Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Мархабатты мырзалар ағылшын тарихының шежіресімен таныс емес пе еді? |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деп Дон Кихот қарсы сұрақ қойды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл шежіреде өзіміз кастильдік тілімізде Артус деп атап жүрген король Артурдың айтулы ерліктері жөнінде баяндалады ғой және ол жайында бүкіл Британ корольдігінде кең тараған ежелгі аңыз-әңгіме де бар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сол аңызда: әлгі король өлмеген көрінеді, арбаушылық амал-айламен оны қарғаға айналдырып жіберіпті, сондықтан кезі келгенде ол қайтадан король кейпіне еніп, тәжі мен аса таяғына қайта ие болады екен, делінеді; осы себепті сол уақыттан бастап әлі күнге шейін бір де бір ағылшын қарға өлтірмеген көрінеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Міне, тап осы ізгі ниетті корольдің тұсында атышулы Дөңгелек Үстел Рыцарьларының ордені құрылған болатын, ал Көл Рыцары Ланцелот, әлгі аңыздың айтуына қарағанда, дәл осы мезгілде королева Джиневраға өлердей ғашық боп қапты, ол екеуінің арасында жеңгетай әрі делдал болып сарай ханымы, қадірменді Кинтаньона жүріпті, — күні бүгінге шейін күллі Испания айтып жүрген баршаға мәлім романс та осыдан төркіндеп жатыр: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Өзінің туған жерінен |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Келіп жеткен Ланцелотты, |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сүйкімді сұлу арулар |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Құшақ жайып қарсы алды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Одан әрі оның ғашықтық қызық-шыжықтары мен көзсіз ерліктері мейлінше нәзік те биязы бояулармен бейнеленеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сөйтіп, сол заманнан бастап осынау рыцарьлық орден аз-аздан кеңейе беріп, кеңейе беріп, ақыры неше алуан мемлекетті қамтыды және осы орденнің аясында көптеген рыцарь ерекше ерліктеріне орай даңқ пен құрметке бөленді; олардың қатарында ержүрек Амадис Галльский, оның балалары мен бесінші буынға дейінгі немере, шөбере, шөпшектері, айбынды Фелисмарт Гирканский, лайықты бағаланбаған Ақ Тирант және, сондай-ақ, жеңілуді білмейтін жау жүрек, өзіміз күні кеше ғана жүздесіп, даусын естіп, таяуда ғана өзімен тілдескендей көрінетін рыцарь дон Бельянис Греческий бар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Кезбе рыцарь дегеніміз және әлгінде хабардар болғандарыңыздай, өзім де қатарына жататын, жаңағы аталған рыцарьлар берген сертті, күнәкар пенде, өзім де берген рыцарьлық орден дегеніміз, міне, осындай, сеньорлар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тағдыр өзіме тап қылар ең ауыр да қиын сынақты қаһармандықпен әрі мейлінше шыдамдылықпен бастан өткеруді, қаріп-қасерлер мен нашарларды қорғауды ниет етіп, шытырман оқиға іздеу мақсатымен осынау қу медиен түкпірге аяқ басқан жайым бар. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Кихоттың ақылы ауған адам екеніне және оны ақылдан адасудың дәл қандай түрі меңдегеніне серіктерінің енді еш шүбәсі қалмады, сондықтан онымен ертерек танысқандардың да, алғаш кездесіп тұрғандардың да бұның бәріне таңырқамас шамасы болмады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Хризостомды қоятын жерге, бақташылардың айтуынша, онша көп қалмаған, осы себепті қалған жолды көңілдірек өткізу үшін сайқымазақ әрі қалжыңбас Вивальдо рыцарымызды одан бетер өрекпітуге оқталды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сол үшін оған былай деп тіл қатты: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Менің түсінігімше, сеньор кезбе рыцарь, өзіңізге өзіңіз өте бір қатал серт берген секілдісіз, — тіпті картезиандық монахтардың серті де онымен салыстырғанда маған онша қатаң көрінбейді, — дегенді айтты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Олардың серті де осындай қатаң болуы әбден мүмкін, — деп қарсылық білдірді Дон Кихот, — бірақ одан жұртқа дәл мұндай пайда келе ме, келмей ме, оған кепілдік бере алмаймын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ал, енді ашығына көшсек, әскербасының әмірін орындайтын жауынгер де сол бұйрықты беріп тұрған әскербасыдан кем маңызды іс атқармайды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Айтайын дегенім, күллі өмірін тып-тыныш жерде, қамсыз-мұңсыз өткізетін иноктар жаратқан иемізден жер бетіне береке жаудыруын сұрап жалбарынады, ал біздер, жауынгерлер мен рыцарьлар болсақ, олардың сол жалбарынып сұрағандарын білегіміздің күшімен, семсеріміздің ұшымен жүзеге асырамыз және ықтасында отырып емес, ашық аспан астында жүріп, кеудемізді жазда күннің қайнаған ыстығына қақтап, қыста сақылдаған сары аязына тосып, жер-дүниені қорғаймыз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қорытып айтқанда, біз — құдайдың жер бетіндегі құлымыз, біз — оның әділ үкімін орындайтын құралымыз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бірақ, жауынгерлік міндет пен |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
содан туындайтын және соған қатысы бар нәрсенің бәрін іске асыру үшін бізге ғаламат көп күш жұмсап, тер төгуге тура келеді, олай болатын болса, өзіне осындай парыз арқалаған жанның бейбіт те тыныш, жайлы құжыраларда отырып құдайдан кембағалдарға жәрдем сұрап жалынатындардан гөрі көбірек күш-қайрат жұмсайтыны айдан анық. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Әлбетте, мен кезбе рыцарьдың ерлігі мен құжырада қамалып отыратындар ерлігінің екеуі де қастерлі дегенді айтайын деп тұрғам жоқ және ондай ойдан да мүлдем аулақпын, бірақ өзімнің ащы тәжірибемнің негізінде қашан да жейтін ас, ішетін суға зәру, бейнет шегіп, сілесі қатқан, басында баспана, үстінде жөнді киім жоқ, бит пен бүргеге жем болып жүрген кезбе рыцарьдың тақуадан гөрі көбірек мехнат шегеріне көзім анық жетті, өйткені бағзы замандардағы кезбе рыцарьдың қадам басқан сайын қасіретке жолығып отырғанына ешкім күмән келтіре алмайды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Егер де солардың ішіндегі біреу ақ білегінің күшімен император тәжін жаулап алған болса, онда осының жолында, бұл сөзіме кәміл сенуіңізге болады, оның едәуір мөлшерде қан мен тер төгуіне тура келгені кәміл және егер осындай жоғары дәрежелерге ие болғандарға данагөйлер мен сиқыршылар дер кезінде көмек қолын ұсынбаса, онда өз армандары мен үміттерінің алдамшы елес пен бос қиял боп шыққанына олардың көп ұзамай-ақ көздері жетер еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Мен де солай ойлаймын, — деді жолаушы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бірақ, кезбе рыцарьлардың бойындағы маған ұнамайтын бір қасиет: өлімге бас тігуге тура келетін аса қауіпті шытырман оқиғаға тап болар сәттерінде олар христианға тән жорамен осындай қатерлі шақта өзіне қамқорлық жасауды құдайға тапсырудың орнына, ханымдарына тапсырады және құдды бір сол әйелдерді құдірет санайтындай, құдайға сиынғандай құлшыныспен, айрықша тебіреніспен жалынып-жалбарынады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жасыратыны жоқ, бұдан әлденендей бір мәжусиліктің иісі сезіліп тұрғандай. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Бұл әманда солай болуға тиісті де, сеньор, — деп қарсылық білдірді Дон Кихот, — әйтпесе кезбе рыцарь масқара болар еді: кезбе рыцарьлар қауымының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрі бойынша әскери ерлік жасар алдында кезбе рыцарь жүрегінің әміршісіне айналған әйелден тілекші болуды, өзін тосып тұрған қатаң сынақтан сүрінбей өтуіне көмектесуді сұрағандай, оған ойша жылы да мейірімді жанармен көз салуға міндетті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тіпті ешкім естіп тұрмаса да, бәрібір, оның қамқорлығына өзін басы-бүтін табыстап, осынау бірнеше сөзді дауыстап айтуға тиіс, — мұның сан жетпес мысалын романдардан таба аласыз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бірақ, бұған қарап рыцарьлар құдайдан пәрмен сұрамайды екен дейтін байлам жасауға болмайды, өйткені айқастың қызған шағында одан көмек сұрауға уақыт та, себеп те оларға әр кез табылып жатады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Дей тұрғанмен, мені күдіктен біржола арылта алмадыңыз, — деп ескертті жолаушы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Талай мәрте оқуға тура келді: екі кезбе рыцарь егесіп қалады, екеуі де басынан сөз асырмай даулары ушығып кетеді — міне, енді ыза қысқан олар аттарының басын бұрып екі жаққа айрылып кетеді де, кідірместен жалт бұрылып кері қарай көсілте шауып, бір-біріне тарпа бас салады, міне дәл осы арада, атпен ағызып келе жатқан кездерінде, олар өздерін ханымдарына табыс етеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осы сәт оның қасына қашыр айдаушы екі малай жүгіре жетіп, монахты неге шешіндіріп жатқанын сұрады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Санчо Панса оларға бұл өзіне тиесілі олжа екенін, өйткені айқасты қожайыны Дон Кихоттың ұтқанын айтып жауап берді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қашыр айдаушылар әзілді түсінбейтін жандар еді және айқас дегеннен де, олжа дегеннен де дым хабары жоқ-тұғын, сөйтіп Дон Кихоттың күймеге барып саяхатшы ханыммен тілдесіп жатқанын пайдаланып, тарпа бас салып Санчоны жерге жықты да, сақалынан бір тал қалдырмай жұлып, аяусыз тепкіге алды, қатты тепкілегендері сонша, анау ақырында ес жоқ, түс жоқ сұлап түсті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Зәреден зәре қалмай, құты қашқан, өңі қағаздай қуарып кеткен әлгі қу монах асыл уақытты босқа жібермеуге тырысып, қашырына мініп алды да, осы бір арпалысты әудем жерден бақылап, өзін күтіп тұрған серігіне қарай шаба жөнелді, сосын екеуі бұның немен тынарын тоспастан әрмен қарай асты; құдды бір соңдарынан шайтанның өзі шам алып түскендей, үсті-үстіне тынымсыз шоқынысып бара жатты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сол тұста, әлгінде айтылып өткендей, Дон Кихот та күймеде отырған ханыммен тілдесіп жатқан болатын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Сеньора! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деп бастады ол. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Сән-салтанатыңызға құлдық, қазірден бастап көңіл қалауын орындай беріңіз, ендігі жерде өз еркіңіз өзіңізде, өйткені сізді алып қашқандардың қара ниеті қуатты білегіммен күйретіліп, күл-талқан етілді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Өзіңізді құтқарған адамның атын білмегеніңіз салдарынан азап шекпеуіңіз үшін айтып қояйын, мен — асқан сұлу Дульсинея Тобосскаядан дәмелі, кезбе рыцарь және шытырман оқиға іздеуші Ламанчалық Дон Кихот деген боламын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ал, енді көрсеткен қызметіме сый ақы ретінде сұрарым біреу ғана: Тобосоға, жүрегімнің әміршісіне барыңыз, мен жіберді деңіз, сосын оған өзіңізді босату үшін не істегенімді түгел баяндап беріңіз. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Кихоттың осы сөзді айтып үлгеруі мұң екен, ханымның нөкерінде келе жатқан малайдың бірі, өзі бискайлық, Дон Кихоттың күймені тоқтатып қойғанын және келген іздерімен кейін қайтуды, Тобосоға баруды талап етіп тұрғанын көріп, оған жақын келіп найзасына жармаса кетті де, жүрек айнитын кастильдік және барынша бұрмаланған бискайлық тілде: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Кет, қайқай, кавальеро, жолда сен болма! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жаратқанмен ант етем, күймені жібермейсің, мен сені өлтіреді, әйтпесе мен бискайлық емес! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Кихот оның не айтпақ болғанын жақсы түсінді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Егер сен кембағал қара шаруа болмай, кавальеро болсаң, ессіздігің мен есерлігің үшін сазайыңды берген болар едім, — деді ол міз бақпаған қалпы. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бискайлық болса, бұған былай деп жауап берді: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Мен кавальеро емес? |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Құдаймен ант етем, христиан сияқты өтірік соғасың. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Қане, лақтыр найза, семсер ұста — кімді кім екен, көреміз! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бискайлықтар жерде де, теңізде де, қайда болса сонда, саған — идальго. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Басқаша айтасың — өтірік айтқыш боласың. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Аграхес айтқандай, оны әлі көре жатармыз, — деп күбір етті Дон Кихот. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Найзасын жерге лақтырып, семсерін суырып алды да, қалқанын кеудесіне тосып, бискайлықты тұрған орнында жер жастандырмақ ниетпен алға ұмтылды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бискайлық болса, істің насырға шапқанын байқап қашырынан түспекке оқталған, өйткені өзі мініп келе жатқан жалға алған жаман қашырға онша сенімі жоқ-ты, бірақ тек семсер суыруға ғана мұғдар тапты; сәтіне сай келген кездейсоқтық шығар, ол күйменің тап жанында тұрған; соны пайдаланып бір көпшікті суырып алды да, оны қалқан ретінде кеудесіне тоса қойды, содан соң екеуі қаны қарайған қас дұшпандарша айқаса кетті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сол арада тұрғандардың оларды татуластырмақ болған әрекетінен түк шықпады — бискайлық балдыр-батпақ тілінде айқайды салып, егер өзіне айқасуға мүмкіндік берілмесе, онда қожайын әйелді де, жолына көлденең тұрған басқаларды да түгел қырып салатынын паш етті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Күймеде отырған ханым, мына болып жатқан жағдайға қатты таңырқап әрі одан қатты шошынып, делбешіге былайырақ шығуға әмір етті, сөйтіп жан алыс, жан беріс шайқасты әудем жерде тұрып бақылай бастады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл кезде айқас қызып, бискайлық Дон Кихотты иықтан оңдырмай бір қойып та үлгерген-ді, егер қалқаны қорғап қалмағанда, оны белуарына шейін шауып түсіруі де мүмкін-ді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осынау сұрапыл соққының зардабы жанына қатты батқан Дон Кихот: |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Беу, Дульсинея, жүрегімнің әміршісі, сұлулықтың салтанаты! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Шаш-етектен келетін мейірім-қайырымыңызға бола осынша ауыр сынаққа басын байлаған рыцарыңызға көмекке келсеңіз етті! |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— деп айқайлап жіберді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бискайлықтың шаруасын бір-ақ шешуші соққымен бітіруді ниет қылған рыцарымыз үшін осы сөздерді айту, семсерді сығымдау, қалқанмен мүмкіндігінше қолайлы көлегейлену және жауға қарсы ұмтылу — бәрі де бір-ер қас-қағымда тынған іс болды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дон Кихоттың шабуылға шыққан кездегі тас-түйін тұрпаты буырқанған ашу-ызасын паш етіп тұрған-ды, сондықтан бискайлық қорғануға әзірлік жасағанды жөн деп тапты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ол көпшікті кеудесіне басты, бірақ тұрған орнынан тырп ете алмады, өйткені қашырын не олай, не былай бұруға шамасы жетпеді, мұның себебі шектен тыс қатты болдырған және мынадай парықсыз істерге дағдыланбаған хайуанатқа аяғын аттап басу мұң болып тұр еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тоқ етеріне келгенде, әлгінде айтылғандай, Дон Кихот ылпың-жылпың бискайлықты қақ бөліп шауып түсірмек оймен шабуылға шықты; бискайлық көпшікпен қорғанып, ол да семсерін жоғары көтерді; үрейі ұшқан көрермендер бір-біріне күйрете соққы беруге әзір бұл семсерлер қарсыласын шапқанда не боларын білмекке, жүректері түршігіп тосып қалды; ал күймедегі ханым болса, бұл кезде күтуші келіншектерімен қосылып жаратқаннан жәрдем сұрап, қасиетті орынның бәріне сый-сауқат жасауға және барлық испан монастырына қаражат бөлуге уәде етіп, бискайлық пен өздерінің басына төнген осынау зор қатерден аман алып қалуын өтініп жатыр еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бірақ, тап осы арада, үлкен өкінішімізге қарай, Дон Кихот өмірін жазған алғашқы шежіреші оның бұдан арғы ерліктері жайында тарих жұмған аузын ашпайды дегенді желеу етіп, жекпе-жек баянын доғарады да, соңына нүкте қояды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Алайда, оның ғұмырнамасын жазған екінші шежіреші, ашығын айтқанда, осынау назар аударуға әбден татырлық оқиғалардың орынсыз ұмыт болуына жол бергісі келмепті, ламанчалық жазушылардың өз архивінде немесе жазу үстелінде ізгі ниетті рыцарымызға арналған әлденендей бір қолжазба қалдырмайтындай әуестіктен ада-күде мақұрым болғанына илана алмапты; осынау ұнамды оқиғаның аяғын тауып алармын деген үміттен қол үзбеуінің де себебі осы ойды өзіне тұрақты серік еткендігінен еді және онысы да жөн болыпты: жаратқан иеміздің жәрдемімен ол оны тапты да, бірақ қалай тапты — бұл жайында екінші бөлімде әңгімеленеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
ІХ тарау |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл тарауда жаужүрек бискайлық пен көзсіз батыр ламанчалық арасындағы жекпе-жектің қалай аяқталғанының жай-жапсары баяндалады |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осы хикаяның бірінші бөлімінде біз ер жүрек бискайлықпен және айбынды Дон Кихотпен олар жалаң семсермен төніп келіп бір-бірін енді-енді бар күшпен шапқалы тұрған шақта, егер де ақыры осылай күйрете соққы берудің сәті түскен жағдайда құдды анарды қақ бөлгендей бірін-бірі жоғарыдан төмен қарай тіліп түсіретініне еш күмән қалмаған тұста қоштасқан болатынбыз; ал, енді қоштасқан себебіміз автор ең қызықты деген жеріне келгенде кілт тоқтап, одан әрі не болғанын қайдан білу керегін де көрсетпестен, ұнамды хикаясының соңын шорт үзіп тастаған болатын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бұл жағдаят мені қатты қынжылтты, осынау азын-аулақ беттерден тапқан сүйінішімнің орнын, мына тартымды туындыға, өз пайым-түсінігімше, жетпей тұрған қыруар бет қашан қолыма тигенше қандай мехнатты жолдан өтуге тиіспін деген ойдан туған күйініш алмастырды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Оған қоса, осыншалықты айтулы рыцарьдың теңдессіз ерліктерін суреттеп жазатын бір оқымысты оғланның шыға қоймағаны — маған тіптен адам сенгісіз әрі шектен тыс оғаш нәрсе іспетті көрінді, өйткені шытырман оқиғаларды іздеумен мәңгілікке даңқы кеткен кезбе рыцарьлардың бәрі де шежірешіге кенде болмаған еді — әрқайсысының бір-бірден, кейде тіпті екі-екіден оқымыстысы болған-ды, олар рыцарьлардың дағдылы қарекеттерін сипаттаумен ғана шектеліп қалмай, бізге олардың ой-армандарын, соның ішінде тіпті түкке татымайтындарын да, олардың барлық парықсыз қылықтарын, соның ішінде өздері жұрт назарынан мұқият қымтап жүргендерін де, мәлім қылды: осы тұрғыдан алып қарағанда, ізгі ниетті рыцарымыздың тағдыр өзін Платир мен сол рәуіштестерде жетіп артылатын игіліктен қағажу қалдырардай сәтсіздікке ұшырауы мүлдем мүмкін емес-ті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Сонымен, өз басым аса қызықты бұл хикая қиюы қашып, аяқталмай қала берер деген ойдан аулақ болғам-ды — дүниедегінің бәрін жойып, жалмап қоятын зұлым уақыт оны да жұтып немесе жасырып тастағанына сенімді едім. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Оған қоса, егер Дон Кихоттың қоймасынан Энарестік нимфалар мен бақташылар және Қызғаныштан сауықтыру секілді осы таяуда ғана жарық көрген кітаптар табылған болса, онда оның бастан кешкен хикаясы да тым көне болмауы керек қой, тіпті қағаз бетіне түспеген күннің өзінде де, бәрібір бұл жәйт оның селоластары мен күллі Ламанча өңіріне мәлім болуға тиіс қой деп ойладым. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осынау болжам мені қатты толғандырып, айтулы испанымыз Ламанчалық Дон Кихоттың, ламанчалық рыцарьлықтың шырағы және шарайнасы, мына бүгінгі заманда, мына өзіміз ғұмыр кешіп жатқан қырсығы арылмаған кезеңде жәбір көргендерге араша түсуге, жесірлерге жәрдемдесуге, қыз-қырқынға, әсіресе күйеуге шықпағандығының күйігінен қолына қамшы алып, жорғаға мініп тау мен тасты аралап серуендеп жүретіндерге, — бағзы заманда, шынымен-ақ әлгіндей кәрі қыздар болған: олар сексенге келгенше ғұмыр жасап, егер әлденендей рақымсыз біреу, әлдебір жол торыған қарақшы немесе дүлей дәу абыройын төгіп жүрмесе, бірде бір түнін оңаша отауда өткізбей-ақ, шешелеріне ұқсап пәк күйінде табытқа түсетін, — міне, осындай бейбақтарға қамқорлық жасауға міндетті кезбе жауынгердің бар ауыртпалығы мен парызын тұңғыш болып өз мойнына артқан рыцарьдың өмірі мен бастан кешкен ғажайып оқиғалары жайында нақты да нанымды деректер табу жөніндегі құлшынысымды арттыра түсті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тоқ етерін айтқанда, осы және басқа да істері үшін Дон Кихотымызды әр кезде және жеріне жеткізе мақтап-мадақтау қажет деп білемін, онымен бірге осынау тартымды хикаяның аяғын табу жолында еткен еңбек, төккен терім үшін мені де мақтап қойған артық болмас еді; дегенмен, әуелі жаратқан иеміз, сосын кездейсоқтық пен жазмыш септігін тигізбесе, ықтиятты оқырманға осынау хикая тарту етер екі сағатқа жуық мөлшердегі көңіл көтеру мен рақатқа бату бақытынан адамзат баласы мәңгілікке айрылып та қалуы ықтимал екенін өзім бек жақсы біліп отырмын. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ал, оның аяқ жағы мынадай жағдайлар үстінде табылып еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бір күні Толедодағы Алькана көшесімен келе жатып бір балақайдың жібек сататын саудагерге дәптерлер мен ескі қағаздарды өткізіп жатқанына көңіл аудардым, өзім оқуға құмар адам болғандығымнан, қолыма не түссе соны оқи беретін, тіпті көшеден тауып алған бір жапырақ қағазды да оқитын дағдым болғандықтан, осынау қанға сіңген әдетіммен баланың сатып тұрған дәптерінің бірін қолыма алып, әріп таңбаларына қарап мұның араб әріптері екенін түсіндім. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Түсінуін түсінгеніммен, оқи алмадым, сондықтан мұны маған оқып бере алатын әлде бір мориск18 өтіп бара жатқан жоқ па екен деп жан-жағыма қарана бастадым — айта кеткен артық болмас, Толедода мұндай аудармашылар адым аттаған сайын дерлік ұшырасады, сондықтан егер маған тіпті бұдан да гөрі бағалырақ және көнерек тілдің аудармашысы қажет бола қалса, оны іздеп табу да қиындыққа соқпас еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Ақыр соңында тағдыр мені бір морискіге тап қылды да, оған тілегімді түсіндіріп айтқан бойда ол дәптерді қолына алып, ортасынан ашып жіберіп оқи бастады, сөйтіп бірнеше жолды оқыған бойда қарқылдап күле бастады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мен одан неге мәз боп жатқанын сұрағанымда ол маған дәптердің жиегіндегі ескертпелер күлкісін келтіргенін айтты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Мен одан аударып беруін сұрадым. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
— Мына арада, жиектерде, былай деп жазылыпты, — деді ол күлкісін тия алмаған күйі: — Осы хикаяда есімі өте жиі аталатын Дульсинея Тобосская, жұрттың айтуынша, шошқа етін тұздаудың асқан шебері болыпты және осы тақырыпта әңгіме туа қалғанда бүкіл Ламанчада алдына жан салмаған көрінеді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Дульсинея Тобосская есімін естігенде не дерімді білмей аңырып қалдым, өйткені сол сәтте-ақ басыма: “Бұл дәптерлерге Дон Кихоттың хикаясы түсірілген ғой!” деген ой сап ете қалған-ды. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осы болжам дегбірімді кетіріп, морискіден дереу тақырыбын оқып беруін сұрадым, анау парақ бетінен автор қағазға қалай түсірсе сол күйінде араб тілінен кастиль тіліне қолма-қол аударып: Араб тарихшысы Сид Ахмед Бенинхали жазған Ламанчалық Дон Кихоттың ғұмырбаяны деп оқып берді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Осы арада мен шамам келгенінше барынша сақтық жасауға тырыстым, сөйтіп ақыры хикаяның аты құлағыма шалынған сәтте-ақ бойымды билеп алған қуаныш сезімін іште тұншықтыруымның сәті түсті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жібек сатушыға жетіп барып, барлық дәптер мен қағазды қолынан жұлып алдым да, баладан бәрін жарты реалға сатып алдым; егер балақай аңғарымпаздау болғанда және егер осыны қолға түсіруді қалай арман етіп жүргенімді білгенде, онда ол менен, бәлкім, алты реал, тіпті одан да көп алған болар еді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Одан соң мориск екеуіміз шіркеудің ауласына кірдік, сол жерде мен оған не сұраса соны беретінімді айтып, осы дәптерлердегі Дон Кихотқа қатыстының бәрін ештеңе қалдырмай және өз жанынан ештеңе қоспай кастиль тіліне аударып беруін сұрадым. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Екі арроба жүзім мен екі фанега бидайды қанағат тұтқан мориск әрі жатық етіп, әрі бұрмаламай және барынша қысқа мерзімде аударып беруге уәде етті. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Жұмыстың тезірек жүруін және осынау аса бағалы олжадан қол үзіп қалмауды көздеп морискіні үйге әкеп жатқыздым, сөйтіп ол бұл хикаяның бәрін бір жарым айға жетпейтін мерзім ішінде тап осы жерде баяндалып отырғандай қалыпта аударып берді. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бірінші дәптерден Дон Кихоттың бискайлықпен айқасының барынша нанымды бейнеленген суретін кезіктірдім. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Хикаяда баян етілген жайдан ауытқу болмай, екеуі де өліспей-беріспейтін кейіпте бейнеленіпті, екеуі де семсерін жоғары көтеріп алған, бірі қалқанмен, екіншісі — көпшікпен көлегейленген, ал бискайлықтың қашыры болса тіптен тірі секілді: арбалет оғы жететіндей қашықтықтан-ақ оның жеке меншік емес, жалға алған қашыр екені аңғарылып тұр. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Бискайлық бейнесінің астына: Дон Санчо де Аспейтья — шамасы, оны осылай атаған болу керек, ал Росинанттың астына — Дон Кихот деп жазылыпты. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Росинанттың суреті тамаша салынған: тұрқы ұзын, сұрықсыз, болдырған, арық, қабырғасы ырсиған, бүйірі солыңқы сиқы орынды да сәтті табылған лақап атын әбден-ақ ақтап тұр. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Әрменіректе Санчо Панса есегін сулығынан ұстап тұр, оның астына: Санчо Санкас деп жазылыпты; суретке қарағанда, Санчоның қарыны қабақтай, бойы аласа, аяғы ұзын көрінеді — оның Панса және Санкас аталып кеткені де осыдан болса керек: бұл екі лақап есім хикаямыздың беттерінен жиі-жиі жолығып отырады. |
Дон Кихот
|
Мигель де Сервантес Сааведра |
|
Тағы да бірқатар ұсақ-түйек ерекшелікті атап өткен артық болмас еді, бірақ олардың айта қаларлықтай мәні жоқ және хикаяны дәл осы қалпынан да гөрі шыншыл ете түсуге септігін тигізе алмайды, ал енді қандай хикая да тек шыншыл болған кезде ғана ұнамды болатыны белгілі ғой. |