Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Күйесің, Тұрар, қайт кейін!» – дейді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ үні шықпайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар жүгірген жердің өрті шегініп, жол ашылғандай болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар жеткенше Рысқұлдың тұла бойы лапылдап жанып бара жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жан дәрменде ышқынып айқайлап жіберіп... оянып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оянса, қайда жатқанын пайымдай алмай, қолын ербеңдетіп еді, шөп екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саңлаудан Қара Иван сыбырлап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ойбай, неге айқайлайсың, өшір үніңді! – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өң мен түстің арасын ажырата алмай, әрі-сәрі халде қалған Рысқұл Қара Иванның дауысын естіген соң есін бірден жиып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өң мен түстің арасы алшақ емес екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мә, – деді Қара Иван кішірек құмыра мен бір түйіншек ұсына беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әлденіп ал. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не хабар? – деді Рысқұл ауқатты алып жатып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Хабар жақсы емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тамақтанып ал. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір қайтып келем... – деп Қара Иван бір қолтық шөпті алып, мал қора жаққа кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгіде Қара Иван қатынынан жасырып, кішкентай қыш құмыраға сүт құйып алып жатқанда Марфа көріп қойып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ваня, оны қайтесің? – деген таңданып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұзауға беремін, – деді күйеуі сасқанынан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұзауға бергені несі? Балаларыңды қайтесің? Екі сиыр сауып отырғандай сөйлейсің-ау, мырзам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалғыз сиыр, оның өзі суалып бара жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ешкінің сүтіндей ғана сүт береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді көрші Кузьмихаға барып жалынып бір қасық ағарған берші деп тостағанымды тосып тұрғаным қалып еді, Кузьма құсап сен де екі сиыр ұста, содан кейін бере бер бұзауға да, торайға да, тіпті итіңе құйсаң да өзің білесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі сиыр ұстайтын шамаң жоқ, баяғы құтаймайтын қу әдетіміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Байимыз, байлыққа батып қаламыз», – деп Россиядан ауып келгенде, міне, Жетісуға келіп кенелдік те қалдық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ішсек – асқа, кисек – киімге жарымай, жарық дүниеден өтетін болдық... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Енді бұл жуық арада тоқтамайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөз деген шіркін қайдан шыға береді бұдан? Қатындарда сөздің қазынасы қалған ба?» – деп Қара Иван қарсыласып жатпастан, қатыны бұрқылдап жатқанда, жылыстап, үйден шығып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ширек бөлке нанды қоса ала шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иванның қолынан келген жақсылығы осы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жан-жақтан қасқыр қамалағанда, шөмелесіне тығып пана болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шиеттей балаларының аузынан жырып алып, дәм ұсынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кейде осылай, өз туысқаныңнан, қарындасыңнан көрмеген қайырымды, қаны басқа, діні бөлек орыстың мұжығынан көресің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұған Рысқұл дән риза, екі дүниеде де ұмыта алмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл жақсылық өзінен қайтпаса, құдайдан қайтар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ Рысқұлдың Қара Иваннан күткені бұл ғана емес еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қару-жарақ тауып берсе, жауға қарсы тайсалмай шауып, шайқаста шейіт кетсе, арманым бар демес-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай мұны қос көрмеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иван қаруды қайдан тапсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көршісі Кузьма сірә көнер ме? Жалғыз атын жоғалтып тапқан Софрон көнер, малын батырақ жалдап баққызып отырған Семен қалай қостар? Қара Иванның өзін көзтүрткі қылып, ұстап берсін... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгіде ғана, Қара Иван жалғыз кер сиырын сайдан суарып қайтқанда, қауға сақал Кузьма үйінің шарбағынан асылып тұрып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жаңалықты есіттің бе, Иван? – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол не? – деген Қара Иван жүрегі су етіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бір киргиз өзінің управителін атып өлтіріп, қашып кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі аңшы киргиз көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтпақшы, ол саған келгіштеп жүруші еді-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еліктің лағын әкеліп берген сол емес пе еді? Байқа, бәлеге қалып жүрме! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол не дегенің, Кузьма? Аңшыны мен көрмегелі қашан?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, қайдам, болыстың түбіне жеткен нақ сен құйған оқ болып жүрмесін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Байқа... – Кузьма миығында зымиян күлкі зәр шашып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айтпақшы, сол киргиздың сенің Федькаңдай баласы бар екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыстың адамдары соны ұстап отырса керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесі үш күннің ішінде өз еркімен келсе келді, келмесе баланы бауыздап өлтіреміз деп жар салғызыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Верныйдың бүкіл қару асынғандары қазір сонда көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көрдің бе, киргиз әкімін өлтіргеннен кейін, заман не болады? Не болып бара жатыр бұл заман? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кузьма шоқынған ырым жасап, шарбақтан ары үйіне қарай беттеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайта бұрылып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Біздің атаманды да Верныйға шақыртып жатқан көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сірә, әлгі киргиздің әлегіне байланысты мәселе ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жапондардың істегені анау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Россия – анамыз бүлікке бөгіп жатқаны мынау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді-енді аузымыз асқа тигенде, мұрнымыз тасқа тимесе игі еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кузьма тағы шоқынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тыныштық болғай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иә, құдай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иванды қат-қабат уайым қамалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кузьма сұм әлгі күдігін атаманға айтып қойған жоқ па екен? Аңшы киргиз Қара Иванға келгіштеп жүретін деп оттап қойса болды, атаман ақиланып жетіп келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді не істеу керек? Тым болмаса, түн түскенше шыдаса... Қазір құдайдың күні де жарқырап ашылып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иван қолына айыр алып, шөмеле төңірегіндегі кәшек шөп-шаламды жинаған болып, айналшықтап жүріп алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қорада қамаулы тұрған торпақ мөңіреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінің сыбағасын ішіп қойған шақырылмаған қонақты ол да жақтырмайтын сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйден Федька жүгіре шығып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Батя, Зойка мөңіреп тұр ғой, мен шөп суырып салайын,– деп еді, Қара Иван шошып кетті: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өзім-ақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айда, әуре болма. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мамаңа көмектес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара бұжыр әкесіне емес, ақсары шешесіне тартқан үрпек бас, елгезек бала әкесінің мынасын түсіне алмай есіктің көзінде состиып тұрып қалған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жайшылықта: «Малға қарамайсың, Зойкаға жем бермейсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Астын тазаламайсың», – деп ұдайы ұрсатын әкесі, бүгін басқаша мінез танытты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шешесі сияқты бұл да Зойканың тілеуін тілеулі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Балалар қызыл көрмегелі қашан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қашанғы капуста мен картопты қара суға қайнатып іше береміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Зойканы соғымдап алайық, – дегенде қожайынға әйелі де, баласы да ұлардай шулап қарсы шыққан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Зойка өссе, екі сиыр сауамыз деген арман жатушы еді оның ар жағында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала есіктің алдында тұрып-тұрып, бұртың етіп үйге кіріп кеткенде, Қара Иван күйбеңдеп қиқым-сиқым жинаған болып жүріп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ей, Рысқұл, – деді жан-жағына қарайлап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Хал жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенікі баланы ұстаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Залогқа ұстаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен үш күнде келіп, қолға түспесе, баланы өлтіретін болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл тіл қатқан жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шөптің ішінде адам емес, қаратас жатқан сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Біздікі атаман Верныйға кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сірә, бұл Софийскіден де іздейтін болар сені. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менікі көрші сені біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оттап қояды деп қорқамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл тырс етпеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Дүниені өрт шалғанда, бұл тағы да ұйықтап жатыр ма?» – деп Қара Иван шөмеленің Рысқұл жатқан тұсын ақырын айырдың сабымен түрткіледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айырдың сабы кеуекке оп-оңай кіріп кетті. |