Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өйткені жау көзге көрініп тұрған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сіздер секілді «уралап», тисе терекке, тимесе бұтаққа деп, теріс қарап, көзді жұмып оқ жаудыра берген жоқпыз... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Осы күнгі жастар нашарлап, тұқымымыз азып барады, деп қолын бір-ақ сілтеді Упрай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тұқымның азуы сортына байланысты ғой, аға... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сөзден тосылды ма, әлдебір нәрсе ойына түсті ме, басқарушы терезеден тысқа көз салып, ойланып отырып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар тіпті үдей түскен секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адамды жындандырып жіберетіндей тыныштық орнап еді, оның өзі ұзаққа бармады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Иә-ә, біз не көрмедік, – деді ауыл ағасы терең күрсініп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қара көлеңкелеу бөлмеде қара торы жүзі одан әрі қабарып, түтігіп отырғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Не көрмедік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді міне, саудың тамағын ішіп, аурудың сөзін сөйлеген ұрпақпен ұрыссып, жүз жылға бір-ақ қартайғанымыз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішкендері – Алдында, ішпегендері – Артында, көйлек – көк, тамақ – тоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таусылмаңызшы, аға, мен-ақ барайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Е, бәсе, – деп қарқ ете қалды Упрай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– «абыройлы комсомол» деп аудандық газетке бекер жазбаған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғашында осы қиқар жігіттің қай жері абыройлы, деп нәумезденіп жүр едім, ол ойым бекер болып шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
деп шалдарша өз-өзінен күбірледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайтып келген соң да, көзі іліне қойған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайдағы-жайдағы есіне түсіп басы мыңғы-дыңғы болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төргі бөлмеден кәперсіз ұйқтаған шешесі мен қарындасының пысылдағаны естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бөтен дыбыс жоқ, талықсыған тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не заматта барып кірпігі айқасқандай болып еді, есік сықырлап ашылып, үйге аппақ кебіні бар қыз кіргендей... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тас қараңғы бөлменің іші жап-жарық болып кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Босағаға сүйеніп үндемей тұрған қыздың көзі шырақ болып жанады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неге екені белгісіз, Нұржан қорыққан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өңі ме, түсі ме ажырата алмай дел-сал жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қимылдайын деп әрекеттеніп еді, тырп ете алмады, тіл қатпақ болып еді, жағы ашылсашы... Ақ тер, қара терге түсіп терледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, тіпті ояу-ақ жатқан секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әне, қыз тұр аппақ болып, міне құлағына шешесі мен қарындасының пысылдап ұйқтағаны естілді... ғажап! «Әй» – деді, үнін шығара алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді не істеу керек? Бәлкім, Қар қызы деп көкіп жүргендері осы шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүрегі тулап, алқымына кептелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істеу керек? «Әй» – үні шықпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қос жанары шырақ болып жанған қыз әлі тұр босағаға мұңая сүйеніп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өлдім-ау дегенде қыздың сыбырлағаны естілгендей болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұ-р-ж-а-н... сен кет бұл ауылдан, мүлдем кет, мәңгілікке «кет... бұл жерде адамдар көбейіп барады... саған еркіндік жоқ... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Еркін өмір жоқ... Кеңістікке кет... ер менің соңымнан... ер». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өлдім-ау дегенде көзін ашып еді, қап-қараңғы түн ғана мелшиіп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Еш нәрсе жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Уһ» – деп демін әрең алып, алақанымен маңдайындағы пыршыған терді сүртті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ даладан соншалықты мұңлы, соншалықты аянышты сыңси салған қыз әні талып естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлдеқайдан, алыстан қар-қызының боздап салған әні естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
* * * Айнала аппақ қар: ақ түтек боран, сеңдей сірестіріп қасаттап тастаған ақсіреу кіреуке: қарасаң көз қарықтыратын шаңқан бел-белестер әлдеқайда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алысқа бірін-бірі қуа жарысады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ербең етер тіршіліксіз салқын бедірейген қарлы адырлар ұлы өмір шуылынан бейхабар |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айқара жамылған ақшағи көрпесін бұйығы бүркенеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
табиғаттың күні кешелер ғана маздаған тіршілігіне мекен-жай болған жазира жоталар өлім тыныштығына бой алдырған да, дүниенің бар қызығынан әбден жалыққан құмарпаз адамның, жалқы сәт талықсып кетерін еске салғандай болады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
күн таласа шыққанда осына қайғы жұтып, қар тұтқында жатқан бейкүнә аязды аймақ мың-миллион күміс ұшқындарын сәулелендіріп, тоғыз қабат торқа астында қалтыраған |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер-ананың ертең туар базарлы шағының үміт отындай жарқырайтын; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бүгін Аспанды саңылаусыз тұтастыра жауып тұрған қарлы жота-қыраттардың осы сұлулығын қызғанғандай, тартып алып талақ тастапты; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көкжиек жоқ: Аспан да, байтақ өңір де ақ сұр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жер жоқ, бір өңкей бой суытып, жүрек мұздатар сұмпайы қар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
еріксіз жалықтырады, еріксіз жалғызсыратады, жүз жылға бір-ақ қартайтып кеткендей қажытады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
құлазыған осына бір түске, бір мінезге қарап тұрып, көңіліңді аяныштың аязы буып, ботадай боздап жылағың келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ботадай боздап жылап тұрып, жаратылыстың осыншалық қатыгездігіне налығандай әлемдегі бүкіл жақсылық пен жамандық атаулыдан безінесің, ақша қардың ортасында меңдей қарайып тұрған жалғыз трактор |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ дастарқанның үстінде жорғалаған қоңыздай-ақ қауқарсыз, бейшара. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауылдан шыққандарына екі күн, барар жері сонау көрінген ақ таудың ар жақ етегі – онда ауылдың ала жаздай дайындаған пішені бар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
соны тиеп қайтуға барады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар үшеу: Нұржан және Аманжан мен Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар мұхитты қақ жара арқырап келе жатқан тракторды Нұржан жүргізіп отыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
астынан аязды күнгі көк темірдің ызғары өтеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
шолақ қара тонының жағасына мойнын тыға түсіп, әлгі көріністен көзін алмай телміріп келеді: ол қарайтын басқа еш нәрсе жоқ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айнала аппақ; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
тіпті бәрі үнсіз, қасат қарды қақ жарып, бір қарқынмен бір бағытта келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
достарының не ойлағанын білмейді Нұржан, әйтеуір, бозарған жүздері мұңға лайық, өзгеше көндім, өзгеше жуас, қайтпайтын сапарға аттанғандай аянышты халде; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал өзі болса мынау ұшы-қиырсыз, еңку-еңку қарлы адырлардың үстіндегі қыбырлап тыныш таппайтын өмір жайлы, суық қысып ыбырсып қор болар жер жайлы, көзден де, көңілден де шеттей бастаған мұңсыз-қамсыз балалығы жайлы ойлайтын шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
неге екенін білмейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
осы қу медиен айдалада жападан-жалғыз қалып қойғысы; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қалып қойып анау аппақ кебін қардың үстіне ақпен табандаған қара пиманың ізін тастап, мәңгі тымық, мәңгі суық шексіздікке, алдыңғы күні белгісіз бозаң жолға шыққысы келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мейлі жалғызсырасын, мейлі қар басып үсіп өлсін, мейлі азынаған қысқы өңірдің аш қасқыры жеп кетсін – ойына алған дел-сал, ұйқылы-ояу қатал да қайырымсыз сапарға аттансам дейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
өйткені сол бір белгісіз де шексіз кеңістікке қар қызы шақырған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алпамса тауға өрлеп келеді, ақ шағылдар таусылар емес, күн түнге ойыса бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан сұмпайы бұлттан азаттана бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар әлі ләм деместен томаға-тұйық бозарып отыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көзі ояу, көңілдері ұйқыда; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мүмкін, олар аппақ қардың үстіндегі көктемгідей жапырағын жайған әлі жас, әлі арманшыл, әрі күнәсіз көк өрім үш қайың шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қазіргі әрқайсысының жүрегінен сағыныштың, өкініштің белгісіз, бұдан бұрын еш жерде, ешқашан айтылмаған мұңлы да сырлы әнінің қалтырап барып, сыңси айтылуы – сол ақша қардың үстіндегі ақ қайыңның сұп-суық жел тербегенде шыдай алмай жылауы шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар бұл ғаламда трактор гүрілінен өзге жан жарылқар үн естіп, көз суырар қардан басқа ештеңе көріп, бой мұздатар суықтан басқа түкті де сезініп келе жатпағаны рас; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ымырт жабылған сайын осының бәрінен |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ болып көсілген көріністің өзінен айрылды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ендігі мезетте бұлттан тазарған Аспан жұлдыз таналарын тағынып, сылана бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар бәрібір үнсіз; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ауыздарын ашса болды қырқысып-төбелесе жөнелетіндей қауіпті де қаныпезер отырыс; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспанға қарады: сансыз жұлдыздар жымыңдайды – бірі сөнеді, бірі жанады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
трактордың жарығы түн түндігін тілгілеп, сонау ойда болар-болмас жылтырағандай елес берген жетім сәулені іздеп барады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
соған асығады, жамырап табысқысы келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көкке қарады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жұлдыз ақты, қайда түскені белгісіз, әйтеуір, олардан тым алыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қара көк Аспандағы жұлдыздар жауып тұрғандай сезінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Астындағы темір қобдидан өткен ызғар шекесін солқылдатқандай тісі-тісіне тимей, қалтырай бастаған |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан, сол бір мағынасыз жанармен анау алдында бел-белестеніп мінгесіп ұштаса кете барған аппақ дүниеге жиіркене қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылда, тіпті қыстай көріп, көз қашты болған көрінісі болғанымен, дәл бүгінгідей көңілі суынып, көкірегін ызғар қарыған жоқ еді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
дүниенің осыншалық иесіздігін тұңғыш сезінгендей зәрезеп күй кешті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғаш ауылдан шыққанда ептеп желік қысқандай болған, жастық шақтың көп-көп алаңсыздығы тағы да бір ессіздікке, мұңсыз-қамсыз жазира тірліктің жалғыз аяқ соқпағына жетелегендей еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді міне қар жамылған жұп-жұмыр таулардың тұтқынына түскен сайын сол жылымық көңіл, сол жылымық көңілдің шуақтары аязда үсіп өлгендей өгей өмірге тап болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
оты жоқ, пеші жоқ жел кеулеп, ызғар буған иесіз үйдің қонағындай шарасыздықтың шырмауында қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қасаттана бастаған аппақ қарды жарып, бағдар-бағытсыз арындап келе жатқан ДТ-54-тің қазіргі мінсіз жүрісі ғана ендіті медет, ендігі қуат, үміт теңізін кешкен үш жігіттің |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Астындағы арғымағы-тын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Елден шыққандарына екінші түн, кеше Фадиха деген ауылға түнеп шықты да, елең-алаңнан сапарға қайта аттанған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алда – Қоңқай асуы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан төсі шұрқ-шұрқ тесік. |