Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сөзден тосылды ма, әлдебір нәрсе ойына түсті ме, басқарушы терезеден тысқа көз салып, ойланып отырып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар тіпті үдей түскен секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адамды жындандырып жіберетіндей тыныштық орнап еді, оның өзі ұзаққа бармады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Иә-ә, біз не көрмедік, – деді ауыл ағасы терең күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қара көлеңкелеу бөлмеде қара торы жүзі одан әрі қабарып, түтігіп отырғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не көрмедік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді міне, саудың тамағын ішіп, аурудың сөзін сөйлеген ұрпақпен ұрыссып, жүз жылға бір-ақ қартайғанымыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішкендері – Алдында, ішпегендері – Артында, көйлек – көк, тамақ – тоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таусылмаңызшы, аға, мен-ақ барайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Е, бәсе, – деп қарқ ете қалды Упрай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «абыройлы комсомол» деп аудандық газетке бекер жазбаған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында осы қиқар жігіттің қай жері абыройлы, деп нәумезденіп жүр едім, ол ойым бекер болып шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Одан да сол газетіңіздің жазбай-ақ қойғаны жақсы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің фамилиямды жазып, қыздың суретін басып құдай ұрыпты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен өзіңнің суретің шығар-ау дегенмін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы күні қыз бен жігітті айыру қиын болып кетті ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шаштары желкесін жауып, шалбар киген албастылар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалам десең – қарсы емеспін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы еліне де еркек керек-ау, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қол беріп қоштаспады, «сау бол» деп үндемеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол түйілген қалпы меңірейіп отырып қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бар ескертерім,– деді трактордан омбы қарға қарғып түскен соң Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қанаттарыңмен ұшсаңдар да, құйрықтарыңды ұмытпаңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аппақ қардың бетіндегі меңдей болып, көкжиекке сіңіп барады, әне... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлемнің әйнегін қырау басқан, айнала аппақ қар, сеңдей сірестіріп, қасаттап тастаған ақсіреу кіреуке, қарасаң көз қарықтыратын шаңқан бел-белестер әлдеқайда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алысқа бір-бірін қуалап жарысады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ербең етер тіршілік белгісі жоқ, салқын бедірейген аязды аймақ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұлар Қоңқай асуынын өкпе тұсынан айналып өтіп бара жатыр еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-54-тің рычагын енді Аманжан ұстап отырған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Табанымен тормозды басты да, тракторды тоқтатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, Бәке, – деді жанында қалғыңқырап отырған Бақытжанды шынтағымен түртіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– мынау қарғыс атқан жерде қалып коюға мен де бел байлап тұрмын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мүмкін, аз жылға, бәлкім, мәңгілікке, әзірше өзім де білмеймін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тағдырдың жазуы осы шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқай шалдан не жеңілем, не жеңем, не соның жолын қуып кетермін, әйтеуір, Үлкен өмірге барғым келмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үлкен өмірге кішкентай адамдар ғана сыя алады... Хош. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендігі келгеніңде бұл жер |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан асуы аталады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактордан секіріп түсті де, әлі тышқан ізі түспеген тап-таза тың қарды омбылап, тау басына қарай тырмыса өрлеп бара жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында меңірейіп тұрып қалған Бақытжанның көзі ашып, жанарына жас үйірілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жиырма жыл бір-бірінен екі елі ажырамаған достарын, мынау аппақ кеңістіктің әр жеріне бытырата таратып, ауылға соқа басы қалай ғана қайта алады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ өз-өзінен мүжіліп, ақ қар, көк мұзды аязды аймақта тұра беруге әсте де болмайды, тек қана алға жүру керек, толассыз мәңгілік қимыл керек... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактормен бүкіл Алтайдың қарын тазалап шықса да табады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол енді Қоңқай атты шалды қарғап-сілей бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Бәсе, көзі жаман еді, жылт-жылт еткен, енді бір рет жолым түсіп бара қалсам, ДТ-мен жаман үйіңді түйіп құлатармын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайтарда күре жолмен қайтамыз, ол өтірікші шалға енді қайтып жолыға алмаспыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызы... Ол қандай екен?.. Бармысың бұл өмірде, жоқпысың?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылы жерде еріп кететін шығар, қызық... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жаздыгүні жер астына түсіп кететіні рас па екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан кешікті ғой, ал-ма-а-жан, ол қандай екен?.. Ертең ерте тұрып көрермін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалғызсыратпай, ала кетсем ауылға, әй, әке-шешесі бәрібір жібермейтін шығар». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мұқым өмір: аппақ қар, сеңдей сірескен ақ сіреу суық дүние, тізеден қар кешкен жалаң аяқ, жалаң бас безектеген қар қызы... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
дірілдеп тоңады, ыстықтап ән салады, даусы қандай ғажап, кісінің жылағысы келеді, кісінің жылағысы келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
құлағына күмбірлеген әлдебір үн келеді: «алмажан кешікті ғой, қайда жүр», – дейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржанның көз алдына аппақ қардан жаратылған ақ сүмбіле қыз елестейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«алмажан, қайда жүр... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алмажан кешікті... Алма-жан... Ал... Ма-жан...» осынау дауыс ызың-ызың қайталанды-ай, құлағын тас қып бітеді, бәрібір естиді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
май шам өлеусірей жанады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мұрынға өзгеше: шамның ба, темір пеште қоздай жанған оттың ба, әйтеуір, қаңсық иіс келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
киіз тұтқан есік ашылғандай болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
әлдекім кірді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
сыртқы киімдерін шешті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
теріс қарап отырып сылпылдатып тамақ ішкендей болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан енді көрпенің шетінен ақырын жасқана сығалады, бірақ келген адамның еркек-әйелін айыра алмады; өйткені: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жүзін әлі көрген жоқ; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол енді тағы да шешінді: сонда ғана топ-толық ақ балтырға көзі түскен; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол май шамды ақырын үрлеп сөндірді де, төсегіне беттеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол дәл Нұржан жақ іргедегі сықырлауық ағаш төсекте жатады екен; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
пештің аузынан саулаған сәулеге балтыры шағылысып, жігіттің басын басып кетердей өте жақындап төсекке келді де, аяғын салбыратып, әрі-бері отырды: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
күрсіңді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
сосын жатты; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан өп-өтірік пыс-пыс етіп ұйықтады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
сосын көзін сығырайтып болар-болмас ашады да, ақ балтырға қызыға қарайды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
шаршаған көңілге ойда жоқта құйылған жұмбақты нұр аяз қарыған сезімін жылатады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қыбыр-қыбыр тіріле бастаған сезім тұла бойын маздатады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол енді ыстықтады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мұрнын тартып, жөткірініп, ояу жатқанын жасырудан қалды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал қыздың жиі-жиі алған демі бетін шарпығандай болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар осылайша іштей арбасып, темір пештегі от сөнгенше жатты, бетін бір нәрсе жыбырлатқандай болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ақырын ұстап еді төсектен құлаған қыздың қолаң шашы екен: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
өне бойын қытық билеп, жүзін көрмеген сауыншы қыздың шашынан сипады, ол үндеген жоқ: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бірдеме десе қазіргі өзінің де, мынау жас жігіттің де жүрегін билеген әдемі әрі аяулы халін үркітіп алардай, ал үркітіп алса енді жүз жылда да, мың жылда да таба алмасын, ғұмыр бойы зар жұтып іздеп қана өтерін, осынау жұлдызды түнді жамылып келіп, қонған жалғыз түндік бақыт құсын (бәлкім, махаббат құсы) мәңгіге ұшырып алармын деп ойлады білем; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол тылсым күшпен Нұржанды өзіне жақындата түсті, өзі де құлап кетердей болып төсектің шетінде жатыр, ол мынау іргесінде жатқан жігітті білмейді, осы жасына дейін өңі түгіл, түсінде де көрген жоқ, бірақ дүниедегі ең қимасындай, ертеңді-кеш зарыға күткен, жылдар бойы іздеген адамын тапқандай, таңғажайып қуанышпен келіп, сиырдың сүті мен қыстың аязы жарған қатқылдау алақанын бетіне басты, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан да шыдай алмады-ау, ол да трактордың рычагы қажаған күс-күс қолын қыздың ып-ыстық қойнына апарды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол енді жігіт бетіндегі саусақтарын жылжытып, кір басып білтеленген шашын салалады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
әлемде осына тарақ тимей ұйпаланған шаштан керемет, осына жанармай мен күн нұры сіңген, суық сорған беттей әдемі нәрсе жоқ шығар оған; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
өйткені Нұржан да осылайша шексіз бір құштарлықтың, көзсіз ынтызарлықтың құшағында еді (сезім ортақ болса керек) енді ол күс-күс алақанымен түн қызының, бәлкім, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қызының көзін ақырын ғана сипады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
құдай-ау, екі көз, ол өмір бақида көрмеген жұмбақты жанар ағыл-тегіл жасқа толы; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ол ағыл-тегіл жылап жатыр, әлгінде қос анарына қолы тигенде от көсеп алғандай болған денесі аса салқын қандылықпен ақылға, аяушылыққа, қыздың да, өзінің де адасқан арманшыл жүрегін мүсіркеуге көшті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
екеуінің қазіргі халі: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ұзақ жолдан – Аппақ қар басқан қысқы адырда арып-ашып бір-бірін іздеп келе жатқан екі жастың бұл дүниемен қоштасар сәтіндегі ең алғашқы, уа ең ақырғы жалған жолығуындай-тын; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар қар жамылған асқардан аса алмай ұзақ тырмысқандай, көктемді көксеген жүректі алқындыра күресті; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бірақ маңдайға екі сызылмайтын тағдыр соқпағы тек осы Айыртауды-Қоңқай асуын басып өтпейінше табыспайтындай еді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
міне, олар сол құзардың ұшпа басында тұр: айғайлап бір-бірін шақырады – үндері шықсашы, қолдарын созады – саусағы енді жанаса бергенде, сырғып төмен құлағандай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мүмкін, енді мың жылда да аппақ қарды сықырлатып, қол ұстаса қатар сапар шеге алмайтын шығар... бәлкім, ол екеуі тек қана арғы дүниеде, мүлдем тоқтаған тіршілікті әрмен қарай жалғастырып, рақаттың мұздан жасалған бесігіне бірге бөленетін шығар, иә, сонда ол екеуін ақ киімді, ақ шылауышты Қар – Ана ұзақ тербеп ұйқтатады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның пейіштен ескен лептей әсем әлдиі жер бетінде бір-бірін іздеп өтер ғашықтардың жерастында табысып, жұмақтан айтар сәлеміне айналады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шашын салалаған ып-ыстық алақанға ернін басып, есінен айрыла ұзақ сүйді... Нұржанның дел-сал талаусыраған масаң тыныштығын қыздың ақырын айтқан қоңыр үні бұзды: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сіз кімсіз, аға?! Ол да сыбырлап: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ қардың үстімен бос шана сүйреткен боздақпын... – деді жүрегі дірілдей. |