Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалаңаш келіп аясын деп, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шақырып ұран салды дейді |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көп ішінен бір қатын |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалаңаштанып шықты дейді, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ораңқы деген аты бар, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орақа құла биесі бар |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енеден тума болдым деп, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалаңаштанып келді дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бөгелместен түйені, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тісімен шешіп алды дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Вот, отчаянная баба! – деді Тұрардың тәржімасынан кейін тергеуші өзін тежей күліп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал пристав шыдай алмай дауысы барқыраңқырап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Чертова баба! – деп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ыршы Солты оларды ілтифатқа алмай, дауысын жорта ащы шығарып, екпіндеп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қаймалы қара інгенді |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жетелеген қалпымен |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұсылман мен кәуірдің |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ортасынан қақ жарып |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алшаң басып жүрді дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда мұсылман мен кәуірін |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келеке қылып қатынды |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарқ-қарқ күлді дейді, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда тұрып Ер Манас, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еңсегей бойлы Ер Манас |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Турасынан кірді дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатынға келіп айтты дейді: – |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алда Ораңқы, оңбай қал! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен, Ораңқы, қатын болмай қал! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің өңірің толы пұлың бар, долы-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өрісің толған малың бар, долы-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен малдан өліп кеттің бе, долы-ай?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пұлдан өліп кеттің бе, долы-ай?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің бәтеңнің ішіне қарасам |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үш Меркенің жылғасындай, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бөбешігіңе қарасам, долы-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Асып қойған тұлғадай, долы-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда қатын Манасқа жауап береді, – деп Солты ыршы көзін ашып алып, алдында тұрған сырлы тостағанға қол созып, қымыздан бір жұтып қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар тергеушіге «бәтеңнің» деген сөзді аудара алмай іркіліп, сәлден соң «детеродный член» деп жеткізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Семашко оның бұл тапқырлығына риза болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сонда қатын Манасқа жауап береді, – деп ыршы қымызға малынған түрпі мұртын алақанымен сүртті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Алда, Манас, не дейсің! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Білда, Манас не дейсің? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда бәтесін шапалақтап, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатын-екең айтады: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ағыс пенен Қожасым, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені тапқан бұ бәтем, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қосай менен Төстігім, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені де тапқан бұ бәтем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкше менен Едіге |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені де тапқан бұ бәтем, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің бұ бәтем болмаса |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайдан шықтың, ерлерім? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өңір толған пұлым бар, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өріс толған малым бар, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәуба шүкір құдайға |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өлмегендей мүлкім бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен қарауыма келгенмін |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен қайратыма қонғанмын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еркекте намыс болғанда |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұрғашыда намыс жоқ па екен, Манас?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой, пәле-ай! – деп сыйлы меймандардың біреуі дауыстап жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рас-ақ қой, сорлынікі! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тауып кеткен екен, жәді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О, заманның адамдары сөзге жығылған ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сөз тас жарады, тас жармаса бас жарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мырзалар, менде бір ұсыныс бар, – деді пристав тыныштық тілеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Құрметті ыршы шаршаған шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талмай тыңдағанымызға үш-төрт сағат болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлі үш-төрт күнге созылатын түрі бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаһар соққыр қара ноқат қайда қалғанын кім білсін, әйтеуір адамдар далбасалап, бірін-бірі жұлмалап, қолдарымен сипалайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балағаттасып, кеңірдек жыртысуға әл-дәрмен жоқ, тек қырылдаған үндер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кімнің кімге не айтқаны белгісіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баяғының баяғысында, бала күнімізде көгалға шығып алып «түйебас» ойнаушы едік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір бөтен біреу бізді көрсе, «түйебас» ойнап жатыр екен деп ойлар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақыры атты айдауылдар бізді быт-шыт қылып қамшымен сабап, оған да болмаған соң аспанға мылтық атып тарсылдатып, жағамыздан алып, жан-жаққа лақтырып, әрең таратты-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тағдырдың мазағы сан түрлі, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
А бірақ дәл мұндай мазақты тағдыр бұл шаққа дейін ойлап тапқан жоқ шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нан деп таласқан қара ноқат шанаға жеккен аттың қатып қалған тезегі екен, атасына нәлет... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгінде бірін бірі кеңірдектен алған бейбақтар енді бір-бірінің бетіне қарай алмай, Бодойбо деген иттің жолымен ілби басып кете бардық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұзау үні әлгіндей емес, енді үздігіп шығады, қыңсылап та қысылып шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамдардың көрген азабына шыдай алмай, темір екеш темір де тебіреніп жылар ма екен, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен мұны өз құлағыммен есіттім, атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шығыс Сібірдің аспаны батар күннің алдында ашаң қызыл рең алып, мына сұмдық мазақтан тәңірінің өзі ұялып, беті дуылдап тұрған сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұңғыш рет сонда менің көзімнің алды бұлдырап, қызыл-жасыл сәуле шалықтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұлыңғыр арасынан анда-санда қаба жал Қалдықызыл атқа мінген Саймасай маған қамшысын бүктеп ұстап, сақылдап күлгендей болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Табалағаны шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Көрдің бе, бәлем, көресіні» дегені шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
А бірақ менің көңілім оған тозған жоқ, атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Саймасайдың астында Қызыл Жебенің болмағаны қандай жақсы»,– деп өзімді-өзім жұбаттым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспанның қызылы ыдырап, төңірек бұлдырай бастағанда біз бір селенге келіп кірдік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәрімізді бір сарайға әкеп қамады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сансырaп құлап, бір-біріміздің бауырымызға тығылып жаттық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі бір қараң қалғыр қара ноқатқа бола бірінің кеңірдегін бірі жұлған бейбақтар енді иесіз қаншықтың күшіктеріндей біріне-бірі тығылып, құшақ ажырамас туыстардай бұйығып қалыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі бір қараң қалғыр қара ноқаттың төңірегінде томпайып-томпайып екі-үш адамның өлігі тағы да қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін, әл-дәрменнің ақырғы тамшысы таусылған шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін, аласапыран арпалыста біреулердің қолы қатерлі тиген шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлде айдауылдардың қамшысын көтере алмай қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
А бірақ алданған үміттің күйігіне шыдай алмай кетулері де мүмкін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үзілген үміт – ажал. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің бір тәуба қылатыным, менің жанымның шықпай жүргені – әлі де сол сұм үміт, атасына нәлет. |