Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың баласы екенін пристав біліп қойса, мұны да, мені де оңдырмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оқу оқып, жетілсе, кім біледі, адам болып, өз күнін өзі көріп кетер... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қалтырама, Қырғызбай! – деді кенет қатқыл үнмен Ақкөз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мені аузына ие бола алмайтын алжыған деп тұрмысың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал, шырағым, атың кім? – деп енді баланың басын көтеріп өзіне қаратты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар деймісің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен сенің әкеңнің қандыкөйлек жолдасы боламын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баяғыда осы Меркеде Рысқұл екеуміз тізе қосып талай жүргенбіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анау тұрған ақ шапанды жуан шалды көрдің бе? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Наполеон, – деді Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Напаланы несі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айбар ол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің әкең екеуміз соның қызметінде болғанбыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соның малын айдап, талай жерді аралағанбыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оның баласы менімен бірге оқиды, – деді Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, бәсе, – деді Ақкөз басын шайқап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бай баласы – байға ұқсайды, байланбаған тайға ұқсайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол да әкесіндей біреудің қолымен от көсегіш. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаңа мені айдап салды ғой саған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
О, арам-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ойбай, Айбардың баласымен шатаспай жүр, балам, – Қырғызбай қайтадан қалтаңдай бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ал, Ақкөз батыр, қу тіршілік, әлгі сарттар мені күтіп тұр ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйге кел, мейман бол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда бір әңгімелесерміз, ал әзір... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бара бер, Қыреке, бара бер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жолыңнан қалма. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтпесе, әр қойдан алатын он тиын шіріңкеден құр қаласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саудаң жөнді жүрмесе, анау Айбар сені де Рысқұл мен мына мен құсатып қырына алар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бар! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шал кеткен соң, Ақкөз Тұрарға тағы бір абайлап қарап алып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әкеңе тартыпсың, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бірақ құдай саған оның қиын жолын бермей-ақ қойсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәрін де естігем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл туралы аңыз көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рас болса, солдаттарды өлтіріп, катырғыдан қашып кетіпті дейді, кім біледі? Әйтеуір тірі жүрсе, бір келер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оқуың қалай, қарағым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оларға қарағанда түрме бейіш дейді біздің орыстар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жыртық барақтарын жамаудың амалын қара. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұмысшылар барақтарының сыртына қар үйіп, шелекпен су төге береді, төге береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол сірескен мұз болып қатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтіп жатақтың жыртығы бітеледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Мұз сылақты» қаланың адамдары ақыры азапқа шыдай алмай, бастыққа барып, жұмыс жағдайын жақсартып, жалақыны көбейт деп талап қоймақ болып, бәленбай мыңы жиналып, ұлығына бара жатқанда солдаттар қарусыз бейшараларды мылтықпен атып, жусатып салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл сұмдықты біз көре алған жоқпыз, а бірақ түрме қанша бітеу болса да, сырттағы хабар абақтының тac қамалынан өтіп кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол сойқаннан кейін бізге де қарауыл бұрынғыдан бетер күшейтілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Лена қырғыны» деген сойқан дәл біздің қасымызда болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзі ашық орыстар айтады: «Патшаның күні таусылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді көп ұзамас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жағдай өзгереді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бізге де бостандық болады», – дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ондай атты күн болса, сенімен қауышар күн туар, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтеуір, бір зор дауылдың жақындап келе жатқанын, оқымасам да, мен сезетін сияқтымын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол дауыл адам өміріндегі жоқшылық, алдау-арбау, бәле-жала, зорлық-зомбылық сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баяғы Алматының түрмесіндегі тамыр Ескендірдің айтқан Ленин деген кісісін мұнда ауызға жиі-жиі алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Естіген сайын құлағым елеңдеп, менің бір жақын адамымды атап жатқандай, ішім жылып қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол Ескендір шынында көреген екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алғаш содан естігенде нана қоймап едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді мұндағы халықтың бар сенгені – Ленин. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Жартас» кенішінің түбінде майып болмасам, жақсылыққа мен де жететін шығармын деген үміт жанды жылытады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оқыған орыстар Пушкин деген ақынның өлеңін айтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір мен орысшаны біліп қалдым ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол Пушкин, патшаға қарсы шығып, каторгаға бұдан жүз жыл шамасы бұрын айдалған декабристерге мына өлеңмен сәлем жолдаған екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Во глубине сибирских руд |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Храните гордое терпенье |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Не пропадет ваш скорбный труд |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
И дум высокое стремленье» – |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
деп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол Пушкин тағы да: «Кісендер талқандалып, абақтылар қирап, бостандық таңы атады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда қолдарыңа алдаспан алып, жауды жайратасыңдар», – депті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолына мен де қару алып, азаттық үшін алысып өлсем, арманым жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пайғамбар ақынның айтқаны келгей. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аяқ-қолдағы ауыр кісенге бауыр басып кеткенім соншалықты, егер оның кілті ашыла қалған күнде тастамай, ескерткішке ала кетемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
А мүмкін бұл кісеннен қанжар соғуға тұра келер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Патшаның иттерінің басын шауып, сол қанжарды жау қанына суарсам, менде қандай өкініш бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тағы бір арман-тілек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісенімнің қанжардан артылған бір түйірінен мен сақина соғар едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің туған анаң Қалипа дүниеден ерте көшті, Тұрар, қолына сақина сала алмадым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Одан кейінгі алғаным Ізбайша сенің туған анаңнан кем болған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шиеттей екі нәрестені, сенімен Түйметайды аналық мейіріммен исініп, бауырына салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құла дауыл қу тіршіліктің күйбеңімен жүріп, оның да саусағына сақина кигізе алмадым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жылдар жүзіне ер адам жар құшағынсыз күн кешудің ахиреттей қасірет екенін мен саған тәптіштеп жатпаймын, ұлым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Несін жасырайын, Сібірдің ұзақ түндерінде мен Ізбайшаны да көп ойладым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен де ер-азамат болып өсіп қалған шығарсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай саған алдағы күнде алған жарды адалынан берсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша менің адал жарым еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді менен күдер үзіп, басқа бір төбетке тәуелді болса, амал жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал менің неғайбыл нәлет жолыма қарап, әлі де күтіп жүрген болса, мен кісеннен соққан темір сақинаны оның періштелі саусағына саф алтынға балап салар едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақылы болса, мұнысы несі деп, таң қалмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рас, темір кісен аяғыма тұсау болып, адымымды аштырмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
А бірақ жылдар бойы серік болған сұр темірге ет үйренді, ол да менің бір мүшемдей бойға сіңісіп кеткен тәрізді, атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Егерім, менің алғаным Ізбайша әлі бар болса, сағыныш жалынына тапталған, қасірет буына суарылған, менің шыдамыммен шыңдалған темір сақинаны оған тарту етпекшімін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бодойбодан бір сақиналық алтын да табар едім, а бірақ алтын сақина Рысқұлдың жары Ізбайшаға жараспаса керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менен арылмай келе жатқан бір арман сыры осындай, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар, бауырым менің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл хатымды мен жұлдыздарға тапсырдым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біріне-бірі қол жалғап, саған жеткізер, аян берер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкеңнің тірі жүргенін сездірер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менен күдер үзбегейсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің оңайлықпен жан бермейтінімді сен білесің ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспандағы жұлдыздар сағыныштың киесі көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бодойбоның сары алтынындай сағынышымды сен жұлдыздарға қарап танырсың. |