Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басымды көтеріп алып едім: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіз қозғалмаңыз, жата беріңіз, — деді доктор |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Партизандарға хабар берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
астыртын байланысқан осылар емес пе? — Усачев мына қырғынға кенет дәл ел тауып алғанына қуанып кеткендей айызданып қызына сөйледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осының бәрі Носовецтің ісі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осында келген ізін байқап қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ұстай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине бұл соның ісі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы пәлеге ұрындырған сол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Деревняның адамдарын қырған біз емес пе? — деді жас жігіт, барлығып шыққан жылаңқы дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол ағасының мойнына асылған баладай сүлдері құрып, Усачевтің иығына сүйеніп алған, солқылдап жылап жіберетіндей «ох» деп азалы күрсінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге біз? — ден шошып кетті егде полицай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біз атқан жоқпыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атқан немістің солдаттары |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шынында солай-ау, ә? — деді жас жігіт кенет ажалдан құтылғандай қуана елегізіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Атқан біз емес қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз атқан жоқпыз ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, атқан біз емес, — деді нағыз дауыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің ішінен орта жастағы, төртпақ мығым полицай шығып келеді, мұны айтқан сол, даусы қырылдақ болса да тастай сөйлейді, жирен қабағының астынан сүзе қараған шегір көзі де өткір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз тек қол-аяғын матап бердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атуын немістер атты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әрине біз енді былай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп күмілжіді егде полицай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жә, партизандардың алдында ақталарсың, — деп зекіп тастады төртпақ полицай, — Менің алдымда ақталмай-ақ қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміздің үңгіріміз бір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не көрсек те енді бірге көреміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Самогон әкеліпсіңдер де, закусканы ойламапсыңдар ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Погреб бар емес пе, погреб |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл гүжілдеп шыққан Усачевтің даусы, осы топтың ішіндегі құлағыма кәнігі болған жалған дауыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Погребті ақтарып шығыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір нәрсе табылар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл Герасимовнаның хатасы ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол күтімдар кемпір болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір есім мені шырт ұйқыдан оятып жібергендей «Герасимовна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» Құдай-ау, мынау Дуня апайдың үйі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің екі ай паналаған мекенім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мәңгіріп қалған басым өзім тұрған үйге келгенімді де байқамаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шатыры қисая бастаған, тозған ағашы шытынап жарылып, түрі күлгін тартып бояуы оңып кеткен, жалғыз терезелі жұпыны үйге қараймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл үйді мен танитын да, танымайтын да сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтпақшы, бұл үйдің іші болмаса сырты маған онша таныс емес-ті, түн баласында ғана әжетім үшін, бұқпантайлап сыртқа шыққаным болмаса, күні бойы үй ішінде ұядағы балапандай бұғып қана жататынмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол жылы ұямнан суық қол суырып алып еді; енді мінекей сол ұяма қайтып оралыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ енді ойраны шыққан ескі ұя маған пана бола алмасы анық, қайта ажалым осы арада болмаса неғылсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құданың құдіреті, сол бір жирен шашты жас полицайдың маған неге сонша өшіккеніне, неше ойлап, осы күнге дейін ақылым жетпей-ақ қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзін адам аяғандай болып тұрғанда, панасыз, мүсәпір біреуге әкесін өлтірген адамнан бетер шүйліккені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осынша сұмдықтан есінен танып, басы қаңғырып жер соқты болып қалған жас полицайды кәдімгідей мүсіркеп, арқасынан қаусыра құшақтап: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жүр, Тереха, — ден Усачев үйге қарай сүйрей беpiп еді, оның жын қаққандай алақтаған көзі маған түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуел «бұл қайдан келген мақлұқ?» дегендей маған таңырқай қарап тұрды да, кенет көк көзі шатынап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басы дірілдей қалшылдап булығып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан қолы қалтырап Усачевтың иығындағы винтовкаға жармасты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қазір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қазір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір минутке |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
атып тастаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жә, жынданба, — деп Усачев қолын қағып еді, жас жігіт тіпті өзеуреп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет қайта тірілгендей денесі ширығып, қимылы қызуланып барады, Усачевтың иығындағы мылтықты тас қылып ұстап алып, жұлып алмай айырылар емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның өзеуреген осы бір түрі мені шырт ұйқыдан оятып жібергендей болды, манадан бергі сөніп қалған үрейім қайта тұтанып, қапелімде шошып кетіп, арқамды ағаш үйдің қабырғасына ышқына тірей беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қабырғаны ойып ішке кіріп кеткім келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көз алдымда, мылтыққа таласып, арпалысқан екі адам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің жалғыз үмітім еңгезердей Усачев |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір минут па, әлде бір жыл ма, білмеймін, маған сол бір жылдай көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлуетті Усачев ақыры ана жігітті еңсеріп алған екен, жас полицайдың қынуы кетіп, қайта әлсіреп қалыпты, әкесінің қолынан бұлқынып шыға алмаған жас баладай жыларман дауыспен жалынады келіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ну, дядя Лука |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дядя Лука, беріңізші мылтығыңызды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір минутке |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір минутке ғана беріңізші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің адамдардың бәрін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бәрін қырып тастады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ну, бір минутке |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен тез |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тез бітірем саудасын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мұның оған қатынасы жоқ қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл немка емес қой, — деді төртпақ полицай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сөз төртпақ полицайдың көмейінен күмілжіп шықса да, әйтеуір менің пайдама айтылған сөз екенін аңғарып жүрегім шым ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Какая разница |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрібір біздің адам емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түрі бөлек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрмейсіңдер ме? Біздің адамдарды қырып салған жоқ па, а? Қырып салды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның несі артық? Өз адамдарымызды аямағанда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге? Неге? Мылтықтарыңды аяйсыңдар, сараң иттер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жынданба, Тереха |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не порядок это |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйге жүр, — деп қауқарлы Усачев жас полицайды қапсыра құшақтап ішке қарай сүйреп баратқанда, кішкене көңілім орнығайын деп еді, бірақ есіктен кіре бергенде анау қайта бұлқынып еңгезердей Усачевты балаша сүйретіп шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай сақтағанда, босанып кете алмай, жынды көзі алақтап, маған түйіліп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ух, стерва брюхатая! Все равно прикончу тебя! — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір ғажабы жас полицай маған қанша өшіксе де, мен оған тіпті өшіге алмадым, қанша жынданып, долырып өзеурегенмен, өзінің хәлі адам аяғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол кезде, ақылға салып оның халін саралап түсінуге пұрсатым да, білімім де жетіп пе, әйтеуір іштей түйген бір түйсігім ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дәл қазір басына қатер төніп тұрмаса да оның хәлінің менің хәлімнен де қиын екенін ұққан сияқтымын, содан шығар, қанша қорықсам да, қарсы алдымда қас дұшпан емес, қолына өткір пышақ ұстаған есалаң бала тұрғандай зәрсіз үрейлендім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің ішіне бес-алты полицай жиналған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дуня апай екеуміз шүңкиіп отырып тамақ ішетін, көзім үйренген қара стол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалпақ төрт тақтайды қиыстырып мықтап шегелеп тастаған, бояусыз тақтайы қарауытып кеткен ескі де болса мығым стол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдегі үш орындық аздық еткесін столдың бір жағын Дуня апайдың кереуетіне тақап қойған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Полицайлардың қаңқылдаған даусы басылып, өлік шыққан үйге келгендей түнеріңкі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы мені атамын деп аласұрған жас полицай да намазға жығылған үлкендердің қасындағы баладай іштен тына қалыпты, құдай оңдап мен отырған босағаға көз қиығы түспеді, алдындағы бір нүктеге үңіліп сазарып отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Манағы егде полицай, түрін анықтап жаңа байқадым, биік мұрынды, ат жақты қараторы, қапсағай кісі екен, шелектей шөлмекке толы арақты еппен әкеліп столдың үстіне қойып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайқы тұмсықты, қайқы иек сары столға тағам тасып жүр, әншейінде қол-аяғы мен аузы тыным таппай ұшып қонып тұратын қызыл дақ сары болар, бірақ қазір бойына сабыр ұялап, ернін жымқыра тістеп, еппен үнсіз қимылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сұмдық қаза, қылмыс қаза бұлардың да еңсесін басып, денелерін ауырлатып тастаған сияқты, сараң самарқау ғана, ұрлық қылған адамдай күңкілдесіп сөйлеседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сүр майды турап жібер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Нанды қолымен омыра бер, пышақ жетпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Стақан аз ғой |