Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал өзі күні бүгінге дейін өмір-тарихы туралы жұмған аузын ашқан емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұлы Аманжанның кімге тартып туғанын жан адам білмейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішкері жақтан жалаңаш қойнына, кенгурудің баласындай салып әкелген қызыл шақа ұл |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бүгінде тепсе темір үзетін зіңгіттей азамат болып өсті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ шешесінің кең пейілін бермеген, тым-тым қатал, басбұзар тентек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Фамилиясы да шешесінің әкесіне жазылған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан ес білгеннен бері анасына жалғыз-ақ сұрақ қойған: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкем қайда? – Шешесінің жауабы да қысқа болған-ды: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Соғыста өлген... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соғыс деген талай дүниенің астан-кестеңін шығарып қана қоймап еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соғыс – талай қулық пен сұмдықты тас-талқан етті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Елдің тәубасын есіне түсірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соғыс сандаған күнәны тудырды, сандаған күнәны ақтады да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтпесе 1946 жылы туған Аманжанның әкесі қалай ғана соғыс жылдарында өліп қалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындай соғыс тудырған әрі тудырмаған, бірақ соғысқа сілтеген қисынсыздар ел ішінде көп-ақ еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Соның бір құрбаны, осы сырықтай ұзын бойлы, ала көзді Аманжан-тын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіктен үсті-басын қағына, жөтеліп кірген жігіттердің есендесуін бір бұрышта, тулақ үстінде жүн түтіп отырған Үндемес шешей (ел солай атап кеткен) ернін жыбырлатып қана алды да, қайтып тіл қатқан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол кісіге алаңдамаңдар, – деді Аманжан пештің иығындағы ағаш күбіні еппен алып тұрып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол да бір – қара тас та бір. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның бұл қатты сөзі Нұржанды тіксіндіріп тастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анасы туралы анайы сөз айту, көргенсіздік қана емес, аса тұрпайылық еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ Үндемес шешей ұлына қарады да, ләм деп тіс жарған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуі дөңгелек жозыны қоғамдай отырып, шырмауық иісі мұрынды жарған сары сыраны біраз еңсере ішіп тастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Рақат екен, – деді аузын жеңімен сүрткен Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сарайым сайрап қоя берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жолға аздап ала шықса қайтеді өзін... – Қатқаныңның басы, қатып қалмай ма, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Шынын айтқанда, сол бір ит өлген жерге барғым келмейді, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Он жыл бірге оқып, бірге өскен сендерді қимадым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Менің де зауқым жоқ, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Күзде сен болдың ғой, қандай жер екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Елі сараң дегені рас па? – Рас, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Күзде үсіп-жығылып аулымызды әрең тапқанымыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді шегінетін жер жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Уәдемізді беріп қойдық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мына салқын сыраң басыма шыға бастады, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, рақмет, қайтайық, – деп Нұржан орнынан тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жолға дайындалу керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Білгендей-ақ тәтеме монша жағып қой деп едім. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Дайын болғанда хабарларсың, бәріміз де ұлы сапарға тазарып шығалық, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттердің шығып бара жатып «сау болыңыз» деген сөзін жүн түткен әйел естімегендей, жауап бермеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржанның шешесі – жастай жесір қалған адам. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір ұл, бір қызы бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Екеуі бір-біріне мүлдем ұқсамайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан қара торы бұйра шаш та, қарындасы көгілдір көзді шикілі сары. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Оның сырын, осы ауылдағы сыпсыңқайлар сан-саққа жүгіртеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бала кезінде Нұржан талай мазаққа ұшырап ашуланды да. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірде «айғай апасынан» (жұрт осылай атайтын): «менің әкем қайда?» – деп сұрады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Соғыста өлген, – деп айғайды сала жауап берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мың да тоғыз жүз қырық алтыншы жылы дүниеге келген |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан соғыста шейіт» болған қайран «әкесін» содан қайтып «іздегенді қойған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәріне де соғыста өлгендер емес, соғыстан Аман келгендер «кінәлі» екенін, кейінірек сезді ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Бақытжанның майдАннан қара қағаз келген әкесі осы ауылда тірі жүр деген лақап сөз бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кім білсін? Бәріне де қу соғыс кінәлі... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Айғай апасы» монша жағып қойған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайда жүрсің қаңғырып, – деп дүрсе қоя берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түу, естіп тұрмын ғой, осынша неге айғайлайсыз, – деді Нұржан шешесіне кейіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өлгенің құрғыр, Аспан қарға айналып кетті ғой деймін; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– бас алдырмады ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлгі қарындасың сабағына әрең кетті қонышынан қар саулап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таза киімдеріңді дайындап қойдым... – Аманжан мен Бақытжанды шақыра салсақ... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Немене, шешелерінің аяғына жара шыққан ба екен, жағып берсін моншасын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өй, анау «үндемес шешейдің» бойында жаны бар демесең, таңертеңнен кешке дейін астына жіберіп қойған баладай бажырайып отырғаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұлы жынданып кетпей қалай жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анасының ала құйын мінезіне әбден сыралғы болған ұлы ұлпа қарды омбылап жүгіре жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар толастар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қаптаған қар-шыбындар ғана. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындай қалың қар жауған күні біздің үш жігітіміз ағаштан қиып салған моншада рақаттана жуынып, бірінің арқасын бірі ысып, әңгімелесіп отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолдарында қайыңның бұтағынан жасалған сыпыртқы, күйіп-жанған тасқа бір бақыр суық суды шашып қалады да, лап етіп көтерілген ыстыққа шыдамай ырсылдап, сабана жөнеледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Іштеріндегі өкпесі өшпей, жүрегі күймей сабана беретін – Аманжан болып шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана екеуі «ойбай тұншығып өлдім» – деп есікке қарай тұра безді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал Аманжан болса қара тасқа аяқ-аяқ су шашып өзін-өзі сартылдатып ұрады-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есікті далдалай ашып, бастарын табалдырыққа итше жастап, таза ауа жұтқан Нұржан мен Бақытжан құрлықта қалған балықтай солықтайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкең... Жанұзақ ағасына тартқан, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қолына қолғап киіп алып сабанушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол моншаға түскен күні ұлы-жіңгір шапқын болатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір түскенде – бес сағат түсер еді тас моншаға... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Отыз бес рет сусын алдырып ішетін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жәкеңнің он баласы монша мен үйі екі ортасында сусын тасып, ала шапқын болып жүрер еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Былжырамай жатыңдар, – деді Аманжан ырс-ырс етіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалаңаш денелеріңе ыстық су шашып жеберемін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенен ондай ерлікті күтуге болады, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан бетін суық сумен шайып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал қышуың қанса есікті ашайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тұра тұр кішкене, – деді арқасын қайыңның бүрімен осқылаған Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өне бойы білеу-білеу қызарып қалған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолқаны қапқан қаңсық иіс, ыстық бумен жағаласа далаға қашып шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ағаштан өрген аласа монша өр алтай елінің ермегі секілді еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таза жүруіне ғана емес, суық тиіп тымауратса да осы тас моншаның табына жүгіретін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала толған ағаш, кесіп-кесіп тасы қызарғанша өртеп жағатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шелек-шелек су тасып, таспештің үстіндегі тайқазанға құйып ысытатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде үлкен кісілер осы су сарқылдап қайнауға айналған қазанға |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Арша тастап, жуынғанда судан қош иіс шығып тұрушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жарықтық, арша атты қасиетті өсімдік адамның денсаулығына да пайдалы деседі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түшкіріп, пысқырса болды қураған аршаны үгіп-үгіп газетке орап, темекі қылып тартқан Жанұзаққа жұрт бекер күледі де... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Уа, рақатқа бір баттым-ау, – деп, биік сәкіден қарғып жерге түскен Аманжан беті-қолын босаға жақта құюлы тұрған суық сумен жуып, тырайып-тырайып, салқын ауамен тыныстап жатқан жолдастарының қасына жайғасты: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жігіттер, кешке киноға барайық, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Бақытжанның жалаңаш құйрығынан шапалақпен салыпқалып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Су-суалақан болбырап жіпсіп жатқан денені оңдырмай ысып жіберді білем, бес саусақтың тарбиған қып-қызыл таңбасы қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау, ойбайлап атып тұрды. |