Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің шөбімді әкелетіндей бұлданасың ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлде, құс төсек берейін бе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қисая кетіңдер отырған жерлеріңе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан қасындағы Нұржанның құлағына «мынау бір ит шал ғой» деп сыбырлаған еді анау естіп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не балтай! Осы күніңе зар боларсың, – деп орнынан жас баладай секіріп тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттер сасыңқырап қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нардан секіріп тұрған шал, қақпағын қаққылаған құманға шыт дорбадан шымшып алып шай салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл ортада қарағайдың түбірінен кесіп орнатқан дөрекілеу жозы бар еді, дастарқан жасай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалғыз ыдыс, жалғыз қасық, бір тілім нан, суыған еліктің етін әкеліп қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан соң асықпай, бабымен құйып жалғыз өзі шай іше бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішіндегі ең ашқарағы Бақытжан қалғып-шұлғып осы көріністі байқаған жоқ-ты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал кешеден аш екі жігіт сілекейлері шұбырып, жындана жаздап әрең-ақ отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Шайға шақырмайсыз ба. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
АзАннан бері нәр татқан жоқпыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – Әкеңнің үйіне келе жатқан жоқсың, жол азығынды ала шықпадың ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Ер азығы мен бөрі азығы жолда деуші еді атамыз қазақ... деп оспақтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – Ал мен... тіпті де қазақ емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің ұлтым жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Оны өзім де сезіп едім, – деп кекетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ұлты жоқ адам болушы ма еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кержақтар секілді құлақпастағы шайды кішкентай шыны табақшаға құйып, суытып ішеді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кім екенімді сезіп отырғандарың рас болса, кісі басы бес сомнан ақша төлеңдер жамбас ақыға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан ысқырып жіберді: – мәссаған безгелдек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құдайы қонақтан жамбас ақы алған жаман ырымды қай қазақтан көріп едіңіз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес сом... һм... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал: – мен қазақ емеспін деп қазақша айттым ғой, ұғар кісіге. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Так, что гоните по пять рублей, – деп орысшаға басты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мүдірмей таза сөйлейді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді әңгімеге Нұржан араласа бастады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қазақ болмасаңыз да, әйтеуір, адамсыз ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шөп әкелуге кетіп бара жатқан біздерде соқыр тиын болушы ма еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қинамаңыз, ақсақал, тұрған бойымыз осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Елге иек сүйеп үйренгендік ғой, әйтпесе азық-ақшасыз сапарға шығар ма жолаушы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ұққан адамға Нұржанның байыпты сөзі, майда қоңыр үні әдемі-ақ естіліп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Қуаласаңыз құмалақ түспейді біздерден. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені біз таң атқалы ашпыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ендеше, аяғыңдағы пимаңды шешіп бер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жаңа екен, – деді шал Нұржанның аяғына қысық көзін сығырайта қадап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана екеуі тіпті таң қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан ағаш бөренеге басын сүйеп, қорылға басып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мәссаған безгелдек, – деп Аманжан тағы да ысқырып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ақсақ иттің көңілі ар жақта. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бұл сөзі артық екеніне артынан өкіңді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Подонок! – деп айғайлады шал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көзі шатынап, қолы-басы дірілдеп кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тілің тым-тымұзын екен, жартысынанайрылып қалып жүрме. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді Аманжан одан ары шыдас бермеген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзі де қаны қайнап әрең жатыр еді, арс етіп атып тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен саған пәдөнекті көрсетейін, қақбас! |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзіне арыстандай атылған еңгезердей жігітті шал тұрған орнынан қозғалмай тосып алды да, жұмсала берген дәу жұдырықтан сап етіп ұстап бұрап қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оң қолымен Аманжанның шықшытынан әдейілеп ұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауыр соққы оңдырмай тигенде шалқалап барып, ұйқтап жатқан Бақытжаннын үстіне былш етіп құлады-ай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ОРАЛХАН БӨКЕЙ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ҚАР ҚЫЗЫ (повесть) |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Қар қызы» повесінің алғашқы нұсқасы 1978 жылы жарық көрген еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Орыс тіліне аударылу барысында мүлдем қайта жазылып, соны оқиғалар мен жаңа кейіпкерлер қосуға тура келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол секілді айтылар ой түп қазығын тауып, авторлық концепция анықтала түскен секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сондықтан да оқырманның назарына қайта ұсынуды жөн көрдік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Автор Әлдеқайдан, тым-тым алыстан... қар шағылдардың арасынан қыздың сыңсыта салған мұңлы әні естіледі... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
БАСТАУ «Алтай өңіріне алпыс жылдан бері дәл осындай қалың қар жауғанын көрген жоқпыз», – деседі қариялар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Расында да, бас көтертпей жауғаны соншама, есіктің алды, қораның маңындағы қарды тазалап үлгере алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауыл-үйдің арасына күреп жалғыз аяқ жол салудың өзі азабы мол жұмыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейбір салақ кісілердің бел ағашы борсыған мал қамайтын қоралары сыр беріп алды – топ етіп төбесі ойылып түсіп жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күннің көзі жылт етіп ашыла қалса, аппақ қардың астында бүк түсіп, қаздың жұмыртқасыңдай томпайып-томпайып тілсіз жатқан үйлерді, сол үйлердің қар кептелген мұржасынан жұлындай көтеріліп, жуастау будақтаған түтінді көріп, бұл ауылдың адамдары қарға тұншығып өліп қалмағанына тәуба жасайсыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төрт түлік тебін жоқ, омалып қорада тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тебінге шығарғанды қойып, суатқа апара алмай әуре-сарсаңда жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, ұрланып басталып жапалақтай жауған қар мәңгілік сабырмен Аспан астын түгел жаулап алған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан деп, баяғы ұғыммен айтамыз, әйтпесе Аспан жоқ, мың-миллион – сансыз қар көбелектер ғана бір-бірін қуа жарысып, ойына келгенін істейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыншалық ғажап, құлаққа қорғасын құйғандай тыныштықты Нұржан бұрын көрмеп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Дүниеде қар жауған сәттегідей бейбіт те тыныш өмір бар ма екен», – деп ойлады жүзін Аспанға қарата. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жыбыр-жыбыр қалықтаған қар жапалақтар бетіне асықпай келіп қонып, жылбысқалана еріп, суға айналып бетін айғыздап аға жөнеледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ептеп қытықтай ма-ау... Өр алтайды жайлаған үш жылғы құрғақшылықтың есесін осынау ес жидырмай жауған қар қайтаратындай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төпелеп жауған қар алғашында, қызық әрі әдемі болып көрінген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аққала жасап, асыр салып ойнаған балалар, ұлпа мамыққа аунап жетіскен ауылдың қайқы құйрық иттері әсіресе мәз еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үлкендер жағы да келесі жаздың жаңбырлы, рысты жыл боларын сәуегейлеп, аса риза пейілде-тін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Амал не, сағынып көріскен қардың аяғы, үлкен жұтқа айналмаса неғылсын: елді де, жан-жануарды да әбден зықысын шығарып, мезі еткені рас еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Борап, ұйтқып соғар тентек мінез де танытпай, үн-түнсіз жауып алғаны ауыр екен: бірде ұйқың келеді, бірде өз-өзіңнен жер тепкілеп айғайлағың келеді – сезімің селт етпейтін сергелдең күй кешесің, әйтеуір, басынан кене шаққан адамдай мең-зең, өз алдына лағып, бұйығы тартқан біреулер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жапалақтап жауған қардан қорғалап үйінде отыра берсе де болушы еді, оған дәті шыдамады білем. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіктен шыға делдиіп көкке қараған Нұржан, тізеден асқан қарды омбылап, кеңсеге қарай тұңғыш рет із салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзінен басқаның бәрі қырылып қалғандай болып сезілген, сөйтсе совхоздың кеңсесі бос емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай бастаған үш-төрт адам карта ойнап отыр екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қуанып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Хал қалай, бала? – деді езуіндегі темекінің сабақ жағын үзіп алып, түкіріп тастаған бастық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Далада қар жауып тұр, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қар бес күннен бері жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрай қолындағы қарғаның мәткесін былғарысы жылтыраған столдың үстіне періп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қане сен де бір картаңды аш,– деді содан соң, қарсы алдындағы қара жігітке. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол осы ауылдың ақшасын есептейтін бухгалтер еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мінекейіңіз, басеке, біздікі валет. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түсінікті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ар жағын ашпай-ақ қой, жарқыным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көп болса тағы екі валетің бар шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біздікі – үш дама. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тринка заңында үш еркекті әрқашанда үш қатын жеңеді, – деп тозығы жеткен столдың үстіндегі ақшаны сыпырып, қалтасына салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жүр, бала, сенде жұмыс бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан бөлімше меңгерушісіне еріп қарсыдағы кабинетке кірген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай төрдегі меншікті орнына нығыздана отырды да: – Өмірде де солай, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түсінбедім, – деді Нұржан қабырғаға қатарлай тізген май-май кір орындықтың біріне сықырлата жайғасып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Үш валетті үш дама әрқашанда, тіпті үйде де жеңе беретінін айтамын да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оныңыз рас. |