Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әкесінің аузын... елу шаршы шақырым жердің тебінін аршып берді деп, қол қоймасам, атымды басқа қойыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бізді Айыртауға пішен әкелуге жіберіп қойды, аға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтпесе келісер едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нұржан сыпайылап жауап беріп еді, анау қамшысын бір-ақ сілтеді де, буы бұрқыраған атын екі өкпеден тебініп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, құдай-ай, сендермен қысыр әңгіме құрып тұрғанда бес-алты тоқты өліп қалды-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрайдың өзіне малын санап беріп, басым ауған жаққа лағып кетпесем... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құйын-перен шапқылай жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Артында бұрқырап қар бораны қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Мұның да басы ауған жаққа лағып кету ойы бар, еріктеріне салса, бұл ауылда бір түйір адам қалғысы жоқ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп ойлады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сонда қайда барады?» Қар толастар емес... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үнсіздікті де осы қардан үйрену керек шығар... Аманжанның шешесі дүние жүзіндегі тұйық әйел еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көшеде кездессе, жоқ болмаса үйіне кіргенде немесе үйіне келіп сәлем бергенін, сәлем алғанын ешкім естіген емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ерін ұшын болар-болмас жыбырлататын да, көзінің астымен ақырын ғана қарар еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіпті ол кісінің жүріс, тұрысы ептеп қорқыныштылау да болып көрінетін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көрші-қолаңмен де онша араласы жоқ, өзімен-өзі болып, ертеден қара кешке дейін қолынан тоқымасы түспейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүкіл ауыл-аймақ шұлық, қолғап, жейде, шәлі тоқытып тыным бермейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмірде кісінің көңілін қалдырап көрмеген ол үй шаруасына да қарамай, елдің ісімен шұғылданып отырушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өттерің жарылып кетсе де айтайын, үшеуімізде де шикілік бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл шикілік соғыс жылы, соғыстан кейін туғандардың бірсыпырасында бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал әлі жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлде сыртта бітпей қалған шаруасы болды ма, әлде қайтер екен деп, жігіттерді сынағаны ма, көпке дейін үйге кірмей далада жүріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Май шамның білтесі жана-жана, еріп көлкілдеп тұрған майға жетіп, лапылдай бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгі сөзден кейін үшеуі де қабақтарын түйе ойланып, үнсіз отырып қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Май шамның лапылдай бастағанын көрген Нұржан орнынан тұрып барды да, майға малтып шуатылған шүберек білтені суырып, шыны тарелканың шетіне шығарып қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң өзі орнына қайта отыра беріп: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтыңдаршы,– деді ана екеуіне кезек қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтыңдаршы, әкеміз соғысқа қай жылы кетті? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екеуі бірдей жарыса: – 1942 жылдың күзінде – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Өте жақсы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал қара қағаз қашан келді? Екеуі бірдей жарыса: – 1943 жылдың қысында... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сталинград түбінде ерлікпен қаза тауыпты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Өте жақсы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал енді біздер дүниеге қашан келдік? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан шалдың нарын сықырлата қозғап, маңдайын уқалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан өп-өтірік жөтелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәлкім ұялғандығы болар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неменеге ұялады екен?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ә-ә, үндемейсіңдер ме? Олай болса ащы шындықты мен айтайын сендерге... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау екеуі бірдей селк етіп, салбыраңқырап кеткен басын кегжең еткізіп көтеріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – ...мың да тоғыз жүз қырық алтыншы жылдың күзінде... келіппіз осынау б-а-қы-т-ты өмірге... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн жамылып отырмыз ғой, ағымыздан жарылайықшы, жігіттер, сонда біз әкелеріміз соғыста аттанған соңғы үш-төрт жылда қайда жүрдік? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендерді білмеймін, – деді Бақытжан желкесін қасып, – өзім әкемді майданға алып кеткенде іште қалыппын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шешем солай деген... Аманжан қарқ етіп күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ляуқи неме, төрт жыл бойы шешеңнің ішінде жатқан екенсің ғой, ха... ха... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ал енді осыған, осы трагедияға айыптымыз ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жоқ болмаса, қандай да бір жолмен бізді жарық дүниеге әкелген анамызды кінәлар ма едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өңі сұп-сұр болып, дірілдеп кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Достары аға трактористің ашуланғанын тұңғыш рет көруі еді, таңырқай қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жоқ, жарқыным, соғыс кезінде немесе соғыстан соң туғандар бір-біріне ұқсап жатса оған балалар әсте де кінәлі емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендеше, оған ешбір қорланудың да, ұялудың да қажеті жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Конечно в этом мире нам трудно будет жить, но за то мы получили жизнь. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мы – дети войны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мы – законное дитя эпохи. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ұрлықтан тапқан ұрпақтармыз, – деді Аманжан күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде алдыңғы сеңкенің арғы есігі тықырлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол тықырды естіген үш жігіт елеңдесіп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өз үйінде емес, дүние жүзіндегі қатыгез әрі мықты шалдың лашығында түнеп отырғандарын енді ғана түсінгендей сасқалақтап бір-біріне қараған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан жалма-жан мылтыққа жармасты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есік ашылды да бір құшақ отыны бар |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
шал кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қақ төрде өзіне қарапмылтық кезенген Аманжандыкөрмегендей,құшағындағы қар-қар жаңқаларды пештің қанат іргесіне тастай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң асықпай, саспай темір пештің қақпағын ашып, қып-қызыл шоғы жайнап жатқан оттың көмейін көсеп, отын салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның әр қалт еткен қимылын аңдып тұрған Аманжан шалдың осыншалық саспастығына жыны келді білем, затворды сарт-сұрт еткізіп, атуға дайындалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал сонда да сасқан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал орындықта зәре-құты қалмай бақырайып отырған екі жігіт демдерін ішіне алып қатқан да қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оғы жоқ мылтықты оқтанып қайтесің, – деді орнынан тұрып, ыдыс-аяқ жаққа беттеген Қоңқай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер мені шын атып өлтіргің келсе, анау бас жағыңдағы дайын патронды ал да, оқта. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әй, сенен ондай ерлік шықпас, – деді содан соң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мені көздеп тұрып, анау өз жолдастарыңа тигізіп аласың ба деп қорқамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен секілді аң атып үйренбесем де, адам атып көрейін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шегеде ілулі тұрған белбеуді шапшаң жұлып алып, қаз-қатар тізілген патронның бірін оқтады да, шалды қайта көздеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай бәрібір елең ғұрлы көрмеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қой, Аманжан! – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Былшылдамай тыныш отырыңдар, – деді көзі қанталаған Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Дыбыр етсеңдер, сендерді де сұлатып саламын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ең алдымен қоян атып үйренсең еді, ұлым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қоңқай мысқылдап күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сасар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ерегестірмеңізші, ата, ашумен атып жіберер, мінезі шатақ еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжанның даусы жалынышты әрі қорқынышты шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай қыңбады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шуатылған ұзын ақ көйлегінің етегін көтерді де, дамбалының ышқырынан қыстырған трубкасын алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ышқырын тағы да сипалап жүріп, махорка салған дорбасын тауып, трубкаға толтырып нығай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Не деген нерв, – деп ойлады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Темірден жаратылған шығар». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ойлан, Аманжан, ойлан,– деді тістеніп, не істерін білмей отырған Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Адам ату оңай емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Азамат соғысында, Отан соғысында бір-бірін қалай – Атты адамдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол үшін батыр болды, омыраулары орден-медальға толды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Немене ондай ерлік біздің қолдан келмей ме?! – Долданып, аузынан ақ көбік атып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Олар жау еді ғой,– деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мына шал жау емес деп кім айтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Фашистерден әлдеқайда қауіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал иманыңды оқы, қақпасым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес-ақ қадам жерде трубкасын пештен алған шалмен тұтатып міз бақпай тұрған Қоңқайды бейне жүз метрде тұрғандай тым ұзақ көздеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Рас, атып-ақ салғысы келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Амал не, көздеген сайын көзі қарауытып, шүріппеге тиген саусақтан жан кеткендей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өне бойы өз-өзінен қалтырап, буыны босай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай қысық көзін бағжаң еткізіп, алая қарағанда, Аманжанның қолындағы қос ауыз мылтық салдыр-гүлдір етіп жерге түсіп-ақ кетіп еді. |