Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер осы Кіші Қоңқай асуында, жалғыз үй мен отырмасам, баяғыда үсіп өлмес пе едіңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өрімталдай өмірлерің үшін берген пима мен сағатты бұлдасаңдар, мә, өздерің алыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайтер екен деп, әдейі сынап едім, тым-тым дүниеқоңыз екенсіңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Орнынан атып тұрды да, пима мен сағатты жігіттердің өзіне лақтырып жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң «мені де сағынатын күн туар»– деп күбірлеп, нарға қисайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайтқан малға – береке, – деп, Аманжан сағатын құлағына тосып тыңдап көрді де, қолына тағып алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан әрі-сәрі ойда еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шалдың мінез-құлқына түсінбей дал! – Ата, – деді жуас үнмен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Егер шын қызықсаңыз, алыңыз пиманы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен сіздің ескіңізді киейін... Тек менікі емес еді деген сөз ғой... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыңыз... – Рақмет, – деді шал төсегін қамдап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бұлүйде көрпе-жастық жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төр алдына жантая кетіңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй жылы ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бағанағыдай емес, даусы жұмсақ, қамқорлық байқалған соң жігіттер де мойындарынан мың батпан жүк түскендей жеңілейіп қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Май шам өлімсірей жанып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әсіресе Бақытжанның қабағы енді ғана ашылып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Адамзаттың бүкіл тірлігіне қайранмын,– деді төр алдына еңбектеп жетіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жіңішке ағаш орындық белін әбден талдырып тастаса керек, бірден құлай жығылды да, екі қолын басына жастап, төбеге телмірген күйі әңгімесін жалғастырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әлденеге асығады, әкри, басын қатырып әлденені іздеп келіп жүргені... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонда деймін-ау, қайда асығамыз, қайда бара жатырмыз? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неменені тіміскілеп итше іздейміз? Нұржан: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жұрттың бәрі сен секілді ұйқылы-ояу өтуі керек пе екен өмірден. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Әй, қойшы, аяқ астынан абыз бола қалмай, деп қолын бір-ақ сілтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Басын көтеріп, малдас құра отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бозамық дүние, ақ қар, көк мұздың бетімен бос, қаңсыған, – – итаяқ болып қалған ағаш шананы сүйреп тентірегенге мәз боламысың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бос шана сүйрету үшін ешқандай ақылдың, философияның қажеті жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Мына маубастың тілі шығайын деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзі шолақ тонын жамылып Бақытжанның жанына жайғаса бастаған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Жоқ, енді, менің миым жетпеді делік... Өздерің айтыңдаршы, – деп қызыңды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайда барамыз, осы? ау, ағайын, қайда қаңғып барамыз, әкри? Нұржан: – Шөп әкелуге... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ал әкелдік... тоист апардық Аман-есен делік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Содан соң?.. Аманжан: – Содан соң тағы да шөпке... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қысқасы, совхоз қайда жұмсаса – сонда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ә, солай ма... Өзің де білмейсің қайда барарыңды, өзгелер біледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалай айдаса – солай жосимыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалай жетелесе – солай ереміз соқыр ботадайын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адамнын басы – Алланың добы деуші еді бұрынғылар, енді Упрайдың добы болдық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Ей, ләуқи, сен осы үйде қалсаң, қайтеді, пікірлерің бір қазанда қайнай алады екен, ә. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мысқылдағаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ одан Бақытжан қыңған да жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Сендердің қалғыларың келмей отырғаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әттең, қарындарынды шермитіп бір тойғызса; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
сүйресе де шықпас едіңдер бұл үйден. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақсақал, – деді төсегіне тас бүркеніп жатып қалған шалды мазалап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айтыңызшы, біз осында мүлдем қалып, паштый балаңыз болсақ, қалай қарар едіңіз? Шал: – Алла сақтасын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыдан үш жыл бұрын қасқырдың үш бөлтірігін асыраймын деп, жалғыз сиырымды жарып кеткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Бөлтірік жарып кетсе, біз жеп кетер едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақсақал, айтыңызшы, жетпіс жасаған сіз, осыншалық мол қуат, тепсе темір үзер қайратты қайдан алдыңыз? |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шал: – Табиғаттан... Бақытжан: – Ал біз турникке асыламыз келіп, тыртыңдап жүгіреміз келіп, гимнастика жасаймыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақыр аяғы міне төрінен көрі жуық сізден таяқ жейміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шал күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күлді де айтты: – марал корень, золотой корень, жень-шень, бұғының еті мен мүйізінің қаны, аюдың еті |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– таза ауа, бастығы жоқ өмір – міне осылар менің гимнастикаларым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, шал, – деп керілді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сол кормыңнан бізді де кормиттасаң қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сағатымды сыйлайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан білгішсінді: – Корым емес, ақымақ, – к-о-р-е-нь... қазақшасы тамыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал сен жем жегің келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Какая разница. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жейтін нәрсенің төркіні – бір. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ендеше, бүгіннен бастап шөп же. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Совхоздың малына жетпейді, әйтпесе жер едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Адамдар мінезіне мен де қайранмын, шырақ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Солардан, ұлардай шулаған адамдардан қанша жан ұшыра қашсаң, да, қыр соңына түсіп тауып алады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тып-тыныш оңаша өмірінің айдынына тас лақтырады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен – өзіммін, басқа емеспін, ендеше, өзімше өмір сүріп, өз мекенімді, яғни өз мемлекетімді құрғым келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мынау қараша үй – менің кішкентай ғана, қарлығаштың ұясындай мемлекетім, қара басымның жалғыз еркіндігі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл – Кіші Қоңқай мемлекеті, түсіндіңдер ме! – Шал шаптыға айғайлап, басын қақшаң еткізіп көтеріп алды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қысық көзінің шарасы үлкейіп, біреу қолқасын суыра бастағандай ақиып кеткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қорқынышты, аса қорқынышты түрі бұзылып, бақсылығы қозғандай сақылдады-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ әр ойын, сөзін шегелеп, зердеңе ұрғылап әкеліп қондырғандай түсінікті жеткізді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сол қарлығаштың ұясындай мекенімнің қауіпсіздігін көзімнің қарашығындай күзетіп, суверенитетін сақтау үшін елу жыл алысқанмен |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Алыстым, атысқанмен – Атыстым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл – менің жанымның (кеудесін ұрды), рухымның, жүрегімнің, тіпті бүкіл бостандығымның Отаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал сол титімдей мемлекет, от жаққан отанымның, шекара – табалдырығын бұзғандарды қасық қаным қалғанша аямаймын, майдандасамын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал былшылдамай ұйықтаңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таңертең Айыртаудан асатын төте жолды нұсқап жіберемін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тас бүркеніп жатып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жатып қалса да қол-аяғы дірілдеп, күбірлеп сөйлейді: «мені де сағынатын күн туар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңқайлар ұрпағы өлмек емес, мәңгі жасайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені Қоңқайлар адамзаттың өздері үшін керек...» Шал тақыр басын бөстектің шетінен қылтитты: – темір пешке оттық салып май шамды сөндіріңдер, – деп бұйырды да, қайтадан жоқ болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүркеніп, бір уыс болып ұйқтайтын кісі екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана екеуі – Аманжан мен Бақытжан жатып қалдыда, Нұржан далаға шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үркер төбеден ауып кеткен екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан ашық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн суық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақ сүттенген ай Аспаннан мөлие қарап, жерге секіріп түскісі келетіндей. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында «иш-ай» деп қалған Нұржан үйдің іргесінде қалқайып тұрған трактордың жанына барғысы келді де, қар омбылаудан қорынды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жым-жырт. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүниенің барлығы үсіп өліп, жарықтық ай құран оқыған ақ сәлделі молда, ал сонау жұлдыздар жаназаға жиналған мұсылмандар іспетті еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауылда басқаша болатын: сиыры мөңіреп, әтеші шақырып, иті ұлып – өзінше ұлар-шу болып жататын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішсе де мас, ішпесе де мас Хамиттың жаман гармошкасын құлаштай тартып, ауылды басына көтере шырқар айғай әні |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– мынау жер бетінде адам атты – екі аяқты, жұмыр басты ақыл иесі барын еске салғандай, жанына жақын естілуші еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал қаладағы ызың-шу, қым-қуыт өмір өз алдына... Мұнда ше? мұнда – кісіні ес-ақылдан айырып, керең ғылып тастар тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүние жүзіндегі ең таза, ең тыныш жер – осы Айыртау сынды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындай құлақкесті тыныштықтан, елсіздіктен құсаланбай жалғыздан жалғыз жарты ғасыр, тіпті одан да көп уақыт ғұмыр кешкен Қоңқай шалдың ұрлық тірлігіне қайран қалуға болушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шекспирді, Толстой мен Хэмингуэйді білмей жетпіс жыл өмір сүру деген не сұмдық?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Данышпандық деген ұғымның шартты екенін осы Қоңқай шал сайқымазақтау үшін жер басып жүрген секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Иә, адам баласы барған сайын, төрт құбыласы теңелген сайын ескі өмірді, баяғы арбамен қоян қуған заманын сағынар. |