Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қарағанда кей кісінің сырт кескіні сонша оғаш көрінетіні бар, бірақ жақын араласып үйренісе келе байқасаң пәлендей түгі де жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайта |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек те алғашқыда дүрдиген ерні бір-біріне жуыспайтын аңқиған ашық ауыз сияқты көрініп еді, сөйтсем тіпті де олай емес, түріліңкіреп тұрған қалың ерні сақа жігітке аңқау баланың әлпетін беріп, сондай бір сүйкімді көрсетеді, кішілеу дөңгелек көзі быттиыңқырап тұрғанмен нұры жұмсақ, кісіге мейрімді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқыда түсі суық әскер киімінің өзі-ақ жатырқатып тұрған осы жігітке аз күнде қалай бойым үйреніп, жақын тартып кеткенімді білмей қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дариға жеңгем айтқандай «бүкіл аудан аузын ашып отырған жалғыз жігіт» менің қасымда көбірек жүргеніне мақтандым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп алаңсыз, әлденеге мәз болып жүргенімде бас-аяғы он күннің ішінде ауданның өсегі гу ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алақандай ауданның орталығында жүрген-тұрғанның бәрі алақанда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір өзі де келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абзалы қуаныштың өзі адамды қорқыныштан кем толқытпайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, қазір сізге қатты толқу болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкене кідірте тұруым керек еді, шыдай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кінә менен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жастыққа қисая түстім де, бірақ шыдамым жетпей басымды қайта көтердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неше бір сезімсіз болғанда да Қасымбек келгенде сұлап жатып алғаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әзір есікке ұстаған қалың кенеп қозғалмайды, сырттан естілген аяқ дүрсілі де жоқ, оның есесіне менің жүрегім дүрсілдеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір Қасымбек кіріп келгенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әбден үмітім үзіліп қалған ба, Қасымбекті дәл қазір көрем дегенге өзімді әлі де сендіре алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынымды айтсам үш-ақ ай отасып,алты ай көрмеген Қасымбектің өзіме жақындығын да ұмыта бастаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарты жыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жарты жылда менің жарты өмірім өтіп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған дейінгі он сегіз жыл өмірім бір бөлек болса, соңғы жарты жыл өмірім бір бөлек және бұл жарты жыл қиямет қиындығын былай қойғанда алдыңғы он сегіз жылымнан әлдеқайда ұзақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сондықтан да Қамқа әжем, ауыл-аймағыммен қоса өмірімнің бергі бетінде, тіпті алыста қалған сияқты еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір басыма түскен шырғалаң мәңгі-бақи бітпейтіндей көрініп, сол бұрынғы өмірімді, сонымен қоса Қасымбекті де жатырқап қалған жазым бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қара ешкіге жан қайғы» болған мына қызыл ала қырғынның ішінде Қасымбек те бұрынғы өмірінің менімен байланысты кішкентай ғана бір бөлшегін жатырдан қалған жоқ па екен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қуанышыма қобалжу араласып, жүрегім лүпілдеп өз ойыммен әлек болып отырғанда Қасымбектің келгенін білмей де қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есік жақтан естілген аяқ дүрсіліне бетімді бұрсам үстіне шинель, басына құлақшын киген әскери жігіт кіріп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зілмәнкенің іші қара көлеңке болса да өңі жүдеп, бет-бедері тотығып, жүзі қатқыл тартқанын байқап қалдым, балғын шыбықтық қатайып кеткені сияқты ма, бүкіл тұлғасында бір қатқылдық бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аласа зілмәнкеде еңкейіңкіреп маған үнсіз жақындап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн де үнсіз ұмсынып қарай бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, жасаған! Баяғы үміт пен үрей аралас маған үрпие қарайтып мейрімді томпақ көзі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауысымның қалай шығып кеткенін білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде әйтеуір құшақтап жабысып алып, тұмсығымды шинелінің өңіріне тығып, солқылдап жылап отырғанымды байқадым, тіпті тоқтай алатын емеспін, баяғыдан бері ішке тығылып, шемен боп қатып қалған пәленің бәрі еріп кетті ме, көз жасым тыйылар емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мауқын бассын деген болар, Қасымбек те маған тіл қатпай бауырына ақырын қыса түсіп, шашымнан, желкемнен сипалайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір іштей ұғынысқан жақындықтың арасына сөз кіріп кетсе шырқы бұзылатынын екеуміз де сезіп, біраз уақыт үндеспедік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек мені бауырынан шығарып алып бетіме қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Соғыс жұртты бір-бірінен ажыратуды ғана біледі деп ойлаушы ем, бұл шіркіннің кейде ажырағандарды табыстырады екен ғой, — дейді біреу орысшалап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Доктордың үйде екенін ұмытып кеткен екем, ол бізге күле қарап тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, жолдас лейтенант, құттықтаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір емес екі құттықтаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоғалтқан жұбайыңызды тапқаныңыз үшін, және әке болғаныңыз үшін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс қанша жалмап жатса да өмір өз дегенін істейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрдіңіз бе, — деді доктор Қасымбектің қолын қос қолдап қысып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жұбайыңызды құттықтағанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, енді той сізде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Рахмет, рахмет сізге, — дей береді Қасымбек басқа сөз таба алмай ыржиып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өңі тотығып, есейіңкіреп кетсе де, ыржиған бала күлкісі сол қалпында, көңіліме ұялап қалған осы кескіні арадағы алты айды ұмыттырып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баяғы сол Қасымбегім, екеуміз тіпті екі елі ажыраспаған сияқтымыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ай, дегенмен екеуіңіздің кездесуіңіз қайран қаларлық нәрсе, — дейді доктор басын шайқап таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шынында да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарашы ә |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен Нәзираны елге аман-есен жеткен шығар деп жүр едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен де сені арғы бетте, майданда соғысып жүрген шығар деп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мінекей енді, екеуің келіп осы арадан табыстыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз өзара қауқылдасып жатқанда Абан кірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдас лейтенант, кіруге рұқсат етіңіз, — дейді есік алдынан, о да көңілді, сампылдап сөйлей кірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, Нәзира жеңгей, қол-аяғыңыз жеңіл болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Нәрестеңіздің бауы берік болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың кіндігін мен кестім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кіндік шеше болам, жолдас лейтенант |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұйырса бір көйлек киетін шығармыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көйлек емес, трофойден тон кигіземін, — деп күледі Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сол тонды мен айыбым үшін сіздің өзіңізге сыйлаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағы айып? — деп таңырқады Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сізден жасырып келген бір сырым бар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді айтуға болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен Нәзира жеңгейді бомба түсіп поезы өртеніп жатқан стансада көргенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көпір бұзылып, бұл кісілер жаяу кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін біздің өзіміз қоршауда қалып қойғасын, ай бұл кісілер, сірә, өте алмас деп ойлап едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Со жерде мен сіздің есіміңізді де сұрап алғанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қоршауда жүріп, құдай айдап сізге кездестім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атыңызды естігенде-ақ, жүрегім бүлк ете қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда бір айтып қала жаздадым да тілімді тістей қойдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынандай жағдайда жүргенде уайымына уайым қоспайын дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Апырмай, сен де бір сырға берік жігіт екенсің, — деді Қасымбек таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Берік болмағанда қайтейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анандай оқиғадан кейін жаяу-жалпы әйелдердің елге жетуіне сіз де сенбес едіңіз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан да аман қауышқандарыңызды айтсайшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, қауышқанымызды айтсайшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен елге аман өтіп кетті ғой деп жүр едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көңілімде аздаған күдігім де болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ аман өтіп кетті дегенді естіген соң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айтпақшы, сол деревняда тұрдыңыз ба? — деп сұрады Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мәссаған, сонда тіпті таяқ тастам жерде тұрып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
білмеппіз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы түнде барып біз сондағы неміс гарнизонын қырып тастадық қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неғып кездеспегенсіз? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен онда сол сарайдың ішінде тығылып жатқанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Апырмай, ә, қарай гөр, — деп таңырқайды Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үш қазақ қауқылдасып жатырмыз, дәрігер бөгет болмайын, мауықтарын бассын деп сыртқа шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның қуанышы біз екеуміздің қуанышымыздан бір де кем емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзгенің қуанышына өзінен артық қуана білетін осындай ашық, ақ пейіл адамдар болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сол баяғы өртенген станция басындағы түрі көз алдымда қайта тіріліп келеді, екі танауы быттиған, кішкене пісте мұрын, шықшыты шығыңқы, астыңғы иегі ілгері ұмсынып біткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе, екі жамбасына бұлтиған шалбарының галифесінен төмен қарай обмотка ораған сирағы, жабағысы жүнделмеген тайлақтың сирағындай сорайып тұрған көрінісі көз алдымда аумай қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзінің түрінде де, жүріс-тұрысында да өзіне ғана жарасатын бір сөлекеттік бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аты-жөні де сөлекеттеу, мен естіген қазақта Бұқаш деген ат жоқ, Мұқаш болатын, Абан емес Әбен дейтін, әкесі өз атын қисық қойған соң, баласының атын да қисайта салған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыған дейін екі-ақ рет, онда да ылғи қиын-қыстау алас-қапаста қысқа ғана кездессем де осы жігіт көптен таныс, аралас жақын адам сияқты көрінді маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай бір шекарасы жоқ, өз қақпасын аңқитып ашып тастап кісіні ішіне кіргізіп ала қоятын адамдар болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен сонда сіздің дауысыңызды естіген сияқтымын |