Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не бір ербиген қарағай, не бір қараған – бұтасыз – «Ішкері жақтың» қыл-қыбырсыз көсе таулары бар сырын ішіне бүгіп, сыздауықтай сызданады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алтай сілемдерінің дәл осы тұсы қас қылғандай не себептен тақыр, таза, тайгасыз жалаңаш екені түсініксіз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не істейміз? – деді Аманжан гүр етіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оған тағы да ешкім жауап берген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сәл үнсіздік биледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғаш бағытымызбен жүре берейік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сенің жүрегің, яғни – интуицияң бір нәрсені сезген шығар, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан қабағы қарс жабылып түтіккен досының суық жүзіне қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкел, тракторды өзім жүргізейін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мейлің, тек адассақ сен жауап бересің, – деді де орнынан тұрды Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан екі жаққа да қосылған жоқ, сол үндемеген қалпында қайтадан қалғи бастаған еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор тұтқасы өз қолына тиген соң, дәл алдарында Аспанға салынған баспалдақтай шаншыла көтерілген тауға өрмелей жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгінде ол отырған темір жәшік енді Аманжан еншісіне тиіп, осынау ұзақ та ауыр сапардан жерігендей кежегесі кейін тартып, тұлан тұтқан кейіпте үнсіз отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан болса анау аппақ тау үстеріне құлап кетсе де, сезбес сезіммен қалғып-шұлғиды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ қарағайдан қиып жасаған жалғыз шананы әрең сүйреп, қоп-қошқыл түтін бүркіп, арқырайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіке тартқан тау қайқаңы төменде тұрғанда жайпақтау секілді еді, өрлеген сайын биіктеп, құзарлана берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан газды толқындата, үзіп-үзіп басып, қиялай тартып, ирек-ирек сызық тастай, Аспанға беттеген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тау басы жеткізер емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анда-санда тіркеудегі шананың Амандығын тексеріп, сығырайған терезеден артына қарап қояды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бауыры аласа, ауыр шана қасаттана бастаған жентек-жентек қар жинап, алқымына кептеп үйеді де, қасарысқан немені тапалап, басып-жаншып өте шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сайлау жерге күн сәулесі түспей көлеңке ұйып жатқан, трактор өрлеген сайын жарықтық күн де биіктеп, тау аласара берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сазарған дүниенің тыныштығын трактор даусы бұзып, серейіп, өлімге бойұсынған айнала күрк-күрк жөтеліп, ұйқысынан оянған кәрі шалдай еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көксау таудың деміккен демі ызғарлана қойны-қонышыңды қуалайтын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгінде тау табанында тұрғанда ептеп жылымық сезілген, биіктеген сайын ауа да салқындай түсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түстіктен ескен қызыл жел бар, бетті қариды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіт тау желкесіне шыққанда өре түрегеліп, кабинадан бастарын шығара алға қарады – тағы да дәл осы табандарын тіреп тұрғантауданайнымайтынтағыбіртау тұрған мен мұндалап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі бірдей келіскендей ысқырып жіберді де, орындарына сылқ етіп отыра кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Арып-ашып алдағы асуға ілінгенде сол асудың ар жағында жұмақ күтіп тұрғандай асығып еді, енді міне не қыстау, не ағаш жоқ, жұп-жұмыр жұмыртқа – тағы бір тау қасқаяды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тау мен адам арасындағы соғыс толастар емес... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді не істейміз? – деді шыдамсыз Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан әдетінше үнсіз отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Білмеймін, – деді Нұржан қажығандай күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жазды күні болса айнытпай табар едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір бір-бірінен айырмасы болсашы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жұмыртқа секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Онда да әр тауықтың емес, бір тауықтың жұмыртқасы, мен үшін ең соңғы тау – осы секілді, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Аманжан қалтасынан Прима» темекісін алып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді бәрібір дегендей шылымын «асықпай тұтатты да: – Ей, талтаймай, аяғыңды жиып отыршы, қатыныңның төсегінде отырғандай шірейсің ғой, – деп Бақытжанның қатып қалған пимасын өзінің тоң болып серейген пимасымен тоқ еткізіп теуіп жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол үндеген жоқ, әдетінше бақырайып бір қарады да, аяғын жиып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді не істейміз? – деп Нұржан сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жауап болмаған соң, тракторды жылдамдыққа салып, газды басты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не болса да тоқтамай жүре беру керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жылжи бергеннің жазасын жағар май таусылғанда тартасың, – деді темекісін құшырлана сорған Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан әрі ешқайсысы сөйлеген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ жаңа ғана әзер шыққан алып таудан төмен қарай сырғып, құлай бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Теріскей жағында ұра-жыра бар, оқта-текте тас кездесіп, бұра тарта берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан енді андағайлап, газды басқанды қойып, сақтыққа көшкен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екі-үш рет шақұр-шұқыр тас тиіп, солқ етіп жыраға түсіп кеткен соң, жылдамдығын азайтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таудың орта беліне келгенде Нұржан өз-өзінен елегізіп, артына жалт қарап еді, тіркеудегі қар сыпырған шананы көре алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында өз көзіне өзі сенбей тракторды тағы да баяулатып, артына қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тормозды басып, газды азайтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан соң жылдамдықты шапшаң айырды да, жылан бауыр табанға қарғып шығып, келген ізіне қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүз метрден астам қашықтықта қарға батып жатқан шананы көрді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аузына алғаш түскен сөз: – Тфу! атаңа нәлет! – болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл кезде Аманжан кабинаның келесі есігін шиқылдата ашып, шынжыр табанның үстінде ағытылып қалған шанаға түксие қарап тұр еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан қаперсіз қалғып, селт етпей отыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Давай назад! Тракторды шұғыл бұр да, артқа тарт! |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оны өзім де біліп тұрмын, бірақ сол қияға қайта өрлеп шыға аламыз ба? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тәуекел, – деді Аманжан, – оған жетер тросымыз жоқ, бәрібір бару керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Орындарына қайта отырып, қасат қарды қақ айыра шыр айналып кері бұрылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ он қадамнан аса алмай, бір орында итіңдеп шыр айналып тұрып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қанша жан ұшыра ілгері ұмтылғанымен, тіп-тік жалама бет беттетпеді, тайғанақтап қарға адым жылжи алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан екеуі алма-кезек ауысып, рычагты оңды-солды тартқылап, газды өлердей күшейтсе де еш нәтижесіз, бурадай бұлқынып, аш қасқырдай жентектеп қар шашқаны болмаса, бір орында шыр көбелек айнала берген шынжыр табандар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Болмайды, беттетер емес, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қане маған берші, – деді Аманжан алақанына түкіріп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзің тартпайсың ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Газды сен бассаң да, мен бассам да – моторы біреу. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Енді не істейміз? – деді Аманжан көзі алайып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонан соң әлі де ес-ақылдан айрыла маужыраған Бақытжанды бүйірден түйіп қап: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, қой күзетіп келдің бе, әлде жау түсіріп келдің бе, тым болмағанда ояу отырсаңшы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкіри, қызықсыңдар, мен бәрін біліп отырмын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шананы – жаяу сүйреп кел дейсіңдер ме? Ондай күш болса осында отырар ма едім, сендерден сөз естіп, – деп мойнын жағасына тыға түсіп, былқ етпестен қалғи берген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала аппақ қар, күн таудың ар жағына сусып түсіп барады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сай-саланы көлеңке басып, Аспан көбең тартқан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көп 1 56 кешікпей келер түннің хабаршысыңдай бір суық ызғар соғып, онсыз да жетімсіреген көңілді кеулейді-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жел кеулеген сайын мұржадан уілдеген үн шығатындай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істерін білмей, шарасыздыққа ұшыраған үш жігіт тағы да амалдары әбден таусылып, сәл-пәл үнсіз қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол үнсіздікті Аманжанның гүрілдеген жуан даусы бұзды: – Етекке түсіп, тауды шыр айналып, келген ізімізді қуалай қыр желкесінен келсек қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкіри, ол да ақыл, – деп Бақытжан тұңғыш рет пікірін айтты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Вот башка. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сай табаны қандай күйде екенін қайдан білеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қардың асты толған тас немесе сор батпақ болса... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қыста батпақ болушы ма еді, әкіри, – деді Бақытжан қарап отырмай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тып-тыныш қалғи бергенің жақсы еді, бекер-ақ ояттым, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сонау етектегі сиырдың сілекейіндей шұбырған буды көрдің бе, сол жерде қардың астында қатпай жылып ағып жатқан бұлақ бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал бұл жақтың бұлағы қыстыгүні де батпақты келеді, өйткені қар қалың түседі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Былайша айтқанда, үстінде көрпесі бар, су миым, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ұлы мәртебелі мырзам, құлдыққа бас идік, өзі білмесе де елге ақыл айту – қазақтың қасиетті өнері. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Келген жолымен кері орала алмай кешті батырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары тарт, бері тартпен өзара керісіп те алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шапшыма тауға қарсы салған трактор «менің шамам жетпейді» дегендей, тұрған орнынан тырп етпестен шыр көбелек айнала берді, айнала берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айдала аппақ таудың бауырында арпалысып, күресіп жүрген үш жігітті мазақтай күліп, күн ұясына бағана кіріп кеткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендігі мезетте ымырт үйіріліп, қас қарая бастап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әуелі оңтүстік шығыстан жалғыз жұлдыз туып, тау-таудың шығыс жақ жиегі ағараң тартқан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүгін ақпанның орталаған кезі, жарықтық ай дүниені ақ нұрға бөлеп тұрған әдемі шағы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыса-алыса әбден дымы құрып, амалы таусылғандай үш жігіт енді өлмес күннің қамын ойлаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішкері жақтың түкірік қатып түсер сақылдаған сары аязы буып, аппақ дүниенің жалмауыз түні иектей бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
От жағып жылынайын десе, жуық маңайда тіс шұқыр ағаш жоқ, өңкей бір жұп-жұмыр тақыр тауларға қарап тұрып қарның ашып, қасқырша ұлығың немесе ботадай боздап жылағың келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлемнің осыншалық қатыгез, жанға жат, тәнге салқын сезілуі – жиырмадан жаңа ғана асқан үш бойдақты ал дегенде жасытып тастады. |