Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек менің тез жұбанғаныма қуанып, иығымды кеудесіне қаттырақ қысты да шығып кетті, бірақ менің көңілім орнына түспеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командирлер кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аяқ тықыры саябырсығанмен әйелдердің бір-бірімен алыстан тілдескен дауыстары естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғыдан қорқатын сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзімді қанша тежедім десем де елегізген көңіл басылатын емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйде керосин аз болса да шам жарығымен ұйықтап кетпек болып төсегіме қайта жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үркіп кеткен ұйқы тез арада қайтып оралмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің іші қара көлеңке, терезе алдында жетілік шамның бармақтай жалыны жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз жүрегімнің дүрсілін естігендей болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүйірім солқылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жәй ғана солқылдамай бір түрлі суырып ауырғандай болады, жаңағы алас-қапаста есімнен шығып та кетіпті-ау, қимылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
СОЛ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз тіршілігінен хабар беріп жатқан ішімдегі жан иесінің қазір аты жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бала |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
нәресте |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бұл атаулар оған әзірге қонбайтын сияқты, бар тапқаным «СОЛ» деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек кеткенмен мына қара көлеңке бөлмеде «екеуміз» қалыппыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен енді «оны» анығырақ сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің бойымда екінші бір өмір өсіп келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ғажап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы тұста бұрын басымнан кешпеген тосын хәліме үйрене алмай дөңбекши бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтайын деп көзімді жұмам, бірақ көзім ілінбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кірпігім айқасқанда қараңғылық қиялынан, шамның бармақтай жарығы бұлдырап алыстап кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен айсыз түнде далада келе жатқан сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарауытқан сауыры кең қырат пен жұлдызы сирек қара күңгірт аспанның арасы жалғасып кеткен, бар дүние қарауыта толқып теңселіп тұрғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек алыста бармақтай шырақ, әлсіз шырақ жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жеті жасар қыз бала сол титімдей сәулеге үрейлене, үрпие қарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай қыз моладан қорқады, артына үрпие қарайтыны содан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, қарамайын десе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол арада әлі топырағы суымаған анасы жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Моладан қанша қорықса да, сол жаққа барғысы келіп тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол күні кешке Қамқа әжем мені шақырып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз ондайда «неге шақырдың»деп сұрамайтынбыз, үнсіз ғана үлкеннің әмірін тосамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әжем ескі шүберектен пілте өріп алды да, оны тостағандағы қойдың тоң майына батырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін жайнамазын бүктеп қолтығына қысып, тостағанды маған ұстатты да: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жүре ғой, балақайым, апаңның басына барып келейік, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күн батып баратқанда екеуміз ауылдың сыртындағы зиратқа келдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шымнан қалаған, мүжіліп шөгіп қалған ескі молалардың бергі шетінде топырағы басылмаған жас қабір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол жас топырақтың астында менің апам жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дәл осы араға жерлегенін өз көзіммен көргенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бері: «мүмкін апам тіріліп кетіп, топырақтың астында тұншығып, қиналып жатқан жоқ па екен?» деген ой тұла бойымды түршіктірумен болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір де топырақ астынан тың тыңдап құлағымды тосам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем шарт жүгініп құран оқып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап Света бұл сұрағыма қысылған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, неге білмесін, біледі, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көңілсіз әңгіме айтып сені біраз шаршатып тастадым ба, қалай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше көңілдісін айт, — деп тағы да қойып қалғаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қанша мақтағаныммен сен де әйелсің ғой, бәрін білгің келеді, ә, — деп күліп алды, — Ойыңды түсіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай ғой? — Күлкісі тез өшіп, қайтадан байсалды, жадау қалпына түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шешемнің сол көзімді ашқаны да маған оңай тиген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамам «түңілме» десе де көп нәрседен, әсіресе, адамдардан түңіліп кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың бәрінің сыры маған мәлім сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді менің жағдайыма қызықпайды ғой, бірақ еркектердің қызығатыны жалғыз ол ғана ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жігіттер қырындаса-ақ ар жағында бір арамдығы тұрғанын сезе қоятын секемшіл болып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арада екі-үш жыл өткен соң осы Николай кездесті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның бір жақсы жері ар жақ бер жағының бәрі ап-анық көрініп тұрады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның мені сатпайтынына, сатпақ түгіл, қандай от болса да мен үшін қойып кететініне күмәнім болмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне ықыласы жеңіп кетті де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
айттым ғой еркектің ықыласы құласа әйелді жеңбей қоймайды деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, Надя, менің бар сырымды біліп алдың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мен сенің уысыңдамын, — деп Света өз хикаясын күлкімен тәмамдады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
4 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өзі, сірә, зерек емеспін-ау деймін, бір әңгіме естісем, соны бірден түбіне жетіп түсіне қоймай, ойыммен оқтын-оқтын қайтып оралып, күйіс қайырған түйедей талмап барып жұтатын әдетім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның бұл әңгімесінің де бар мәні маған кейінірек жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саша туралы сараң сөйлегені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
соншалық көңілін қалдырған адам туралы кісі ыстық сөз айта ала ма, бірақ кезінде тым ыстық болған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт біткеннен түңіліп кетуі де тегін емес қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен бір сезімге беріліп, содан күйреп, ауыр күйзеліске ұшыраған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менен жасы мен білімі ғана артық десем өмірдің де біраз сырын ұғып қалған болды-ау бұл әйел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатты ауырып, өлім аузынан қайтқан, еңсесін енді ғана көтеріп келе жатқан адам сияқты көрінді ол маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орыс деген халықпен араласқаныма үш-ақ ай, бұрын сыртынан естуім болмаса сырын білмеуші едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың қыздары, әсіресе қала қыздары еркін болады деуші еді, рас екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылып-қымтырылмай жүріп көңілі кеткен жігіттерін таңдайды, сырын біліп сынайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің қазақта да бұрынғыдай атастыру қалды ғой, қыздар көбіне көңілі кеткен жігіттеріне барады, бірақ әйел жолы әлі де жіңішке жатыр-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әке-шешең қатал болмаған күннің өзінде сынай қараған сырт көздер-ақ аяғына тұсау салып қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аудандағы ең жоғарғы тоғызыншы класқа дейін оқып, білімді саналған, көзге түскен кердең қыздың бірі мен едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзгеше түрімен кішкентай аудан орталығын елең еткізіп алыстан келген қызыл командирге күйеуге шықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүкіл бойжеткендердің ішінде жалғыз жүлдені өзім алғандай болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света ғашықтық жайынан сөз қозғады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы мен Қасымбекке шын ғашық болдым ба? Әр жағдаймен алаң болып, көңілім алып-ұшып жүріп сол арасын ойламағанмын ба қалай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Ғашықтық» деген сөз бала кезімде ертегі, жырларда құлағыма шалынды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ертегі, жырлардағы өмір де, адамдар да бізден бөлек, биік көрінетін де, олардың бойындағы алапат от сезімдер де біздің кішкентай бойымызға сыймайтын, қысқасы, қол жетпейтін нәрсе болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгінгі жабайы адамдар жырды тыңдап қанша тамсанғанмен «өз басымнан ондай сезім кешемін» деп ойлай қоймайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертегі, жырдан ауысып азғана қазақ жазушыларының аз ғана кітабын оқығаннан кейін де «ғашықтық» деген сөз мен үшін аспаннан жерге түспей-ақ қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнда да қыз бен жігіттер өліп-талып, күйіп-жанып жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және біздей жабайы емес, кілең бір «асыл жандар» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(Қайта осы орыстың «любовь» деген сөзі оңайлау ма дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өзі көп айтылады, және әркімнің-ақ көңілінде бола беретін нәрсе тәрізді) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір әсерден болар, анандай ғашық болуды мен өзімнен дәметкенім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ көңілімде көмескі, бұлдыр арманым болғаны рас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол кейде тәтті қиялға айналып, әжептәуір жерге алып та кететін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондайда керемет сұлу, көрікті ер жігіт |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа халықты білмеймін, қазақта қыз баласының сезімін оятатын тек жыр мен кітап қана емес, көбіне жеңгелері |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар жай адамның қолы жетпейтін алыстағы ғашықтықты айтып әуре қылмайды, жас денедегі оянып келе жатқан сезімге жақын, ұрымтал тұстан дәл басып, нағыз қызықты жерден түртеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Күйеу деген жақсы болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қу тізеңді құшақтап, дөңбекшігеннен, беу, ойбай-ау, жас жігіттің ыстық құшағына не жетсін», — деп бастап — түк білмейтін шығарсың әбден-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бой жетіп қалдың, ішің бәрін біледі ғой», — деп онсыз да мазаңды алып, денеңді қыздыра бастаған табиғаттың отына май құяды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан әрі тұрмысқа шығудың, бір үйдің қазан-ошағына ие болудың артықшылығын құлағыңа құйып, «о бастан пешенеңе жазылған» болашақ тірлігіңе баулиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ай, айналайын қазақтың жеңгелері-ай, табиғат оята бастаған нәпсіні қатал ана қанша тұншықтырып тастаса да, сендер оп-оңай тірілтіп аласыңдар-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде қыздың ардақтысын бір көйлекке сатып та жіберетін кездерің болады, бірақ әйтеуір не де болса өмірге бастайсыңдар, өздерің татқан ләззатты аяғы тұсаулы, жолы тар қыз балаға татырғанша, тағат етпеуші едіңдер-ау |