Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, әкең... жынданып кеттің бе, әкри. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қарқ-қарқ күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нешауа, өкпелемей-ақ қой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешке киноға кіргіземін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дардай жігіт болса да «киноға кіргіземін» деген сөзге мәз болып, құйрығын сипалаған күйі қайта жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы үш жігіт те бір күн қалмай дедектеп жұмыс істейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай мен бригадир қайда жұмсаса сонда безектеп елпектеп отырса да, айлық табыстары алпыс-жетпіс сомнан асқан емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспайтын себебі, құрғақшылық үш жыл қатарынан болып, жемшөп тапшылық жасауы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір айыр шөптің өзіндік құны бір сомға дейін барды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жазы ыстық, қысы қатал болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Топырлап мал қырылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонау осыдан мың шақырым шалғайдағы тың игерілген даладан арқалағандай болып сабан тасылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзгелерден гөрі қайта осы үшеуі табысты еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес жыл қатарынан тек қана шығында отырған совхоздың кейбір мүшелері әншейін бостан-бос, бекер істеп жүрер еді жұмысты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айдың аяғында: – «Бересі болып қалыппын, әкри», |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп, темекі алу үшін әйеліне алақанын жайып, баланың ақшасын сұрайтын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өкімет соңғы кезде әр баланың басына пособиені көбейтіп жақсы болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әсіресе ер-азаматтар жағы риза. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Шамаң келсе таба бер»,– дейді, әйелдеріне. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сельсоветтен болмаса, совхоздан қайыр жоқ, таба бер...» ал, обалы қане, ауыл әйелдері шамасынша-ақ босанып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әр үйде 7-8 бала бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіт буы бұрқыраған моншадан шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар әлі жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешке клубтың алдында кездеспек болып, үйді-үйіне тарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар жапалақтап жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Толастар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер тағы да дәл осы қарқынмен бір тәулік жауатын болса, сөз жоқ, жұт болатын сыңайы бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың маңайында есік-терезеден сығалап, қар омбылап жүрген бірен-саран балалар болмаса, ересектер жағы аз көрінеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың дәл маңдайында жарқыраған жетім шам жарығынан қардың саулап, айналып ұшып жауғаны анық көрінеді де, былайғы қою қараңғылыққа ұласқан жағынан ештеңе аңғара алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ғайып болған Аспанға қарасаң ғана, бетіңді жыбырлата қытықтаған қар қиындыларын сезесің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клуб маңындағы бес тиындары болмай, киноға кіре алмай қалған балалар, қар көбелектерін тілімен аулап мәз болады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан есіктен қарап еді, екі жолдасы тақтай орындықта қайқайып отыр екен, мұны көрген соң: – Кіре бер, белет алып қойғанбыз, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың ішінде үлкендер жағынан тым аз, өмір бақи кинодан қалмайтын Жанұзақ пен Қайырлы ұста ғана тонға оранып, қанатқа сүйене қиқайып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сахнаның алдында бірінің бөркін бірі лақтырып, мойындарына қар салып, шулаған он шақты бала бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, шие бөрілер, шуламаңдар! – деп, Жанұзақ қоқиланған болып еді, ешқайсысы пшту демеді де. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клуб іші салқын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіктен бір құшақ суық ертіп осы ауылдың екі-үш мұғалім қызы кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Институт бітіріп, одан кейін екі-үш жыл жұмыс істеп үлгерген қыздар үш жігіттен де ересектеу еді, оларды пәлендей мән беріп қызықтай қойған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңыр түбіт шәлілеріне жабысқан қарды қағып, босаға тұста аз-кем аялдады да, Нұржандардың алдындағы орыңдыққа келіп қонақтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан жыбыршып тыныш отырмай: – Сәлеметсіздер ме, апайлар, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішіндегі ұзын бойлысы: – Есенбісің, ба-у-ы-р-ым, – деп нығарлай жауаптасты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан ары әңгіме болған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сегіз ересек, он балаға арналған Индия киносы басталып кетті... Терезенің қырауы еріп, тесік жасалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түймедей ғана аршылған әйнектен жалғыз көз сығалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әке-шешесі ақша бермеген баланың қашанғы әдеті осы, қысы-жазы терезеге жабысып, таласып-тармаса сығалап тұрғаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл уақиға үш жігіттің басынан да талай өткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан әлгі танадай тесікті құлақшынымен жауып, баланың ит жынына тиіп еді, Нұржан ұрсып тастады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзің сығалаған тесік еді ғой, қойсаңшы, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, ұстаздар, – деді Аманжан ұзынтұра қыздың арқасынан түртіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оқушыларыңа бес тиын берсеңдерші, обал ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мұғалім-қыздар сөз таластырмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл жігітпен дауласып – береке таппасын білуші еді, ләм деген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сыртта алпыс жылдан бері жаумаған қар төпелеп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы күні Нұржан ұйқтай алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары аунап, бері аунап, тіпті, жамбасы талғандай болған соң, шолақ тонын жамылып тысқа шығып еді, қар толас тапқанын сезді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қараңғыда білінбеді де, Аспанға қарап, бетін тосты, қар ұшқыны тимеген соң ғана: – Сап болған екен, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ОРАЛХАН БӨКЕЙ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ҚАР ҚЫЗЫ (повесть) |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Қар қызы» повесінің алғашқы нұсқасы 1978 жылы жарық көрген еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Орыс тіліне аударылу барысында мүлдем қайта жазылып, соны оқиғалар мен жаңа кейіпкерлер қосуға тура келді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол секілді айтылар ой түп қазығын тауып, авторлық концепция анықтала түскен секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сондықтан да оқырманның назарына қайта ұсынуды жөн көрдік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Автор Әлдеқайдан, тым-тым алыстан... қар шағылдардың арасынан қыздың сыңсыта салған мұңлы әні естіледі... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
БАСТАУ «Алтай өңіріне алпыс жылдан бері дәл осындай қалың қар жауғанын көрген жоқпыз», – деседі қариялар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Расында да, бас көтертпей жауғаны соншама, есіктің алды, қораның маңындағы қарды тазалап үлгере алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауыл-үйдің арасына күреп жалғыз аяқ жол салудың өзі азабы мол жұмыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейбір салақ кісілердің бел ағашы борсыған мал қамайтын қоралары сыр беріп алды – топ етіп төбесі ойылып түсіп жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күннің көзі жылт етіп ашыла қалса, аппақ қардың астында бүк түсіп, қаздың жұмыртқасыңдай томпайып-томпайып тілсіз жатқан үйлерді, сол үйлердің қар кептелген мұржасынан жұлындай көтеріліп, жуастау будақтаған түтінді көріп, бұл ауылдың адамдары қарға тұншығып өліп қалмағанына тәуба жасайсыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төрт түлік тебін жоқ, омалып қорада тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тебінге шығарғанды қойып, суатқа апара алмай әуре-сарсаңда жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Міне, ұрланып басталып жапалақтай жауған қар мәңгілік сабырмен Аспан астын түгел жаулап алған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан деп, баяғы ұғыммен айтамыз, әйтпесе Аспан жоқ, мың-миллион – сансыз қар көбелектер ғана бір-бірін қуа жарысып, ойына келгенін істейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осыншалық ғажап, құлаққа қорғасын құйғандай тыныштықты Нұржан бұрын көрмеп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Дүниеде қар жауған сәттегідей бейбіт те тыныш өмір бар ма екен», – деп ойлады жүзін Аспанға қарата. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жыбыр-жыбыр қалықтаған қар жапалақтар бетіне асықпай келіп қонып, жылбысқалана еріп, суға айналып бетін айғыздап аға жөнеледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ептеп қытықтай ма-ау... Өр алтайды жайлаған үш жылғы құрғақшылықтың есесін осынау ес жидырмай жауған қар қайтаратындай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төпелеп жауған қар алғашында, қызық әрі әдемі болып көрінген. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аққала жасап, асыр салып ойнаған балалар, ұлпа мамыққа аунап жетіскен ауылдың қайқы құйрық иттері әсіресе мәз еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үлкендер жағы да келесі жаздың жаңбырлы, рысты жыл боларын сәуегейлеп, аса риза пейілде-тін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Амал не, сағынып көріскен қардың аяғы, үлкен жұтқа айналмаса неғылсын: елді де, жан-жануарды да әбден зықысын шығарып, мезі еткені рас еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Борап, ұйтқып соғар тентек мінез де танытпай, үн-түнсіз жауып алғаны ауыр екен: бірде ұйқың келеді, бірде өз-өзіңнен жер тепкілеп айғайлағың келеді – сезімің селт етпейтін сергелдең күй кешесің, әйтеуір, басынан кене шаққан адамдай мең-зең, өз алдына лағып, бұйығы тартқан біреулер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жапалақтап жауған қардан қорғалап үйінде отыра берсе де болушы еді, оған дәті шыдамады білем. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіктен шыға делдиіп көкке қараған Нұржан, тізеден асқан қарды омбылап, кеңсеге қарай тұңғыш рет із салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзінен басқаның бәрі қырылып қалғандай болып сезілген, сөйтсе совхоздың кеңсесі бос емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай бастаған үш-төрт адам карта ойнап отыр екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қуанып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Хал қалай, бала? – деді езуіндегі темекінің сабақ жағын үзіп алып, түкіріп тастаған бастық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Далада қар жауып тұр, – деді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қар бес күннен бері жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Упрай қолындағы қарғаның мәткесін былғарысы жылтыраған столдың үстіне періп қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қане сен де бір картаңды аш,– деді содан соң, қарсы алдындағы қара жігітке. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол осы ауылдың ақшасын есептейтін бухгалтер еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мінекейіңіз, басеке, біздікі валет. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Түсінікті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ар жағын ашпай-ақ қой, жарқыным. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көп болса тағы екі валетің бар шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біздікі – үш дама. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тринка заңында үш еркекті әрқашанда үш қатын жеңеді, – деп тозығы жеткен столдың үстіндегі ақшаны сыпырып, қалтасына салды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жүр, бала, сенде жұмыс бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан бөлімше меңгерушісіне еріп қарсыдағы кабинетке кірген. |