Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрай әкеңе қош деуге шамаң келмей қалар, ойнастан туған шата неме!.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– А-а! – деп аңырып тұрып қалған Бақытжан денесін тоқ соққандай әсерде басын қос қолдап қысқан қалпы, осыншалық ауыр сөзді көтере алмағандай шөкелеп отыра берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі көзіне қан тола бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Шата» дейді-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы бір қаңқау сөз үшін өзінен ары намыстанып, талай баланың мұрнын дал қылған Аманжан, енді міне, ес біліп ер жеткенде, беті былш етпей өзі айтып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нендей бір тылсым күш, орнынан тік көтерді де, арсылдап тұрған алып Аманжанға қарай атып жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлемде менен мықты ешкім жоқ деп әспенсіп тұрған жігітгің ең әуелі қолындағы пышағы шыр етіп ұшып, қарға сіңіп жоқ болды да, өзі кескен теректей сұлап түсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне керемет! Соққы қай жерінен тиді, оны Аманжан да, тіпті осы әрекетті баққан Нұржан да байқамай қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалғыз-ақ сәтте жеңіске жеткен Бақытжан трактор табанына қарғып шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарғып шықты да: – Үндемегенге үрулеріңді қоймадыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сендерден келген кереметті көріп алдым, – деді саспай сөйлеп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қоңқай шалдан қорық, қасқыр мен аяздан, аштықтан қорық, енді АманжАннан шошып сүрген өмірдің ішін ұрайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ей, Нұржан, тракторға от алдыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шанаға барамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана қабаған ит жатсын солай бұралып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Моншада берген антты бұзған адамның тартар жазасы – осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кішкене қайыс жіпті Нұржанға лақтырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жеңдік деп тұрсыңдар ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мә, мә... – деп саусағын шығарды Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тұрайын деп екі-үш рет талпынып еді, бүйірі удай ашып көтертпейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«атаңа налет қай жерімнен ұрған» деп ыңырси күбірледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бәрібір ажалдарың менен... бүгін болмаса ертең, ертең болмаса – Арғы күні. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор дырылдап ала жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қанша төзімді, кең пейіл, жүрегі жұмсақ болғанымен, Нұржан біржола түңілгендей еді, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-ға қарғып мінді де, моторды жылдамдыққа қосып, рычагты тартып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кеттік! – деді жанына жайғасқан Бақытжанға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кеттік! – деді ол да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Апай-топайы шыққан жентек-жентек қардың үстінде белі кеткен сиырдай кирелеңдеп Аманжан қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ ол: «Тоқта, мені ала кетіңдер»,– деп жалынбады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көзі қанталаған қалпы, қақпанға түскен қасқырдай мәңгілік кекпен, арлан ашумен қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Денесінің ауырғанына, суықтың өткеніне қараған жоқ, сол құлап түскен қалпында – мызғымай, өжет бітім, бітіспес өшпенділікпен қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор етекке құлдап, ұзап кеткен соң, қорланажылады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сай-сүйегісырқырап, қолқасы қопарыла еңкілдеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көз жасы ақша қардың бетіне мұз-моншаққа айналып түсіп жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басқа-басқа, дәл БақытжАннан осындай соққы жеймін деп ойлады ма. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мұрны пысылдап, қалғып-шұлғып отыратын боқ қарын емес пе еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жо-о-оқ, бұл ойлағандай емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түйе бойына сеніп құр қалыптының кері осы да... Суықтан домбығып, қызарып кеткен саусақтарын жеңімен сүртіп үрледі де, қойнына тықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сон-ау-оу ойға мойнын созып қарап еді, белуардан қар кешкен трактор түтіні будақтап, саймен ылдилап шырқап барады екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тоқтаусыз зырылдайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мына екпініне қарағанда жалғыз-ақ сағаттың ішінде тауды шыр айналып, қарға қақалып жатқан шананың қыр желкесіне жетіп келер түрі бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан достарына ермей қалып қойғанына, өзінің оңбай қателескеніне өкінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді онда жалғыз-ақ амал қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол – Анау екі жүз метр жоғарыда жатқан шанаға өрлеп барып, екі жігітті тосып отыру. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешірім өтіну. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған Аманжанның намысы жібере қойса... Сонда не істеу керек? ызғарлы тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тырс еткен үн жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүниеде өлі тыныштықтан қорқынышты не бар екен? Кеше бұлар топшылағандай сай табаны сор, қойтасты кедір-бұдыр оппа емес екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол да болса алғашқы сәттіліктің басы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шынжыр табАннан асып, қабыршықтана беріштенген қар сеңін қақ жарып, жүзе жөнелген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешегі көкіректерін ыңғырудай кеулеген жат сезім, жабайы қылық сейіліп, ұлы бір майданға аттанғандай түстері әрі түйілген, әрі өзі күшіне имандай сенген қайсарлы, әрі қасіретті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шындай өшіккен адамның қасақана жасар ерегеспе долылығы бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түңіліп барып, үмітін үзіп барып, өз тілеуін өзі ғана тілер-жалғыздықтың, жанашырсыз жетімдіктің зарын тартып, запысын шеккен қайран көзсіз ерлік-ай, өлімді тек осылайша, осындай көкпері, асау мінезбен ғана жеңе аласың... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар: сеңдей сіресіп, тұтаса қатқан суық дүние. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нұржан, – деді Бақытжан томаға-тұйық трактор жүргізіп отырған мұңлылау жүзіне қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Үсік шалынған адам ыстықтап, үстіндегі бар киімін шеше бастайтыны рас-ау деймін... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түнде менің бойым енді ғана жылып, күйіп-жана бастаған шағымда, Қол шатырлы қыз келіп, жетелей жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сен сирағымнан жұлып ояттың, әйтпегенде бүгін серейіп қатып жатар едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар біразға дейін тағы да үнсіз отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анда-санда қар астында жасырынып жатқан ұры тасқа табаны шақ ете қалған ДТ-54-те мін жоқ, зырлап-ақ келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кеше әзер деп асқан тауды шыр айналып орап, өз іздеріне қайта түскенде қыстың қысқа күні еңкейе беріп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тоңған жоқсың ба? – деді Нұржан пиджагы мен желеткесін солярка құйып жаққандары есіне оралып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қалтырағаным болмаса, қыж-қыж қайнап отырмын,– деді – Бақытжан күліп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таңертеңгіден қалтамның түбінде бір малта қалып қойыпты, ұят болмаса бөліп кемірсек қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан оның қипақтаған мүсәпірлеу кейпіне қарап күліп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Несіне қыбыжықтайсың, әкел. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалтада жүре-жүре әбден саталақтанған малтаны екі жігіт кезек-кезек кеміре бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мақау да дүлей таудың мазасын алып, зәресін ұшырған ДТ-54 күні кеше ғана дәл осы мезгілде өзі салған орма жолмен қайқая өрлеп бара жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қасаттанған қарға батып, қатыңқырап қалған ағаш шананы айналып өтіп шегінді де, солқ етіп тоқтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор тоқтар-тоқтамастан жерге қарғып түскен Бақытжан қолымен ымдап; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыста туған он шақты сауын сиыр бар, сүтін сауып, анау ойдағы Огневкаға шанамен апарамыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соның бәрін алмажанның жалғыз өзі атқарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Былтыр мектепті бітірген соң, тиын-сиынды жиып берейік, қалаға оқуға бар десек, көнбеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Сендерді кімге тастап кетем», – дейді, жарығым... – Дегенмен, қиындау, ақсақал, қиындау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жас жүрегі екі жастың біріне келмей құсаға толады ғой, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді қайтеміз... Үлкен жерден қаға беріс, тау арасында – жатырмыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде ақымақ болса да адамдарды, көрсоқыр болса да көрші-қолаңды сағынасың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыншама саяқ тартып жүре берсек, Қоңқайға айналып кетерміз деп шошынамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан айтты: – Үлкен жерді аңсап та керегі жоқ-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені үлкен елдің – үлкен дауы болады... Ал Қоңқайдың тірлігі басқа ақсақал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол кісі жалғыздығым – еркіндігім деп, алдына келсе тістеп, артына келсе теуіп ешкімді маңайлатпайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сиыршы шал насыбайын құшырлана иіскеп отырып айтты: – Оттапты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көпшіліктен қорқады ғой, қорқады қорқауың... Ол да бір көзге шыққан сүйел. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Он екіде бір гүлі ашылмаған қыздың обалына қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіт елең ете түсті: – Сол оқиғаның анық-қанығын айтып беріңізші? – деп шалға қолқа салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Біздің жақта әркім әр саққа жүгірткені болмаса, шындығын ешкім білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі жігіт пысылдап ұйқтап жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кемпір кіріп-шығып жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй иесі әңгімесін бастады:– Балам, ол бір қорқынышты оқиға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыдан екі-үш жыл бұрын, он сегіз жасар жолаушы қыз жөн сұрап Қоңқайға жолығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыстақтағы шешесі қатты ауырып, ат-шанасымен Үлкен жердегі ауруханаға апарады да, қайтарында әлгі жалмауыз шалдың жалғыз үйіне тап болады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шалдан: «ата, асуда жол бар ма, тау айналып жүргенше тіке тартып кетейін деп едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Асығыспын, ата, қорада қамаулы қой қалып еді», – деп ақыл күтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұғының қанын ішіп, көзі қарайып отырған шал әлгі қызды тарпа бас салып, жұлмалай бастайды... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн ішінде шырылдап әрең дегенде жалаңаш, жалаң аяқ қашып шыққан қыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақ қар, көк мұздың арасында адасып, тіпті ызым-ғайым жоқ болған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не бөрі жегенін, не үсіп өлгенін күні бүгінге дейін ешкім білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейбіреулер айтады: «Ол қыз қарға айналып кетіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қыста осы тауды шарлап ән салып жүреді екен де, жаз шыға жер астына түсіп кетеді екен». |