Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ағасы, жаңа сіз бізді қоқиқаз деп оскарбит еттіңіз, – ондай құс барын қайдан білесіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айталық, мектепте биология, зоологиядан менен артық білетін бір оқушы болмаушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлі есімде... – Естелігіңді тездетіп айт, күн суық, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– ...Әлі есімде, алтыншы класта оқып жүргенімде «көшпелі шегіртке», «көкқасқа шегіртке» деген екі сұрақ келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шегіртке, деді Упрайға бажырая қарап, – өте мешкей болады, аға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенен де ме? – деді Аманжан тек отырмай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сөзді бөлме, бұл саған қатысты мәселе емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айталық, бір ұрғашы шегірткенің ұрпағы өздерінің даму мерзімінде 300 килограмнан артық жас өсімдіктерді жейді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шегіртке, жолдас управляющий, жем талғамайтын зиянкес... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сонда қалай? – Упрай алақанын жая сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ғажап, не ашуланбады, не ұрыспады, құрдасымен қалжыңдасып отырғандай жайбарақат та мықты жауап қайтарды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендер қоқиқаз, мен – шегіртке болғаным ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол сен айтқан алтыншы класта менің ұлым да оқиды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кітапты үнемі дауыстап оқитын, содан естіп едім, қоқиқаздар тамақтанған кезде жиі-жиі қарқылдаған тұрпайы үн шығарады дегенді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бір де – ноль, аға, сіздің пайдаңызға,– |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жә, жігітгер, ойнасақ та біраз жерге бардық, – |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
деді Упрай, – мәселе былай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мықтыларым сөз айтса, бас изеймін шыбындап... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қаңтардың қақаған суығында шыбындамай, сөзге қонақ бер, – деп Бақытжанға жекіп тастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау қайтып жағаласпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мәселе былай... – Аға,– деді бағанадан бері ләм демей отырған Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сапар мәселесін өзіміз-ақ реттейік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек, жылы киім жағын қайтеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен де бір қадалған жеріңнен қан алатын бәле екенсің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жәрәйді, менің пимамды ал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай әңгіме тамам дегендей орнынан тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шапшаң қимылдап есікке беттеді де, соңынан ілесе шығып келе жатқан үш жігітке жалт бұрылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен сендерді аяймын, шырақтарым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл сапар – өте қауіпті екенін де білемін, амалым қайсы, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп алақанын жая шарасыздық қалып танытты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Совхоздың малы қырылып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіс шұқитын шөп жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жыл қатарынан болған құрғақшылық есімізді шығарып жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер дәл осылай тағы бір жыл кәрін тіксе сырты түк, іші боқ хайуан қалмас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай жағдайда біздің жер басып жүруіміз екіталай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Барлығы дабырласа тысқа шыққанда қардың бағанағыдан ары үдегенін байқады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалың жауған кезінде төңірек қара құрықтана тұтасып, көрінбей кетеді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әп-сәтте-ақ қарайған нәрсені ақ киізге орап тастайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл қазір жер бетінде қара түр жоқ, мұқымы – Аппақ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол аппақ лайсаңның ішіне енген кісі де табиғаттың әзіргі бояуына көше жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашқы қар жапалағы Нұржанның ұзын кірпігіне келіп қона қалып еді, еріген жоқ, кірпігі қимылдаған сайын, қоса шошаңдап көбелекше жабысып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүние жым-жырт. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қылғытып қойғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Қар қызын» көрсеңдер сәлем айтыңдар, үш жыл кенеземді кептіріп, қаңсытқаны да жетер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір шалға өкпелеймін деп, мұқым елді қырып алмасын, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді бөлімше басқарушысы ойын-шыны аралас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құндыз бөркін басынан жұлып алды да, жамбасына қағып-қағып, қарын түсіріп қайта киді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Қар қызы» деген қиссаны қайдан шығарып жүрсіңдер осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай ертекке қазір бала да сенбейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйда, не тұрыс, кеттік, – деді Аманжан тықыршып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аға, сіздің үйден оразамызды ашып шықпаймыз ба? – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қауіпті тапсырмамен аттанып барамыз, мүмкін, бұл ақырғы дәміміз шығар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайдағыны оттама! – деді Упрай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы күнгі жастар бұзылған... – деді Нұржан мысқылдап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, сау болыңыз, аға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді көре алмаспыз сізді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таңертең ерте жүреміз ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сау болыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дегенмен ақыл тапқан сендер ме деймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көрінгенмен кеңірдектесіп абаласып ауылда жүргенше, айдалада ойхой дүние кешіп, жандарың тынышталады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің күнім болса мынау, топалаңдардың тұтқыны болып, өлгенше түспес қамытты мойныма іліп жүргенім... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде екі қолымды төбеме қойып, басым ауған жаққа лағып кеткім келеді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әй, қойшы, біреудің мұңын біреу тыңдаған заман ба?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай қолын жалғыз-ақ сілтеді де, жалт бұрылып жүре берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттер аң-таң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қапалақтап жауған қардың астында сүмірейіп тұрып қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өмірде осындай да адамдар бар, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан, екі жағасы мен өңіріндегі ұлпаны қағып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қай сөзіне сенеріңді, қай мінезіне көнеріңді білмей дал боласың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екеуіне де сен, екеуіне де сенбе, – деп жұмбақтады Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, не тұрыс, – деді шыдамсыз Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Біздің үйге кеттік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шырмауық салып ашытқан бал сыра бар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әуелі жол қамына кірісейік, – деп еді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оған кірісетін түк те жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тракторға от алдырамыз да, қайдасың Қар қызы деп аңыратып қоямыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйда, жүріңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екі жігіттің екі жеңінен ұстап дырылдата жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олардан басқа қыбыр еткен жан жоқ еді далада. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әншейінде, ырбыңдап, арсылдап аяққа оралғы болар ит-екеш итке дейін ине жұтып, қырылып қалғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарқылдап ұшар қарабайыр қарғалар да жым-жылас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек қана қар – Аспанда, жерде. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол қар мұхитының ортасында қалқаң қағып, ала жөнелген үш жігіт Аманжанның қос бөлмелі ағаш үйлеріне жақындағанда, алдарынанаттыадамжолықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сауырынанқарлысу сорғалаған аттың ақ, қара, құласын ажырату қиын, қыстап жіберген қатты жүрістен екі бүйірі солықтап, танауы пыр-пыр етеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ер үстіндегі еркек таралғы бауға аяғын шірене тіреп: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрайды көрдіңдер ме? – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы жаңа ғана үйіне кетті, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Асығыссыз ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкеңнің аузын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Асықпағанда қайтем... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мал қырылып жатыр,– деді түтігіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кімнің әкесін ауызға ұрасыз? – деп қырсықтана сұрады Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Барлығының да... Осыдан үш күн бұрын қар итеріп, қойға тебін аршып беруге бір трактор жіберем деп еді, әлі жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жаңа үйіне барсам, тракторды қармен көміп, балаларға сырғанақ жасап беріпті де, шалқасынан түсіп, аузынан су ағып мас болып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, одан шығады, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бәсе, өзі де, ДТ-сы да жоқ болып кетіп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал енді бар үміт сендерде, – деді Қойшы жалбарына қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендер жүріндер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақысын қалтамнан да төлеймін, нәрет те жаптырайын. |