Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ары қарай, – деп урядник Тұрардың тоқтап қалғанына ренжіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Басқа жазу жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Илюша! Пайғамбар! Малғұн! Дәл осы сәуегейлікті сен маған он жыл бұрын айтқансың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ төбелеске үйір болма. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен түсініп отырмын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен кінәлі емессің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тиіскен анау екеуі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен қорғандың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өз есеңді ешкімге жіберме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айбаровтың табанына түспейін деген тәкаппарлығың маған ұнайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ақыл басшы болсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мектептің ішінде қып-қызыл қан төгіліп жатқаны жиіркенішті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгінде Александра Сергеевнаның шошып кеткені де содан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі адам төбелесіп жатса қандай себебі болса да, сол екеудің ақылдысы көбірек кінәлі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал сен ақылды едің ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атамырза қанша бұзық болғанмен, сен одан әлдеқайда ақылды емессің бе? Құдайға шүкір, сендерді оқытып жүргеніме бір жылдан асты, білемін ғой кімнің қандай қабілеті бар екенін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атамырза – осы біздің Меркедегі ең бай саудагердің баласы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Серіктің әкесі соның делдалы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олар бұзық болып, оқудан шықса, сенетін, сүйенетін әкелері бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал сенікі не жөн? Сен тек өз күшіңе, өз біліміңе ғана сүйенесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адырлық саған жараспайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мінезіңде қызбалық бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған сақ бол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әділетсіздікке төзбеуің әкеден қалған мұра шығар, оныңды құптаймын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ тым тік болмай, ұсақ-түйектен биік бол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің артың шыңырау екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Артыңа қарасаң, басың айналар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алға қара. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі өзің айтқан Александр Бронников сені дұрыс таныған: сенен үлкен азамат өсіп шығуы мүмкін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алдыңа бір мүдделі мақсатты қарауыл етіп қой да, соған ұмтыл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иә, көп отырып қалдық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біреу келе жатқанға ұқсайды... Кәне, айт шыныңды,– деп Иван Владимирович дауысын жорта көтеріп, ұрыса жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Енді қайтып істейсің бе мұндай ақымақтықты, оңбаған бала? Енді қайталасаң – өз обалың өзіңе! Айтпады деме, қаңғыртып жіберем! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кабинетке Александра Сергеевна кіріп келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ваня, үйге қайтпайсың ба? Несіне тәжікелесіп отырсың бұл бұзықпен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүр, – деді Тұрарға жек көре бір қарап алып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сашенька, міне, кеттік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар уәдесін берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі сұмдық енді қайталанбайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір жолға кешірейік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйел басын шайқады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазықтай тіп-тік жүретін қатал кісі былқ-сылқ еткізіп басын шайқағанына Тұрар таң қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның басы тек денесі бұрылған жаққа ғана бұрылатын сияқты еді бұрын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алтын түстес сары шашын сылаң тарап, желкесіне қаздитып түйіп, мүйіз тарақпен қапсыра жабыстырып тастапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сұр шевиоттан костюм, ұзын юбка, шілтер жағалы ақ кофта киіп, үстіне қылау жуытпайтын, киімінің қыры сынбайтын таза кісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен қан көрсем, есімнен танып қалатынымды білесің ғой, Ваня. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл сұмдық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есіме түссе, әлі жүрегім айниды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Эх, Сашенька, бәріміз де бала болдық емес пе? Ал қан шығару мәселесіне келсек, екеуміз 1905 жылы анамыз Ресейдің ішкі түкпірінде сол қаннан өзен аққанын өз көзімізбен көрмедік пе? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол мұнда айтылатын әңгіме емес қой, Ваня. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иван Владимирович әйелінің Тұрардан сезіктенгенін байқап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар өзіміздің бала. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаңқу сөзге құмарлығы жоқ, жеңіл ауыз бұл емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тегіннен тегін Қызыл Жебе аталмаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Қызыл Жебе, бара бер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әліпбекке айтармын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған бүгін тамақ бергізбеу керек деген бұйрығын өзгерттіремін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сау бол! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жазғы демалыста Тұрар Қырғызбайдың қолына барған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір күні делдал атасы мұны шақырып алды да: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұраржан, сені бір жерге жұмсағалы тұрмын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атпен кешке дейін барып келетін жер, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атасы жұмсап тұрса, оның үстіне атпен барасың десе, Тұрар қалай тіл алмасын: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Барайын, ата, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Онда әбден тыңдап ал: осы Мықан бойымен төмен қарай жүре берсең, сүрлеу жол бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маңырақ деген ауылдың үстінен түсесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзі ат төбеліндей аз ауыл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауылдың ең шетінде, жардың жағасында Тайлақ дегеннің үйі бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол маған бажа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның әйелі мына Салиха апаңның немере сіңлісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Былтыр бір сиыр, бес ешкі сауын алған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соны берсін деп жатыр де. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауыз үйде жүрген Салиха бұл әңгімені естіп қалып, ойбайын сала шықты есіктің алдына: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, атасы, құдайдан үмітің бар ма? Шиеттей бала-шағасын қайтесің? Малыңды қыстай бағып шықты ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді аққа аузы тие бергенде, қайтып аламың қалай? Тым болмаса, бір жаз сүтін ішсін де. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күзде аламыз, қой әрі! – деп Қырғызбайды ықтыра бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жайшылықта адуын кемпірдің ығына жүре салатын саудагер шал бұл жолы қасарысып қалды: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой, балпылдаған байғұс, сен не білесің? Қазір базарда малдың нарқы көтеріліп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әсіресе сауын сиыр шығандап кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір сатып жіберіп, орнына бірер торпақ алып қойсаң, тұяқ орнына тұяқ тұра береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал үстіндегі пайдасын кертіп жеп отырмаймын ба? Соған да миың жетпей ме сен байғұстың? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О, сорлы, – деді Салиха дүрдіктеу ернін шығарып тұрып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кіміңді асырай алмай әбігерсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуміздің енді шығатын төрімізден, кіретін көріміз жақын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеумізге, мына қаршадай Тұрар үшеумізге есіктің алдындағы мал да жетпей ме? Тиыннан тиын балалатып қазақ байыған емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онан да Тайлақ пен Тайтақайдың шиеттей балаларын ойла, обалынан қорық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Түстік өмірің болса, кештік мал жина. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен қайбір төрт құбыласы түгел дәулетті едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тапқанымыз жұтқанымыздан артылмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жас болса мынау, бас ауырып, балтыр сыздамай ма екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ертең мен шоңқиып отырып қалғанда, сені кім асырайды?.. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Не керек, ақыры шал жеңіп, Тұрар жолға шыққан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тоқ торы аттың жай бүлкілімен-ақ түске жақын Маңырақ ауылына барып жеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атасы: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көп бөгелме, күн батқанша орал. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Малды Тайлақ айдасып келсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түнге қалсаң – қорқасың, жол жаман, – деп қатты ескертіп еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соны есіне тұтқан Тұрар жүдеу ауылдың шетіндегі Тайлақтамын бірден тауып алып, торы аттың басын жар басында жарбиған жаман құжыраның есігіне тіреген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат дүбірін естіп үйден ұзын бойлы, қабағы салыңқы, тақыр бас сұсты адам сүйретіле шықты. |