Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, бірақ менің басқа барар жерім, басар тауым жоқ, Андрей Павлович. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рас, заң оқуына түссем бе деп едім, ондай оқу не Әулие-Атада, не Пішпекте, не Верныйда жоқ дедіңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазаққа ауылшаруашылық маманы да керек қой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенің қазақ деп отырғаның киргиз ғой, ауыл шаруашылық мамандығы киргиздарға емес, ең алдымен ұлы Ресей империясына, патша самодержавиесіне керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарай гөр мұны: «қазақ, қазақ» дей қалуын! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет Тұрар өзінің тағдыры – аумаған қазақтың тағдыры екенін осы сәтте түсінгендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Апыр-ау, мұны Рысқұлов деп атауға болмайтыны сияқты, қазақты – қазақ бола тұра, қазақ емес – киргиз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл не? Кездейсоқ ұқсастық па, жоқ заңдылық па? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Жоқ!» – деп тістенді сонда Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонау бір жылы мұғалімдер оқуға түсетін балалардың тізімін алып, ауыл аралап келгенде атасы мұны «Қырғызбаев» деп жаздырып, содан бала бұзау бағып жүріп, кешке жақын Аспара шыңына қарап тұрып: «Мен Рысқұловпын!» – деп шыңғырып жібергені сияқты, дәл қазір де айқайлап жібергісі келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына Семашко мырзаға: – Қазақ киргиз емес – қазақ! Мен Қырғызбаев емеспін, Рысқұловпын! – деп айтып салғысы келді – айта алмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Амалсыз тілін тістеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аталы сөзді де айта білу лазым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кімге, қалай, қай жерде айту керек екенін аңдау лазым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол жолы бұғанасы қатпаған бозбала бір нәрсеге қатты түйіліп, тастай бекіді: ертең куәлік алғанда Қырғызбаев емес, Рысқұлов болып жазылады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Содан соң... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Науқастанып тұрған жоқсың ба? Жүзін сынық қой, – деп состиып қалды директор Тұрарды көргенде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Отыршы, өзің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар директор үстелінің алдындағы орындыққа жайғаса беріп жақсы көретін ұстазынан жасырмай бар жағдайды жайып салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кешегі оқиғадан кейін маған тезірек Меркеден кетуге тура келіп тұр, Иван Владимирович. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін болса, салтанатты кешке қалдырмай-ақ маған куәлік берсеңіз... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Семашко мырза Пішпек техникумының бастығына хат жазып бермекші болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ендігі шаруа тек сізде... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Да, Қызыл Жебе, мен сені түсінемін, – деп директор креслодан көтеріле беріп, тар кабинеттің ішінде әрі-бері жүре бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір қолын артына ұстап, бір қолымен бурыл самай шашын сипалап, ойға шомған сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кешегі әрекетің үшін саған ұрсуға да болады, ұрыспауға да болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әрине, шын рев... жоқ, шын азамат жалғыз-жарым ештеңе өндіре алмайтын болған соң, сыр бермеуге тиіс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалғыз ағаш – орман емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оны әлі түсінесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарайды, жасыма! Документіңді аласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пішпекте менің де достарым бар, далада қалмассың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтпақшы, документтерді толтыруға сен көмектессең қайтеді? Сенің жазуың жақсы той. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің мектебіміз тұнғыш рет балаларға куәлік бермекші. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол куәлікті айбақтамай, әдемілеп, мәнерлеп толтырған жөн болар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал үздік оқушы ретінде бірінші нөмірлі куәлікті өзіңе толтыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарай ма? Екеуміз куәліктерді бүгін толтырып бітсек, ертең балаларға салтанатты түрде тапсырамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол жиынға Меркенің әкімдері де келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келістік қой? Онда ерте күнді кеш қылмай, іске кірісейік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына папкада балалардың тізімі бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қай пәннен қандай баға алғаны да жазулы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мәселен былай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алфавит бойынша, бірінші Айбаров Атамырза...– Oh, оңбаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірінші бола қалуын қарашы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ілініп әрең бітірді, кілең үштік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мейлі, оған қалаған нөміріңді қой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірінші нөмірді өзіңе қалдыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, жазып көрші... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Директор темір сейфтен су жаңа жалтырақ қағаздар алып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қалың жылтыр парақтың ең төрінде екі басты самұрық құстың суреті салынған герб белгісі тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Одан төменірек ірі әріптермен: «Куәлік» деп жазылыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Директор Тұрарға куәлікті қалай толтыру керек екенін түсіндіріп болды да, бір шаруамен кеңседен шығып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Саған ешкім кесір болмас үшін, сыртыңнан құлыптап қоямын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарсы емессің бе? Ал мұқият бол, қате жіберме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әрбір куәліктің бланкі есепте тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біреуі бүлінсе, ең алдымен мен құримын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған сенемін, Тұрар...– деп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар Атамырзаның куәлігін толтырып болып, өз жазуына өзі ары-бері қарап, екінші бланкті ала бергенде астынан жазуы бар бір парақ қағаз шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл Иван Владимировичтің қолы екенін Тұрар бірден таныды да, куәлік толтыруға байланысты емес пе екен деп оқи бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Санкт-Петербург. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мемлекеттік Думаның мүшесі, социал-демократ И. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Павловскийге. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құрметті Иван Петрович! Сізге Ресейдің бір қиырынан, Түркістан өлкесінен хат жазып отырған социал-демократ Иван Коваль. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің ұйым әлі әлсіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ сіздер көмек етсеңіздер, істі жолға қоюға болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол үшін Сізден мынаны өтінеміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бізге революциялық әдебиеттер керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мысалы, мына мағыналы кітапшалар, прокламациялар: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
1) «С. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Д. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
мен С. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Р. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
деген не және көтеріліс»; |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
2) «Мемлекеттік Дума деген не, ол халыққа не береді?»; |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
3) «I және II Думалар неге жойылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
III Думаны сайлау туралы Заң неге шығарылды?»; 4) «Солдатқа адам бермеңдер, салық төлемеңдер»; 5) «Жер талап етіңдер»; 6) «Патша кімдерді дарға асып, кімдерді өлтіріп жатыр?» т. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондай-ақ рев. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
өлеңдер, Марсельеза тексті, жауынгерлік және қаралы марштар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сіздің хатты біздің пошта ашып қояды екен деп қорықпаңыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онда өзіміздің адамдар бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек сіздердегі пошта ашып жүрмесе болғаны. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хатты вагон жәшігіне салыңыз, немесе заказбен жіберіңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы хатымды алғаныңыз туралы Л. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Н. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Толстойдың суреті бар открытка салып белгі беріңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал кітапшалар жібергеніңіз туралы М. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Горькийдін суреті бар открыткамен белгі берерсіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал егер күдік туған жағдайда Нева проспекті суреті бар открыткамен білдіресіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің адресім: Түркістан өлкесі, Сырдария губерниясы, Әулие-Ата уезі, Мерке селосы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
И. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Коваль» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар ұрлық қылған адамдай, ыңғайсыз жағдайда қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Директор тапсырып кеткен жұмысты да ұмытып, әрі ұялып, әрі мынандай керемет жаңалық ашқанына аң-таң болып, мүлде басқа бір әлемнің үстіне топ ете түскендей аңтарылып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына хаттағы мәндес: «Социал-демократ», «Мемлекеттік Дума», «Революция» деген сөздер Тұрардың құлағына ызыңдап, алыстан, Алматы түрмесінің камерасынан естілгендей болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иә, Александр Бронников айтар еді бұл сөздерді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол кезде бұл сөздердің мағынасы баланың санасына жете бермейтін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ шыңырауға ілуде сығалаған күн сәулесіндей сыр бар еді сиқырлы сөздерде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала соны сезетін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Біздің поштада өзіміздің адамдар бар дейді ә... Сонда кім болғаны? Айтпақшы, Қабылбек поштада істейді ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әрі оқиды, әрі поштада жұмыс істейді. |