Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жәрәйді, менің пимамды ал. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай әңгіме тамам дегендей орнынан тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шапшаң қимылдап есікке беттеді де, соңынан ілесе шығып келе жатқан үш жігітке жалт бұрылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен сендерді аяймын, шырақтарым. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл сапар – өте қауіпті екенін де білемін, амалым қайсы, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп алақанын жая шарасыздық қалып танытты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Совхоздың малы қырылып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіс шұқитын шөп жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жыл қатарынан болған құрғақшылық есімізді шығарып жіберді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер дәл осылай тағы бір жыл кәрін тіксе сырты түк, іші боқ хайуан қалмас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай жағдайда біздің жер басып жүруіміз екіталай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Барлығы дабырласа тысқа шыққанда қардың бағанағыдан ары үдегенін байқады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалың жауған кезінде төңірек қара құрықтана тұтасып, көрінбей кетеді екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әп-сәтте-ақ қарайған нәрсені ақ киізге орап тастайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл қазір жер бетінде қара түр жоқ, мұқымы – Аппақ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол аппақ лайсаңның ішіне енген кісі де табиғаттың әзіргі бояуына көше жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашқы қар жапалағы Нұржанның ұзын кірпігіне келіп қона қалып еді, еріген жоқ, кірпігі қимылдаған сайын, қоса шошаңдап көбелекше жабысып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүние жым-жырт. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар қылғытып қойғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Қар қызын» көрсеңдер сәлем айтыңдар, үш жыл кенеземді кептіріп, қаңсытқаны да жетер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір шалға өкпелеймін деп, мұқым елді қырып алмасын, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді бөлімше басқарушысы ойын-шыны аралас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құндыз бөркін басынан жұлып алды да, жамбасына қағып-қағып, қарын түсіріп қайта киді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «Қар қызы» деген қиссаны қайдан шығарып жүрсіңдер осы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ондай ертекке қазір бала да сенбейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйда, не тұрыс, кеттік, – деді Аманжан тықыршып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аға, сіздің үйден оразамызды ашып шықпаймыз ба? – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қауіпті тапсырмамен аттанып барамыз, мүмкін, бұл ақырғы дәміміз шығар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қайдағыны оттама! – деді Упрай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы күнгі жастар бұзылған... – деді Нұржан мысқылдап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, сау болыңыз, аға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді көре алмаспыз сізді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таңертең ерте жүреміз ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сау болыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дегенмен ақыл тапқан сендер ме деймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көрінгенмен кеңірдектесіп абаласып ауылда жүргенше, айдалада ойхой дүние кешіп, жандарың тынышталады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Менің күнім болса мынау, топалаңдардың тұтқыны болып, өлгенше түспес қамытты мойныма іліп жүргенім... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде екі қолымды төбеме қойып, басым ауған жаққа лағып кеткім келеді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әй, қойшы, біреудің мұңын біреу тыңдаған заман ба?.. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай қолын жалғыз-ақ сілтеді де, жалт бұрылып жүре берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жігіттер аң-таң. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қапалақтап жауған қардың астында сүмірейіп тұрып қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өмірде осындай да адамдар бар, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан, екі жағасы мен өңіріндегі ұлпаны қағып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қай сөзіне сенеріңді, қай мінезіне көнеріңді білмей дал боласың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екеуіне де сен, екеуіне де сенбе, – деп жұмбақтады Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, не тұрыс, – деді шыдамсыз Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Біздің үйге кеттік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шырмауық салып ашытқан бал сыра бар... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әуелі жол қамына кірісейік, – деп еді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оған кірісетін түк те жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тракторға от алдырамыз да, қайдасың Қар қызы деп аңыратып қоямыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйда, жүріңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екі жігіттің екі жеңінен ұстап дырылдата жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олардан басқа қыбыр еткен жан жоқ еді далада. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әншейінде, ырбыңдап, арсылдап аяққа оралғы болар ит-екеш итке дейін ине жұтып, қырылып қалғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарқылдап ұшар қарабайыр қарғалар да жым-жылас. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тек қана қар – Аспанда, жерде. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол қар мұхитының ортасында қалқаң қағып, ала жөнелген үш жігіт Аманжанның қос бөлмелі ағаш үйлеріне жақындағанда, алдарынанаттыадамжолықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сауырынанқарлысу сорғалаған аттың ақ, қара, құласын ажырату қиын, қыстап жіберген қатты жүрістен екі бүйірі солықтап, танауы пыр-пыр етеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ер үстіндегі еркек таралғы бауға аяғын шірене тіреп: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрайды көрдіңдер ме? – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы жаңа ғана үйіне кетті, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Асығыссыз ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкеңнің аузын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Асықпағанда қайтем... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мал қырылып жатыр,– деді түтігіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кімнің әкесін ауызға ұрасыз? – деп қырсықтана сұрады Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Барлығының да... Осыдан үш күн бұрын қар итеріп, қойға тебін аршып беруге бір трактор жіберем деп еді, әлі жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жаңа үйіне барсам, тракторды қармен көміп, балаларға сырғанақ жасап беріпті де, шалқасынан түсіп, аузынан су ағып мас болып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, одан шығады, – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бәсе, өзі де, ДТ-сы да жоқ болып кетіп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал енді бар үміт сендерде, – деді Қойшы жалбарына қарап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сендер жүріндер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ақысын қалтамнан да төлеймін, нәрет те жаптырайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әкесінің аузын... елу шаршы шақырым жердің тебінін аршып берді деп, қол қоймасам, атымды басқа қойыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Бізді Айыртауға пішен әкелуге жіберіп қойды, аға. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтпесе келісер едік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нұржан сыпайылап жауап беріп еді, анау қамшысын бір-ақ сілтеді де, буы бұрқыраған атын екі өкпеден тебініп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, құдай-ай, сендермен қысыр әңгіме құрып тұрғанда бес-алты тоқты өліп қалды-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрайдың өзіне малын санап беріп, басым ауған жаққа лағып кетпесем... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Құйын-перен шапқылай жөнелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Артында бұрқырап қар бораны қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Мұның да басы ауған жаққа лағып кету ойы бар, еріктеріне салса, бұл ауылда бір түйір адам қалғысы жоқ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп ойлады Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сонда қайда барады?» Қар толастар емес... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үнсіздікті де осы қардан үйрену керек шығар... Аманжанның шешесі дүние жүзіндегі тұйық әйел еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көшеде кездессе, жоқ болмаса үйіне кіргенде немесе үйіне келіп сәлем бергенін, сәлем алғанын ешкім естіген емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ерін ұшын болар-болмас жыбырлататын да, көзінің астымен ақырын ғана қарар еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тіпті ол кісінің жүріс, тұрысы ептеп қорқыныштылау да болып көрінетін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көрші-қолаңмен де онша араласы жоқ, өзімен-өзі болып, ертеден қара кешке дейін қолынан тоқымасы түспейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бүкіл ауыл-аймақ шұлық, қолғап, жейде, шәлі тоқытып тыным бермейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өмірде кісінің көңілін қалдырап көрмеген ол үй шаруасына да қарамай, елдің ісімен шұғылданып отырушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы тым-тым ақ пейілділігі үшін ұлы |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аманжан талай рет ұрысты да, өкпеледі де, бәрібір қол қусырып қарап отыру қайда. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындай, жападан-жалғыз тоқыма тоқыған оңаша сәтінде, әлдебір әдемі де мұңлы әуенді ыңылдап, ауыр ойға берілер еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолындағы жіпке көзінің жасы сырт-сырт тамып, қай-қайдағысы есіне түсер еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжанның анасы бұл елдің қызы емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айыртау жақтан жер ауып келіпті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сондықтан да ол әйелдің өткені жайлы, бұл ауылда ешкім де ашып айтып бере алмас. |