалдым шул сині, — деп әйелі мұрнын тартып көзіне жас алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ер адамға бала бағу қиын екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балаға көз болсын деп, қазақтың заңымен жесір отырған бір жеңгемді ала салдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кең балақ қазақылау адам, бірақ әйтеуір балаға пейілі түзу, — дейді Сейілхан ағам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда жылап отырған Хайбридің әйелі: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ни, харап булған икәнсіз, Сейілхан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзібіздің татарда бигірәк әйбат хатынлар бар иш, — деп шап ете қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауылда осы әңгімелерді айтып жұрт күліп жүретін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ Сейілхан ағамның Хайбримен туыстығы осымен тынған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол бір жыл барып қаланы қыстап, осы Хайбридің үйінде тұрған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балсұлу жеңешем жер қозғалса қозғалмайтын салмақты да, сырт адамға тұйық, ол сыр білдірмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Балалы үйде ұрлық жатпас» деген, Сейілхан ағамның барған кезде қорыққаны баласы Шәкмарал екен, біз оны «Шәкім» дейміз, ал, бір ғажабы ол кезде он-он бірлер шамасындағы Шәкім қыс бойы тіпті ши шығармапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шәкім Сейілхан ағама тартқан, бірақ Балсұлудан да құр алақан қалмаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бойы ағамнан төмен болатын түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балсұлу анамның әкесі Жүніс тәрізді құнжықтау, мінезі де тұйықтау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сейілхан ағам сияқты ақтарыла қоймайды, көбін ішіне сақтайды, кішкене болса да ісіктеу қабағының ар жағынан қуақы күлкінің ұшқыны тепсініп тұрады: «ішімде бір пәле бар, бірақ айтпаймын» деп тұрғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шәкім сөйтіп «ішінде жатқан пәлесін» Хайбридің үйіне де ашпаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өйткені Хайбриге жиен болғаны Шәкімге қып-қызыл пайда болыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласыз Хайбри, әйелімен екеуі «жетім» жиенін қатты мүсіркеп жылы — жұмсағын аузына тосады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде Балсұлу ашуланып баласын сабап алса — аналар Шәкімді өз бөлмелеріне кіргізіп алып, «өгей ана өгейлігін істемей қоя ма?» деп, тәтті тамағын аузына тосып бәйек болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен ұзатылып, ұзақ сапарға аттанарда осы қаладан поезға міндік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сейілхан ағам Шәкімді қасына алып, бізді шығарып салуға ере келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алыс ауданнан бізді аямай солқылдатып, ит сілікпемізді шығарып жеткізген жүк машинасы шөгіңкіреп кеткен қоңыр-қызыл қақпалы кішілеу үйдің алдына келіп тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз машинадан жапырлап түсіп жатқанда үйден шүңкиген татар шалы шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ашағыз, қызым, ашағыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіз тіптен де ашамадығыз, — деп, содан кейін менімен бірге қайғырып қойды, — Хатын-қызға бигрәк та жырақ шул Белоруссия диген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анда, мұсылманлар да иоқтыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойлап-ойлап, түсіне алмай дал болам: Сейілхан ағамның соншама алдағанына бұлар ренжімеді ме екен, әлде ренжісе де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Туыстық қана емес, адамдарды жақындастыратын басқа да нәрсе бар шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солай аралары жақындасып кеткесін Сейілхан ағамның сайқымазақ қуақылықтан басталып ұлғайып кеткен қиянатын кеше салды ма екен, әйтеуір жалғасып кеткен осы жандардың арасы үзілмепті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үзілмепті деймін-ау, тіпті суымаған да сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Хайбри әйелімен екеуі бізді поезға мінгізіп салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Енді үйді көрдің, танисың, қайтқанда біздің үйге түс» деп әйелі маған қайта-қайта тапсырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мінекей, қайтып келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан елге аман-есен жетсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғаш ашатын таныс есігім сол Хайбри абзидың есігі болмақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағы ел-жұрт, кең дүние |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
8 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мінер алдында бізді көп азапқа салып, бірақ мінгізіп алғасын жап-жақсы зырғып кеткен поезд бір-екі станциядан өтпей жатып-ақ жүрісінен жаңылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі бір полустанокте екі сағаттан астам кідірдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндайдағы бір жаман нәрсе поездің қанша тұратынын білмейсің де, вагоннан аттап шыға алмайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлсін-әлсін есіктен сығалап «қашан жүреді екен?» деп көрші вагондағылардан сұрайсың, олар сенен сұрайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда оны-мұны тұспал, жорамал айтушылар да көбейеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ерні босап кеткендей «қой, Нәзираш, оның не?», «Қой, ештеңе болмас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күн демалыс қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» «Саған жылауға болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» деп жұбатпақ болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусы жалынышты, бүкіл тұлғасында үлкен күйзеліс бар, мен жылағанға менен бетер қиналады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы сәтте: «Қиын-қыстау күн туса осалдық көрсетіп азаматтың сағын сындырма» деген Қамқа әжемнің қатқыл кескіні көз алдыма келді де, көз жасым оқыс тыйылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің құшағынан өзім босанып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бара ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолдастарың күтіп қалар, — дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек менің тез жұбанғаныма қуанып, иығымды кеудесіне қаттырақ қысты да шығып кетті, бірақ менің көңілім орнына түспеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командирлер кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аяқ тықыры саябырсығанмен әйелдердің бір-бірімен алыстан тілдескен дауыстары естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғыдан қорқатын сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзімді қанша тежедім десем де елегізген көңіл басылатын емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйде керосин аз болса да шам жарығымен ұйықтап кетпек болып төсегіме қайта жаттым |