Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған қарап ат айдаушы Тұрарды бала да болса сыйлауға әдеттенген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қос қара жегілген жеңіл трашпеңке былқ-былқ етіп, Меркенің көшесінен өткенде, жолдағы адамдар тұра қалып, үйдегі адамдар жүгіріп есіктің алдына шығып қарап қалар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Былқылдақ трашпеңкеде Семашко сынды мырзамен қатар отыру кімге де болса дәреже. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың орнында қазір, айталық, Атамырза болса, мұндай жағдайда шылымын күннің көзінен тұтатар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Тұрар болса, осы отырысына ыңғайсызданады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаяу-жалпы халыққа опасыздық істегендей хал кешеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кейбіреулердің солай ойлайтыны да рас еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шәкірттерді былай қойғанда, Александра Сергеевнаның, өзі кейде күйме мініп кетіп бара жатқан Тұрарды көріп қалып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қарай гөр, шікірейе қалуын, құйтақандай чиновник, – деп жақтырмай теріс айналатын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда күйеуі: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Эх, Сашенька, сен-ақ сол баланы түсінбей қойдың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Селтенбайың ол емес, одан, мен білсем, бірдеңе шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал заң мекемесінде қызмет істеп, сот жұмысын білуі оған әбден керек-ақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Егер сен білсең ғой, оның Пушкинді, Лермонтовты, Гогольді, Чеховты, Горькийді қалай сүйіп оқитынын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Басқа балалар құсап жаттап алып, судыратып тақпақтап қана қоймайды, шығарманың қат-қат астарын да аңғарып, мән-мақсатын сұңғыла діттейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның пианинода ойнағанын көрген жоқсың ғой сен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір күні сен үйде жоқта менен бір кітап алуға үйге келген екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің пианиноны көріп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рұқсат па екен, Иван Владимирович – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Байқап көр, – дедім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Маньчжурия қыраттарын» ойнағанда аузымды аштым да қалдым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мұны қайда үйреніп жүрсің? – деп едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Наташа деген қыздан, – деп күрсінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол сенің сабақтарыңнан да үздік үлгеріп жүр ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үлгермесе бір сәрі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түсінбеймін, неге ұнатпайтыныңды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рас, мінезі тіктеу, қызбалығы да бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ретсіз, себепсіз қызбаланбайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жә, жарайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тірі болсақ, көрерміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мектепті алтын медальмен бітіргендердің өзі кейде қызметте дарынсыз болып қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал орташа деген өмір сынында озып кетеді, – деп Александра Сергеевна илікпей қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенің Киргизбаевың да әзір «вундеркинд» болғанмен, кейін жәй көптің бірі болып қалып жүрмесін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қос қара жеккен трашпеңке заулатып отырып, Меркенің шығыс жағындағы Аспара болысының кіндігі – Бектен болыс ауылына тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Май топырағы бұрқылдаған қара жолдың түстік жағы төбеден-төбеге өрмелеп, Аспара тауына ұласады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарның ашып жүрген жоқ па? Қайбір жетісіп жүрмін дейсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақкөз Тұрарды шәйханаға алып барып, палау әперді, қымыз берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әркім, әркім: – Бұл кім, Ақа, бұл кім? – деп еді, Ақкөз: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өзімнің балам, немене бала көрмеп пе едіңдер, о несі-ей, – деп қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әкеңнің жақсылығын көп көріп едім, бұл көйлек соның бір мысқалына да татымайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал! Мені есіңе ала жүрерсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен осы Меркеден елу шақырым Қорағаты деген жерде тұрамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақкөз Қосанұлы десең жұрттың бәрі біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Базар сайын өзім де келiп тұрамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ipi шаруам жоқ, мал сатпаймын, Қырғызбай атаң құсап делдалдық етпеймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Елді көресің, әжік-күжік әңгіме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Байлардың бейілін аңдайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сорыңды ұрайын кедейдің неше парасын байқайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Байын – кедей, кедейін – бай етейін десең, қолыңнан келмейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол құдайдың ісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әне, ана бір сорлы жаман өгізін жегіп, жоңышқа әкеліп сатып отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жетіскенінен емес қой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әне, жусан шауып, соны сатып, шәй пұлын тауып жүр ана біреу. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Уа, Ақкөз батыр, – деп қалды бір тұстан соқыр дуана. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қобызын сарната-сарната жалықса керек, енді кір шүберекпен орап, қоржынына салып алыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір таяғын алдына кезей ұстап жерді шұқылап келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Уа, Ақкөз, дауысыңнан таныдым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайыр-садақаң бар ма, қарағым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаман ағаңа беріп қой, тілеуіңді тілеп жүрейін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Міне, жоқшылықтың тағы бір аш жолбарысы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен бала кезімде мына қобызы бар еді, өзі де тозбайды, қобызы да тозбайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қалт айтасың, Ақкөз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен тоздым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала-шағаға масыл болмайын деп келемін, әйтпесе үйден шықпай-ақ жатар едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал қобызым тозбайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің сүйегім қурап қалғанда да, бұл тозбас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сыпатайдың асында тартылған бұл қобыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әттең, мен өлгенде, мұны өзімдей тартар ұл табылса, сонда мен жаннатта жатқандай болар едім, қайтейін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ондай ұл жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сыпатайдың айтқанын білесің бе, Ақкөз? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не деп? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сыпатай айтқан: менің асымда бәйгеден кедейдің аты келсін деп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайда сондай батыр енді? Сыпатайдың асын бергенде сонау Сырдан Майлы ақын келгені есімде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ботбай елі, туғаным, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құтты болсын думаның! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел шетіне жау келсе, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тырқырата қуғаның, – |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
дегені есімде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Заманымда сол Майлының оң жағында отырып ем, аруақ тозса – жын болар, ендігі түрі мынау Жапарқұл ақын ағаң нық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сыпатайдың асында мен де меймандарға табақ тартқанмын, – деді Ақкөз дуананың алақанына ақша салып тұрып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жақында Сыпатайдың асындай үлкен бір той болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айбар саудагер Бектен болыстың баласына қызын ұзатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сыпатайдың асында бас бәйгеге жүз тайлақ тігіліп еді, бұлар не тігер екен – көреміз, құда қаласа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жақсы болды айтқаның, Ақкөз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бектен болыстың тойына шақырусыз барамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ шақырылмаған қонақ – сыпырылмаған жерде отыратынын да білемін... Аллаухи-ах! О, мұсылмандар, қайыр-садақа бер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәле-жаладан, кесір-кесепаттан ада боласыңдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аллаухи-ах! Ақкөз, аман бол, қарағым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аллаухи-ах! Аллаухи-ах! Аллаухи... х! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дуана дауысы қалың топтың арасына судай сіңіп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның орнына енді бақалшы дауысы бажылдаңқырап, басым шықты: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айна бар, тарақ бар, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алмасаң да қарап қал! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір шеттен бағлан қозыдай сары ала қауын сатқан саудагер орысша үйреніп алған бірауыз тақпағын құранның сүресіндей қайталап қақсай беред: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Падхади народ, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Свой огород: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Палавина сахар, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Палавина мед... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Торлама сары қауындардың біразы пісігі өтіп, қаққа жарылып кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ырсиған жарықтан бал ағып жатыр. |