Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Терезе сырты қап-қараңғы болғанмен Тұрар сол түнектен өз әкесін көреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Қапастың қақпасын ашыңдар! Жарық күннің сәулесін көсетіндер! Қаракөз ару мен қара жал арғымақ қайда? Қаракөз ару алыста. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаражал айғыр – көкорай шалғын жайлауда. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ер-тоқымсыз, жүгенсіз бұлғаңдауын қарашы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әттең, дүние, дәрмен жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тас абақты тарс жабық, елегізген шырағдан ғана тілсіз жолдас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір есіктің ар жағында етігінің тақасы тақылдап қарауыл ғана жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жападан-жалғыз Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Елің қайда? Арқасын азап тескен Тау-Шілмембет қайда? Бор болған боздақтар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаракөз Ізбайша қайда? Қарлығаштың аузын ашқан балапандарындай Тұрар мен Түйметай қайда?». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесі дәл қазір дәп осылай деп айтқандай Тұрардың құлағына алыстан талып Рысқұлдың үні келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол үн естілмей қалмасын дегендей бала тыныштық тілеп, дем алмай отырған тәрізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алыстағы әкесімен үнсіз сөйлесуге Тұрар осылай әдеттеніп алып еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тілсіз тығырыққа тіреліп отырған екі баланы даладан естілген салдыр-сұлдыр дыбыс селт еткізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуі де терезеге жабыса қарап қалып еді, қараңғы ауладан ештеңе көрінбеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар әлденеге сезіктенгендей босағада жатқан темір шыбықты ала сала далаға атып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қабылбек қарап отырсын ба, ол да жүгірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қойманың алдынан әлдекімдер қараң-құраң еткендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл қайсың-ей! – деді Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгілер ауланың арғы шетіне апыр-топыр қаша жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бойшаң біреуі дуалдың ернеуіне қол артып үлгірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аласасы дуалдың биігіне қолы жетпей қайта құлап түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Биіктен аунап, ары домалап бара жатқанын Тұрар темір шыбықпен май құйрықтан бір осып үлгірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аласа бойлысын Қабылбек ұстап алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өй, мынау... Серікпісің? – деді Қабылбек дауысы оқыс шығып кетіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолға түскен «тұтқын» бетін жеңімен бүркемелей беріп еді, Тұрар оның қолын қағып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Серік! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, қайдан адасып жүрсің? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Серікте үн жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ана екеуі оны сүйреп, қойманың алдына алып барды, баланың басындай қара құлып орнында екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың аяғы жерде жатқан ауыр затқа тірелгендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еңкейіп қарап еді – сом темір екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қоя беріңдер мені, әкем ұрсады, – деді Серік жалынып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жәй, қыдырып жүр едік, сендерге келе жатыр едік... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, бізге келе жатсаң, біздің есік анау, қоймада нелерің бар? Қасыңдағы кім? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жәй, біздің көршінің баласы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаңбыр үдеп бара жатқан соң арық қойдай тыртысқан Серікті сүйреп, бөлмеге кірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың таң қалғаны күркілдек қарауыл шал мына у-шуға селт етпейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қабылбекке: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Байқа, қашып кетпесін, – деп өзі қарауыл шалға шығып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күркілдек қарауыл тұлыпқа оранып, ұйқыны соғып жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Самогонға тойып құлаған болар, ары-бері тартқылап көріп еді, шыбын шаққан құрлы болмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар қайтып келіп, Серікті алқымынан алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айт шыныңды жаның барда. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шыныңды айтсаң, біз сені Әліпбек ағайға ұстап бермей-ақ қояйық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтпайды екенсің, өз обалың – өзіңе. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қойманы тонамақ болғандарыңды жасыра алмайсыңдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Міне, құлып бұзар сом темір. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айт, қасыңдағы кім? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Атамырза... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ал сонда екеуіңе не жетпеді? Ашсыңдар ма? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жоқ ә?.. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ендеше интернаттың қоймасында нелерің бар? Ұрлық қылғың келсе, Атамырзаның өзінің әкесінің дүкені дүние-мүлікке сіресіп тұрған жоқ па? Соған неге түспейсіңдер? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Атамырза... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Неменеге, Атамырза? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мені ұстап бермейсіңдер ме? Шынымды айтайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Олда-білда, шынымды айтамын де! – деп Қабылбек те шүйілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Олда-білда, шынымды айтамын, – деп Серіктің қалқан құлағы күнбатыстың суық соққан жапырағындай бүрісіп бара жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Күндіз Атамырза сені базардан көріпті, – деді Серік шіңкілдек дауысымен неғұрлым жағымпаздана сөйлеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Саған Ақкөз деген кісінің көйлек алып бергенін де көріпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен үйде отыр едім, ысқырып шақырып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Шаруа бар деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол не? – деп едім, – Тұрарды қатырамыз, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайтіп? – деп едім, интернаттың қоймасынан ақжайма ұрлаймыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ертең Әліпбек келіп, қойманы көріп, кім ұрлады дегенде, интернатта жалғыз қалған Тұрардан көрмей ме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен ұрламасаң, жаңа көйлекті қайдан алдың демей ме оған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сүмелек аш иттер шәйхана төңірегін жағалап, әркімнен именіп, жалт беріп жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін, сары айғырдың иесі шәйханада отырған болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шәйханадан берірек дөңдеу жерде белін буған ақ бешбеттің сыртынан желегей ақ шапан жамылған, дөңгелек құндыз бөрік киген дәу қарын бір адам жападан-жалғыз екі қолын шапанының астынан өткізе артына ұстап қозғалмай тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына базар сұрапыл соғыс, ал анау ақ шапан қолбасшы сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оқтын-оқтын ақ шапанға әркім-әркім барып алдында бүгжиіңкіреп тұрып-тұрып, қалың топқа қайтып кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соғыстың қалай жүріп жатқанын хабарлап тұрған адъютанттар секілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Наполеон, – деді Тұрар Иван Владимировичтің тарихтан айтқан сабағы есіне түсіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сонда Кутузов кім? Ол – оңтүстік бетінде, мен – солтүстік бетіндемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кітаптағы суретте Кутузовтың астында ақбоз ат бар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менікі – сары айғыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен – Кутузов! Бородино – урра!». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде Наполеонның алдына еңкеңдей басып барған ұзын бойлы өзінің атасы Қырғызбай екенін таныды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оһо, Қырғызбай атамды қара. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Наполеон оған бірдеңе деп ренжіп тұрған сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қырғызбай атам – генерал Ожеро. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның да бойы осындай ұзын болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алғашқы кезде Ожеро Наполеонды мойындаңқырамай кекірейіп қараған ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда Наполеон оған: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Генерал! Егер менің айтқанымды орындамайтын болсаңыз, екеуміздің арамыздағы айырмашылықты жойып жіберемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айырмашылығымыз неде екенін білесіз бе? – деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ожеро түсініңкіремеген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айырмашылық екеуміздің бойымызда, – деген Наполеон. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Менің бұйрығымды орындамасаңыз, басыңызды аламын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда айырмашылық жойылады, бойымыз теңеседі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Айтқан-ақ қой, сорлы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анау ақ шапан да Қырғызбай атама «басыңды аламын» деп тұрған тәрізді». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атасы еңкеңдей басып қайтадан қалың топқа кіріп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келген шаруасы Қырғызбай атасына жолығу болғанмен, Тұрар енді асықпады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Базар тарқамайынша, атасы ешқайда кетпес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрарға сары айғырдың үстінен мына майданды бақылап отыру әлдеқайда қызық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде Наполеонның қасына ересектеу бала келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Басқалар құсап елпеңдемей, еркелеп тұрған сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Наполеонды белінен құшақтап, бетіне қарайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сірә, бірдеңе тілеп тұрған болар. |