Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек шеткі қара күркеден бір кезде: «Арманда кеткен асылым-ау, кімге де барып айтамын-ау, ойбай!» – деп булыға шыққан үн естілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бердіқұлдың жесірі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісісі өлген үйде бір жеті бойы от жағылмас, түтін түтетілмес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол үйдің қаралы жаңдарына жақындары, ағайын-ауылдастары ас пісіріп апарар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал бүгін бір ғана Бердіқұлдың үйінде емес, бүкіл Алсайдың жиырма түтіні бірдей тұтанбады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына тымырайған түн кең дүниені тарылтып, жер-жиһанды жұтып жіберіп, көгілдір көлді, қызыл маржан толқыған егін жайды, тәкаппар тауларды, жасыл аймақтарды көзден тасалады, қара түн. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қараңғы түн. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түнде жорыққа қорқаулар шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал, қараңғы түнде қара күркеден жас жесірдің жоқтау айтып жылаған үні естілгенде қанша қорқау болса да, бұл қаралы ауылға ешкім шаба қоймас-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауыл қамданып, қарсы алатындай, Дауылбай ауылды шапқан жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек Қарақойындағы толқып пісіп тұрған тарыны сол түні жылқысын қаптатып, таптады да кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жайқалған егін орнында әр жерінде масағы бар қарақошқыл топырақ қана қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсайлар жазаның әр түрін күткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұны күтпеп еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олар ояу-ақ болатын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таудан құлаған тасқын тасырды да естіп, айқасқа әзір тұрған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ әлгі тасқын ауылға жетпей төмен құлап еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсай халқы Дауылбайдың сұмдығын сонда білді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой-бай, ол иттер егінге жылқы қаптатты, – деді әлгі тасқынның кенет бұрылып кеткен сырын ұққан Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, сөйтті! – деді Қорған да. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Онан да өзімізді шапсашы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Аттанайық әлі де болса, – деп Рысқұл жал-құйрықсыз торымен Қарақойынға қарай ағып жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Басқалар да аттылы-жаяу бәрі тары жаққа жүгірген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде түн ішін күңіренген мылтық дауысы кернеп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орыс солдатының қолға түскен винтовкасынан атылған оқ дауысы аспан қақыратқан найзағай гүріліндей алапат шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүниедегі әдемі әуен – күзгі жанбырдың әуені. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олар Шақпақтан асқанда жып-жылы жаңбыр жауды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көптен бері жердің тандыры қатып, таңдайы кеуіп, тамбай тұрған жаңбыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осыдан үш-төрт күн бұрын жауса, мүмкін су үшін сойқан соғыс болмас па еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бердіқұл сойылға жығылмас па еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай алсайларды Қарақойыннан қалайда қуып шығар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол үшін айла көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су сөз емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су жетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алатаудан ағып жатқан судың молдығында есеп жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлдеқалай Алатаудан құлаған өзендер тоқтап қалса, ылдидың ындыны құрып, құм жамылар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құм жаулаған жерлердің реңі қашып, жасыл жапырақ атаулы жоғалар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жасыл жапырақсыз өмір не?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атыңнан айналайын, Асқар тау! Басындағы ақ қар – ақ сүттей бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел емеді, жер емеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тау болмаса – Ақсу қайдан шығар еді? Арыс қайдан шығар еді? Теріс қайдан шығар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талас пен Аса қайдан шығар еді? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шу мен Іле қайдан шығар еді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел аман, жұрт тынышта шұбаған көш Шақпақ асуынан ары аунап түскен кезде туып-өскен Түлкібас көзден таса болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінен биік тау жоқ сияқты көрінетін Дәу-Баба да көрінбей қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шақпақтың қақпасы арттарынан тарс жабылғандай болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді қашан ол қақпа қайта ашылмақ? Енді қашан туған жер құшағын жаймақ? Шалдар күрсініп, әйелдер анда-санда дауыстап, аңырап-аңырап алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Етек-жең түрулі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұрынғыдай кимешектері шұбатылып жер сызбайды, көйлектің етегі ышқырда. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алыс сапарға ықшамдалған, айбынды жүріс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек оқтын-оқтын оқыс ойбай естіліп қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ондайда шалдар: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тек! Жағың қарысып, өз басыңа көрінгір. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жылама! – дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шақпақтан құлай бере алдарынан айналасын тағы да тау қоршаған жасыл-сары алқап жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алатау бұ жақта бұрынғыдан да биіктей түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаратау керілген керегедей ұзара берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шақпақтан аунап түстік дегені болмаса Түлкібастан айырмасы аз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспан сол аспан, таулар сол таулар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шөбі де сол, суы да сол, тек келе жатқан күз сүмбіле лебі ерте білінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О, жарықтық Жуалы! – деді Ахат. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Түгін тартсаң топырағынан май шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әсіл топырақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нағыз егіншінің қолы ғой, жарықтық Асан қайғы айтыпты дейді: «Әттең, атымның сауырына сыймайсың, Жуалы, әйтпесе артып әкетер едім», – деп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой, әулие-ай, а, – деді бір шал есегін тебініп қойып Ахатпен қатарласа беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл жерге де келген екен ғой әулие. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, келгенде қандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол кісі жүрмеген, көрмеген жер бар ма. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел қамын жеген адам да. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шөбі шүйгін, суы бал, өрісі мол жер іздепті ғой мал баққан қазаққа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балапан ұшырған қарлығаштар алсайлардың көшіне ілесіп біраз жерге дейін ұшып барады да аң-таң қалып, аңтарылып, қалып қояды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамдардың құс құсап күзде оңтүстікке қарай көшпей, тура шығысқа тартқанына таң қалатын сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл қарлығаштар да бүгін-ертең көтеріліп ұшып, туған жерін қиып тастап оңтүстік асып кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Туған жерін қимасына амалы жоқ: қаһарлы қыс қылышын сүйретіп әлі-ақ келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайдың қаһары қыстан жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қыс өтер, көктем шығар, құстар қайтып оралар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Дауылбай ше? Ол өткінші ме? Бұл дүниенің жүзінде өткінші емес кім бар дейсің?! Бәрі өтеді, Дауылбай да өтеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара жер қараны да, төрені де, жарлыны да, байды да бірдей етеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір өлмесе Ескендір Зұлқарнайын өлмес еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
О да кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Топырақ болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кім біледі, сол топырақтан бір байғұс балшық илеп, қыш құйған шығар... Ал Дауылбай кім Ескендірдің қасында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иә, Дауылбай кетсе болыстыққа таласып жалаңдап отырған балалары бар емес пе? Алсай білетін Дауылбай балалары қазіргі болыстан қаһарлырақ болмаса, кем емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайдан бұрын оның әкесі Тәйтелі өткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоқан ханының датқасы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәйтелінің әкесі Оңғар о да датқа болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлде Алла тағаланың адамның пешенесіне жазу жазып қоятыны рас болды ма екен? Дауылбай тұқымына құдай бай болуды, әкім болуды, Алсай тұқымына кедей болуды, құл болуды жазып қойды ма екен?! Атадан балаға, ұрпақтан-ұрпаққа ұрық қуалай келе жатқан пешене болса, құдайдың құдіреті рас та шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсай ауылы қыс қызылға, жаз қымызға жарымайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тары көженің өзі табылса тақыл-тұқыл тарта ішеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Дауылбай итінің басына іркіт төгіліп жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл басын көтеріп аспанға қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі бір түпсіз ойдың тұңғиығынан шыға алмас еді, сол ойын аспандағы шаңқ ете қалған бір дауыс бөліп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тау бүркітінің сол шаңқылын бұл көште Рысқұлдан басқа ешкім елеп естіген де жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тым зау биікте жалғыз ноқат ағып бара жатыр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Беталысы – Ақсу-Жабағылы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың жүрегі сарт-сарт ете қалып, артынша ақырын сыздап барып басылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі қыран мұны асқар тауларға, жасыл-ала орман, сарқырама суларға шақырып кеткендей еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай жоқ, приставы жоқ, оязы жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақан қарақшысы жоқ, тары екпейтін, суға таласпайтын еркін дүниеге шақырып кетті. |