Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, достарым, айып етпеңдер, мен сендермен қоштасайын деп отырмын,– деді екі жолдасының суық сорған жүзіне кезек қарай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бала жастан бірге ойнап, бірге өсіп едік, артық-ауыз айтылған сөз болса, кешіріңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмір атты ұзақ сапарды бірге бастасақ та, бірге аяқтау мүмкін емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен осы жерде – Қар қызы мекенінде мүлдем қаламын, мал-жанның күйзелмеуі үшін қаламын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер мен осынау кеңістікте қалмасам Қар қызы өкпелейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алолөкпелесе, бүкілхалық оның кәріне жолығады... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайыр! – Шөп тиелген шананы сүйреп өту біздің мойнымызға жазылған шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ешқайсысы еңкейіп алмады да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шеш желеткеңді, – деп әмір берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан үнсіз шешіне бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жанармай жіпсіген соң пиджак пен желеткенің үстіне малшыта құйып, лап еткізіп тұтатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмір оты лаулады! Тіршілік басталды! От тиген жігіттердің бетінен қан, от тиген жез түтіктерден май жүгірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірер шелек қар қайнатып, салқындатқыштың мұз қабыршықтанған өңешіне құйды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Картердің майы жібіді! Жанармай тиген соң бағанағы шылқыған жас тал да сытырлай жанды! |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күн жарықтық арқан бойы көтеріліп, жанарыңды жалайтын сәулемен мұқым маңай, айнала – Аппақ қар әйнектей жарқырады-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шыңылтыр аяздың астында шыны уатып тастағандай шағылыса ойнайды... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзінің қыңыр қылығына өкініп, сең боп қатқан ұяты ол да жібіді білем, Бақытжан мұрны қанағанша дедектеп жұмыс істеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайыс белдікті дөңгелек от алдырғышқа орап әкеп, түйіншегін ілгішіне іліп, кезек-кезек тарта берген соң ең алдымен пускаш тырылдап іске қосылды да, ақыреттей жайылып, суық жүзбен сыздана сазарған ақшағыл тауларды жаңғырықтырып, трактор от алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біразға дейін көксау тигендей қақалып-шашалып бабы болмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан барып газдың тұтқасын басып қалып еді, өкіріп-өкіріп түні бойғы өксігін құсып тастап, баяғы әуеніне басып, әлеулей әнін шырқады-ай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жасасын, өмір! Жасасын, жастар! Жасасын, жасасын, жасасын!.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттер оны-мұны, керек-жарағын темір қобдиына бақшалап тұрып салды, отырғыш пен арқалықты қар үйшіктің астынан аршып алып, орнына қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кабинаға қарғып мініп, «жолымызды оңғара көр» деп күбірлеп сапарға, тіршілік жорығына аттанды әне! |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не болса да тәуекел жасап, мынау таудың балағындағы өзекшені құлдап, мынау мекен болған ақ тауды шыр айнала орап, келген іздерімен жоғарыда қалған шананың қыр желкесінен түспекке ниет білдірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ Нұржаннын бұл ұсынысына Аманжан үзілді-кесілді қарсы болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Есіміз барда – елімізді табайық,– деді ол. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен қалай ойлайсың? – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен қалай ойласаң – солай ойлаймын, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түу... ит арқасы қияннан күн демей, түн демей бар ауыртпалықты арқалап шыққанда, жол ортадан қайтып кетуге дәтім шыдамайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ел-жұрттан ұят. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аға трактористің бұл сөзіне Аманжанның күлкісі келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Пах..., хи-хи... шіркіннің елден ұяла қалғаны-ай... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұлыған қасқыр, ұйтқыған боранға бесіктен белі жаңа шыққан біздерді алдап-арбап айдап салғанда, сол елің... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ұялмайды, біз ұялуымыз керек! айда, былжырақты қойып тракторға мініңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күн барда етекке түсіп алайық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзі қарғып трактордың табанына шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Асықпа, жігітім, дауысқа саламыз, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Одыраңдама соқырым, баланы басып кетесің деген екен баяғыда біреу. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Пах! Бейне бір кинодағыдай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Комсомол жиналысын ашамыз деші. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ар-ұят жиналысы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Хватит! – деп айғай салды Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шалтай-балтайды қойыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі тәулік алысқанда ар-ұятымнан айрылып қалғанмын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал қарыз алуға әркімнің өз қара басына жетпей жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мойнының тамырлары білеудей болып ісініп шыға келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адамдардың мінез-құлқы қызық қой: қазір былай, қазір олай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Аманжан өз айтқанына көнбесең, басын кесіп алсаң да ұстанғанынан таймайтындардың бірі-тін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Суық қатты қысқанда торс-торс айрылатын қара жердің өзі іспетті, жан дүниесіне, психологиясына сай келмейтін нәрсе болмаса ешкімнің айтқанына көніп, айдағанына жүрмейтін ол, қазіргі дау-дамайда сөзсіз жеңем деп ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі күн бойы өлім мен өмірдің қақпақылы болып, қар-қатынның тұтқынынан енді босандым ба дегенде, жалғыз шана шөп үшін ажалға бастарын тігу – барып тұрған ақымақтық деп ойлады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жо-жоқ, патриоттық рух, жауапкершілік сезімі Аманжанда да сөнген жоқ, бірақ көзсіз ерліктің зАманы емес қой бұл. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істесең де ақыл, айла керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол әсіресе кешеден, шалмен арбасудан кейін қатты өзгеріп кетіп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неге екенін кім білсін, Бақытжан бағанағы бір құрт мәселесінен кейін, өз-өзінен ол да өзгеріп сала берген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әсіресе Нұржанның кеудесіне тонның ішінен киген пиджагын шешіп отқа тастап, дірдектеп тұрған кейпін көрген сәттен бастап, жан дүниесіне тамаша сәуле тарап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күпірлікке толы күндерімен мүлдем қоштасқандай, адамгершілік, достық, қимастық деген түсініктердің мәнін шындап парықтағандай болған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір бағытқа – бір мақсатпен аттанған адамдар арасында қара суды бөліп ұрттар қоян-қолтық ынтымақ болмайынша, ілгерілеу мүмкін еместігінұққан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау үзеңгілес келе жатқан достарының тотыққан мыс түсті шаршаңқы дидарына ұзақ үңіліп, оларды енді ғана танығандай, олармен енді ғана шындап достасқандай балаша қуанған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әрі өзінің кеше түнде оңбай таяқ жегеніне тіпті өкінген жоқ, қайта «өзіме де сол керек» деп өз-өзін табалаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ер-азамат не майданда, не жорықта сыналады деген осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол – Бақытжан осынау қар шағылдардың арасынан достарын ғана емес, өзін де іздеп тауып алғандай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол ұлы жаңалық ашты – өзін ашты... Қоңқай шалмен арадағы қақтығыстан соң, мінезі күрт өзгерген Аманжан ғана. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не көрінді? – «Ляуқисың, ұйқышылсың, тамақсаусың», – деп мені келемеждегенде патефондай сайраушы едің, бір бармағымды бүгіп жүрдім деші... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірінің жүнін бірі жұлып жеп қоғам малы тұр маңырап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бақытжанның бұл жалынды сөзі, шынында да, әбес естіліп еді, әсіресе ақ қар, көк мұздың ортасында, тіс-тісіне тимей бүрсеңдеп, екі тәулік нәр татпаған ішектері итше ұлып жатқанда... Аманжан, ішін басып қатты күлгені соншама, трактордың шынжыр табаны солқылдап кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Пах-пах, шіркіннің патриотын-ай, ха-ха у-у-ішегім-ай... Павка Корчагин ортамызда жүр екен ғой... – Күлкісін шорт тыйды да, арс етіп жекіді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– ляуқи неме, қоғамға мал керек болғанда, адам керек жоқ па?! а! аштықтан, лажсыздықтан бір-бірімізді тірідей жегелі тұрып, жалынды сөздер айтамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалынды сөз жанымызды алып қала алмайды, жарқыным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Насихатшым мен лекторым жанымнан табылып рақат болды-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құлағымның етін қоғамтанудан беретін ызылдақ мұғалім жеп еді... енді міне... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дем алған сайын ауыздарынан будақ-будақ бу шыққан үш жігітке сонадайдан қарап тұрып, іштері өртеніп тұр-ау деп ойлауға болушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал олардың сырты қалтырағанмен, жан дүниелері лапылдап жанып жатқаны рас-ты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжанның ашуланып айтқан сөзінен соң, не істерін білмей біраз ойланып, үнсіз қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазіргі жағдайды салмақтап қараса, Аманжанның сөзін де теріс дей алмас еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істеу керек мұндайда? Жан бағып ауылға тайып тұрса, неге келдің деп айыпқа тартпас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар шағылдардың арасынан, Қар қызының сыңсыта салған мұңлы әні естілгендей... – Ауылға бір айыр болса да пішен апармай, кері оралмаймыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір тауды шыр айналып, анау шананың желкесінен түсеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы пікірге қосылам дегендерің қол көтеріңдер, – деп кесіп айтты Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары тарт, бері тартпен ырылдасып тұра берсе, қыстың келте күні қазір-ақ батып кетер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол үшін тағы да екі тәулік керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай жас жұтар тәуекелге сенің қарның, трактордың майы шыдамас, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер сенің барғың келмесе, осы жерде қала бер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Маневрді біз өзіміз-ақ жасап келеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан мен Бақытжан қол көтерді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы кезде Аманжан тракторды сөндіріп жіберді де, екі мықынын таяна талтайып, гусеницаны солқылдата ойнап, тісі ақсиып тұра қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бұға берсе – сұға беруге әбден үйренгенсіңдер, – деді қарға шырт түкіріп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал енді тырп етіп көріңдерші. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ең әуелі екеуіңді, содан соң өзім қан болайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қалтасынан бәкісін суырып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт шошына қарап қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басқа-басқа, дәл осыны күтпеп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір жасынан бірге өскен дос, зАмандас, ағайындас... тағысын, тағылар – бәр-бәрі быт-шыт, бәр-бәрі бекер, әншейін қайғы-мұңсыз ерігіп жүргенде айтылар шартты ұғым екеніне Нұржанның көзі тұңғыш рет жеткен еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендеше, анау ауылда іздеп барар кімі қалды? Қай екі туып, бір қалғаны бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шешесі ме, қарындасы ма? Олар өз күнін өзі, Нұржансыз-ақ көре береді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, Нұржанның осы екі жігіттен басқа кімі бар еді? «Аманжан, сен... осындай ма едің?.. Пышақ жұмсағаны несі... Жо-жоқ, ауылға енді қайтып бармау керек екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не болса да осына қар-елінде, адамдары аз кеңістікте өлу лазым екен...» – Надоели вы мне, надоели! – деп кеңірдегін созып бақырған Аманжанның өрескел үні оның ойын бұзды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұлардан сәл биікте, шынжыр табанда тұрған оның көзі от шаша бағжаң еткенде, Нұржанның алдында бірге өсіп, біте қайнасқан жан досы емес, Қоңқай шал тұрғандай жүрегі дір ете қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Вот так надоели мне все люди. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Все человечество! – Мынаның орысшасы ничауа екен, а Нұржан, – деп Бақытжан әзілге шаптырып еді, Аманжан тебініп: – Ыржақтама, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Боқ-жыныңды ақтара салармын. |